Robert Jordan

Heer van Chaos

Voor Betsy

De leeuwen zingen, heuvels vliegen op.

De zon verlicht de nacht, de maan staat op z’n

Blinde vrouw, dove man, torendwaas!

Heer van Chaos is de baas, de baas, de baas!

Liedje van een kinderspel opgetekend in Groot Aravalon de Vierde Eeuw

Proloog

De eerste boodschap

Demandred stapte de zwarte hellingen van Shayol Ghul op, en huiverend verdween de poort, een gat in het weefsel van de werkelijkheid. Boven hem verborgen rondrollende grijze wolken de hemel, een omgekeerde zee van traag vloeiende asgrijze golven die rond de niet zichtbare bergpiek op elkaar botsten. Verspreid in het levenloze dal onder hem knipperden vreemde, bleekblauwe en dofrode lichten die de stoffige schemer rond hun oorsprong niet konden opheffen. Bliksems flitsten naar de wolken omhoog en een gestage donder rommelde. Over de helling stegen stoom en rook uit verspreide luchtgaten, sommige even klein als een mannenhand en andere zo groot dat ze wel tien man konden opslokken.

Onmiddellijk liet hij de Ene Kracht los, en met het verdwijnen van de zoetheid die alles scherper en helderder had gemaakt, verdoofden zijn gevoelige zintuigen. Door de afwezigheid van saidin voelde hij zich leeg, maar alleen een dwaas zou op deze plek de indruk willen geven dat hij geleidde. En alleen een dwaas zou hier scherp willen zien, voelen of ruiken.

In wat nu de Eeuw der Legenden werd genoemd, was dit ooit een lieflijk eiland geweest in een milde zee, heel gewild bij wie van ongerept hield. Ondanks de stoom was het nu bitter koud. Hij stond zichzelf niet toe de kou te voelen, maar onbewust trok hij zijn met bont gevoerde fluwelen mantel dichter om zich heen. Zijn adem was een ijle mist, amper zichtbaar voordat de lucht die opnam. Enkele honderden roeden naar het noorden bestond de wereld uit een pure ijsvlakte, maar Thakan’dar was even droog als een woestijn, hoewel altijd in winter gehuld.

Er was wel een soort inktachtig stroompje dat omlaag viel van de rotshelling naast een smidse met een grijs dak. Daarbinnen kletterden mokers en bij iedere klap flitste achter de smalle vensters wit licht op. Een vrouw in lompen, met een klein kind in haar armen, hurkte als een hoopje wanhoop tegen de ruwstenen smidsemuur. Een broodmager meisje verborg haar gezicht in de rok van de vrouw. Ongetwijfeld vormden zij de buit van een overval in de Grenslanden. Maar wat waren het er weinig! De Myrddraal zouden wel met hun tanden knarsen. Hun zwaarden verloren na een tijdje alle kracht en moesten dan vervangen worden, al vonden er de laatste tijd minder aanvallen op de Grenslanden plaats.

Een smid verscheen, een dikke, trage mannengestalte die uit de berg leek te zijn gehouwen. De smeden leefden niet echt. Als ze te ver van Shayol Ghul af waren, veranderden ze in steen of stof. Het waren ook eigenlijk geen smeden; ze maakten slechts zwaarden. De twee handen van deze smid hielden in een lange tang een reeds gebluste zwaardkling, zo wit als maanverlichte sneeuw. Levend of dood, hij doopte het glimmende metaal heel voorzichtig in het donkere stroompje. Als dat water hem raakte, zou dit wezen elke gelijkenis met leven verliezen. Toen het metaal eruit werd gehaald, was het doodzwart. Maar het wapen was nog niet af. De smid schuifelde weer naar binnen, en opeens slaakte een man een wanhopige schreeuw.

‘Nee! Nee! nee!’ Vervolgens klonk er een gil en het geluid verstierf maar verloor niets aan felheid, alsof de schreeuwer naar een onvoorstelbaar verre afstand werd weggezwiept. Nu pas was het wapen klaar. Wederom verscheen een smid – misschien dezelfde, misschien een andere. Het wezen trok de vrouw overeind. Vrouw, peuter en meisje begonnen te huilen, maar het kleine kind werd losgetrokken en in de armen van het meisje geduwd. Ergens vond de vrouw nog een flardje verzet. Huilend begon ze wild te schoppen en naar het gezicht van de smid te klauwen. Hij besteedde er evenveel aandacht aan als aan een rots. Het gehuil van de vrouw verdween zodra ze binnen was. De mokers klonken weer op en smoorden het gesnik van de kinderen. Eén wapen gesmeed, één in het vuur en er zouden nog twee volgen. Nooit eerder had Demandred hier minder dan vijftig gevangenen zien wachten om hun kleine bijdrage aan de Grote Heer van het Duister te geven. De Myrddraal moesten wel ontzettend met hun tanden knarsen.

‘Dralen, terwijl je bent opgeroepen door de Grote Heer?’ De stem klonk als rot, droog leer dat verkruimelde.

Demandred draaide zich langzaam om – waar haalde die Halfman de moed vandaan hem zo aan te spreken! – maar de bestraffende woorden stierven in zijn mond, zij het niet door de oogloze blik die dat deegbleke gezicht op hem wierp. De blik van een Myrddraal joeg ieder mens vrees aan, maar hij had angst al lang geleden uit hem gebannen. Het kwam veel meer door het in zwart geklede schepsel zelf. Elke Myrddraal was even lang als een grote man, een golvende nabootsing, alsof ze allen uit dezelfde gietvorm kwamen. Maar deze stak er met kop en schouders bovenuit.

‘Ik breng je naar de Grote Heer,’ zei de Myrddraal. ik ben Shaidar Haran.’ Hij draaide zich om en stapte de berghelling op, als een soepel en slank serpent. De inktzwarte mantel hing onnatuurlijk stil en rimpelde zelfs niet eens.

Demandred aarzelde even voor hij hem volgde. De namen van de Half-mannen waren altijd verwrongen klanken uit de Trollok-taal. ‘Shaidar Haran’ stamde uit de taal die de mensen nu de Oude Spraak noemden en betekende ‘Hand van het Duister’. Weer een Verrassing; en Demandred hield niet van verrassingen, zeker niet in Shayol Ghul. De ingang tot de berg had een willekeurige luchtkoker in de helling kunnen zijn, maar hier steeg geen damp of rook op. Hij was breed genoeg voor twee mannen naast elkaar, maar de Myrddraal bleef voor hem uit lopen. De grotvloer liep meteen schuin omlaag en was zo glad als geslepen plavuizen. De kou werd minder terwijl Demandred achter de brede rug van Shaidar Haran aan liep. Naarmate ze dieper kwamen, werd het steeds warmer. Het drong wel tot Demandred door, maar hij weerde de warmte af. De rotsen verspreidden een bleek licht dat de grot vulde, helderder dan de eeuwige schemering buiten. Kartelpieken staken uit het plafond omlaag; stenen tanden die zich klaar hielden om samen te klappen. De verscheurende tanden van de Grote Heer; bedoeld voor de trouweloze of de verrader. Uiteraard geen natuurlijke pieken, maar ze werkten wel.

Opeens viel het hem op. Iedere keer dat hij in deze gang was afgedaald, hadden die pieken bijna over zijn hoofd geschraapt. Nu bleven ze ruim twee handen boven de Myrddraal. Dat verbaasde hem. Niet dat de hoogte van de grot zich wijzigde – vreemde zaken waren hier normaal – maar dat de Halfman meer ruimte werd gegund. De Grote Heer herinnerde zowel Myrddraal als mensen aan zijn bestaan. Dat hogere plafond moest hem bijblijven.

Opeens werd de grot groter. Ze kwamen uit op een brede richel boven een meer van gesmolten rots, rood bespikkeld met zwart, waarin manshoge vlammen dansten, doofden en weer oplaaiden. Er was geen dak; slechts een groot gat dat door de berg omhoogsteeg naar een andere hemel dan de hemel boven Thakan’dar. Hiermee vergeleken was de hemel boven Thakan’dar gewoon: wilde, rafelige wolkslierten waren uitgerekt alsof ze werden voortgejaagd door de sterkste stormen die de wereld ooit had gekend. De mensen noemden het de Doemkrocht, en weinigen wisten hoe goed die naam was gekozen. Zelfs nu nog, na al zijn bezoeken – en het eerste had hij ruim drieduizend jaren geleden afgelegd – voelde Demandred ontzag. Hier kon hij de Bres voelen, het gat dat zo lang geleden was geboord naar de plaats waar de Grote Heer sinds het begin van de Schepping gevangen had gezeten. Hier werd hij overweldigd, overspoeld door de aanwezigheid van de Grote Heer. Volgens de natuurwetten was deze plek niet dichter bij de Bres dan enige andere plek op de wereld, maar hier was het Patroon zo dun dat hij gevoeld kon worden. Demandred moest bijna glimlachen, iets dat hij zelden deed. Wat een dwazen waren zij die zich tegen de Grote Heer verzetten. O, de Bres was nog wel verzegeld, maar veel zwakker dan toen hij uit zijn lange slaap was ontwaakt en uit zijn eigen kerker was ontsnapt. Verzegeld, maar het gat was groter dan bij zijn ontwaken. Nog niet zo groot als toen hij en zijn metgezellen aan het eind van de Oorlog van Kracht werden opgesloten, maar bij elk bezoek werd het wat wijder. Spoedig zou de versperring zijn verdwenen, en zou de Grote Heer zijn handen weer over de wereld uitstrekken. Weldra zou de Dag van de Wederkeer aanbreken. Dan zou hij de wereld voor eeuwig regeren. Onder de Grote Heer natuurlijk. En uiteraard met de andere Uitverkorenen die het hadden overleefd.

‘Je kunt wel gaan, Halfman.’ Hij wilde niet dat dat ding zag hoe hij door extase werd overmand. Door extase en pijn. Shaidar Haran bewoog zich niet.

Demandred deed zijn mond open... en een stem ontplofte in zijn hoofd, DEMANDRED.

Als je dit een stem noemde, was de berg een kiezelsteen. Het verpletterde hem bijna in zijn eigen schedel; het vervulde hem met verrukking. Hij zakte door zijn knieën. De Myrddraal keek onbewogen toe, maar slechts een klein deel van Demandred merkte het wezen op, nu die stem zijn brein vulde, demandred. hoe vaart deze wereld?

Hij was er nooit zeker van hoeveel de Grote Heer van de wereld wist. Hij had al eerder geschokt zowel onwetendheid als kennis opgemerkt.

Maar hij wist wat de Grote Heer wenste te horen. ‘Rahvin is dood, Grote Heer. Gisteren.’ Er was pijn. Een al te groot genot veranderde snel in pijn. Zijn armen en benen beefden. Hij zweette nu. ‘Lanfir is spoorloos verdwenen, net als Asmodean. En Graendal zegt dat Moghedien niet is komen opdagen bij een afspraak. Ook gisteren, Grote Heer. Ik geloof niet in toeval.’

DE UITVERKORENEN SLINKEN, DEMANDRED. DE ZWAKKEN VALLEN WEG. WIE MIJ VERRAADT, ZAL DE LAATSTE DOOD STERVEN, ASMODEAN VERWRONGEN DOOR ZIJN ZWAKHEID, RAHVIN DOOD DOOR ZIJN TROTS, HIJ HEEFT GOED GEDIEND, MAAR ZELFS IK KAN HEM NIET VAN LOTSVUUR REDDEN, ZELFS IK KAN NIET BUITEN DE TIJD STAPPEN. HEEL EVEN VERVULDE EEN VRESELIJKE WOEDE – EN ERGERNIS? – DE INDRUKWEKKENDE STEM. SLECHTS HEEL EVEN. EEN DAAD VAN MIJN OEROUDE VIJAND, DEGENE DIE DE DRAAK WORDT GENOEMD, ZOU JIJ IN MIJN DIENST HET LOTSVUUR ONTKETENEN, DEMANDRED?

Demandred aarzelde. Een druppel zweet gleed een halve duim over zijn wang omlaag; het leek een uur te duren. Een jaar lang hadden beide partijen in de Oorlog van Kracht lotsvuur toegepast. Tot ze de gevolgen hadden gezien. Onafgesproken, zonder wapenstilstand – er had nooit een wapenstilstand bestaan zoals er ook nimmer kwartier was gegeven – waren beide partijen er gewoon mee opgehouden. Dat jaar waren hele steden in lotsvuur gestorven, waren honderdduizenden draden van het Patroon verbrand; was de werkelijkheid zelf bijna losgetornd en waren wereld en heelal als mist verdampt. Als het lotsvuur wederom werd losgelaten, zou er geen wereld meer bestaan om over te heersen.

Een andere gedachte speelde door zijn hoofd. De Grote Heer wist al dat Rahvin was gestorven. En leek ook meer van Asmodean te weten dan hij. ‘Zoals u beveelt, Grote Heer, zo zal ik gehoorzamen.’ Zijn spieren mochten dan verkrampt opspelen, maar zijn stem klonk rotsvast. De hete rots brandde zijn knieën, maar de huid had van iemand anders kunnen zijn. dat zul je inderdaad.

‘Grote Heer, de Draak kan vernietigd worden.’ Een dode man kon geen lotsvuur rondslingeren en wellicht zou de Grote Heer het gebruik daarna niet meer nodig achten. ‘Hij is onwetend en zwak en verspilt zijn aandacht aan tientallen zaken. Rahvin was een ijdele dwaas. Ik...’ zul jij nae’blis zijn?

Demandreds tong verstarde. Nae’blis. Degene die in rang vlak onder de Grote Heer stond en alle anderen overheerste. ‘Mijn wens is slechts u te dienen, Grote Heer, op welke wijze dan ook.’ Nae’blis. luister dan, en dien. hoor wie zal sterven en wie zal leven. Demandred gilde toen de stem hem in volle omvang trof. Tranen van vreugde rolden langs zijn wangen. Onbewogen hield de Myrddraal hem in het oog.

‘Hou op met dat gedraai.’ Nynaeve gooide geprikkeld haar lange vlecht over haar schouder. ‘Dit lukt niet als jullie als een stel kinderen met jeuk zitten te wiebelen.’

Geen van de twee vrouwen aan de andere kant van het gammele tafeltje leek een dag ouder dan Nynaeve, maar het scheelde twintig jaar of meer, en geen van beiden zat echt te draaien, maar door de hitte was Nynaeve gespannen. Het was benauwd in het kleine vensterloze kamertje. Ze droop van het zweet; de anderen leken koel en droog. Leane, in een Domani-gewaad van ragfijne blauwe zijde, haalde slechts haar schouders op; de lange lichtbruine vrouw bezat blijkbaar een onuitputtelijke voorraad geduld. Zoals gewoonlijk. Siuan, blond en stevig, had het zelden of nooit.

Siuan zat nu mopperend en geërgerd haar rok te schikken; meestal droeg ze vrij eenvoudige kleren, maar vanmorgen was ze in fijn geel linnen met Tyreens maaswerk rond een halslijn die nog net niet te laag was. Haar blauwe ogen waren even koud en bodemloos als een diepe waterbron. Even koud als het water van een diepe bron zou zijn, als het niet zo onnatuurlijk heet geweest was. Misschien was haar kleding anders, maar haar ogen niet. ‘Het heeft toch geen zin,’ snauwde ze. Ook haar manier van praten was als vanouds. ‘Je kunt een scheepswand niet dichten, wanneer het hele schip is verbrand. Goed. Dit is tijd verknoeien, maar ik heb het beloofd, dus ga door. Leane en ik hebben nog werk te doen.’ Het tweetal stond aan het hoofd van de ogen-en-oren van de Aes Sedai in Salidar, de faktoors die verslagen en geruchten doorstuurden over de gebeurtenissen in de wereld. Nynaeve streek haar eigen rok glad om kalm te worden. Ze droeg een eenvoudig wit wollen kleed, met zeven kleurstroken aan de zoom, een voor iedere Ajah. De kledij van een Aanvaarde. Wat haar veel meer ergerde dan ze zich ooit had kunnen voorstellen. Ze had veel liever het groene zijden kleed gedragen dat ze had opgeborgen. Ze was onder vier ogen best bereid toe te geven dat ze een voorkeur voor mooie kleren had ontwikkeld, maar ze had vanwege het gemak dat ene gewaad uitgekozen. Het was dun en licht, en dat groen een lievelingskleur van Lan was had er niets mee te maken. Helemaal niets. Dat was leeghoofdige dagdromerij van het ergste soort. Een Aanvaarde die iets anders dan het witte kleed met de kleurstroken aantrok, zou er heel snel achter komen dat ze nog lang geen Aes Sedai was. Vastberaden zette ze alles van zich af. Ze was niet hier om over prulletjes te zeuren. Hij vond blauw ook mooi. Nee!

Behoedzaam tastte ze hen met de Ene Kracht af, eerst Siuan, toen Leane. In zekere zin geleidde ze helemaal niet. Ze kon geen flintertje geleiden tenzij ze kwaad was, en zelfs dan kon ze de Ware Bron niet voelen. Maar het kwam op hetzelfde neer. Al wevend kronkelden fijne vezeltjes saidar, de vrouwelijke helft van de Ware Bron, door de twee andere vrouwen. Ze stamden echter niet van haar. Om haar linkerpols droeg Nynaeve een smalle eenvoudige armband. Voornamelijk van zilver en van bijzondere afkomst, hoewel dat geen enkel verschil maakte. Afgezien van de Grote Serpent-ring was het haar enige sieraad. Het werd Aanvaarden met klem afgeraden veel sieraden te dragen. Een bijpassende ketting sloot nauw om de nek van een vierde vrouw die op een krukje tegen de ruw gepleisterde muur zat. Haar handen lagen gevouwen in haar schoot. Ze droeg ruwe boerenkleren van bruine wol, had het sterke verweerde gezicht van een boerin, maar er was geen druppeltje zweet te zien. Ze bewoog geen spier, maar haar ogen sloegen alles aandachtig gade. Nynaeve zag duidelijk de gloed van saidar om haar heen, maar alleen Nynaeve stuurde de Kracht. Armband en halsband schiepen een binding tussen hen, vrijwel op dezelfde wijze als Aes Sedai hun Kracht konden bundelen door zich te verbinden. Het had volgens Elayne iets met ‘volkomen gelijkvormige matrijzen’ te maken, waarna haar uitleg volstrekt onbegrijpelijk werd. Volgens Nynaeve begreep Elayne eigenlijk maar de helft van haar eigen uitleg, wat ze ook beweerde. Nynaeve begreep het in het geheel niet, behalve dat ze elk gevoel van de vierde vrouw voelde, de vrouw zelf kon voelen, als het ware ergens in haar gedachten verstopt, en dat zij beheerste hoeveel saidar de ander geleidde. Soms dacht ze dat het beter en eenvoudiger zou zijn als de vrouw op de kruk dood was. En netter.

‘Er is iets gescheurd of doorgesneden,’ mompelde Nynaeve, onbewust het zweet van haar gezicht strijkend. Het was slechts een vage indruk, het bestond amper, maar voor het eerst voelde ze iets meer dan leegte. Misschien was het slechts verbeelding, een wanhopige wens iets, wat dan ook, te vinden.

‘Scheiden,’ zei de vrouw op de kruk. ‘Zo werd het genoemd. Jullie noemen het bij mannen stillen en bij vrouwen sussen.’ Drie hoofden draaiden zich naar de vrouw op de kruk. Drie paar ogen staarden haar woedend aan. Siuan en Leane waren Aes Sedai geweest, tot ze waren gesust bij de opstand in de Witte Toren die Elaida de Amvrlin Zetel had opgeleverd. Gesust. Een woord dat iedereen deed huiveren. Nooit meer geleiden. Het je eeuwig herinneren en het verlies beseffen. Voortdurend de Ware Bron voelen en weten dat je die nooit meer kon aanraken. Sussen kon net zomin geheeld worden als de dood.

Dat geloofde iedereen tenminste, maar volgens Nynaeve zou de Ene Kracht alles behalve de dood moeten kunnen helen. ‘Als je iets nuttigs te zeggen hebt, Marigan,’ zei ze scherp, ‘zeg het dan. Zo niet, hou je mond dicht.’

Marigan staarde met fonkelende ogen naar Nynaeve, maar liet zich tegen de muur zakken. Vrees en haat spoelden door de armband, maar dat was voortdurend het geval, zwak of sterk. Gevangenen hielden zelden van hun bewakers, zelfs wanneer ze wisten – misschien dan helemaal niet – dat ze dit of nog erger verdienden. De moeilijkheid was dat Marigan ook had gezegd dat scheiden – sussen – niet geheeld kon worden. O, ze beweerde voortdurend dat in de Eeuw der Legenden alles geheeld kon worden behalve de dood, en dat de Heling van de Gele Ajah tegenwoordig op grof haastwerk op een slagveld leek. Maar als je meer bijzonderheden van haar wilde horen, of een kleine aanwijzing, vond je niets. Marigan wist evenveel van helen als Nynaeve van smeden, wat inhield dat de vroegere Wijsheid wist dat je metaal in hete kolen stak en er met een hamer op sloeg. Zij kon evenmin een hoefijzer maken als de ander een blauwe plek kon helen. Nynaeve verschoof in haar stoel en nam Siuan en Leane op. Zo waren er reeds vele dagen voorbijgegaan, wanneer ze hen van hun andere bezigheden had kunnen losweken, maar tot dusverre had ze niets geleerd. Opeens drong het tot haar door dat ze de armband om en om draaide. Wat ze er ook mee won, ze verafschuwde de binding met deze vrouw. Haar nabijheid bezorgde Nynaeve kippenvel. Misschien leer ik er iets van, dacht ze. En bet kan geen grotere mislukking worden dan al het andere al is geweest.

Behoedzaam maakte ze de armband los – de klip was onmogelijk te vinden tenzij je wist hoe – en overhandigde hem aan Siuan. ‘Doe hem om.’ Het verliezen van de Kracht smaakte bitter, maar dit was nodig.

Het kwijtraken van die gevoelsstromen leek op een stortbad. Marigans ogen volgden betoverd de smalle zilveren band.

‘Waarom?’ wilde Siuan weten. ‘Je hebt me verteld dat dit ding alleen werkt...’

‘Doe hem nou maar om, Siuan.’

Koppig keek Siuan haar even aan – Licht, wat kon die vrouw weerbarstig zijn – voor ze de armband om haar pols schoof. Meteen gleed een verbaasde blik over haar gezicht, waarna ze met toegeknepen ogen Marigan aanstaarde. ‘Ze haat ons, maar dat wist ik al. Er is ook vrees en... schrik. Van haar gezicht valt niets af te lezen, maar ze is tot in haar merg geschokt. Ik geloof niet dat ze had verwacht dat ook ik dit ding kan gebruiken.’

Marigan bewoog zich verontrust. Tot dusver konden slechts twee vrouwen die haar kenden, deze armband gebruiken. Bij vier .bestond er een grotere kans op vragen. Aan de oppervlakte leek ze bereid volledig mee te werken, maar hoeveel hield ze verborgen? Zoveel als maar mogelijk was, besefte Nynaeve heel goed.

Met een zucht schudde Siuan het hoofd. ‘En ik kan het ook niet. Ik zou in staat moeten zijn door haar de Bron aan te raken, nietwaar? Nou, het lukt me niet. Een knorvis zal nog eerder in een boom kunnen klimmen. Ik ben gesust en dat is dat. Hoe krijg je dit ding af?’ Ze prutste aan de armband. ‘Hoe krijg je dit bloedding af?’ Zachtjes legde Nynaeve haar hand over die van Siuan op de armband. ‘Begrijp je het niet? Voor een vrouw die niet kan geleiden werkt de armband evenmin als de halsband. Als ik een kokkin zo’n ding laat dragen, is het voor haar slechts een mooi sieraad.’

‘Kokkin of niet,’ zei Siuan effen, ‘ik kan niet geleiden. Ik ben gesust.’

‘Maar er zit daar iets wat geheeld kan worden,’ hield Nynaeve vol, ‘anders zou je door die armband niets voelen.’ Siuan rukte wild haar hand los en stak haar pols uit. ‘Doe hem af.’ Hoofdschuddend gaf Nynaeve toe. Soms kon Siuan een even grote wolkop zijn als een man.

Toen ze Leane de armband voorhield, stak de Domani gretig haar pols uit. Leane deed wel net of ze even koelbloedig met haar sussen omging als Siuan – als Siuan speelde – maar het lukte haar niet altijd. Er werd verondersteld dat je sussen niet lang overleefde tenzij je een ander levensdoel kon vinden, iets om de leegte te vullen die de Ene Kracht had achtergelaten. Siuan en Leane hadden dat doel gevonden in het leiden van hun netwerk van faktoors en nog meer in hun pogingen de Aes Sedai hier in Salidar ervan te overtuigen dat ze Rhand Altor moesten steunen zonder dat ze in de gaten kregen wat ze aan het doen waren. De vraag was veeleer of dat genoeg was. De verbittering op Siuans gezicht en de vreugde op dat van Leane toen de armband dichtklikte, spraken boekdelen. Wellicht kon niets ooit genoeg zijn. ‘O, ja.’ Leane sprak kortaf, ze leek de woorden af te bijten. Bij een man sprak ze niet zo; ze was tenslotte een Domani, en tegenwoordig gedroeg ze zich alsof ze de tijd die ze in de Toren verloren had, wilde goedmaken. ‘Ja, ze is inderdaad stomverbaasd. Ze beheerst zich nu weer wat beter.’ Ze nam de vrouw op de kruk even zwijgend op. Marigan keek behoedzaam terug. Uiteindelijk trok Leane haar schouders op. ik kan de Bron evenmin aanraken. Ik probeerde haar een vlooienbeet in haar enkel te laten voelen. Als het was gelukt, zou ze iets hebben laten merken.’ Ook die mogelijkheid bezat de armband. Je kon een vrouw met halsband lichamelijk iets laten voelen. Alleen laten voelen – er was nooit iets te zien, nooit een echte wond, wat je ook deed – maar het gevoel van enkele zweepslagen had Marigan ervan overtuigd dat meewerken haar beste keus was. Dat of het andere: een snelle veroordeling gevolgd door een terechtstelling. Ondanks de mislukking lette Leane goed op, toen Nynaeve de armband losmaakte en weer om haar eigen pols deed. Blijkbaar had zij de hoop nog niet geheel opgegeven dat ze op een dag weer zou kunnen geleiden.

Het werken met de Kracht was heerlijk. Niet zo heerlijk als zelf saidar te putten en ervan vervuld te raken, maar zelfs het aanraken van de Bron met behulp van de andere vrouw deed het leven in je aderen dubbel zo hard bruisen. Saidar door je heen te voelen stromen was of je wilde lachen en dansen van pure vreugde. Ze nam aan dat ze er op een dag aan zou wennen; volleerde zusters moesten wel. Daarmee vergeleken was de binding met Marigan maar een lage prijs. ‘Nu we weten dat er een kans bestaat,’ zei ze, ‘denk ik...’

De deur klapte open en Nynaeve vloog voor ze het besefte overeind. Ze dacht er geen moment aan de Kracht te gebruiken; ze zou hebben gegild als haar keel niet zo zat dichtgeknepen. Ze was niet de enige, maar merkte amper dat ook Siuan en Leane waren opgesprongen. De vrees die door de armband in haar werd gestort, leek een echo van de hare.

De jonge vrouw sloot de gehavende houten deur achter zich en negeerde de opwinding die ze had veroorzaakt. Lang en stijf rechtop in het witte kleed van een Aanvaarde, met haar zonneblonde haar tot op de schouders, leek ze vuur te spuwen. Zelfs met een van woede vertrokken gezicht en druipend van het zweet, lukte het Elayne er knap uit te zien. ‘Weet je wat ze gaan doen? Ze sturen een gezantschap naar... naar Caemlin! En ze verbieden mij mee te gaan! Sheriam verbóód me het ooit nog te noemen! Verbóód me erover te praten!’

‘Nooit geleerd aan te kloppen, Elayne?’ Haar haren goed strijkend ging Nynaeve weer zitten. Eigenlijk liet ze zich vallen, want de opluchting maakte haar knieën slap. ‘Ik dacht dat het Sheriam was.’ Louter de gedachte aan ontdekking maakte haar misselijk. Het moet gezegd worden, Elayne bloosde en bood meteen haar verontschuldigingen aan. Toen bedierf ze het weer door eraan toe te voegen: ‘Maar ik snap niet waarom je zo schrikachtig doet. Birgitte staat nog buiten en je wéét dat ze jou zou waarschuwen als er iemand in de buurt komt. Nynaeve, ze móéten me mee laten gaan!’

‘Zoiets móéten ze helemaal niet,’ zei Siuan ruw. Ook zij en Leane zaten weer. Siuan rechtop als altijd, maar Leane in elkaar gezakt, even beverig als Nynaeves knieën aanvoelden. Marigan stond met gesloten ogen hijgend tegen de muur geleund en drukte haar handen hard tegen het pleisterwerk. Golven van opluchting en vrees werden afwisselend door de armband gestuurd. ‘Maar...’

Siuan liet Elayne niet uitspreken. ‘Denk jij dat Sheriam of iemand anders de erfdochter van Andor in handen van de Herrezen Draak laat vallen? Nu je moeder dood is...’

‘Dat geloof ik niet,’ snauwde Elayne.

‘Je gelooft niet dat Rhand haar heeft gedood,’ ging Siuan onverbiddelijk verder, ‘maar dat is iets anders. Dat geloof ik ook niet. Maar als Morgase nog leefde, zou ze zich bekend maken en hem erkennen als de Herrezen Draak. En als ze ondanks alle bewijzen geloofde dat hij een valse Draak was, zou ze het verzet leiden. Geen enkele faktoor of spion heeft hierover een of andere fluistering opgevangen. Niet in Andor en evenmin in Morland of hier in Altara.’

‘Dat hebben ze wel,’ barstte Elayne los. in het westen is een opstand uitgebroken.’

‘Tegen Morgase. Tégen haar. Maar ook dat kan een gerucht zijn.’ Siuans stem klonk even vlak als een geschaafde plank. ‘Je moeder is dood, meisje. Je kunt het maar beter toegeven, een potje gaan huilen en dan snel je tranen drogen.’

Elayne stak haar kin in de lucht, een vervelende gewoonte. Ze leek zo het toonbeeld van hooghartigheid, hoewel de meeste mannen het om de een of andere reden aantrekkelijk leken te vinden. ‘Je klaagt voortdurend dat het zoveel tijd kost om alle faktoors te bereiken,’ merkte ze koeltjes op, ‘en ik zal maar niet ingaan op de vraag of je inderdaad alles vernomen hebt. Of mijn moeder in leven is of niet, ik hoor in Caemlin te zijn. Nu. Ik bén de erfdochter.’

Siuan snoof zo luid dat Nynaeve opsprong. ‘Nu ben je al zo lang Aanvaarde... je zou beter moeten weten.’ Elayne had grote mogelijkheden, ze was de sterkste geleidster van de laatste duizend jaar. Niet zo sterk als Nynaeve zou zijn als die haar gave ooit leerde beheersen, maar wel zo krachtig dat de ogen van alle Aes Sedai begonnen te glanzen. Elayne trok haar neus op en besefte heel goed dat de Aes Sedai haar zelfs van de Leeuwentroon zouden hebben gehaald om haar te vormen; indien mogelijk door het haar te vragen, en zo niet door haar in een zak mee te dragen. Ze wilde al wat terugzeggen, maar Siuan daverde door. ‘Je hebt gelijk dat ze jou graag zo snel mogelijk op die troon willen zien. Er is al veel te lang geen koningin meer geweest die openlijk kon zeggen dat ze Aes Sedai was. Maar ze zullen je pas laten gaan als je volleerd zuster bent, en zelfs dan zullen ze jou, juist omdat je de erfdochter bent en spoedig koningin zult zijn, uit de buurt van die vervloekte Herrezen Draak houden tot ze weten of ze hem wel kunnen vertrouwen. Vooral niet na dat... pardon van hem.’ Haar mond vertrok wrang bij dat woord en Leane grimaste.

Nynaeve kreeg eveneens een vieze smaak in haar mond. Ze was opgevoed met angst voor iedere man die kon geleiden. Vroeg of laat zou hij krankzinnig worden en voor alle mensen om hem heen een dodelijk gevaar vormen, voordat de bezoedeling van de mannelijke helft van de Ware Bron hem een gruwelijke dood zou bezorgen. Maar ze had Rhand zien opgroeien en hij was de Herrezen Draak, geboren ten teken dat de Laatste Slag naderde, geboren om in die strijd de Duistere het hoofd te bieden. De Herrezen Draak was de enige hoop voor de mensheid, maar hij was een geleider. Nog erger waren de berichten dat hij andere geleiders om zich heen verzamelde. Het konden er natuurlijk niet veel zijn. Alle Aes Sedai jaagden op zulke mannen – de Rode Ajah deed bijna niets anders – maar ze vonden er maar weinig, volgens de kronieken veel minder dan vroeger.

Elayne wilde niet van opgeven weten. Dat viel in haar te bewonderen: ze zou het nog niet opgeven als haar hoofd op het beulsblok lag en de bijl neersuisde. Met geheven kin bleef ze Siuan strak aankijken, iets dat zelfs Nynaeve moeilijk afging. ‘Er zijn twee goede redenen waarom ik hoor te gaan. Allereerst, wat er ook met mijn moeder is gebeurd, ze wórdt vermist en als erfdochter kan ik de mensen geruststellen en hen ervan verzekeren dat de opvolging niet in gevaar is. Ten tweede kan ik met Rhand spreken. Hij vertrouwt me. Ik kan dat veel beter dan wie de Zaal ook mag aanwijzen.’

De Aes Sedai in Salidar hadden hun eigen Zaal van de Toren gekozen, een Zaal in ballingschap als het ware. Men zei dat ze de keuze van een nieuwe Amyrlin Zetel overwogen, een echte Amyrlin die Elaida’s aanspraken op het ambt en de Toren kon betwisten, maar Nynaeve had er nog weinig van gemerkt.

‘Wat aardig dat je je zo wilt opofferen, kind,’ zei Leane droogjes. Elaynes gezicht vertrok niet, maar ze werd bloedrood; er waren buiten deze kamer maar weinig mensen die haar geheim kenden, en geen daarvan was Aes Sedai. Nynaeve twijfelde er geen moment aan dat Elayne zich in Caemlin meteen met Rhand zou afzonderen om hem te bedelven onder de kussen. ‘Nu je moeder... vermist wordt... Als Rhand Altor jou en Caemlin in handen heeft, bezit hij Andor en als ze er iets aan kunnen doen zal de Zaal hem geen groter deel van Andor of enig ander gebied gunnen dan hij reeds bezit. Hij heeft Tyr en Cairhien al in zijn zak en blijkbaar ook de Aiel. Tel Andor erbij en hij hoeft maar te niezen of hij kan Morland en Altara én ons aan zijn gebied toevoegen. Hij wordt te machtig, en dat wordt hij te snel. Wellicht besluit hij dat hij ons niet nodig heeft. Nu Moiraine dood is, heeft hij niemand bij zich die wij kunnen vertrouwen.’

Dat deed Nynaeve ineenkrimpen. Moiraine was de Aes Sedai die haar en Rhand uit Emondsveld had meegenomen, waardoor hun leven was veranderd. En ook dat van Egwene, Mart en Perijn. Ze had zich zo lang voorgenomen dat zij Moiraine zou laten boeten voor wat hun was aangedaan, dat het leek of ze met haar dood iets van zichzelf had verloren. Moiraine was echter in Cairhien gestorven en had Lanfir met zich meegesleurd. Ze werd onder de Aes Sedai in Salidar al snel een legende: de enige Aes Sedai die een Verzaker had gedood, twee nog wel. Het was misschien slecht van Nynaeve er iets goeds in te zien, maar Lan was nu tenminste niet langer Moiraines zwaardhand. Als ze hem ooit nog zou tegenkomen.

Siuan nam onmiddellijk Leanes woorden over. ‘We kunnen ons niet veroorloven de jongen zonder loods te laten uitzeilen. Niemand weet wat hij kan gaan doen. Ja, ja, ik weet best dat jullie hem willen verdedigen, maar dat hoef ik niet te horen. Ik probeer een levende zilvertand op mijn neus te laten staan, meisje. We kunnen hem niet te sterk laten worden voordat hij ons aanvaardt, maar we durven hem ook niet te veel in te tomen. Ik probeer Sheriam en de anderen ervan te overtuigen dat ze hem móéten steunen, terwijl de helft van de Zaal niets met hem te maken wil hebben en de rest diep in z’n hart vindt dat hij gestild dient te worden, Herrezen Draak of niet. In ieder geval, wat er ook voor of tegen valt te zeggen, welke redenen je ook aanvoert, ik raad je aan uit Sheriams buurt te blijven. Je haalt haar toch niet over, en Tiana heeft niet genoeg novices onder zich om haar bezig te houden.’

Elaynes gezicht verstrakte. Tiana Noselle, een Grijze zuster, was in Salidar de Meesteres der Novices. Aanvaarden moesten veel ergere fouten maken dan novices om naar haar toe te worden gestuurd, maar daardoor was een bezoek ook veel beschamender en pijnlijker. Wellicht zou Tiana voor een novice een beetje genadiger zijn, maar Aanvaarden dienden volgens haar beter te weten en ze verzekerde zich ervan dat die haar zienswijze geheel beaamden voor ze uit haar kleine werkhokje mochten vertrekken.

Nynaeve had naar Siuan staan kijken en opeens kwam er een idee bij haar op. ‘Jullie wisten het al, nietwaar, van dat gezantschap, wat dat ook is? Jullie twee spelen altijd onder één hoedje met Sheriam en haar kring.’ De Zaal werd wel geacht het hoogste gezag te zijn totdat er een Amyrlin was gekozen, maar Sheriam en het handjevol andere Aes Sedai dat na aankomst in Salidar alles had opgezet, hield nog steeds feitelijk de touwtjes in handen. ‘Hoeveel sturen ze er, Siuan?’ Elaynes mond viel open. Ze had hier duidelijk niet bij stilgestaan, waarmee ze verried dat ze behoorlijk van streek was geweest. Gewoonlijk zag zij de kleinigheden die Nynaeve niet opvielen.

Siuan ontkende niets. Sinds ze gesust was, kon ze liegen als een wolkoopman, maar als ze besloot heel open te praten, was ze even onomwonden als een klap in je gezicht. ‘Negen. Voldoende om de Herrezen Draak eer te betonen – viskuit nog aan toe, een gezantschap naar een koning bestaat zelden uit meer dan drie zusters – maar niet genoeg om hem bang te maken. Als hij inmiddels voldoende heeft opgestoken om bevreesd te zijn.’

‘Jullie kunnen maar beter hopen van wel,’ zei Elayne koel. ‘Als hij dat niet is, zijn die negen er acht te veel.’

Dertien was het gevaarlijke aantal. Rhand was sterk, misschien wel de sterkste geleider sinds het Breken, maar dertien verbonden Aes Sedai konden hem overweldigen, hem van saidin afschermen en gevangennemen. Dertien waren nodig om een geleider te stillen, hoewel Nynaeve vermoedde dat dit aantal meer gewoonte was dan noodzaak. De Aes Sedai deden heel wat dingen omdat dat nu eenmaal de gewoonte was.

Siuans glimlach was niet plezierig, ik vraag me af waarom niemand anders eraan gedacht heeft. Denk na, meisje! Sheriam doet dat wel, de Zaal eveneens. De eerste stap zal zijn dat slechts één hem benadert en hij zal niet door meer zusters worden bezocht dan waarmee hij instemt. Hij zal evenwel vernemen dat er negen zijn gekomen en iemand zal hem zeker duidelijk maken dat zoiets een grote eer betekent.’ ik begrijp het,’ zei Elayne kleintjes, ik had eraan moeten denken dat iemand van jullie dat zou beseffen. Het spijt me.’ Dat was ook een goede trek van haar. Ze kon even koppig zijn als een schele muilezel, maar wanneer ze haar ongelijk bekende, gaf ze dat even vriendelijk toe als elke dorpsvrouw. Heel ongewoon voor iemand van adel. ‘Min gaat ook,’ zei Leane. ‘Haar... gave kan Rhand Altor van nut zijn. Daar weten de zusters natuurlijk niets van. Ze bewaart haar geheimen goed.’ Alsof dat het enige belangrijke was.

‘Ik begrijp het,’ zei Elayne wederom, heel effen nu. Ze probeerde wat opgewekter te praten, een jammerlijke mislukking. ‘Nou ja, ik zie dat jullie bezig zijn met... met Marigan. Ik wilde jullie niet storen. Neem me niet kwalijk, laat me jullie niet ophouden.’ Ze was al weg voor Nynaeve iets kon zeggen en de deur sloeg achter de erfdochter dicht. Nynaeve plantte zich boos voor Leane. ik dacht dat Siuan de gemeenste van jullie twee was, maar dit was kwaadaardig.’ Siuan gaf antwoord. ‘Wanneer twee vrouwen van dezelfde man houden, geeft dat moeilijkheden en wanneer die man Rhand Altor is... Het Licht mag weten hoe zijn geestelijke gezondheid is en welke koers die voor hem uitzet. Als er gekrabd moet worden en aan haren getrokken, kunnen ze dat beter hier doen.’

Onwillekeurig had Nynaeves hand haar vlecht gegrepen en over haar schouder gegooid, ik moet...’ Het probleem was dat ze maar weinig kon doen, niets wat enig verschil maakte. ‘We gaan verder waar we gebleven waren toen Elayne binnenkwam. Maar Siuan... Als jullie haar ooit nog zoiets aandoen,’ – of mij, bedacht ze – ‘zorg ik dat jullie er spijt van krijgen... Waar denken jullie heen te gaan?’ Siuan had haar stoel achteruitgeschoven en was opgestaan, en Leane had na een blik op haar hetzelfde gedaan.

‘We hebben nog werk te doen,’ zei Siuan kortaf, en ze liep reeds naar de deur.

‘Je hebt beloofd je beschikbaar te houden, Siuan. Dat heeft Sheriam je opgedragen.’ Sheriam vond het eigenlijk net zo’n tijdverspilling als Siuan, maar Elayne en Nynaeve hadden zekere gunsten verdiend. Waaronder het gebruik van Marigan als dienstmeisje, zodat ze als Aanvaarden meer tijd hadden voor hun studie.

Siuan keek haar bij de deur vermaakt aan. ‘Wil je misschien een klacht indienen? En haar uitleggen met welk onderzoek je bezig bent? Ik wil vanavond tijd met Marigan; ik heb nog enkele vragen.’ Toen Siuan was vertrokken, zei Leane bedroefd: ‘Het zou fijn zijn om verder te gaan, Nynaeve, maar we moeten doen wat we kunnen. Waarom probeer je het niet bij Logain?’ Waarna zij eveneens vertrok. Nynaeve keek woest. Van haar studie van Logain had ze nog minder opgestoken dan van de twee vrouwen. Ze wist niet eens meer zeker óf ze iets van hem kon leren. Bovendien wilde ze een gestilde man niet helen. Hij maakte haar in ieder geval zenuwachtig. ‘Jullie bijten elkaar als ratten in een kooi,’ zei Marigan. ‘Je hebt al zoveel bewijzen dat je aan de verliezende kant staat. Misschien behoor je andere... keuzes te overwegen.’

‘Hou je smerige bek!’ Nynaeve keek haar woedend aan. ‘Kop dicht, bloedvuur!’ Nog steeds stroomde er vrees door de armband, maar er was ook iets anders, iets wat zo zwak was dat het bijna niet te onderscheiden was. Een flauw vonkje hoop, wellicht. ‘Het Licht moge je verzengen.’

De vrouw heette niet Marigan, maar Moghedien. Een Verzaker, in de val gelopen door haar eigen verwaande trots, die hier midden tussen de Aes Sedai gevangen werd gehouden. Er woonden hier slechts vijf vrouwen die dat wisten, geen van hen Aes Sedai, maar het geheimhouden van Moghediens naam was pure noodzaak. De misdaden van de Verzaker zouden zonder twijfel tot haar terechtstelling leiden, even zeker als de zon ’s morgens opkwam. Siuan was het ermee eens: voor iedere Aes Sedai die vóór afwachten zou stemmen, zo er al een te vinden was, zouden tien onmiddellijk gerechtigheid eisen. En in haar naamloze graf zou tevens haar kennis van de Eeuw der Legenden verdwijnen, toen er dingen met de Ene Kracht werden gedaan waarvan men nu slechts kon dromen. Nynaeve was er niet zeker van of ze de helft geloofde van wat die vrouw erover vertelde. In ieder geval begreep ze er niet veel van.

Inlichtingen uit Moghedien delven was niet gemakkelijk. Soms was het net als met Heling. Moghedien had nooit veel belangstelling gehad voor zaken waar ze geen voordeel van had, voordelen die het liefst zo snel mogelijk gewonnen dienden te worden. Het was niet erg waarschijnlijk dat ze de waarheid sprak; Nynaeve vermoedde dat ze een soort oplichtster was geweest voor ze haar ziel aan de Duistere schonk. Soms wisten zij en Elayne gewoon niet welke vragen ze moesten stellen. En Moghedien gaf zelden iets weg. Desondanks waren ze veel te weten gekomen en ze hadden het meeste aan de Aes Sedai doorgegeven. Natuurlijk als resultaat van hun studie en onderzoek als Aanvaarden. Het had hun veel aanzien opgeleverd.

Zij en Elayne hadden die kennis het liefst voor zich gehouden, maar Birgitte had er vanaf het begin van geweten en Siuan en Leane moest het worden verteld. Siuan wist zoveel van de omstandigheden die tot de gevangenname van Moghedien hadden geleid, dat ze volledige uitleg had geëist en ze beschikte over het breekijzer om die te krijgen. Nynaeve en Elayne kenden enkele geheimen van Siuan en Leane, maar zij leken alles van Elayne en haar te weten, afgezien van de waarheid over Birgitte. Het schiep een wankel evenwicht, waarbij Siuan en Leane in het voordeel waren. Bovendien sloegen Moghediens onthullingen nu en dan op mogelijke plannetjes van Duistervrienden en bevatten ze aanwijzingen over de plannen van de andere Verzakers. Dit soort zaken kon alleen worden doorgegeven wanneer ze zogenaamd van de ogen-en-oren van Siuan en Leane kwamen. Ze zei echter niets over de Zwarte Ajah – dat zat diep verborgen en was lang ontkend – hoewel Siuan daar de grootste belangstelling voor toonde. Ze had een afschuw van Duistervrienden, maar louter het idee dat Aes Sedai zich aan de dienst van de Duistere wijdden, vond ze zo erg dat haar boosheid omsloeg in ijzige woede. Moghedien beweerde dat ze te bang was geweest om ook maar in de buurt van Aes Sedai te komen, en dat wilden ze wel aannemen. Deze vrouw werd voortdurend geplaagd door angst. Het was geen wonder dat ze de Spin werd genoemd, zo vaak had ze zich in de schaduwen verborgen gehouden. Alles bijeengenomen vormde ze zo’n waardevolle schatkist dat ze niet aan de beul mocht worden overgeleverd, al zouden de meeste Aes Sedai daar anders over denken. Die zouden weigeren ook maar iets van haar kennis aan te nemen of te vertrouwen.

Niet voor het eerst werd Nynaeve door schuld en afkeer geplaagd. Kon kennis, hoeveel ook, goedmaken dat een Verzaker aan de gerechtigheid ontkwam? Als ze haar aangaven, zou iedereen die er iets mee te maken had op een vreselijke manier gestraft worden, niet alleen zij zelf, maar ook Elayne, Siuan en Leane. Als ze haar aangaven, zou Birgittes geheim bekend worden. En alle kennis zou verloren gaan. Moghedien mocht dan weinig van Heling weten, ze had Nynaeve tientallen aanwijzingen verstrekt en in haar hoofd moest nog meer zitten. Wat kon ze met die aanwijzingen uiteindelijk niet ontdekken? Nynaeve wilde een bad nemen en dat had niets met de hitte te maken. ‘We zullen het over het weer hebben,’ zei ze bitter. ‘Jullie weten meer over weersbeheersing dan ik.’ Moghedien klonk vermoeid en iets daarvan sijpelde door de armband naar Nynaeve. Ze had al zoveel vragen over dat onderwerp gesteld, ik weet alleen dat wat er nu aan de hand is, het werk is van de Grote... van de Duistere.’ Ze had het lef bij deze verspreking uitdagend te glimlachen. ‘Niemand is zo sterk dat hij het weer kan veranderen.’

Het kostte Nynaeve veel moeite haar tanden niet op elkaar te klemmen. Elayne wist meer over het weer dan ieder ander in Salidar en beweerde hetzelfde. Maar elke zot kon vermoeden dat de Duistere deze hitte veroorzaakte terwijl het had moeten sneeuwen; hij zorgde ervoor dat er geen regen viel zodat de rivieren opdroogden. ‘Dan zullen we het hebben over het gebruik van verschillende wevingen om verschillende ziektes te helen.’ De vrouw had verteld dat zoiets meer tijd kostte dan wat er nu werd gedaan, maar dat alle kracht afkomstig was van de Kracht en niet van de zieke en de geleidster. Natuurlijk had ze ook gezegd dat mannen in sommige soorten Heling beter waren geweest, en Nynaeve was niet van plan dat te geloven. ‘Je moet het toch een keer zelf hebben gezien?’

Ze ging zitten om de goudkorrels uit het slijk te zeven. Een beetje kennis was al heel wat waard. Ze wenste echter dat ze niet het gevoel had in smerig slijm te grabbelen.

Eenmaal buitengekomen, aarzelde Elayne geen moment, ze wuifde slechts even naar Birgitte en liep door. Birgitte, haar goudblonde haren in een ingewikkelde vlecht die tot haar middel reikte, speelde met twee kleine jongens, terwijl ze de wacht hield in het steegje. Haar boog stond tegen een scheve schutting naast haar. Ze probeerde althans te spelen. Jaril en Sevé staarden de vrouw in de vreemde gele pofbroek en de korte donkere jas aan, maar lieten verder niets blijken. Dat deden ze nooit, en ze zeiden ook nooit iets. Men veronderstelde dat het Marigans kinderen waren. Birgitte vond het fijn met hen te spelen, maar ook een tikkeltje droevig. Met kinderen, vooral met jongetjes, spelen had ze altijd leuk gevonden, maar iedere keer kreeg ze dat trieste gevoel. Elayne kende dat even goed als ze haar eigen gevoelens kende.

Als ze ooit vermoedde dat Marigan iets met hun toestand te maken had... De vrouw beweerde echter dat ze zo al waren, toen ze hen als dekmantel in Geldan had opgepikt. Het waren op straat zwervende wezen, en enkele Gele zusters hadden gezegd dat ze gewoon te veel erge dingen bij de straatgevechten in Samara hadden meegemaakt. Elayne wilde dat best geloven, na wat ze daar zelf had gezien. De Gele zusters zeiden dat tijd en goede zorg hen zouden helpen en Elayne hoopte dat het zo was. Ze hoopte dat ze daarmee niet degene die hiervoor verantwoordelijk was, hielp om aan de gerechtigheid te ontkomen. Momenteel wilde ze niet aan Moghedien denken. Haar moeder. Nee, aan haar wilde ze zeker niet denken. Min. En Rhand. Er moest een manier zijn om dit op te lossen. Ze zag amper dat Birgitte terugknikte, maar haastte zich de steeg uit, de hoofdstraat van Salidar in, onder een wolkeloze, trillendhete middaghemel.

Jarenlang was Salidar verlaten geweest, totdat de Aes Sedai die na de machtsgreep van Elaida waren gevlucht, zich hier verzamelden. En nu lag er vers riet op de daken van huizen waarvan de meeste behoorlijk grote herstelde en opgelapte plekken toonden, net als bij de drie grote stenen gebouwen die herbergen waren geweest. Het grootste van de drie noemden sommigen de Kleine Toren; daar kwam de Zaal bijeen. Natuurlijk was alleen het noodzakelijke uitgevoerd. In veel vensters zat gebarsten glas of helemaal niets. Er waren belangrijker zaken af te handelen dan het herstellen van metselwerk en schilderen. De stoffige straten waren overvol. Uiteraard niet alleen met Aes Sedai, maar ook met Aanvaarden in hun witte kleren en kleurenbanden en haastige novices in smetteloos wit. Er liepen zwaardhanden die zich even dodelijk en sierlijk bewogen als luipaarden, of ze nu mager of stevig waren, en dienaren die de Aes Sedai uit de Toren waren gevolgd, zelfs enkele kinderen. En soldaten.

De Zaal bereidde zich erop voor hun aanspraak tegen Elaida kracht bij te zetten met wapens, als dat nodig was, zodra ze een ware Amyrlin Zetel hadden gekozen. In de verte klonk het gekletter van hamers uit de smederijen buiten het dorp, dat dwars door het geroezemoes van de menigte drong. Het vertelde van paarden die beslagen werden, van wapenrustingen die werden gesmeed. Een man met een vierkant gezicht, zijn donkere haren vol grijze lokken, reed in een bruinige jas en gehavende kuras langzaam de straat door. Terwijl hij zorgvuldig zijn paard door de menigte stuurde, hield hij een oogje op marcherende groepen mannen met lange pieken of bogen op de schouders. Garet Brin had ermee ingestemd mannen te verzamelen en het leger van de Zaal van Salidar te leiden, hoewel Elayne graag precies had willen weten waarom, en hoe dat was gebeurd. Het had iets met Siuan en Leane te maken – maar wat? – aangezien hij beide vrouwen, maar vooral Siuan, afbeulde vanwege een of andere eed. Ook daarvan wist Elayne niet het fijne. Enkel dat Siuan bitter klaagde dat ze naast al haar andere werkzaamheden zijn kamer moest opruimen en zijn kleren diende te wassen. Ze klaagde, maar deed het wel; het moest een zware eed zijn geweest.

Brins ogen gleden over Elayne en weer verder. Na haar aankomst in Salidar was hij koel, beleefd en afstandelijk geweest, hoewel ze hem van kleins af had gekend. Nog geen jaar geleden was hij de kapitein-generaal van de koninginnengarde in Andor geweest. Vroeger had Elayne weleens gedacht dat hij met haar moeder zou trouwen. Nee, ze wilde niet aan haar moeder denken! Min. Ze moest Min vinden en met haar praten.

Zodra ze zich echter een weg begon te zoeken door de menigte op straat, stuitte ze op twee Aes Sedai. Ze moest wel blijven staan en een knix maken, terwijl de drukte langs haar heen stroomde. Beide vrouwen straalden. Ze vertoonden geen druppeltje zweet. Terwijl ze een doekje uit haar mouw trok om haar gezicht af te deppen, wenste Elayne dat ze dat bijzondere stukje kennis van Aes Sedai reeds had geleerd. ‘Een goede dag, Anaiya Sedai, Janya Sedai.’

‘Een goede dag, kind. Heb je vandaag nog meer ontdekkingen voor ons?’ Zoals gewoonlijk sprak Janya Frende alsof ze geen tijd had de woorden goed uit te spreken. ‘Jullie hebben zo’n opmerkelijke vooruitgang geboekt, jij en Nynaeve, terwijl jullie nog maar Aanvaarden zijn. Ik begrijp nog steeds niet hoe Nynaeve dat klaarspeelt, terwijl ze zoveel moeilijkheden met de Kracht heeft, maar ik moet zeggen dat ik opgetogen ben.’ In tegenstelling tot de andere Bruine zusters, die vaak helemaal opgingen in hun boeken en studies, zag Janya Sedai er heel verzorgd uit. Haar korte donkere haren zaten netjes rond een leeftijdloos gezicht dat iedere Aes Sedai bezat die lang met de Ene Kracht had gewerkt. Maar het uiterlijk van de slanke vrouw duidde toch haar Ajah aan. Ze droeg een eenvoudig grijs gewaad van dikke wol – Bruinen eisten weinig meer van hun kleren dan dat ze netjes waren – en zelfs in een gesprek vertoonde ze een kleine frons alsof ze in gedachten haar ogen half toekneep over een heel andere zaak. Zonder die frons zou ze er knap hebben uitgezien. ‘Die manier om onzichtbaar te zijn door je in licht te hullen. Opmerkelijk. Ik weet zeker dat iemand zal ontdekken hoe je de rimpels kunt tegenhouden, zodat je ook onzichtbaar rond kunt lopen. En Carenna is heel opgetogen over Nynaeves afluisterkunstje. Heel ondeugend om zoiets te bedenken, maar wel nuttig. Carenna denkt te kunnen uitzoeken hoe je het zo aan kunt passen dat je op afstand met iemand kunt praten. De gedachte alleen al! Met iemand praten die een span verder staat! Of twee span, of zelfs...’ Anaiya raakte haar arm aan en ze zweeg opeens, met haar ogen knipperend de andere zuster aankijkend. ‘Je gaat met grote stappen vooruit, Elayne,’ zei Anaiya rustig. Haar openhartige gezicht stond zoals gewoonlijk kalm. Met ‘moederlijk’ kon je haar het best beschrijven, en ze was vaak gemoedelijk, hoewel je door het Aes Sedai-gezicht onmogelijk haar leeftijd kon inschatten. Ze behoorde eveneens tot het kringetje rond Sheriam dat in feite de macht uitoefende in Salidar. ‘Echt veel groter dan iemand van ons verwachtte, en we verwachtten heel wat. De eerste die na het Breken een ter’angreaal kan maken. Dat is opmerkelijk, kind, en dat wil ik je laten weten. Je dient trots op jezelf te zijn.’

Elayne staarde naar de grond voor haar voeten. Twee tot haar middel reikende jongetjes sprongen wild lachend tussen de mensen door. Ze hoopte dat niemand dit kon horen. Niet dat iemand van de voorbijgangers hun ook maar een tweede blik gunde. Met zoveel Aes Sedai in het dorp maakten zelfs de novices geen knix, tenzij een Aes Sedai haar aansprak, en iedereen had boodschappen af te handelen die gisteren gedaan hadden moeten worden.

Ze voelde zich helemaal niet trots, want al hun ‘ontdekkingen’ kwamen van Moghedien. Het waren er vele geweest, maar ze hadden niet alles doorgegeven. Omkering bijvoorbeeld, waardoor een weefsel alleen gezien kon worden door de vrouw die de stromen had geweven. Als ze bekend hadden gemaakt hoe je je vaardigheid om te geleiden onzichtbaar kon maken, zou Moghedien binnen enkele uren ontdekt zijn – iedere Aes Sedai die op twee of drie stappen afstand van een geleidster stond, kon haar talent voelen – en als ze vernamen hoe ze dat konden leren, zouden ze wellicht ook ontdekken hoe ze het konden doorbreken. En uitvinden hoe je je kon vermommen. Met omgekeerde stromen zag Marigan er heel anders uit dan Moghedien. Een deel van Moghediens kennis was gewoon te afschuwelijk. Wilsdwang bijvoorbeeld kon de wil van mensen sturen, waarbij opdrachten zodanig ingeplant werden dat de ontvanger zich die niet eens herinnerde wanneer hij ze uitvoerde. En nog ergere dingen. Veel te afgrijselijk en misschien te gevaarlijk om dat aan anderen toe te vertrouwen. Nynaeve zei dat ze het moesten leren, zodat ze zouden weten hoe ze zich ertegen konden verdedigen, maar Elayne wilde het niet. Ze hielden al zoveel geheim en vertelden al zoveel leugens aan vrienden en mensen die aan hun kant stonden, dat ze soms verlangde naar het afleggen van de Drie Geloften met de Eedstaf en haast niet kon wachten tot ze tot Aes Sedai werd verheven. Een van de Drie Geloften hield in dat je geen enkel onwaar woord mocht spreken, en je was ermee verbonden alsof het deel uitmaakte van je eigen vlees, ik heb het nog niet zo goed gedaan met de ter’angreaal als ik wel zou willen, Anaiya Sedai.’ Dat was tenminste iets dat zij en niemand anders had klaargespeeld. De eerste was die armband en halsband geweest – vanzelfsprekend ook iets dat verborgen was gehouden – maar dat was een veranderde nabootsing van een nare uitvinding, de a’dam, die de Seanchanen hadden achtergelaten toen ze, na de mislukte inval, bij Falme weer de zee waren opgedreven. De eenvoudige groene schijf waarmee een zwakke geleidster het onzichtbaarheidskunstje kon uitvoeren – het waren er niet veel – was van het begin haar idee geweest. Ze had geen angreaal of sa’angreaal kunnen bestuderen, dus was ze tot dusverre niet in staat geweest ze na te maken. Ze was dan wellicht bedreven in het namaken van het Seanchaanse voorwerp, maar de ter’angrealen hadden aangetoond dat het niet zo gemakkelijk was als ze had gedacht. Ze verbruikten de Ene Kracht in plaats van die te versterken en werden slechts voor één enkel doel aangewend. Sommige konden ook door niet-geleiders worden gebruikt, zelfs door mannen. Ze hadden wat eenvoudiger moeten zijn. Misschien waren ze dat in het gebruik wel, maar ze waren moeilijk te maken. Haar bescheidenheid ontlokte een hele woordenvloed aan Janya. ‘Onzin, kind. Grote onzin. Gut, er bestaat bij mij geen enkele twijfel dat wij jou de Eedstaf in handen kunnen geven en je tot de stola en de ring kunnen verheffen, nadat we je meteen na onze terugkomst in de Toren behoorlijk hebben beproefd. Geen enkele twijfel. Je vervult werkelijk elke belofte die in jou werd gezien. En meer zelfs. Niemand had ooit verwacht...’ Anaiya raakte haar arm weer aan. Het leek een afgesproken teken, omdat Janya voor de tweede maal haar mond hield en met haar ogen knipperde.

‘Het is niet nodig dat ze naast haar schoenen gaat lopen,’ zei Anaiya. ‘Elayne, ik wil je gezeur niet meer horen. Daar moet je al boven staan.’ De moeder kon zowel streng als vriendelijk zijn. ik sta niet toe dat je over enkele mislukkingen loopt te pruilen, nadat je zulke mooie resultaten hebt geboekt.’ Elayne had de stenen schijf vijfmaal uitgeprobeerd. Twee keer gebeurde er niets en bij twee pogingen zag je er wazig uit en werd je bovendien misselijk. De derde poging had gewerkt. Volgens Elayne zelf waren dat meer dan enkele mislukkingen. ‘Alles wat jullie hebben gedaan, is prachtig. Zowel van jou als van Nynaeve.’

‘Dank u,’ zei Elayne. ‘Dank u zeer, u beiden. Ik zal proberen niet te pruilen.’ Wanneer een Aes Sedai je vertelde dat je zeurde, ontkende een Aanvaarde dat absoluut nooit. ‘Wilt u me alstublieft verontschuldigen? Ik heb begrepen dat het gezantschap vandaag naar Caemlin vertrekt en ik wil afscheid nemen van Min.’

Ze lieten haar natuurlijk gaan, hoewel het Janya zonder de andere zuster erbij zeker heel wat tijd zou hebben gekost. Anaiya keek Elayne scherp aan – ze wist zeker al alles van haar ruzie met Sheriam – maar zei niets. Soms klonk de stilte van een Aes Sedai even luid als woorden.

Met haar duim hard tegen de ring aan haar linker ringvinger gedrukt, schoot Elayne op een drafje weg, haar ogen genoeg op de verte gericht dat ze kon beweren iemand die haar voor gelukwensen staande had willen houden, niet te hebben gezien. Misschien hielp het, en misschien betekende het een bezoek aan Tiana. Bedankjes voor haar nuttige werk vergoedden niet alles. Op ditzelfde ogenblik had ze liever Tiana’s lof willen horen voor iets dat ze verdiende.

De gouden ring was een slang die in zijn eigen staart beet. Het Grote Serpent was een teken van de Aes Sedai, maar werd ook door een Aanvaarde gedragen. Wanneer ze de stola om mocht doen, met de franje in de kleur van de Ajah van haar keuze, was het haar toegestaan de ring aan elke andere vinger te dragen. Ze moest nu wel de Groene Ajah kiezen. Alleen Groene zusters hadden meer dan één zwaardhand en zij wilde Rhand. Tenminste, zoveel als ze maar van hem kon bezitten. De moeilijkheid was dat ze Birgitte al gebonden had, de eerste vrouw die een zwaardhand was geworden. Daardoor kon ze voelen wat Birgitte voelde en daardoor wist ze dat Birgitte die ochtend een splinter in haar hand had gekregen. Alleen Nynaeve wist van die binding. Zwaardhanden waren alleen voor zusters. Geen enkele welwillendheid ter wereld zou de huid redden van een Aanvaarde die zich zo’n binding aanmatigde. Voor hen was het noodzaak, geen gril, geweest – Birgitte zou anders gestorven zijn – maar Elayne dacht niet dat dat enig verschil uitmaakte. Een regel schenden met de Kracht kon voor jezelf en anderen dodelijk zijn, en om dat iedereen stevig in te prenten, lieten Aes Sedai zelden iemand die om welke reden dan ook een regel had overtreden, vrijuit gaan.

Er speelde zich hier in Salidar zoveel in het verborgene af. Niet alleen Birgitte en Moghedien. Een van de eden voorkwam dat een Aes Sedai loog, maar over verzwegen zaken hoefde ook niet gelogen te worden. Moiraine had geweten hoe ze een mantel van onzichtbaarheid kon weven, misschien met hetzelfde kunstje dat zij van Moghedien hadden geleerd. Nynaeve had het Moiraine een keer zien doen, zelfs nog voor Nynaeve iets van de Ene Kracht had af geweten. Niemand anders in Salidar kende het echter, of had dat toegegeven. Birgitte had bevestigd wat Elayne zo langzamerhand vermoedde. De meeste Aes Sedai, misschien wel allen, hielden minstens een deel van hun kennis achter; de meesten hadden hun eigen geheime kunstjes. Zo’n kunststukje kon algemene kennis voor de novices en Aanvaarden worden, indien er genoeg Aes Sedai waren die ervan wisten, maar kon ook met een zuster in het graf verdwijnen. Twee- of driemaal had ze een vonkje opgevangen in de ogen van een zuster, wanneer ze iets voordeed. Carenna had zich verdacht snel het kunstje van het afluisteren eigen gemaakt. Maar met dat soort beschuldigingen hoefde een Aanvaarde bij de Aes Sedai niet aan te komen.

Deze wetenschap maakte haar eigen bedrog niet beter verteerbaar, maar wel gemakkelijker te verdragen. Dat, en het denken aan de noodzaak. Hielden ze maar eens op hen te loven voor iets dat ze niet hadden gedaan.

Ze wist zeker waar ze Min zou kunnen vinden. De Eldar lag maar drie span ten westen van Salidar en langs de grens van het dorp liep een smal stroompje door het bos naar die rivier. De meeste bomen in het plaatsje zelf waren na de aankomst van de Aes Sedai omgehakt, maar een klein bos was op de beekoever achter de huizen blijven staan op een strook land die te smal was voor iets nuttigs. Min beweerde dat ze veel meer van steden hield, maar ging vaak ergens tussen die bomen zitten. Dat was haar manier om een poosje aan de zwaardhanden en Aes Sedai te ontkomen,» wat voor Min van wezenlijk belang was.

Elayne bleek gelijk te hebben, want toen ze rond een stenen huis liep op een smalle strook naast een even smalle waterloop, zag ze Min tegen een boom naar het over de rotsen kabbelende beekje zitten staren. Wat er van het beekje nog over was tenminste: het stroompje kronkelde door een modderige bedding die bijna tweemaal zoveel water kon bevatten. De bomen hier hadden nog steeds enkele bladeren, hoewel de meeste andere in het omringende bos kaal begonnen te worden. Zelfs de eiken.

Een droge tak knapte onder Elaynes slofje en Min sprong overeind. Als gewoonlijk droeg ze een grijze jongensjas en een kniebroek, maar op de jaspanden waren blauwe bloempjes geborduurd, net als op de bies van de strakke broekspijpen. Aangezien ze had verteld dat de drie tantes die haar hadden opgevoed, naaisters waren, was het gek dat Min nog geen draad door een naald kon halen. Ze staarde Elayne aan, grijnsde en streek met haar vingers door haar donkere, schouderlange haren. ‘Je hebt het gehoord,’ zei ze alleen, ik vond dat we moesten praten.’

Opnieuw liet Min haar vingers door haar haar glijden. ‘Siuan vertelde het pas vanochtend. Sindsdien heb ik geprobeerd de moed te verzamelen om het jou te zeggen. Ze wil dat ik hem bespied, Elayne, voor het gezantschap; en ze heeft me de namen genoemd van mensen in Caemlin die haar berichten door kunnen geven.’

‘Dat doe je natuurlijk niet,’ zei Elayne. Het klonk zeker niet vragend en Min keek haar dankbaar aan. ‘Waarom was je zo bang naar me toe te komen? We zijn vriendinnen, Min. En we hebben elkaar beloofd dat geen man ooit tussen ons in kan komen staan. Zelfs al houden we allebei van hem.’

Mins lach klonk wat hees; Elayne nam aan dat veel mannen dat aantrekkelijk zouden vinden. En Min was knap, op een schalkse manier. Ook enkele jaren ouder, maar was dat een voordeel of niet? ‘O, Elayne, we konden dat veilig zeggen omdat hij ver weg was. Als ik jou kwijtraak, zou het net zijn of ik een zus verlies, maar wat gebeurt er als een van ons van gedachten verandert?’

Ze kon maar beter niet vragen aan welk van de twee Min dacht. Elayne probeerde het idee te onderdrukken om Min met de Kracht vast te binden, een prop in haar mond te doen en dan de weefsels om te keren. Daarna kon ze deze vrouw misschien in een kelder verbergen tot het gezantschap allang was vertrokken. ‘Dat doen we niet,’ zei ze enkel. Nee, dat kon ze Min niet aandoen. Ze wilde Rhand helemaal voor zichzelf, maar ze kon Min geen pijn doen. Wellicht kon ze haar vragen niet mee te gaan tot ze samen naar Caemlin konden vertrekken. In plaats daarvan zei ze: ‘Heeft Garet jou van je eed ontslagen?’ Ditmaal klonk Mins lach blaffend. ‘Amper. Hij heeft me gezegd dat hij vroeg of laat wel iets zal bedenken. Eigenlijk wil hij alleen Siuan vasthouden, maar het Licht mag weten waarom.’ Haar gezicht verstrakte iets. Elayne vermoedde dat het met een visioen had te maken, maar ze vroeg er niet naar. Min praatte daar nooit over, tenzij het jezelf betrof.

Ze bezat een vaardigheid waar weinigen in Salidar van op de hoogte waren. Elayne en Nynaeve, Siuan en Leane, meer niet. Birgitte wist het niet, maar Min wist weer niets van Birgitte. Of van Moghedien. Zoveel geheimen. Maar dat van Min behoorde haar toe. Soms zag ze beelden of aura’s bij mensen en soms wist ze ook wat die betekenden, en dan had ze altijd gelijk. Als ze bijvoorbeeld zei dat een man en een vrouw zouden trouwen, dan gebeurde dat vroeg of laat, zelfs als ze elkaar op dat moment haatten. Leane noemde het ‘het Patroon lezen’, maar met de Kracht had het niets te maken. Bij veel mensen zag ze zo nu en dan beelden, maar bij Aes Sedai en zwaardhanden altijd. Min trok zich zo vaak hier tussen de bomen terug om aan die stortvloed te ontkomen.

‘Wil je een brief aan Rhand voor me meenemen?’

‘Natuurlijk.’ De ander stemde zo snel en met een open gezicht toe dat Elayne bloosde en haastig verder praatte. Ze betwijfelde of zijzelf zou hebben ingestemd als het omgekeerde het geval was geweest. ‘Je moet het hem niet vertellen, Min, dat van je visioen over ons, bedoel ik.’ Een van de dingen die Min bij Rhand had gezien was dat drie vrouwen hopeloos verliefd op hem zouden worden, voor eeuwig aan hem gebonden zouden zijn en dat een van die drie Min zelf was. De tweede bleek later Elayne te zijn. ‘Als hij van dat visioen hoort, beslist hij misschien dat het niet iets is wat wij willen, maar dat het door het Patroon komt of doordat hij een ta’veren is. Hij zou kunnen besluiten heel nobel te zijn en ons te redden door geen van ons drieën in z’n buurt toe te laten.’

‘Misschien,’ zei Min vol twijfel. ‘Mannen zijn vreemd. Het is veel waarschijnlijker dat hij ons zal wenken te komen als hij beseft dat wij beiden aan komen hollen als hij z’n vinger opsteekt. Hij zal niet in staat zijn zich te beheersen. Ik heb het ze zien doen. Ik denk dat het iets te maken heeft met het haar op hun kin.’ Ze keek zo peinzend en vragend dat Elayne niet zeker wist of het nu als grapje was bedoeld of niet. Min leek heel wat van mannen te weten. Ze had voornamelijk in stallen gewerkt – ze hield van paarden – maar ook eens gezegd dar ze had bediend in een taveerne. ‘Hoe dan ook, ik zal het hem niet vertellen. Jij en ik gaan hem als een taart verdelen. Misschien geven we die derde een stuk van de korst wanneer zij verschijnt.’

‘Wat gaan we eraan doen, Min?’ Elayne had dat niet willen zeggen, zeker niet nu ze bijna jankte. Iets in haar wilde ondubbelzinnig dat zij nooit enkel op een wenkende vinger zou komen aanhollen, een ander deel wenste dat hij zou wenken. Iets in haar wilde zeggen dat ze Rhand niét wilde delen, op geen enkele manier, met niémand, zelfs niet met een vriendin, en dat Min met haar visioenen naar de Doemkrocht mocht lopen; een ander deel in haar wilde Rhand een draai om zijn oren geven omdat hij haar en Min zoiets aandeed. Het was allemaal zo kinderachtig dat ze haar gezicht wilde afwenden, maar ze kon de knoop in haar gevoelens niet ontwarren. Zichzelf beheersend beantwoordde ze haar eigen vraag voor Min het kon doen. ‘Wij gaan hier gezellig zitten praten.’ Ze voegde de daad bij het woord en koos een plekje waar de dode bladeren een dik dek vormden. Een boom zorgde voor een steuntje in haar rug. ‘Maar niet over Rhand. Ik zal je missen, Min. Het is fijn hier een vriendin te hebben die ik kan vertrouwen.’

Min ging in kleermakerszit tegenover haar zitten en begon gedachteloos kiezeltjes op te graven en in het water te gooien. ‘Nynaeve is je vriendin. Je vertrouwt haar. En Birgitte lijkt er ook zeker een te zijn; je bent zelfs vaker bij haar dan bij Nynaeve.’ Een kleine frons rimpelde haar voorhoofd. ‘Gelooft ze écht dat zij de Birgitte uit de verhalen is? Ik bedoel met die boog en de vlecht... ieder verhaal noemt ze, maar ook al is haar boog niet van zilver... ik kan me niet indenken dat ze met die naam is geboren.’

‘Ze heeft die naam bij haar geboorte gekregen,’ zei Elayne behoedzaam. In zekere zin was dat waar. Ze kon het gesprek beter een andere richting uitsturen. ‘Nynaeve kan maar niet beslissen of ik een vriendin ben of iemand die ze voortdurend moet berispen om te doen wat in haar boekje juist is. En ze herinnert mi] er vaker aan dat ik de dochter van haar koningin ben, dan ik. Ik denk zelfs dat ze me het soms verwijt. Jij doet dat nooit.’

‘Misschien ben ik niet zo onder de indruk.’ Mins gezicht vertoonde een grijns, maar ze klonk ernstig. ‘Ik ben in de Mistbergen geboren, Elayne, bij de mijnen. De besluiten van je moeder hebben in het verre westen weinig invloed.’ De glimlach verdween. ‘Het spijt me, Elayne.’ Elayne onderdrukte een golf van verontwaardiging – Min was net zo goed een onderdaan van de Leeuwentroon als Nynaeve! – en liet haar hoofd tegen de boom rusten. ‘Laten we over iets vrolijkers praten.’ De zon leek een smeltoven achter de takken boven hun hoofd. De hemel was stralend blauw en nergens viel een wolkje te ontdekken. Onwillekeurig opende ze zich voor saidar en liet zich erdoor vervullen, alsof alle levensvreugde op de wereld gezuiverd was en ieder druppeltje bloed in haar aderen had vervangen. Als ze één wolk kon maken, zou het een teken zijn dat alles goed zou aflopen. Haar moeder zou nog in leven zijn. Rhand zou van haar houden. Moghedien... met haar zou afgerekend worden. Ze weefde een ragfijn weefsel over de hemel, voor zover haar ogen reikten, gebruikte Lucht en Water en zocht naar de damp voor een wolk. Als ze zich maar genoeg inspande... Het zoet bouwde zich snel op en grensde aan pijn, een teken van gevaar. Als ze nog meer Kracht aantrok, kon ze opbranden. Eén klein wolkje maar... ‘Vrolijker?’ vroeg Min. ‘Nou ja, ik weet dat je niet over Rhand wilt praten, maar afgezien van jou en mij, is hij op dit ogenblik voor de wereld nog steeds het allerbelangrijkste. Wat mij met vreugde vervult. De Verzakers vallen dood neer wanneer hij verschijnt en de naties staan in de rij om voor hem te buigen. De Aes Sedai hier in Salidar zijn bereid hem te steunen. Ik weet dat het zo is, Elayne, ze moeten wel. Tjee, de volgende stap is dat Elaida de Toren aan hem overhandigt. De Laatste Slag zal een makkie voor hem zijn. Hij is aan de winnende hand, Elayne. Wij zijn aan de winnende hand.’

Elayne liet de Bron los, zakte in elkaar en staarde naar de lucht die even leeg was als ze zich voelde. Je hoefde geen geleidster te zijn om de invloed van de Duistere te bespeuren, en als hij de wereld al zo sterk kon beïnvloeden, als hij de wereld al kon aanraken... ‘Zijn we dat?’ vroeg ze, maar zo zachtjes dat Min het niet hoorde.

Het herenhuis was nog niet klaar, de hoge houten lambrisering van de opkamer was nog kaal en niet geschuurd, maar Faile ni Bashere t’Aybara hield iedere namiddag een even keurige ontvangst als de vrouw van een heer, terwijl zij in een zware stoel zat met houtsnijwerk van valken en een hoge rug die vlak voor een lege stenen haard stond, het evenbeeld van eenzelfde haard aan de andere kant van het vertrek. In de lege stoel naast haar, met houtsnijwerk van wolven en een grote wolfskop boven op de rug, had nu Perijn t’Bashere Aybara, Perijn Guldenoog, Heer van Tweewater, moeten zitten.

Eigenlijk was het landhuis slechts een buitengewoon grote hofstede, de opkamer was amper vijftien stappen lang – Perijn had haar idioot aangestaard, toen ze erop stond dat die zo groot diende te worden; hij zag zichzelf nog steeds als een smid, zelfs de leerling van een smid – en haar eigen naam luidde bij haar geboorte Zarine, niet Faile. Dat deed er allemaal niet toe. Zarine was een naam voor een lusteloze vrouw die een bevende zucht slaakte bij gedichten die haar glimlachjes bezongen. Ze had de naam Faile aangenomen bij het zweren als Jager naar de Hoorn van Valere en hij betekende in de Oude Spraak valk. Ieder die haar goed aankeek en haar gezicht zag met de ferme neus, hoge jukbeenderen en de donkere scheve ogen die vonken spuwden als ze boos was, kon geen enkele twijfel koesteren over welke naam het best bij haar paste. Verder speelden hierbij je bedoelingen een grote rol, net zoals je alles juist en beschaafd moest doen. Op dit ogenblik fonkelden haar ogen boos. Het had niets te maken met Perijns koppigheid en slechts een klein beetje met de hitte buiten. Maar het vergeefs verkoelend zwaaien met een fazantenveer tegen het zweet dat langs haar wangen omlaag gleed, maakte haar stemming er niet beter op.

Zo laat op de middag restten er nog maar weinig mensen van de drommen die haar oordeel over hun geschillen wilden vernemen. Eigenlijk kwamen ze voor Perijn, maar het idee dat hij moest oordelen over mensen met wie hij was opgegroeid, joeg hem de stuipen op het lijf. Tenzij het haar lukte de man in een hoek te drijven, verdween hij als een wolf in de nevel wanneer het tijd was voor de dagelijkse ontvangst. Gelukkig vonden de mensen het niet erg wanneer zij door vrouwe Faile werden aanhoord en niet door heer Perijn. Weinigen tenminste, en die waren zo verstandig dat niet te laten merken.

‘Jullie hebben mij dit voorgelegd,’ zei ze effen. De twee zwetende vrouwen voor haar schuifelden verontrust met hun voeten en keken strak naar de glanzend gewreven vloerplanken.

De gezette gestalte van de bruine Sharmad Zeffar was gehuld – nog net niet onthuld – in een bijna doorzichtig Domani-gewaad dat hoog bij de hals was gesloten. Het was van dunne, goudgele zijde, bij de zoom en polskragen versleten, en vertoonde hier en daar nog steeds hardnekkige reisvlekken. Maar zijde was zijde en die stof kon hier maar zelden worden gekocht. Verkenners in de Mistbergen die naar de laatste overlevenden van de Trollok-inval in de zomer zochten, troffen maar weinig van die monsters aan – in het geheel geen Myrddraal, het Licht zij dank – maar wel iedere dag vluchtelingen. Tien hier, twintig daar, een vijftal ergens anders. De meesten kwamen van de Vlakte van Almoth, maar velen ook uit Tarabon en Arad Doman, zoals Sharmad Zeffar. Allen waren op de vlucht uit landen waar de wet geen enkele macht meer bezat en die geteisterd werden door een burgeroorlog. Faile dacht maar liever niet aan de velen die in de bergen moesten zijn omgekomen. Zelfs met zacht weer was het gebergte geen eenvoudige reisweg en deze maanden waren zeker niet gemakkelijk. Rhea Avin was geen vluchtelinge, hoewel ze een nagemaakt Taraboons gewaad droeg van fijne wol dat ondanks de plooien bijna evenveel benadrukte als Sharmads dunnere kleding. Mensen die de zware tocht over de bergen overleefden, namen meer mee dan onrustbarende geruchten. Zij bezaten vaardigheden die voorheen in Tweewater onbekend waren geweest en vlijtige handen voor de boerderijen die door de Trolloks waren ontvolkt. Rhea was een aardig uitziende vrouw met een rond gezicht die in de buurt van de hofstede was geboren. Haar donkere haren vormden een polsdikke vlecht tot haar middel. In Tweewater droegen de meisjes pas een vlecht wanneer de vrouwenkring zei dat ze oud genoeg waren om te trouwen, of ze nu vijftien waren of dertig, hoewel maar weinigen pas na hun twintigste toestemming kregen. Feitelijk was Rhea ruim vijf jaar ouder dan Faile en had ze haar haar al vier jaar in een vlecht, maar op dit ogenblik zag ze eruit of ze het nog steeds los over de schouders had en zojuist had beseft dat haar aanvankelijk zo prachtige idee eigenlijk het stomste was wat ze had kunnen doen. In dit opzicht schaamde Sharmad zich zelfs nog meer, al was ze zo’n twee jaar ouder dan Rhea. Een Domani zou deze toestand heel vernederend vinden. Faile had zin beiden een draai om de oren te geven, al kon een vrouw dat niet doen.

‘Een man,’ zei ze zo vlak als ze kon opbrengen, ‘is geen paard of een akker. Geen van jullie kan hem bezitten en mij dan een uitspraak vragen over wie recht op hem kan laten gelden...’ Ze haalde diep adem. ‘Als ik dacht dat Wil Alseen jullie beiden aan het lijntje had gehouden, zou ik over deze zaak wel iets willen zeggen.’ Wil lonkte graag naar vrouwen en zij naar hem – hij had heel fraaie dijen – maar met beloften was hij zuinig. Sharmad leek bereid in de grond te willen zakken. Tenslotte hadden Domani de naam mannen om de vinger te kunnen winden, niet het omgekeerde. ‘Het zij zo, dit oordeel ik. Jullie gaan beiden naar de Wijsheid en leggen de zaak uit, waarbij jullie niets achter houden. Zij zal dit afhandelen. Ik reken erop dat ze jullie voor de avond heeft gesproken.’

Het tweetal kromp ineen. Daise Kongar, de Wijsheid hier in Emondsveld, zou dit soort onzin niet toestaan. Feitelijk zou ze heel wat meer .doen dan het niet toestaan. Ze maakten echter een kniebuiging en mompelden beiden triest: ‘Ja, mijn vrouwe.’ Ze betreurden het nu al dat ze hiermee Daises tijd gingen verknoeien, of zouden dat spoedig doen.

En die van mij verknoeien, bedacht Faile. Iedereen wist dat Perijn zelden bij ontvangsten aanwezig was, anders zouden ze hun stomme ‘probleem’ nooit naar voren hebben gebracht. Als hij hier was geweest, waar hij hoorde te zijn, zouden ze eerder zijn weggeglipt dan het hem te vertellen. Faile hoopte dat de warmte Daise heel prikkelbaar had gemaakt. Jammer dat het onmogelijk was om Perijn door Daise aan te laten pakken.

Cen Buin had de plek van de vrouwen al ingenomen nog voor die sloffend weg hadden kunnen gaan. Hoewel hij zwaar op zijn wandelstok leunde, die bijna even knoestig was als hij, lukte het hem een zwierige buiging te maken, die hij vervolgens verknoeide door met zijn bottige vingers door zijn dunne haren te strijken. Als gewoonlijk leek het of hij in zijn ruwe bruine jas had geslapen. ‘Het Licht schijne op u, mijn vrouwe Faile, en op uw geachte echtgenoot, heer Perijn.’ De deftige woorden pasten niet bij zijn krasserige stem. ‘Vergun mij mijn wensen voor uw beider aanhoudend geluk aan die van de dorpsraad toe te voegen. Uw verstand en schoonheid verlichten onze levens, evenals de rechtvaardigheid van uw uitspraken.’

Faile trommelde met haar vingers op de stoelleuning voor ze zich kon beheersen. Bloemrijke loftuitingen en niet het gewoonlijke zure gemopper. Ze herinnerde zichzelf eraan dat hij in de dorpsraad van Emondsveld zat en dus als een man met invloed een redelijke achting verdiende. En dat hij op medeleven rekende met dat gespeel met zijn wandelstok. De rietdekker was even kwiek als een man die half zo jong was. Hij wilde iets van haar. ‘Wat brengt u me vandaag, baas Buin?’

Cen richtte zich op, vergat zich op zijn stok omhoog te duwen en tevens de zure klank uit zijn stem te bannen. ‘Die buitenlanders die maar binnenstromen. Ze brengen hier van alles wat we niet willen.’ Hij leek te vergeten dat zij eveneens een vreemdelinge was; de meeste mensen in Tweewater waren dat vergeten. ‘Buitenlandse manieren, mijn vrouwe. Onbetamelijke kledij. U zult van de vrouwen wel horen hoe die Domani-sloeries zich kleden, zo u het al niet hebt vernomen.’ Toevallig had ze dat inderdaad. Een korte schittering in Cens ogen verried dat hij het zou betreuren indien zij hun verlangens inwilligde. ‘Die vreemden stoten ons het brood uit de mond en nemen onze handel over. Neem die kerel uit Tarabon met zijn stomme dakpannen. Hij gebruikt knechten die nuttiger werk kunnen doen. Hij heeft geen hart voor de eerlijke Emondsvelders. Moet u horen, hij...’ Zich koelte toewuivend, luisterde ze niet meer, terwijl het uiterlijk leek of ze hem aandachtig aanhoorde. Ze had die kunst van haar vader geleerd en dat kwam bij dit soort gelegenheden natuurlijk goed van pas. Baas Hornval was met zijn dakpannen een geduchte mededinger van rietdekker Cen Buin.

Niet iedereen bezat Buins afkeer van nieuwkomers. Haral Lohan, de smid van Emondsveld, was in zaken gegaan met een messenslijper uit Arad Doman en een edelsmid van de Vlakte van Almoth. Baas Aydaer had twee mannen en vrouwen in dienst die wisten hoe ze meubels moesten maken en verfraaien. Ze konden ze bovendien vergulden, hoewel er in deze streken zeker geen goud voorradig was. Haar stoel en die van Perijn waren hun werk en konden wedijveren met de mooiste meubels van elders. Buin zelf had trouwens een handvol knechten aangenomen en die kwamen niet allemaal uit Tweewater. Er waren door de Trolloks veel daken in vlammen opgegaan en overal verrezen nieuwe huizen. Perijn had het recht niet haar met deze onzin op te zadelen. De mensen in Tweewater hadden hem immers tot hun heer uitgeroepen – dat mocht ook wel, nadat hij hen naar de overwinning had geleid – en hij zou ook weleens mogen inzien dat hij daar niets aan kon veranderen – zoals hij ongetwijfeld besefte wanneer ze voor hem bogen en hem aanspraken met heer Perijn, nadat hij hun net had gezegd dat niet te doen. Niettemin zette hij zich schrap tegen elk uiterlijk vertoon dat ermee gepaard ging, tegen alles wat mensen van hun heren en vrouwen verwachtten. Nog erger, hij ontweek alle plichten die een heer had. Faile kende die haarfijn, want ze was de oudste van de nog in leven zijnde kinderen van Davram t’Gahline Bashere, Heer van Bashere, Tyr en Sidona, Wachter van de Verwording, Verdediger van het Hartland, maarschalkgeneraal van koningin Tenobia van Saldea. Ze was dan wel weggevlucht om Jager naar de Hoorn te worden – en had dat weer opgegeven voor een echtgenoot, wat haar soms nog verbijsterde – maar ze herinnerde zich alles. Perijn luisterde wanneer ze het uitlegde en knikte telkens braaf op het juiste ogenblik, maar hem dat alles écht laten doen leek op de pogingen om een paard de sa’sara bij te brengen.

Eindelijk ging Buins gemopper over in gesputter waarbij hij zich nog net op tijd herinnerde het scheldwoord in te slikken dat op zijn tong lag.

‘Perijn en ik hebben voor riet gekozen,’ zei Faile kalm, terwijl Cen Buin nog steeds heel tevreden met zichzelf instemmend stond te knikken. Ze voegde eraan toe: ‘U hebt het nog niet af.’ Hij schrok. ‘U schijnt meer daken te hebben aangenomen dan u aankunt, baas Buin. Als ons dak niet spoedig wordt opgeleverd, vrees ik dat we bij baas Hornval om pannen gaan vragen.’ Cens mond bewoog in veelzeggend zwijgen. Als zij een pannendak op het herenhuis liet maken, zouden anderen volgen, ik heb uw uiteenzetting met genoegen aangehoord, maar ik weet zeker dat u liever ons dak afmaakt dan tijd te verspillen aan zinloze gesprekken, hoe aangenaam ook.’

Cen Buin keek haar heel even met smalle lippen woest aan, maar maakte toen een kleine buiging. Iets onverstaanbaars mompelend, afgezien van een verstikt ‘mijn vrouwe’ aan het eind, beende hij naar buiten, hard met zijn wandelstok stampend. Ongelooflijk dat deze mensen met dit soort zaken haar tijd verknoeiden. Perijn moest zijn deel hiervan gaan doen, al moest ze hem met handen en voeten aan de stoel vastbinden.

De rest wekte niet zoveel ergernis. Een vroeger forse vrouw in een met bloemen geborduurd kleed dat als een aardappelzak om haar heen viel, was helemaal van de Kop van Toman, aan de andere kant van de Vlakte van Almoth, gekomen. Ze wilde een bedrijfje opzetten in kruiden en genezingen. De zwaarwichtige Jon Ayellin, zijn kale hoofd wrijvend, en de magere Tad Torfin, die met zijn jaspanden speelde, hadden een geschil over de grenzen van hun velden en akkers. Twee donkere mijnwerkers uit Arad Doman in lange leren vesten en met kortgeknipte baarden, meenden sporen van goud en zilver in de heuvels nabij Emondsveld te hebben opgemerkt tijdens hun tocht over de bergen. Ook van ijzer, al hadden ze daar minder belangstelling voor. Ten slotte was er een uitgemergelde Taraboonse, met een doorzichtige sluier voor haar magere gezicht en haar lichtblonde haren in honderden dunne vlechtjes, die beweerde dat ze meester tapijt weven was en wist hoe weefgetouwen voor tapijten werden gemaakt.

De vrouw met belangstelling voor kruiden stuurde Faile naar de vrouwenkring. Als Espara Soman haar zaakjes kende, zouden ze een plaatsje voor haar vinden als helpster van een Wijsheid. Nu er zoveel nieuwe mensen aankwamen, velen verzwakt door de reis, had bijna elke Wijsheid in Tweewater een paar leerlingen, en allen zochten er meer. Het was wellicht niet precies wat Espara beoogd had, maar ze zou daarmee moeten beginnen. Enkele vragen maakten duidelijk dat noch Tad noch Jon eigenlijk wist waar de grens lag – blijkbaar maakten ze er al ruzie over voor Faile was geboren – dus stuurde ze hen weg met de opdracht het verschil te delen. Dat zou volgens hen beiden ook de beslissing van de dorpsraad zijn geweest; de reden waarom hun geschil zo lang stand had gehouden.

De anderen gaf ze de toestemming die ze vroegen. Ze hadden die eigenlijk niet nodig, maar het was beter hun van het begin af te laten weten waar het gezag lag. In ruil voor haar toestemming en genoeg zilver om zich te bevoorraden, wenste Faile dat de Domani het tiende deel van hun vondsten aan Perijn zouden afstaan, plus dat ze op de kaart zouden aangeven waar zij ijzer meenden aan te treffen. Perijn zou het er niet mee eens zijn, maar Tweewater kende geen belastingen en van een heer werd verwacht dat hij dingen deed en zaken verschafte die geld kostten. Het ijzer zou even nuttig zijn als goud. En wat Liale Mosrara betrof: als de Taraboonse haar vaardigheden overdreef, zou haar onderneming het niet lang uithouden, maar als ze dat niet deed... Drie wevers zorgden er reeds voor dat de kooplui uit Baelron het volgende jaar meer dan ruwe wol zouden aantreffen. Behoorlijke tapijten zouden betere handelswaar zijn en meer geld opleveren. Liale beloofde dat zij het eerste en mooiste tapijt naar het herenhuis zou brengen en Faile knikte met een welwillende aanvaarding van het geschenk. Ze kon wat uitbundiger worden wanneer het tapijt voor haar ogen verscheen. De vloeren hadden echt wat bekleding nodig. Alles bijeengenomen leek iedereen redelijk tevreden. Zelfs Jon en Tad. Terwijl de vrouw uit Tarabon buigend achteruitstapte, stond Faile op, blij dat het afgelopen was, maar ze bleef staan, toen vier vrouwen, zwetend in hun donkere, dikke Tweewaterse wol, door een zijdeur naast de haard aan de andere kant binnenkwamen. Daise Kongar, even lang als veel mannen en breder, stak met kop en schouders boven de anderen uit en beende met ferme pas naar binnen om hier aan de grens van haar eigen dorp de leiding te nemen. De slanke Edelle Gailin uit Wachtheuvel, met een grijze vlecht, maakte met haar stijve rug en strakke gezicht duidelijk dat zij volgens haar op Daises plekje diende te staan, op grond van haar leeftijd, van de vele jaren als Wijsheid en vanwege haarzelf uiteraard. Elwina Taron, de Wijsheid van Devenrit, was de kleinste. Een gezette vrouw met een lieve moederlijke glimlach die ze altijd toonde, zelfs als ze mensen dingen tegen hun zin liet doen. De laatste, \lilla Alazar uit Tarenveer, volgde hen. Ze was de jongste, bijna zo jong dat ze Edelies dochter kon zijn, en leek altijd onzeker in hun aanwezigheid.

Faile bleef staan en waaide zich langzaam koelte toe. Nu had ze Perijn er echt graag bij gehad. Heel erg graag. Deze vrouwen hadden in hun dorp evenveel gezag als de dorpsmeester – in sommige opzichten zelfs meer – en dienden behoedzaam te worden aangepakt met waardigheid en waardering. Dat maakte de zaak moeilijk. Bij Perijn gedroegen ze zich als een stel zuchtende meisjes, die graag aardig wilden zijn, maar bij haar... Tweewater had al vele honderden jaren geen adel meer gekend, en zeven geslachten hadden nog geen glimp van een vertegenwoordiger van de koningin van Andor opgevangen. Iedereen was nog steeds aan het uitzoeken hoe men zich tegenover een heer en een vrouwe diende te gedragen, en deze vier hoorden daar ook bij. Soms vergaten ze dat zij vrouwe Faile was en zagen ze slechts een jonge vrouw die enkele maanden geleden getrouwd was, waarbij Daise de plechtigheid had geleid. Ze waren al buigend en ‘jazeker, mijn vrouwe’ mompelend in staat haar precies duidelijk te maken wat haar in een bepaald geval te doen stond, zonder dat ze daar iets tegenstrijdigs in zagen. Jij laat dit van nu af aan niet meer aan mij over, Perijn! Ze maakten een kniebuiging, ieder verschillend, afhankelijk van hun vaardigheid, en zeiden door elkaar heen: ‘Het Licht schijne op u, mijn vrouwe.’

Nu de beleefdheden afgehandeld waren, barstte Daise al los voor ze weer recht stond. ‘Er zijn nog drie jongens weggegaan, mijn vrouwe.’ Haar stem zweefde ergens tussen de eerbied van haar laatste woorden en een ‘nou moet je eens goed naar me luisteren, vrouw-toontje, dat ze soms aansloeg. ‘Dav Ayellin, Ewin Fingar en Elam Datrijn. Ze zijn ervandoor om meer van de wereld te zien na heer Perijns verhalen over wat daar allemaal te ontdekken valt.’

Verbaasd knipperde Faile met haar ogen. Het waren nauwelijks jongens meer. Dav en Elam waren even oud als Perijn en Ewin was van haar leeftijd. En die verhalen van Perijn, die hij trouwens maar zelden opdiste en dan nog na veel aarzelen, waren toch niet de enige bron waaruit de jeugd in Emondsveld tegenwoordig dingen van elders vernamen. ik kan Perijn vragen met u te praten, als jullie dat wensen.’ Ze roerden zich. Daise keek vol verwachting zoekend naar hem rond, Edelle en Milla streken onbewust hun rok glad en Elwina trok als vanzelf haar vlecht over een schouder en schikte hem goed. Opeens beseften ze wat ze aan het doen waren en verstarden waarbij ze elkaar niet aankeken. Of haar. Failes enige voordeel ten opzichte van hen was het besef hoezeer haar man hen beïnvloedde. Ze had zo vaak gezien hoe de een of de ander zich na een gesprek met Perijn sterk maakte, en zich duidelijk bezwoer zoiets niet meer te laten gebeuren. En even zo vaak had ze die beslissing bij zijn komst het raam uit zien vliegen. Geen van hen wist eigenlijk zeker of ze liever met hem of met haar te maken hadden.

‘Dat zal niet nodig zijn,’ zei Edelle even later. ‘Weglopende jongens zijn lastig, maar niet meer dan dat.’ Haar toon was iets verder verwijderd van ‘mijn vrouwe’ dan die van Daise zojuist en de gezette Elwina voegde een glimlach toe zoals een moeder die aan haar dochter schenkt. ‘Nu we toch hier zijn, lieverd, zouden we eigenlijk net zo goed iets anders kunnen bespreken. Water. Sommige mensen zijn bezorgd, ziet u.’

‘Het heeft in geen maanden meer geregend,’ voegde Edelle eraan toe en Daise knikte.

Ditmaal knipperde Failes ogen echt verrast. De vrouwen waren te slim om te denken dat Perijn daar iets aan kon doen. ‘De bronnen geven nog allemaal water en Perijn heeft bevolen om meer putten te slaan.’ Eigenlijk had hij het alleen hardop gedacht, maar gelukkig kwam dat op hetzelfde neer. ‘Bovendien zullen de bevloeiingskanalen vanuit het Waterwoud lang voor het planten en zaaien klaar zijn.’ Dat was haar idee; de helft van de akkers in Saldea werd bevloeid, maar hier had niemand er ooit van gehoord, in ieder geval zal het vroeg of laat wel gaan regenen. De kanalen zijn voor het geval dat.’ Daise knikte weer, langzaam, evenals Elwina en Edelle. Maar ze wisten dit alles net zo goed als Faile.

‘Het is niet de regen,’ mompelde Milla. ‘Niet alleen tenminste. Het is niet natuurlijk. Ziet u, niemand van ons kan naar de wind luisteren.’ Haar schouders zakten omlaag toen de anderen haar fronsend aankeken. Ze sprak duidelijk haar mond voorbij en verried bovendien geheimen. Er werd aangenomen dat alle Wijsheden het weer konden voorspellen door naar de wind te luisteren. Dat beweerden ze tenminste te kunnen. Desondanks ploeterde Milla verbeten verder. ‘Hoor eens, wij kunnen het niet! In plaats daarvan kijken we naar de wolken, naar het gedrag van de vogels, de mieren en de rupsen en...’ Ze haalde diep adem, richtte zich op maar vermeed nog steeds de ogen van de andere Wijsheden. Faile vroeg zich af hoe ze de vrouwenkring in Tarenveer aankon, laat staan de dorpsraad. Ze waren natuurlijk net zo onervaren als hun Wijsheid Milla; het dorp was geheel ontvolkt door de komst van de Trolloks en iedere bewoner was nieuw. ‘Het is niet natuurlijk, mijn vrouwe. De eerste sneeuw had er weken geleden moeten zijn, maar het lijkt wel hoog zomer. We maken ons geen zorgen, mijn vrouwe, we zijn doodsbenauwd! Als niemand anders het wil toegeven, doe ik het wel. De meeste nachten ben ik klaarwakker. Ik heb al geen maand meer behoorlijk geslapen en...’ Haar stem stierf weg en een hoogrode blos kleurde haar wangen toen ze besefte dat ze misschien te ver was gegaan. Een Wijsheid werd geacht te allen tijde beheerst te blijven en niet in het rond te roepen dat ze doodsbang was. De anderen lieten hun ogen van Milla naar Faile glijden. Ze zeiden niets, en hun gezichten stonden net zo uitdrukkingsloos als van een Aes Sedai.

Nu begreep Faile het. Milla had gewoon de waarheid uitgesproken. Het weer was niét natuurlijk, het was hoogst onnatuurlijk. Zelfs Faile lag vaak wakker en smeekte dan om wat regen, of nog liever sneeuw, waarbij ze probeerde te vergeten wat voor duisters achter die hitte en droogte verborgen lag. Van een Wijsheid werd echter verwacht dat ze de anderen gerust kon stellen. Maar waar kon ze heen wanneer ze dat zelf nodig had?

Deze vrouwen zouden misschien niet eens beseffen wat ze deden, maar ze waren naar de juiste plek gekomen. Een deel van het verbond tussen de adel en de gewone burgers, dat Faile vanaf haar geboorte was ingeprent, hield in dat de adel rust en veiligheid verschafte. Onder andere door mensen eraan te herinneren dat slechte tijden niet eeuwig bestonden. Als het vandaag slecht was, zou het morgen beter zijn, en zo niet, dan overmorgen. Ze had er zelf graag zeker van willen zijn, maar ze had geleerd die rust altijd te geven, zelfs wanneer ze zelf totaal niet kalm was. Ze moest hun vrees verminderen en hun niet belasten met haar eigen angst.

‘Al voor ik hier ooit was geweest, heeft Perijn me over zijn volk verteld.’ zei ze. Hij was geen opschepper, maar je pikte altijd zo nu en dan wat kruimels op. ‘Als de hagel jullie oogst plat sloeg, als de winter de helft van de veestapel ombracht, zetten jullie je schrap en gaan door. Toen de Trolloks Tweewater verwoestten, vochten jullie terug en nadat jullie hen hadden verslagen, gingen jullie meteen alles weer opbouwen.’ Ze zou het nooit hebben geloofd als ze het die zuiderlingen niet met eigen ogen had zien doen. Deze mensen zouden in Saldea heel goed hun mannetje hebben gestaan, waar invallen van Trolloks aan de orde van de dag waren, tenminste in het noorden, ik kan jullie niet zeggen of het weer zal worden wat het morgen moet zijn. Ik kan jullie zeggen dat Perijn en ik zullen doen wat nodig is, wat er ook gedaan dient te worden. En ik hoef jullie niet te vertellen dat jullie elke komende dag zullen aanpakken, wat voor dag het ook is, en je schrap zult zetten om de volgende dag onder ogen te zien. Dat is het soort volk dat Tweewater voortbrengt. Dat is het volk dat jullie vormen.’ Ze waren echt slim. Als ze zichzelf de reden van hun komst niet wilden toegeven, werden ze er nu toe gedwongen. Als ze minder verstandig waren geweest, zouden ze er nu aanstoot aan hebben genomen. Maar zelfs de woorden die ze zelf eerder hadden bedacht, hadden het gewenste gevolg, nu die van iemand anders kwamen. Dat bracht natuurlijk een eigen schaamte mee. Ze keken heerlijk verward, en het was de moeite waard te zien hoe rood hun gezicht was en hoe daarop de onuitgesproken wens lag om ergens anders te zijn. ‘Nou ja, natuurlijk,’ zei Daise. Ze plantte haar vuisten op haar brede heupen, staarde de andere Wijsheden aan en daagde hen uit het te betwisten. ‘Dat heb ik jullie toch gezegd, nietwaar? Dit meisje praat verstandig. Dat heb ik al gezegd toen ze voor het eerst hier aankwam. Dit meisje heeft hersens in haar hoofd, heb ik gezegd.’ Edelle snoof. ‘Heeft iemand gezegd dat dat niet zo was, Daise? Ik heb het niet opgevangen. Ze doet het heel goed.’ Tegen Faile voegde ze eraan toe: ‘Je doet het inderdaad heel goed.’

Milla maakte snel een knix. ‘Dank u, vrouwe Faile. Ik weet dat ik hetzelfde tegen wel vijftig mensen heb gezegd, maar het van u te horen, is zomaar...’ Een luid keelgeschraap van Daise snoerde haar de mond; dit ging veel te ver. Milla werd nog roder.

‘Dat is heel mooi werk, mijn vrouwe.’ Elwina boog zich naar voren en streek over de smalle rijrok die Faile graag droeg. ‘We hebben een naaister uit Tarabon in Devenrit die het echter nog veel beter kan. Ik hoop dat u het niet erg vindt dat ik het zeg. Ik heb haar aangesproken en ze maakt nu alleen nette kleren, afgezien dan die voor getrouwde vrouwen.’ De moederlijke glimlach verscheen weer op haar gezicht, goedig en spijkerhard tegelijk. ‘Of als iemand het hof wordt gemaakt. Ze maakt prachtige dingen. Ze zou het zeker prettig vinden voor u te werken, u met uw huis en figuur.’

Daise glimlachte al zelfingenomen voor de ander was uitgesproken. ‘Therille Marza maakt op dit ogenblik hier in Emondsveld al een aantal gewaden voor vrouwe Faile. Alsmede één bijzonder prachtig gewaad.’ Elwina richtte zich op, Edelle kneep haar lippen op elkaar en zelfs Milla keek peinzend.

Wat Faile betrof, was de ontvangst voorbij. De Domani-naaister had een strenge hand nodig en Faile moest voortdurend oppassen dat ze niet werd aangekleed op de wijze van het koninklijk hof van Ebo Dar. Het gewaad was Daises idee geweest, een volkomen onverwachte verrassing, en ook al was het meer in Saldeaanse dan in Domani-stijl, Faile wist niet waarvoor ze het moest aantrekken. Het zou nog lang duren voor Tweewater zich aan dansfeesten en blije uitstapjes overgaf. Als het aan de Wijsheden werd overgelaten, zouden ze heel snel gaan wedijveren welk dorp voor haar kleding mocht zorgen. Ze bood thee aan, met een terloopse opmerking dat ze konden bespreken hoe ze de mensen moed konden geven over het weer. Dat lag na het vorige onderwerp veel te dicht bij de waarheid, en ze struikelden bij het weggaan bijna over elkaar, terwijl ze bedroefd plichten opsomden die hun niet toestonden langer te blijven. Nadenkend keek ze hen na. Milla sloot als gebruikelijk de rij, als een kind dat aan de rok van haar oudere zusters mee mocht. Misschien was een rustig gesprekje mogelijk met enkele leden van de vrouwenkring in Tarenveer. Elk dorp had een sterke dorpsmeester en een sterke Wijsheid nodig om de dorpsbelangen te verdedigen. Enkele kalme, voorzichtige woorden. Nadat Perijn had ontdekt dat ze voor de verkiezing van de dorpsmeester met de mannen in Tarenveer had gepraat – als een man een goed verstand had en sterk was voor haar en Perijn, waarom zouden de stemmers dan niet mogen weten dat zij op Perijns en haar steun mochten rekenen, indien zij achter de juiste man gingen staan – nadat hij dat had ontdekt... Hij was zachtaardig, werd niet gauw boos, maar ze had zich tot hij was afgekoeld voor de zekerheid in haar slaapkamer opgesloten. Hij was gekalmeerd nadat ze had beloofd zich met geen enkele dorpsmeesterverkiezing meer te ‘bemoeien’, niet openlijk en niet heimelijk. Dat laatste was heel oneerlijk van hem en kwam haar ook helemaal niet uit. Hij was echter vergeten daarbij ook de verkiezingen voor een vrouwenkring te vermelden. Nou ja, wat hij niet wist, kon hem veel goeds opleveren. Evenals Tarenveer. Doordat ze aan hem dacht, herinnerde ze zich de belofte aan zichzelf. De veren waaier ging sneller. Deze dag vol onzin was niet de ergste geweest en ook niet erger als eerder met de Wijsheden – er waren geen vragen gesteld over wanneer heer Perijn een erfgenaam mocht verwachten – het Licht zij gezegend! – maar misschien zat de ergernis door de onophoudelijke hitte als pek aan haar vastgekleefd. Perijn moest en zou zijn plicht doen, of...

Donder rommelde boven het herenhuis en weerlicht deed de ramen scherp afsteken. Haar hoop groeide. Als er eindelijk regen.... Zwijgend ging ze hollend op haar muiltjes op zoek naar Perijn. Ze wilde de regen met hem delen. Nog steeds was ze van plan hem enkele ferme woorden toe te voegen. Meer dan enkele woorden als dat nodig mocht zijn.

Perijn was waar ze hem verwachtte te treffen, op het overdekte balkon aan de voorkant van de tweede verdieping. Hij had krullend haar en droeg een eenvoudige bruine jas met brede schouders en armen. Hij stond met zijn brede rug naar haar toe tegen een van de balkonpilaren geleund en keek omlaag naar de grond opzij van het herenhuis, niet naar de hemel. Faile bleef in de deuropening staan. Weer rommelde het en bliksems vormden een blauw lichtveld over de hemel. Droog onweer, in een wolkeloze lucht. Geen voorloper van regen. Er zou geen regen vallen om de hitte te breken. Er zou geen sneeuw volgen. Er lagen wat druppeltjes zweet op haar voorhoofd, maar ze huiverde.

‘De ontvangst is voorbij?’ vroeg Perijn en ze sprong op. Hij had niet opgekeken. Soms besefte ze amper hoe scherp zijn gehoor was. Misschien had hij haar geroken en ze hoopte dat het haar parfum was, niet haar zweet.

‘Ik dacht al half je bij Gwil of Hal aan te treffen.’ Dat was een van zijn ergste gebreken. Zij probeerde de bedienden op te leiden; voor hem waren het mannen met wie je lachend een pul bier ophief. Gelukkig loerde hij nooit naar de vrouwen, zoals veel andere mannen. Het was nooit tot hem doorgedrongen dat Kalle Kopin dienst in het herenhuis had genomen in de hoop dat ze meer voor het bed van heer Perijn kon betekenen dan als kamermeid. Hij had zelfs niet gemerkt dat Faile Kalle met een tak van het aanmaakhout het huis had uitgeslagen.

Ze kwam naast hem staan en zag waarnaar hij stond te kijken. Twee mannen, ontbloot tot het middel, oefenden met houten zwaarden. Tham Altor was sterk en grijzend, Aram was een slanke jongeman die snel leerde. Heel snel. Tham was soldaat en zwaardmeester geweest, maar Aram maakte het hem heel moeilijk.

Als vanzelf gleden haar ogen naar het tentenkamp op een veld achter rotsmuurtjes dat een halve span verder in de richting van het Westwoud lag. De overlevende Ketellappers woonden daar tussen half voltooide woonwagens die leken op kleine huisjes op wielen. Natuurlijk erkenden ze Aram niet meer als een van hen, nadat hij het zwaard had opgepakt. De Tuatha’an gebruikten nooit, om geen enkele reden, geweld. Ze vroeg zich af of ze volgens plan zouden vertrekken, wanneer de door de Trolloks verbrande wagens waren vervangen. Na allen die zich in de bossen verscholen hadden gehouden te hebben verzameld, telden ze nog maar amper honderd mensen. Waarschijnlijk zouden ze weggaan en Aram vanwege zijn eigen keus achterlaten. Ze had nog nooit gehoord dat een Tuatha’an zich ergens voorgoed had gevestigd. Daarentegen placht het volk van Tweewater te zeggen dat er nooit iets veranderde, maar dat was na de Trolloks wel gebeurd. Emondsveld, dat honderd stap verder lag, was groter dan toen ze er voor het eerst kwam. Alle verbrande huizen waren opgebouwd en nieuwe stonden in de steigers. Sommige zelfs van steen, ook iets nieuws. Andere met pannendaken. Als er zo snel verder werd gebouwd, zou het herenhuis spoedig in het dorp zelf staan. Er werd over stadswallen gepraat, voor het geval de Trolloks terugkeerden. Verandering. Een handvol kinderen volgde de rijzige gestalte van Loial in een van de straten. Nog maar enkele maanden geleden had de aanblik van de bijna boomlange Ogier, met zijn pluimoren en neus die even breed was als zijn gezicht, ieder dorpskind met open mond van verbazing aangetrokken, waarbij de doodsbange moeders hen wilden beschermen. Nu stuurden moeders hun kinderen naar Loial toe om hun voor te lezen. De buitenlanders, in hun vreemde jassen en kledij, vielen tussen de Emondsvelders evenzeer op als Loial, maar niemand keek meer op of om, noch bij de drie Aiel van het dorp, vreemde lange mensen in bruin en grijs. Slechts enkele weken geleden waren er ook twee Aes Sedai geweest, en zij hadden niet meer gekregen dan een eerbiedige buiging of knix. Verandering. De twee vlaggenstokken bij de Wijnbron op de Brink waren boven de daken zichtbaar. Een droeg de met rood afgezette wolfskop die het wapen van Perijn was geworden, de andere de vuurrode adelaar in vlucht van Manetheren. Manetheren was in de Trollok-oorlogen ten onder gegaan, zo’n tweeduizend jaar geleden, maar dit land had er deel van uitgemaakt, en het volk van Tweewater voerde nu met ieders instemming die vlag. Verandering, en ze hadden er geen idee van hoe groot die was en hoe onomkeerbaar. Maar Perijn zou hen erdoorheen helpen, in alles wat nog stond te gebeuren. Met haar hulp zou hij dat doen.

‘Vroeger ging ik met Gwil op konijnenjacht,’ zei Perijn. ‘Hij is maar een paar jaar ouder en hij nam me vaak mee op de jacht.’ Het duurde even voor ze besefte waar hij het over had. ‘Gwil probeert voor huisknecht te leren. Je helpt hem niet wanneer jij hem uitnodigt om in de stal een pijpje te roken en over de paarden te gaan praten.’ Ze haalde diep en langzaam adem. Dit zou niet gemakkelijk worden. ‘Je hebt een plicht te vervullen jegens deze mensen, Perijn. Hoe moeilijk het ook is, hoe graag je er ook van af wilt, je hebt een plicht te volbrengen.’

‘Ik weet het.’ zei hij zachtjes, ‘ik kan voelen hoe die aan me trekt.’ Zijn stem klonk zo vreemd dat ze haar hand uitstak en zijn korte baard vastgreep om hem te dwingen haar aan te kijken. Zijn goudgele ogen, voor haar nog steeds even vreemd en geheimzinnig als altijd, keken bedroefd. ‘Wat bedoel je? Misschien vind je Gwil heel aardig, maar hij...’

‘Rhand, Faile. Hij heeft me nodig.’

De harde knoop in haar maag die ze had geprobeerd te negeren, werd nog steviger aangesnoerd. Ze had zichzelf ervan overtuigd dat dat gevaar was verdwenen met de Aes Sedai. Dom. Ze was getrouwd met een ta’veren, een man die het lot torste dat hij de levens om zich heen vervormde naar het Patroon. En hij was opgegroeid met twee andere ta’veren, waarvan een de Herrezen Draak zelf. Het maakte deel van hem uit en zij moest hem daarmee delen. Ze wilde eigenlijk nog geen haartje van hem met iemand anders delen, maar zo lagen de feiten. ‘Wat ga je doen?’

‘Naar hem toe.’ Zijn blik gleed even weg en haar ogen volgden. Tegen de muur stonden een zware smidsmoker en een bijl met een gemeen blad in de vorm van een halve maan en een schacht van drie voet lang. ik kon het niet...’ Hij fluisterde bijna, ik kon geen manier vinden om het je te vertellen. Ik ga vannacht, wanneer iedereen slaapt. Ik denk dat er nog maar weinig tijd is, en het kan een verre reis worden. Baas Altor en baas Cauton zullen je zo nodig bijstaan met de dorpsmeesters. Ik heb met ze gepraat.’ Hij probeerde het luchtig te zeggen, een zielige poging. ‘Je zult in elk geval geen enkel probleem hebben met de Wijsheden. Grappig, toen ik nog klein was, leek de Wijsheid heel angstwekkend, maar zolang je vastberaden bent, zijn ze eigenlijk gemakkelijk.’

Faile kneep haar lippen op elkaar. Dus hij had met Tham Altor en Abel Cauton gepraat, nietwaar? Maar niet met haar! En die Wijsheden van hem! Ze zou hem op een goede dag in haar huid laten kruipen, dan kon hij merken hoe gemakkelijk de Wijsheden waren. ‘We kunnen niet zo snel vertrekken. Het kost tijd om een goed gevolg te regelen.’ Perijn kneep zijn ogen half dicht. ‘Wij? Jij gaat niet mee! Het zal...’ Hij hoestte en ging zachter door. ‘Het is beter als een van ons hier blijft. Als de heer vertrekt, behoort de vrouwe te blijven om voor alles te zorgen. Dat is zinvol. Iedere dag komen er meer vluchtelingen. Er dienen zoveel geschillen geregeld te worden. Als jij ook vertrekt, is dat nog erger dan de aanwezigheid van Trolloks.’

Dacht hij echt dat ze die onhandige verbetering niet zou opmerken? Hij had willen zeggen dat het gevaarlijk was. Hoe was het mogelijk dat zijn wens om haar buiten elk gevaar te houden, haar zo’n warm gevoel gaf maar tegelijk zo boos maakte? ‘We zuilen doen wat jij het beste vindt,’ zei ze zacht en hij knipperde achterdochtig met zijn ogen, krabde aan zijn baard en knikte toen.

Nu hoefde ze er alleen nog maar voor te zorgen dat hij echt het allerbeste inzag. Hij had gelukkig niet hardop uitgesproken dat ze niet mee kón. Als hij zich eenmaal schrap zette, kon ze nog gemakkelijker met haar blote handen een graanschuur opzij duwen dan hem, maar als ze oppaste kon dat worden voorkomen. Doorgaans. Onverwachts sloeg ze haar armen om hem heen en begroef haar gezicht tegen zijn brede borst. Zijn sterke handen streken zachtjes haar haren glad. Waarschijnlijk meende hij dat ze bezorgd over zijn vertrek was. Nou, in zekere zin was ze dat ook. Maar alleen omdat hij van plan was zonder haar te vertrekken. Hij had nog niet geleerd wat het inhield een Saldeaanse vrouw te hebben. Het ging net zo fijn nu Rhand Altor zo ver weg was. Waarom had de Herrezen Draak Perijn nodig, zo hard nodig dat Perijn het honderden roeden verder kon voelen? Waarom had hij maar weinig tijd? Waarom? Perijns hemd plakte aan zijn bezwete borst en de onnatuurlijke hitte liet nog meer zweet langs haar gezicht druppelen, maar Faile huiverde.

Gawein Trakand hield zijn ene hand op zijn zwaardgevest en liet op de palm van de andere een kiezeltje kaatsen, terwijl hij wederom een ronde langs zijn mannen maakte en de plaatsen bekeek die ze rond de beboste heuvel hadden ingenomen. Een droge hete wind voerde stof aan over de heuvelige bruine grasvlakten en deed de eenvoudige groene mantel op zijn rug opwaaien. Op het dode gras stond slechts hier en daar wat struikgewas en een stel veelal verdorde boomgroepen. De verdedigingslijn was veel te lang; als het hier tot een gevecht kwam, kon hij met zijn mannen geen stand houden. Hij had ze in groepjes van vijf bij elkaar geplaatst en de boogschutters een vijftig pas erachter op de helling gezet. Nog vijftig lansiers te paard wachtten bij het kampement op de heuveltop, om waar nodig ingezet te worden. Hij hoopte dat het vandaag niet hoefde.

In het begin waren er maar een paar Jongelingen geweest, maar hun faam bracht er meer. Het grotere aantal zou helpen, geen enkele nieuwlichter mocht Tar Valon verlaten tot hij redelijk geoefend was. Vandaag verwachtte hij net als de vorige dagen eigenlijk geen strijd, maar hij had geleerd dat die altijd onverwachts uitbrak. Alleen een Aes Sedai wachtte tot het laatste ogenblik om een man iets te vertellen over wat die dag gebeuren zou.

‘Alles in orde?’ vroeg hij, en hij bleef naast een groepje met zwaarden bewapende mannen staan. Ondanks de hitte droegen sommigen hun groene mantels met op de borst de witte aanvallende ever van Gaweins wapen geborduurd.

Jisao Hamora was de jongste en had nog steeds een jongensachtige grijns rond zijn lippen, maar hij was ook de enige van het vijftal met een klein zilveren torentje op zijn kraag, wat aangaf dat hij in de slag om de Witte Toren had gestreden. Hij was het die antwoord gaf: ‘Alles is in orde, mijn heer.’

De Jongelingen verdienden hun naam. Gawein zelf was net de twintig voorbij en daarmee een van de oudsten. De regel was dat ze niemand aannamen die al eerder in een leger had gediend, of de wapens voor een heer of vrouwe had gevoerd, zelfs niet als hij wapenknecht van een koopman was geweest. De eerste Jongelingen waren als jongens en jongemannen naar de Toren gekomen om daar door de zwaardhanden, de beste zwaardvechters en krijgslieden ter wereld, geoefend te worden. Dit gebruik werd gelukkig nog gehandhaafd, hoewel zwaardhanden er niet meer aan te pas kwamen. Jong zijn was geen nadeel. Nog geen week geleden hadden ze een klein feestje gebouwd ter ere van Benji Dalfor, die voor het eerst zijn bakkebaarden had moeten scheren, terwijl hij wel een litteken vertoonde van de gevechten in de Toren. De Aes Sedai hadden het in de dagen nadat Siuan Sanche als Amyrlin Zetel was afgezet, veel te druk voor Heling gehad. Ze zou nog steeds de Amyrlin zijn geweest als de Jongelingen niet hun vroegere leraren in de zalen van de Toren hadden bestreden en verslagen. ‘Heeft dit wel zin, mijn heer?’ vroeg Hal Moir. Hij was twee jaar ouder dan Jisao en net als veel anderen die de zilveren toren niet droegen, vond hij het jammer dat hij er niet bij was geweest. Hij zou nog veel leren, ik zie geen glimpje van die Aielmannen.’

‘Dacht je dat?’ Zonder met zijn arm te zwaaien gooide Gawein de steen zo hard hij kon in de enige struik in de buurt die hij kon bereiken, een kaal verdroogd gewas. Het geruis van dode bladeren was het enige geluid, maar de struik schudde meer dan had mogen gebeuren, alsof iemand die er op een of andere manier achter verborgen lag op een pijnlijke plek was getroffen. De nieuwelingen slaakten verraste kreten; Jisao schoof slechts zijn zwaard goed. ‘Een Aiel, Hal, kan zich verbergen in een kuiltje in de grond waarover jij niet eens zou struikelen.’ Niet dat Gawein meer van de Aiel wist dan hij in boeken had gelezen, maar hij had wel alles gelezen van iedereen die echt tegen hen had gevochten, ieder boek over iedere krijgsman die scheen te weten waar hij het over had. Een man diende zich op het komende voor te bereiden en blijkbaar hield de toekomst van de wereld oorlog in. ‘Maar als het Licht het toestaat, wordt er vandaag niet gevochten.’

‘Mijn heer!’ riep de uitkijk op de heuvel toen die zag wat hem reeds was opgevallen. Drie vrouwen kwamen uit een klein bosje te voorschijn, zo’n honderd pas naar het westen, en liepen naar de heuvel. Uit het westen: een verrassing. Aiel hielden evenwel van verrassingen. Hij had al gelezen dat bij de Aiel zowel mannen als vrouwen streden, maar deze zouden in zulke donkere, ruim vallende rokken en witte hemden nooit kunnen vechten. Ondanks de hitte droegen ze omslagdoeken over de armen. Maar hoe hadden ze dat bosje ongezien kunnen bereiken? ‘Houd je ogen open, maar niet voor die vrouwen,’ zei hij, en hij was zelf ongehoorzaam door belangstellend de drie Wijzen, afgezanten van de Shaido-Aiel, op te nemen. Van daarginds konden het geen andere Aiel zijn.

Ze kwamen aanschrijden alsof ze niet naar een grote groep gewapende mannen liepen. Hun haren reikten tot aan hun middel – hij had gelezen dat Aiel het kort hielden – en werden door een opgerolde doek bijeengehouden. Ze droegen zoveel armbanden en lange kettingen van goud, zilver en ivoor dat het geglinster hen een span verder had moeten verraden.

Stijf rechtop, met trotse gezichten, zonder de Jongelingen amper een blik te gunnen, wandelden de drie vrouwen langs het groepje mannen de helling op. Hun leidster was een vrouw met goudblonde haren; haar openhangende hemd toonde een groot deel van haar borsten. De andere twee waren grijs en hadden verweerde gezichten; ze moesten minstens tweemaal zo oud zijn als de blonde.

‘Met die ene zou ik graag gaan dansen,’ zei een Jongeling bewonderend, toen de vrouwen voorbij waren. Hij was ruim tien jaar jonger dan de goudblonde vrouw.

‘Dat zou ik niet doen als ik jou was, Arwin,’ zei Gawein droogjes. ‘Het zou verkeerd opgevat kunnen worden.’ Hij had gelezen dat de Aiel een ’ veldslag de ‘dans’ noemden. ‘Bovendien vreet ze je lever rauw.’ Hij had een glimp van haar lichtgroene ogen opgevangen en nooit eerder had hij zo’n harde blik gezien.

Hij keek de Wijzen na tot ze halverwege de heuvel waren, waar een handvol Aes Sedai met hun zwaardhanden stond te wachten. Zij die een zwaardhand hadden, tenminste. Twee zusters van de Rode Ajah waren erbij en die hadden er geen. Toen de vrouwen in een grote witte tent verdwenen, stelden de zwaardhanden zich om de tent op. Hijzelf liep verder rond de heuvel.

De Jongelingen waren waakzaam, nadat het bericht van de aankomst van de Aiel was doorgegeven, waarmee hij niet blij was. Ze hadden daarvoor al waakzaam moeten zijn. Ook de mannen die geen zilveren torentje droegen, hadden gevechten rond Tar Valon meegemaakt. Emon Valda, de kapiteinheer van de Witmantels, had ruim een maand geleden bijna al zijn mannen naar het westen geleid, maar de kleine groep achterblijvers had getracht de struikrovers en vechtersbazen bij elkaar te houden die Valda in dienst had genomen. De Jongelingen hadden die gelukkig op de vlucht doen slaan. Gawein had graag gewild dat ze Valda zelf hadden verdreven – de Toren had zijn eigen soldaten ver van de schermutselingen weggehouden, omdat de Witmantels eigenlijk alleen bij Tar Valon waren om de Toren elk mogelijk nadeel te berokkenen – maar hij vermoedde dat Valda zijn eigen redenen had. Waarschijnlijk een bevel van Pedron Nial, en Gawein had graag willen weten wat hem precies was opgedragen. Licht, wat had hij een hekel aan onwetendheid. Alsof je tastend in het duister rondliep.

Hij wilde voor zichzelf best toegeven dat hij geërgerd was. Niet alleen over de Aiel, en omdat hij pas deze ochtend van dit overleg op de hoogte was gesteld. Hem was ook niet gezegd waar ze heen gingen, tot Coiren Sedai hem terzijde had genomen, de Grijze zuster die aan het hoofd van de Aes Sedai stond. Elaida had haar mond al hooghartig stijf dichtgehouden toen ze de raadgeefster was van zijn moeder in Caemlin, maar als Amyrlin Zetel liet ze de vroegere Elaida open en hartelijk lijken. Ongetwijfeld had ze hem naast alle andere mogelijke redenen voornamelijk de begeleiding van deze Aes Sedai opgedrongen om hem van Tar Valon weg te krijgen.

De Jongelingen hadden haar in de strijd gesteund – de Zaal had de vroegere Amyrlin haar staf en stola ontnomen, de poging haar te bevrijden was zonneklaar tegen de wet – maar Gawein had al geruime tijd voor het aanhoren van de beschuldigingen tegen Siuan Sanche zijn twijfels over alle Aes Sedai. Men zei zo vaak dat ze aan de touwtjes trokken en tronen lieten dansen dat hij er nauwelijks op had gelet. Totdat hij zelf merkte hoe er aan de touwtjes werd getrokken. De gevolgen ervan tenminste: zijn zuster Elayne was degene die moest dansen en was regelrecht uit het zicht gedanst, uit zijn leven gedanst, voor zover hij wist. Zij en een ander. Hij had gestreden om Siuan gevangen te zetten, daarna had hij zich omgekeerd en haar laten ontsnappen. Als Elaida dat ooit ontdekte, zou de kroon van zijn moeder hem niet kunnen redden.

Desondanks had Gawein willen blijven, omdat zijn moeder de Toren altijd had gesteund en omdat zijn zuster Aes Sedai wilde worden. En omdat een andere vrouw dat ook wilde. Egwene Alveren. Hij had niet eens het recht aan haar te denken, maar als hij de Toren in de steek liet, liet hij haar in de steek. Met dat soort ragfijne redeneringen bezegelde een man zijn lot. De wetenschap dat ze haardun waren, veranderde er echter niets aan.

Hij keek woest uit over de geschroeide, door de wind geplaagde graslanden terwijl hij van de ene wachtpost naar de andere beende. Hij was nu hier en hoopte dat de Aiel niet tot een aanval zouden besluiten, ondanks – of vanwege – waarover de Wijzen van de Shaido aan het overleggen waren met Coiren en de anderen. Hij vermoedde dat er daarginds genoeg Aiel waren om hem zelfs met hulp van de Aes Sedai onder de voet te lopen. Hij was op weg naar Cairhien en hij wist niet wat hij ervan vond. Coiren had hem doen zweren het doel van de tocht geheim te houden en leek zelfs daarna nog bang te veel te zeggen. Dat was ook wel beter. Je moest altijd zorgvuldig overdenken wat een Aes Sedai zei – ze konden niet liegen, maar wel de waarheid als een tol ronddraaien – maar hij vond geen verborgen betekenissen. De zes Aes Sedai gingen de Herrezen Draak vragen hen naar de Toren te vergezellen, samen met de Jongelingen, onder bevel van de zoon van de koningin van Andor, die hem om hem te eren zouden begeleiden. Er kon maar één reden voor bestaan, die Coiren zo schokkend vond dat ze het alleen maar aanduidde. Gawein was ook geschokt. Elaida was van plan aan de wereld te verkondigen dat de Witte Toren de Herrezen Draak steunde.

Het was bijna ongelooflijk. Elaida behoorde, voordat ze Amyrlin werd, tot de Rode Ajah. En die haatten het idee van geleiders en hadden zeker ook voor mannen in het algemeen niet veel achting over. Desondanks vertelde de val van de vroeger onoverwinnelijke Steen van Tyr, waarmee de Voorspelling was uitgekomen, dat Rhand Altor de Herrezen Draak was, en zelfs Elaida zei dat de Laatste Slag naderde. Gawein kon het beeld van de doodsbange boerenjongen die letterlijk in het paleis in Caemlin was gevallen, nauwelijks rijmen met de man van de geruchten die over de Erinin naar Tar Valon waren gedreven. Men zei dat hij Tyreense Hoogheren had opgehangen en de plundering van de Steen door de Aiel had toegestaan. In elk geval had hij de Aiel over de Rug van de Wereld geleid om Cairhien te verwoesten en dat was na het Breken al de tweede keer. Misschien kwam het door zijn krankzinnigheid. Gawein had Rhand Altor wel gemogen; het speet hem dat de man was geworden wat hij was.

Tegen de tijd dat hij bij Jisao’s groep was teruggekeerd, doemde in het westen iemand anders op: een marskramer met een slappe hoed die een zwaarbeladen muilezel meevoerde. Hij kwam recht naar de heuvel toe; hij had hen gezien.

Jisao bewoog, maar bleef doodstil staan toen Gawein zijn arm aanraakte. Gawein wist wat de jongere man dacht, maar als de Aiel besloten die kerel te doden, dan konden zij er niets aan doen. Coiren zou het zeker niet prettig vinden als hij een veldslag begon met de mensen met wie ze onderhandelde.

De kramer wandelde onbezorgd vlak langs de struik waar Gawein een steen in had geworpen. De muilezel begon moedeloos aan het bruine gras te knabbelen, terwijl de man zijn hoed afnam, een soort buiging maakte die alle mannen omvatte en met een groezelige doek zijn getekende gezicht begon af te deppen. ‘Het Licht schijne op u, mijn heren. U bent goed uitgerust voor deze hachelijke tijden, zoals iedereen kan zien, maar als u nog een of ander kleinigheidje nodig hebt, zal de ouwe Mil Tesen het zeer waarschijnlijk ergens in zijn pakken hebben. Binnen tien span kunt u het niet goedkoper krijgen, mijne heren.’ Gawein betwijfelde of er binnen tien span iets groters dan een boerderijtje was te vinden. ‘Het zijn inderdaad hachelijke tijden, baas Tesen. Bent u niet bang voor de Aiel?’

‘Aiel, mijn heer? Die zitten allemaal in Cairhien. De ouwe Mil kan de Aiel ruiken. Jazeker. Eigenlijk zou hij er best enkelen hier willen zien. Het is goed zaken doen met de Aiel. Ze hebben zakken vol goud. Uit Cairhien. En marskramers vallen ze niet lastig. Dat weet iedereen.’ Gawein hield de vraag maar voor zich, waarom de man dan niet naar het zuiden reed, als hij zo voordelig met de Aiel kon handelen. ‘Wat is het nieuws in de wereld, baas Tesen? We komen van het noorden en u weet wellicht iets uit het zuiden wat ons nog niet ter ore is gekomen.’

‘O, er gebeuren grote dingen in het zuiden, mijn heer. Hebt u het gehoord van Cairhien? Van hem die zich de Draak en zo noemt?’ Gawein knikte en de man ging verder. ‘Nou, intussen heeft hij Andor in handen. Het grootste deel in ieder geval. Hun koningin is dood. Sommigen zeggen dat hij de hele wereld gaat veroveren voor...’ De woorden verstierven in een gesmoorde gil voor Gawein besefte dat hij de jas van de kerel met beide handen had vastgegrepen, is koningin Morgase dood? Spreek op, man! Snel!’ Tesens ogen schoten hulpzoekend alle kanten op, maar hij sprak snel verder. ‘Dat zeggen ze tenminste, mijn heer. Ouwe Mil weet het niet, maar hij denkt van wel. Iedereen zegt het, mijn heer. Iedereen zegt dat die Draak het heeft gedaan. Mijn heer? Mijn nek, mijn heer! Mijn heer!’

Gawein trok fel zijn handen weg alsof hij zich brandde. Hij voelde zich laaiend worden. Hij had een andere nek in zijn handen willen hebben. ‘De erfdochter.’ Zijn stem klonk van heel ver. is er enig nieuws over de erfdochter? Elayne?’

Tesen ging wat verder weg staan zodra hij los was. ‘Niets wat oude Mil weet, mijn heer. Sommigen zeggen dat zij ook dood is. Sommigen zeggen dat hij haar heeft gedood, maar dat weet oude Mil niet zeker.’ Gawein knikte langzaam. Een gedachte dreef naar boven als van de bodem van een bron. Mijn bloed vergieten voor bet hare; mijn leven geven voor het hare. ‘Dank u, baas Tesen. Ik...’ Mijn bloed vergieten voor het hare... Dat was de eed die hij had afgelegd toen hij amper groot genoeg was om in Elaynes wieg te kunnen kijken. ‘U mag handel drijven met... Sommige mannen hebben misschien...’ Garet Brin had hem moeten uitleggen wat de eed betekende, maar zelfs op die dag had hij reeds geweten dat hij al het andere in zijn leven mocht vergeten, als hij deze eed maar nakwam. Jisao en de anderen keken hem bezorgd aan. ‘Zorg voor de marskramer,’ gromde hij tegen Jisao, en hij draaide zich om.

Zijn moeder en Elayne dood. Slechts een gerucht, maar geruchten die uit vele monden kwamen, bleken soms waar te zijn. Hij was voor hij het besefte de heuvel al enkele stappen opgelopen, in de richting van het Aes Sedai-kamp. Zijn handen deden pijn. Hij moest ernaar kijken voor het tot hem doordrong dat hij kramp kreeg door de ijzeren greep van zijn hand rond het zwaardgevest en hij moest zich dwingen los te laten. Coiren en de anderen waren van plan Rhand Altor naar Tar Valon te brengen, maar als zijn moeder dood was... Elayne. Als zij dood waren, wilde hij weleens zien of de Herrezen Draak met een zwaard in zijn hart nog in leven kon blijven!

Katerine Alruddin schikte haar stola met rode franje en stond tegelijk met de andere vrouwen in de tent op. Ze snoof bijna toen de gezette Coiren hoogdravend en deftig sprak: ‘Zoals is overeengekomen, zo zal het zijn.’ Dit was een ontmoeting met wilden, niet het sluiten van een verdrag tussen de Toren en een vorst.

De Aielvrouwen reageerden er niet op en lieten even weinig merken als bij hun aankomst. Ook dat was verrassend. Koningen en koninginnen verrieden hun meest verborgen gevoelens wanneer ze tegenover twee of drie Aes Sedai stonden, zeker als het er een handvol waren. Beestachtige wilden zouden nu toch zeker moeten rillen. Misschien was dit op zichzelf al veelzeggend. Hun leidster – ze heette Sevanna, gevolgd door wat onzin met ‘sibben’ en ‘Shaido’ en ‘wijze’ – zei: ‘De overeenkomst staat zolang ik zijn gezicht maar kan zien.’ Ze had een pruilerige mond en haar hemd hing open om de blikken van mannen te trekken. Dat de Aiel zo iemand als leidster kozen, toonde hoe grof ze waren, ik wil hem zien en wil dat hij mij ziet wanneer hij verslagen is. Alleen dan heeft uw Toren een verbond met de Shaido.’ Er klonk iets gretigs in haar stem waardoor Katerine een glimlach moest onderdrukken. Wijs? Deze Sevanna was echt een zottin. De Witte Toren had geen bondgenoten; er waren mensen die gewillig zijn doelen dienden en mensen die het onwillig deden, er bestonden geen anderen.

De hoeken van Coirens lippen werden iets dunner wat haar ergernis verried. De Grijze was een goed onderhandelaarster, maar ze stond er veel te veel op dat zaken nauwgezet werden afgehandeld, dat elke voet precies daar stapte waar hij geplaatst diende te worden. ‘Ongetwijfeld. Uw dienst verdient wat u vraagt.’

Een van de grijsharige Aiel – Tarva of zoiets – kneep haar ogen iets samen, maar Sevanna knikte en hoorde wat Coiren wilde dat ze hoorde.

Coiren liep mee om de Aielvrouwen tot onderaan de heuvel te begeleiden, samen met Erian, een Groene, en Nesune, een Bruine, en hun vijf zwaardhanden. Katerine liep tot de rand van het bosje om hen na te kijken. Bij hun aankomst was het de Aiel toegestaan alleen naar boven te lopen – het waren tenslotte bedevragers – maar nu werd hun alle eer bewezen om hen te doen geloven dat ze echt bevriende bondgenoten waren. Katerine vroeg zich af of ze wel zo beschaafd waren dat ze die verfijnde dingen opmerkten.

Beneden zat Gawein op een rotsblok over de grasvlakte te staren. Wat zou die jongeman denken als hij hoorde dat hij en zijn kinderen alleen hier waren om hen uit Tar Valon weg te krijgen? Noch Elaida noch de Zaal vond het prettig een pak jonge wolven in de buurt te hebben dat weigerde aangelijnd te worden. Misschien konden de Shaido worden overgehaald om dit probleem op te lossen. Elaida had zoiets aangeduid. Op die manier zou zijn moeder de schuld van zijn dood niet op de Toren schuiven.

‘Als je nog langer naar die jongeman blijft staren, Katerine, zou ik bijna denken dat je een Groene bent.’

Katerine stampte een smeulend vonkje boosheid in de grond en boog eerbiedig haar hoofd, ik dacht na over wat er zich in zijn hoofd afspeelt, Galina Sedai.’

Meer eerbied mocht ze in het openbaar niet tonen en misschien was het nog iets te veel. Galina Casban leek zeker jonger dan de echte leeftijd van Katerine, maar was tweemaal zo oud. Achttien jaar lang was de vrouw met het ronde gezicht het hoofd van de Rode Ajah geweest. Een feit dat de andere Ajahs natuurlijk niet wisten, want dat soort dingen hield men voor zich. Ze was zelfs geen Gezetene voor de Roden in de Zaal van de Toren. Katerine vermoedde dat de hoofden van de meeste andere Ajahs dat wel waren. Elaida zou haar tot leidster van deze tocht hebben benoemd en niet die o zo gewichtige Coiren, maar Galina had erop gewezen dat een Rode zuster Rhand Altor achterdochtig zou maken. De Amyrlin Zetel werd geacht te behoren tot alle Ajahs en rot geen enkele, en moest haar oude trouw afzweren, maar als Elaida naar iemand luisterde – wat zeker betwist mocht worden – dan luisterde ze naar Galina.

‘Zal hij vrijwillig komen, zoals Coiren denkt?’ vroeg Katerine. ‘Misschien,’ zei Galina droogjes. ‘De eer die deze afvaardiging hem bewijst, zou voldoende moeten zijn om een koning, zelfs met zijn eigen troon op de rug, naar Tar Valon te laten komen.’ Katerine deed geen moeite té knikken. ‘Die vrouw Sevanna, die zal hem doden als ze de kans krijgt.’

‘Dan mag ze de kans niet krijgen.’ Galina’s stem klonk kil, haar volle mond stijf dichtgeklemd. ‘De Amyrlin Zetel zal het niet fijn vinden als haar plannen gedwarsboomd worden. En jij en ik zullen voor onze dood nog vele dagen in de duisternis mogen krijsen.’ Onbewust trok Katerine haar sjaal over haar schouders en huiverde. Er hing stof in de lucht; ze zou haar lichte mantel aantrekken. Ze zouden niet door Elaida’s woede sterven, hoewel haar razernij verschrikkelijk kon zijn. Zeventien jaar was Katerine Aes Sedai geweest, maar pas op de ochtend van hun vertrek uit Tar Valon had ze gehoord dat ze met Galina meer dingen gemeen had dan het zusterschap van de Rode Ajah. Twaalf jaar was ze nu lid van de Zwarte Ajah en ze had nooit geweten dat Galina dat al veel langer was. Het was noodzakelijk dat de Zwarte zusters zich schuilhielden, zelfs voor elkaar. Hun zeldzame bijeenkomsten werden gehouden met versluierde gezichten en verdraaide stemmen. Vóór Galina kende Katerine maar twee anderen. Opdrachten werden achtergelaten op haar kussen of in een zak van haar mantel, en de inkt verdween meteen wanneer een andere hand het papier aanraakte. Ze had een geheime plek waar zij berichten kon achterlaten en kreeg het strenge bevel nooit uit te zoeken wie ze kwam ophalen. Ze was nimmer ongehoorzaam geweest. Misschien zaten er Zwarte zusters in de groep die hen op een dagreis afstand volgde, maar daar zou ze nooit achter komen.

‘Waarom?’ vroeg ze. Bevelen om de Herrezen Draak te beschermen waren onbegrijpelijk, zelfs als ze hem ermee in Elaida’s handen speelden.

‘Vragen zijn gevaarlijk voor iemand die gezworen heeft onvoorwaardelijk te gehoorzamen.’

Opnieuw rilde Katerine en ze kon nog net voorkomen dat ze een kniebuiging maakte. ‘Ja, Galina Sedai.’ Onwillekeurig vroeg ze het zich echter af. Waarom?

‘Zij tonen geen fatsoen en geen eer,’ gromde Therava. ‘Ze staan ons toe hun kamp binnen te komen alsof we tandeloze honden zijn en brengen ons dan onder bewaking weg alsof we van stelen worden verdacht.’ Sevanna keek niet om. Dat zou ze pas doen als ze veilig tussen de bomen waren verdwenen. De Aes Sedai letten misschien op een blijk van zenuwachtigheid. ‘Ze hebben ermee ingestemd, Therava,’ zei ze. ‘Dat is voor nu voldoende.’ Voor nu. Op een dag zouden deze landen de Shaido’s toevallen om geplunderd te worden. Waaronder de Witte Toren.

‘Dit is allemaal slecht overdacht,’ zei de derde vrouw strak. ‘Wijzen vermijden de Aes Sedai; zo is het altijd geweest. Misschien was het voor jou wel goed, Sevanna, als de weduwe van Couladin en Suladric, want jij spreekt als stamhoofd tot we weer een man naar Rhuidean hebben gezonden – maar wij behoren hiervan geen deel uit te maken.’

Sevanna dwong zich met moeite door te lopen. Desaine was tegen haar verkiezing tot Wijze geweest, ze had luid betoogd dat ze geen leerlinge was geweest en geen bezoek aan Rhuidean had gebracht, en had beweerd dat haar streven stamhoofd te worden haar uitschakelde. Bovendien was ze als weduwe van niet een, maar wel twee stamhoofden, de draagster van ongeluk. Gelukkig hadden genoeg Shaido-Wijzen naar Sevanna geluisterd en niet naar Desaine. Het was niet zo gelukkig dat Desaine te veel volgelingen had om haar veilig weg te kunnen werken. Wijzen werden verondersteld geen geweld te plegen – die verraadsters en dwazen uit Cairhien kwamen en gingen onder de Shaido – maar Sevanna was van plan een manier te vinden.

Alsof Desaines twijfel Therava had beïnvloed, begon zij te mompelen, half in zichzelf. ‘Het is in ieder geval slecht om tegen de Aes Sedai in te gaan. Wij hebben hen voor het Breken gediend en hebben gefaald. Daarom werden wij naar het Drievoudige Land gezonden. Als wij weer falen, zullen we vernietigd worden.’

Dat was wat iedereen geloofde; het maakte deel uit van de oude verhalen, was bijna deel van de gewoonte. Sevanna wist het niet zo zeker. In haar ogen leken die Aes Sedai zwak en dwaas. Ze reisden met een paar honderd man als bescherming door streken waar de ware Aiel, de Shaido’s, hen met duizenden onder de voet konden lopen. ‘Een nieuwe dag is aangebroken,’ zei ze scherp, een zin uit haar toespraak tot de Wijzen herhalend. ‘Wij zijn niet langer gebonden aan het Drievoudige Land. Ieder oog kan zien dat wat is geweest, is veranderd. Wij moeten veranderen of een einde vinden alsof we nooit hebben bestaan.’ Ze had hun natuurlijk niet verteld hoeveel veranderingen ze van plan was. Als ze haar zin kreeg, zouden de Shaido-Wijzen nooit een man naar Rhuidean sturen.

‘Nieuwe of oude dag,’ mopperde Desaine, ‘wat moeten we met Rhand Altor als het ons lukt hem van de Aes Sedai over te nemen? Het is beter en gemakkelijker een mes tussen zijn ribben te laten glijden wanneer ze hem naar het noorden brengen.’

Sevanna antwoordde niet. Ze wist niet wat ze moest zeggen. Nog niet. Ze wist alleen dat als zij eenmaal die zogenaamde Car’a’carn, het hoofd aller hoofden van de Aiel, als een woeste hond aan de ketting voor haar tent had liggen, dit land de Shaido volkomen zou toebehoren. En haar. Ze had dat al geweten voor die vreemde natlander haar op de een of andere manier had gevonden in de bergen die deze mensen Therins Dolk noemden. Hij had haar een klein blokje gegeven van een of andere harde steen, bewerkt met ingewikkelde, vreemde patronen en haar gezegd wat ze er, met hulp van een Wijze die kon geleiden, mee moest doen als ze Altor in handen had. Ze droeg het altijd bij zich in haar beurs. Ze had nog niet besloten wat ze ermee aan moest, maar tot nog toe had ze niemand over die man en het blokje verteld. Met opgeheven hoofd liep ze verder onder de zon die brandde aan de herfsthemel.

De paleistuin zou wellicht iets van koelte hebben gegeven indien er bomen hadden gestaan, maar het hoogste gebladerte waren de fraaie struiken, gesnoeid in de vormen van renpaarden of beren die kunstjes van tuimelaars vertoonden en dergelijke. Tuinlieden in hemdsmouwen renden rond met emmers water onder de gloeiende middagzon en probeerden hun scheppingen te redden. De bloemen hadden ze al opgegeven, alle perken met fraaie patronen waren uitgeruimd en belegd met graszoden die nu ook afstierven.

‘Jammer dat het zo heet is,’ zei Ailron. Hij haalde zwierig een kanten doekje uit de met kant afgezette mouw van zijn geelzijden jas, depte voorzichtig zijn gezicht af en gooide het doekje toen opzij. Een bediende in een roodgouden livrei griste het van het kiezelpad en verdween weer naar de achtergrond. Een tweede bediende legde een schone in de hand van de koning die het in zijn mouw stopte. Natuurlijk bedankte Ailron hem niet; hij leek het niet eens te merken. ‘Deze mannen slagen er gewoonlijk in alles tot de lente in leven te houden, maar deze winter zal ik er wel enkele kwijtraken, aangezien we blijkbaar geen winter zullen krijgen. Ze kunnen beter tegen de kou dan tegen de droogte. Vind je niet dat ze er mooi bijstaan, mijn beste?’ Ailron, Gezalfd door het Licht, Koning en Verdediger van Amadicia, Wachter van de Zuidelijke Poort, was niet zo knap als de geruchten zeiden, maar Morgase had bij hun eerste ontmoeting – jaren geleden – eigenlijk al vermoed dat hij zelf de bron van die geruchten was. Zijn zwarte haren waren dik en golvend, en werden van voren duidelijk steeds schaarser. Zijn neus was iets te lang, zijn oren een tikkeltje te groot. Zijn hele gezicht had iets weeks. Op een dag zou ze het moeten vragen. De Zuidelijke Poort van wat?

Druk zwaaiend met haar waaier van uitgesneden ivoor, nam ze een van de bedenksels van de tuinman op. Het leek op drie enorme naakte vrouwen die wanhopig met reusachtige slangen worstelden. ‘Ze zijn heel opmerkelijk,’ zei ze. Men zei wat men moest zeggen wanneer men kwam bedelen.

‘Ja. Ja, inderdaad. Ach, het lijkt erop dat staatszaken me wegroepen. Dringende zaken, vrees ik.’ Een tiental mannen, in even fleurige jassen als de afwezige bloemen, was bij de korte marmeren trap verschenen, aan het andere eind van het wandelpad, en wachtte voor een aantal gegroefde zuilen die niets ondersteunden. ‘Tot vanavond, mijn beste. Dan spreken we verder over je vreselijke problemen en wat ik eraan kan doen.’

Hij maakte een buiging boven haar hand en drukte er nog net geen kus op. Ze maakte een kleine knix en mompelde gepaste onnozelheden. Hij zwierde weg, voor bijna alle bedienden van zijn steeds aanwezige gevolg uit.

Nu hij weg was, wapperde Morgase feller met de waaier dan ze in zijn aanwezigheid kon doen – de man deed net of de hitte hem amper hinderde, terwijl het zweet hem van het gezicht stroomde – en begaf zich naar haar vertrekken. De hare bij wijze van gunst verkregen, net zoals het lichtblauwe gewaad dat ze droeg een geschenk was. Ze had erop gestaan dat het ondanks het weer hoog bij de hals gesloten was. Ze had uitgesproken ideeën over een lage halslijn. Achter haar volgde één bediende, op korte afstand. En Tallanvor natuurlijk, op haar hielen. Hij hield vol de grove groene jas van hun reis re dragen, het zwaard aan de heup alsof hij een aanval verwachtte in het Serandapaleis, dat zo’n twee span buiten Amador lag. Ze probeerde de lange jongeman te negeren, maar als gewoonlijk liet hij zich dat niet welgevallen.

‘We hadden naar Geldan moeten gaan, Morgase. Naar Jehanna.’ Ze had sommige zaken te lang op hun beloop gelaten. Met ritselende rok draaide ze zich om en keek hem aan. Haar ogen spuwden vuur. ‘Op onze reis was het nodig ons kies te gedragen, maar de mensen hier weten wie ik ben. Daar zul jij ook aan moeten denken en je moet voor je koningin gepaste eerbied tonen. Op je knieën.’ Geschokt zag ze dat hij niet bewoog. ‘Ben jij mijn koningin, Morgase?’ Hij zei het gelukkig zo zachtjes dat de bediende het niet kon horen en rondvertellen, maar zijn ogen... Ze deinsde bijna achteruit voor dat hete verlangen. En voor zijn boosheid, ik laat je aan deze kant van de dood niet in de steek, Morgase, maar jij hebt veel in de steek gelaten door Andor in Gaebrils handen te laten. Wanneer je dat terugwint, zal ik aan je voeten knielen en kun je mijn hoofd afhakken als je dat verkiest, maar tot dan... We hadden naar Geldan moeten gaan.’

Deze jonge dwaas zou bereid zijn geweest in het gevecht tegen de overweldiger te sterven, zelfs nog na haar ontdekking dat geen enkel Andoraans huis haar zou steunen. Na haar beslissing dat hulp zoeken in het buitenland haar enige keus was, werd hij met de dag, met de week, koppiger en brutaler. Ze kon Ailron verzoeken Tallanvor naar de beul te sturen en hij zou haar zonder verdere vragen ter wille zijn. Maar dat er geen vragen zouden worden gesteld, betekende niet dat er niet aan werd gedacht. Ze kwam hier echt op bedelaarsvoeten en kon zich niet de weelde veroorloven meer dan de noodzakelijkste gunst te vragen. Bovendien zou ze zonder Tallanvor hier niet eens geweest zijn. Ze zou een gevangene zijn – erger dan een gevangene – van heer Gaebril. Alleen daardoor mocht Tallanvor zijn hoofd behouden. Haar legertje bewaakte de prachtig bewerkte deuren naar haar vertrekken. Basel Gil was een man met roze wangen en grijzend haar dat vergeefs over een kale plek was gekamd. Zijn leren wambuis met de opgenaaide stalen schijven spande zich om zijn buik en hij droeg een zwaard dat hij al geen twintig jaar meer had aangeraakt, voor hij hem had omgegord en haar gevolgd was. Langwin Dorn was fors en sterk, hoewel de half neergeslagen oogleden een slaperige indruk gaven. Ook hij droeg een zwaard, maar de littekens op zijn gezicht en de gebroken neus maakten nadrukkelijk duidelijk dat hij zijn vuisten of een knuppel placht te gebruiken. Een herbergier, een straatvechter en Tallanvor vormden tot dusverre het leger dat haar naar Andor terug moest brengen om haar troon op Gaebril te heroveren. Het tweetal maakte onhandige buigingen, maar ze gleed langs hen heen en sloeg de deur in Tallanvors gezicht dicht. ‘De wereld zou zonder mannen een veel betere plek zijn,’ verkondigde ze brommend, in ieder geval een legere plek.’ Morgases vroegere kinderverzorgster zat in haar stoel naast een met fluweel behangen venster in het voorvertrek. Met haar hoofd over een lap borduurwerk gebogen schokte Lini’s grijze knotje heen en weer. Ze was zo mager als een riet, maar zeker niet zo zwak als ze leek. ik neem aan dat Ailron vandaag geen duimpje toegaf? Of komt het door Tallanvor, kind? Laat mannen nooit het bloed onder je nagels vandaan halen, kind, leer dat nou eens. Daarvan krijg je rode vlekken in je gezicht.’ Lini wilde nog steeds niet erkennen dat ze niet langer in de kinderkamer waren, al was ze ook de verzorgster van Morgases dochter geweest.

‘Ailron was heel voorkomend,’ zei Morgase behoedzaam. De derde vrouw in het vertrek die geknield lakens uit een kist pakte, snoof luid, en Morgase vermeed met moeite haar woest aan te kijken. Breane was Langwins... reisgezel. De kleine, door de zon gebruinde vrouw volgde hem overal, maar ze was een Cairhienin, en Morgase was niet haar koningin zoals ze duidelijk had gesteld. ‘Nog een dag of twee,’ ging Morgase door, ‘dan denk ik dat ik een belofte van hem loskrijg. Vandaag was hij het er eindelijk mee eens dat ik een buitenlands leger nodig heb om Caemlin te heroveren. Als Gaebril eenmaal uit Caemlin is verdreven, zal de adel zich weer achter mij opstellen.’ Ze hoopte dat dat zou gebeuren. Zij bevond zich nu in Amadicia, omdat ze had toegelaten dat Gaebril haar verblindde en zelfs had gezorgd dat ze op zijn aandringen haar oudste vrienden onder de Huizen had laten mishandelen.

‘Een traag paard haalt niet altijd het reisdoel,’ haalde Lini aan, nog steeds een en al aandacht voor haar borduurwerk. Ze was dol op oude spreekwoorden, al vermoedde Morgase dat zij die vaak ter plekke bedacht.

‘Maar hij wel,’ hield Morgase vol. Tallanvor had volgens Ailron ongelijk over Geldan. Dat land verkeerde praktisch in een burgeroorlog door die Profeet waar alle bedienden fluisterend over spraken. Door die kerel die preekte over de wedergeboorte van de Draak. ‘Ik wil graag wat vruchtenwijn, Breane.’ De vrouw keek haar aan tot ze eraan toevoegde: ‘Alsjeblieft.’ Zelfs daarna schonk ze star en knorrig in. Het mengsel van wijn en vruchtensap was koel en fris met deze hitte. De zilveren beker voelde lekker tegen haar voorhoofd. Ailron betrok sneeuw en ijs uit de Mistbergen, maar er was een voortdurende stroom wagens nodig om het paleis te bevoorraden.

Ook Lini nam een beker. ‘Nu we het over Tallanvor hebben...’ begon ze na een slokje.

‘Hou erover op, Lini,’ snauwde Morgase.

‘Goed, hij is jonger dan u,’ zei Breane. Ze had voor zichzelf eveneens wat ingeschonken. Die vrouw was brutaal! Ze werd verondersteld haar te bedienen, wat ze verder in Cairhien ook was geweest. ‘Als je hem wilt, neem hem dan. Langwin zegt dat hij jou volledig is toegedaan en ik heb hem naar je zien kijken.’ Ze lachte hees. ‘Hij zal niet weigeren.’ Cairhienin waren walgelijk, maar gelukkig hielden de meesten hun verdorvenheden beschaafd verborgen.

Morgase stond op het punt haar op te dragen de kamer te verlaten, toen er op de deur werd geklopt. Zonder op toestemming te wachten kwam een witharige man die geheel uit pezen en botten leek te bestaan naar binnen. Zijn sneeuwwitte mantel vertoonde op de borst het blazoen van een vlammende gouden zon. Ze had gehoopt geen Witmantel te zien voor Ailron zijn zegel op een behoorlijk verdrag had gedrukt. De koelte van haar wijn leek recht naar haar botten te stromen. Waar waren Tallanvor en de anderen? Hoe kon hij zomaar binnen wandelen?

De donkere ogen zochten haar meteen op en hij maakte de kleinste buiging die men zich kon voorstellen. Zijn gezicht was oud, de huid strak, maar de man was even zwak als een hamer. ‘Morgase van Andor?’ vroeg hij met een sterke vaste stem. ik ben Pedron Nial.’ Dus niet de eerste de beste Witmantel, maar de kapiteinheer-gebieder van de Kinderen van het Licht zelf. ‘Vrees niet. Ik ben niet hier om u gevangen te nemen.’

Morgase bleef kaarsrecht staan. ‘Mij gevangennemen? Op welke aanklacht? Ik kan niet geleiden.’ De woorden waren nog niet uit haar mond, of ze had bijna ontmoedigd met haar tong geklakt. Ze had geleiden niet moeten noemen. Dat ze zich zo in de verdediging liet drukken, was een aanwijzing hoe opgewonden ze was. Haar bewering was waar, maar niet meer dan dat. Vijftigmaal had ze geprobeerd de Ware Bron te voelen, ze had hem slechts eenmaal gevonden; twintig keer had ze gepoogd zich voor saidar te openen en slechts eenmaal een druppeltje omarmd. Een Bruine zuster, die Verin heette, had haar verteld dat de Toren het amper nodig achtte haar te houden tot ze die ontzettend kleine vaardigheid veilig kon gebruiken. De Toren deed het natuurlijk toch. Maar zelfs op die allerkleinste vaardigheid tot geleiden stond in Amadicia volgens de wet de doodstraf. De Grote Serpent-ring aan haar vinger, waar Ailron zo geboeid door was, leek nu gloeiend heet.

‘Door de Toren opgeleid,’ mompelde Nial. ‘Dat is eveneens verboden. Maar zoals ik al zei, ik kom u niet gevangennemen, maar helpen. Stuur uw vrouwen weg, dan kunnen we praten.’ Hij maakte het zich gemakkelijk, nam een grote zachte leunstoel en sloeg zijn mantel over de rugleuning, ik wil graag wat van die vruchtenwijn voor ze weggaan.’ Tot Morgases ongenoegen bracht Breane hem meteen een beker, met neergeslagen ogen en een gezicht dat evenveel uitdrukking vertoonde als een plank.

Morgase deed een poging weer de overhand te krijgen. ‘Zij blijven, meester Nial.’ Ze wilde de man niet de voldoening van een titel geven. Het gemis maakte hem niet van streek. ‘Wat is er met mijn mensen voor de deur gebeurd? Ik stel u persoonlijk aansprakelijk als ze gewond zijn. Waarom denkt u trouwens dat ik uw hulp nodig heb?’

‘Uw mannen zijn ongedeerd,’ zei hij achteloos boven zijn drankje. ‘Denkt u dat Ailron u zal geven wat u nodig hebt? U bent een mooie vrouw, Morgase, en Ailron looft vrouwen met zonnegoud haar. Elke dag zal hij een beetje dichter bij het door u gewenste verdrag komen, het nooit geheel bereiken, tot u besluit dat u misschien, met een kleine opoffering, de wens zal inwilligen. Maar hi j zal uw wens nooit kunnen vervullen, wat u hem ook zult schenken. Dat rapalje van de zogenaamde Profeet trekt plunderend door het noorden van Amadicia. In het westen, in Tarabon, strijden wel tien groeperingen, rovers die de zogenaamde Herrezen Draak trouw hebben gezworen. Geruchten over Aes Sedai en de valse Draak maken Ailron doodsbenauwd. U soldaten geven? Als hij tien man kon vinden voor elke man die hij nu onder de wapenen heeft, zelfs twee nieuwen, zou hij zijn ziel verpanden. Maar u hoeft het mij maar te vragen en ik laat u naar Caemlin brengen, met vijfduizend Kinderen van het Licht.’

De woorden stomme verbazing zouden Morgases gevoel geen recht doen. Ze bewoog voorzichtig met de juiste statigheid naar een stoel tegenover hem en ging zitten voor ze door haar knieën zou zakken. ‘Waarom zou u me willen helpen Gaebril af te zetten?’ vroeg ze. Blijkbaar wist hij alles; ongetwijfeld had hij spionnen onder Ailrons dienaren. ‘Ik heb de Witmantels nooit de vrije hand gegund die ze graag in Andor willen hebben.’

Ditmaal betrok zijn gezicht. Witmantels hadden een hekel aan hun bijnaam. ‘Gaebril? Uw minnaar is dood, Morgase. De valse Draak Rhand Altor heeft Caemlin toegevoegd aan zijn veroveringen.’ Lini maakte een zacht geluidje alsof ze zich had geprikt, maar hij bleef Morgase aankijken.

Wat Morgase betrof, ze moest de leuning van haar stoel omklemmen zodat ze haar vuist niet tegen haar maag zou persen. Als de andere hand niet de beker op de andere leuning had laten rusten, zou ze de vruchtenwijn op het kleed hebben gemorst. Gaebril dood? Hij had haar bedrogen, haar tot zijn schoothondje gemaakt, haar gezag ondermijnd, haar land in haar naam onderdrukt en zich uiteindelijk koning van Andor genoemd, waar nooit eerder een koning was geweest. Hoe was het na dat alles mogelijk dat ze die zwakke droefenis voelde omdat ze nooit meer zijn handen zou voelen? Het was waanzin; als ze niet had geweten dat het onmogelijk was, zou ze hebben aangenomen dat hij op de een of andere manier de Ene Kracht tegen haar had gebruikt. Maar bezat Altor nu Caemlin? Daarmee kon alles veranderen. Ze had hem een keer ontmoet, een bange boerenjongen uit het westen die heel goed zijn best deed om de juiste eerbied voor zijn koningin te tonen. Wel een jongeman met het reigerzwaard van een zwaardmeester. En Elaida was heel behoedzaam bij hem geweest. ‘Waarom noemt u hem een valse Draak, Nial?’ Als hij van plan was haar gewoon bij haar naam te noemen, kon hij het ook best stellen zonder het burgerlijke ‘meester’. ‘De Steen van Tyr is gevallen, zoals de Voorspellingen van de Draak vermelden. De Hoogheren van Tyr hebben zelf uitgesproken dat hij de Herrezen Draak is.’

Nials glimlach was spottend. ‘Overal waar hij verscheen, waren er steeds Aes Sedai bij. Zij zorgden voor het geleiden, mag u van me aannemen. Hij is niet meer dan een speelpop van de Toren. Ik heb op veel plaatsen vrienden’ – hij bedoelde verspieders – ‘en zij zeggen me dat er bewijzen bestaan dat de Toren ook Logain, de vorige valse Draak, als pion heeft gebruikt. Misschien steeg hij boven zichzelf uit, zodat ze een eind aan hem moesten maken.’

‘Daar bestaat geen bewijs van.’ Ze vond het fijn dat haar stem kalm klonk. Ze had onderweg naar Amador de geruchten over Logain gehoord. Het waren echter slechts geruchten.

De man haalde zijn schouders op. ‘U mag geloven wat u wil, maar ik geef de voorkeur aan de waarheid boven domme sprookjes. Zou de echte Herrezen Draak doen wat hij inmiddels heeft gedaan? De Hoogheren hebben hem erkend, zegt u? Hoeveel heeft hij er opgehangen voor de rest neerknielde? Hij heeft de Aiel de Steen laten plunderen en heel Cairhien. Hij beweert dat Cairhien een nieuwe vorst zal krijgen – een die hij zal benoemen – maar de enige echte macht in Cairhien is hijzelf. Hij zegt ook dat er een nieuwe vorst in Caemlin komt. U bent dood, wist u dat? Er is sprake van vrouwe Dyelin, geloof ik. Hij heeft op de Leeuwentroon gezeten, die gebruikt voor ontvangsten, maar ik neem aan dat de troon te klein was omdat hij voor vrouwen is gemaakt. Hij heeft hem opgesteld als een zegeteken van zijn verovering en hem in de Grote Zaal van uw koninklijk paleis door een eigen troon laten vervangen. Natuurlijk is niet alles vlot verlopen. Enkele Andoraanse Huizen denken dat hij u heeft vermoord; er bestaat voor u een zeker medeleven nu u dood bent. Wat hij van Andor bezet houdt, regeert hij echter met ijzeren hand met hulp van een horde Aiel en een leger vrijbuiters uit de Grenslanden dat de Toren voor hem bijeen heeft gebracht. Maar als u denkt dat hij u in Caemlin zal verwelkomen en de troon terug zal geven...’

Hij liet zijn stem wegsterven, maar de woordenvloed had Morgase als een hagelbui getroffen. Dyelin was de volgende in de opvolging, maar alleen als er geen twijfel bestond dat Elayne dood was. O, Licht, Elayne! Bevond ze zich nog steeds veilig in de Toren? Vreemd dat ze zó’n hekel had aan de Aes Sedai, voornamelijk doordat zij Elayne een tijdlang waren kwijtgeraakt, dat ze Elaynes terugkomst had geëist, toen niemand ooit iets van de Toren eiste. En nu hoopte ze dat de Toren Elayne goed in het oog hield. Ze herinnerde zich een brief van Elayne, nadat ze in Tar Valon was teruggekomen. Waren er nog meer geweest? Zoveel dingen bleven vaag, terwijl Gaebril haar als slavin had behandeld. Natuurlijk was Elayne veilig. Ze zou zich ook zorgen moeten maken over Gawein en Galad – het Licht mocht weten waar die waren – maar Elayne was haar erfgename. De vrede in Andor hing af van een vlotte troonopvolging.

Ze moest alles zorgvuldig overdenken. Het een hing met het ander samen, maar goed uitgedachte leugens deden dat ook en deze man zou een meester in die kundigheid zijn. Ze had feiten nodig. Dat Andor meende dat ze dood was, was geen verrassing. Ze had uit haar eigen rijk weg moeten sluipen om aan Gaebril te ontkomen en de mensen te vermijden die haar aan hem zouden uitleveren of anders Gaebrils misdaden op haar zouden verhalen. Als er daardoor medelijden met haar bestond, moest ze dat gebruiken wanneer ze uit haar dood verrees. Feiten. ‘Ik heb tijd nodig om na te denken,’ zei ze. ‘Natuurlijk.’ Nial stond lenig op. Zij zou ook overeind zijn gekomen, zodat hij niet hoog boven haar uit zou rijzen, maar ze wist niet zeker of ze rechtop kon blijven staan, ik kom over een paar dagen terug. Ondertussen wil ik er zeker van zijn dat u veilig bent. Ailron heeft zoveel eigen zorgen dat het onmogelijk is te weten wie binnen kan sluipen, wie misschien van plan is u nadeel te berokkenen. Ik heb de vrijheid genomen enkele Kinderen hier op wacht te zetten. Met toestemming van Ailron.’

Morgase had altijd vermoed dat de Witmantels de ware macht in Amadicia vormden en ze wist zeker dat ze nu het bewijs ervoor had. Nial was bij zijn vertrek iets beleefder, hij maakte een buiging alsof ze zijn gelijke was. Hoe dan ook, hij liet haar weten dat ze geen enkele keus had.

Zodra hij de deur uit was, kwam Morgase overeind, maar Breane snelde nog vlugger naar de deur. Voor een van hen drie stappen had gezet, gooide een van haar mannen hem open en stortten Tallanvor en de twee anderen zich naar binnen.

‘Morgase,’ hijgde Tallanvor en hij probeerde haar zo volledig mogelijk op te nemen, ik was bang...’

‘Bang?’ zei ze verachtelijk. Dit was te veel; hij wilde het niet leren. ‘Bescherm je me op deze manier? Een jongen had evenveel kunnen doen! Maar ja, dit was ook jongenswerk.’

De smeulende ogen bleven even op haar rusten, toen draaide hij zich om en duwde zich langs Basel en Langwin.

De herbergier stond in zijn handen te wringen. ‘Het waren er minstens dertig, mijn koningin. Tallanvor wilde vechten. Hij probeerde te schreeuwen, u te waarschuwen, maar ze gaven hem een klap met een zwaardgevest. Die oude man zei dat ze niet van plan waren u kwaad te doen, dat ze u alleen even wilden spreken en als ze ons daarvoor zouden moeten doden...’ Zijn ogen gleden naar Lini en Breane, die Langwin van top tot teen opnam om er zeker van te zijn dat hij niet gewond was. De man leek over haar net zo bezorgd. ‘Mijn koningin, als ik had gedacht dat we iets nuttigs hadden kunnen doen...

Het spijt me dat we u hebben teleurgesteld.’

‘Het juiste geneesmiddel smaakt altijd bitter,’ mompelde Lini. ‘Vooral bij een kind dat zich in zo’n pruilende driftbui stort.’ Ditmaal zei ze het gelukkig zo zacht dat het niet in de hele kamer te horen was. Ze had gelijk. Morgase wist het. Behalve dat van die driftbui, natuurlijk. Basel keek zo ongelukkig dat hij zelfs de beul welkom zou heten. ‘U hebt me niet teleurgesteld, baas Gil. Misschien vraag ik u op een dag voor mij te sterven, maar alleen wanneer daar een veel groter goed tegenover staat. Nial wilde slechts praten.’ Basel kikkerde meteen weer op, maar Morgase voelde Lini’s bittere ogen op zich rusten. ‘Kun je Tallanvor vragen te komen? Ik... ik wil me verontschuldigen voor mijn al te haastige woorden.’

‘De beste manier om je bij een man te verontschuldigen,’ merkte Breane op, ‘is door hem in een afgezonderd hoekje van de tuin in het nauw te drijven.’

Er knapte iets in Morgase. Voor ze het wist had ze haar beker naar de vrouw gesmeten, waardoor de vruchtenwijn over het tapijt spatte. ‘Eruit!’ krijste ze. ‘Jullie allemaal, eruit! Jij mag mijn verontschuldigingen aan Tallanvor doorgeven, baas Gil.’

Breane veegde kalm de wijn van haar kleren, liep doodkalm naar Langwin en haakte haar arm door de zijne. Basel hield zich druk bezig met hen naar buiten te sturen.

Tot Morgases verbazing ging Lini ook mee. Dat was niet haar manier van doen; ze zou eerder hier blijven en haar als vanouds de les lezen alsof ze nog een meisje van tien was. Morgase wist niet waarom ze dit alles slikte. Maar toen waren ze allemaal weg en was de deur weer gesloten – en zij had belangrijker zaken aan het hoofd dan zich er zorgen over te maken of Lini’s gevoelens waren gekwetst. Over het tapijt ijsberend probeerde ze na te denken. Ailron zou in ruil voor zijn hulp handelsgunsten eisen – en misschien Nials ‘kleine opoffering’. Ze was bereid hem de gunsten te verlenen, maar ze was bang dat Nial gelijk had over het aantal soldaten dat Airion voor haar over zou hebben. In zekere zin waren Nials eisen gemakkelijker in te willigen. Waarschijnlijk vrije toegang tot Andor voor een groep Witmantels waarvan hij de grootte bepaalde. En de vrije hand om Duistervrienden die ze op elke zolder zouden aantreffen uit te roeien, om mensenmassa’s op te zwepen tegen eenzame vrouwen die ervan beschuldigd werden Aes Sedai te zijn, om echte Aes Sedai te doden. Nial zou misschien wel eisen dat er een wet kwam tegen geleiden, tegen vrouwen die naar de Witte Toren trokken.

Als ze zich eenmaal in Andor hadden gevestigd, was het mogelijk – zij het moeilijk en met bloedvergieten – de Witmantels te verdrijven, maar was het eigenlijk wel nodig hen binnen te laten? Rhand Altor was de Herrezen Draak – daar was ze zeker van, wat Nial ook zei; ze was er bijna zeker van – maar de macht in de naties maakte volgens haar geen deel uit van de Voorspellingen van de Draak. Herrezen Draak of valse Draak, hij kon Andor niet bezitten. Maar hoe kon ze daar achter komen?

Een verlegen gekrabbel aan de deur zorgde dat ze uit haar gepeins opschrok. ‘Kom binnen,’ zei ze scherp.

De deur ging langzaam open en liet een grijnzende jongeman binnen in een goud met rode livrei. Hij had een dienschaal in de hand met een nieuwe kan ijsgekoelde vruchtenwijn; het zilver parelde al van de kou. Ze had eigenlijk Tallanvor verwacht. Voor zover ze kon zien, stond alleen Langwin op wacht. Feitelijk hing hij meer als een uitsmijter van een kroeg tegen de muur. Ze gebaarde de jongeman de kan neer te zetten.

Boos begon ze weer door de kamer te ijsberen. Tallanvor had horen te komen, hij had moeten komen! Basel en Langwin zouden geruchten kunnen opvangen in een nabij dorp, maar het zouden slechts geruchten zijn, wellicht verspreid door Nial. Hetzelfde gold voor de bedienden van het paleis.

‘Mijn koningin. Mag ik spreken, mijn koningin?’ Morgase draaide zich stomverbaasd om. Dat was een stem uit Andor. De jongeman zat op zijn knieën en zijn grijns flitste heen en weer tussen onzeker en hanig. Zonder zijn gebroken neus en met een verzorgd uiterlijk zou hij knap zijn. Bij Langwin leek die neus ruig en grof, maar bij deze man leek hij bij het struikelen te zijn geplet. ‘Wie ben jij?’ wilde ze weten. ‘Hoe ben je hier gekomen?’

‘Ik ben Paitr Conel, mijn koningin. Uit Sieranmarkt. In Andor?’ voegde hij er half vragend aan toe alsof ze dat misschien niet wist. Ongeduldig gebaarde ze hem door te gaan. ik ben met mijn oom Jen naar Amador gekomen. Hij is een koopman in Vierkoningen en hij dacht hier wat Taraboonse verf te kunnen aanschaffen. Door alle moeilijkheden in Tarabon is die duur, en hij dacht dat die hier goedkoper...’ Zijn mond verstrakte en hij sprak snel door. ‘We hebben van u gehoord, mijn koningin, dat u hier in het paleis was en zo, en we dachten aan de wet hier in Amadicia en dat u in de Witte Toren was opgeleid en zo. We dachten dat we u konden helpen...’ Hij slikte heftig en besloot zachtjes: ‘... met uw ontsnapping.’

‘En zijn jullie werkelijk bereid mij bij die... ontsnapping te helpen?’ Het was niet het beste plan, maar ze kon altijd naar het noorden, naar Geldan trekken. Wat zou Tallanvor zich verkneukelen. Nee, dat zou hij niet doen en dat zou het nog erger maken.

Maar Paitr schudde zielig het hoofd. ‘Oom Jen had een plan, maar nu lopen er overal in het paleis Witmantels rond. Ik wist niet meer wat ik moest doen, behalve naar u toe gaan, zoals hij me heeft gezegd. Hij zal wel iets bedenken, mijn koningin. Hij is slim.’ ik weet zeker dat hij dat is,’ mompelde ze. Dus Geldan werd weer wat mistiger. ‘Hoe lang zijn jullie al weg uit Andor? Een maand? Twee maanden?’ Hij knikte. ‘Dan weten jullie dus niet wat er in Caemlin gebeurt,’ verzuchtte ze.

De jongeman maakte zijn lippen nat. ‘Ik... we hebben onderdak bij een man in Amador die postduiven heeft. Een koopman. Hij krijgt zijn boodschappen van overal vandaan. Ook uit Caemlin. Maar ik hoor alleen maar slecht nieuws, mijn koningin. Het kan een dag of twee duren, maar mijn oom zal een andere manier bedenken. Ik wilde u alleen laten weten dat hulp nabij is.’

Dus zo lagen de zaken nu. Een wedstrijd tussen Pedron Nial en die Jen, de oom van Paitr. Ze had bij deze weddenschap graag wat meer zekerheid willen hebben. ‘Ondertussen kun je me gewoon vertellen hoe slecht de zaken er in Caemlin voorstaan.’

‘Mijn koningin, ik werd verondersteld u over die hulp te vertellen. Mijn oom zal boos zijn als ik blijf...’

‘Ik bén jouw koningin, Paitr,’ zei Morgase vastberaden, ‘en ook die van je oom Jen. Hij zal het wel goedvinden als je mijn vragen beantwoordt.’ Paitr keek alsof hij de benen wilde nemen, maar ze ging in een stoel zitten en begon naar de feiten te zoeken.

Pedron Nial voelde zich uitstekend, toen hij afsteeg op het grote binnenhof van de Burcht van het Licht en de teugels aan een stalknecht gaf. Hij had Morgase stevig in zijn greep en niet eenmaal hoeven te liegen. Hij hield niet van liegen. Het was geheel zijn eigen uitleg van de gebeurtenissen geweest, maar hij was er zeker van. Rhand Altor was een valse Draak en een handlanger van de Toren. De wereld was vol dwazen die niet konden nadenken. De Laatste Slag zou niet een of andere reusachtige strijd zijn van de Duistere met de Herrezen Draak, slechts een gewone man. De Schepper had de mensheid in de steek gelaten, lang geleden aan hun eigen wil overgelaten. Nee, wanneer het uur voor Tarmon Gai’don sloeg, zou het net zo zijn als tijdens de Trollok-oorlogen, zo’n tweeduizend jaar of meer geleden, toen horden Trolloks en ander Schaduwgebroed zich uit de Grote Verwording stortten, de Grenslanden overstroomden en de mensheid in een zee van bloed bijna ten onder lieten gaan. Hij, Nial, was niet van plan de verdeelde en onvoorbereide mensheid zoiets nogmaals mee te laten maken.

Een rimpeling van buigingen van wit gemantelde Kinderen volgde hem langs de stenen muren van de Burcht, de hele weg naar zijn persoonlijke ontvangstkamer. In het voorvertrek sprong Balwer, de schrijver met zijn geknepen gezicht, overeind met een druk gedoe van papieren die nodig door de kapiteinheer dienden te worden getekend, maar Nials aandacht was gericht op de lange man die vlot van een stoel bij de muur overeind kwam. Zijn mantel droeg de bloedrode herdersstaf achter de gouden zon met de gouden knopen van zijn rang eronder. Jaichim Carridin, inquisiteur van de Hand van het Licht, leek even hard als hij was, maar had meer grijs haar bij de slapen dan bij zijn laatste gesprek met Nial. Zijn donkere, diepliggende ogen toonden een vonkje bezorgdheid, en dat was geen wonder. Zijn laatste twee opdrachten waren op een ramp uitgelopen; weinig veelbelovend voor een man die op een dag Groot-Inquisiteur wilde worden en misschien ooit kapiteinheer-gebieder.

Nial gooide Balwer zijn mantel toe en gebaarde Carridin hem naar de ontvangstkamer te volgen, waar veroverde strijdbanieren en de banier van vroegere vijanden de zegetekenen vormden op de met donker hout afgewerkte wanden en waar een enorme zonnekrans in de vloer genoeg goud bevatte om de monden van de meeste mensen te doen openvallen. Afgezien daarvan was het een eenvoudige soldatenkamer, een afspiegeling van Nial zelf. Nial zette zich in een stoel met een hoge rugleuning, goed gemaakt maar zonder enige opsmuk. De lange haarden aan beide kanten van het vertrek waren koud en schoon in een jaargetijde waarin ze laaiende vuren hadden moeten vertonen. Dat was ruim bewijs dat de Laatste Slag naderbij kwam. Carridin boog diep en knielde op de zonnekrans neer, glad gesleten door eeuwen van voeten en knieën.

‘Heb je er nog over nagedacht waarom ik je heb laten halen, Carridin?’ Na de Vlakte van Almoth en Falme, na Tanchico, kon de man niet verweten worden dat hij ervan uitging gevangengenomen te worden. Indien hij die mogelijkheid echter had overwogen, was dat aan zijn stem niet te horen. Zoals gewoonlijk gaf hij de indruk meer te weten dan ieder ander. Zeker meer dan hij geacht werd te weten. ‘Die Aes Sedai in Altara, mijn kapiteinheer-gebieder. Praktisch bij onze voordeur. Een mooie kans om de helft van die Tar Valon-feeksen weg te vagen.’ Overdreven, misschien was een derde deel in Salidar, zeker niet meer.

‘En heb je dat met je vrienden hardop besproken?’ Nial betwijfelde of de man die wel bezat, maar er waren mannen met wie hij weleens wat dronk. Of de laatste tijd dronken mee werd. De man bezat echter bekwaamheden, hele nuttige.

‘Nee, mijn kapiteinheer-gebieder. Ik weet wel beter.’

‘Goed,’ zei Nial. ‘Omdat je ver van dat Salidar weg blijft, net als ieder ander van de Kinderen.’ Hij was er niet zeker van of er enige opluchting over Carridins gezicht flitste. Als dat zo was, dan streed dat met zijn karakter; de man had nooit gebrek aan moed vertoond. En opluchting paste zeker niet bij zijn antwoord.

‘Maar ze kunnen in een oogwenk worden opgepakt. Dit bewijst dat de geruchten waar zijn, dat de Toren verdeeld is. We kunnen dit stel vernietigen zonder dat de anderen een hand zullen uitsteken. De Toren kan er zo door verzwakt worden dat hij zal vallen.’

‘Denk je dat?’ vroeg Nial droogjes. Hij hield zijn handen gevouwen voor zijn buik en bleef zacht praten. Ondervragers – de Hand had een hekel aan die naam, maar zelfs hij gebruikte hem – Ondervragers zagen nooit iets wat niet vlak onder hun neus lag. ‘Zelfs de Toren kan die valse Draak Rhand Altor nauwelijks openlijk ondersteunen. Stel je voor dat hij zich net als Logain losmaakt? Maar een groep opstandelingen? Ze kunnen hem steunen, en de rokken van de Witte Toren zullen dan schoon zijn, wat er verder ook gebeurt.’ Hij was er zeker van dat de zaken zo lagen. Zo niet, dan bestonden er manieren om elke echte splitsing te gebruiken voor een verdere verzwakking van de Toren, maar hij meende gelijk te hebben. ‘In ieder geval, wat de wereld ziet, is van belang. Ik zal ze geen enkele strijd tussen de Kinderen en de Toren laten zien.’ Pas als de wereld echt inzag hoe kwaadaardig de Toren was: een beerput van Duistervrienden die met krachten speelden waar de mensheid niet mee behoorde te spelen, met de kracht die het Breken van de Wereld had veroorzaakt. ‘Deze strijd draait om de wereld tegen de valse Draak Rhand Altor.’

‘Als ik niet naar Altara ga, mijn kapiteinheer-gebieder, wat zijn mijn bevelen dan?’

Nial liet zijn hoofd met een zucht tegen de leuning zakken. Hij voelde zich opeens doodmoe. Hij voelde zijn vele jaren en nog meer. ‘O, maar je gaat wel naar Altara, Carridin.’

Hij had Rhand Altors naam en gezicht korte tijd na die veronderstelde inval leren kennen, de inval vanuit de oceaan in Falme, een plan van de Aes Sedai dat de Kinderen duizend man had gekost en waardoor de aanhangers van de Draak en wanorde zich over geheel Tarabon en Arad Doman hadden verspreid. Hij had geweten wat Rhand Altor was en geloofd dat hij hem als lokmiddel had kunnen gebruiken om de naties te dwingen zich te verenigen. Als ze eenmaal aaneen waren gesloten – met hem als leider – konden ze Rhand Altor lozen en gereed zijn voor de Trollok-horden. Hij had naar iedere heerser van elk land gezanten gestuurd om hen op het gevaar te wijzen. Maar Altor bewoog sneller dan hij zelfs vandaag de dag kon geloven. Hij was van plan geweest zo lang een woeste leeuw door de straten te laten zwerven dat iedereen bevreesd zou zijn, maar de leeuw was een reus geworden die als een bliksem toesloeg.

Maar alles was nog niet verloren, hield hij zich nadrukkelijk voor. Ruim duizend jaar geleden had Guaire Amalasan zich de Herrezen Draak genoemd, een valse Draak die kon geleiden. Amalasan had meer landen veroverd dan Altor nu in zijn greep had, voordat een jonge koning met de naam Artur Paendrag Tanreall het zwaard tegen hem had opgenomen en zijn eigen zegetocht naar een keizerrijk was begonnen. Nial zag zich niet als een tweede Artur Haviksvleugel, maar hij was alles wat de wereld nog restte. Hij zou het zolang hij leefde nooit opgeven.

Hij was reeds begonnen de groeiende macht van Altor te ondergraven. Afgezien van zijn gezanten naar de vorsten had hij ook mannen naar Tarabon en Arad Doman gestuurd. Een paar mensen die de juiste oren moesten vinden, die moesten fluisteren dat alle problemen voor de voeten van de draakgezworenen gegooid konden worden, voor die dwazen en Duistervrienden die zich vóór Altor hadden uitgesproken. En voor de voeten van de Witte Toren. Er kwamen uit Tarabon reeds genoeg geruchten over Aes Sedai die betrokken waren bij de strijd, geruchten die de oren van mensen voor de waarheid moesten openen. Nu was het tijd de volgende stap in zijn nieuwe plan te zetten en de bankzitters te tonen welke kant ze moesten kiezen. Tijd. Hij had zo weinig tijd. Niettemin moest hij glimlachen. Er waren mensen – nu dood – die vroeger hadden gezegd: ‘Wanneer Nial glimlacht, vliegt hij je naar de keel.’

‘Altara en Morland,’ zei hij tegen Carridin, ‘staan op het punt geteisterd te worden door een plaag van draakgezworenen.’

Het vertrek leek op een zitkamer in een paleis – een gewelfd plafond van fraai pleisterwerk, fijn geweven tapijten op de witte vloertegels, ingewikkeld houtsnijwerk aan de muren – al was het geenszins een paleis. Het lag inderdaad ver verwijderd van alles, op een wijze die de meeste mensen niet zouden begrijpen. Mesaana’s roodbruine zijden jurk ruiste, terwijl ze rond een met lazuur ingelegde tafel bewoog en zich vermaakte met het plaatsen van ivoren dominostenen op een ingewikkelde toren waarbij elke hogere laag groter was dan de vorige. Ze prees zichzelf dat ze dit zuiver en alleen klaarspeelde met haar kennis van druk en evenwicht, zonder een druppeltje Kracht. Ze was nu negen lagen hoog.

Eigenlijk deed ze het meer om een gesprek met haar gezellin te vermijden dan voor het vermaak. Semirhage zat te naaien in een stoel met een hoge rug die bekleed was met rode stof. Haar lange slanke vingers maakten beheerst minieme steekjes om een doolhofpatroon van kleine bloempjes te borduren. Het was steeds weer een verrassing dat die vrouw van zo’n... burgerlijke bezigheid hield. Haar zwarte gewaad vormde een schrille tegenstelling met de stoel. Zelfs Demandred durfde er bij Semirhage niet openlijk op te zinspelen dat ze zo vaak zwart droeg omdat Lanfir wit verkoos.

Voor de duizendste keer probeerde Mesaana de oorzaak te ontleden waarom ze zich bij de ander niet op haar gemak voelde. Mesaana kende haar eigen krachten en zwakheden, met de Ene Kracht en op andere gebieden. Ze paste op de meeste punten goed bij Semirhage en waar dat niet het geval was, bezat ze andere sterke eigenschappen die Semirhages zwakheden konden uitbuiten. Dat was het niet. Semirhage genoot van wreedheid, schepte puur genoegen in het veroorzaken van angst, maar ook dat vormde zeker niet het probleem. Mesaana kon ook waar nodig wreed zijn en ze gaf er geen steek om wat Semirhage met anderen deed. Er moest een oorzaak bestaan, maar zij kon die niet vinden.

Geërgerd plaatste ze nog een steen en de toren stortte kletterend in elkaar, waardoor de ivoren domino’s op de vloer stuiterden. Ze klakte met haar tong, wendde zich af van de tafel en sloeg haar armen over elkaar. ‘Waar blijft Demandred? Zeventien dagen geleden ging hij naar Shayol Ghul, maar hij wacht tot vandaag om ons een boodschap door te geven en verschijnt dan opeens niet.’ Ze was in die tijd tweemaal zelf naar de Doemkrocht gegaan en had die zenuwtartende wandeling onder de stenen slagtanden gemaakt die door haar haren streken. Ze had er niets aangetroffen, afgezien van een vreemd uitziende, veel te grote Myrddraal die niets wilde zeggen. Natuurlijk was de Bres er geweest, maar de Grote Heer had geen antwoord gegeven. Beide keren was ze er niet lang gebleven. Ze dacht geen vrees te kennen, zeker niet de vrees voor de blik van een Halfman, maar tweemaal had her zwijgende, oogloze gestaar van de Myrddraal haar met steeds sneller wordende stappen weggedreven, waarbij alleen haar gespannen zelfbeheersing had voorkomen dat ze was gaan hollen. Als geleiden op die plek geen zekere weg naar de dood had betekend, zou ze de Halfman hebben vermoord, of zelfs uit de Krocht zijn gereisd. ‘Waar is hij?’ Semirhage sloeg haar blik op van het borduurwerk, haar donkere ogen knipperden niet in het gladde bruine gezicht. Ze legde haar werkje opzij en ging sierlijk staan. ‘Hij komt wanneer hij komt,’ zei ze kalm. Ze was altijd kalm, net zoals ze altijd heel elegant bewoog. ‘Als je niet wilt wachten, moet je gaan.’

Onbewust maakte Mesaana zich iets groter door op haar tenen te gaan staan, maar nog steeds moest ze omhoog kijken. De ander was langer dan de meeste mannen, maar had zo’n volmaakt gevormd lichaam dat je het pas besefte wanneer ze vlak voor je stond en omlaag keek. ‘Gaan? Ja, ik ga. En hij kan me...’

Natuurlijk kwam er geen waarschuwing. Die was er nooit, wanneer een man geleidde. Een felle vertikale streep verscheen midden in de lucht, werd breder toen de poort opzij draaide en zich lang genoeg opende zodat Demandred eruit kon stappen. Hij schonk beide vrouwen een kleine buiging. Vandaag was hij geheel in het donkergrijs, met een beetje wit kant rond de nek. Hij paste zich gemakkelijk aan de mode en stoffen van deze Eeuw aan.

Zijn profiel met de haakneus was echt wel knap, zij het niet van het soort dat ieder vrouwenhart sneller deed kloppen. In zekere zin vormden ‘bijna’ en ‘niet geheel’ het levensverhaal van Demandred. Hij had de pech een dag na Lews Therin Telamon geboren te zijn. De laatste werd de Draak, terwijl Barid Bel Medar, zoals hij toen heette, jaar na jaar Lews Therins daden zowat evenaarde, maar nooit geheel dezelfde faam bereikte. Als Lews Therin er niet was geweest, zou Demandred de vermaardste man van de Eeuw zijn geworden. Als hij tot de grote leider was aangewezen en niet de man die hij verstandelijk zijn mindere achtte, een al te voorzichtige dwaas die er zo vaak in slaagde het geluk aan zijn kant te hebben, zou hij dan vandaag hier hebben gestaan? Kijk, dat was een nutteloze overweging, hoewel ze het eerder had gedacht. Nee, het belangrijke punt was dat Demandred de Draak verachtte en nu die was wedergeboren, had hij zijn minachting volledig op Rhand Altor overgedragen. ‘Waarom...’

Demandred hief zijn hand op. ‘Laten we wachten tot we er allemaal zijn, Mesaana, dan hoef ik het geen tweemaal te vertellen.’ Ze voelde het eerste wervelen van saidar, vlak voor de gloeiende streep verscheen en een poort werd. Graendal stapte naar binnen, voor de verandering eens niet begeleid door halfnaakte dienaren. Ze liet de doorgang even snel verdwijnen als Demandred. Ze was een gezette vrouw met ingewikkelde krullen in haar roodgouden haren. Ergens was het haar zowaar gelukt streel voor haar hoog gesloten gewaad te vinden. Het bedekte haar helemaal, maar weerspiegelde haar stemming – het weefsel was een doorzichtige nevel. Soms vroeg Mesaana zich af of Graendal echt nog op andere dingen dan haar lichamelijke pretjes lette.

‘Ik vroeg me af of je er zou zijn,’ zei de nieuwgekomene luchtig. ‘Jullie drie hebben zo geheimzinnig gedaan.’ Ze toonde een blije, licht dwaze lach. Nee, het was een grove fout om Graendal oppervlakkig te noemen. De meeste mensen die haar een zottin vonden, waren al heel lang dood, slachtoffers van de vrouw die ze hadden genegeerd. ‘Komt Sammael?’ vroeg Demandred.

Graendal maakte met haar beringde vingers een afwijzend gebaar. ‘O, hij vertrouwt jou niet. Ik denk dat de man zichzelf niet eens meer vertrouwt.’ De streel werd donker; een verhullende mist. ‘Hij speelt de baas over zijn legers in Illian en klaagt dat hij geen schoklansen heeft om hen te bewapenen. Wanneer hij daar niet mee bezig is, zoekt hij een nuttige angreaal of sa’angreaal. Iets met behoorlijke kracht, natuurlijk.’

Hun ogen gleden allemaal naar Mesaana en zij haalde diep adem. Ieder van hen zou... nou ja, bijna alles ervoor overhebben die te vinden. Ieder van hen was sterker dan elk van die half geoefende kinderen die zich in deze tijd Aes Sedai noemden, maar genoeg half geoefende, met elkaar verbonden kinderen konden hen allen vermorzelen. Ze wisten natuurlijk allang niet meer hoe, en ze hadden er in ieder geval niet de middelen voor. Er was een man nodig om de binding groter dan dertien te maken, meer mannen om de kring groter te maken dan zevenentwintig. Eigenlijk vormden die meisjes geen echt gevaar. Ook de oudsten leken meisjes, want de Uitverkorenen hadden ruim driehonderd jaar geleefd – afgezien nog van de tijd dat ze in de Bres verzegeld waren geweest – en werden toen zelfs nog gezien als mensen van amper middelbare leeftijd. Nee, die meisjes waren niet gevaarlijk, maar dat maakte het vurige verlangen van de aanwezigen naar een angreaal of de sterkere sa’angreaal niet minder. Met die overblijfselen uit hun eigen tijd konden ze een hoeveelheid Kracht geleiden die hen anders tot as zou doen verbranden. Ieder van hen wilde veel wagen om zo’n prijs te winnen. Maar niet alles. Niet zonder dat daaraan grote behoefte bestond. Dat gemis stilde hun verlangen echter niet. Als vanzelf verviel Mesaana in een belerend toontje. ‘De Witte Toren heeft nu wachten en een ban op hun versterkte kamers, van binnen en van buiten, plus dat ze elke dag alles vier keer tellen. Het Grote Ruim in de Steen van Tyr heeft ook een ban, een naar ding dat mij zou hebben vastgehouden als ik had geprobeerd erdoorheen te komen of het los te maken. Ik denk niet dat het losgemaakt kan worden, behalve door de onbekende die de ban geweven heeft. Tot dat ogenblik is het een val voor iedere andere vrouw die kan geleiden.’

‘Het is een stoffige puinbak van nutteloze rommel, heb ik in ieder geval gehoord,’ zei Demandred neerbuigend. ‘De Tyreners hebben alles verzameld wat volgens een vaag gerucht met de Kracht had te maken.’ Mesaana vermoedde dat hij dit niet alleen van horen zeggen had. Ze vermoedde eveneens dat er een val voor een man rond het Grote Ruim was geweven, anders zou Demandred allang een eigen sa’angreaal hebben gehad en zich op Rhand Altor hebben gestort. ‘Ongetwijfeld zijn er nog enkelen in Cairhien en Rhuidean, maar zelfs als je niet recht op Altor wilt stuiten, stikt het op beide plaatsen van de geleidsters.’

‘Onwetende meisjes,’ snoof Graendal.

‘Als een keukenmeid een mes in je rug steekt,’ zei Semirhage koeltjes, ‘ben je dan minder dood dan na een sha’je-tweegevecht in Qal?’ Mesaana knikte. ‘Daarmee blijft alleen de mogelijkheid over dat er iets in oeroude bouwvallen ligt begraven of vergeten op een zolder rondslingert. Als je op het toeval wilt vertrouwen, ga je je gang maar. Ik doe het niet, tenzij iemand de plek weet waar een stasiskist ligt.’ Haar laatste woorden klonken ietwat droog. De stasiskisten hadden het Breken van de Wereld moeten overleven, maar de aardverschuivingen hadden de kisten hoogstwaarschijnlijk op de bodem van een oceaan achtergelaten of diep onder de bergen. Er was nog maar weinig over van de wereld die ze hadden gekend, afgezien van enkele namen en legenden.

Graendals glimlach was mierzoet. ‘Ik heb altijd al gevonden dat je les had moeten geven. O, het spijt me, dat was ik vergeten.’ Mesaana’s gezicht liep rood aan. Ze had al die lange jaren geleden haar eigen pad naar de Grote Heer gevonden toen haar een plek in de Collam Daan werd ontzegd. Niet geschikt voor wetenschappelijk onderzoek, was over haar geoordeeld, maar ze kon nog lesgeven. Nou, ze had lesjes gegeven, tot ze had ontdekt hoe ze iedereen mores kon leren!

‘Ik sta nog steeds op de boodschap van de Grote Heer te wachten,’ mompelde Semirhage.

‘Ja. Gaan we Rhand Altor doden?’ Mesaana besefte dat ze met beide handen haar rok vasthield en liet los. Vreemd. Niemand kon haar het bloed onder de nagels vandaan pesten. ‘Als alles goed verloopt, zal hij over twee maanden, drie op z’n hoogst, op een plek zijn waar hij hulpeloos is en ik hem veilig kan aanpakken.’

‘Waar je hem veilig kunt aanpakken?’ Graendal trok vragend een wenkbrauw omhoog. ‘Waar heb jij je holletje gegraven? Doet er niet toe. Hoe eenvoudig ook, het plan is even goed als elk ander dat ik de laatste tijd heb gehoord.’

Nog steeds hield Demandred zijn mond dicht en nam hen op. Nee, niet Graendal, alleen Semirhage en haar. En toen hij iets zei, half in zichzelf, richtte hij zich tot deze twee. ‘Wanneer ik eraan denk waar jullie je hebben gevestigd, vraag ik het me af. Hoeveel heeft de Grote Heer geweten, en hoe lang al? Hoeveel van alles wat is gebeurd, is steeds zijn eigen opzet geweest?’ Daarop bestond geen antwoord. Eindelijk zei hij: ‘Jullie willen weten wat de Grote Heer heeft gezegd? Goed. Maar het moet binnen deze vier muren blijven. Aangezien Sammael heeft verkozen weg te blijven, zal hij niets vernemen. De anderen evenmin, of ze nu in leven zijn of dood. Het eerste deel van het bericht van de Grote Heer was eenvoudig. “Laat de Heer van de Chaos heersen.” Zijn eigen letterlijke woorden.’ Zijn mondhoekjes krulden iets op en vormden bijna een glimlach, wat Mesaana nooit eerder bij hem had gezien. Toen vertelde hij hun de rest.

Mesaana merkte dat ze huiverde en ze wist niet of dat kwam van opwinding of uit vrees. Het kon lukken; het kon hun alles in handen geven, maar er was geluk voor nodig en gokken vond ze te eng. Demandred was de gokker. In één ding had hij gelijk: Lews Therin had zijn eigen geluk als een zorgvuldig gesmede munt geschapen. Volgens haar leek het erop dat Rhand Altor hetzelfde had gedaan. Tenzij... Tenzij de Grote Heer nog een plan achter de hand had, naast dat ene dat was onthuld. En dat joeg haar meer vrees aan dan elke andere mogelijkheid.

De spiegel in de gouden lijst weerspiegelde de kamer, de verwarrende mozaïekpatronen op de muren, vergulde meubels en mooie tapijten, andere spiegels en wandkleden. Een paleisvertrek zonder venster... of deur. Het spiegelbeeld toonde een vrouw die in een donker bloedrood gewaad heen en weer beende, haar knappe gezicht een mengeling van woede en ongeloof. Inderdaad, ongeloof. De spiegel liet ook zijn eigen gezicht zien en daar stelde hij veel meer belang in dan in dat van de vrouw. Hij kon de drang niet weerstaan zijn neus, mond en wangen voor de honderdste keer aan te raken om er zeker van te zijn dat ze echt waren. Niet jong, maar jonger dan het gelaat dat hij bezat bij het eerste ontwaken uit de lange slaap met die ontelbaar vele nachtmerries. Een gewoon gezicht en hij had altijd een hekel aan het gewone gehad. Hij herkende het geluid in zijn keel als een gesmoorde lach, gegrinnik, en onderdrukte het. Hij was niet waanzinnig. Ondanks alles was hij dat niet.

Er was hem een naam gegeven in zijn tweede, nog afschuwelijker slaap voor hij met dit gezicht en in dit lichaam was ontwaakt. Osan’gar. Een naam gegeven door een hem bekende stem die hij wel moest volgen. Zijn oude naam, gegeven met verachting en aangenomen met trots, was voor altijd verdwenen. De stem van zijn meester had gesproken en het geschapen. De vrouw was Aran’gar; wie zij was geweest, bestond niet meer.

Interessante keuze, die namen. Osan’gar en aran’gar waren de linker- en rechterdolk in een soort tweegevecht dat korte tijd zeer in trek was geweest in die lange aanloop tussen de dag dat de Bres was gemaakt tot het feitelijke begin van de Oorlog van Kracht. Zijn herinneringen waren vlekkerig: tijdens de lange slaap was er te veel verloren gegaan en de korte... maar die herinnerde hij zich. De aantrekkelijkheid was van korte duur geweest, omdat beide strijders onvermijdelijk stierven.

Het lemmet van beide dolken was bestreken met een langzaam werkend vergif.

Er verscheen een wazige vlek in de spiegel en hij draaide zich om, maar niet te snel. Hij moest beseffen wie hij was en ervoor zorgen dat anderen dat ook deden. Er was nog steeds geen deur, maar nu deelde een Myrddraal het vertrek met het tweetal. Op deze plek bestond niets vreemds, maar de Myrddraal was langer dan elk ander die Osan’gar eerder had gezien.

Hij nam ruim de tijd en liet de Halfman wachten voor hij hem aankeek. Voor hij zijn mond kon opendoen, spoog Aran’gar: ‘Waarom is mij dit aangedaan? Waarom ben ik in dit lichaam gestopt. Waarom?’ Het laatste gilde ze bijna uit.

Osan’gar zou haast denken dat de bloedeloze lippen van de Myrddraal zich tot een glimlach vertrokken, maar hij wist dat dat onmogelijk was. Zelfs Trolloks hadden gevoel voor humor, zij het van het wrede en hardvochtige soort, maar Myrddraal niet. ‘Jullie werd beiden het beste gegeven dat in de Grenslanden gevonden kon worden.’ De stem leek op die van een door droog gras ritselende gifslang. ‘Het is een goed lichaam, sterk en gezond. En beter dan de andere mogelijkheid.’ Beide dingen waren waar. Het was een mooi lichaam, passend bij een daien-danseres uit vroeger dagen, slank en weelderig, met groene ogen in een ivoor bleek ovaal gezicht, omkranst door glanzend zwart haar. En alles was beter dan de andere mogelijkheid. Misschien zag Aran’gar het niet zo. Woede maakte dat prachtige gezicht lelijk. Ze ging iets roekeloos doen. Osan’gar wist het; in dat opzicht had er altijd een probleem bestaan. Daarmee vergeleken leek Lanfïr behoedzaam. Hij reikte naar saidin. Geleiden kon hier gevaarlijk zijn, maar was beter dan toe te zien hoe ze iets heel doms zou doen. Hij reikte naar saidin... en vond niets. Hij was niet afgeschermd, dat zou hij hebben gevoeld en vervolgens hebben geweten hoe hij het scherm moest omzeilen en na enige tijd verbreken, als het niet te sterk was. Dit leek op een scheiding. De schok deed hem ter plekke verstijven.

Dat gold niet voor Aran’gar. Misschien had ze hetzelfde ontdekt, maar het werkte bij haar anders uit. Blazend als een kat sprong ze met haar scherpe nagels op de Myrddraal af.

Een vergeefse aanval natuurlijk. De Myrddraal bleef gewoon staan. Terloops greep hij haar bij de keel, tilde haar aan een gestrekte arm op tot haar voeten los kwamen van de vloer. Het blazen werd een gegorgel en ze klemde zich met beide handen aan de pols van de Halfman vast. Terwijl ze in zijn greep heen en weer zwaaide, richtte hij zijn oogloze blik op Osan’gar. ‘Je bent niet gescheiden, maar je kunt niet geleiden tot je wordt gezegd dat je dat mag. En je zult mij nooit aanvallen. Ik ben Shaidar Haran.’

Osan’gar probeerde te slikken, maar zijn mond leek vol stof. Natuurlijk had het schepsel niets te maken met dat onbekende dat hem was aangedaan. Myrddraal hadden een soort macht, maar niet zoiets. Toch wist hij het. Hij had Hallmannen nooit gemogen. Hij had geholpen bij het maken van de Trolloks, had mensen en dierlijke cellen vermengd – daar was hij trots op, op de kunde die daarvoor nodig was, op het oplossen van de problemen – maar deze toevallige teruggevormde afstammeling maakte hem hoe dan ook ongerust. Shaidar Haran richtte zijn aandacht op de vrouw die in zijn greep heen en weer kronkelde. Haar gezicht begon donkerrood aan te lopen en haar voeten schopten nog zwakjes. ‘Je past je aan. Het lijf past zich bij de ziel aan, maar de geest past zich aan bij het lijf. Je bent daar al mee bezig. Weldra zal het zijn of je nooit een ander hebt gehad. Of je zou kunnen weigeren. Dan zal een ander jouw plaats innemen en word jij aan... mijn broeders gegeven, in je ingekapselde toestand.’ Wederom vertrokken de dunne lippen. ‘Ze missen hun spelletjes in de Grenslanden.’

‘Ze kan niets zeggen,’ zei Osan’gar. ‘Je vermoordt haar! Weet je niet wie wij zijn? Zet haar neer, Halfman! Gehoorzaam mij!’ Het ding moest een Uitverkorene gehoorzamen.

Maar de Myrddraal bekeek nog lang en onverstoord het steeds donker wordende gezicht van Aran’gar voor hij haar voeten op het tapijt liet zakken en zijn hand wat losser maakte, ik gehoorzaam aan de Grote Heer, en aan hem alleen.’ Ze hield zich overeind, zwaaiend, kuchend en naar adem snakkend. Als de Myrddraal haar had losgelaten, zou ze zijn gevallen. ‘Zul je je onderwerpen aan de wil van de Grote Heer?’ Geen eis, slechts een plichtmatige vraag met zijn raspende stem.

‘Dat... doe ik,’ bracht ze schor uit, en Shaidar Haran liet haar los. Ze wankelde heen en weer, wreef over haar keel en Osan’gar wilde haar helpen, maar ze keek hem woest dreigend en met een opgestoken vuist aan voor hij haar kon aanraken. Met opgeheven handen stapte hij achteruit. Dit soort vijandschap had hij niet nodig. Maar het was een mooi lichaam en een mooie grap. Hij had zich altijd beroemd over zijn gevoel van humor, maar dit was wel een heel beste grap. ‘Toon je dankbaarheid,’ zei de Myrddraal. ‘Jullie waren dood en zijn weer in leven. Denk aan Rahvin, wiens ziel niet gered kan worden en uit de tijd is verdwenen. Jullie hebben de kans de Grote Heer opnieuw te dienen en je vergissingen goed te maken.’

Osan’gar haastte zich hem te verzekeren dat hij dankbaar was en dat hij niets liever wilde dan dienen en vergiffenis te verdienen. Rahvin dood? Wat was er gebeurd? Deed er niet toe. Een Uitverkorene minder betekende een grotere kans op echte macht wanneer de Grote Heer vrij was. Het was schrijnend vernederd te worden door iets waarvan net als de Trolloks gezegd kon worden dat het zijn schepping was, maar hij herinnerde zich de dood maar al te goed. Hij zou voor een worm door het stof kruipen om dat nooit meer mee te hoeven maken. Aran’gar was niet minder snel, merkte hij, ondanks alle razernij in haar ogen. Ook zij herinnerde het zich duidelijk.

‘Dan is het de hoogste tijd voor jullie om wederom in dienst van de Grote Heer de wereld in te gaan,’ zei Shaidar Haran. ‘Niemand, alleen ik en de Grote Heer, weten dat jullie leven. Als jullie slagen zullen jullie eeuwig leven en boven alle anderen worden verheven. Als jullie falen... Jullie falen echter niet, nee toch?’ Toen glimlachte de Halfman inderdaad. Het leek Osan’gar of hij de dood zag glimlachen.

1

Leeuw op de heuvel

Het Rad des Tijds draait rond en rond. Eeuwen komen en gaan en laten herinneringen achter die legenden doen vervagen tot mythen en allang vergeten zijn bij de wederkomst van die Eeuw. In een Eeuw – door sommigen de Derde Eeuw genoemd – die nog zal komen, die reeds lang voorbij is, stak een wind op boven de verdorde beboste bruine heuvels van Cairhien. De wind was geen begin, zoals de wenteling van het Rad des Tijds evenmin een begin of einde kent. Maar het was een begin.

De wind waaide naar het westen over verlaten dorpen en boerderijen, vaak niet meer dan puinhopen van verkoolde balken. De oorlog had Cairhien geteisterd, oorlog en burgeroorlogen, invallende legers en wetteloosheid, maar zelfs nu dat voorbij was, voor zover men van voorbij mocht spreken, trok slechts een handvol mensen terug naar haard en hof. De wind bevatte geen enkel spoortje vocht en de zon trachtte het weinige te verschroeien dat nog op velden en akkers groeide. Bij het stadje Maerone, tegenover het grotere Aringil aan de andere kant van de Erinin-rivier, stak de wind over naar Andor. Beide plaatsen lagen te bakken in de zon en misschien werd het Licht vaker voor regen aangeroepen in Aringil, waar vluchtelingen uit Cairhien als vissen in een kuip op elkaar zaten gepropt. Maar ook de rond Maerone gelegerde soldaten offerden vele woorden aan de Schepper, soms dronken, soms vurig. De eerste sporen van de winter zouden zichtbaar moeten zijn, de eerste sneeuwbuien hadden allang moeten vallen. De zwetende mensen waren bevreesd voor de oorzaak van dit alles, hoewel weinigen hun angst durfden uit te spreken.

De wind blies naar het westen, bewoog de van droogte omgekrulde bladeren aan de bomen, rimpelde het oppervlak van steeds smallere waterstromen tussen de droog gebakken modder van de rivierbedding. In Andor waren geen uitgebrande puinhopen, maar de dorpelingen wierpen zenuwachtige blikken op de gezwollen zon en de boeren probeerden niet naar de akkers te kijken die in de herfst een schrale oogst hadden opgeleverd. Naar het westen, totdat de wind Caemlin bereikte en de twee banieren boven het koninklijk paleis bewoog, in het midden van de door Ogier gebouwde Binnenstad. Eén bloedrode banier toonde een schijf die door een kronkelende lijn werd verdeeld in een spierwitte en een diepzwarte helft. De andere banier wapperde sneeuwwit in de strakke blauwe lucht, met de afbeelding van een vreemd, vierpotig serpent met gouden manen, brandende ogen en scharlaken en gouden schubben die in de wind leken te bewegen. De vraag welke banier de grootste vrees opriep, was niet te beantwoorden. Soms koesterde men in hetzelfde hart zowel vrees als hoop, hoop op redding en vrees voor de verwoesting.

Velen zeiden dat Caemlin de op één na mooiste stad ter wereld was, en niet alleen Andoranen zetten de stad vaak op de eerste plaats, boven Tar Valon. Hoge, ronde torens rezen op uit de enorme omwalling van grijze, met witte en zilveren strepen doorschoten steen, en in de stad zelf prijkten nog hogere torens tussen witte en gouden koepels, glanzend in de genadeloze zon. De stad strekte zich over de heuvels uit rond de oeroude Binnenstad, omringd door een eigen glanzend witte muur rond eigen torens en koepels van purper, wit en goud en glinsterende mozaïeken. Vandaar keek men neer op de Nieuwe Stad, die veel minder dan tweeduizend jaar telde.

Zoals de Binnenstad het hart van Caemlin vormde, en dat niet alleen door de ligging, was het koninklijk paleis het hart van de Binnenstad. Het kon uit een speelmansverhaal komen met zijn sneeuwwitte torenpieken, gouden koepels en steenwerk dat als kant de gebouwen verfraaide. Een kloppend hart in de schaduw van de twee banieren. Tot het middel ontbloot en volkomen in evenwicht op zijn voorvoeten, merkte Rhand op dit moment nauwelijks meer van de wit betegelde binnenhof dan van de toeschouwers tussen de zuilen van de ommegang. Zijn haren plakten nat tegen zijn schedel en het zweet rolde van zijn borst. Het half geheelde ronde litteken in zijn zij deed gruwelijk pijn, maar hij weigerde er aandacht aan te schenken. Afbeeldingen als op de witte banier vlochten zich rond zijn onderarmen en glinsterden metalig rood en goud. De Aiel noemden het draken en anderen namen die naam over. Hij was zich vaag bewust van de reigers die in zijn beide handpalmen waren afgedrukt, maar alleen doordat hij ze voelde tegen het lange gevest van zijn houten oefenzwaard.

Hij was één met het zwaard, liet soepel de ene houding zonder nadenken in de volgende overvloeien, en zijn laarzen raspten zacht over de lichte tegels. Leeuw op de heuvel werd Sikkel van de maan werd Toren van de ochtend. Zonder nadenken. Vijf zwetende mannen met ontblote borst draaiden om hem heen, stapten bij elke zwaardhouding behoedzaam opzij en bewogen hun oefenzwaarden. Hij was zich alleen bewust van deze mannen. Met harde gezichten en vol vertrouwen waren zij de besten die hij tot nog toe had gevonden. De besten na Lans vertrek. Zonder nadenken, zoals Lan het hem had geleerd. Hij was één met het zwaard, één met de vijf mannen. Opeens schoot hij naar voren en de omringende groep mannen bewoog snel met hem mee om hem binnen de kring te houden. Precies op het ogenblik dat het evenwicht op het punt van breken verkeerde, op het ogenblik dat minstens twee van de vijf zich bewogen om de cirkel te verbreken, keerde hij zich plotseling midden in een stap om en schoot de andere kant op. Ze probeerden hem op te vangen, maar het was te laat. Met een luid gekletter pareerde hij de neerwaartse slag van een oefenzwaard met zijn wapen van bijeengebonden latten; tegelijk raakte zijn rechtervoet de grijsharige man midden in de buik. Grommend klapte de man dubbel. Met de wapens tegen elkaar dwong Rhand zijn tegenstander met de gebroken neus zich om te draaien, waarbij hij de reeds dubbel geklapte man opnieuw schopte, terwijl ze eromheen draaiden. Grijshaar viel gierend naar lucht op de vloer. Rhands tegenstander probeerde achteruit te stappen om zijn wapen te kunnen gebruiken, maar daardoor kreeg dat van Rhand de kans om zijn wapen heen te draaien: Wingerdranken. Rhand stootte hard tegen zijn borst, hard genoeg om hem neer te krijgen.

Slechts enkele hartkloppen waren voorbij, zo weinig dat de andere drie mannen hem nu pas insloten. De eerste, een snelle vierkante kleine man, loochenstrafte zijn lijf door met een brul over gebroken neus te springen toen die neerviel. Rhands oefenzwaard ving hem op zijn schenen op, haalde hem half onderuit, gevolgd door een tweede slag op de rug waarmee hij plat op de plavuizen eindigde.

Er bleven er twee over, maar zij waren de twee besten: een bonenstaak van een man wiens zwaard bewoog als een slangentong, en een zware kerel met een kaal hoofd die nooit een fout maakte. Ze gingen onmiddellijk uit elkaar om Rhand van twee kanten te naderen, maar hij wachtte dat niet af. Snel ging hij op de magere man af; hij had slechts enkele tellen voor de ander om de gevallen mannen heen was gestapt.

De magere was zowel goed als snel; Rhand had de beste goud geboden en daarmee waren ze gelokt. Hij was lang voor een Andoraan, hoewel Rhand nog een handbreedte boven hem uitstak, maar lengte deed er bij een zwaardgevecht weinig toe. Kracht soms wel. Rhand zette alles op zijn aanval; het lange gezicht van de man verstrakte toen hij terugweek. Ever snelt de berg af sloeg dwars door Scheiden van zijde, brak de Bliksems van de drietand en de bijeengebonden latten kletterden luid tegen de zijkant van de nek van de magere. Met een verstikt gegrom viel hij neer.

Meteen wierp Rhand zich opzij, naar rechts, kwam weer op zijn knieën omhoog op de plavuizen en zijn wapen voerde Rivier ondergraaft de oever uit. De kaalkop was niet snel, maar had dit op de een of andere manier verwacht. Terwijl Rhands lattenzwaard naar het brede middel van de man uithaalde, kwam het wapen van de ander met een klap op Rhands hoofd neer.

Heel even zwaaide hij heen en weer, hij zag niets meer dan een waas van zwarte vlekken. Hij schudde zijn hoofd om weer te kunnen zien, en hielp zichzelf met zijn oefenzwaard overeind. Luid hijgend nam de kaalkop hem behoedzaam op.

‘Betaal hem,’ zei Rhand en meteen vervloog de oplettendheid op het gezicht van de man. Oppassen was niet meer nodig. Alsof Rhand geen extra geld had geboden aan iedere man die hem kon treffen. Driemaal zoveel voor ieder die hem in een tweegevecht overwon. Op die manier kon hij er zeker van zijn dat niemand zich in zou houden om de Herrezen Draak te vleien. Hij vroeg nooit hun naam en als zij hem dat kwalijk namen, dan was het des te beter omdat ze daardoor nog meer hun best deden. Hij wilde tegenstanders die hem op de proef stelden, geen vriendschap sluiten. De vrienden die hij wel bezat, zouden het uur vervloeken dat ze hem ooit hadden ontmoet, als ze dat reeds niet gedaan hadden. De anderen bewogen ook. Een ‘gedode’ man moest blijven liggen waar hij lag tot het allemaal voorbij was, vormde zo een hindernis die een echt lijk zou zijn, maar de gedrongen man moest grijshaar overeind helpen en had moeite zelf zonder hulp rechtop te blijven staan. De bonenstaak draaide zijn hoofd en kromp in elkaar. Vandaag zouden er geen oefengevechten meer zijn. ‘Betaal ze alle vijf.’ Een golf van klaterend handgeklap rolde door de toeschouwers tussen de smalle, geribbelde zuilen, heren en vrouwen in kleurrijke zijden kleding met ingewikkeld borduurwerk en opsmuk. Rhand grijnsde en gooide zijn oefenzwaard opzij. Dat stel had de pluimen van heer Gaebril gestreken terwijl koningin Morgase – hun koningin – weinig meer dan een gevangene in haar eigen paleis was. Haar paleis. Maar Rhand had hen nodig. Voor het moment. Pak een doornstruik beet en je baalt je handen open, dacht hij. Hij hoopte tenminste dat het zijn eigen gedachte was.

Sulin, de magere witharige leidster van Rhands lijfwacht van Maagden van de Speer, aan deze kant van de Rug van de Wereld de aanvoerster van het genootschap, haalde een goudmark van Tar Valon uit haar beurs en gooide die de man toe met een grijns, waardoor het lelijke litteken opzij van haar gezicht vertrok. De Speervrouwen hadden er een hekel aan dat Rhand een zwaard voerde, zelfs al was het een oefenzwaard. Ze keurden elk zwaard af. Alle Aiel deden dat. De kaalkop greep de munt op en beantwoordde de strakke blik uit Sulins blauwe ogen met een voorzichtige buiging. Iedereen lette op zijn tellen in de nabijheid van de Speervrouwen met hun bruingrijze jassen, broeken en rijglaarzen waarmee ze opgingen in het doodse landschap van de Woestenij. Sommigen waren tinten groen gaan toevoegen om beter te passen bij wat zij ondanks de droogte de natlanden noemden. Vergeleken met de Aiel Woestenij was her hier nog steeds nat. Er waren maar weinig Aiel die, vóór ze de Drakenrug waren overgestoken, een waterstroom hadden gezien waar ze niet overheen konden stappen en er waren bittere geschillen uitgevochten over plassen die nog geen twee of drie pas breed waren.

Net als iedere Aielkrijger hield Sulin evenals de twintig andere Speervrouwen met hun lichtgekleurde ogen, haar haar kon, afgezien van een paardenstaartje achter in de nek. Ze had drie korte speren en een rond schild van runderleer in haar linkerhand en een smal mes met een lang lemmet aan haar riem. Net als iedere Aielkrijger, tot en met de zestienjarige Jalani die nog sporen van jeugdige molligheid vertoonde, wist Sulin uitstekend hoe ze die wapens moest gebruiken. Ze zou dat bij de minste belediging ook doen volgens de mensen aan deze kant van de Drakenmuur. Met uitzondering van Sulin hielden de Speervrouwen alles en iedereen in de gaten, elk venster met stenen afschermingen, elk balkon van lichtgekleurde steen en elke schaduw. Sommigen hadden korte gebogen hoornbogen met één pijl in de aanslag en meer pijlen gereed in de kokers aan hun zij. Far Dareis Mai, de Maagden van de Speer, bewaarden de eer van hun voorspelde Car’a’carn, al deden ze dat soms op hun eigen merkwaardige manier, maar ieder van hen zou haar leven geven om Rhand te beschermen. Die gedachte zorgde dat zijn maag pijn deed van zijn eigen zuur. Sulin bleef minachtend goud ronddelen – Rhand vond het leuk met Tar Valon-marken zijn schuld te betalen – nog een voor kaalkop, een voor ieder ander. De Aiel hadden net als voor de zwaarden weinig achting voor de meeste natlanders en dat was iedereen die geen geboren en getogen Aiel was. Voor de meeste Aiel zou Rhand daar ook onder vallen, ondanks zijn Aielbloed, ware het niet dat zijn armen de draken vertoonden. Eén gaf aan dat hij een stamhoofd was, verdiend door zijn leven met wilskracht in de waagschaal te stellen; twee draken kenmerkten hem als de Car’a’carn, het hoofd der hoofden, Hij die komt met de dageraad. De Speervrouwen hadden andere redenen voor hun achting.

De vijf mannen verzamelden hun oefenzwaarden, hemden en jassen en namen buigend afscheid. ‘Morgen!’ riep Rhand hen na. ‘Vroeg!’ Nog diepere buigingen bevestigden zijn opdracht.

Voor de mannen van de binnenhof waren verdwenen, stroomden de Andoraanse edellieden tussen de zuilen door naar hem toe, een zijden regenboog aan kleuren verzamelde zich rond Rhand. Ze depten met kanten doekjes hun bezwete gezichten. Rhand voelde de gal in zich omhoogstromen. Gebruik wat je moet gebruiken, anders zal de Schaduw zich over het land uitstrekken. Moiraine had hem dat verteld. Hij had nog liever met de eerlijke tegenstand van de Cairhienin en Tyreners te maken dan met dit stelletje. Hij moest bijna hardop lachen toen hij bedacht wat zij eerlijk noemden.

‘U was geweldig,’ zuchtte Arymilla, en ze raakte eventjes zijn arm aan. ‘Zo snel en zo sterk.’ Haar grote bruine ogen keken nog smeltender dan anders. Ze was blijkbaar zo dwaas aan te nemen dat hij gevoelig voor zoiets was; haar groene gewaad, versierd met zilveren wijnranken, was naar Andoraanse maatstaven laag uitgesneden, wat inhield dat net iets van haar borsten te zien was. Ze was knap, maar reeds oud genoeg om zijn moeder te kunnen zijn. Geen van hen was eigenlijk jonger en verschillenden nog ouder, maar allen wedijverden met elkaar om Rhands laarzen te mogen likken.

‘Dat was prachtig, mijn heer Draak.’ Elenia drukte met haar elleboog Arymilla bijna opzij. De glimlach paste niet bij haar wolvengezicht tussen de honinggele haren. Ze had de naam een helleveeg te zijn. Natuurlijk niet in Rhands nabijheid. ‘Nooit eerder heeft in de geschiedenis van Andor zo’n geweldige zwaardvechter als u bestaan. Zelfs Souran Maravaile, de grootste generaal van Artur Haviksvleugel en de echtgenoot van Ishara die als eerste de Leeuwentroon bezette – zelfs hij stierf toen hij in het drieëntwintigste jaar van de Oorlog van de Honderd Jaren tegenover vier zwaardvechters stond. Hij doodde evenwel alle vier zijn moordenaars.’

Elenia greep bijna elke kans aan om met haar kennis van de Andoraanse geschiedenis te pronken, vooral over de tijden waarvan weinig bekend was, zoals van de oorlog die het rijk van Haviksvleugel na zijn dood uiteen had doen vallen. Gelukkig voegde ze er vandaag niet de volgens haar terechte aanspraken op de Leeuwentroon aan toe. ‘Enkel wat pech aan het eind,’ bracht Elenia’s echtgenoot, Jarid, goedmoedig naar voren. Hij was een vierkante man, donker voor een Andoraan. Geborduurde krullen en gouden everzwijnen, het teken van Huis Sarand, bedekten de polskragen en brede kraag van zijn rode jas. Zijn lange mouwen en de hooggesloten hals van Elenia’s erbij passende rode gewaad toonden tevens de witte leeuwen van Andor. Rhand vroeg zich af of zij dacht dat hij de betekenis die in de leeuwen lag niet kende. Jarid was de Hoogzetel van zijn Huis, maar alle aandrang en ieder streven kwamen van haar.

‘Wonderbaarlijk goed gedaan, mijn heer Draak,’ merkte Karind grof op. Haar glanzende, grijze gewaad, even streng gesneden als haar gezicht, was aan de mouwen en zoom zwaar met zilver afgezet en kwam in kleur bijna overeen met de grijze lokken in haar zwarte haar. ‘U moet wel zeker de beste zwaardmeester ter wereld zijn.’ Ondanks haar woorden leek de nietszeggende blik van die vierkante vrouw op een hamerslag. Als ze de hersens had gehad die pasten bij haar taaie karakter, zou ze gevaarlijk zijn geweest.

Naean was een slanke, bleek mooie vrouw met grote blauwe ogen en lange golvende, zwart glanzende haren, maar de minachtende spot waarmee ze de vijf vertrekkende mannen nakeek was gespeeld, ik vermoed dat ze het van tevoren afgesproken hebben, zodat een van hen u kon raken. Ze zullen het extra geld onder elkaar verdelen.’ In tegenstelling tot Elenia noemde de in het blauw geklede vrouw, met de zilveren drievoudige sleutel van Huis Arawn op de lange mouwen, nooit haar eigen aanspraken op de troon, tenminste niet waar Rhand het kon horen. Ze beweerde dat ze zich tevreden stelde met het Hoogzetelschap van een oeroud Huis, een leeuwin die deed of het een huiskat was.

‘Kan ik er dan altijd op rekenen dat mijn vijanden niet samenwerken?’ vroeg hij kalm. Naeans mond bewoog verrast; ze was niet echt dom, maar leek aan te nemen dat haar tegenstanders op hun rug zouden gaan liggen zodra zij hen aansprak, en ze leek het als een persoonlijke belediging op te vatten wanneer ze dat niet deden. Een Speervrouw, Enaila, negeerde de edelen om Rhand een dikke, grote handdoek aan te reiken waarmee hij zich kon afdrogen. Het ergerde de trotse roodharige, klein voor een Aiel, dat sommige van die natlandervrouwen langer waren dan zij. De meeste Speervrouwen konden de mannen aan het hof recht in de ogen kijken. De Andoranen deden hun best haar eveneens te negeren, maar hun opzettelijke blik opzij maakte de poging een schreeuwende mislukking. Enaila liep weg alsof zij onzichtbaar waren.

De stilte bleef slechts even. ‘Mijn heer Draak is verstandig,’ merkte heer Lir met een buiginkje en een kleine frons op. De Hoogzetel van Huis Anshar, in een gele jas opgesmukt met goud, was rietslank en staalsterk, maar te vlot zalvend, te gladjes in het algemeen. Nooit werd die buitenkant door meer dan dat fronsje verstoord, alsof hij zelfs dat niet eens besefte. Hij was niettemin amper de enige die Rhand vreemd aankeek. Allen bekeken de Herrezen Draak in hun midden soms met verbaasd ongeloof. ‘De vijanden werken gewoonlijk vroeg of Iaat samen. Men dient ze te herkennen voor zij de kans ertoe krijgen.’ Nog meer lof voor Rhands wijsheid werd geuit door heer Henren, een stevig blok hout, kaal en met harde ogen, en door vrouwe Carlis, met grijs krulhaar boven een open gezicht en in het bezit van een sluwe geest. De gezette, giechelende Daerila en de dun lippige, zenuwachtige Elegar sloten zich bij hen aan, evenals zo’n tien anderen die hun mond hadden gehouden toen de machtigen spraken. De heren en vrouwen van lagere adel zwegen meteen, zodra Elenia haar mond weer opendeed. ‘Het is altijd moeilijk je vijanden te kennen voor ze zichzelf bekendmaken. Dan is het vaak te laat.’ Haar echtgenoot knikte wijs.

‘Ik zeg altijd,’ verkondigde Naean, ‘dat wie mij niet steunt, zich tegen mij verzet. Ik heb ondervonden dat het een goede regel is. Zij die zich afwachtend opstellen, staan nog steeds te wachten, terwijl hun rug zich gekeerd heeft naar de moordende dolk.’

Het was nauwelijks de eerste keer dat ze hadden getracht hun eigen plekje veilig te stellen door achterdocht te zaaien over elke heer of vrouwe die niet op deze binnenhof aanwezig was, maar Rhand had ze liever op een andere manier de mond gesnoerd dan met een bevel. Hun poging het Spel der Huizen, Daes Daemar, te spelen was kinderlijk, vergeleken met de sluwe speelwijze van de Cairhienin, of zelfs van de Tyreners. Bovendien ergerde het hem, maar dit soort gedachten wilde hij ze niet toevertrouwen. Nog niet. Tot zijn verrassing kwam er hulp van de witharige heer Nasin, de Hoogzetel van Huis Ceren. ‘Een tweede Jearom.’ zei de man met een kruiperige glimlach op zijn ingevallen smalle gezicht. Hij trok vermoeide blikken aan, zelfs die van enkele lagere edelen, voor ze zich beheersten. Nasin was wat warrig na alle gebeurtenissen rond Rhands komst naar Caemlin. Zijn blauwe jaspanden droegen niet de Ster en Zwaard van zijn Huis, maar waren slordig bewerkt met bloemen, maansteen en liefdesknoopjes. Soms droeg hij een bloem in zijn dunne haren als een boerenjongen op het liefdespad. Maar Huis Ceren was zelfs voor Jarid of Naean te machtig om hem te negeren. Nasins hoofd bleef op zijn magere nek knikken. ‘Uw werk met de kling is indrukwekkend, mijn heer Draak. U bent een tweede Jearom.’

‘Waarom?’ Het woord priemde over de binnenhof en deed de Andoraanse gezichten betrekken.

Davram Bashere was zeker geen Andoraan, met zijn schuin staande, bijna zwarte ogen, de kromme adelaarsneus en dikke, grijs gestreepte snor die als hoorns rond een brede mond omlaag hing. Hij was slank, wat langer dan Enaila, en gekleed in een korte grijze jas met zilverborduursel op de polskragen en lapellen, en een ruim vallende broek die was weggestopt in zijn laarzen, waarvan de randen bij de knie waren omgeslagen. Terwijl de Andoranen hadden staan kijken, had de maarschalkgeneraal van Saldea een vergulde stoel naar de hof laten bréngen en was erin neergeploft met een been over de armleuning. Hij had het met ringen versierde zwaard verschoven zodat het gevest binnen handbereik was. Zijn bruine huid glom van het zweet maar daar schonk hij evenveel aandacht aan als de Andoranen. ‘Wat bedoel je?’ wilde Rhand weten.

‘Al dat geoefen met het zwaard,’ zei Bashere losjes. ‘Denk je dat je lang genoeg in leven blijft om de grootste zwaardmeester aller tijden te kunnen evenaren?’ Een boos gemompel steeg van de Andoranen op – gespeelde boosheid, wist Rhand wel zeker – maar Bashere negeerde het. ‘Tenslotte ben je wie je bent.’ Opeens bewoog hij als een losgesprongen veer; de getrokken dolk flitste naar Rhands hart. Rhand bewoog geen spier. In plaats daarvan greep hij saidin, de mannelijke helft van de Ware Bron. Het kostte hem evenveel moeite als ademen. Saidin stroomde door hem, droeg de bezoedeling van de Duistere met zich mee, een lawine van smerig ijs, een stortvloed van stinkend gesmolten metaal. Het probeerde hem te verpletteren, hem mee te sleuren en hij bereed het als een man die zich op een wankelende bergtop in evenwicht probeert te houden. Hij geleidde een eenvoudige stroom Lucht die de dolk omvatte en hem een armlengte van zijn borst vandaan hield. Hij werd omgeven door leegheid; hij zweefde te midden van de leegte; gedachte en gevoel waren ver weg. ‘Sterf!’ riep Jarid, en hij trok zijn zwaard terwijl hij op Bashere afstormde. Lir, Henren,. Elegar en iedere Andoraanse heer hielden hun zwaard in de aanslag, zelfs Nasin, hoewei het leek of hij het wapen uit zijn handen zou laten vallen. De Speervrouwen hadden hun sjoefa opgetrokken, de donkere doekjes die hun gezichten tot aan de blauwe of groene ogen bedekten terwijl ze hun korte speren met de lange bladen hieven; Aiel sluierden zich altijd voor ze doodden. ‘Stop!’ blafte Rhand en iedereen verstarde ter plekke, de Andoranen knipperden verward met hun ogen, de Speervrouwen bleven gewoon gespannen klaarstaan. Bashere had zich niet meer bewogen, en nestelde zich weer op zijn gemak in de stoel, met zijn been wederom over de leuning.

Terwijl hij met een hand het hoornen dolkheft aanpakte, liet Rhand de Bron los. Zelfs met de bezoedeling die hem inwendig misselijk maakte, en die elke geleider uiteindelijk vernietigde, was het loslaten moeilijk. Met saidin in zich zag en hoorde hij scherper. Het was deze innerlijke tegenstelling die hij niet begreep: wanneer hij in die schijnbaar oneindige leegte verkeerde, op de een of andere manier afgeschermd voor lichamelijke gevoelens, werd ieder zintuig versterkt. Zonder dat voelde hij zich maar half leven. Iets van de bezoedeling leek achter te blijven, maar niet de verwoestende rijkdom van saidin. De dodelijke overvloed zou hem doen sterven als hij een duimpje in zijn strijd toegaf.

Terwijl hij de dolk in zijn handen ronddraaide, liep hij langzaam op Bashere af. ‘Als ik een tel trager was geweest,’ zei hij zachtjes, ‘zou ik dood zijn. Ik kan je hier in deze stoel doden en geen wet in Andor, of waar dan ook, zou mij in het ongelijk stellen.’ Hij was bereid het te doen, besefte hij. Kille woede had saidin vervangen. Dat hij Bashere nu enkele weken kende, maakte niets uit.

De schuine Saldeaanse ogen waren even rustig, alsof hij in zijn eigen huis zat. ‘Mijn vrouw zou dat niet fijn vinden. Jij ook niet, wat dat betreft. Deira zou ongetwijfeld het bevel op zich nemen en weer naar Taim op jacht gaan. Zij keurt mijn overeenkomst met jou af.’ Rhand schudde licht het hoofd. De grootste boosheid verminderde iets door de kalmte van de man. En door zijn woorden. Het verraste hem te horen dat van de negenduizend man van de Saldeaanse ruiterij alle edellieden en alle krijgshoofden hun vrouw hadden meegenomen. Rhand begreep niet hoe een man zijn vrouw naar het gevaar kon brengen, maar het was in Saldea de gewoonte, behalve wanneer de veldtocht naar de Verwording voerde.

Hij vermeed het de Speervrouwen aan te kijken. Ze waren krijgsters tot in hun botten, maar ook vrouwen. En hij had beloofd hun niet van het gevaar weg te houden, zelfs niet van de dood. Maar hij had niet beloofd om bij die gedachte niet inwendig in elkaar te krimpen en het verscheurde hem wanneer hij het moest doen, al hield hij zich aan zijn belofte. Hij deed wat hij moest doen, zelfs wanneer hij zichzelf ervoor haatte.

Met een zucht gooide hij de dolk opzij. ‘Je vraag,’ zei hij kalm. ‘Waarom?’

‘Omdat je bent wie je bent,’ zei Bashere eenvoudig. ‘Omdat jij en, naar ik denk, de mannen die je verzamelt zijn wat jullie zijn.’ Rhand hoorde voeten achter zich schuifelen; hoe hard ze het ook probeerden, de Andoranen konden hun afgrijzen over het pardon nooit verbergen. ‘Jij kunt wat je net met de dolk deed op elke tijd van de dag,’ vervolgde Bashere, die zijn been op de grond plaatste en zich naar hem toeboog, ‘maar elke moordenaar die in jouw buurt wil komen, moet voorbij de Aiel. En bovendien langs mijn ruiters. Bah! Als er iets dichtbij kan komen, zal het niet menselijk zijn.’ Hij stak zijn handen uit in een weids gebaar en maakte het zich weer gemakkelijk. ‘Nou, als je met het zwaard wilt oefenen, doe het dan. Een man heeft oefening en ontspanning nodig, maar zorg dat ze niet je hoofd inslaan. Er hangt te veel af van jou en ik zie geen enkele Aes Sedai in de buurt die kan helen.’ Zijn snor verborg zijn onverwachte grijns. ‘Bovendien, als jij doodgaat, denk ik niet dat onze Andoraanse vrienden hun warme welkom voor mij en mijn mannen in stand zullen houden.’ De Andoranen hadden hun zwaard weggestoken, maar hun ogen bleven kwaad op Bashere gericht. Dat had niets te maken met het feit dat hij Rhand bijna gedood had. Gewoonlijk keken ze heel vlak wanneer Bashere aanwezig was. Voor hen was hij een vreemde generaal met een buitenlands leger in Andoraans gebied. De Herrezen Draak wilde Bashere hier hebben en dit stel zou zelfs een glimlach voor een Myrddraal overhebben als de Herrezen Draak dat wenste. Maar als Rhand hem zou laten vallen... hoefde er niets verborgen te blijven. Het waren aasgieren die zich gereed hadden gehouden om zich bij Morgases dood te goed te doen en ze zouden zich vol vreten aan Bashere als ze de kans kregen. En aan Rhand. Hij kon amper wachten tot hij ze kon lozen. De enige manier om te leven is te sterven. De gedachte kwam opeens bij hem op. Dit was hem eens verteld op een manier waardoor hij er wel in moest geloven, maar het was niet zijn gedachte. Ik moet sterven. Ik verdien slechts de dood. Hij wendde zich van Bashere af en omklemde zijn hoofd.

Meteen kwam Bashere zijn stoel uit en omvatte Rhand bij zijn schouders, al was die een hoofd groter dan hij. ‘Wat is er? Is die klap op je hoofd echt te hard aangekomen?’

‘Met mij is het uitstekend.’ Rhand liet zijn handen zakken; hij had geen pijn, maar het was de schok dat je de gedachten van een ander in je hoofd had. Bashere was niet de enige die hem aankeek. De meeste Speervrouwen namen hem net zo aandachtig op als ze de binnenhof bekeken, vooral Enaila en de hoogblonde Somara die de langste van het stel was. Die twee zouden hem waarschijnlijk een soort kruidenthee brengen, zodra ze afgelost werden, en bij hem blijven tot hij de laatste druppel had opgedronken. Elenia, Naean en de andere Andoranen ademden luid, jassen en rokken vastklemmend, terwijl ze Rhand met grote ogen opnamen met de bange vrees van mensen die de eerste tekens van krankzinnigheid zien. ‘Met mij is het best,’ zei hij tegen allen. Alleen de Speervrouwen ontspanden zich, en Enaila en Somara kort daarna.

Aiel gaven niets om de Herrezen Draak; voor hen was Rhand de Car’a’carn, de voorzegde die hen zou verenigen en breken. Ze stapten eroverheen, al waren ze er wel bezorgd over, net zoals ze ook over zijn geleiden en alles wat daarmee samenhing, heenstapten. De anderen – de natlanders, dacht hij wrang – noemden hem de Herrezen Draak en dachten nooit dieper na over wat dat inhield. Ze geloofden dat hij de wedergeboren Lews Therin Telamon was, de Draak, de man die de Bres van de kerker van de Duistere had verzegeld en een einde had gemaakt aan de Oorlog van de Schaduw, ruim drieduizend jaar geleden. De man die tevens de Eeuw der Legenden had beëindigd, toen de laatste tegenzet van de Duistere saidin had besmet en iedere geleider krankzinnig werd, te beginnen met Lews Therin en zijn Honderd Gezellen. Ze noemden Rhand de Herrezen Draak en hadden geen enkel vermoeden dat een of ander deel van Lews Therin Telamon misschien in zijn hoofd kon zitten, nog even gek als de dag waarop hij de Tijd van Waanzin liet beginnen en het Breken van de Wereld, even gek als iedere andere mannelijke Aes Sedai die het aanzien van de wereld onherkenbaar had veranderd. Hoe meer Rhand van de Ene Kracht leerde, hoe beter hij het begreep. Hoe sterker hij met saidin werd, hoe sterker de stem van Lews Therin klonk en hoe harder Rhand moest vechten om te voorkomen dat een dode zijn gedachten overnam. Dat was één reden waarom hij van de zwaardoefeningen hield; de afwezigheid van elke gedachte was een scherm waarbinnen hij zijn zelf kon behouden.

‘We dienen een Aes Sedai te vinden,’ mompelde Bashere. ‘Als die geruchten waar zijn... Het Licht brande mijn ogen, maar ik had liever gehad dat we die ene nooit hadden laten gaan.’ Een groot aantal mensen was Caemlin ontvlucht in de dagen dat Rhand en de Aiel de stad in handen hadden gekregen; het paleis zelf was in een nacht bijna geheel leeggestroomd. Er waren mensen die Rhand graag wilde vinden, mensen die hem hadden geholpen, maar ze waren allen verdwenen. Nog steeds glipten er mensen de stad uit. Een vluchtelinge van die eerste dagen was een jonge Aes Sedai geweest, zo jong dat haar gezicht de kenmerkende leeftijdloosheid nog niet bezat. Basheres mannen hadden bericht gestuurd toen ze haar in een herberg aantroffen, maar toen ze hoorde wie Rhand was, ging ze er krijsend vandoor. Letterlijk krijsend. Hij was haar naam, of tot welke Ajah ze behoorde, nooit te weten gekomen. De geruchten zeiden dat er ergens in de stad nog een was, maar het wemelde in Caemlin tegenwoordig van de geruchten, duizenden, elk nog onwaarschijnlijker dan het vorige. Het was zeker onwaarschijnlijk dat zoiets naar een Aes Sedai zou leiden. De verkenningsgroepen van de Aiel hadden er verscheidenen gezien die langs Caemlin trokken. Ieder had zichtbaar haast en niemand wilde naar een stad die door de Herrezen Draak was ingenomen.

‘Kan ik een Aes Sedai wel vertrouwen?’ vroeg Rhand. ‘Het is gewoon hoofdpijn. Mijn hoofd is niet hard genoeg en doet wat pijn als dat geraakt is.’

Bashere snoof zo hard dat zijn dikke snor wapperde. ‘Al heb je nog zo’n hard hoofd, vroeg of laat zul je een Aes Sedai moeten vertrouwen. Zonder hen zullen nooit alle naties zich achter je scharen of je moet ze veroveren. Mensen kijken naar dat soort dingen. Over hoeveel vervulde Voorspellingen ze ook horen, velen wachten af tot de Aes Sedai hun goedkeuring aan jou geven.’

‘Ik zal de strijd in ieder geval niet ontlopen, en dat weet je,’ zei Rhand. ‘De Witmantels in Amadicia zullen me waarschijnlijk niet verwelkomen, ook al stemt Ailron erin toe, en Sammael geeft Illian zeker niet zonder strijd op.’ Sammael, Rahvin en Moghedien en... Bruut dwong hij de gedachte uit zijn hoofd, het was niet gemakkelijk. Ze kwamen zonder waarschuwing en het was nooit gemakkelijk. Een doffe klap deed hem omkijken. Arymilla lag in een hoopje op de plavuizen. Karind knielde neer om haar rok omlaag te trekken en haar polsen te wrijven. Elegar zwaaide heen en weer of hij elk ogenblik Arymilla kon volgen en Nasin noch Elenia verkeerden in een betere toestand. De meeste anderen leken zo snel mogelijk te willen braken. Dat gebeurde telkens wanneer hij een Verzaker noemde, vooral nadat Rhand had verteld dat heer Gaebril in werkelijkheid Rahvin was geweest. Hij wist niet zeker of ze het geloofden, maar louter de overweging dat het mogelijk was, verzwakte de knieën van de meesten. Ze waren het meest geschokt door het feit dat ze nog in leven waren. Als Rhand had gedacht dat ze hem willens en wetens hadden gediend... Nee, dacht hij, als ze het hadden geweten, als het allemaal Duistervrienden waren, zou je ze nog steeds gebruiken. Soms was hij zo misselijk van zichzelf dat hij echt bereid was te sterven. Gelukkig vertelde hij wel de waarheid. De Aes Sedai probeerden allemaal geheim te houden dat de Verzakers vrij rondliepen. Ze waren bang dat die kennis juist nog meer wanorde en paniek zou veroorzaken. Rhand probeerde de waarheid te verspreiden. De mensen konden wellicht in paniek raken, maar ze kregen dan de tijd om zich te herstellen. Op de Aes Sedai-manier zouden kennis en paniek wellicht te laat komen voor herstel. Bovendien hadden de mensen het recht te weten waarmee ze te maken kregen.

“Illian zal niet lang standhouden,’ zei Bashere. Rhand draaide met een ruk zijn hoofd om, maar Bashere had te veel ervaring in veldtochten om over iets te praten dat hij anders in aanwezigheid van anderen niet naar voren zou brengen. Hij leidde het gesprek gewoon weg van de Verzakers. Maar als Davram Bashere zenuwachtig werd van een Verzaker of van iets anders, had Rhand het niet bemerkt, Ilian zal openbarsten als een noot onder een hamer.’

‘Jij en Mart hebben een goed plan uitgedacht.’ De aanzet ervan kwam van Rhand, maar Mart en Bashere hadden de duizenden bijzonderheden verschaft, waardoor het zou werken.

‘Een boeiende jongeman, die Mart Cauton,’ peinsde Bashere. ik zie ernaar uit hem weer te spreken. Hij heeft nooit willen zeggen van wie hij alles geleerd heeft. Agelmar Jagad? Ik heb gehoord dat jullie beiden in Shienar zijn geweest.’ Rhand zei niets; Marts geheimen behoorden Mart toe. Rhand wist zelf niet eens welke die waren. Bashere hield zijn hoofd schuin en krabde met een vinger aan een snorpunt. ‘Hij is te jong om door iemand opgeleid te zijn. Niet ouder dan jij. Heeft hij ergens een boekenkamer of librije bezocht? Ik zou graag de boeken willen zien die hij heeft gelezen.’

‘Je zult het hem zelf moeten vragen,’ zei Rhand. ik weet het niet.’ Hij nam aan dat Mart ooit weleens ergens een boek had gelezen, maar meestal had hij er weinig belangstelling voor.

Bashere knikte slechts. Wanneer Rhand niet over iets wilde praten, liet Bashere het meestal rusten. Meestal. ‘De volgende keer dat je naar Cairhien snelt, moet je de Groene zuster die daar is, mee terug nemen. Egwene Sedai? Ik heb de Aiel over haar horen praten; ze zeggen dat zij ook uit jouw dorp komt. Je kunt haar toch vertrouwen, niet?’

‘Egwene heeft andere plichten,’ lachte Rhand. Een Groene zuster. Bashere moest eens weten.

Somara verscheen naast Rhand, met zijn linnen hemd en jas van mooie rode wol in Andoraanse stijl, met draken op de lange kraag en lauwertakken op de lapels en langs de mouwen. Zelfs voor een Aielse was ze groot, en misschien een hand kleiner dan hij. Net als de andere Speervrouwen had ze de sluier laten zakken, maar de grijsbruine sjoefa verborg nog bijna haar hele gezicht. ‘De Car’a’carn vat nog kou,’ mompelde ze.

Hij betwijfelde het. De Aiel vonden deze hitte misschien niet ongewoon, maar het zweet stroomde alweer even hard als toen hij met het zwaard oefende. Toch deed hij zijn hemd aan en stopte het in de broek, hoewel hij de koordjes los liet, en trok toen zijn jas aan. Hij meende dat Somara wel niet echt zou proberen hem aan te kleden, niet waar anderen bij waren, maar zo kon hij haar lesjes en die van Enaila en mogelijke anderen bij de kruidenthee voorkomen. Voor de meeste Aiel was hij de Car’a’carn, dus ook voor de Speervrouwen die de voorkeur hadden gegeven aan de speer en niet aan een man en een haard. In het openbaar. Als hij alleen was met deze vrouwen lagen de zaken veel ingewikkelder. Hij nam aan dat hij er een eind aan kon maken – misschien – maar hij was hun verschuldigd dat niet te doen. Sommigen waren reeds voor hem gestorven en er zouden er meer volgen – hij had het beloofd, het Licht mocht hem daarvoor branden! – en als hij dat had toegestaan, mochten ze de rest ook doen. Het zweet doorweekte meteen het hemd en maakte donkere vlekken in zijn jas.

‘Je hebt de Aes Sedai nodig, Rhand Altor.’ Rhand hoopte dat Bashere in de strijd minstens half zo vasthoudend was. Hij had die naam wel, maar het was nog slechts een naam en wat kennis van de laatste weken. ‘Je kunt je hun tegenstand niet veroorloven. Als ze niet minstens denken dat ze jou aan enkele touwtjes vast hebben, gaan ze misschien dwarsliggen. Aes Sedai zijn listig; geen mens weet wat ze gaan doen en waarom.’

‘En als ik je nu vertel dat er reeds honderden Aes Sedai klaarstaan om me te steunen?’ Rhand besefte dat de Andoranen meeluisterden; hij moest oppassen niet te veel te zeggen. Niet dat hij zoveel wist. Wat hij wel wist, was waarschijnlijk hoopvolle overdrijving. Hij had zeker zijn twijfels over die honderden, wat Egwene ook aanduidde. Basheres ogen knepen zich samen. ‘Als er een gezantschap van de Toren is verschenen, zou ik het hebben gehoord, dus...’ Zijn stem werd fluisterzacht. ‘De splitsing? De Toren is écht verdeeld?’ Het klonk of hij zijn eigen woorden niet geloofde. Iedereen wist dat Siuan Sanche als Amyrlin Zetel was afgezet en gesust – en volgens de geruchten ter dood gebracht – maar voor de meeste mensen was een splitsing in de Toren slechts een verzinsel en weinigen geloofden het. De Witte Toren was al drieduizend jaar één en onverdeeld geweest, een onverslijtbaar baken dat hoger stond dan tronen. Maar de Saldeaan was een man die alle mogelijkheden overzag. Hij sprak fluisterend verder en ging zo dicht bij Rhand staan dat de Andoranen hem niet konden horen. ‘Het moeten de opstandelingen zijn die je willen steunen. Je kunt met hen een betere overeenkomst krijgen – ze hebben jou evenzeer nodig als jij hen – misschien meer, maar opstandelingen, zelfs opstandige Aes Sedai hebben lang niet zoveel invloed als de Witte Toren, zeker niet bij een troon. Burgers kennen wellicht het verschil niet, maar koningen en koninginnen wel.’

‘Het blijven Aes Sedai,’ zei Rhand even zachtjes, ‘wie het ook zijn. En waar ze ook zijn, dacht hij droogjes. Aes Sedai... Dienaren van Allen... de Zaal der Dienaren is gebroken... voor eeuwig gebroken... gebroken... Ilyena, mijn lief... Genadeloos onderdrukte hij Lews Therins gedachten. Soms gaven ze hem hulp, verschaften hem noodzakelijke gegevens, maar ze werden al te sterk. Als hij een Aes Sedai hier had – een Gele, die wisten het meest van Heling – misschien kon zij dan... Er was één Aes Sedai geweest die hij vertrouwde, hoewel pas vlak voor haar dood. Moiraine had hem wat raad geboden over de Aes Sedai, over iedere vrouw met de stola en de ring. ‘Ik zal een Aes Sedai nooit vertrouwen,’ verzuchtte hij zachtjes. ‘Ik zal ze gebruiken omdat ik ze nodig heb, maar Toren of opstandige, ik weet dat ze zullen trachten mij te gebruiken; dat doen Aes Sedai immers altijd. Ik zal ze nooit vertrouwen, Bashere.’

De Saldeaan knikte langzaam. ‘Gebruik ze dan als je dat kunt, maar bedenk wel dat niemand lang tegenstribbelt voor ze het pad van de Aes Sedai volgen.’ Opeens lachte hij kort en blaffend. ‘Artur Haviksvleugel was de laatste voor zover ik weet. Het Licht brande mijn ogen, maar wellicht zul jij de tweede worden.’

Krassende laarszolen op het plein kondigden de komst aan van een van Basheres mannen, een man met brede schouders. Het was een jonge kerel, een hoofd groter dan zijn generaal, met een haakneus boven een overvloedige zwarte baard en even dikke snor. Hij liep als een man die meer aan een zadel was gewend dan aan zijn eigen voeten, maar hij schoof zijn zwaard handig opzij toen hij boog. Meer voor Bashere dan voor Rhand. Bashere mocht dan de Herrezen Draak volgen, maar Tumad – Rhand meende dat hij Tumad Ahzkan heette – volgde Bashere. Enaila en drie andere Speervrouwen richtten hun ogen op de nieuwe Saldeaan; ze vertrouwden eigenlijk geen enkele natlander in de nabijheid van de Car’a’carn.

‘Er heeft zich een man bij de poort aangediend,’ zei Tumad, niet op zijn gemak. ‘Hij zegt... Het is Mazrim Taim, mijn heer Bashere.’

2

Een nieuwe bezoeker

Mazrim Taim. In de eeuwen voor Rhand hadden ook andere mannen verklaard de Herrezen Draak te zijn. Vlak voordat Rhand zich had uitgesproken was er een ware plaag van valse Draken geweest, waarvan sommigen konden geleiden. Mazrim Taim was er één van en zijn leger was verwoestend door Saldea rondgetrokken voor hij gevangen was genomen. Basheres gezicht veranderde niet, maar zijn hand hield met witte knokkels zijn zwaardgevest vast, terwijl Tumad zijn bevelen afwachtte. Bashere was voornamelijk naar Andor gekomen vanwege Taims ontsnapping tijdens zijn reis naar Tar Valon waar hij gestild zou worden. Dat koningin Tenobia Bashere met een leger zo ver en zo langdurig achter de man had aangestuurd, om ervoor te zorgen dat Saldea nooit meer last van Taim zou hebben, gaf wel aan hoezeer Saldea Mazrim Taim vreesde en haatte.

De Speervrouwen wachtten kalm af, maar voor de Andoranen leek de naam een fakkel in droog hooi. Arymilla werd net overeind geholpen, maar haar ogen draaiden alweer naar boven. Ze zou opnieuw als een slap hoopje op de plavuizen zijn neergeploft als Karind haar niet zachtjes had laten zakken. Elegar verdween tussen de zuilen, boog zich voorover en braakte luid. De rest zuchtte en hijgde paniekerig, drukte doekjes tegen de lippen of sloeg de hand aan het zwaard. Zelfs de kordate Karind likte zenuwachtig haar lippen af.

Rhand trok zijn hand uit zijn jaszak. ‘Het pardon,’ zei hij en beide Saldeanen keken hem lang en nietszeggend aan.

‘En als hij nu eens niet daarvoor is gekomen?’ vroeg Bashere even later. ‘Stel dat hij nog steeds beweert de Herrezen Draak te zijn?’ De Andoranen schuifelden met hun voeten; iedereen wilde een heel eind weg zijn als de Ene Kracht in een tweegevecht werd gebruikt. ‘Als hij dat denkt,’ zei Rhand ferm, ‘zal ik hem van dat waanidee afhelpen.’ Hij had een bijzonder zeldzame angreaal in zijn zak, een voor mannen, een uitgesneden dik mannetje met een zwaard. Hoe sterk Taim ook mocht zijn, daar kon hij niet tegenop. ‘Maar als hij voor het pardon is gekomen, dan krijgt hij dat, net als iedere andere geleider.’ Wat Taim Saldea ook had aangedaan, hij kon het zich niet veroorloven een geleider weg te sturen, een man die de grondbeginselen al kende. Zo’n man had hij nodig. Afgezien van een Verzaker zou hij niemand wegsturen, tenzij hij daartoe werd gedwongen. Demandred en Sammael, Semirhage en Mesaana, Asmodean en... Rhand duwde Lews Therin weg; hij wilde zich niet laten afleiden.

Opnieuw was Bashere even stil, maar ten slotte knikte hij en liet zijn zwaard los. ‘Het pardon bestaat natuurlijk. Maar luister goed, Altor. Indien Taim het ooit waagt een voet in Saldea te zetten, zal hij het niet levend verlaten. Er bestaan te veel herinneringen. Geen enkel bevel van mij – of van Tenobia zelf – zal hem dan in leven houden.’

‘Ik zorg dat hij niet in Saldea komt.’ Taim had de keus: zich ofwel aan Rhand onderwerpen, of anders hier zijn dood vinden. Onbewust voelde Rhand aan zijn jaszak en aan het dikke mannetje onder de wol. ‘Laat hem hierheen komen.’

Tumad keek Bashere aan, maar Basheres knikje kwam zo snel dat Tumads buiging schijnbaar het antwoord was op Rhands bevel. Rhand was ook boos, maar hij zei niets, en Tumad haastte zich wijdbeens lopend weg. Bashere had zijn armen over elkaar geslagen en wachtte af: een toonbeeld van ontspanning. Hij hield zijn zwarte, schuin staande ogen zo strak gericht op de plek waar Tumad was verdwenen, dat hij leek op een man die zich gereedhoudt om iemand te doden. De Andoranen schuifelden weer heen en weer, deden aarzelend een stapje naar achter en naar voren. Ze ademden zo luid dat het leek of ze vele spannen hadden gehold. ‘Jullie mogen gaan,’ zei Rhand.

‘Ik wil u in ieder geval terzijde staan,’ begon Lir, terwijl Naean net scherp opmerkte: ‘Ik laat me niet verjagen voor...’ Rhand snoerde beiden de mond. ‘Ga!’

Ze wilden hem tonen dat ze onbevreesd waren, terwijl ze van angst bijna in hun broek plasten. Ze wilden weghollen, elke waardigheid vergeten die ze reeds aan zijn voeten hadden neergelegd. De keus was heel eenvoudig. Hij was de Herrezen Draak en hem ter wille zijn betekende gehoorzaamheid, en gehoorzaamheid betekende in dit geval iets doen dat ze graag wilden doen. Er werd opeens veel en overdreven gebogen en er werden diepe kniebuigingen gemaakt met wijde rokken, onder het haastig gemompel van: indien u me toestaat, mijn heer Draak,’

‘Zoals u beveelt, mijn heer Draak.’ Ze renden wel niet echt, maar liepen zo snel als mogelijk was zonder de indruk van haast te geven. In ieder geval gingen ze de andere kant op, weg van Taim. Ongetwijfeld wilden ze niet de kans lopen Mazrim Taim bij zijn aankomst tegen te komen. Het wachten duurde lang in de hitte – het kostte tijd een man van de poort door de lange paleisgangen hierheen te brengen – maar nadat de Andoranen waren vertrokken, bewoog niemand meer. Bashere hield zijn ogen strak op de plek gericht waar Taim zou verschijnen. De Speervrouwen hielden alles in het oog, maar dat deden ze altijd, en net als anders gaven ze de indruk zich in een oogwenk te kunnen sluieren. Afgezien van hun ogen konden het standbeelden zijn. Eindelijk weerkaatste het geluid van laarzen op de binnenhof. Rhand wilde naar saidin reiken maar hield zich toen in. Zodra de man de hof zou oplopen, zou hij kunnen voelen dat Rhand de Kracht gereedhield; Rhand kon zich niet veroorloven een bange indruk te maken. Tumad verscheen als eerste in het zonlicht. Een zwartharige man volgde hem, iets langer dan gemiddeld, met een donker gezicht, scheef staande ogen, een kromme neus en hoge jukbeenderen, waaruit zijn Saldeaanse afkomst viel op te maken, hoewel hij gladgeschoren was en gekleed als een vroeger welgestelde Andoraan die door zware tijden was getroffen. Zijn donkerblauwe jas was van fijne wol, afgezet met nog donkerder fluweel, maar versleten bij de polsen. Zijn broek toonde knieën, en er zat stof in de barstjes van zijn laarzen. Niettemin stapte hij trots naar voren, wat geen geringe prestatie was met vier man van Bashere vlak achter hem, die hem met hun bij de punt licht gekromde zwaarden bijna in de ribben staken. De hitte leek hem amper te deren. De ogen van de Speervrouwen volgden hem. Rhand nam Taim in zich op, terwijl de man met zijn bewakers de hof overstak. Minstens vijftien jaar ouder dan hij; dus ongeveer vijfendertig, wellicht iets ouder. Er was maar weinig bekend en nog minder geschreven over geleiders – de meeste beschaafde mensen vermeden dit onderwerp – maar Rhand had zoveel mogelijk te weten willen komen. Betrekkelijk weinig mannen hadden het voor zichzelf uitgezocht; dat was een van Rhands problemen. Na het Breken was het bij geleiders meestal een aangeboren eigenschap die zich liet blijken bij de eerste volwassenheid. Sommigen wisten de krankzinnigheid van zich af te houden tot de Aes Sedai hen vonden en stilden. Anderen waren reeds volkomen krankzinnig wanneer ze werden gevonden, soms al binnen een jaar nadat ze saidin voor het eerst hadden aangeraakt. Rhand had zich tot dusver bijna twee jaar aan zijn geestelijke gezondheid kunnen vastklampen. Maar voor hem stond een man die het minstens tien tot vijftien jaar volgehouden had. Dat alleen was al veel waard. Op een gebaar van Tumad bleven ze enkele passen voor hem staan. Rhand opende zijn mond, maar voor hij iets kon zeggen verhief Lews Therin als een waanzinnige zijn stem. Sammael en Demandred haatten me, hoeveel eer ik hun ook bewees. Hoe meer eer, hoe groter hun haat, tot ze hun ziel verkochten en overliepen. Vooral Demandred. Ik had hem moeten doden! Ik had hen allen moeten doden! De aarde moeten verschroeien om hen allen te doden! De aarde verschroeien! Met starre trekken leverde Rhand een zware strijd om zijn eigen geest. Ik ben Rhand Altor. Rhand Altor! Ik heb Sammael, Demandred of de andere Verzakers nooit gekend! Het Licht brande me, ik ben Rhand Altor! Als een zwakke echo dreef nog een gedachte van elders aan. Het Licht brande me. Het klonk als een verzoek. Toen was Lews Therin verdwenen, teruggedreven naar de een of andere schaduw waarin hij verbleef.

Bashere maakte gebruik van de stilte. ‘Je zegt dat je Mazrim Taim bent?’ Hij klonk twijfelend en Rhand keek hem verward aan. Was het Taim of niet? Alleen een gek zou die naam noemen als het niet de zijne was.

De mond van de gevangene vertrok in wat een eerste aanzet tot een glimlach zou kunnen zijn terwijl hij langs zijn kin streek. ‘Ik heb me geschoren, Bashere.’ Zijn toon bevatte meer dan een spoortje van spot. ‘Zo diep in het zuiden is het heet, of had je dat nog niet gemerkt? Heter dan het hoort te zijn, zelfs voor deze streken. Wil je bewijs? Zal ik voor je geleiden?’ Zijn donkere ogen flitsten naar Rhand en weer naar Bashere, wiens gezicht steeds roder aanliep. ‘Misschien maar niet, nu niet. Ik herinner me je. Ik had je bij Irinjavar verslagen tot dat visioen aan de hemel verscheen. Maar dat weet iedereen. Wat is iedereen onbekend, behalve jou en Mazrim Taim?’ Hij keek naar Bashere, en zijn bewakers of hun zwaarden die zijn ribben bijna aanraakten, leken niet tot hem door te dringen. ‘Ik heb gehoord dat je het lot van Musar, Hachari en hun vrouwen geheim hebt gehouden.’ De spot was verdwenen, hij verhaalde slechts wat er was gebeurd. ‘Ze hadden niet moeten proberen mij onder de witte vlag te vermoorden. Ik reken erop dat je een goede plek voor hen als dienaren hebt gevonden? Ze willen nu alleen nog dienen en gehoorzamen; anders voelen ze zich niet gelukkig. Ik had ze kunnen doden. Ze trokken alle vier een dolk.’

‘Taim,’ gromde Bashere en zijn hand schoot naar zijn gevest, ‘jij...’ Rhand ging voor hem staan en greep de pols beet die het zwaard reeds half had getrokken. De wapens van de bewakers, waaronder die van Tumad, raakten Taim nu aan, staken in zijn huid aan de punten op zijn jas te zien, maar hij week niet achteruit. ‘Kwam je voor mij?’ wilde Rhand weten, ‘of kwam je heer Bashere bespotten? Als je dat nog eens doet, mag hij jou van me doden. Mijn pardon vergeeft je alles wat je hebt gedaan, maar geeft je geen vrijbrief om op te scheppen over je misdaden.’

Taim nam Rhand even goed op voor hij verder sprak. Ondanks de hitte zweette de kerel amper. ‘Ik kwam voor jou. Jij was die man in het visioen aan de hemel. Men zegt dat je tegen de Duistere zelf vocht.’

‘Niet de Duistere,’ zei Rhand. Bashere verzette zich wel niet, maar Rhand kon de gespannen spieren in zijn arm voelen. Als hij losliet, zou het wapen in een oogwenk Taims hart doorboren. Tenzij hij de Kracht gebruikte. Of Taim. Dat moest als het kon voorkomen worden. Hij bleef Basheres pols stevig vasthouden. ‘Hij noemde zich Ba’alzamon, maar ik denk dat het Ishamael was. Ik heb hem later in de Steen van Tyr gedood.’

‘Ik heb gehoord dat je een aantal Verzakers hebt gedood. Moet ik heer Draak tegen je zeggen? Ik heb die titel al vaak opgevangen. Ben je van plan alle Verzakers te doden?’

‘Weet je dan een andere manier om met hen af te rekenen?’ vroeg Rhand. ‘Zij sterven of de wereld sterft. Tenzij je denkt dat ze overgehaald kunnen worden de Schaduw af te zweren zoals ze voorheen het Licht hebben verraden.’ Dit werd steeds belachelijker. Hier stond hij een gesprek te voeren met een man die zeker door vijf zwaarden tot bloedens toe onder zijn jas werd verwond, terwijl hij zelf een andere man tegenhield om er een zesde zwaard aan toe te voegen; een die nog wel meer wilde dan een paar druppels bloed. Gelukkig waren Basheres mannen te goed geoefend om zonder opdracht van hun generaal meer te doen en het was maar goed dat Bashere zweeg. Rhand had bewondering voor Taims koele houding en sprak zo snel mogelijk verder zonder de indruk van haast te willen wekken. ‘Welke misdaden jij ook hebt begaan, Taim, ze verbleken naast die van de Verzakers. Jij hebt nooit een hele stad gemarteld, duizenden mensen gedwongen elkaar langzaam en volkomen te breken, gedwongen hun geliefden en vrienden te breken. Semirhage heeft het gedaan. Alleen omdat ze die kracht had, alleen om te bewijzen dat ze het kon, voor de lol. Heb jij kinderen vermoord? Graendal wel. Ze noemde het vriendelijkheid, zodat ze niet zouden lijden, nadat hun ouders door haar in slavernij waren weggevoerd.’ Hij hoopte maar dat de andere Saldeanen minstens zo goed luisterden als Taim; de man had zich belangstellend naar hem toegebogen. Hij hoopte dat ze niet te veel vragen zouden stellen over de bron van zijn kennis. ‘Heb jij mensen als voedsel aan de Trolloks gegeven? Alle Verzakers hebben dat gedaan – gevangenen werden óf ter plekke vermoord óf, indien ze niet wilden overlopen, meteen aan de Trolloks gegeven – maar Demandred heeft twee steden ingenomen, met als enige reden dat hij vond dat de inwoners hem hadden vernederd voor hij naar de Schaduw was overgelopen en iedere man, iedere vrouw, ieder kind verdween in de kookpotten van de Trolloks. Mesaana richtte scholen op in de streken die zij bestuurde, scholen waar kinderen en jonge mensen de roem en eer van de Duistere werden bijgebracht, bijgebracht hoe ze vrienden en vriendinnen konden doden die dit alles niet goed of te traag leerden. Ik zou verder kunnen gaan. Ik zou bij de eerste op de lijst kunnen beginnen en alle dertien Verzakers kunnen afwerken, en bij ieder honderden even erge misdaden kunnen noemen. Wat jij ook misdaan hebt, het haalt het niet bij hen. En nu ben je hier vanwege het pardon, om in het Licht te lopen en je aan mij te onderwerpen. Je bent hier om de Duistere te bestrijden, in een strijd die feller is dan jij ooit hebt gevoerd. De Verzakers wankelen; ik ben van plan ze allen op te jagen, ze volkomen te vernietigen. En jij gaat me daarbij helpen. Alleen daarvoor zul je het pardon verdienen. Ik leg het je kristalhelder voor; waarschijnlijk zul je het honderdmaal of nog meer verdienen voor de Laatste Slag achter de rug is.’

Eindelijk voelde hij hoe Bashere zijn arm ontspande, hoe het zwaard in de schede teruggleed. Rhand kon nog net voorkomen dat hij een opgeluchte zucht slaakte. ‘Ik zie geen reden meer om hem van zo nabij te bewaken. Steek je zwaard weg.’

Langzaam staken Tumad en de anderen hun zwaard weg. Langzaam maar het gebeurde wel. Toen nam Taim weer het woord. ‘Onderwerpen? Ik had meer aan een verdrag tussen ons beiden gedacht.’ De Saldeanen verstrakten; Bashere stond nog steeds achter Rhand, maar hij kon voelen hoe de man verstarde. De Speervrouwen bewogen geen spiertje, al gleed Jalani’s hand naar de sluier. Taim had het niet in de gaten en hield zijn hoofd schuin, ik zou natuurlijk als deelgenoot achter jou staan, maar ik heb meer jaren de kans gehad de Kracht te bestuderen dan jij. Ik zou je heel veel kunnen leren.’ Rhand voelde zich zo woedend worden dat het rood voor zijn ogen schemerde. Hij had dingen verhaald waarvan hij eigenlijk niets af kon weten, had waarschijnlijk bodem gegeven aan tientallen geruchten over hemzelf en de Verzakers, en dat alles om de daden van deze kerel wat minder erg te maken en de man had de onbeschaamdheid om over een bondgenootschap te praten? In zijn hoofd woedde de stem van Lews Therin. Dood hem! Dood hem nu! Dood hem! Voor deze keer deed Rhand geen moeite de stem te onderdrukken. ‘Geen overeenkomst,’ grauwde hij. ‘Geen deelgenoten. Ik ben de Herrezen Draak, Taim! Ik! Als jij over kennis beschikt die ik kan gebruiken, wil ik het weten, maar jij gaat waarhéén ik je zeg te gaan en wannéér ik jou dat zeg.’ In een oogwenk gleed Taim omlaag op zijn knie. ik onderwerp me aan de Herrezen Draak. Ik zal dienen en gehoorzamen.’ Bij het opstaan trilden zijn mondhoeken weer in die halve glimlach. Tumad keek de man met open mond aan.

‘Zo rap?’ vroeg Rhand zachtjes. De woede was nog niet verdwenen; hij was nog witheet. Als hij eraan toegaf, wist hij niet wat er zou gebeuren. Nog steeds sprak Lews Therin in de schaduwen van zijn hoofd. Dood hem! Moet hem doden! Rhand onderdrukte Lews Therin tot onverstaanbaar gemompel. Misschien zou hij er minder verbaasd over moeten zijn; er gebeurden vreemde dingen rond een ta’veren, vooral bij iemand die zo sterk was als hij. Dat een man binnen een tel van gedachten kon veranderen, zelfs als zijn lot in steen was uitgehouwen, mocht geen grote verrassing betekenen. Maar zijn kwaadheid, waarin een sterke achterdocht leefde, had hem nog steeds in de greep. ‘Je hebt jezelf de Herrezen Draak genoemd, overal in Saldea strijd geleverd; je bent alleen gevangengenomen doordat je bewusteloos werd geslagen en nu geef je jezelf zo snel over? Waarom?’

Taim schokschouderde, ik heb toch geen andere keus? Alleen door de wereld te zwerven, zonder vrienden, opgejaagd, terwijl jij naar roem en eer klimt? Dit alles in de veronderstelling dat Bashere of jouw Aielvrouwen me niet doden voor ik de stad kan verlaten. Zelfs als zij het niet doen, zullen de Aes Sedai mij vroeg of laat in de hoek drijven. Ik betwijfel of de Toren Mazrim Taim wil vergeten. Daarentegen kan ik je volgen en een deel van de roem zal de mijne zijn.’ Voor het eerst keek hij rond, naar zijn bewakers, naar de Speervrouwen, en hij schudde het hoofd alsof hij het niet kon geloven, ik had die ene kunnen zijn. Hoe kan ik er anders zo zeker van zijn? Ik kan geleiden, ben sterk. Wat heeft gezegd dat ik de Herrezen Draak niet was? Ik hoefde slechts een van die Voorspellingen waar te maken.’

‘Zoals je geboorte op de helling van de Drakenberg?’ zei Rhand koud. ‘Dat was de eerste Voorspelling die uit diende te komen.’ Weer krulden Taims lippen zich iets. Eigenlijk was het helemaal geen glimlach; zijn ogen deden niet mee. ‘Overwinnaars schrijven de geschiedenis. Als ik de Steen van Tyr had veroverd, zou de geschiedenis hebben aangetoond dat ik op de Drakenberg was geboren, of uit een vrouw die nog nooit door een man was bekend. De stralende hemelen zouden zich hebben geopend om mijn komst aan te kondigen. Het soort dingen dat ze nu over jou vertellen. Maar jij hebt de Steen met je Aiel ingenomen en de wereld eert nu jou, de Herrezen Draak. Ik weet wel beter dan me daartegen te verzetten; jij bent het. Nou, en als ik het hele brood niet kan krijgen, stel ik me tevreden met de sneetjes die op mijn bord belanden.’

‘Misschien zul je eer gewinnen, Taim, misschien niet. Als je je daarover druk gaat maken, bedenk dan wat er met de anderen is gebeurd die gedaan hebben wat jij hebt gedaan. Logain is gevangen en gestild; volgens de geruchten in de Toren gestorven. Een man zonder naam is in Haddon Mirk door de Tyreners onthoofd. Weer een ander in Morland op de brandstapel beland. Levend verbrand, Taim! Dat hebben de Illianers vier jaar geleden eveneens met Gorin Rogad gedaan.’

‘Dat lot zou ik liever niet het mijne willen noemen,’ zei Taim effen. ‘Vergeet de eer dan en denk aan de Laatste Slag. Al mijn daden zijn gericht op Tarmon Gai’don. Alles wat ik je opdraag, zal daarop gericht zijn. Jij zult erop gericht zijn.’

‘Natuurlijk.’ Taim spreidde zijn armen uit. ‘Jij bent de Herrezen Draak. Daaraan twijfel ik niet; ik erken het openlijk. Wij trekken op naar Tarmon Gai’don. Die jij volgens de Voorspellingen zult winnen. En de geschiedenis zal verhalen hoe Mazrim Taim naast je stond.’

‘Misschien,’ gaf Rhand hem kortaf te kennen. Hij had te veel Voorspellingen meegemaakt om te geloven dat ze precies aangaven wat erin stond. Zelfs niet dat iets zeker zou gebeuren. Volgens hem omschreef een Voorspelling alleen de voorwaarden waaraan voldaan moest worden, zodat iets kón gebeuren. De vervulling van die voorwaarden betekende niet dat het zóu gebeuren. De voorwaarden in de Voorspellingen van de Draak bevatten enkele punten die maar al te duidelijk maakten dat hij diende te sterven, als hij enige kans op de overwinning wilde maken. Die gedachte maakte zijn boosheid niet echt minder. ‘Het Licht geve dat je kans niet te gauw komt. Goed. Over welke kennis beschik je die ik nodig heb? Kun je mannen leren geleiden? Kun je een man zó op de proef stellen dat je weet of hij het kan leren?’ In tegenstelling tot een vrouw kon een geleider de kundigheid niet zomaar in een man aanvoelen. In de Ene Kracht bestonden er tussen mannen en vrouwen even grote verschillen als gewoonlijk. Soms was het verschil haarfijn, soms zo groot als rots tegenover zijde. ‘Je pardon? Zijn er echt enkele dwazen aan komen draven om te leren hoe ze als jou en mij kunnen zijn?’

Bashere staarde Taim slechts minachtend aan, met de armen over elkaar en de laarzen wijd uiteen. Tumad en de bewakers bewogen zich echter zichtbaar niet op hun gemak. De Speervrouwen stonden doodstil. Rhand had geen enkel idee wat zij vonden van het aantal mannen dat zijn oproep had beantwoord; ze lieten nooit iets merken. Met de nog levende herinnering aan Taim als valse Draak konden weinig Saldeanen hun onrust verborgen houden.

‘Geef me gewoon antwoord, Taim. Als jij kunt doen wat ik wil, zeg dat dan. Zo niet...’ Dat laatste kwam voort uit zijn boosheid. Hij kon de man niet wegsturen, niet als iedere dag een strijd met hem zou betekenen. Taim leek echter te denken van wel.

“Ik kan het allebei,’ zei hij snel. ‘Ik heb er de afgelopen jaren vijf gevonden – niet dat ik er echt naar zocht – maar slechts één man bezat de moed na de proeven verder te gaan.’ Hij aarzelde en voegde er toen aan toe: ‘Na twee jaar werd hij krankzinnig. Ik moest hem doden voor hij mij doodde.’

Twee jaar. ‘Je houdt het al veel langer vol. Hoe?’

‘Bezorgd?’ vroeg Taim zacht en hij haalde zijn schouders op. ik kan je niet helpen. Ik weet niet hoe; ik doe het gewoon. Ik ben even goed bij mijn verstand als...’ Zijn ogen flitsten kort naar Bashere en negeerden zijn vlakke blik, ‘... als heer Bashere.’

Rhand vroeg het zich echter opeens af. De helft van de Speervrouwen hield de rest van het plein weer in het oog; ze zouden zich nooit zo sterk op één mogelijk gevaar richten dat ze het andere negeerden. Die mogelijke bedreiging was Taim, en de overige Speervrouwen hielden hem nog steeds in het oog, lettend op het kleinste teken van dreiging. Iedere man voelde hun aanwezigheid, zag een onverwachtse dood in hun ogen en handen. Rhand voelde het, en zij vormden nog wel zijn bescherming. Bovendien hielden Tumad en de andere bewakers nog steeds hun handen aan het gevest, klaar om opnieuw te trekken. Als Basheres mannen en de Aielvrouwen besloten Taim te doden, zou het voor de man heel moeilijk zijn om dit binnenplein levend te verlaten, hoeveel hij ook geleidde, tenzij Rhand hem hielp. Uiterlijk besteedde Taim echter even weinig aandacht aan de krijgslieden en de Speervrouwen als aan de zuilenrij of de plavuizen onder zijn laarzen. Was het dapperheid, echt of voorgewend, of nog iets anders? Een soort krankzinnigheid? Na een korte stilte nam Taim weer het woord. ‘Jij vertrouwt me nog niet. Er is ook geen reden voor. Nog niet. Dat komt wel over enige tijd. Als teken van dat komende vertrouwen heb ik een geschenk voor je meegenomen.’ Van onder zijn versleten jas trok hij een in doeken gehuld ding te voorschijn dat slechts iets groter was dan twee mannenvuisten tegen elkaar.

Met gefronst voorhoofd nam Rhand het aan en de adem stokte in zijn keel toen hij de harde vorm voelde. Haastig trok hij de fleurige lappen weg, waardoor een schijf ter grootte van een handpalm zichtbaar werd, half wit en half zwart, net als op de scharlakenrode banier boven het paleis, het oeroude symbool van de Aes Sedai vóór het Breken van de Wereld. Hij streek met zijn vingers over de kronkelende lijn tussen de twee helften. Er waren maar zeven cuendillar gemaakt. Zegels op de kerker van de Duistere, zegels die de Duistere buiten deze wereld hielden. Zelf had hij twee andere schijven die Moiraine had bewaard, zorgvuldig verstopt. Heel zorgvuldig. Niets kon cuendillar breken, zelfs de Ene Kracht niet – de rand van een dun hartstenen bekertje kon krassen in staal of diamant – maar drie van de zeven waren wel gebroken. Hij had er een in scherven gezien. En hij had gezien hoe Moiraine van de rand van een andere een dunne krul had afgesneden. De zegels verzwakten en alleen het Licht wist waarom en waardoor dat gebeurde. De schijf in zijn hand bezat de harde gladheid van cuendillar, als een soort mengsel van fijn porselein en geslepen staal, maar hij wist zeker dat het zou breken als hij het op de plavuizen liet vallen. Verscheidene waren er gebroken. Waar waren de andere gebleven? Slechts vier zegels stonden tussen de mensheid en de Duistere. Vier, als die tenminste nog heel waren. Vier stonden er tussen de mensheid en de Laatste Slag. Hoe sterk waren die nog, hoe zwak waren die al? Lews Therins stem onderbrak donderend zijn gedachten. Breek het breek ze allemaal moet ze breken moet moet moet ze allemaal breken en breken en toeslaan moet snel toeslaan nu snel toeslaan en bet breken en breken en breken.

Rhand trilde van de inspanning die stem te onderdrukken, de nevel te verjagen die als een spinnenweb om zijn hersens kleefde. Zijn spieren deden pijn alsof hij met een echte man, een reus, had geworsteld. Beetje bij beetje stopte hij de mist die Lews Therin vormde in de diepste kloven en schaduwen die hij in zijn geest kon vinden. Opeens hoorde hij zichzelf schor mompelen: ‘Moet het nu breken ze allemaal breken en breken en breken.’ En plotseling besefte hij dat hij zijn handen met het zegel boven zijn hoofd hield om het op de witte plavuizen in scherven te smijten. Hij werd alleen nog tegengehouden door Bashere die op zijn tenen staand Rhands armen vastgreep. ‘Ik weet niet wat het is,’ zei Bashere kalm, ‘maar ik denk dat je wellicht beter even kunt wachten voor je besluit het kapot te maken. Waar of niet?’ Tumad en de anderen keken niet meer naar Taim; ze staarden met open mond en grote ogen naar Rhand. Zelfs de Speervrouwen hadden hun ogen op hem gericht, een en al zorg. Sulin wilde al min of meer naar het groepje mannen toestappen en Jalani had onbewust haar hand naar Rhand uitgestrekt.

‘Nee.’ Rhand slikte en zijn keel deed pijn. ‘Ik denk niet dat ik het moet doen.’ Bashere deed langzaam een stap achteruit en Rhand liet even traag het zegel weer zakken. Misschien had Rhand Taim onverstoorbaar gevonden, maar nu zag hij het bewijs van het tegendeel. Taims gezicht werd getekend door een enorme schok. ‘Weet je. wat dit is, Taim?’ wilde Rhand weten. ‘Dat moet wel, anders zou je het niet voor me hebben meegenomen. Waar heb je het gevonden? Heb je er nog een? Weet je of er ergens nog een is?’

‘Nee,’ zei Taim met bevende stem. Eigenlijk niet van angst, meer als een man die een rotshoogte opeens onder zich voelde vergruizelen maar op de een of andere manier weer vaste grond vindt. ‘Dat is het enige dat... Ik heb allerlei geruchten gehoord, nadat ik aan de Aes Sedai was ontsnapt. Over monsters die zomaar uit het niets opdoemen. Over vreemde beesten. Over mensen die met dieren praten en dieren die terugpraten. Over Aes Sedai die krankzinnig worden zoals van mannen gedacht wordt. Over hele dorpen die gek worden en elkaar ombrengen. Iets ervan zou waar kunnen zijn. De helft van de volgens mij ware dingen is niet minder waanzinnig. Ik heb gehoord dat enkele zegels waren gebroken. Met een hamer kun je dit zegel stukslaan.’ Bashere fronste, staarde naar het zegel in Rhands handen en snakte naar adem. Hij begreep het nu.

‘Waar heb je het gevonden?’ herhaalde Rhand. Als hij de anderen kon vinden... Ja, wat dan? Lews Therin roerde zich maar hij weigerde te luisteren.

‘Op de laatste plaats waar je zoiets zou verwachten,’ antwoordde Taim, ‘zodat ik aanneem dat anderen daar als eerste zouden gaan kijken. Een vervallen boerderijtje in Saldea. Ik stapte af om te drinken en de boer gaf het aan me. Hij was oud, had geen kinderen of kleinkinderen aan wie hij het kon doorgeven en hij dacht dat ik de Herrezen Draak was. Hij beweerde dat zijn familie het meer dan tweeduizend jaar had bewaard. Beweerde dat zij koningen en koninginnen in de tijd van de Trollok-oorlogen waren geweest en edelen onder Artur Haviksvleugel. Zijn verhaal zou waar kunnen zijn. Het is even onwaarschijnlijk als het vinden van een zegel in een hut op enkele dagen rijden van de Verwordingsgrens.’

Rhand knikte en bukte zich om de doeken op te rapen. Hij was eraan gewend dat het onwaarschijnlijke om hem heen gebeurde; het moest soms ook elders gebeuren. Haastig wikkelde hij het zegel erin en overhandigde het aan Bashere. ‘Bewaak dit heel goed.’ Breek het! Hij onderdrukte de stem genadeloos. ‘Er mag niets mee gebeuren.’ Bashere nam het pakje eerbiedig met beide handen aan. Rhand wist niet eens of de buiging van de man voor hem dan wel voor het zegel was bedoeld. ‘Of het voor één dag is of voor tien jaar, het zal veilig zijn tot je het nodig hebt.’

Heel even nam Rhand hem op. iedereen lijkt op mijn krankzinnigheid te wachten, is er bang voor, maar jij niet. Je moet hebben aangenomen dat ik het zojuist eindelijk werd, maar zelfs toen was je niet bang.’ Bashere trok zijn schouders op en vertoonde een grijns achter zijn grijs wordende snor. ‘Toen ik voor het eerst in m’n zadel sliep, was Muad Cheade maarschalk-krijgsheer. De man was zo gek als een haas in de lentedauw. Minstens tweemaal per dag zocht hij de kleren van zijn lijfknecht af op gif en hij dronk alleen azijn en water. Hij beweerde dat zoiets uitstekend hielp tegen het gif dat die man hem toediende, maar voor zover ik weet, at hij wel alles wat de man voor hem klaarmaakte. Hij heeft een keer een stel eiken laten omhakken omdat die hem aankeken. En daarna stond hij erop dat ze behoorlijk ter aarde werden besteld; hij sprak de lijkrede uit. Heb je enig idee hoe lang het duurt voor je drieëntwintig eiken ten grave hebt gelegd?’

‘Waarom greep niemand in? Zijn familie bijvoorbeeld?’

‘Zij die niet even gek waren als hij, of nog gekker, waren te bang om hem van opzij te begluren. Van Tenobia’s vader mocht niemand trouwens Cheade te na komen, niemand. Misschien was hij gek tot in z’n botten, maar hij was beter dan iedere krijgsheer die ik ooit ben tegengekomen. Hij heeft geen enkele keer een veldslag verloren. Hij verkeerde zelfs nooit op het randje van verlies.’

Rhand lachte. ‘Dus jij volgt me omdat ik de Duistere te slim af zal zijn?’ ik volg je omdat je bent wie je bent,’ zei Bashere kalm. ‘De wereld dient je te volgen, anders zullen de overlevenden liever willen dat ze dood zijn.’

Langzaam knikte Rhand. De Voorspellingen zeiden dat hij de naties zou breken en hen dan zou verbinden. Niet dat hij het wilde, maar de Voorspellingen waren zijn enige leidraad over hoe hij de Laatste Slag diende te strijden en die te winnen. Zelfs zonder die Voorspelling was de eenwording volgens hem noodzakelijk. De Laatste Slag zou niet alleen gaan tussen hem en de Duistere, dat kon hij niet geloven. Misschien werd hij krankzinnig, maar hij was nog niet zo gek dat hij zich beter vond dan ieder ander. Het zou de mensheid zijn tegen Trolloks en Myrddraal. Ook tegen ieder soort schaduwgebroed dat de Verwording zou uitbraken en tegen Duistervrienden die uit hun verborgen schuilplekjes te voorschijn zouden komen. Er zouden andere gevaren opdoemen op het pad naar Tarmon Gai’don en als de wereld niet verenigd was... ]e doet wat je doen moet... Hij wist niet zeker of het zijn idee was of dat van Lews Therin, maar het was, voor zover hij het kon zien, de waarheid.

Hij liep snel naar de zuilenrij en zei over zijn schouder tegen Bashere: ik breng Taim naar de boerderij. Wil je mee?’

‘De boerderij?’ vroeg Taim.

Bashere schudde het hoofd. ‘Nee, dank je,’ zei hij droogjes. Misschien wilde hij geen zenuwen tonen, maar Rhand en Taim samen was zowat alles wat hij kon verdragen. Hij zou de boerderij zeker vermijden. ‘Mijn mannen worden week van het bewaren van de orde in de straten. Ik wil enkelen weer een paar uur recht in het zadel krijgen. Je zou ze vanmiddag komen nazien. Zijn je plannen veranderd?’

‘Welke boerderij?’ vroeg Taim.

Rhand zuchtte, opeens voorzichtig. ‘Nee, ze zijn niet veranderd. Ik zal er zijn als het kan.’ Het was te belangrijk om te veranderen, hoewel alleen Bashere en Mart wisten waarom. Hij mocht niet iemand anders het idee geven dat het meer was dan iets alledaags, een nutteloos gebeuren, passend bij een man die aan de versierselen van zijn nieuwe stand hing, de Herrezen Draak die toegejuicht zou worden door zijn krijgslieden. Vandaag moest hij ook nog een ander bezoek afleggen, waarvan iedereen zou denken dat hij het geheim wilde houden. Misschien bleef het wel geheim – voor de meesten – maar hij wist zeker dat de mensen die het wilden weten, het zouden horen. Hij pakte zijn zwaard dat tegen een van de smalle zuilen stond en gespte de riem om zijn openhangende jas. Die was van onversierde donkere everzwijnhuid, net als de schede en het lange gevest; de gesp was fraai versierd, een fraai uitgewerkte draak van gehard staal, ingelegd met goud. Hij moest die gesp zien kwijt te raken, iets eenvoudigers zien te vinden. Hij kon het echter niet opbrengen, want de gesp was een geschenk van Aviendha. Dat was de reden waarom hij hem niet kwijt wilde. Hij kon dit kringetje nooit doorbreken. Er lag nog iets anders dat van hem was: een lansschacht van twee voet lang met een groen-witte pluim onder de scherpe punt. Hij tilde het op voor hij zich weer naar de binnenhof omkeerde. Een Speervrouw had de korte schacht besneden met draken. Er waren al mensen die het de Drakenstaf noemden, vooral Elenia met haar stel. Rhand hield het ding altijd bij zich om voortdurend te beseffen dat hij misschien meer vijanden had dan hij dagelijks om zich heen zag. ‘Over welke boerderij heb je het?’ Taims stem werd harder. ‘Waar wil je me heen brengen?’

Rhand nam de man heel lang op. Hij mocht Taim niet. Hij voelde een afkeer van iets in zijn manier van doen. Misschien van iets in hemzelf. Hij was al zo lang de enige geleider die niet bang om zich heen keek, bij wie niet het angstzweet uitbrak voor een Aes Sedai. Nou ja, het leek al een heel lange tijd en de Aes Sedai zouden hem wellicht niet willen stillen, nu ze wisten wie hij was. Kon het zo eenvoudig zijn? Was hij jaloers omdat hij niet meer de enige was? Hij dacht van niet. Afgezien van al het andere, zou hij meer geleiders willen verwelkomen die ongehinderd over de wereld wilden rondwandelen. Eindelijk hoefde hij zich geen vreemde vogel meer te voelen. Nee, zo ver zou het niet gaan, niet nu Tarmon Gai’don naderde. Hij was de enige Herrezen Draak. Welke reden hij er ook voor had, hij mocht de man gewoon niet. Dood hem! krijste Lews Therin. Dood ze allemaal! Rhand onderdrukte de stem. Hij hoefde Taim niet aardig te vinden, alleen maar te gebruiken. En hem te vertrouwen. Dat was het moeilijke deel. ik breng je naar een plek waar je mij van dienst kunt zijn.’ zei hij kil. Taim kromp niet in elkaar en fronste niet; hij keek slechts afwachtend toe en zijn mondhoeken bewogen tot iets wat bijna een glimlach werd.

3

De ogen van een vrouw

Rhand onderdrukte zijn ergernis, en Lews Therins gemompel, en reikte naar saidin. Hij ging opnieuw de overbekende strijd aan om te midden van de leegte de Ene Kracht te beheersen en te overleven. De bezoedeling drong tijdens het geleiden in hem door, zelfs in de leegte kon hij voelen hoe die zijn botten, zijn ziel leek binnen te druppelen. Wat hij deed kon hij niet beschrijven, alleen dat hij een vouw in het Patroon maakte, een gat. Dit had hij van zichzelf geleerd en zijn leraar had niet goed kunnen uitleggen wat er achter de dingen zat die hij Rhand bijbracht. Een felle lijn verscheen in de lucht en groeide tot een opening ter grootte van een behoorlijke deur. Eigenlijk leek deze, samen met het uitzicht erachter, te draaien op een zonverlicht leeg veld tussen door droogte verdorde bomen en tot stilstand te komen. Enaila en twee andere Speervrouwen trokken hun sluier op en sprongen erdoor nog bijna voor het stil hing; een handvol anderen volgde, sommigen met de boog schietklaar. Rhand verwachtte niet dat ze hem daar hoefden te beschermen. Hij had de andere kant – als die er was; hij begreep het niet, maar het leek hem er een te zijn – op het open veld geplaatst, omdat de opening van een doorgang voor mensen gevaarlijk kon zijn. Maar tegen een Speervrouw, of elke andere Aiel zeggen dat waakzaamheid niet nodig was, was alsof je een vis vertelde dat hij niet hoefde te zwemmen.

‘Dit is een poort,’ zei hij tegen Taim. ik zal je laten zien hoe je er een kunt maken, als je het nu niet opgepakt hebt.’ De man staarde hem aan. Als hij zorgvuldig had toegekeken, zou hij Rhands weefsel van saidin hebben gezien. Iedere geleider kon dit.

Taim voegde zich bij hem, toen hij het open veld op stapte. Sulin en de andere Speervrouwen volgden. Sommigen keken verachtelijk naar Rhands zwaard, terwijl ze langs hem heen stroomden en zwijgend elkaar hun gebarentaal toeflitsten, ongetwijfeld hun walging uitend.

Enaila en de verkenners hadden zich reeds behoedzaam tussen de verkommerde bomen verspreid. Door hun jassen en broeken, de cadin’sor, gingen ze op in de schaduwen, of ze nu wel of geen groen aan het grijs en bruin hadden toegevoegd. Met de Kracht zag Rhand iedere dode naald aan elke naaldboom; er waren meer dode dan levende naalden. Hij rook het scherpe sap van de lederblad bomen. De lucht zelf rook heet, droog en stoffig. Hier bestond geen gevaar voor hem. ‘Wacht, Rhand Altor,’ klonk een vrouwenstem dringend aan de andere kant van de poort. De stem van Aviendha.

Onmiddellijk liet Rhand het weefsel en saidin los en de poort verdween even knipperend als hij was verschenen. Er waren gevaren en gevaren. Taim keek hem nieuwsgierig aan. Enkele Speervrouwen, met of zonder sluier, gunden zich een ogenblik hem eens goed te bestuderen. Afkeurende blikken. Vingers flitsten in de handtaal van de Speervrouwen. Ze waren echter zo verstandig hun mond dicht te houden. Daarover had hij zich duidelijk uitgesproken.

Zowel nieuwsgierigheid als afkeuring negerend liep Rhand met Taim naast zich tussen de bomen door. Dode bladeren en twijgen knapten krakend onder hun voeten. De Speervrouwen, in een grote kring om hen heen, maakten met hun zachte, tot aan de knie dichtgeregen laarzen geen enkel geluid. Waakzaamheid verdrong hun afkeuring. Sommigen hadden deze tocht al eerder met Rhand gemaakt. Er was nooit iets bijzonders voorgevallen, maar ze waren er rotsvast van overtuigd dat dit bos een goede plek voor een hinderlaag vormde. Vóór Rhands komst betekende leven in de Woestenij sinds zo’n drieduizend jaar mensenheugenis een onafgebroken reeks overvallen, hinderlagen, vetes en oorlogen.

Er waren zeker dingen die hij van Taim kon leren – zij het niet zoveel als Taim dacht – maar het omgekeerde gold ook en het werd tijd dat hij de oudere man wat bijbracht. ‘Vroeg of laat zul je door mij te volgen tegenover een Verzaker komen te staan. Misschien al vóór de Laatste Slag. Waarschijnlijk eerder. Je lijkt niet verbaasd.’

‘Ik heb geruchten gehoord. Ze moesten uiteindelijk wel uitbreken.’ Dus het nieuws verspreidde zich. Ondanks alles moest Rhand grijnzen. De Aes Sedai zouden het niet leuk vinden. Naast al het andere schepte hij er een zeker genoegen in hen bij de neus te nemen. ‘Je kunt te allen tijde van alles verwachten. Trolloks, Myrddraal, Draghkar, grijzels, Gholams...’

Hij aarzelde en de handpalm met het reigerlitteken streek langs zijn lange gevest. Hij had geen idee wat een Gholam was. Lews Therin had zich niet bewogen, maar hij wist dat de naam van hem kwam. Soms dreven stukjes en brokjes van die stem over een onbekende smalle grens naar hem toe en werden deel van Rhands herinneringen, meestal zonder enige verklaring. De laatste tijd kwam het vaker voor. Die stukjes kon hij niet zo onderdrukken als de stem. De aarzeling duurde maar kort.

‘Niet alleen in het noorden, bij de Verwording. Hier en overal. Ze gebruiken de saidinwegen.’ Dat moest hij ook zien op te lossen. Maar hoe? De wegen waren met saidin gemaakt en waren nu duister en even bezoedeld als saidin. Het Schaduwgebroed kon wel niet alle dodelijke en andere gevaren ontwijken die mensen tegenkwamen, maar het kon ze nog steeds gebruiken, en al waren de saidinwegen niet zo snel als de poorten, reizen of zelfs schichten, je kon er toch per dag honderden spannen over afleggen. Een probleem voor later. Hij had te veel problemen voor later. Geërgerd sloeg hij met de Drakenstaf naar een lederblad; stukken van de brede taaie bladeren, vele bruin, vielen omlaag. ‘Als je ooit een verhaal hebt gehoord, hou er dan rekening mee dat het waar is. Zelfs Duisterhonden bestaan en gaan op de Wilde Jacht, al is de Duistere gelukkig nog niet vrij om mee te rijden. Zonder hem zijn ze trouwens al erg genoeg. Sommige kun je op de manier van de legenden doden, maar andere sterven volgens mij alleen als zoiets als lotsvuur wordt gebruikt. Weet je wat lotsvuur is? Als je het niet weet, is dat iets wat ik je niet zal bijbrengen. Als je het kent, gebruik het dan alleen op het Schaduwgebroed. En leer het aan niemand. De bronnen van sommige geruchten die je hebt opgevangen, kunnen... ik weet niet hoe je ze moet noemen, noem het maar bellen van kwaad. Denk aan de gasbellen die soms uit een moeras opstijgen, maar deze stijgen op van de Duistere, terwijl de zegels verzwakken en in plaats van stank zitten ze vol, tja... vol kwaad. Ze zweven door het Patroon tot ze openbarsten en op dat moment kan er van alles gebeuren. Van alles. Je eigen spiegelbeeld kan uit de spiegel springen en je proberen te doden. Geloof me maar.’

Als Taim zich door die opsomming ontzet voelde, liet hij het niet blijken. Hij zei alleen: ik ben in de Verwording geweest; ik heb al eerder Trolloks gedood, en Myrddraal.’ Hij duwde een lage tak opzij en hield hem voor Rhand vast. ik heb nog nooit van lotsvuur gehoord, maar als een Duisterhond op me afkomt, zal ik wel een manier vinden om met hem af te rekenen.’

‘Goed.’ Dat gold zowel voor Taims onwetendheid als voor zijn zelfvertrouwen. Lotsvuur was een stuk kennis dat van Rhand best volkomen vergeten mocht worden. ‘Als je geluk hebt zul je zoiets hier nooit tegenkomen, maar je kunt nooit weten.’

Opeens hielden de bomen op en stonden ze op een boerenerf, met een verwaarloosd huis van één hoog onder een rietdak met een schoorsteen, waaruit rook kringelde. Ernaast stond een grote, scheef gezakte schuur. Het was hier niet koeler dan in de stad op enkele spannen afstand, en de zon schroeide even erg. Kippen krabbelden naar voedsel in het zand, twee vaalbruine koeien herkauwden achter het hek van een omheind weiland. Een kudde zwarte geiten aan kettingen was druk bezig bladeren van de bereikbare struiken te trekken, en in de schaduw van de schuur stond een kar met hoge wielen. Het geheel leek echter niet erg op een boerderij. Er waren geen akkers te zien, de bomen kwamen overal tot vlak bij het erf. Een enkel slingerend zandpad leidde naar het noorden voor de zeldzame ritten naar de stad. En er waren te veel mensen.

Vier vrouwen, drie van middelbare leeftijd, hingen de was aan een stel lijnen. Een tiental kinderen, niemand ouder dan negen of tien, speelde tussen de kippen. Er waren ook mannen, die bijna allemaal aan het werk waren, ongeveer zevenentwintig stuks, hoewel het bij sommigen wat overdreven was hen mannen te noemen. Eben Hopwil, de magere kerel die een emmer water putte, beweerde dat hij twintig was, maar was zeker vier of vijf jaar jonger. Zijn neus en oren leken zijn grootste lichaamsdelen te zijn. Fedwin Mor, een van de drie zwetende rietdekkers, was behoorlijk wat potiger en bezat beduidend minder pukkels, maar was zeker niet ouder. Ruim de helft van de mannen was maar zo’n twee of drie jaar ouder dan dit tweetal. Rhand had ze bijna terug naar huis gestuurd, in ieder geval Eben en Fedwin, maar de Witte Toren nam even jonge, of zelfs nog jongere novices aan. De donkere haren op enkele hoofden toonden wat grijs. Voor de schuur stond de gerimpelde Damer Flinn, die afgesneden takken gebruikte om twee jongere mannen te tonen hoe ze een zwaard moesten hanteren. Damer hinkte en bezat nog slechts een kransje wit haar. Hij had in de koninginnengarde gediend tót een Morlandse lans zijn dij had getroffen. Hij was geen zwaardvechter, maar leek kundig genoeg om de anderen te tonen hoe ze zich niet in hun eigen voeten zouden steken. De meesten waren Andoranen, enkelen kwamen uit Cairhien. Uit Tyr was nog niemand gekomen, hoewel ook daar het pardon was verkondigd. Het zou tijd kosten voor er mannen van zo ver zouden aankomen. Damer zag als eerste de Speervrouwen, gooide zijn tak neer en wees zijn leerlingen op Rhand. Eben liet met een schreeuw zijn emmer vallen, waardoor het water over hem heen spatte. Iedereen struikelde gehaast en schreeuwend naar het huis en stelde zich bezorgd achter Damer op. Er verschenen nog twee vrouwen vanuit het huis, met schorten voor en rode gezichten van het koken, die de anderen hielpen om de kinderen achter de mannen bijeen te houden.

‘Daar zijn ze,’ zei Rhand tegen Taim. ‘Je hebt nog bijna een halve dag. Hoeveel kun je op de proef stellen? Ik wil weten wie het zo vlug mogelijk kan leren.’

‘Dit stel lijkt me de droesem van het vat,’ begon Taim minachtend, maar hij bleef opeens midden op het er staan en staarde Rhand aan. Rond zijn voeten scharrelden kippen in het zand. ‘Je hebt er nog geen enkele op de proef gesteld, nietwaar? In de naam van het Licht, waarom...? Jij kunt het niet, hè? Je kunt Reizen naar je weet niet hoe je jongens op hun talent kunt beproeven.’

‘Sommigen willen eigenlijk niet geleiden.’ Rhand ontspande de spieren van zijn hand op zijn zwaardgevest. Hij wilde deze man zijn onwetendheid liever niet bekennen. ‘Sommigen denken slechts aan de kans op roem, rijkdom of macht. Maar ik wil iedere man behouden die het kan leren, welke redenen hij ook heeft.’

De leerlingen – de mannen die leerlingen zouden worden – stonden voor de schuur en keken hem en Taim met een redelijke schijn van kalmte aan. Ze waren tenslotte allen naar Caemlin gekomen in de hoop dat ze van de Herrezen Draak zouden leren of met de gedachte dat dat zou gebeuren. Hun ogen volgden echter veeleer behoedzaam en geboeid, en ook boos bezorgd, de Speervrouwen die zich rond de boerderij opstelden en in het huis en de schuur rondkeken. De vrouwen drukten de kinderen tegen zich aan en hielden hun ogen strak op Rhand en Taim gericht, waarbij hun gezichten zowel nietszeggende blikken toonden als bezorgd gekauw op de lippen.

‘Vooruit,’ zei Rhand. ‘Het wordt tijd dat je je leerlingen ontmoet.’ Taim schoof van hem weg. ‘Wil je me echt alleen hiervoor? Moet ik proberen dit zielige afval iets te leren? Is er wel iemand bij die het kan leren? Hoeveel geleiders verwacht je bij dit handjevol dat per ongeluk naar je toe is gezworven?’

‘Dit is belangrijk, Taim. Ik zou het zelf doen als ik het kon en er de tijd voor had.’ Tijd was altijd het sleutelwoord, er was nooit genoeg tijd. En hij had het toegegeven, al hield hij er een vieze smaak in zijn mond aan over. Hij besefte dat hij Taim eigenlijk niet mocht, maar dat zoiets ook niet nodig was. Rhand liep verder en even later haalde de man hem met grote stappen weer in. ‘Je hebt het over vertrouwen gehad. Ik vertrouw jou dit toe.’ Vertrouw niemand’, hijgde Lews Therin in de grijze schuilplekken. Nooit! Vertrouwen betekent de dood! ‘Stel ze op de proef en begin ze les te geven zodra je weet wie het kan Ieren.’

‘Zoals de Drakenheer verlangt,’ mompelde Taim wrang, terwijl ze bij de wachtende groep kwamen. Ze werden begroet met onhandige buigingen en knixen.

‘Dit is Mazrim Taim,’ kondigde Rhand aan. Natuurlijk vielen hun monden open en werden hun ogen groot. Sommige jongere mannen leken te denken dat hij en Taim hier voor een gevecht waren gekomen; anderen hoopten op zoiets. ‘Stel je aan hem voor. Vanaf vandaag zal hij jullie lesgeven.’ Taim keek Rhand met opeengeperste lippen aan, terwijl de leerlingen zich traag voor hem opstelden en hun namen noemden.

Eigenlijk verschilde het optreden van de mannen behoorlijk. Fedwin drong zich ijverig naar voren, terwijl Eben zich met een wit gezicht achteraf hield. De anderen zaten daar aarzelend en onzeker ergens tussenin, maar wilden uiteindelijk wel hun naam noemen. Rhands verklaring betekende voor sommigen een einde van weken van wachten, van jaren van dromen wellicht. Vandaag begon de werkelijkheid en de werkelijkheid betekende geleiden met alles wat dat voor een man inhield.

Een broodmagere man, met donkere ogen en gekleed in grove boerenkleding, negeerde Taim en glipte uit de groep weg. Jur Gradi was zes of zeven jaar ouder dan Rhand en stond met z’n voeten schuifelend met beide handen zijn stoffen pet rond te draaien. Hij staarde strak naar de pet of naar het zand onder zijn versleten laarzen en keek nu en dan op naar Rhand. ‘Eh... mijn heer Draak, ik heb zo eens nagedacht enne... mijn pa heeft nu de zorg voor mijn gedoente, een pracht stuk land als de beek niet droogvalt... de oogst staat misschien op het land als het heeft geregend enne...’ Hij verfrommelde de pet en streek hem toen weer zorgvuldig glad. ‘Ik dacht erover maar eens naar huis te gaan.’

De vrouwen waren niet rond Taim gaan staan. In een zwijgende rij, met bezorgde ogen, hielden ze hun kinderen stevig vast en keken toe.

De jongste, een gezette lichtblonde vrouw met een vierjarig jongetje dat met haar vingers speelde, was Sora Gradi. Deze vrouwen waren hun mannen gevolgd, maar Rhand vermoedde dat de helft van hun gesprekken uiteindelijk steeds weer draaide om het vertrek. Vijf mannen waren reeds weggegaan en al had niemand het als reden opgegeven, ze waren allevijf getrouwd geweest. Geen enkele vrouw zou zich toch op haar gemak voelen wanneer haar echtgenoot erop wachtte te kunnen geleiden? Het zou lijken of je op zijn zelfmoord wachtte. Sommigen zouden zeggen dat dit geen plek voor gezinnen was, maar hoogstwaarschijnlijk zouden dezelfde mensen ook beweren dat mannen hier niet hoorden. Volgens Rhand hadden de Aes Sedai een fout gemaakt door zich van de wereld af te zonderen. Afgezien van de Aes Sedai zelf, betraden weinig mensen de Witte Toren, alleen vrouwen die Aes Sedai wilden worden en zij die hen dienden. Het was maar een handvol mensen dat hulp zocht en dan alleen als men zich behoorlijk onder druk voelde staan. Wanneer een Aes Sedai de Toren verliet, bleven de meesten op zichzelf en sommigen verlieten de Toren nooit. Voor een Aes Sedai waren mensen speelstukken en was de wereld het bord en niet de plaats waar ze woonden en leefden. Voor hen was alleen de Witte Toren echt. Geen enkele man zou de wereld en de gewone mensen vergeten wanneer hij zijn gezin elke dag onder ogen had. Dit hoefde slechts te duren tot aan Tarmon Gai’don – hoe lang? een jaar? twee? – maar het was de vraag of het zolang kón duren. Op de een of andere manier zou het zo moeten, en hij zou zorgen dat het standhield. Een gezin herinnerde een man aan de reden waarom hij streed.

Sora’s ogen lieten Rhand niet los.

‘Ga, als je dat wilt,’ zei hij tegen Jur. ‘Je kunt elk ogenblik vertrekken voor je echt leert hoe je moet geleiden. Als je die stap eenmaal zet, ben je een soort soldaat. Je weet dat we iedere soldaat nodig hebben. Iedereen die we voor de Laatste Slag kunnen vinden, Jur. Je kunt erop rekenen dat de Schaduw nieuwe Gruwheren die kunnen geleiden klaar heeft staan. Maar het is jouw keus. Misschien zul je in staat zijn het op je boerderij te overleven. Ergens ter wereld zullen plekjes bestaan die aan de komende gebeurtenissen zullen ontsnappen. Ik hoop het. In ieder geval zullen wij en de anderen ons inzetten, zodat zoveel mogelijk mensen het overleven. Niettemin kun je toch wel minstens je naam aan Taim geven. Het zou heel jammer zijn als je weggaat zonder te weten of je het kunt of niet.’ Rhand wendde zich af van de verwarring op Jurs gezicht en vermeed Sora aan te kijken. En jij veroordeelt de Aes Sedai omdat ze met mensen spelen, dacht hij verbitterd. Hij deed wat hij moest doen.

Taim luisterde naar de namen uit het onrustige groepje en wierp nog steeds boze blikken op Rhand. Opeens leek er een eind aan Taims geduld te komen. ‘Genoeg! Namen komen later, tenminste van de mensen die er morgen nog zullen zijn. Wie wil als eerste de proef afleggen?’ Die woorden waren voldoende om hun meteen de mond te snoeren. Sommigen keken hem zo star aan dat ze niet eens met hun ogen knipperden. Taim wees Damer aan. ‘Laat ik beginnen met jou op weg te helpen. Kom hier.’ Damer bewoog pas toen Taim hem bij de arm greep en hem een paar stappen van de anderen wegleidde. Rhand keek toe en bewoog zich naar het tweetal. ‘Hoe meer Kracht gebruikt wordt,’ vertelde Taim aan Damer, ‘hoe gemakkelijker je de weerkaatsingen kunt opvangen. Aan de andere kant: een te grote weerkaatsing doet heel onplezierige dingen met je hersens, doden je misschien wel, dus zal ik klein beginnen.’ Damers ogen knipperden. Hij begreep er zichtbaar geen woord van, afgezien van die onplezierige dingen en doden. Rhand wist echter dat de uitleg voor hem was bedoeld; Taim hield zijn onwetendheid verborgen. Onverwachts verscheen een vlammetje van een duim hoog dat midden in de lucht danste, op gelijke afstand tussen de drie mannen. Rhand kon het beetje Kracht in Taim voelen en zag’de dunne stroom Vuur die de man weefde. Het vlammetje luchtte Rhand geschokt op, geschokt omdat Taim hiermee bewees echt te kunnen geleiden. Basheres eerste twijfel moest hem zijn bijgebleven.

‘Richt al je aandacht op de vlam,’ zei Taim. ‘Jij bent de vlam, de wereld is de vlam; alles wat bestaat is de vlam.’

‘Voel niks, alleen pijn achter m’n ogen,’ mopperde Damer die met de rug van zijn ruwe, eeltige hand het zweet van zijn voorhoofd veegde. ‘Hou je aandacht erbij,’ snauwde Taim. ‘Praat niet, denk niet, beweeg niet. Alle aandacht!’ Damer knikte, knipperde met zijn ogen na Taims frons en verstarde, terwijl hij zwijgend naar het vlammetje staarde. Taim leek heel gespannen, maar waarom wist Rhand niet zeker. Hij leek te luisteren. Naar een weerkaatsing, had hij gezegd. Rhand richtte zijn aandacht, luisterde, voelde naar... iets.

De tijd strekte zich uit zonder dat een van de drie een spier bewoog. Vijf, zes, zeven lange minuten, waarbij Damer niet eens met zijn ogen knipperde. De oudere man ademde zwaar en zweette zo erg dat het leek of iemand een emmer water over zijn hoofd had omgekeerd. Tien minuten.

Opeens voelde Rhand het. De weerkaatsing. Iets kleins, een weerkaatsing van het minieme stroompje Kracht dat in Taim klopte, maar het leek van Damer te komen. Dit moest Taim dus bedoelen, maar Taim bewoog niet. Misschien was er meer, of misschien was het niet wat Rhand dacht.

Nog meer tijd verstreek. Eindelijk knikte Taim en liet het vlammetje en saidin gaan. ‘Jij kunt het leren... Damer, nietwaar?’ Hij leek verbaasd. Ongetwijfeld had hij niet gedacht dat de eerste de beste, en nog wel een kalende oude man, de proef zou doorstaan. Damer grinnikte zachtjes; hij zag eruit alsof hij ging braken, ik neem aan dat ik niet verbaasd moet zijn als alle simpele zieltjes hier slagen,’ mompelde de man met de haviksneus, een zijdelingse blik op Rhand werpend. ‘Jij schijnt voor wel tien man geluk te hebben.’

De andere ‘simpele zieltjes’ schuifelden verontrust met hun laarzen. Ongetwijfeld hoopten enkelen al dat ze zouden falen. Ze konden nu niet meer terug, maar als ze faalden, konden ze naar huis in de wetenschap dat ze het hadden geprobeerd. Ze hoefden dan niet meer onder ogen te zien wat er gebeurde als ze slaagden. Rhand zelf was wat verbaasd. Er was tenslotte niet meer geweest dan die weerkaatsing, en die had hij vóór Taim gevoeld, de man die wist waarnaar hij zocht.

‘Mettertijd zullen we uitzoeken hoe sterk je kunt worden,’ zei Taim, terwijl Damer zich bij de anderen voegde. Ze schiepen wat ruimte om hem heen en keken hem niet aan. ‘Misschien zul je even sterk blijken te zijn als ik, of zelfs als de Drakenheer.’ De ruimte rond Damer werd nog enkele duimpjes groter. ‘Alleen de tijd zal het leren. Let goed op wanneer ik de anderen op de proef stel. Als je scherp genoeg bent, kun je het te pakken hebben tegen de tijd dat ik er nog vier of vijf heb gevonden.’ Een snelle blik op Rhand vertelde dat dit voor hem was bedoeld. ‘Goed, wie is de volgende?’ Niemand bewoog. De Saldeaan streek langs zijn kin. ‘Jij!’ Hij wees naar een stevige kerel van ruim boven de dertig, een donkerharige wever die Kely Huldin heette. In de rij vrouwen klonk gekreun. Kely’s vrouw.

Zesentwintig proeven zouden de rest van de dag in beslag nemen, misschien wel meer. Heet of niet, de dagen werden korter alsof het echt winter ging worden, en één niet geslaagde proef zou veel meer tijd kosten dan een proef bij iemand die het kon, gewoon vanwege de zekerheid. Bashere wachtte op hem en hij moest Weiramon nog bezoeken en...

‘Ga ermee door,’ zei Rhand. ik kom morgen terug om te zien hoe het gegaan is. Denk aan het vertrouwen dat ik in je stel.’ Vertrouw hem niet, gromde Lews Therin. De stem leek te komen van een gemantelde figuur in de schaduwen van Rhands hoofd. Geen vertrouwen. Vertrouwen betekent de dood. Dood hem. Dood ze allemaal. O, sterven en alles achter de rug te hebben, alles gedaan te hebben. Slapen zonder dromen, dromen van llyena, vergeef me Ilyena, geen vergeving, alleen de dood, verdien te sterven... Rhand wendde zich af voor de strijd op zijn gezicht zichtbaar werd. ‘Morgen, als het me lukt.’ Taim haalde hem in voor hij en de Speervrouwen halverwege de bomen waren. ‘Als je nog wat langer blijft, kun je de proef zelf leren.’ Er klonk ergernis in zijn stem door. ‘Als ik er nog vier of vijf vind, wat me niet zou verbazen. Je schijnt het geluk van de Duistere zelf te hebben. Ik neem aan dat je dit wilt leren, tenzij je het allemaal op mijn schouders wilt schuiven. Ik waarschuw je dat het heel langzaam gaat, hoe hard ik ook doorpees. Die Damer heeft nog dagen, nee, weken nodig voor hij iets van saidin kan voelen, laat staan aanraken. Alleen aanraken, nog geen vonkje geleiden.’

‘Ik heb de proef al begrepen,’ antwoordde Rhand. ‘Het was niet zo moeilijk. En ik ben wel van plan het allemaal op jouw schouders te leggen, tot je meer geleiders kunt vinden en hun genoeg kunt leren om jou verder te helpen. Denk eraan wat ik heb gezegd, Taim. Breng het hun snel bij.’ Daarin school een gevaar. Het leren over de vrouwelijke helft van de Ware Bron was het leren omhelzen. Zo had Rhand het tenminste begrepen. Je moest leren je te onderwerpen aan iets wat zou gehoorzamen wanneer je je er eenmaal aan onderworpen had. Het betekende het leiden van een enorme kracht die je geen kwaad zou doen tenzij je hem verkeerd gebruikte. Elayne en Egwene vonden dat heel natuurlijk, voor Rhand was het bijna ongelooflijk. Geleiden van de mannelijke helft was een eeuwige strijd in beheersing en overleving. Als je er te ver in sprong, te snel, leek je een jongetje dat naakt in een strijdperk met zwaarbewapende vijanden werd geworpen. Zelfs nadat je het had geleerd, kon saidin je vernietigen, doden of je geest wissen, afgezien van het gewoon wegbranden van je vaardigheid om te geleiden. Dezelfde prijs die de Aes Sedai van gevangen geleiders opeisten, kon een geleider in één zorgeloos ogenblik ontwrongen worden, wanneer hij zijn verdediging liet zakken. Al moest gezegd worden dat sommige mannen bij de schuur die prijs op dit ogenblik niet wensten op te brengen. Kely Huldins vrouw hield hem bij zijn hemd vast en sprak hem met haar ronde gezicht fel toe. Kely draaide onzeker zijn hoofd heen en weer en de andere getrouwde mannen keken verontrust naar hun vrouwen. Er was echter een oorlog gaande en oorlogen veroorzaakten slachtoffers, zelfs onder getrouwde mannen. Licht, hij kreeg zo’n harde huid dat hij een geit ziek kon maken. Hij wendde zich een beetje af, zodat hij Sora Gradi’s ogen niet hoefde te zien. ‘Ga tot het uiterste met ze,’ zei hij tegen Taim. ‘Leer hun zoveel mogelijk, zo snel als ze het maar kunnen leren.’

Taims mond verstrakte iets bij deze woorden. ‘Zoveel als ze kunnen leren,’ zei hij effen. ‘Maar wat? Ik neem aan dingen die als wapens kunnen worden gebruikt.’ »

‘Wapens,’ beaamde Rhand. Het moesten allemaal wapens worden, stuk voor stuk, hijzelf ook. Konden wapens zich een gezin veroorloven? Kon een wapen zich liefde veroorloven? Hé, waar kwam dat vandaan? ‘Alles wat ze kunnen leren, maar dat vooral.’ Het waren er maar weinig. Zevenentwintig, en Rhand zou zichzelf gelukwensen dat hij als ta’veren die mannen naar zich toe had getrokken, wanneer er slechts een geleider meer in de groep zat dan Damer. Aes Sedai grepen en stilden echte geleiders en ze waren er de laatste drieduizend jaar heel ervaren in geworden. Sommige Aes Sedai namen eigenlijk aan dat ze er veel te goed in geslaagd waren. Dat ze iets ongewenst hadden bereikt: het uit de mensheid wieden van de vaardigheid om te geleiden. De Witte Toren was ervoor gebouwd om jaarlijks zo’n drieduizend Aes Sedai te huisvesten, en nog veel meer indien alle krachten werden verzameld. Er waren honderden kamertjes voor de meisjes die les kregen, maar voor de afscheiding waren er slechts ongeveer veertig novices in de Toren geweest en minder dan vijftig Aanvaarden. ‘Ik heb meer mannen nodig, Taim. Hoe dan ook, vind ze. Leer ze als eerste hoe ze anderen de proef af kunnen nemen.’

‘Je bent dus van plan even sterk te worden als de Aes Sedai?’ Taim leek onverstoord door dit mogelijke plan van Rhand. Zijn donkere ogen stonden kalm.

‘Hoeveel Aes Sedai zijn er nu zo in totaal? Duizend?’

‘Zoveel niet, denk ik,’ zei Taim behoedzaam.

Het menselijk ras uitziften. Bloedvuur, zelfs al hadden ze er een reden voor. ‘Nou ja, er zullen toch wel genoeg vijanden zijn.’ Aan vijanden had hij zeker geen gebrek. De Duistere en de Verzakers, Schaduwgebroed en Duistervrienden. In ieder geval de Witmantels en heel waarschijnlijk de Aes Sedai. Minstens enkele van hen, de zusters van de Zwarte Ajah, en zij die hem wilden overheersen. Ook die laatsten rekende hij tot zijn vijanden, al vonden zij zelf van niet. Er zouden zeker Gruwheren rondlopen, zoals hij al had gezegd. En daarnaast nog veel meer. Genoeg vijanden om zijn plannen te vernielen, om alles te verwoesten. Zijn greep om de gesneden schacht van de Drakenstaf verstrakte. Tijd was de allergrootste vijand en die vijand zou het moeilijkst verslagen kunnen worden. ‘Ik ga van ze winnen, Taim. Van allemaal. Zij denken dat ze alles plat kunnen leggen. Het is altijd een verwoesten en vernietigen, nooit iets opbouwen. Ik ga iets bouwen, iets achterlaten, wat er ook gebeurt. Ik ga de Duistere verslaan. En saidin schoonmaken, zodat mannen niet bang voor krankzinnigheid hoeven te zijn en de wereld geen vrees meer hoeft te koesteren voor geleiders en...’

De groen-witte pluim zwaaide heen en weer terwijl hij kwaad de speer bewoog. Het was onmogelijk. De hitte en het stof lachten hem uit. Iets ervan moest worden gedaan, maar alles tegelijk was onmogelijk. Ze mochten al blij zijn als ze de overwinning behaalden en stierven voor ze krankzinnig werden, maar hij wist niets te bedenken om dat weinige te bereiken. Hij kon slechts blijven proberen. Er moest een manier zijn. Als er zoiets als gerechtigheid bestond, dan was er een manier.

‘Saidin schoonmaken,’ zei Taim zachtjes. ‘Ik denk dat het meer Kracht zou vergen dan je je kunt voorstellen.’ Zijn ogen gingen nadenkend half dicht. ‘Ik heb gehoord van dingen als sa’angrealen. Heb jij er een waarvan je aanneemt, dat...’

‘Denk niet aan wat ik wel of niet heb,’ snauwde Rhand. ‘Jij geeft les aan iedereen die het kan leren, Taim. Ga daarna meer geleiders zoeken. De Duistere wacht niet op ons. Licht! We hebben niet genoeg tijd, Taim, maar we moeten het ermee doen. Dat moet!’ ‘Ik zal doen wat ik kan. Reken er alleen niet op dat Damer morgen al vestingwallen kan slechten.’

Rhand aarzelde. ‘Taim? Kijk uit voor elke leerling die te snel leert. Laat me dat onmiddellijk weten. Misschien probeert een Verzaker in de groep te glippen.’

‘Een Verzaker!?’ Het was bijna gefluister. Voor de tweede keer leek Taim geschokt, waarna hij ditmaal echt volkomen bescheiden vroeg: ‘Waarom zou...’

‘Hoe sterk ben jij?’ onderbrak Rhand hem. ‘Reik naar saidin. Doe het. Grijp zoveel als je kunt vasthouden.’

Heel even keek Taim hem aan, uitdrukkingsloos, toen stroomde de Kracht in hem. Er was geen gloed zoals vrouwen om elkaar konden zien, slechts een gevoel van kracht en dreiging, maar Rhand voelde het duidelijk, kon het beoordelen en meten. Taim hield voldoende saidin vast om in een paar tellen de boerderij en iedereen te verdelgen. Hij had voldoende om voor zover het oog reikte van alles een woestijn te maken. Het was niet veel minder dan Rhand uit zichzelf opbracht, maar misschien hield de man zich in. Hij voelde geen inspanning en wellicht wilde hij niet zijn volledige kracht aan Rhand tonen; hoe kon hij weten hoe Rhand zou reageren?

Saidin en het gevoel ervan verflauwden en voor het eerst besefte Rhand dat ook hij vervuld was van de mannelijke helft van de Bron, een groeiende vloed van elke stroom die hij door de angreaal in zijn jaszak kon aantrekken. Dood hem, mompelde Lews Therin. Dood hem nu! Heel even was Rhand geschokt; de leegte om hem huiverde, saidin raasde en brulde en hij liet net op tijd de Kracht los voor die de leegte met hem kon vermorzelen. Had hij de Bron gegrepen of Lews Therin? Dood hem! Dood hem!

Inwendig slaakte Rhand een woeste gil. Hou je bek! Tot zijn verbazing verdween de andere stem.

Het zweet gutste langs zijn gezicht en hij veegde het weg met een hand die wilde beven. Hijzelf had de Bron gegrepen. Dat kon niet anders. De stem van een dode kon het niet hebben gedaan. Onbewust had hij niet hulpeloos willen toekijken hoe Taim zoveel saidar vasthield. Dat was het.

‘Kijk gewoon goed uit voor iemand die het te snel leert,’ mompelde hij. Misschien vertelde hij Taim te veel, maar mensen hadden het recht te weten waar ze tegenover stonden. Zoveel als ze moesten weten. Taim noch iemand anders mocht ontdekken waar hij veel van zijn kennis had opgestoken. Als ze ontdekten dat hij een Verzaker gevangen had gehouden en hem had laten ontsnappen... Als het uitlekte zou het gerucht het niet over een gevangene hebben. De Witmantels beweerden dat hij een valse Draak was en bovendien waarschijnlijk een Duistervriend. Dat zeiden ze altijd van iedereen die de Kracht kon aanraken. Als de wereld ooit van Asmodean hoorde, zouden veel meer mensen het geloven. Het deed er niet toe dat Rhand voor zijn lessen met saidin een man nodig had, omdat geen enkele vrouw dat kon, zoals een vrouw evenmin zijn weefsels kon zien of hij haar stromen. Mannen nemen het ergste gemakkelijk aan en vrouwen geloven dat het iets veel smerigers verbergt. Dat was een oud spreekwoord uit Emondsveld. Hij zou zelf wel met Asmodean afrekenen als de man zich ooit weer vertoonde. ‘Hou gewoon je ogen open. Onopvallend.’

‘Zoals mijn heer Draak beveelt.’ De man boog werkelijk even voor hij weer naar het boerenerf terugliep.

Rhand besefte dat de Speervrouwen hem aankeken; Enaila en Somara, Sulin, Jalani en alle anderen terwijl er een grote zorg uit hun ogen sprak. Ze aanvaardden bijna alles wat hij deed, alles wat hem ineen deed krimpen, alles waarvan iedereen met uitzondering van de Aiel terugschrok. Wat hun tegen de haren instreek, waren vaak voor hem onbegrijpelijke zaken. Ze aanvaardden hem en waren bezorgd over hem! ‘Je moet jezelf niet uitputten,’ zei Somara kalm. Rhand keek haar aan en de vlasblonde vrouw werd rood. Misschien vond ze dit geen openbare plek – Taim was al te ver weg om het op te kunnen vangen – maar de opmerking was veel te onbeschaamd.

Enaila trok echter een sjoefa uit haar gordel en overhandigde die aan hem. ‘Te veel zon is niet goed voor je,’ mompelde ze. Een ander mompelde: ‘Hij heeft een vrouw nodig die voor hem zorgt.’ Hij zag niet wie; zelfs Somara en Enaila roddelden er alleen achter zijn rug over. Hij wist wie bedoeld werd. Aviendha. De beste vrouw voor een zoon van een Speervrouw was toch een Speervrouw die de speer had opgegeven om Wijze te worden?

Hij onderdrukte een steek van woede, wikkelde de sjoefa rond zijn hoofd en was er dankbaar voor. De zon was echt heet en de grijsbruine stof hield verrassend veel warmte tegen. Zijn zweet verdampte meteen. Kende Taim misschien net zo’n kunstje als de Aes Sedai om de warmte of de kou af te weren? Saldea lag in het hoge noorden, maar de man leek lang niet zoveel te zweten als een Aiel. Ondanks zijn dankbaarheid zei Rhand alleen: ‘En ik moet zeker niet hier blijven staan en tijd verknoeien.’

‘Tijd verknoeien?’ vroeg Jalani met een veel te onschuldig stemmetje. Ze sloeg haar sjoefa opnieuw om en even was haar rode haar te zien dat bijna even rood was als dat van Enaila. ‘Hoe kan de Car’a’carn tijd verknoeien? De laatste keer dat ik evenveel zweette als hij, had ik van zonsopgang tot zonsondergang gerend.’

Gegrijns en luid gelach verspreidden zich onder de Speervrouwen. De roodharige Maira, minstens tien jaar ouder dan Rhand, sloeg zich op de dijen, de goudharige Desora verborg haar glimlach als altijd achter haar hand. Liah met het litteken sprong huppelend op en neer, terwijl Sulin bijna dubbel klapte. Het beste dat je van Aielgrapjes kon zeggen was dat ze vreemd waren. In verhalen werden nooit grapjes ten koste van een held gemaakt, zelfs geen vreemde grapjes, en waarschijnlijk evenmin bij koningen. Een deel van het probleem was dat een stamhoofd, zelfs de Car’a’carn, geen koning was. In veel opzichten bezat hij koninklijk gezag, maar iedere Aiel kon naar een stamhoofd toestappen en hem duidelijk maken wat hij ervan vond. Het overgrote deel van het probleem was echter iets anders.

In Emondsveld was hij opgegroeid en opgevoed door Tham Altor en zijn vrouw Kari, tot zij toen Rhand vijf was stierf, maar zijn echte moeder was een Maagd van de Speer geweest die bij zijn geboorte op de helling van de Drakenberg was gestorven. Ze was geen Aiel, in tegenstelling tot zijn vader, maar wel een Speervrouw. Nu werd hij getroffen door Aielgewoonten die sterker waren dan de wet. Nee, niet getroffen, hij werd erdoor omhuld. Geen enkele Speervrouw kon trouwen en daarna de speer blijven dragen. Als zij de speer niet opgaf, werden haar kinderen door de Wijzen aan een andere vrouw gegeven, een vrouw die de Speervrouw nooit zou kennen. Elk kind, geboren uit een Speervrouw, werd geacht geluk te brengen, zowel voor het kind zelf als voor hen bij wie het opgroeide. Alleen de pleegmoeder en haar man wisten dat het niet hun eigen kind was, maar afgezien daarvan zei de Aielvoorspelling van Rhuidean dat de Car’a’carn een kind van een Maagd van de Speer zou zijn, opgevoed door natlanders. Voor de Speervrouwen was Rhand het kind dat namens alle kinderen was teruggekomen; het eerste kind van een Maagd van de Speer die iedereen bekend was.

De meesten, of ze nu ouder waren dan Sulin of even jong als Jalani, verwelkomden hem als een lafig verloren broer. In het openbaar betoonden ze hem evenveel eer als ieder stamhoofd, hoe weinig dat soms ook mocht zijn, maar als ze met hem alleen waren, was hij net hun eigen broer. En of hij nu jonger dan wel ouder was, leek niets met de leeftijd van de Speervrouw te maken te hebben. Hij prees zichzelf gelukkig dat slechts een handvol hetzelfde deed als Enaila en Somara, maar het ergerde hem gewoon als een vrouw die niet ouder was dan hij, zich gedroeg alsof hij haar zoon was.

‘Dan moeten we ergens heen waar ik niet zal rennen,’ zei hij, en hij wist een grijns op te brengen. Dat was hij hun verschuldigd. Sommigen waren reeds voor hem gestorven en nog meer zouden er sterven voor het voorbij was. De Speervrouwen beteugelden hun pret, klaar om te gaan waar de Car’a’carn zei, klaar om hem te beschermen. De vraag was, waarheen? Bashere wachtte op zijn geheel toevallige bezoek, maar als Aviendha ervan had gehoord, was ze misschien bij Bashere. Rhand had haar zoveel mogelijk ontlopen, zoveel mogelijk voorkomen alleen met haar te zijn, omdat hij alleen met haar wilde zijn. Het was hem zowaar gelukt dit voor de Speervrouwen geheim te houden. Als ze hier ooit enig vermoeden van kregen, zouden ze het hem heel ellendig maken. Het feit was dat hij van haar weg móést blijven, want hij droeg de dood als een besmettelijke ziekte met zich mee. Hij was de prooi en de mensen om hem heen stierven. Hij moest zich hard maken en toestaan dat Speervrouwen stierven – het Licht mocht hem eeuwig voor die belofte laten branden! – maar Aviendha had de speer opgegeven om voor Wijze te leren. Hij wist niet zeker wat hij voor haar voelde, alleen dat haar dood ook iets in hem zou doden. Het was maar gelukkig dat zij voor hem weinig gevoelens koesterde. Ze probeerde alleen vlak bij hem te blijven omdat de Wijzen dat wilden en omdat ze hem voor Elayne in de gaten wilde houden. Die twee redenen maakten de toestand voor Rhand niet gemakkelijker, eerder het tegenovergestelde.

De beslissing was eigenlijk gemakkelijk. Bashere zou moeten wachten, zodat hij Aviendha kon vermijden. Het bezoek aan Weiramon dan; dat zou volgens de opzet in het paleis beginnen, zogenaamd in het geheim, maar met de bedoeling dat het ontdekt werd. Een dwaze reden voor een beslissing, maar wat moest een man wanneer een vrouw niet verstandig wilde zijn? Op deze manier had hij er het meeste aan. Zij die verondersteld werden van het bezoek te horen, zouden dat vernemen en misschien geloven wat ze juist moesten geloven omdat het echt heel stiekem plaatsvond. Misschien zou het bezoek aan Bashere en zijn Saldeanen nog toevalliger lijken als hij het laat op dee dag bracht. Ja. Kronkels binnen kronkels, en dat was heel waardevol voor een Cairhienin die het Spel der Huizen speelde.

Hij greep saidin en opende een doorgang. De streep licht verbreedde zich en toonde de binnenkant van een grote groen gestreepte tent, leeg, afgezien van de tapijten en kleurige kleedjes met Tyreense doolhofpatronen. Aan deze kant bestond nog minder kans op een hinderlaag dan bij de boerderij, maar Enaila, Maira en de anderen sluierden zich toch en sprongen erdoorheen. Rhand wachtte even en keek om.

Kely Huldin begaf zich met gebogen hoofd naar de boerderij en zijn vrouw liep met hun twee kinderen naast hem. Ze stak telkens haar hand uit om hem troostend op de schouder te kloppen, maar zelfs op dat verre boerenerf kon Rhand zien dat haar gezicht straalde. Kely had zo te zien gefaald. Taim stond nu tegenover Jur Gradi en beiden staarden naar het kleine, haperende vlammetje. Sora Gradi, haar zoon tegen zich aan gekneld, keek niet naar haar man. Haar ogen bleven op Rhand gericht. Vrouwenogen snijden dieper dan een mes, was een spreekwoord uit Tweewater.

Rhand stapte de poort door, wachtte tot de andere Speervrouwen hem waren gevolgd en liet toen de Bron los. Hij deed wat hij moest doen.

4

Gevoel voor humor

In de schemerige tent was het zo heet dat Caemlin, ongeveer achthonderd span naar het noorden, aangenaam koel leek, en nadat Rhand de tentflap opzij had geduwd, stond hij met z’n ogen knipperend in de zon die als een hamer neersloeg en hem blij maakte met de sjoefa. Naast de bekende drakenbanier hing boven de groen gestreepte tent ook een van de vuurrode banieren met het eeuwenoude Aes Sedai-teken. Er waren meer tenten zichtbaar op de glooiende heuvels, waar behalve wat pollen taai gras allang alles tot stof was geklopt door laarzen en hoeven. Er waren tenten met puntdaken en platte daken, de meeste wit, hoewel vaak groezelig, en vele met kleuren en strepen, tenten met de fleurige banieren van de heren. Hier aan de grens met Tyr, aan de rand van de Vlakte van Maredo, had zich een leger van duizenden en duizenden soldaten uit Tyr en Cairhien verzameld. De Aiel hadden hun eigen kamp een heel eind van de natlanders opgeslagen, maar het was wel vijfmaal zo uitgestrekt als dat van de Tyreners en Cairhienin samen, en elke dag kwamen er meer bij. Het leger dat al bijna machtig genoeg was om alles wat het tegenkwam onder de voet te lopen, zou Illian tot aan zijn grondvesten doen schudden. Enaila en de anderen van de lijfwacht stonden reeds buiten, met de sluiers omlaag, bij een tiental Aielmannen. De Aiel hielden voortdurend de wacht bij deze tent. Ze waren gekleed en bewapend als de Speervrouwen, en even lang als Rhand of nog langer. Als men de Speervrouwen vergeleek met luipaarden, dan waren deze door de zon gebruinde mannen leeuwen, met hun harde gezichten waarin koude ogen blauw, groen of grijs vertoonden. Vandaag was her de Sha’mad Conde, de Donderlopers, geleid door Roidan zelf, die aan deze kant van de Drakenmuur aan het hoofd van het krijgsgenootschap stond. De Speervrouwen droegen de eer van de Car’a’carn, maar ieder genootschap eiste een aandeel in de bewaking.

Eén onderdeel van de uitrusting van de mannen verschilde van die van de vrouwen. De helft had een vuurrode doek rond de slapen geknoopt met daarop het oeroude teken van de Aes Sedai, de zwart-witte schijf, vlak boven de wenkbrauwen. Het was iets nieuws, dat slechts enkele maanden eerder voor het eerst was gezien. Dragers van die hoofdband beschouwden zichzelf als siswai’aman, Oude Spraak voor de Speren van de Draak. Speren die het eigendom waren van de Draak, kwam er dichterbij. De hoofddoek en wat die inhield, verontrustte Rhand, al kon hij er weinig tegen doen, want de mannen gaven niet eens toe dat ze hem om hadden. Waarom geen enkele Speervrouw zich ermee had getooid – hij had er geen enkele gezien – wist hij niet. Ze hadden even weinig zin erover te praten als de mannen.

‘Ik zie je, Rhand Altor,’ zei Roidan ernstig. Zijn haren waren eerder grijs dan blond, maar een smid had het gezicht van de man met de zware schouders als aambeeld kunnen gebruiken, en aan de littekens te zien die kriskras over zijn neus en kaak liepen, hadden verscheidenen dat ook gedaan. Vergeleken met zijn ijskoude blauwe ogen was het gelaat echter zacht te noemen. Hij vermeed het naar Rhands zwaard te kijken. ‘Moge je deze dag schaduw vinden.’ Dat had niets met de smeltende zon of de wolkeloze lucht te maken, Roidan leek in het geheel niet te zweten. Het was een normale begroeting van mensen uit een land waar de zon altijd zinderend boven een onbegroeide vlakte brandde.

Even vormelijk antwoordde Rhand: ik zie je, Roidan. Moge je vandaag schaduw vinden. Is Hoogheer Weiramon in de buurt?’ Roidan knikte naar een groot paviljoen met rood gestreepte zijwanden en een vuurrood dak, omringd door mannen die hun lange speren allemaal in precies dezelfde hoek hielden. Ze stonden schouder aan schouder in fonkelende borstkurassen en de zwart met gouden jassen van de Tyreense Verdedigers van de Steen. Daarboven bewogen in een lichte bries Rhands eigen scharlakenrode vlag, de Tyreense vlag met de drie halvemanen, wit op rood en geel, en de Cairhiense banier met de stralende opkomende zon in goud en blauw. Het briesje leek uit een hete oven te komen.

‘De natlanders zijn daar allemaal.’ Roidan keek Rhand recht aan en voegde eraan toe: ‘Bruan is de laatste drie dagen niet in die tent uitgenodigd, Rhand Altor.’ Bruan was het stamhoofd van de Nakai, de stam van Roidan. Ze behoorden beiden tot de Zoutpansibbe. ‘Han van de Tomanelle, Dhearic van de Reyn of een ander stamhoofd evenmin.’ ik zal met ze praten,’ zei Rhand. ‘Wil je tegen Bruan en de anderen zeggen dat ik er ben?’ Roidan knikte ernstig.

Terwijl Enaila de mannen van opzij opnam, boog ze zich wat naar Jalani toe en fluisterde zo hard dat het tien stappen verder gehoord kon worden: ‘Weet je waarom ze Donderlopers heten? Omdat je zelfs als ze stilstaan naar de hemel kijkt met de verwachting bliksem te zien.’ De Speervrouwen brulden van het lachen.

Een jonge Donderloper sprong hoog op en gooide zijn been met een zachte kniehoge laars tot boven Rhand op. Het was een knappe jongeman, afgezien van een gerimpeld wit litteken dat onder een zwart lapje voor een lege oogkas verdween. Ook hij droeg de rode hoofdband. ‘Weet je waarom Speervrouwen de handtaal gebruiken?’ riep hij op het hoogste punt, waarna hij met een raadselachtige grijns weer neerkwam. Hij had het niet tegen de Speervrouwen, maar sprak tegen zijn kameraden en negeerde de vrouwen. ‘Omdat ze zelfs zwijgend niet met praten kunnen ophouden.’ De Sha’mad Conde lachten even hard als de Speervrouwen hadden gedaan.

‘Alleen Donderlopers vinden het eervol een lege tent te bewaken,’ merkte Enaila bedroefd hoofdschuddend op tegen Jalani. ‘Wanneer ze weer eens om wijn roepen en de gai’shain lege bekers brengt, zullen ze ongetwijfeld nog erger dronken worden dan wij met oosquai.’ Blijkbaar vonden de Donderlopers dat Enaila de overhand had gekregen in de uitwisseling. De eenogige man en verschillende anderen hieven hun met huiden bespannen schilden en roffelden erop met hun speren. Enaila vergenoegde zich even te luisteren, bij zichzelf te knikken en sloot zich toen aan bij de anderen, die Rhand volgden. Peinzend over Aielhumor keek Rhand rond in het uitgestrekte kamp. Van honderden verspreide kookvuurtjes dreven voedselgeuren naderbij, van in houtskool gebakken brood, van aan spitten geroosterd vlees en van borrelende soep in de ketels aan de driepoten. Krijgslieden aten goed en vaak als ze de kans kregen. Een veldtocht betekende meestal schaarse maaltijden. De vuren voegden hun eigen zoetige geuren toe. Op de Vlakte van Maredo was meer gedroogde rundermest te verbranden dan hout.

Hier en daar liepen boogschutters en kruisboogschutters. Piekeniers droegen leren wambuizen en eenvoudige, gevoerde jassen bezaaid met stalen platen, maar zowel de Tyreense als Cairhiense adel achtte lopen te min en gaven de voorkeur aan het paard, dus er waren voornamelijk ruiters te zien. Tyreners droegen kamhelmen met randen en borstkurassen over jassen waarvan de ruime mouwen de kleurrijke strepen van hun eigen heer vertoonden. Cairhienin waren te herkennen aan hun donkere jassen, gehavende borstplaten en klokvormige helmen, die van voren open waren om hun gezicht vrij te houden. Kleine baniertjes, koins, aan korte staven die op de rug waren bevestigd, duidden op lagere Cairhiense adel, jongere zoons en soms gewone officieren, hoewel weinig Cairhiense burgers een hoge rang konden verwerven. Hetzelfde gold voor de Tyreners. De twee groepen vermengden zich niet. De Tyreners zaten vaak in elkaar gezakt in hun zadel en hadden altijd een honende opmerking klaar voor elke Cairhienin die in hun buurt kwam. De kleinere Cairhienin zaten strak rechtop te paard, alsof ze zich zo lang mogelijk wilden maken, en negeerden de Tyreners volledig. Ze hadden meerdere oorlogen tegen elkaar gevochten voordat Rhand hen had samengebracht.

Ruw geklede, vergrijsde oude mannen en anderen, weinig ouder dan jongens, liepen overal rond de tenten met een stevige stok te porren, waarbij nu eens hier en dan weer daar een rat werd opgejaagd. Een doodgeslagen rat hingen ze bij de andere aan hun riem. Een kerel met een grote neus, in een vlekkerig leren vest om zijn blote borst, met een boog in de hand en een pijlkoker aan zijn middel, legde een lange lijn met kraaien en raven neer bij een tafel voor een tent en ontving in ruil daarvoor een beurs van een verveeld kijkende, ongehelmde Tyrener. Maar heel weinig mensen in het diepe zuiden geloofden dat Myrddraal ratten en raven en dat soort dieren als spionnen gebruikten – Licht! behalve de mensen die ze zelf hadden gezien, geloofde bijna niemand uit het diepe zuiden dat Myrddraal of Trolloks echt bestonden – maar als de Drakenheer het kamp vrij van die beesten wilde houden, dan waren ze hem graag ter wille, vooral doordat de Drakenheer voor ieder kreng met zilver betaalde.

Natuurlijk steeg er gejuich op. Niemand anders had een lijfwacht van Speervrouwen en hij droeg de Drakenstaf. Van alle kanten stegen kreten op als: ‘Het Licht verlichte de heer Draak!’ en: ‘Moge genade de heer Draak begunstigen!’ Velen klonken zelfs oprecht, hoewel zoiets bij uit volle borst schreeuwende mannen moeilijk viel te zeggen. Anderen staarden slechts met strakke gezichten toe, of wendden hun paarden en reden, niet te snel, weg. Het was immers onvoorspelbaar wanneer hij besloot de bliksem af te roepen of de grond open te splijten? Geleiders werden krankzinnig en niemand wist wat een krankzinnige zou doen en wanneer. Maar juichend of niet, ieder nam de Speervrouwen behoedzaam op. Weinigen waren eraan gewend vrouwen die als mannen zijn gewapend te zien. Bovendien wist iedereen dat Aiel even onvoorspelbaar waren als een krankzinnige. Het rumoer was niet zo luid dat Rhand niet kon horen wat de Speervrouwen achter hem zeiden.

‘Hij heeft een goed gevoel voor humor. Wie is het?’ Dat was Enaila. ‘Hij heet Leiran,’ antwoordde Somara. ‘Een Cosaida Sharien. Jij vindt alleen dat hij humor heeft omdat hij jouw grapje beter vond. Hij lijkt me echter wel sterke handen te hebben.’ Verschillende vrouwen gniffelden.

‘Vond je Enaila niet grappig, Rhand Altor?’ Sulin beende naast hem mee. ‘Je hebt niet gelachen. Je lacht nooit. Ik denk weleens dat jij geen gevoel voor humor hebt.’

Rhand bleef doodstil staan en draaide zich zo onverwachts om dat verschillenden naar hun sluier tastten en zoekend rondkeken naar de reden van zijn schrik. Hij schraapte zijn keel. ‘Een lichtgeraakte oude boer die Hu heette, ontdekte op een ochtend dat zijn beste haan in een hoge boom naast de poel op zijn erf was gevlogen en niet meer omlaag wilde komen. Hij ging naar zijn buurman Wil en vroeg hulp. De mannen hadden nooit goed met elkaar op kunnen schieten, maar Wil stemde toe, en de twee mannen liepen naar het water en klommen de boom in, Hu als eerste. Ze waren van plan de haan eruit te jagen, begrijp je, maar de vogel vloog steeds verder omhoog, van tak naar tak. Toen Hu en de haan zowat in de top van de boom zaten, met Wil er vlak onder, klonk er luid gekraak. De tak onder Hu’s voeten brak en hij viel in het water, waardoor de modder overal rondspatte. Wil klauterde zo snel mogelijk omlaag en stak zijn hand uit om Hu eruit te helpen, maar Hu bleef gewoon op z’n rug liggen en zakte steeds dieper in de modder weg tot alleen het puntje van zijn neus boven het water uitstak. Een andere boer had gezien wat er gebeurde, kwam aanhollen en trok Hu uit de poel. “Waarom pakte je Wils hand niet?” vroeg hij aan Hu, “je had kunnen verdrinken.” “Waarom zou ik nou opeens z’n hand pakken?” gromde Hu. “Ik kwam hem zojuist nog midden op de dag tegen en hij zei geen woord.”’ Rhand zweeg en wachtte af.

De Speervrouwen keken elkaar nietszeggend aan. Eindelijk zei Somara: ‘Wat is er met de poel gebeurd? Het draait in dit verhaal toch om het water, niet?’

Rhand stak beide handen op en liep verder naar het rood gestreepte paviljoen. Achter hem hoorde hij Liah zeggen: ik denk dat het een mop was.’

‘Hoe kunnen we nou lachen wanneer hij niet weet wat er met het water is gebeurd?’ merkte Maira op.

‘Het gaat om de haan,’ bracht Enaila naar voren. ‘Humor van de natlanders is vreemd. Ik denk dat het om de haan ging.’ Hij probeerde niet langer te luisteren.

De Verdedigers verstramden bij zijn komst zo mogelijk nog meer en de twee die voor de met goud afgezette tentflappen stonden, stapten lenig opzij om toegang te verlenen. Hun ogen staarden strak langs de Speervrouwen.

Rhand had de Verdedigers van de Steen eens aangevoerd in een wanhopige strijd tegen Myrddraal en Trolloks in de zalen van de Steen van Tyr. Ze zouden iedereen hebben gevolgd die die nacht de leiding op zich had genomen, en dat had Rhand gedaan.

‘De Steen houdt nog stand,’ zei hij stil. Dat was hun strijdkreet. Een glimlach flitste op, en werd snel weer vervangen door de stilte van hun houten gezichten. In Tyr glimlachten gewone mensen niet om een opmerking van een heer, tenzij je volkomen zeker wist dat de heer gelach wilde zien.

De meeste Speervrouwen hurkten buiten ontspannen neer, de speren dwars over de knieën, een houding die ze zonder een spier te bewegen uren konden volhouden. Sulin, Liah, Enaila en Jalani volgden Rhand echter naar binnen. Ook als die Verdedigers al van kindsbeen met Rhand bevriend waren geweest, zouden de Speervrouwen even voorzichtig zijn, maar de mannen daarbinnen waren zeker geen vrienden. De vloer van het paviljoen was bedekt met kleurrijke tapijten met franje. Ze toonden ingewikkeld krullerige en rechte Tyreense doolhofpatronen. In het midden stond een stevige zware tafel met veel verguld houtsnijwerk, overvloedig ingelegd met ivoor en turkoois. Waarschijnlijk had alleen die tafel al een hele wagen nodig om vervoerd te worden. De tafel was bedolven onder landkaarten en scheidde een tiental Tyreners met bezwete gezichten van een handvol Cairhienin die nog meer last van de hitte hadden. Iedereen had een gouden bokaal in de hand die door zich onzichtbaar makende bedienden in zwart met gouden livreien voortdurend met vruchtenwijn volgeschonken werd. Alle edelen waren in zijde gekleed, maar de gladgeschoren Cairhienin, klein, licht en bleek vergeleken met de mannen aan de andere kant van de tafel, droegen donkere, eenvoudige jassen, afgezien van de dwarse plooien met de felle kleuren van hun Huis. De Tyreners, de meesten met ingevette baarden die in scherpe punten waren geknipt, droegen opgevulde jassen, wat een tuin opleverde in rood, geel, groen en blauw, van satijn en brokaat, zilverdraad en gouddraad. De Cairhienin keken plechtig, zelfs saai. Velen hadden ingevallen wangen, maar ieder bezat een hoog, gladgeschoren en daarna gepoederd voorhoofd, wat vroeger de stijl was geweest van de krijgslieden in Cairhien, niet van de heren. De Tyreners glimlachten en snoven aan geurige doekjes en reukdoosjes die de lucht in de tent zwaar maakten. Afgezien van de vruchtenwijn hadden ze slechts de vlakke blikken gemeen die ze op de Speervrouwen richtten, waarna ze net deden of die onzichtbaar waren.

Hoogheer Weiramon, met zijn vettige baardje en haren die grijze lokken toonden, boog diep. Hij was een van de vier Hoogheren en droeg laarzen die afgezet waren met ingewikkeld zilverwerk. De anderen waren even glibberig, vooral de gezette Sunamon. De staalgrijze baard van de derde Hoogheer, Tolmeran, leek een speerpunt op de schacht van zijn magere lijf en Torean was met zijn aardappelneus nog boerser dan de meeste boeren, maar Rhand had Weiramon het bevel gegeven. Voorlopig tenminste. De andere acht waren heren van lagere stand, sommigen gladgeschoren, hoewel ze evenveel grijs in hun haren hadden. Ze waren hier door hun eed van trouw aan de een of de andere Hoogheer, maar allen hadden enige ervaring in de strijd. Weiramon was voor een Tyrener niet klein, hoewel Rhand een hoofd boven hem uitstak, maar hij deed Rhand altijd denken aan een pralende haan die met opgestoken borst heen en weer stapte. ‘Alle eer aan de heer Draak,’ riep hij buigend, ‘spoedig de veroveraar van Illian. Allen prijzen de Heer van de Morgen.’ De anderen volgden hem meteen, de Tyreners met de armen wijd, de Cairhienin met hun hand op het hart.

Rhand grijnsde. Heer van de Morgen was een titel van Lews Therin geweest, volgens bewaard gebleven resten van verhalen tenminste. Veel kennis was tijdens het Breken van de Wereld verloren gegaan. Nog meer was in de Trollok-oorlogen en later in de Oorlog van de Honderd Jaren in rook opgegaan, maar hier en daar waren nog verrassende feitjes bekend. Het verbaasde hem dat Weiramons gebruik van de titel geen krankzinnig gejammer van Lews Therin had veroorzaakt. Nu hij er goed over nadacht: Rhand had de stem niet meer gehoord, sinds hij hem had toegeschreeuwd. Voor zover hij wist, was het de eerste keer dat hij de stem in zijn hoofd rechtstreeks had toegesproken. De gevolgtrekkingen daarbij stuurden een rilling langs zijn ruggengraat.

‘Mijn heer Draak?’ Sunamon gebaarde wapperend met zijn vlezige handen. Hij probeerde schijnbaar niet naar de sjoefa om Rhands hoofd te kijken, is alles...’ Zijn woorden inslikkend dwong de man zich innemend te glimlachen. Aan een mogelijke krankzinnige vragen of alles in orde was, was misschien niet zo’n goed idee. ‘Wenst de heer Draak wat vruchtenwijn? Een klassewijn uit Lodanaille, gemengd met honingmeloen.’ Een magere Heer van het Land, gezworen aan Sunamon, een man die Estevan heette, met een harde kaak en nog hardere ogen, maakte een kort gebaar en een bediende schoot naar een gouden bokaal op een zijtafel tegen de tentwand die door een ander haastig werd volgeschonken.

‘Nee,’ zei Rhand en toen harder: ‘Nee.’ Hij gebaarde de bediende opzij te gaan zonder hem echt te zien. Had Lews Therin Telamon hem echt gehóórd? Op een of andere manier maakte dat alles nog erger. Hij wilde over die mogelijkheid nu niet nadenken, hij wilde er helemaal niet over nadenken. ‘Zodra Hyrne en Simaan hier zijn, staat bijna alles op de juiste plaats.’ Die twee Hoogheren zouden weldra aankomen. Ze waren een maand geleden uit Cairhien vertrokken met de laatste grote afdelingen Tyreense soldaten. Natuurlijk waren er kleinere groepen naar het zuiden onderweg; nog meer Cairhienin, ook meer Aiel. De stroom Aielkrijgers zou alles gereedmaken, ik wil nu zien hoe...’

Opeens besefte hij dat het in het paviljoen heel stil was geworden, muisstil, hoewel Torean wild de rest van zijn vruchtenwijn achterovergoot. Hij veegde zijn mond af en stak de bokaal uit voor meer wijn, maar de bedienden trachtten schijnbaar in de rood gestreepte wanden op te gaan. Sulin en de andere drie Speervrouwen stonden gespannen op hun tenen en hielden zich klaar voor de sluier. ‘Wat is er?’ vroeg hij kalm.

Weiramon aarzelde. ‘Simaan en Hyrne zijn naar Haddon Mirk getrokken. Ze komen niet.’ Torean griste een met goud bewerkte kan uit de handen van een bediende en vulde zijn bokaal, waarbij hij wijn op het tapijt morste.

‘En waarom zijn ze daarheen gegaan en niet hierheen gekomen?’ Rhands stem klonk niet harder. Hij wist het antwoord al. Hij had die twee – naast nog vijf andere Hoogheren – vooral naar Cairhien gestuurd om hen bezig te houden en samenzweringen te voorkomen. Bij de Cairhienin flitsten kwaadaardige glimlachjes op, de meeste half verborgen achter snel geheven bokalen. Semaradrid, de Cairhiener met de hoogste rang en kleurstippen op zijn jas tot onder zijn middel, toonde zijn spottende glimlach openlijk. De man had een lang gezicht, witte haren bij de slapen en donkere ogen die steen konden splijten. Hij bewoog stijf door wonden uit de burgeroorlog, en zijn gehink kwam voort uit een oorlog tegen Tyr. Hij werkte vooral met de Tyreners samen omdat het geen Aiel waren, zoals de voornaamste reden voor samenwerking bij de Tyreners was dat Cairhienin geen Aiel waren. Een landgenoot van Semaradrid antwoordde, een jonge heer die Meneril heette. Hij bezat half zoveel slippen als Semaradrid op zijn jas en zijn gezicht vertoonde een litteken van de burgeroorlog dat zijn linkermondhoek in een eeuwige honende glimlach optrok. ‘Verraad, mijn heer Draak. Verraad en opstand.’

Wellicht had Weiramon geaarzeld Rhand zoiets midden in het gezicht te zeggen, maar hij was niet van plan een buitenlander zijn woordvoerder te laten zijn. ‘Ja, opstand,’ zei hij gehaast met een boze blik op Meneril, en zijn gebruikelijke hooghartigheid keerde snel terug. ‘En zij niet alleen, mijn heer Draak. Hoogheren Darlin, Tedosian en Hoogvrouwe Estanda zijn er ook bij betrokken. Mijn ziel moge branden, maar ze hebben allen hun naam onder een brief van openlijke ongehoorzaamheid geplaatst! Blijkbaar hebben ook zo’n twintig of dertig edelen van lagere stand zich bij hen gevoegd, hoewel sommigen wéinig meer zijn dan omhooggevallen boeren. Lichtvervloekte dwazen.’ Rhand voelde bijna bewondering voor Darlin. De man had hem vanaf het begin openlijk tegenstand geboden, was de Steen bij de val ontvlucht en had geprobeerd de Huizen tot verzet aan te sporen. Tedosian en Estanda waren anders. Net als Hyrne en Simaan hadden ze gebogen en geglimlacht, hem heer Draak genoemd en achter zijn rug plannetjes gesmeed. Zo werd zijn verdraagzaamheid terugbetaald. Geen wonder dat Torean vruchtenwijn over zijn witharige baard morste. Hij was nauw verbonden met Tedosian, en ook met Hyrne en Simaan. ‘Ze hebben meer dan ongehoorzaamheid geuit,’ zei Tolmeran koeltjes. ‘Ze hebben geschreven dat u een valse Draak bent, dat de val van de Steen en uw trekken van het Onberoerbare Zwaard een of ander Aes Sedai-kunstje was.’ Er klonk iets vragends in zijn woorden door. Hij was er die nacht dat de burcht in Rhands handen viel, niet bij geweest. ‘En wat geloof jij, Tolmeran?’ Het was een aanlokkelijke bewering in een land waar geleiden wettelijk verboden was voordat Rhand die wet veranderde. In het land waar de Steen van Tyr bijna drieduizend jaar hoog en onneembaar was opgerezen, tot Rhand hem innam, waren de Aes Sedai er op zijn best gedoogd. Het was een bekende uitspraak. Rhand vroeg zich af of hij Witmantels zou tegenkomen, wanneer deze opstandelingen in de boeien werden geslagen. Hij dacht dat Pedron Nial daarvoor wel te slim zou zijn.

‘Ik denk dat u Callandor hebt getrokken,’ zei de magere man een ogenblik later, ik denk dat u de Herrezen Draak bent.’ Beide keren legde hij lichte nadruk op het woord ‘denk’. Tolmeran was moedig. Estevan knikte, langzaam maar hij deed het. Ook een dappere man. Ze stelden echter niet de voor de hand liggende vraag of Rhand de opstandelingen vernietigd wenste te zien. Rhand was niet verbaasd. Op de eerste plaats was Haddon Mirk geen gemakkelijke plek om iemand op te sporen en te verslaan. Het gebied was een uitgestrekt dicht oerwoud zonder dorpen, wegen of zelfs paden. In het ruwe bergachtige terrein langs de noordelijkste grens kon een man met enig geluk een handvol spannen op een lange dag afleggen en konden legers heen en weer trekken tot hun voorraden waren uitgeput zonder elkaar tegen te komen. Misschien was het nog belangrijker dat de man die de vraag stelde de verdenking op zich laadde dat hij zich tot aanvoerder van die afstraffingstocht opwierp. Een vrijwilliger kon ervan verdacht worden dat hij zich liever bij Darlin aansloot in plaats van hem in de boeien te slaan. Tyreners speelden dan wel niet Daes Dae’mar, het Spel der Huizen, zoals de Cairhienin – dat stel las boekdelen in één blik en hoorde meer in een zin dan je er ooit in had willen leggen – maar desondanks smeedden ze hun eigen plannetjes en hielden ze elkaar achterdochtig in de gaten in de mening dat ieder ander ook plannetjes smeedde en rondloerde.

Toch kwam het Rhand momenteel beter uit om de opstandelingen te laten waar ze zaten. Iedereen moest zien dat al zijn aandacht op Illian was gericht. Maar ze mochten hem evenmin als slap beschouwen. Deze mannen zouden zich niet tegen hem keren, maar Laatste Slag of geen Laatste Slag, er waren slechts twee dingen die de Cairhienin en de Tyreners ervan weerhielden elkaar naar de strot te vliegen. Ze hadden toch liever te maken met elkaar dan met de Aiel, en ze vreesden de gramschap van de Herrezen Draak. Als ze die angst verloren, zouden ze nog voor je Jak van de Schaduw kon zeggen, proberen elkaar en de Aiel te doden.

‘Iemand die iets ter hunner verdediging wil aanvoeren?’ vroeg Rhand. iemand die enige verzachtende omstandigheid kent?’ Zo ze iets wisten, hielden ze hun mond stijf dicht. Met de bedienden erbij staarden bijna zo’n twintig mannen hem afwachtend aan. Misschien de bedienden nog wel het meest. Sulin en de Speervrouwen hielden alles behalve hem in de gaten. ‘Hun titels worden hun ontnomen, hun landen en landgoederen onteigend. Een bevel tot inhechtenisneming wordt getekend voor iedere man wiens naam bekend is. En voor iedere vrouw.’ Dat kon een probleem opleveren. De straf in Tyr voor opstand was de dood. Hij had enkele wetten veranderd, maar die niet en het was er nu te laat voor. ‘Maak bekend dat wie een van hen doodt niet voor moord zal worden vervolgd, en dat ieder die hen helpt voor verraad aangeklaagd zal worden. Wie zich wil overgeven, zal het leven mogen behouden,’ – wat het probleem Estanda misschien kon oplossen, want hij zou geen bevel tot terechtstelling van een vrouw tekenen, als hij iets kon bedenken om dat te voorkomen – ‘maar zij die volhouden, worden gehangen.’

De edellieden schoven verontrust met hun voeten en keken elkaar aan, zowel de Tyreners als de Cairhienin. Verschillende gezichten trokken wit weg. Ze hadden de doodvonnissen verwacht – er kon voor opstand niets minder worden geëist nu de oorlog op het punt van uitbreken stond – maar het ontnemen van de titels schokte hen duidelijk. Ondanks alle wetten die Rhand in beide naties had gewijzigd, ondanks de heren die voor de rechtbank waren gesleept, opgehangen voor moord of beboet voor mishandeling, vonden ze nog steeds dat ze tot in hun botten en bloed verschilden van anderen en dat er een natuurlijke rechtsorde bestond, waarin zij leeuwen waren en gewone mensen schapen. Een Hoogheer die naar de galg ging, stierf als Hoogheer, maar Darlin en de anderen zouden in de ogen van deze mensen sterven als boeren, een veel erger lot dan de dood. De bedienden stonden aandachtig klaar met hun kannen, wachtend of er ergens een bokaal zo schuin werd gehouden dat er bijgevuld kon worden. Hoewel hun gelaatsuitdrukking even nietszeggend was als ervoor, leek er nu iets opgewekts in hun ogen te liggen.

‘Zo, dat is geregeld,’ zei Rhand terwijl hij de sjoefa afdeed en naar de tafel liep. ‘Laten we eens een blik op de kaarten werpen. Sammael is belangrijker dan een handvol dwazen dat in Haddon Mirk weg wil rotten.’ Hij hoopte dat ze zouden wegrotten. Bloedvuur! Weiramons mond verstrakte en Tolmeran liet zijn frons snel verdwijnen. Sunamons gezicht stond zo glad dat het een masker kon zijn. De andere Tyreners keken even twijfelachtig als de Cairhienin, hoewel Semaradrid het goed verborg. Sommigen hadden Myrddraal en Trolloks bij de aanval in de Steen gezien en anderen zijn gevecht met Lanfir, hoewel ze zijn bewering over losgebroken Verzakers een uiting van krankzinnigheid vonden. Hij had horen fluisteren dat hij eigenhandig de verwoesting van Cairhien had veroorzaakt en als een bezetene zowel vriend als vijand had neergemaaid. Aan Liahs stenen gezicht te zien mocht een van hen op een speer dwars door zijn lijf rekenen als hij niet goed uitkeek.

Ze verzamelden zich echter rond de tafel, terwijl hij de sjoefa opzij gooide en de stapel kaarten doorzocht. Bashere had gelijk. Mannen zouden een krankzinnige die won volgen. Zolang die bleef winnen. Net toen hij de gewenste kaart had gevonden, een nauwkeurige tekening van het oostelijk deel van Illian, kwamen de stamhoofden van de Aiel binnen.

Bruan van de Nakai kwam als eerste, op de voet gevolgd door Jheran van de Shaarad, Dhearic van de Reyn, Han van de Tomanelle en Erim van de Sharien. Ieder beantwoordde de knikjes van Sulin en de drie andere Speervrouwen. Bruan, een forse, stevige man met droeve grijze ogen, was in feite de leider van de vijf stammen die Rhand tot dusverre naar het zuiden had gestuurd. Geen van de anderen had bezwaar gemaakt; Bruans vreemd bescheiden optreden logenstrafte zijn krijgskunde. Gekleed in de cadin’sor, de sjoefa losjes om de nek, waren ze behalve hun grote riemmessen ongewapend, maar ook zonder wapen, alleen met handen en voeten, was een Aiel nauwelijks weerloos.

De Cairhienin negeerden hen, maar de Tyreners keken openlijk spottend en snoven overdreven aan hun reukdoosjes en geurige doekjes. Tyr had slechts de Steen aan de Aiel verloren – volgens hen met hulp van de Herrezen Draak of anders van Aes Sedai – maar Cairhien was tweemaal volkomen geplunderd, tweemaal verslagen en vernederd. Afgezien van Han negeerden de Aiel hen allen. Han met zijn witte haren en gezicht als gerimpeld leer keek woest en moordlustig rond. Op zijn best was hij snel geprikkeld en het hielp niet zo erg dat sommige Tyreners even lang waren als hij. Han was voor een Aiel klein – dus langer dan een gemiddelde natlander – en had even lange tenen als Enaila. Bovendien vonden de Aiel de ‘boomdoders’ natuurlijk verachtelijk. Dat was een van hun namen voor de Cairhienin die ze erger vonden dan elke andere natlander. De andere naam die ze gebruikten was ‘eedbreker’.

‘De Illianers,’ merkte Rhand vastbesloten op, en hij streek de kaart glad. Hij gebruikte de Drakenstaf om het ene eind plat te houden en een inktpot in een gouden houder met een erbij passende zandstrooier voor de andere kant. Hij had geen behoefte aan een onderlinge slachtpartij van deze mannen. Hij dacht niet dat ze het zouden doen – tenminste niet zolang hij hier was. Aan het slot van speelmansverhalen vertrouwden bondgenoten elkaar, mochten ze elkaar zelfs, maar hij betwijfelde of deze mannen dat ooit zouden doen. De heuvelige Vlakten van Maredo liepen nog ver in Illian door, waarna ze overgingen in een bosrijk heuvelgebied op ruime afstand van de Manetherendrelle en de Shal-rivier die ervan aftakte. Vijf met inkt getrokken kruisen op een onderlinge afstand van tien span gaven de oostelijke rand van de heuvels aan, de Doirlon-heuvels. Rhand zette zijn vinger op het middelste kruis. ‘Jullie weten zeker dat Sammael geen nieuwe kampementen heeft opgetrokken?’ Een kleine grijns op Weiramons gezicht deed hem boos uitvallen: ‘Heer Brend dan, als je dat liever hebt, of de Raad van Negen, of Mattin Stepaneos den Balgar, als je liever de koning zelf hoort. Ze zijn nog net zo?’

‘Onze verkenners zeggen van wel,’ zei Jheran kalm. De man die zo slank was als een dolklemmet en lichtbruin haar vol grijze lokken had, was altijd rustig nu er met Rhands komst een eind was gekomen aan de vierhonderd jaar oude bloedvete met de Goshien. ‘De Sovin Nai en Duadhe Mahdi’in houden nauwlettend de wacht.’ Hij knikte even tevreden, net als Dhearic. Jheran was een Sovin Nai, een Meshand, geweest voor hij stamhoofd werd. Dhearic had behoord tot de Duadhe Mahdi’in, de Waterlopers. ‘Van onze boden horen we binnen vijf dagen of er iets verandert.’

‘Mijn verkenners zeggen dat het zo is,’ zei Weiramon alsof Jheran niet had gesproken, ik zend iedere week een nieuwe troep. Het kost een hele maand voor ze weer terug zijn, maar ik verzeker u dat ik ondanks de afstand heel goed op de hoogte ben.’ De Aielgezichten hadden uit steen gehouwen kunnen zijn. Rhand negeerde de onderstromen. Hij had eerder getracht de kloof tussen Tyreners, Cairhienin en Aiel te dichten, maar zodra hij zich omkeerde, werd die weer verbreed. Hij kon zich beter de moeite besparen.

Wat de kampementen betrof... Hij wist dat het er nog maar vijf waren. Hij had ze bezocht... in zekere zin. Er bestond een... plek die hij wist te betreden, een vreemde verlaten weerspiegeling van de echte wereld en hij was langs de houten palissaden van die geweldige heuvelforten gelopen. Hij kende het antwoord op bijna elke vraag die hij wilde stellen, maar hij was aan het goochelen met plannen binnen plannen, zoals een speelman met vuur speelde. ‘En Sammael voert steeds meer manschappen aan?’ Ditmaal benadrukte hij de naam. De gezichten van de Aiel veranderden niet – als de Verzakers vrij waren, waren ze vrij. De wereld bestond zoals die was, niet zoals je hem graag wilde hebben – maar de anderen wierpen hem hun bekende, snelle bezorgde blikken toe. Ze moesten er vroeg of laat maar aan wennen. Ze moesten het vroeg of laat maar aannemen.

Iedere man in Illian die zonder erover te struikelen een speer kan vasthouden, blijkbaar,’ zei Tolmeran met een nors gezicht. Hij was evenzeer op de strijd met Illian gebrand als de andere Tyreners – de twee naties haatten elkaar sinds hun ontstaan uit de brokstukken van Artur Haviksvleugels rijk en hun geschiedenis was een lange lijst van om het minste of geringste uitgebroken oorlogen – maar hij leek wat minder dan de andere Hoogheren aan te nemen dat iedere veldslag met een goede aanval gewonnen kon worden, iedere verkenner die terug weet te komen, geeft door dat de kampementen groter zijn en de verdediging is versterkt.’

‘We dienen nu op te trekken, mijn heer Draak,’ zei Weiramon nadrukkelijk. ‘Het Licht brande mijn ziel, maar ik kan de Illianers te pakken nemen met de broekriem om hun enkels. Ze zitten daar vast! U weet dat ze amper paarden bezitten! Ik stamp ze tot de laatste man fijn en dan ligt de weg naar de stad voor ons open.’ Net als in Tyr en Cairhien had de stad de natie zijn naam geschonken, ik mag blind worden, mijn heer Draak, als ik uw banier niet binnen een maand, op z’n hoogst twee maanden, boven Illian laat wapperen.’ Met een blik op de Cairhienin dwong hij zich moeizaam eraan toe te voegen: ‘Semaradrid en ik zullen het doen.’ Semaradrid maakte een kleine buiging. Heel klein.

‘Nee,’ zei Rhand kortaf. Weiramons plan zou een regelrechte ramp betekenen. Er lag ruim tweehonderdvijftig span tussen het kamp en de grote heuvelforten van Sammael. Tweehonderdvijftig span over een steppe waar men een heuveltop van vijftig voet hoog noemde en enkele struiken een woud. Sammael had ook verkenners; elke rat of raaf kon er een zijn. Twaalf of dertien dagen voor de Tyreners en Cairhienin als ze geluk hadden. De Aiel konden de afstaand in barre nood misschien in vijf dagen afleggen – één of twee verkenners verplaatsten zich sneller dan een heel leger, zelfs bij de Aiel – maar zij maakten geen deel uit van Weiramons grote plan. Lang voor Weiramons aankomst bij de Doirlon-heuvels, zou Sammael klaar staan om de Tyreners te verpletteren, niet andersom. Een dwaas plan. Zelfs nog dwazer dan het plan dat Rhand uiteen had gezet. ‘Ik heb jullie je bevelen gegeven. Jullie houden hier stand tot Mart aankomt en het bevel op zich kan nemen. Ook dan verzet niemand een voet, tot ik van mening ben dat we voldoende mannen hebben. Er zijn er nog meer onderweg, Tyreners, Cairhienin en Aiel. Ik ben van plan Sammael volkomen te verpletteren, Weiramon, hem voor altijd te vermorzelen en Illian onder het banier van de Draak te brengen.’ Dit laatste was in ieder geval waar. ik zou heel graag hier bij jullie willen blijven, maar Andor vergt nog al mijn aandacht.’

Weiramons gezicht leek op een verweerde steen, Semaradrids grijns kon de wijn in zijn bokaal verzuren tot azijn en Tolmeran keek zo door en door nietszeggend dat zijn afkeuring even duidelijk was als een stomp in je gezicht. Bij Semaradrid was het het uitstel dat hem zorgen baarde. Hij had er verscheidene malen op gewezen dat er wel elke dag meer mannen in het kampement kwamen, maar dat er ook meer forten in Illian werden opgetrokken. Ongetwijfeld was Weiramons plan op zijn aandringen opgesteld, hoewel hij een beter plan zou kunnen maken. Tolmerans twijfel betrof Mart. Ondanks alles wat hij van de Cairhienin had gehoord over Marts krijgskennis, dacht Tolmeran dat het slechts dwaas gevlei was voor een boer die toevallig de vriend van de Herrezen Draak was. Het waren eerlijke bedenkingen en Semaradrid had volkomen gelijk. Indien het voorgelegde plan meer was geweest dan een nieuw afleidingskunstje. Het was niet waarschijnlijk dat Sammael alleen op zijn spiedende ratten en raven afging. Rhand hield er rekening mee dat er in het kamp ook verspieders van de andere Verzakers zaten en waarschijnlijk van de Aes Sedai. ‘Het zal zijn zoals u wenst, mijn heer Draak,’ zei Weiramon gewichtig. De man was dapper in de strijd, maar verder een volslagen blinde dwaas die slechts kon denken aan de roem van een stormaanval, zijn haat jegens Illian, zijn verachting voor Cairhien en voor de wilde Aiel. Rhand was er zeker van dat Weiramon voor hem de juiste man op de juiste plaats was. Tolmeran en Semaradrid zouden zich niet in beweging zetten zolang Weiramon het bevel voerde.

Ze spraken nog lange tijd. Rhand luisterde en stelde zo nu en dan een vraag. Er kwam geen verder verzet, geen nieuwe raadgevingen over het inzetten van de aanval, in het geheel geen gedachtewisseling over de aanval. Rhands vragen aan Weiramon en de anderen betroffen wagens: wagens en hun lading. De Vlakte van Maredo telde weinig dorpen, die bovendien ver uiteenlagen, en er was geen stad, afgezien van Far Maddin in het hoge noorden. Er was amper genoeg akkerbouw om de bewoners daar te voeden. Uit Tyr zou een voortdurende stroom wagens en karren met voorraden, van broden tot hoefnagels, nodig zijn voor dit reusachtige leger. Behalve Tolmeran meenden de Hoogheren dat een leger alles kon meenemen wat het tijdens die tocht over de vlakte nodig had, waarna het in Illian van het land kon leven. Ze schenen de gedachte aantrekkelijk te vinden dat ze de landen van hun oeroude vijanden als een zwerm sprinkhanen konden leegplunderen. De Cairhienin hadden andere ideeën, Semaradrid en Meneril in ieder geval. Het waren niet alleen de gewone burgers geweest die in de Cairhiense burgeroorlog en tijdens de belegering van hun hoofdstad door de Shaido’s hongersnood hadden gekend. Hun ingevallen wangen spraken duidelijke taal. Illian was een welvarend land en zelfs de Doirlon-heuvels kenden boerderijen en wijngaarden, maar Semaradrid en Meneril wilden de magen van hun krijgslieden niet afhankelijk laten zijn van een onzekere bevoorrading, als er ook andere manieren bestonden. Rhand zelf wilde zoveel mogelijk voorkomen dat Illian geplunderd zou worden. Hij maakte het niemand eigenlijk lastig. Sunamon verzekerde hem dat de karren werden verzameld en hij had allang zijn lesje geleerd over wat er gebeurde als je Rhand het ene vertelde en het andere deed. In heel Tyr werden voorraden verzameld, ondanks het feit dat Weiramon ongeduldig grijnsde bij het hele idee en Torean zwetend mompelde over de kosten. Het belangrijkste was echter de voortgang van het plan – en dat vertraging werd voorkomen.

Het afscheid vereiste nog meer groots gepruttel en ingewikkelde buigingen, terwijl hij de sjoefa rond zijn hoofd draaide en de Drakenstaf weer oppakte. Er waren half gemeende uitnodigingen voor een banket en even onoprechte aanbiedingen om hem tot zijn vertrek gezelschap te houden, als hij niet van hun feest kon blijven genieten. Zowel de Tyreners als de Cairhienin vermeden het gezelschap van de Herrezen Draak even hard als maar mogelijk was zonder zijn gunst te verliezen, terwijl ze net deden of dat echt niet het geval was. Ze wilden zeker ergens anders zijn als hij geleidde. Ze brachten hem naar de uitgang van de tent en volgden hem natuurlijk nog enige stappen daarbuiten, maar Sunamon zuchtte hoorbaar toen hij hen achterliet, en Rhand hoorde Torean zelfs opgelucht giechelen. De stamhoofden gingen zwijgend met Rhand mee en de Speervrouwen buiten vormden samen met Sulin en de andere drie een kring rond de zes mannen. Ze liepen naar de groen gestreepte tent. Ditmaal klonken er slechts enkele toejuichingen, en de hoofden zeiden niets. In het paviljoen hadden ze zojuist even weinig gezegd. Toen Rhand daar een opmerking over maakte, zei Dhearic: ‘Die natlanders wensen niet naar ons te luisteren.’ Hij was een potige kerel, een duimpje kleiner dan Rhand, met een grote neus en goed zichtbare, lichtere lokken in het goudblonde haar. Zijn blauwe ogen stonden vol afkeer. ‘Zij horen alleen de wind.’

‘Hebben ze je iets verteld over die opstandelingen?’ vroeg Erim. Hij was langer dan Dhearic, had een vooruitstekende kin en bijna evenveel wit als rood in zijn haar.

‘Dat hebben ze,’ zei Rhand en Han keek hem gefronst aan. ‘Als je die Tyreners achter hun landgenoten aanstuurt, maak je een fout. Zelfs als je ze zou kunnen vertrouwen, denk ik niet dat ze het aan zouden kunnen. Stuur de speren. Eén stam is voldoende.’ Rhand schudde het hoofd. ‘Darlin en zijn opstandelingen kunnen wachten. Sammael is belangrijk.’

‘Laten we dan nu naar Illian gaan,’ zei Jheran. ‘Vergeet die natlanders, Rhand Altor. Er zijn hier zo’n tweehonderdduizend speren bij elkaar. We kunnen de Illianers vernietigen voor Weiramon Saniago en Semaradrid Maravin halverwege zijn.’

Heel even kneep Rhand zijn ogen dicht. Ging iederéén hem nu tegenspreken? Dit waren geen mannen die na een frons van de Herrezen Draak in zouden binden. De Herrezen Draak was een voorspelling van de natlanders; zij volgden Hij die komt met de dageraad, de Car’a’carn, en zoals hij tot vervelens toe had moeten horen, was zelfs de Car’a’carn geen koning. ‘Ik wil jullie woord dat je hier blijft tot Mart beveelt op te trekken. Een belofte van ieder van jullie.’

‘Wij blijven, Rhand Altor.’ Bruans bedrieglijk zachte stem klonk een tikkeltje strak. De instemming van de anderen volgde met hardere stemmen, maar volgde wel.

‘Dit is tijd verknoeien,’ voegde Han eraan toe met een vertrokken mond. ‘Moge ik nooit meer van de schaduw genieten, als het dat niet is.’ Jheran en Erim knikten.

Rhand had niet verwacht dat ze zo gemakkelijk toe zouden geven. ‘Nu en dan moet je tijd verknoeien om tijd te winnen,’ zei hij, en Han snoof. Donderlopers hadden de zijkanten van de groen gestreepte tent aan de palen omhooggetrokken, zodat de bries de warme schaduwen kon wegblazen. De Aiel leken de hete droge bries verfrissend te vinden. Rhand dacht niet dat hij een druppeltje minder zweette dan buiten in de zon. Hij trok de sjoefa af, terwijl hij zich op de vele tapijtjes zette, met Bruan en de andere stamhoofden tegenover hem. De Speervrouwen voegden hun aantal toe aan de Donderlopers rond de tent. Regelmatig klonken hun gekscheren en gelach tot in de tent door. Ditmaal leek Leiran de overhand te krijgen. De Speervrouwen ratelden tenminste tweemaal met hun speren tegen de schilden. Rhand begreep er bijna niets van. Hij duwde de tobak aan in zijn korte pijp en gaf het geitenleren buideltje door aan de stamhoofden – hij had een klein vaatje met goed Tweewaterblad in Caemlin aangetroffen. Hij geleidde vuur in zijn pijp terwijl de anderen een Donderloper een brandend takje uit een kookvuur lieten halen. Toen allen aangestoken waren, maakten ze zich op voor het gesprek, tevreden aan hun pijp trekkend. Het gesprek duurde even lang als zijn gesprek met de heren, niet omdat er veel te zeggen viel, maar omdat Rhand zojuist alleen met de natlanders had gepraat. Aiel waren heel lichtgeraakt over eer. Hun leven werd beheerst door ji’e’toh, eer en plicht, en kende regels die even ingewikkeld en vreemd waren als hun grapjes. Ze spraken over de Aiel die nog onderweg waren van Cairhien, over wanneer Mart zou aankomen en of ze iets aan de Shaido’s moesten doen, zo er iets moest gebeuren. Ze spraken over jacht, vrouwen en of brandewijn even goed was als oosquai, en over grapjes. Uiteindelijk stak zelfs de geduldige Bruan zijn handen omhoog en gaf het op om de Aielgrapjes uit te leggen. Wat was er onder het Licht nou leuk aan een vrouw die haar man per ongeluk doodstak, in welke omstandigheden dan ook? Wat was grappig aan een man die uiteindelijk met de zuster van de door hem gewenste vrouw trouwde? Han snoof en gromde en weigerde te geloven dat Rhand het niet begreep. Hijzelf lachte zo hard over de vrouw die de verkeerde man neerstak, dat hij bijna omrolde. Het enige waar ze het niet over hadden, was de komende strijd tegen Illian. Bij het vertrek stond Rhand met dichtgeknepen ogen naar de zon te kijken die halverwege de horizon was. Han herhaalde de grap over de steekpartij en opnieuw grinnikten de vertrekkende stamhoofden. Terwijl hij zijn pijp op z’n handpalm schoonklopte, stampte hij het kooltje op het zand uit. Hij had nog tijd om naar Caemlin te gaan voor zijn ontmoeting met Bashere, maar hij liep terug de tent in en keek naar de ondergaande zon. Zodra die de einder raakte, brachten Enaila en Somara hem stamppot met schapenvlees. Het bord was zo vol dat twee man ervan konden eten. Er was een rond brood bij en een kan muntthee die voor de koelte in een emmer water was gezet. ‘Je eet niet genoeg,’ zei Somara en ze probeerde zijn haren goed te strijken voor hij het hoofd opzij rukte.

Enaila nam hem op. ‘Als je Aviendha niet ontweek, zou zij ervoor zorgen dat je at.’

‘Hij wint haar aandacht en holt dan van haar vandaan,’ mompelde Somara. ‘Je moet haar aandacht weer trekken. Waarom bied je niet aan haar haar te wassen?’

‘Zo nadrukkelijk hoeft niet,’ zei Enaila ferm. ‘Haar vragen of hij het mag borstelen is voldoende. Hij wil niet vrijmoedig lijken.’ Somara snoof. ‘Ze zal hem niet vrijmoedig vinden, wanneer hij voor haar wegloopt. Je kunt ook te bescheiden zijn, Rhand Altor.’

‘Jullie beseffen toch wel dat jullie niet mijn moeder zijn?’ De twee in cadin’sor geklede vrouwen keken elkaar verward aan. ‘Denk je dat dit weer zo’n natlandergrapje is?’ vroeg Enaila en Somara trok haar schouders op.

‘Ik weet het niet. Zijn ogen lachen niet.’ Ze klopte Rhand op zijn rug. ik weet zeker dat het een goede grap was, maar je moet hem uitleggen.’

Rhand leed in stilte, perste zijn tanden op elkaar, terwijl zij toekeken hoe hij at. Ze keken letterlijk naar iedere hap. Het werd er niet beter op nadat ze met zijn bord weggingen en Sulin bij hem kwam. Sulin gaf hem een lompe, bijna onbehoorlijke aanwijzing over hoe hij Aviendha’s aandacht weer kon winnen. Bij de Aiel was dit het soort gesprek tussen een eerstezuster en een eerstebroeder.

‘In haar ogen moet je redelijk bescheiden zijn,’ vertelde de witharige Speervrouw, ‘maar niet zo bescheiden dat ze jou saai vindt. Vraag haar om in de zweettent je rug te schrapen, maar doe het schuw, met neergeslagen ogen. Als je je uitkleedt om te gaan slapen, doe dat dan dansend, alsof je geniet van het leven, en bied dan je verontschuldigingen aan als je beseft dat zij aanwezig is en schiet zo snel mogelijk onder de dekens. Kun je blozen?’

Heel, heel veel lijden in stilte. De Speervrouwen wisten te veel en niet genoeg.

Toen ze in Caemlin terugkeerden, ruim na zonsondergang, sloop Rhand zijn vertrekken binnen met zijn laarzen in de hand. In het duister zocht hij zich een weg door de voorkamer naar zijn slaapkamer. Zelfs als hij niet had geweren dat Aviendha reeds op haar slaapmat naast de muur zou liggen, zou hij haar aanwezigheid hebben gevoeld. In de stilte van de nacht kon hij haar horen ademen. Voor het eerst leek het hem gelukt zo lang te wachten dat ze in slaap was gevallen. Hij had geprobeerd het te verbieden, maar Aviendha luisterde niet naar hem en de Speervrouwen lachten om zijn ‘verlegenheid en bescheidenheid’. Goede eigenschappen voor een man alleen, beaamden ze, maar je moest het niet te ver doorvoeren.

Hij klom zijn bed in met een gevoel van opluchting dat Aviendha reeds, sliep – en enig ongenoegen dat hij geen licht durfde aan te steken om zich te wassen. Ze keerde zich om op haar slaapmat. Waarschijnlijk was ze al die tijd wakker geweest.

‘Slaap lekker en ontwaak gezond,’ was het enige dat ze zei. Eraan denkend hoe stom het was dat hij zich opeens zo tevreden voelde, omdat een vrouw die hij wilde ontlopen hem welterusten wenste, propte hij het ganzendonskussen goed onder zijn hoofd. Aviendha vond dit waarschijnlijk een prachtige mop. Plagen was onder de Aiel bijna een kunst en hoe meer het bloed onder je nagels vandaan gepest kon worden, hoe beter. De slaap leek te komen en zijn laatste echte gedachte betrof zijn eigen geweldige grap, hoewel alleen hij, Mart en Bashere hem kenden. Sammael had geen enkel gevoel voor humor, maar de enorme moker van zijn wachtende leger in Tyr was de grootste mop die de wereld ooit had gezien. Met enig geluk zou Sammael dood zijn voor de Verzaker wist dat hij erom moest lachen.

5

Een andere dans

De Gouden Hertenbok deed zijn naam bijna volledig eer aan. Gewreven tafels en banken met poten gesneden in roosmotieven stonden verspreid in de grote gelagkamer. Een dienstmeisje in wit schort deed niets anders dan de wit stenen vloer vegen. De wit gepleisterde muren waren net onder de hoge balkenzoldering versierd met blauwe en gouden tierelantijnen. De haarden waren van een goede kwaliteit steen en versierd met een paar naaldtakken. Boven iedere schoorsteenmantel hing een gebeeldhouwde hertenkop, wiens vertakte gewei een wijnbeker vasthield, terwijl op de mantel een grote klok met wat verguldsel stond. Op een kleine verhoging achterin speelde een groepje muzikanten; twee zwetende mannen in hemdsmouwen speelden vol overgave op een fluit, twee tokkelden op de negensnarige hanou, en een vrouw met een rood aangelopen gezicht bewerkte met kleine houten hamers een hakkebord op dunne pootjes. Zo’n tien dienstmeisjes in schorten en blauwe jurken vlogen naar binnen of naar buiten. De meesten zagen er aardig uit, hoewel sommigen net zoveel jaren telden als vrouw Daelvin, de kleine, gezette herbergierster, met haar piekerige grijze haarknot. De herberg stond op het soort plek waar .Mart dol op was; het rook gewoon naar gezelligheid en geld. Hij had de plaats gekozen omdat die bijna midden in de stad lag, maar de andere reden was ook niet slecht. Natuurlijk was niet alles volmaakt in de op een na beste herberg van Maerone. Zo rook de keuken weer naar schapenvlees en knolraap, en naar de onvermijdelijke gekruide gerstensoep, wat zich vermengde met de lucht van stof en paarden buiten. Nou ja, voedsel was een probleem in een stad die uitpuilde van de vluchtelingen en krijgslieden, en met nog meer mensen in kampementen rondom de stad. Op straat klonken mannenstemmen die ruwe marsliedjes bralden, laarzen en paardenhoeven en lieden die de hitte vervloekten. Ook in de gelagkamer was het warm, er stond geen zuchtje wind. Als de vensters open hadden gestaan, zou alles binnen met stof overdekt zijn en er niets aan de hitte veranderd zijn. Maerone was een oven.

Voor zover Mart merkte, was de hele rottige wereld bezig op te drogen, en hij wilde liever niet bij de oorzaak stilstaan. Hij wenste dat hij de hitte kon vergeten, of de reden waarom hij in Maerone zat. Hij wilde alles vergeten. Zijn fraaie, groene jas met goudborduursel aan kraag en mouwomslagen zag er verfomfaaid uit. Zijn fraaie wit linnen hemd hing open, maar hij zweette nog steeds als een paard. Het zou geholpen hebben als hij de zwartzijden sjaal om zijn hals had afgedaan, maar dat deed hij zelden waar iedereen het kon zien. Hij dronk het laatste restje uit zijn glimmende tinnen wijnbeker en zette die naast zijn elleboog op tafel. Hij pakte zijn breedgerande hoed op om zichzelf koelte toe te wuiven. Wat hij dronk, zweette hij er net zo snel weer uit. Toen hij De Gouden Hertenbok had gekozen, volgden de heren en officieren van de Bond van de Rode Hand zijn voorbeeld, wat betekende dat alle anderen wegbleven. Gewoonlijk vond vrouw Daelvin dat niet erg. Alleen al aan de grote en kleine heren van de Bond had ze elk bed wel vijf keer kunnen verhuren, en dat soort mensen betaalde goed. Er werd zelden gevochten en dan gewoonlijk buiten, voordat er bloed ging vloeien. Maar deze middag bezetten slechts negen of tien man de tafels, en van tijd tot tijd keek ze scheef naar de lege banken, klopte op haar knotje en zuchtte. Deze avond zou ze niet veel wijn verkopen. Een flink deel van haar winst kwam van de wijn. Maar de muzikanten speelden met verve. Een handvol heren die de muziek waardeerden – iedereen met goud mocht wat hen betrof met ‘heer’ aangesproken worden – kon guller zijn dan een gelagkamer vol gewone krijgslieden.

Het was dan ook ongelukkig voor de beurs van de muzikanten dat alleen Mart luisterde, en hij kromp ineen bij elke derde noot. Het was echt niet hun schuld; de muziek klonk goed als je niet wist waar je naar luisterde. Mart kende het – hij had het hun geleerd, de maat geklapt en de melodie voorgezongen – maar tweeduizend jaar lang had niemand anders die wijs gehoord. Het beste dat ervan gezegd kon worden, was dat ze het juiste ritme vonden.

Hij ving flarden van een gesprek op. Hij wierp zijn hoed neer, gebaarde met zijn beker om meer wijn en boog zich naar de drie mannen die aan de tafel naast hem zaten te drinken. ‘Wat zei je?’

‘We proberen een manier te vinden om iets van ons geld van je terug te winnen,’ zei Talmanes over zijn wijnbeker. Hij glimlachte niet, maar hij was niet boos. Mart was twintig en Talmanes een paar jaar ouder, een hoofd kleiner, en hij glimlachte zelden. De man deed Mart altijd denken aan een samengedrukte veer. ‘Niemand kan met kaarten van jou winnen.’ Als bevelhebber van de helft van de ruiterij van de Bond gold hij hier, in Cairhien, als een edelman, maar de voorkant van zijn hoofd was geschoren en bepoederd, hoewel het zweet de poeder enigszins had verwijderd. Nogal wat jongere Cairhiense edellieden hadden het uiterlijk van een soldaat aangenomen. Ook Talmanes’ jas was gewoon, zonder de kleursplitten van een edelman, hoewel hij er veel mocht dragen.

‘Niet waar,’ protesteerde Mart. Het was wel waar: als zijn geluk meespeelde, was hij oppermachtig, maar het volgde een bepaalde kringloop, vooral bij bepaalde spellen die even goed geordend waren als een dek kaarten. ‘Bloed en as! Vorige week heb je vijftig kroon van me gewonnen.’ Vijftig. Een jaar of wat geleden zou hij een radslag hebben gemaakt bij het winnen van één kroon, en hebben gejankt bij de gedachte er een te verliezen. Een jaar of wat geleden had hij er niet eens een gehad om te verliezen.

‘Hoeveel honderd lig ik dan op je achter?’ zei Talmanes droogjes, ik wil de kans hebben om er wat van terug te verdienen.’ Als hij Mart ooit met enige regelmaat zou verslaan, zou hij zich eveneens zorgen maken. Net als de meeste leden van de Bond aanvaardde hij Marts geluk als een talisman.

‘Dobbelen helpt ook al niet,’ zei Daerid. Hij was bevelhebber van de voetsoldaten van de Bond. Hij dronk gulzig en schonk geen aandacht aan de grijns die Naleseans geoliede baard slechts half verborg. De meeste edellieden die Mart ontmoet had, vonden het dobbelspel beneden hun stand, alleen geschikt voor boerenvolk, ik heb nog nooit een dag meegemaakt waarop je verloor met dobbelen. Het moet iets zijn waarover je geen macht hebt, waar je niet de hand in hebt, als je begrijpt wat ik bedoel.’

Daerid was iets langer dan zijn Cairhiense landgenoot Talmanes, en meer dan vijftien jaar ouder. Zijn neus was vaak gebroken en drie witte littekens sierden kriskras zijn gezicht. Hij was de enige van de drie die niet van edele komaf was, en ook hij had de voorkant van zijn hoofd geschoren en gepoederd; Daerid was zijn hele leven soldaat geweest.

‘We dachten aan paarden,’ bracht Nalesean naar voren en hij gebaarde met zijn tinnen beker. Hij was een gedrongen man maar langer dan de Cairhiener, en hij leidde de andere helft van de ruiterij van de Bond. Met die hitte vroeg Mart zich vaak af waarom hij zijn volle zwarte baard bleef dragen, maar hij knipte hem elke ochtend bij om hem puntig te houden. En waar Daerid en Talmanes hun eenvoudige grijze jassen open lieten hangen, had Nalesean de zijne – gemaakt van groene zijde met de bekende Tyreense opgevulde mouwen, versierd en afgezet met goudsatijn – tot de hals toe dichtgeknoopt. Zijn gezicht glinsterde van het zweet, waar hij geen aandacht aan schonk. ‘Drakenziel nog aan toe, je geluk wint in de krijg en bij het kaartspel. En bij het dobbelen,’ voegde hij er met een nieuwe grijns voor Daerid aan toe. ‘Maar bij paardenrennen gaat het helemaal alleen om het paard.’ Mart glimlachte en plaatste zijn ellebogen op tafel. ‘Kies een goed paard en we zullen zien.’ Zijn geluk had misschien geen invloed op een wedren – behalve bij dobbelen, kaarten en dat soort spellen was hij er nooit zeker van wanneer en hoe het gebeurde – maar hij was opgegroeid in de paardenhandel van zijn vader, en hij had zelf een behoorlijk goed oog op paarden.

‘Wilt u wijn, ja of nee? Ik kan niets inschenken als ik niet bij uw beker kan.’

Mart wierp een blik over zijn schouder. Achter hem stond een dienstmeisje met een tinnen schenkkan. Ze was klein en slank, een donkerogige schoonheid met bleke wangen en zwarte krullen die zich op haar schouders nestelden. Haar heldere, muzikale Cairhiense tongval liet haar stem klinken als belletjes. Vanaf de dag dat hij De Gouden Hertenbok was binnengekomen, had hij een oogje op Betse Silvin gehad, maar dit was de eerste keer dat hij met haar kon praten. Er waren altijd vijf dingen die onmiddellijk geregeld moesten worden, en tien die gisteren al geregeld hadden moeten zijn. De anderen tuurden strak in hun beker. Meer konden ze niet doen om hem met de vrouw alleen te laten, tenzij ze zelf opstapten. Ze hadden manieren, zelfs de twee edellieden.

Mart grinnikte, zwaaide zijn benen over de bank en hield de beker voor haar op om te vullen. ‘Dank je, Betse,’ zei hij, en ze maakte een knix. Maar toen hij haar vroeg om er eentje voor haarzelf in te schenken en zich bij hem te voegen, zette ze de kan op tafel, sloeg haar armen over elkaar, hield haar hoofd schuin en nam hem van top tot teen op.

‘Ik geloof niet dat vrouw Daelvin dat graag zou zien. Nee, dat denk ik niet. Bent u een edelman? Ze schijnen allemaal voor u op te springen, maar niemand zegt ‘heer’ tegen u. Men buigt zelfs nauwelijks, behalve het gewone volk.’

Marts wenkbrauwen vlogen omhoog. ‘Nee,’ zei hij kortaf, bitser dan hij bedoeld had. ik ben géén heer.’ Rhand mocht mensen laten rondrennen die hem Drakenheer en zo noemden, maar dat was niets voor Mart Cauton. Nee, echt niet. Hij haalde eens diep adem en toonde zijn grijns weer. Sommige vrouwen probeerden een man ietwat uit zijn evenwicht te brengen, maar dat was een dansje waar hij goed in was. ‘Noem me maar gewoon Mart, Betse. Ik weet zeker dat vrouw Daelvin het niet erg vindt, als je bij me komt zitten.’

‘Nou, dat zou ze wél erg vinden. Maar ik neem aan dat ik wel even kan praten. U moet toch bijna een edelman zijn. Waarom draagt u dit in deze hitte?’ Ze boog zich voorover en duwde met een vinger de sjaal naar beneden. Hij had er niet op gelet en de sjaal was wat afgezakt. ‘Wat is dat?’ Ze streek met haar vinger langs de bleke, dikke streep om zijn nek. ‘Heeft iemand geprobeerd u op te hangen? Waarom? U bent geen doortrapte schurk, daar ben u te jong voor.’ Hij ging achteruit en trok de zwarte zijde haastig over zijn litteken, maar Betse liet zich niet tegenhouden. Haar hand dook in de open voorkant van zijn hemd en trok aan het leren koordje waaraan het zegel van de zilveren vossenkop hing. ‘Was het omdat u dit gestolen hebt? Het ziet er kostbaar uit. Is het dat ook?’ Mart rukte het zegel weg en stopte het op de plaats waar het thuishoorde. De vrouw praatte achter elkaar door, zodat Mart er geen woord tussen kon krijgen. Achter zich hoorde hij Nalesean en Daerid gniffelen en zijn gezicht werd donkerder. Hij mocht dan soms geluk hebben bij het gokken, maar bij vrouwen liet het hem vaak in de steek, en daar hadden zij lol in. ‘Nee, als u het gestolen had, had u het niet mogen houden, hè?’ babbelde Betse verder. ‘En als u bijna een edelman bent, moet ik aannemen dat u zich zulke dingen kunt veroorloven. Misschien kwam het doordat u te veel wist. U ziet eruit als een jongeman die veel weet. Of dat denkt.’ Ze glimlachte. Het was zo’n sluw vrouwenglimlachje dat een man het hoofd op hol kan brengen. Het betekende zelden dat ze echt iets wisten, maar ze konden je laten denken dat ze dat wel deden. ‘Hebben ze geprobeerd u te laten hangen omdat ze dachten dat u te veel wist? Of was het omdat u voorgaf een edelman te zijn? Weet u zeker dat u geen edelman bent?’ Daerid en Nalesean lachten nu hardop, en zelfs Talmanes grinnikte, hoewel ze net deden of het om iets anders ging. Naar adem happend voerde Daerid een of ander verhaal op van een man die van een paard viel, maar de flarden die Mart opving waren niet grappig. Maar hij bleef glimlachen. Hij liet zich niet van zijn stuk brengen, al kon ze sneller praten dan hij rennen. Ze was erg mooi, en hij had de laatste paar weken alleen gesproken met mensen als Daerid en erger. Zwetende mannen die soms vergaten zich te scheren en vaak geen kans hadden gehad om te baden. Er parelden zweetdruppeltjes op Betses wangen, maar ze rook zwak naar lavendelzeep. ‘Feitelijk liep ik dat schaafwondje op omdat ik te wéinig wist,’ zei hij luchthartig. Vrouwen leken het altijd prettig te vinden als je littekens onbelangrijk maakte. Het Licht mocht hem bijstaan, hij had er onderhand een hoop. ‘Ik weet nu te veel, en toen wist ik te weinig. Je zou kunnen zeggen dat ik gehangen werd vanwege de kennis.’

Betse schudde haar hoofd en kneep haar lippen samen. ‘Dat klinkt alsof je het gevat bedoelt, Mart. Edellieden spuien dat soort gevatheden de hele tijd, maar je zegt dat je geen edelman bent. Bovendien ben ik een eenvoudige vrouw; spitsvondigheden gaan me boven m’n pet. Ik geloof dat gewone woorden de beste zijn. Aangezien je geen edelman bent, mag je best gewoon praten, anders denkt iemand misschien dat je voor edelman speelt. Geen enkele vrouw vindt een man aardig die voorgeeft iemand anders te zijn. Misschien kun je uitleggen wat je probeerde te vertellen?’

Het kostte hem moeite zijn glimlach vast te houden. Het luchtige woordenspelletje liep heel anders dan hij wenste. Hij wist niet of het nu een dom wicht was, of dat het haar gewoon lukte hem over zijn eigen tong te laten struikelen omdat hij zich zo uitsloofde. Hoe dan ook, ze was nog steeds aantrekkelijk, en ze rook nog steeds naar lavendel, niet naar zweet. Daerid en Nalesean leken zowat te stikken. Talmanes neuriede ‘Een kikker op het ijs’. Nou ja, hij bevond zich op glad ijs, nietwaar? Mart zette zijn beker neer, stond op en boog zich over Betses hand. ‘Ik ben wie ik ben, meer niet, maar jouw gezicht maakt mij sprakeloos.’ Dat veroorzaakte knipperende ogen; wat ze ook beweerden, vrouwen hielden altijd van bloemrijke taal. ‘Wil je dansen?’ Hij wachtte niet op antwoord en leidde haar naar een open stuk vloer dat zich over de hele lengte van de gelagkamer tussen de tafels uitstrekte. Met een beetje geluk zou dansen haar tong wat meer in bedwang houden, en hij had immers vaak geluk. Bovendien had hij nog nooit gehoord dat een vrouw door een dans narrig bleef. Dans met haar en ze zal je veel vergeven; dans goed en ze zal je alles vergeven. Dat was een oud gezegde. Een heel oud gezegde.

Betse aarzelde, beet op haar lip en keek naar vrouw Daelvin, maar de kleine, dikke herbergierster glimlachte slechts en wuifde Betse verder. Ze verschoof zonder resultaat de haartjes die aan haar knot ontsnapten en begon de andere dienstmeisjes weer op te jagen alsof alle tafels bezet waren. Vrouw Daelvin pakte iedere man aan die ze ervan verdacht zich niet netjes te gedragen. Ondanks haar onbewogen verschijning had ze een korte knuppel in haar rok verborgen en ze gebruikte die ook soms, zodat Nalesean haar nog steeds zorgvuldig in het oog hield als ze dichterbij kwam. Maar een gul man die een dansje wilde, wat voor kwaad school daarin? Mart hield Betses handen met gestrekte armen vast. Er was net genoeg ruimte tussen de tafels. De muzikanten begonnen harder te spelen, maar zeker niet beter. ‘Volg me,’ zei hij. ‘De beginpassen zijn eenvoudig.’ Hij begon op de maat van de muziek, boog door de knie, gleed met een zijpas naar rechts met de linkervoet slepend erachteraan. Buigen en een zijpas en een glijpas, de armen uitgestrekt.

Betse had het snel door en was lichtvoetig. Toen ze de muzikanten bereikten, bracht hij haar handen soepel omhoog en draaiden ze zich rug aan rug. Dan buigen en zijpas, ronddraaien met de gezichten naar elkaar, buigen, zijstap en ronddraaien, steeds opnieuw, tot ze weer helemaal bij het begin waren. Ze had dat al even snel onder de knie en glimlachte verrukt naar hem op, wanneer het draaien dat toestond. Ze was echt heel mooi.

‘Nu wat moeilijkers,’ mompelde hij, en hij draaide zodat ze naast elkaar de muzikanten aankeken, de polsen gekruist terwijl ze elkaars handen voor hen vasthielden. De rechterknie op, een beetje uitzwaaien naar links, dan naar voren en naar rechts. De linkerknie op, uitzwaaien naar rechts, dan naar voren en naar links. Betse lachte toen ze nogmaals hun weg naar de muzikanten weefden. In elke ronde werden de passen ingewikkelder, maar hij hoefde het maar één keer voor te doen en ze kon hem volgen met elke draai en zwenking, licht als een veertje in zijn handen. En het mooiste was dat ze geen woord zei. De muziek viel met hem in, met gemiste noten en al, en met de patroondans, en herinneringen zweefden door zijn hoofd terwijl ze over de vloer heen en weer gleden. In zijn herinnering was hij een hoofd groter, met een lange, goudblonde snorrenbaard en blauwe ogen. Hij droeg een jas van ambergele zijde met een rode sjerp eroverheen, en met boordsels van het fijnste Barsijnse kant, en gele saffieren knopen uit Aramaelle op zijn borst. Hij danste met een donkere, schone gezante van de Atha’an Miere, het Zeevolk. Aan de dunne gouden ketting die haar neusring verbond met een van haar vele oorringen, hingen medaillons die aanduidden dat zij de golfvrouwe was van de Shodinclan. Het deerde hem niet hoe machtig zij was; daarover mocht de koning zich zorgen maken, niet een gewone edelman. Ze was licht en mooi in zijn armen, en ze dansten onder de grote kristallen koepel aan het hof van Shaemal, waar de hele wereld de pracht en macht van Coremanda benijdde. Andere herinneringen schoten aan de randen voorbij, en lieten stukjes van de dans in zijn geheugen vonken. De ochtend zou nieuws brengen van steeds woestere Trollok-rooftochten vanuit de Grote Verwording. De volgende maand zou er bericht komen dat Barsine van de Gouden Spitsen verwoest en afgebrand was, en dat horden Trolloks naar het zuiden stormden. Zo begon wat later de Trollok-oorlogen zou worden genoemd, hoewel niemand in het begin die naam gebruikte. Het betekende ruim driehonderd jaar van bijna ononderbroken strijd, bloed, vuur en vernietiging, voordat de Trolloks werden teruggedreven en de Gruwheren verjaagd. Het zou de val veroorzaken van Coremanda met alle pracht en macht, van Essenia met de wijsgeren en beroemde leerzetels, van Manetheren en Eharon. Uit alle Tien Naties, ook die zelfs in het uur van de overwinning nog volkomen werden verwoest, zouden andere landen oprijzen, landen die zich de Tien Naties slechts herinnerden als mythen van een gelukkiger tijd. Maar dat lag nog in het verschiet, en hij verdreef die herinneringen met het plezier van deze avond, waarop hij de patroondans met... Hij knipperde met zijn ogen, in de war gebracht door het zonlicht dat door de vensters stroomde en het mooie, bezwete gezicht dat verrukt naar hem opkeek. Bijna struikelde hij over zijn voeten bij een ingewikkelde pas en raakte die van Betse terwijl ze over de vloer wervelden, maar hij wist zich te herstellen voordat hij haar liet vallen; de passen kwamen als vanzelf. Deze dans hoorde evenzeer bij hem als die geleende of gestolen herinneringen, maar werd zo naadloos verweven met wat hij werkelijk beleefd had, dat hij het verschil niet meer wist tenzij hij er goed over nadacht. Allemaal van hem, vulling van de gaten in zijn eigen geheugen; het was alsof hij al die levens ook geleefd had.

Hij had haar de waarheid verteld over dat litteken om zijn nek. Gehangen vanwege kennis, vanwege het ontbreken van kennis. Tweemaal was hij als een dolle stier een ter’angreaal ingestapt, als een dorpsgek die dacht dat het even makkelijk was als een wandeltochtje over de wei. Nou ja, bijna zo makkelijk. De gevolgen hadden zijn wantrouwen in alles wat met de Ene Kracht te maken had slechts versterkt. De eerste keer was hem verteld dat hij voorbestemd was om te sterven en weer te leven, plus andere zaken waarvan hij niet wilde horen. Die hadden hem wel op het pad gezet naar zijn tweede tocht door een ter’angreaal, wat uiteindelijk leidde tot een touw om zijn nek. Een reeks passen, elke stap omwille van een goede reden of zuivere noodzaak, elk ervan had toen zo redelijk geleken, en elk ervan had naar zaken geleid die hij zich nimmer had kunnen voorstellen. Hij scheen zichzelf altijd in zo’n soort dans te verstrikken. Hij was zeker dood geweest, als Rhand hem niet had losgesneden en tot leven had gebracht. Voor de honderdste keer nam hij zich iets vast en zeker voor. Van nu af aan zou hij uitkijken waar hij zijn voeten zou neerzetten. Niet meer ergens inspringen zonder over de gevolgen na te denken. Het was waar dat hij die dag meer dan dat litteken had verworven. Zoals die zilveren vossenkop, waarvan het ene oog zo gevormd was dat het leek op het oude teken van de Aes Sedai. Soms lachte hij zo hard om dat zegel dat zijn ribben pijn deden. Hij vertrouwde geen enkele Aes Sedai, dus baadde hij en sliep hij zelfs met dat ding om zijn nek. De wereld was een rare plaats – gewoonlijk erg raar en erg vreemd. Hij had er ook echte kennis door verworven, al was die door hem niet gewenst. In zijn hoofd lagen nu gedeelten van het leven van andere mensen opgeslagen, duizenden levens, soms slechts van korte perioden, soms van hele jaren, maar gerafeld. Herinneringen aan vorstenhoven en veldslagen, die meer dan duizend jaar teruggingen, van lang vóór de Trollok-oorlogen tot aan de laatste slag die tot Artur Haviksvleugels opkomst leidde. Hij bezat die allemaal, gewild of ongewild. Nalesean, Daerid en Talmanes klapten op de muziek, net als de andere mannen die verspreid om de tafels zaten. Mannen van de Bond van de Rode Hand die hun aanvoerder aanspoorden in zijn dans. Licht, de naam deed Mart inwendig ineenkrimpen. Die had een roemruchte groep helden aangeduid, die gesneuveld waren bij hun poging Manetheren te redden. En geen enkele man die nu de banier van de Bond volgde, dacht dat hij ook in de legenden terecht zou komen. Zelfs vrouw Daelvin klapte, en de andere dienstmeisjes stonden werkloos toe te kijken.

De mannen volgden Mart vanwege de herinneringen van anderen in zijn hoofd, al wisten zij dat niet. Door de herinneringen aan meer veldslagen en krijgstochten dan honderd man beleefd kon hebben. Of hij aan de winnende of verliezende kant had gestaan, maakte niet uit; hij herinnerde zich hoe die veldslagen waren gewonnen of verloren, en met enig nadenken kon die kennis worden toegepast voor een overwinning van de Bond. Tot nu toe, tenminste. Als hij geen manier kon bedenken om de strijd te vermijden.

Meer dan eens had hij gewenst dat die flarden van anderen uit zijn hoofd zouden verdwijnen. Zonder hen zou hij niet zijn wat hij nu was: de bevelhebber van een leger van bijna zesduizend krijgslieden, waarbij zich elke dag meer mannen aansloten. Hij stond op het punt hen naar het zuiden te voeren en het bevel op zich te nemen van die vervloekte inval in het land dat beheerst werd door een van die vervloekte Verzakers. Hij was geen held, en wilde dat ook niet zijn. Helden hadden de slechte gewoonte om om zeep gebracht te worden. Als je een held was, leek je op een hond die een bot krijgt toegeworpen zodat die in zijn hoekje niemand voor de voeten loopt, tot je hem weer een bot belooft in ruil voor een nieuwe jacht. En dat gold ook voor krijgslieden.

Aan de andere kant zou hij zonder die herinneringen geen zesduizend krijgslieden om zich heen hebben. Hij zou alleen staan, een ta’veren die met de Herrezen Draak verbonden is en een onbeschermd doelwit vormt dat de Verzakers kenden. Enkele van hen wisten kennelijk veel te veel over Mart Cauton. Moiraine had beweerd dat hij belangrijk was, dat Rhand en Perijn hem allebei nodig hadden om de Laatste Slag te winnen. Als ze gelijk had, zou hij doen wat hij moest doen – hij zou het doen; hij wilde alleen aan de gedachte wennen – maar hij wilde geen vervloekte held worden. Kon hij maar bedenken wat hij met de vervloekte Hoorn van Valere moest doen... In gedachten zei hij een schietgebedje voor Moiraine en hij hoopte dat ze het mis had gehad. Hij en Betse kwamen voor de laatste keer aan de rand van de dansvloer, en toen hij stilstond zakte ze lachend tegen zijn borst aan. ‘O, dat was geweldig. Het voelde of ik in een koninklijk paleis was. Kunnen we het nog een keer doen? Nog eens, ja? Nog een keer?’ Vrouw Daelvin klapte een tijdje verwoed in haar handen en besefte toen dat de andere dienstmeisjes niets deden. Ze snauwde hun wild gebarend wat toe en liet hen als kippen ronddraven.

‘Zegt “Dochter van de Negen Manen” je iets?’ De woorden kwamen er zomaar uit. Het kwam door dat denken aan die ter’angrealen. Waar hij de Dochter van de Negen Manen ook zou vinden – Licht, laat dat alsjeblieft nog een hele tijd duren! dacht hij vurig – waar hij haar ook zou vinden, ze zou geen dienstmeisje in de herberg van een stadje vol vluchtelingen en krijgslieden zijn. Maar toch, wat voor zekerheid had iemand, als het ging om voorspellingen? Het was een voorspelling geweest, min of meer. Hij zou sterven en opnieuw leven. Hij zou de Dochter van de Negen Manen huwen. Hij zou het halve licht van de wereld opgeven om de hele wereld te redden, wat dat ook mocht betekenen. Nou ja, hij was gestorven, zwaaiend aan dat touw. Als dat waar was, moest de rest ook waar zijn. Daar kon je niet onderuit. ‘Dochter van de Negen Manen?’ zei Betse ademloos. Gebrek aan adem bracht haar niet tot zwijgen, is het een herberg? Een taveerne? Niet hier in Maerone, dat weet ik zeker. Misschien aan de andere kant van de rivier, in Aringil? Ik ben nog nooit naar...’

Mart legde een vinger op haar lippen. ‘Niet belangrijk. Laten we op iets anders dansen.’ Deze keer een volksdans; iets van hier en nu, met alleen zijn eigen herinneringen. Hij moest nu echter heel goed nadenken om ze uit elkaar te houden.

Geschraap van de keel deed hem over zijn schouder kijken, en hij zuchtte toen hij zag dat Edorion in de deuropening stond, met zijn met staal versterkte handschoenen in zijn zwaardriem gestoken en de helm onder zijn arm. Toen Mart met hem gekaart had in de Steen van Tyr was de jonge Tyreense edelman een gezette man met roze wangen geweest, maar hij was peziger geworden, en door de zon verbrand sinds hij naar het noorden was gekomen. De omrande helm had geen pluimen meer, en het eens zo bewerkelijke verguldsel van zijn borstplaat was beschadigd door sneden en kerven. Zijn blauwe pofmouwenjas was zwart gestreept, maar vertoonde sleetse plekken.

‘Ik moest je eraan herinneren om op deze tijd je ronde te doen.’ Edorion kuchte in zijn vuist; hij vermeed duidelijk Betse aan te kijken. ‘Maar ik kan later terugkomen, als je dat wenst.’ ik kom nu,’ zei Mart. Het was belangrijk om elke dag de ronde te doen, elke dag iets anders te bezien. Dat hadden de herinneringen van die andere mannen hem verteld, en hij was hen daarin gaan vertrouwen. Als hij aan deze taak vastzat, kon hij er net zo goed het beste van maken. Dat kon hem in leven houden. Bovendien stond Betse een eindje verder het zweet van haar gezicht te deppen en tegelijk haar haren goed te doen. De verrukking gleed van haar gezicht weg. Het maakte niet uit. Ze zou het zich herinneren. Dans goed met een vrouw, dacht hij voldaan, en ze is al voor de helft van jou.

‘Geef dit aan de muzikanten,’ zei hij tegen haar en hij sloot haar vingers om drie goudmarken. Hoe slecht ze ook gespeeld hadden, hun muziek had hem voor een tijdje weggevoerd van Maerone en de nabije toekomst. Vrouwen hielden trouwens van vrijgevigheid. Dit ging de goede kant op. Met een buiging, die maar nét ophield voor hij haar hand zou kussen, voegde hij eraan toe: ‘Tot later, Betse. We zullen weer dansen als ik terug ben.’

Tot zijn verrassing bewoog ze een waarschuwende vinger onder zijn neus en schudde haar hoofd alsof ze zijn gedachten gelezen had. Nou ja, hij had nooit beweerd dat hij vrouwen begreep. Hij zette zijn hoed op en pakte zijn speer met de zwarte schacht naast de deur op. Dat was nog een geschenk van de andere kant van die ter’angreaal geweest. De speer had op de schacht woorden in de Oude Taal, en een vreemd blad als van een kort zwaard, gemerkt met twee raven.

‘Vandaag doen we de kroegen,’ zei hij tegen Edorion, en ze liepen naar buiten, de volle middaghitte en de drukte van Maerone in. Het was een kleine stad, zonder stadswallen, maar wel vijftig keer zo groot als alles wat hij gezien had voordat hij Tweewater verlaten had. Eigenlijk was het meer een uit zijn voegen gegroeid dorp, waar slechts een paar stenen en bakstenen gebouwen meer dan een enkele verdieping hadden, behalve de herbergen die driehoog reikten. Er waren evenveel daken van hout als van riet, leisteen of dakpannen. De straten, meestal vastgelopen zand, waren om deze tijd vol mensen. De bewoners kwamen overal vandaan, maar vooral uit Cairhien en Andor. Hoewel Maerone aan de Cairhiense kant van de Erinin lag, behoorde het tegenwoordig tot geen enkel land. Allerlei mensen uit verschillende andere landen woonden hier of trokken erdoorheen. Sinds Marts aankomst waren er zelfs drie of vier Aes Sedai geweest. Ondanks zijn vossenzegel bleef hij ver uit hun buurt – nergens voor nodig om problemen op te zoeken – maar ze reisden even snel door als ze kwamen. Zijn geluk hield stand als het om belangrijke zaken ging. Tot nu toe. Het stadsvolk haastte zich naar het werk en sloeg meestal geen acht op de vele haveloze mannen, vrouwen en kinderen die doelloos rondliepen. Het waren allemaal Cairhienin, die gewoonlijk de rivier opzochten voor ze terugkeerden naar de vluchtelingenkampen rond de stad. Slechts enkelen gingen naar huis terug. De burgeroorlog in Cairhien mocht voorbij zijn, er liepen nog steeds schurken vrij rond, en zij vreesden de Aiel. Voor zover Mart wist, waren ze ook bang voor een ontmoeting met de Herrezen Draak. Het was eenvoudig en waar: ze waren zo ver mogelijk weggevlucht en niemand had de kracht om meer te doen dan een tochtje maken naar de rivier om naar Andor te staren.

De krijgslieden van de Bond maakten de menigten nog groter. Alleen of in groepjes slenterden ze naar winkels of herbergen. Er trokken ook troepen door de straten, kruisboogschutters, boogschutters in wambuizen met stalen maliën, en piekeniers met gedeukte borstplaten die waren afgedankt door hun meerderen of van doden geplukt. Overal reden ruiters in kuras. Er waren Tyreense lansiers met kraaghelmen en Cairhienin met klokvormige helmen, zelfs een paar Andoranen met kegelvormige helmen en spijlviziers. Rahvin had vele mannen uit de koninginnengarde ontslagen, mannen die Morgase trouw bleven, en sommigen hadden zich bij de Bond aangesloten. Straatventers met bakken glipten door de massa heen en prezen hun naalden en garen aan, smeersels die beweerd werden goed te zijn voor elke wond, en middeltjes voor van alles, van blaren en waterige ingewanden tot kampkoorts. Ze verkochten zeep, tinnen potten en bekers waarvan verzekerd werd dat ze nimmer roestten, wollen kousen, messen en dolken van het beste Andoraanse staal – bezwoer de koopman – alles wat een krijgsman maar kon gebruiken of waarvan de venters vonden dat hij het moest gebruiken. Het lawaai was zo groot dat hun geschreeuw al na drie passen niet meer te horen was.

Natuurlijk herkenden de krijgslieden Mart onmiddellijk, en velen hieven een gejuich aan, zelfs mannen die te ver weg stonden om meer te zien dan zijn breedgerande hoed en vreemde speer. Die maakten hem net zo herkenbaar als het zegel van elke edelman. Hij kende elk gerucht over de reden waarom hij wapenrusting en helm afsloeg. Je had ze in allerlei soorten: van waanzinnige dapperheid tot de uitspraak dat alleen een wapen van de Duistere zelf hem kon doden. Sommigen zeiden dat de hoed hem was gegeven door de Aes Sedai, en zolang hij die droeg kon niéts hem doden. Het was echter een gewone hoed, en hij droeg hem omdat die hem een goede schaduw gaf. En omdat hij hem eraan herinnerde weg te blijven van iedere plek waar hij helm en wapenrusting nodig zou hebben. De verhalen die de ronde deden over zijn speer, met die gravure die zelfs weinig edelen konden lezen, waren nog veel uitbundiger. Het wapen met de raventekens was gemaakt door de Aes Sedai tijdens de Oorlog van de Schaduw, vóór de Breking, en hoefde nooit gewet te worden. Hij betwijfelde of hij het kon breken als hij het probeerde.

Hij wuifde om kreten als ‘Het Licht verlichte heer Martrim!’ en ‘Heer Martrim en de zege!’ en meer van dat soort onzin te erkennen, en werkte zich met Edorion door de menigte heen. Hij hoefde in ieder geval niet te duwen: ze weken terug zodra ze hem zagen. Hij had graag gehad dat de vele vluchtelingen hem niet aanstaarden alsof hij de sleutel van hun hoop in zijn zak had verborgen. Afgezien van ervoor te zorgen dat ze voedsel kregen van de handelskaravanen uit Tyr, wist hij niet wat hij verder voor hen kon doen. Een groot aantal van hen was niet alleen in lompen maar ook smerig, is de zeep bij de kampen gekomen?’ gromde hij. Edorion hoorde het, ondanks het lawaai. ‘Ja. De meesten verhandelen die weer met de straatventers voor goedkope wijn. Ze willen geen zeep; ze willen de rivier oversteken of anders hun ellende verdrinken.’ Mart gromde zuur. Het enige dat hij hun zeker niet kon geven was de reis naar Aringil.

Tot de burgerkrijg en ergere dingen Cairhien uiteenscheurden, was Maerone een overslagplaats voor de handel tussen Cairhien en Tyr geweest, wat betekende dat de stad bijna evenveel herbergen en taveernes had als huizen. De eerste vijf waar hij zijn neus in stak, verschilden weinig van elkaar. Van De Vos en Gans tot De Koetsierszweep waren het allemaal stenen gebouwen met volgepakte tafels en soms de onvermijdelijk opborrelende vuistgevechten, waar Mart geen aandacht aan schonk. Maar niemand was dronken.

De Rivierpoort, die helemaal aan de andere kant van de stad lag, was Maerones beste herberg geweest, maar de zware planken over de deuren met de zonnen dienden als waarschuwing aan de herbergiers en tappers om de krijgslieden van de Bond niet dronken te voeren. Maar ook nuchtere lieden vochten met elkaar: Tyreners tegen Cairhienin tegen Andoranen, soldeniers tegen ruiters, wapenknechten van de ene heer tegen die van de andere, veteranen tegen nieuwelingen, krijgslieden tegen burgers. Maar de gevechten werden onderdrukt voor ze uit de hand konden lopen, door soldaten met knuppels die van pols rot elleboog rode armbanden droegen. Elke groep moest op zijn beurt Roodarmen leveren, elke dag andere mannen, en de Roodarmen moesten de schade betalen van de dag dat ze dienst hadden. Het zorgde ervoor dat ze de vrede heel graag handhaafden.

In De Vos en Gans goochelde een speelman met brandende stokken. Hij was een stevige man van middelbare leeftijd. Een ander, een magere, kalende kerel in de Erinin-herberg, voerde met zijn harp in de hand gedeelten uit De Grote Jacht op de Hoorn op. Ondanks de hitte droegen ze allebei de zo bekende mantel, bedekt met honderden gekleurde lapjes die rondfladderden als ze bewogen; een speelman zou liever zijn hand dan zijn mantel kwijtraken. Ze hadden een redelijk aandachtig publiek; veel toeschouwers kwamen van nabije dorpen die het bezoek van een speelman met graagte begroetten. Er was meer publiek dan bij het meisje dat zong op een tafel in herberg De Drie Torens. Ze was best wel knap, met haar lange, donkere krullen, maar een lied over de ware liefde trok echt geen belangstelling van de ruwe, lachende klanten die daar dronken. De andere plaatsen hadden geen vertier, behalve een muzikant of twee, maar de menigten waren er zo mogelijk nog luidruchtiger, en het dobbelspel aan de helft van de tafels deed Marts vingers jeuken. Maar hij won inderdaad bijna altijd, tenminste met dobbelen, en het zou onjuist zijn om geld van zijn eigen krijgslieden te winnen. Want dat waren de meeste mannen aan de tafels; er waren maar weinig vluchtelingen die in gelagkamers geld hadden te verteren.

Een handvol andere lieden vermengde zich met mannen van de Bond. Hier was het een magere Kandoraan met een vorkbaardje, een maansteen ter grootte van een duimnagel in zijn oorlel en zilveren kettingen op de borst van zijn rode jas; daar was het een koperkleurige Domani, die voor haar doen een bescheiden blauw gewaad droeg, met snelle ogen en sieraden aan al haar vingers; ergens anders een Taraboner met een kegelvormige platte hoed en een omvangrijke snor die verborgen was achter een sluier. Vadsige lieden in Tyreense jassen die zich om hun middel spanden, of magere kerels in Morlandse jassen die tot aan de knieën kwamen, vrouwen met scherpe ogen in wollen gewaden tot aan de hals of de enkels, maar altijd goed gesneden en in rustige kleuren. Allemaal kooplieden die klaarstonden om de handel snel op te pakken als de wegen tussen Andor en Cairhien weer heropend werden. En in elke gelagkamer zaten wel twee of drie mannen apart, soms goed gekleed, soms nauwelijks beter dan de vluchtelingen, maar elk van hen leek het zwaard dat aan hun heup of op hun rug hing te kunnen gebruiken. Mart herkende bij deze soort mannen twee vrouwen. Geen van beiden droeg openlijk een wapen; de een had een grote wandelstaf tegen haar tafel aan gezet, en hij nam aan dat de andere in haar rijkleding messen verborg. Zelf droeg hij ook een paar weggestopte werpmessen. Hij wist zeker wie zij en de ander waren, en ze zou een dwaas zijn geweest om hier ongewapend te komen.

Toen hij en Edorion uit De Koetsierszweep kwamen, bleef Mart staan om te kijken naar een stevige vrouw in een bruine broekrok die door de menigte heen stapte. De waakzame ogen die alles in de straat opvingen, pasten niet bij haar ronde gezicht, evenmin als de met nagels beslagen knuppel aan haar riem, en een dolk met een blad dat zwaar genoeg was om een Aielman tevreden te stellen. Wel wel, een derde vrouw in het gezelschap. Ze waren Jagers naar de Hoorn, de legendarische Hoorn van Valere die de dode helden zou oproepen uit het graf om te strijden in de Laatste Slag. Wie de Hoorn ook vond, zou een plaats in de geschiedenis verwerven. Als er iemand is overgebleven om die bloedverhalen te schrijven, bedacht Mart droog. Sommigen geloofden dat de Hoorn op zou duiken op plaatsen waar beroering en strijd was. Er was vierhonderd jaar verstreken sinds de Jacht op de Hoorn voor het laatst was uitgeroepen, en deze keer waren de mensen zowat uit de bomen gevallen om de eed af te leggen. Hij had hele troepen Jagers gezien in de straten van Cairhien, en hij verwachtte er nog meer te treffen in Tyr. Ze zouden zonder twijfel nu ook wel naar Caemlin toe stromen. Voor zover hij wist, lag de Hoorn van dat rottige Valere diep in de Witte Toren, en als hij iets begreep van Aes Sedai zou het hem verbazen als er meer dan tien van op de hoogte waren.

Tussen hem en de vrouw marcheerde een troep krijgslieden achter een bereden officier in een geblutst borstkuras en met een Cairhiense helm op. Het waren bijna tweehonderd piekeniers onder een woud van pieken, gevolgd door vijftig of meer boogschutters met pijlkokers aan de heup en bogen over de schouders geslingerd. Niet de voetboog uit Tweewater waarmee Mart was opgegroeid, maar een goed wapen. Hij moest genoeg kruisbogen zien te vinden om uit te delen, hoewel de boogschutters niet graag van boog zouden willen veranderen. Ze zongen onder het marcheren, en de vele mannen overstemden het overige lawaai.

Je vreet bonen en je ligt op stro of zand;

een paardenhoef schopt je rot aan de kant.

Je zweet en je bloedt en zo word je oud

en je enige goud is je droom over goud,

als je een krijgsman wordt.

Als je een krijgsman wordt!

Een hele stoet burgers liep achter hen aan, stedelingen en vluchtelingen, allemaal jongemannen die nieuwsgierig toekeken en luisterden. Het blééf Mart verbazen. Hoe erger het lied het krijgsmanschap leek af te schilderen – dit was beslist niet het ergste – hoe groter de menigte. En zo zeker als water nat was, zouden sommige van die jongelui praten met een vaandrig voor de dag voorbij was, en de meesten zouden met hun naam tekenen of een teken zetten. Ze dachten zeker dat het lied een poging was om hen af te schrikken zodat ze zelf de roem en de buit konden houden. De piekeniers zongen tenminste niet ‘Dans met Jak met de zeis’. Mart haatte dat lied. Als de jongens eenmaal begrepen dat Jak met de zeis de dood was, renden ze hijgend naar een vaandrig.

Je meisje gaat trouwen met een andere vent;

een modderig graf is voor jou al wat je kent.

Betreurd door geen mens en voor de wormen verloren,

je zult de dag vervloeken waarop je ooit werd geboren,

als je een krijgsman wordt.

Als je een krijgsman wordt!

‘Men vraagt zich overal af,’ zei Edorion terloops, terwijl de troep met zijn aanhang van dwazen de straat in verdween, ‘wanneer we naar het zuiden zullen trekken. Er gaan geruchten.’ Hij keek Mart onderzoekend vanuit zijn ooghoek aan om zijn stemming te peilen. ‘Ik heb opgemerkt dat de hoefsmeden de trekpaarden van de voorraadwagens onderzochten.’

‘We gaan als we gaan,’ zei Mart. ‘Het is niet nodig om Sammael te vertellen dat we eraan komen.’

Edorion keek hem effen aan. Deze Tyrener was geen domkop. Niet dat Nalesean dat wel was – hij was soms wat te haastig – maar Edorion had een scherp verstand.

Nalesean zou de hoefsmeden nooit hebben opgemerkt. Jammer dat Huis Aldiaya in rangorde boven het Huis Selorna stond, anders had Mart Edorion in Naleseans plaatsgenomen. Dwaze edellieden en hun stomme koppigheid over rang. Nee, Edorion was geen domkop; hij wist dat bij het eerste optrekken van de Bond naar het zuiden, het bericht hiervan zich snel langs de rivier zou verspreiden, misschien wel met een postduif. Mart zou nog geen penner hebben gewed over de aanwezigheid van spionnen in Maerone, zelfs niet als hij zoveel geluk zou voelen dat hij zijn eigen schedel zou durven inslaan. ‘Er is ook een gerucht dat de heer Draak gisteren in de stad was,’ zei Edorion zo zacht als het straatlawaai hem toestond. ‘Het belangrijkste dat gisteren gebeurde,’ zei Mart droog, ‘was dat ik mijn eerste bad sinds een week nam. Nou, kom op. Het kost ons anders te veel tijd om dit ruim voor de avond te kunnen afronden.’ Hij zou graag willen weten hoe dat gerucht ontstaan was. Ze zaten er slechts een halve dag naast, en beslist niemand had iets gezien. Het was nog heel vroeg in de ochtend toen er in zijn kamer in De Gouden Hertenbok plotseling een lichtstraal verscheen. Hij had zich pijlsnel over het hemelbed gegooid met één laars aan en de ander half, en het mes getrokken dat tussen zijn schouderbladen hing, voor hij besefte dat Rhand uit een van die rare gaten in het niets stapte. Aan de zuilen te zien, voordat de opening in een oogwenk verdween, was het het paleis in Caemlin geweest. Het verraste Mart om hem midden in de nacht te zien aankomen, zonder enige Aiel, zo in zijn kamer, waardoor Marts haren recht overeind stonden. Dat gat had hem in tweeën kunnen splijten als hij op de verkeerde plaats had gestaan. Hij hield niet van de Ene Kracht. De hele zaak was heel vreemd geweest. ‘Haast je langzaam, Mart,’ zei Rhand, heen en weer banjerend. Hij keek niet een keer in Marts richting. Zijn gezicht glom van het zweet en zijn kaken stonden strak. ‘Hij moet het zien aankomen. Alles hangt ervan af.’

Mart ging op de rand van het bed zitten, rukte zijn laars helemaal uit en liet hem vallen op het armoedige tapijtje dat vrouw Daelvin hem had gegeven. ‘Dat weet ik,’ zei hij zuur, en hij hield even op om over zijn enkel te wrijven die hij tegen een bedstijl had gestoten. ‘Ik heb geholpen om dat rottige plan op te stellen, weet je nog’

‘Hoe weet je wanneer je verliefd bent op een vrouw, Mart?’ Rhand bleef heen en weer lopen, en hij sprak de zin uit alsof die hoorde bij het voorafgaande.

Mart knipperde met de ogen. ‘Hoe moet ik dat in Doemkrochtsnaam nou weten? In die valstrik ben ik nog nooit gelopen. Hoe kom je daarop?’

Maar Rhand bewoog zijn schouders alsof hij iets onverschilligs van zich afwierp. ‘Ik maak Sammael af, Mart. Dat heb ik beloofd: ik ben het de doden verschuldigd. Maar waar zijn de anderen? Ik moet ze allemaal afmaken.’

‘Nou, een tegelijk.’ Het lukte hem nog net de woorden niet vragend te zeggen: je kon niet weten wat Rhand deze dagen in zijn kop haalde. ‘Er zijn draakgezworenen in Morland, Mart. En in Altara. Lieden die mij steunen. Als Illian eenmaal van mij is, zullen Altara en Morland vallen als rijpe appelen. Ik zal verbinding zoeken met de draakgezworenen in Tarabon, en in Arad Doman, en als de Witmantels me uit Amadicia proberen te houden zal ik ze verpletteren. De Profeet heeft Geldan opgestookt, en bijna ook Amadicia, naar wat ik gehoord heb. Kun jij je het voorstellen: Masema als de Profeet? Saldea sluit zich bij mij aan; Bashere is er zeker van. Alle Grenslanden zullen komen. Ze moeten’. Ik ga het doen, Mart. Elk land zal verenigd zijn voor de Laatste Slag. Ik ga het doen!’ Rhands stem had iets koortsachtigs. ‘Natuurlijk, Rhand,’ zei Mart langzaam, en hij zette de andere laars naast de eerste. ‘Maar één ding tegelijk, ja?’

‘Geen mens hoort de stem van een ander in zijn hoofd te hebben,’ mompelde Rhand, en Marts hand verstarde bij het uittrekken van een wollen kous. Vreemd genoeg vroeg hij zich af of dit paar nog een dag langer meekon. Rhand wist iets van wat er zich in die ter’angreaal in Rhuidean had afgespeeld – wist dat hij zeker op de een of andere manier kennis over de krijgskunst had vergaard – maar niet alles, dacht Mart, niet alles. Niet over de herinneringen van andere mannen. Rhand scheen niets buitengewoons te hebben opgemerkt. Hij streek alleen maar door zijn haar en ging door: ‘Hij kan verschalkt worden, Mart – Sammael denkt altijd rechtlijnig – maar bestaat er een opening waar hij doorheen kan glippen? Met één fout kunnen duizenden sterven. Tienduizenden. Er zullen er hoe dan ook honderden sterven. Maar ik wil niet dat het er duizenden zijn.’

Marts gezicht vertrok zo erg dat een bezwete marskramer, die probeerde hem een dolk te verkopen, waarvan het gevest half afgezet was met kleurige glazen ‘edelstenen’, het ding bijna liet vallen en in de menigte verdween. Zo verging het Rhand altijd. Van de inval in Illian tot de Verzakers tot vrouwen – Licht, het was altijd Rhand die wist hoe hij met vrouwen om moest springen, en met hem en Perijn – en van de Laatste Slag tot de Speervrouwen tot zaken waarvan Mart nauwelijks iets begreep. Rhand luisterde zelden naar Marts antwoorden en wachtte er soms niet eens op. Als hij Rhand hoorde praten over Sammael, als over een bekende, verontrustte hem dat buitengewoon. Hij wist dat Rhand uiteindelijk krankzinnig zou worden, maar als die krankzinnigheid er nu al insloop...

En die anderen, de dwazen die Rhand om zich heen verzamelde, die wilden geleiden, en die kerel Taim die dat al kon? Rhand had het achteloos laten vallen; Mazrim Taim, de valse Draak, die Rhands vervloekte leerlingen of wat ze ook waren lesgaf. Als ze allemaal gek werden, wilde Mart duizend span ver weg zijn.

Alleen... hij had net zoveel keus als een blad in een draaikolk. Hij was ta’veren, maar Rhand was sterker. In de Voorspellingen stond niets over Mart Cauton, maar hij was gevangen als een hermelijn onder de schutting. Licht, hij wenste dat hij de Hoorn van Valere nooit gezien had.

Met een grimmig gezicht beende hij door de volgende tien taveernes en gelagkamers, in steeds wijdere bogen om De Gouden Hertenbok. Ze verschilden niet van de eerste; volgepakte tafels met drinkende, dobbelende en armworstelende mannen, waar muzikanten meestal door het lawaai verzwolgen werden, waar Roodarmen gevechten afbraken zodra ze begonnen waren, waar een speelman in een gelagkamer ‘De Grote Jacht’ speelde – dat in de smaak viel, zelfs zonder jagers in de buurt – terwijl in een andere herberg een kleine vrouw met blond haar een enigszins gewaagd lied zong, dat schunniger klonk door haar ronde gezicht met grote, onschuldige ogen. Hij bleef somber gestemd nadat hij De Zilverhoorn – dwaze naam! – en de onschuldig lijkende zangeres verliet. Misschien rende hij daarom wel naar het geschreeuw toe dat aan het eind van de straat voor een andere herberg opklonk. De Roodarmen zouden het afhandelen als het krijgslieden betrof, maar Mart drong zich toch door de menigte heen. Rhand die krankzinnig werd en hem in zijn eentje de storm liet doorstaan. Taim en die andere dwazen, die hem in zijn krankzinnigheid wilden volgen. De wachtende Sammael in Illian, en al die andere Verzakers die ergens – het Licht wist waar – waarschijnlijk loerden op hun kans om terloops Mart Cautons hoofd mee te nemen. En dan noemde hij nog niet eens de Aes Sedai. Wat zouden dié doen als ze hem weer in handen kregen, in ieder geval de zusters die te veel wisten? En iedereen vond maar dat hij als een vervloekte held rond moest trekken! Gewoonlijk probeerde hij zich uit een gevecht te praten, als hij er niet omheen kon, maar nu wilde hij slechts een smoes vinden om iemand op zijn neus te slaan. Hij trof echter iets heel onverwachts aan.

Er stond een kring stadsbewoners, kleine Cairhienin in saaie kleren en een handvol grotere Andoranen in vrolijker kleuren, met uitdrukkingsloze gezichten rond twee lange, magere mannen met krullende snorrenbaarden, lange Morlandse jassen in lichte kleuren en zwaarden die versierd waren met bewerkelijk vergulde grepen en pareerstangen. De kerel met de rode jas keek grinnikend hoe de ander in de gele jas een jongen, die slechts tot Marts middel reikte, aan zijn kraag heen en weer schudde, zoals een hond met een rat doet. Mart hield zich in; hij bedacht dat hij niet wist wie dit allemaal begonnen was. ‘Rustig aan met de jongen,’ zei hij, en hij legde een hand op de arm van Geeljas. ‘Wat heeft hij gedaan om zoiets...?’

‘Hij heeft mijn paard aangeraakt!’ snauwde de man met een Mindeaanse tongval, en hij schudde Marts hand van zich af. Mindeanen beroemden zich erop – beroemden zich! – dat zij de driftigste mensen waren van heel Morland. ik breek z’n magere boerennek! Ik breek dat kippennekkie...!’

Zonder verder iets te zeggen zwaaide Mart het eind van zijn speer hard omhoog, recht tussen de benen van de kerel. De mond van de Morlander ging open maar geen geluid kwam eruit. Zijn ogen rolden naar achteren tot ze bijna alleen maar het wit toonden. De jongen sprong weg toen de man door zijn benen zakte en op zijn knieën en gezicht op straat belandde. ‘Nee, dat doe je niet,’ zei Mart. Dat was natuurlijk niet het einde; Roodjas greep naar zijn zwaard. Hij kon slechts een hand staal ontbloten voor Mart met het speereind op zijn pols sloeg. Grommend liet hij het gevest los, maar hij greep meteen met zijn andere hand naar de lange dolk in zijn riem. Mart sloeg hem snel achter zijn oor; niet hard, maar de kerel viel boven op de ander. Stomme dwaas! Mart wist niet zeker of hij Roodjas bedoelde of zichzelf.

Een handvol Roodarmen drong zich eindelijk door de omstanders naar voren. Het waren Tyreense ruiters, ietwat onhandig te voet, en hun zwart-gouden pofmouwen zaten in rode armbanden gepropt. Edorion hield de jongen vast. Het was een mager, gemelijk joch van een jaar of zes, die af en toe uitprobeerde hoe stevig Edorions greep was. Het was misschien wel het lelijkste kind dat Mart ooit gezien had: een platte neus, een mond die te groot was voor zijn gezicht en enorme flaporen. Aan de gaten in zijn jas en broek te zien was hij een vluchteling. En hij zag er werkelijk allersmerigst uit.

‘Zoek dit uit, Harnan,’ zei Mart. Hij was een Roodarm met een vierkante kaak, een wachtleider met een eeuwig zielig gezicht en een grove tatoeage van een havik op zijn linkerwang. Die gewoonte leek zich in de Bond te verspreiden, maar de meesten beperkten zich tot lichaamsdelen die gewoonlijk verborgen bleven. ‘Zoek uit wat de oorzaak van dit alles is, en jaag die twee lummels de stad uit.’ Dat hadden ze verdiend, wat de aanleiding ook geweest was. Een magere man in een Morlandse jas van donkere wol wrong zich tussen de omstanders door en viel op zijn knieën naast het stel op de grond. Geeljas begon verstikt te kreunen en Roodjas mompelde met het hoofd tussen zijn handen iets dat op een verwensing leek. De pas aangekomene maakte meer lawaai dan de anderen samen. ‘O, heren toch! O, heer Paers! O, heer Culen! Wordt u gedood?’ Hij strekte bevende handen uit naar Mart. ‘O, dood hen niet, heer, niet nu ze zo hulpeloos zijn! Het zijn Jagers naar de Hoorn, heer. Ik ben hun lijfknecht, Padry. Het zijn helden, heer.’

‘Ik ben niet van plan iemand te doden,’ onderbrak Mart hem vol afkeer. ‘Maar jij zorgt ervoor dat je deze helden voor zonsondergang te paard uit Maerone krijgt. Ik hou er niet van als volwassenen dreigen een kind z’n nek te breken. Vóór zonsondergang!’

‘Maar heer, ze zijn gewond. Dat is maar een boerenjongen, en hij mishandelde het paard van heer Paers.’

‘Ik zat er alleen maar op,’ barstte de jongen uit. ik deed niks wat-wat u zei.’

Mart knikte grimmig. ‘Er worden hier geen jongensnekken gebroken omdat ze op een paard zitten, Padry. Zelfs niet van bóérenjongens. Je zorgt dat die twee verdwijnen, of ik zal zien of ik hun nek kan breken.’ Hij gebaarde naar Harnan, die bruusk naar de andere Roodarmen knikte – wachtleiders deden net als vaandrigs nooit zelf iets. Ze trokken de kreunende Paers en Culen ruw overeind en sleurden hen weg, gevolgd door een handenwringende Padry die zich erover bezwaarde dat zijn meesters onmogelijk konden rijden, dat ze Jagers naar de Hoorn waren, en helden. Mart merkte dat Edorion de aanleiding van dit alles nog steeds bij een arm vasthield. De Roodarmen waren weg en het stadsvolk begon zich te verspreiden. Niemand keek om naar de jongen; ze hadden hun eigen kinderen om voor te zorgen, en dat was al zwaar genoeg. Mart zuchtte eens flink. ‘Weet je niet dat je gewond kunt raken als je “zomaar” op een vreemd paard gaat zitten, jongen? Zo’n kerel rijdt waarschijnlijk op een hengst die een kleine jongen in de grond kan trappen, zodat niemand ooit weet of jij daar was.’

‘Een ruin.’ De jongen wilde zich opnieuw losrukken uit Edorions greep, en toen hij merkte dat die nog even sterk was, trok hij een gemelijk gezicht. ‘Her was een ruin, en die zou me niks gedaan hebben. Paarden vinden me aardig. Ik ben geen kléine jongen: ik ben al negen. En mijn naam is Olver, niet “jongen”.’

‘Olver, hè? Negen?’ Het kon best waar zijn. Mart had er moeite mee leeftijden te raden, vooral bij Cairhiense kinderen. ‘Goed, Olver, waar zijn je vader en moeder?’ Hij keek om zich heen, maar de vluchtelingen liepen al even snel voorbij als het stadsvolk. ‘Waar zijn ze, Olver? Ik moet zorgen dat je bij hen terugkomt.’

In plaats van een antwoord beet Olver op zijn lip. Er drupte een traan uit zijn oog, die hij boos wegveegde. ‘De Aiel hebben mijn pa gedood. Een van die... Shaido’s. Mam zei dat we naar Andor gingen. Ze zei dat we op een boerderij gingen wonen. Met paarden.’

‘Waar is ze nu?’ vroeg Mart zacht.

‘Ze werd ziek. Ik... ik heb haar begraven waar een paar bloemen groeiden.’ Plotseling gaf Olver Edorion een schop en maaide wild om zich heen. Er rolden tranen over zijn gezicht. ‘Laat me gaan. Ik kan voor mezelf zorgen. Laat me gaan.’

‘Zorg voor hem tot we iemand kunnen vinden,’ zei Mart tegen Edorion, die hem aangaapte terwijl hij de jongen zowel probeerde af te weren als vast te houden.

‘Ik? Wat moet ik aan met deze woeste tapijtmuis?’

‘Je kunt hem een maaltijd geven.’ Marts neus vertrok; zo te ruiken had Olver zeker enige tijd op de stalvloer bij die ruin doorgebracht. ‘En geef hem een bad. Hij stinkt.’

‘Je praat tegen mij!’ schreeuwde Olver, en hij wreef over zijn gezicht. De tranen verplaatsten het vuil naar een ander plekje. ‘Je praat tegen mij, niet over mijn hoofd heen!’

Mart knipperde met zijn ogen en bukte zich toen. ‘Het spijt me, Olver. Ik had er ook altijd een hekel aan als de mensen dat bij mij deden. Nou, dit is het plan. Je ruikt vies, dus brengt Edorion hier jou naar De Gouden Hertenbok, waar vrouw Daelvin zorgt dat je een bad krijgt.’ De gemelijke uitdrukking op Olvers gezicht werd sterker. ‘Als ze bezwaar maakt, zeg je maar dat ik het gezegd heb. Ze kan je niet tegenhouden.’ Man zag de plotseling grote ogen en bedwong een grijns; dat zou het bedorven hebben. Olver mocht dan het idee van een bad niet aantrekkelijk vinden, maar als iemand hem probeerde tegen te houden... ‘Nou, doe wat Edorion je zegt. Hij is een echte Tyreense edelman en hij zal ervoor zorgen dat je een goed warm maal krijgt, en wat kleren zonder gaten. En een paar schoenen.’ Het was beter om er maar niet aan toe te voegen: iemand die voor je kan zorgen. Vrouw Daelvin kon voor hem zorgen; met een beetje goud zou al haar tegenzin als sneeuw voor de zon verdwijnen.

‘Ik hou niet van Tyreners,’ mopperde Olver, terwijl hij eerst Edorion en daarna Mart misprijzend aankeek. Edorion had zijn ogen gesloten en mompelde iets in zichzelf, is hij een echte edelman? Ben jij er ook een?’

Voordat Mart iets kon zeggen kwam Estean dwars door de menigte aanrennen met een rood opgeblazen en bezweet gezicht. Zijn gebutste borstkuras vertoonde nog maar weinig van de vroegere vergulde glorie, en de rode satijnen linten op zijn gele jasmouwen waren versleten. Hij zag er helemaal niet uit als de zoon van de rijkste edelman van Tyr. Nou ja, dat had hij nooit gedaan. ‘Mart,’ hijgde hij, en hij haalde zijn vingers door het plakkerige haar dat over zijn voorhoofd viel. ‘Mart... Bij de rivier...’

‘Wat?’ onderbrak Mart hem ongeduldig. Hij dacht eraan om ik ben geen rottige edelman’ op zijn jas te laten borduren. ‘Sammael? De Shaido’s? De koninginnengarde? Die rottige Witte Leeuwen? Wat?’

‘Een schip, Mart,’ hijgde Estean, en hij veegde zijn haar weg. ‘Een groot schip. Ik denk van het Zeevolk.’

Dat leek niet erg waarschijnlijk; de Atha’an Miere stuurden hun schepen nooit verder van de open zee dan een zeehaven. Hoewel... naar het zuiden toe lagen niet veel dorpen langs de Erinin, en de voorraden die de wagens konden meevoeren, zouden aardig uitgeput raken voor de Bond Tyr bereikte. Hij had al rivierboten gehuurd om achter de Bond aan te varen, maar een groter vaartuig zou zeker van pas komen.

‘Zorg voor Olver, Edorion,’ zei hij en hij negeerde diens grimas. ‘Estean, breng me naar dat schip.’ Estean knikte gretig en zou het weer op een lopen gezet hebben, als Mart zijn mouw niet had gegrepen om hem tegen te houden. Estean was altijd gretig en hij leerde maar langzaam. Alles bijeengenomen was het de reden waarom hij vijf blauwe plekken van vrouw Daelvins knuppeltje had opgelopen. Toen Mart dichter bij de rivier kwam, nam het aantal vluchtelingen toe. Ze liepen er traag naartoe of kwamen er even traag van terug. Een handvol platte veerboten was vastgebonden aan de uitgestrekte aanlegkaden van geteerd hout, maar de roeiriemen ontbraken en op geen ervan was een bemanningslid te zien. Alleen een paar rivierboten, stoere een- of tweemasters die even hadden aangelegd, voeren over de rivier. De bemanning op Marts gehuurde boten deed nauwelijks iets; hun ruimen waren volgestouwd en de schippers hadden hem verzekerd dat ze konden afzeilen zodra hij bericht gaf. Er voeren schepen op de Erinin, slingerende boten met een ronde boeg en vierkante zeilen, en snelle, slanke vaartuigen met driehoekige zeilen, maar tussen Maerone en het ommuurde Aringil onder de Witte Leeuw van Andor kruiste niets heen en weer.

Die banier had ook boven Maerone gewapperd, en de Andoraanse krijgslieden die de stad bezet hielden waren niet geneigd geweest om de Bond van de Rode Hand toegang te verschaffen. Rhand had Caemlin dan wel in handen, maar zijn gezag strekte zich niet uit tot de koninginnengarde hier, of tot Gaebrils troepen, zoals de Witte Leeuwen. De laatste waren nu ergens in het oosten – ze waren in ieder geval die richting op gevlucht, en elk gerucht over troepen rovers kon op hen slaan – maar de rest had zich na enkele woeste schermutselingen met de Bond over de rivier teruggetrokken. Sindsdien was niets de Erinin overgestoken.

Mark zag alleen een schip dat in het midden van de brede rivier voor anker lag. Het was inderdaad een vaartuig van het Zeevolk, groter en langer dan de rivierboten, maar nog steeds slank, en met twee overhellende masten. Donkere gestalten klommen rond in het want. Sommigen hadden een ontbloot bovenlijf en droegen wijde broeken die op deze afstand zwart leken, anderen hadden felgekleurde lijfjes aan die aangaven dat het vrouwen waren. De helft van de bemanning zou toch wel uit vrouwen bestaan. De grote vierkante zeilen waren opgerold tot aan de dwarsra, maar ze hingen in slappe plooien, gereed om in een oogwenk te reven.

‘Zoek een boot voor me,’ zei hij tegen Estean, ‘en een paar roeiers.’ Daar moest Estean aan herinnerd worden. De Tyrener knipperde met zijn ogen en streek zijn haar goed. ‘Schiet op, man!’ Estean knikte en zette een houterig drafje in.

Mart liep tot aan het einde van de dichtstbijzijnde kade, zette de speer tegen zijn schouder en groef in zijn jaszak naar zijn kijkglas. Toen hij de in koper gevatte buis tegen zijn oog hield, sprong het schip dichterbij. Het Zeevolk wachtte kennelijk op iets, maar op wat? Een paar keken naar Maerone, maar de meesten keken de andere kant op, net als iedereen op het hoge achterdek; daar zou de zeilvrouwe staan, met de overige stuurlui. Hij zwaaide het kijkglas naar de andere kant van de rivier en scheerde over een lange, smalle roeiboot met donkere gestalten aan de riemen, die naar het schip toe snelden. Op een lange Aringil-kade, bijna het spiegelbeeld van de kaden van Maerone, was iets van een opschudding. De rode jassen met witte kragen en de glimmende borstkurassen gaven aan dat her gardisten waren die kennelijk een groepje schepelingen ontmoetten. Wat Mart zachtjes deed fluiten, was het stel rode zonneschermen met franjes tussen de nieuwaangekomenen, een ervan met twee stroken. Soms kwamen oude herinneringen van pas; dat zonnescherm met twee stroken gaf een golfvrouwe van een clan aan, het andere haar wapenmeester, ik heb een boot, Mart,’ verkondigde Estean ademloos naast zijn schouder. ‘En een paar roeiers.’

Mart richtte het kijkglas weer op het schip. Aan de bezigheden te zien hesen ze aan de andere kant de kleine boot op, maar er waren al mannen aan de kaapstander bezig het anker te lichten en de zeilen werden gereefd. ‘Het ziet ernaar uit dat we die niet nodig zullen hebben,’ mompelde hij.

Aan de andere kant van de rivier verdween de Atha’an Miere-afvaardiging van de kade onder begeleiding van gardisten. Hij snapte er niets van. Zeevolk dat negenhonderd span van de zee was. Slechts de Vrouwe der Schepen was hoger in rang dan een golfvrouwe; slechts de Meester der Klingen was hoger dan een wapenmeester. Hij kon er geen touw aan vastknopen, ook niet met de herinneringen van de anderen, en die waren oud; hij ‘herinnerde’ zich dat er van de Atha’an Miere minder bekend was dan van welk ander volk ook, uitgezonderd de Aiel. Hij wist meer van de Aiel uit zijn eigen ervaring dan uit die herinneringen, en dat was al niet veel. Misschien kon iemand die het Zeevolk in deze dagen kende, er iets uit opmaken.

Er bolden al zeilen op boven het schip, terwijl het anker druipend op het voordek lag en de ketting nog werd opgehaald. Wat hen ook tot zulke haast had aangespoord, het zou hen kennelijk niet naar de zee terugbrengen. Het schip gleed traag, maar steeds sneller stroomopwaarts en zwenkte naar de moerassige monding van de Alquin, een paar span ten noorden van Maerone.

Nou ja, het had niets met hem te maken. Met een laatste spijtige blik naar het schip – het vaartuig zou evenveel hebben kunnen vervoeren als alle kleinere gehuurde vaartuigen bij elkaar – schoof Mart het kijkglas in zijn zak en keerde zijn rug naar de rivier. Estean bleef bij hem en staarde hem aan.

‘Zeg de roeiers dat ze kunnen gaan, Estean,’ zuchtte Mart. De Tyrener stampte weg en mompelde iets tegen zichzelf, terwijl hij zijn handen door zijn haar haalde.

Er was meer modder zichtbaar sinds de laatste keer dat hij naar de rivier gekomen was, een paar dagen terug. Niet meer dan een kleffe, handbrede strook tussen het water en de opgedroogde reep modder erboven, een pas breed, maar het bewijs dat zelfs een rivier als de Erinin langzaam opdroogde. Hij had er niets mee van doen. Hij kon er in ieder geval niets aan doen. Hij draaide zich om en keerde terug naar zijn ronde langs taveernes en gelagkamers; het was belangrijk dat het vandaag leek of er niets aan de hand was.

Toen de zon onderging, was Mart weer terug in De Gouden Hertenbok. Hij danste met Betse, zonder schort, terwijl de muzikanten zo hard speelden als ze konden. Deze keer waren het volksdansen, en de tafels waren weggeduwd om ruimte te maken voor zes of acht paren. De duisternis bracht wat verkoeling, vergeleken met overdag tenminste. De banken zaten vol drinkende en lachende mannen en de dienstmeisjes haastten zich om schapenvlees, koolraap en gerstensoep op tafel te zetten en de bierpullen en wijnbekers gevuld te houden. De vrouwen leken tot zijn verbazing het dansen een welkome afwisseling te vinden van het rondsjouwen met dienbladen. Ieder van hen glimlachte verwachtingsvol als het haar beurt was om het zweet van haar gezicht te vegen en haar schort uit te doen voor een dans, hoewel ze weer net zo hard zweette als de dans eenmaal begon. Misschien had vrouw Daelvin een of andere volgorde bedacht. Als dat zo was, had ze voor Betse een uitzondering gemaakt. De slanke jonge vrouw haalde alleen voor Mart wijn en danste ook alleen met hem. De herbergierster straalde hun warm toe, als een moeder op de bruiloft van haar dochter, waardoor Mart zich wat ongemakkelijk voelde. Feitelijk danste Betse met hem tot zijn voeten pijn deden en zijn kuiten prikten, maar haar glimlachende ogen straalden van puur plezier. Behalve natuurlijk als ze stopten om naar adem te happen. Hij moest tenminste op adem komen; zij had er beslist geen behoefte aan. Zodra hun voeten stilhielden, ging haar tong er in galop vandoor, wat ook gebeurde als hij haar probeerde te zoenen. Ze wendde steeds haar hoofd af en riep iets over het een of het ander, dus zoende hij haar oor of wat haren in plaats van haar tippen. Daar scheen ze steeds verrast door te worden. Hij kon niet uitknobbelen of ze nu echt een leeghoofd was of heel erg slim.

Volgens de klok was het dichter bij twee uur na middernacht dan een uur, toen hij haar ten slotte zei dat hij er voor deze nacht genoeg van had. Er gleed een teleurgestelde blik over haar gezicht en ze pruilde een beetje. Ze zag eruit alsof ze tot aan de dageraad kon door dansen. Ze was niet de enige; een ouder dienstmeisje leunde met een hand tegen de muur om haar voet te kneden, maar de meesten leken met hun fonkelende ogen net zo vrolijk als Betse. De meeste mannen leken vermoeid. Wie zich van de bank had laten trekken, toonde een verstarde glimlach en een groot aantal wuifde de vrouwen gewoon weg. Mart begreep het niet. Het zou wel komen omdat de man bij het dansen het meeste werk deed, met al dat optillen en draaien. En vrouwen waren licht; rondspringen kostte hun minder moeite. Mart keek met knipperende ogen naar een stevige dienstmeid die eerder Estean over de vloer deed zwieren dan andersom – de man kon écht goed dansen. Hij drukte een gouden kroon in Betses hand, een zware Andoraanse kroon, zodat ze iets leuks voor zichzelf kon kopen.

Ze bekeek het goudstuk even, ging op haar tenen staan en gaf hem een lichte, vederlichte zoen op de mond. ik zou jou nooit ophangen, wat je ook gedaan hebt. Kom je morgen weer met me dansen?’ Voor hij antwoord kon geven, giechelde ze en sprong weg. Ze keek naar hem om, terwijl ze probeerde Edorion van de dansvloer te slepen. Vrouw Daelvin onderschepte het stel, stopte een schort in Betses handen en wees met een duim naar de keuken.

Mart hinkte een beetje toen hij zijn weg zocht naar de tafel tegen de achtermuur waar Talmanes, Daerid en Nalesean zich verschanst hadden. Talmanes staarde in zijn wijnbeker alsof hij diepzinnige antwoorden zocht. Een grinnikende Daerid keek toe hoe Nalesean probeerde een stevig dienstmeisje met grijze ogen en lichtbruin haar van zich af te houden zonder te bekennen dat zijn voeten beurs waren. Mart leunde met zijn vuisten op tafel. ‘De Bond vertrekt bij het eerste licht naar het zuiden. Jullie kunnen maar beter voorbereidingen treffen.’ De drie mannen gaapten hem aan.

‘Dan hebben we maar een paar uur,’ protesteerden Talmanes en Nalesean tegelijkertijd. ‘Die tijd zullen we al nodig hebben om iedereen uit de gelagkamers te sleuren.’

Daerid kromp ineen en schudde zijn hoofd. ‘Niemand van ons krijgt vannacht gelegenheid tot slapen.’

‘Ik wel,’ zei Mart. ‘Een van jullie wekt me over twee uur. Bij het eerste daglicht trekken we op.’

En zo vond hij zichzelf in het grijze ochtendlicht rijdend op Pips, zijn stevige bruine ruin, met zijn speer over het zadel en zijn afgespannen boog onder de zadelriem geschoven. Niet uitgeslapen en met prikkende ogen keek hij toe hoe de Bond van de Rode Hand Maerone verliet. Alle zesduizend. De helft te paard, de helft te voet, en allemaal genoeg lawaai makend om de doden op te wekken. Ondanks het tijdstip stonden er mensen langs de straten en hingen ze gapend uit elk bovenraam. De vierkante banier met de rode franje van de Bond wees de weg; op een witte achtergrond een rode hand, met het motto van de Bond in purper geborduurd eronder. Dovie’andi se tovya sagaiti. Het is tijd om de dobbelstenen te werpen. Nalesean, Daerid en Talmanes reden met de vlag mee. Tien mannen te paard sloegen op koperen trommen, met scharlaken afgezet, en werden vergezeld door evenveel schallende trompettisten. Daarachter kwam Naleseans ruiterij, vervolgens een allegaartje van Tyreense wapenknechten en Verdedigers van de Steen, Cairhiense edelen met hun koin op de rug en hun volgelingen achter hen aan, en een klein aantal Andoranen. Iedere groep en iedere troep had een eigen lange banier met daarop de Rode Hand, een zwaard en een getal. Mart had hen laten trekken wie bij welk getal hoorde. De vermenging had wat gegrom veroorzaakt; feitelijk wel wat meer dan dat. Aanvankelijk hadden alle Cairhiense ruiters Talmanes gevolgd, en de Tyreners Nalesean. De soldaten te voet waren meteen al door elkaar gemengd. Er werd ook over gemopperd dat iedere eenheid even groot was, en over de nummers op de banieren. Edellieden en krijgsheren hadden altijd zoveel man om zich heen als die hen wilden volgen, en die waren dan bekend als Edorions mannen, of Meresins of Alhandrins. Daar was nog steeds wat van blijven hangen – zo noemden de vijfhonderd van Edorion zich Edorions Hamers, niet de Eerste Vijfhand – maar Mart had het in hun hoofd gestampt dat iedere man bij de Bond hoorde, niet bij een geboorteland, en wie Marts indeling niet aanstond, mocht vertrekken. Het opmerkelijke was dat niemand dat had gedaan.

Waarom ze bleven was moeilijk te doorgronden. Zeker, met hem als aanvoerder wonnen ze, maar nog steeds sneuvelden sommigen. Het kostte hem moeite om hen te voeden en te zorgen dat ze hun soldij min of meer op tijd kregen, en ze konden de rijkdom van plunderingen waarover ze snoefden, wel vergeten. Niemand had er tot dusver één goudstuk van gezien, en hij dacht dat ze niet veel kans maakten ooit meer te zien. Het was waanzin.

De Eerste Vijfhand hief een gejuich aan, dat snel werd overgenomen door de Vierde en Vijfde. Carlomins Luipaarden, noemden ze zich, en Reimons Adelaars. ‘Heer Martrim en de overwinning! Heer Martrim en de overwinning!’

Als Mart een steen bij de hand had gehad, zou hij die naar ze toe hebben geslingerd.

Daarna kwam het voetvolk als een golvende slang, iedere tweehand achter een trommel die de maat aangaf en achter een van de lange banieren. Zij hadden een vaandel met een piek over de hand. Twintig rijen als een woud van pieken, gevolgd door vijf rijen boogschutters of kruisboogschutters. Iedere tweehand had ook een paar fluiten, en ze zongen op de muziek.

We bezingen de nacht, verdrinken de dag;

de meiden besteden ons geld met een lach,

en als het gedaan is, gaan we op reis

voor een woeste dans met Jak met de zeis.

Mart verdroeg het lied tot de eerste ruiters van Talmanes verschenen en begroef toen zijn hielen in Pips flanken. Hij hoefde niet toe te zien op de voorraadwagens aan het eind, of op de rij onbereden paarden. Tussen hier en Tyr zouden paarden kreupel worden, of doodgaan aan iets wat de paardendokters niet konden verhelpen. Op de rivier kropen zeven kleine schepen onder hun driehoekige zeilen stroomafwaarts, iets sneller dan de stroming. Elk voer onder een kleine witte vlag met de Rode Hand. Andere vaartuigen reisden mee en sommige schoten naar het zuiden onder elk stukje zeil dat ze konden vinden. Toen hij de kop van de stoet bereikte, knipoogde de zon boven de einder en zond zijn eerste stralen over de rollende heuvels en verspreide bosjes. Hij trok zijn hoed diep over zijn ogen tegen de gloed van de schitterende schijf. Nalesean hield een gehandschoende vuist voor zijn mond en onderdrukte een indrukwekkende geeuw. Daerid zat met zware ogen ineengezakt in het zadel alsof hij ter plekke in slaap zou vallen. Alleen Talmanes reed met rechte rug, waakzaam en met open ogen. Mart voelde zich meer verbonden met Daerid.

Hoe dan ook, hij verhief zijn stem om boven het geluid van de trommen en trompetten uit te komen. ‘Stuur de verkenners op weg zodra we buiten het zicht van de stad zijn.’ Zowel het woud en het open land lagen verder naar het zuiden, maar een redelijk gebruikte weg liep erdoorheen. Het meeste verkeer ging over water, maar er waren in de jaren genoeg mensen te voet of met wagens over de weg getrokken om een pad te maken. ‘En laat dat stomme lawaai ophouden.’

‘Verkenners?’ vroeg Nalesean verwonderd. ‘Drakenziel, er is nog geen speer, nog geen hond binnen tien span te zien, tenzij je denkt dat de Witte Leeuwen niet verder zijn gevlucht. Als dat zo is, komen ze niet dichterbij dan vijftig span, als ze enig idee hebben waar we zijn.’ Mart luisterde niet naar hem. ik wil vandaag vijfendertig span halen. Elke dag leggen we vijfendertig span af; we zullen zien hoe lang we dat volhouden.’ Natuurlijk gaapten ze hem aan. Paarden konden die snelheid niet lang aan, en iedereen, behalve de Aiel, beschouwde een dagmars van vijfentwintig span voor soldeniers als voortreffelijk. Maar hij moest het uitspelen zoals hem de kaarten verstrekt waren. ‘Comadrin heeft geschreven: Val aan op plaatsen waar je vijand je niet verwacht, vanuit een onverwachte richting, op een onverwacht moment. Verdedig je op een plaats waar je vijand je niet verwacht en wanneer hij gelooft dat je wilt vluchten. Verrassing is de sleutel tot overwinning, en snelheid is de sleutel tot verrassing. Voor de krijgsman betekent snelheid leven.’

‘Wie is Comadrin?’ vroeg Talmanes na een ogenblik, en Mart moest zich even bezinnen voor hij antwoord gaf.

‘Een krijgsheer. Al een hele tijd dood. Ik heb zijn boek eens gelezen.’ Dat herinnerde hij zich tenminste, zelfs meer dan eens; hij betwijfelde of er nu nog ergens een boek van bestond. Hij herinnerde zich trouwens ook dat hij Comadrin zelf ontmoet had, nadat hij een veldslag tegen hem verloren had, zo’n zeshonderd jaar vóór Artur Haviksvleugel. Die herinneringen bleven hem bestoken. Nou ja, hij had die kleine redevoering tenminste niet afgestoken in de Oude Spraak; tegenwoordig slaagde hij er gewoonlijk in dat soort dingen te vermijden. Toen Mart de bereden verkenners voor zich over de golvende riviervlakte zag verspreiden, ontspande hij zich. Zijn aandeel was volgens plan begonnen. Een haastig vertrek na kort beraad, alsof hij probeerde naar het zuiden weg te sluipen, maar zichtbaar genoeg om er zeker van te zijn dat het werd opgemerkt. Dit samenspel liet hem een dwaas lijken, en dat was ook de opzet. Het was een goed idee om de Bond te leren zich snel te verplaatsen – dat kon je buiten het vechten houden – maar hun vordering zou zeker vanuit de rivier worden opgemerkt, zo niet van elders. Hij zocht de lucht af; geen raven of kraaien, maar dat betekende niet veel. Ook geen duiven. Maar als er vanochtend geen uit Maerone was weggevlogen, was hij bereid zijn zadel op te eten.

Over hoogstens een paar dagen zou Sammael vernemen dat de Bond er haastig aan kwam, en het bericht dat Rhand in Tyr liet verspreiden, zou duidelijk maken dat Marts aankomst het teken was van een spoedige inval in Illian. Hoe snel de Bond ook zou zijn, het zou hun nog steeds ruim een maand kosten voor ze Tyr bereikten. Met wat geluk zou Sammael gekraakt zijn als een luis tussen twee rotsen voordat Mart nog zelfs maar op honderd span van de man zou zijn. Sammael kon alles op hem af zien komen – bijna alles – maar het zou een andere dans zijn dan hij verwachtte. Anders dan iedereen verwachtte, behalve Rhand, Mart en Bashere. Dat was het echte plan. Mart merkte dat hij zowaar zat te fluiten. Eindelijk verliep alles eens op de manier die hij verwachtte.

6

Geweven Schaduwdraden

Voorzichtig stapte Sammael over de bloemrijke zijden vloerkleden. Hij liet de poort open voor het geval hij zich terug moest trekken, en klampte zich stevig vast aan saidin. Gewoonlijk weigerde hij ontmoetingen, behalve in niemandsland of op eigen gebied, maar hij kwam nu al voor de tweede keer. Een kwestie van noodzaak. Hij vertrouwde nooit iemand, en zeker niet nu hij brokstukken had opgevangen van wat er uitgewisseld was tussen Demandred en de drie vrouwen. Graendal had hem slechts voldoende verteld om er enig voordeel uit te halen, voor haarzelf. Dat begreep hij heel goed; hij had ook eigen plannen waarvan de andere Uitverkorenen niets wisten. Er kon slechts één Nae’blis zijn, en die prijs was evenveel waard als onsterfelijkheid. Hij stond op een uitgestrekte verhoging die aan één kant was begrensd door een marmeren balustrade. Er stonden vergulde en ivoren tafels en zetels, waarvan sommige met nogal stuitend bewerkte bijzonderheden. Ze waren zo gerangschikt dat ze de rest van de lange zuilenzaal beheersten, een zaal die tien voet lager lag. Er liepen geen trappen naar beneden; het was een enorm, uitzinnig verzonken toneel voor vermaak. Er vonkte zonlicht door de hoge ramen, waar het gekleurde glas het in ingewikkelde patronen ving. Niets van de verzengende hitte drong hier door; de lucht was koel hoewel hij dat nauwelijks opmerkte. Net als hijzelf had Graendal daar evenmin behoefte aan, maar natuurlijk zorgde ze er toch voor. Het viel nog mee dat ze het net niet over het hele paleis had uitgestrekt.

Sinds zijn laatste bezoek was er iets veranderd in de zaal zelf, maar hij zag niet precies wat. In het midden van de zaal bevonden zich drie uitgestrekte bekkens, elk met een fontein – soepele vormen, in steen gevangen beweging – die het water bijna tot de bewerkte marmeren ribben van het tongewelf spoot. In de bekkens speelden mannen en vrouwen, gekleed in miniem satijn of minder. Anderen, met iets meer kleding aan, traden op aan de rand; tuimelaars en goochelaars, dansers in verschillende stijlen en muzikanten die fluiten, hoorns, trommels en alle mogelijke snaarinstrumenten bespeelden. Ze waren van elke grootte, elke soort huidskleur, ogen of haren, en ieder van hen was volmaakter dan de vorige. Het was allemaal bedoeld om de mensen op de verhoging te vermaken. Het was dwaasheid. Een verspilling van tijd en kracht. Zo door en door Graendal.

Toen hij de verhoging betrad was er niemand, maar met saidin die hem vervulde, kon hij Graendals zoete reukwater ruiken, dat leek op een briesje uit een bloementuin. Hij had allang haar muiltjes over de tapijten horen glijden, voor ze achter hem vroeg: ‘Zijn mijn speeltjes niet prachtig?’

Ze kwam naast hem aan de balustrade staan en glimlachte naar de vertoning beneden hen. Haar Domani-gewaad kleefde aan haar lichaam en liet weinig te raden over. Zoals gewoonlijk droeg ze aan elke vinger een ring met een andere steen, vier of vijf met juwelen bezaaide armbanden aan iedere pols en een brede ketting van enorme saffieren over de hoge hals van haar gewaad. Hij wist niet veel van dit soort zaken, maar hij vermoedde dat het uren had gekost om die zonnegouden krullen tot op haar schouders te kappen, en om de maan-druppels erin te strooien; schijnbaar achteloos, maar iets wees op grote zorgvuldigheid.

Sammael verbaasde zich soms over haar. Hij had haar pas ontmoet nadat hij besloten had om een verloren zaak op te geven en de Grote Heer te volgen. Maar iedereen kende haar, beroemd en geëerd, een vrouw van onthechting, die lieden met een verwarde geest behandelde welke niet door Heling genezen konden worden. Bij hun eerste ontmoeting, na haar eerste belofte aan de Grote Heer, was elk spoor van de sobere weldoenster verdwenen, alsof ze met opzet het tegenovergestelde was geworden van alles wat ze voordien was geweest. Oppervlakkig bezien leek ze zich slechts te bekommeren om haar eigen genot, waarachter ze haar verlangen verborg om iedereen met macht te vernederen. Ze verborg haar eigen machtshonger, zodat die zelden openlijk merkbaar was. Graendal was altijd erg goed geweest in het openlijk verbergen van zaken. Hij dacht dat hij haar beter kende dan de andere Uitverkorenen, want zij had hem bij zijn onderwerping in Shayol Ghul begeleid, maar zelfs hij kende niet haar diepere lagen. Ze had evenveel schaduwen als een jegal schubben had, en ze glipte als de bliksem van de ene naar de ander. Toen was zij de meesteres geweest en hij de beginner, hoeveel hij ook als krijgsheer had bereikt. Die toestand was nu veranderd.

Geen van de baders of spelers keek op, maar bij haar verschijnen werden ze nog beweeglijker en zo mogelijk nog sierlijker, in een poging zich op hun mooist voor te stellen. Zij bestonden om haar te plezieren. Daar zorgde Graendal wel voor.

Ze gebaarde naar vier evenwichtskunstenaars, een donkerharige man die drie slanke vrouwen ondersteunde. Hun koperkleurige huid glom van de olie. ‘Dat zijn mijn lievelingen. Ramsid is de broeder van de Domaanse koning. De vrouw die op zijn schouders staat is Ramsids vrouw; de andere twee zijn de jongste zuster en de oudste dochter van de koning. Vind je het niet opmerkelijk wat mensen na een juiste aanmoediging kunnen leren? Denk eens aan al die verspilde gaven.’ Dat was een van haar geliefde denkbeelden. Een plaats voor ieder, en ieder op de juiste plaats, voor hen gekozen op grond van hun gaven en de behoeften van de maatschappij. Al waren die behoeften altijd dezelfde als haar eigen verlangens. De hele zaak verveelde Sammael; als haar regels op hem waren toegepast, zou hij nog steeds op de plek staan waar hij was begonnen.

De kunstenmaker draaide zich langzaam om, zodat ze een goed zicht op hem hadden; hij hield twee vrouwen met gestrekte arm aan beide kanten omhoog, terwijl zij zich met één hand aan zijn schouders vasthielden. Graendal keek alweer verder, naar een man en een vrouw met een heel donkere huid en krullend haar, beiden van een grote schoonheid. Het slanke stel bespeelde merkwaardig langgerekte harpen met klokjes. Er kwamen kristallen echo’s van de geplukte snaren. ‘Mijn nieuwste aanwinsten, uit de landen achter de Aiel Woestenij. Chiape was de Sh’boan, een soort keizerin, net weduwe, en Shaofan zou haar huwen en Sh’botay worden. Zeven jaar lang zou zij alleen geregeerd hebben en dan zijn gestorven. Op zijn beurt zou hij een nieuwe Sh’boan gekozen hebben en zelf geregeerd hebben tot zijn dood, zeven jaar later. Ze hebben die kringloop zonder onderbreking bijna drieduizend jaar gevolgd.’ Ze lachte zacht en schudde verwonderd haar hoofd. ‘Shaofan en Chiape staan erop dat het doodgaan op natuurlijke wijze gebeurt. De Wil van het Patroon, noemen ze het. Voor hen is alles de Wil van het Patroon.’

Sammael hield zijn blik op de mensen beneden hem. Graendal babbelde als een zottin, maar slechts een echte dwaas zou haar er voor een houden. Wat ze te midden van al dat gebabbel liet vallen, werd vaak even zorgvuldig geplant als een conje-naald. De sleutel voor dit alles was het waarom, en wat ze dacht te winnen. Waarom zou ze plotseling van zo ver weg speeltjes hebben gekaapt? Ze deed daar zelden moeite voor. Probeerde ze hem af te leiden door naar de landen achter de Woestenij te verwijzen en hem te doen geloven dat ze daar belangstelling voor had? Het slagveld was hier. De eerste aanraking van de Grote Heer, als hij vrij zou breken, zou hier gevoeld worden. De rest van de wereld zou gegeseld worden door de randen van de stormen, soms dooreengeschud, maar die stormen ontstonden hier. ‘Aangezien zoveel leden van de Domaanse koninklijke familie je goedkeuring wegdragen,’ zei hij droog, ‘verbaast het me dat het er niet meer zijn.’ Als ze hem wilde afleiden, zou ze een manier vinden om dat in haar woorden aan te duiden. Ze had nimmer overwogen dat iemand haar kunstjes zo goed kende dat ze doorzichtig werden. Bij zijn elleboog verscheen een slanke, donkerharige vrouw die in elke hand een kristallen roemer met donkere wijn torste. Ze was niet jong, maar had dat soort bleke schoonheid en sierlijkheid die ze haar hele leven zou behouden. Hij nam de roemer aan, maar was niet van plan te drinken; beginners wachtten op de grote aanval tot hun ogen ervan traanden, en lieten dan die ene moordenaar achter hun rug naderen. Verbintenissen, hoe tijdelijk ook, kwamen dan wel van pas, maar hoe minder Uitverkorenen er op de Dag van de Wederkeer waren, hoe groter de kans onder de overlevenden om de Nae’blis te worden genoemd. De Grote Heer had een dergelijke... wedijver altijd aangemoedigd; slechts de sterksten verdienden het te dienen. Er waren tijden dat Sammael geloofde dat de keuze zou vallen op de laatst overgebleven Uitverkorene om voor eeuwig over de wereld te heersen.

De vrouw draaide zich naar een gespierde jongeman die een gouden blad droeg met een andere roemer en een hoge, bijpassende schenk-karaf. Beiden droegen doorzichtige, witte gewaden en keken geen enkele keer naar de doorgang naar zijn verblijf in Illian. Toen de vrouw Graendal bediende, was haar gezicht een studie in aanbidding. Het was nimmer een probleem om vrijuit te spreken in aanwezigheid van haar dienaren en speeltjes, hoewel geen enkele een Duistervriend was. Ze wantrouwde Duistervrienden, er zich op beroepend dat die te gemakkelijk omgepraat konden worden, maar haar wilsdwang op de dienaren en dienaressen was zo sterk, dat hun slechts ruimte tot aanbidding overbleef.

‘Ik verwachtte bijna dat de koning hier zelf wijn zou schenken,’ ging hij door.

‘Je hoort te weten dat ik slechts het verfijndste kies. Alsalam voldoet niet aan mijn maatstaven.’ Graendal nam zonder om te zien de wijn van de vrouw aan, en Sammael vroeg zich niet voor het eerst af of die speeltjes ook geen soort versluiering waren, net als haar gebabbel. Wat meer porren kon misschien wat losmaken.

‘Vroeg of laat maak je een fout, Graendal. Een bezoeker kan een wijnschenker herkennen, of een dienstmeid die zijn bed afhaalt, en hij zal verstandig genoeg zijn om zijn mond te houden tot hij vertrokken is. Wat ben je van plan te doen als iemand dit paleis met een leger bestormt om een echtgenoot of een zuster te redden? Een pijl is wel geen schoklans, maar even dodelijk.’

Ze wierp haar hoofd in de nek en lachte, een trillend geluid van vrolijk plezier, overduidelijk te dwaas om de bedekte belediging op te merken. Overduidelijk, zolang je haar niet kende. ‘O, Sammael, waarom zou ik hun iets anders laten zien dan wat ik wil? Ik geef zeker niet mijn speeltjes weg om hen te bedienen. Alsalams aanhangers en zijn tegenstanders, zelfs de draakgezworenen, gaan hier vandaan in de mening dat ik hen, en hen alleen, steun. En ze zullen zeker geen zieke lastigvallen.’ Zijn huid kriebelde wat toen ze geleidde, en heel even veranderde haar uiterlijk. Haar huid kreeg een geelbruine glans, maar dof; haar haren en ogen werden donker, maar levenloos. Ze leek mager en broos; een Domani die eens een schoonheid moest zijn geweest en langzaam de strijd tegen haar ziekte verloor. Hij kon het krullen van zijn lippen bijna niet voorkomen. Eén aanraking zou verraden dat de hoekige lijnen van dat gezicht niet van haarzelf waren – slechts het meest subtiele gebruik van de bedrieging zou die opgave kunnen volbrengen – maar Graendal leek vastgeklonken aan uiterlijkheden. Het volgende ogenblik was ze weer zichzelf, met een smalle glimlach om de lippen. ‘Je zult niet geloven hoe ze mij allemaal vertrouwen en naar me luisteren.’ Hij bleef het verbazingwekkend vinden dat zij als verblijf een paleis had gekozen dat in heel Arad Doman bekend was, terwijl overal burgerkrijg en verwarring heerste. Uiteraard geloofde hij niet dat ze een van de andere Uitverkorenen had laten weten waar ze verbleef. Dat ze hem die kennis had toevertrouwd, zorgde dat hij op zijn hoede was. Ze hield van haar gemakken en wilde er nooit te veel werk aan besteden om ze te behouden. Maar dit paleis lag in het zicht van de Mistbergen, en er was behoorlijk veel werk nodig om de onlusten ver weg te houden en om te voorkomen dat iemand zich afvroeg waar de vorige eigenaar met zijn familie en bedienden was gebleven. Sammael zou niet verbaasd zijn geweest als iedere bezoeker wegging met de gedachte dat dit land sinds de Breking van geslacht op geslacht was overgegaan. Ze gebruikte de wilsdwang zo vaak als een hamer, dat je gemakkelijk kon vergeten hoe ze de zwakkere vorm heel verfijnd kon toepassen. Zo verfijnd dat zelfs het scherpste onderzoek ieder spoor van haarzelf over het hoofd zag. Waarschijnlijk was ze in die kunst het bekwaamst van allen die ooit geleefd hadden.

Hij liet de poort verdwijnen maar hield saidin vast; haar kunstjes werkten niet op iemand die met de Bron verbonden was. En om de waarheid te zeggen, hij genoot van de strijd om te overleven, hoewel het nu meer onbewust was. Alleen de sterksten verdienden het te overleven en iedere dag had hij zichzelf die kracht in de strijd bewezen. Ze kon met geen mogelijkheid weten dat hij nog steeds vasthield aan saidin, maar even glimlachte ze in haar roemer alsof ze het wél wist. Hij hield bijna net zo weinig van mensen die voorgaven dingen te weten als van mensen die dingen wisten waar hij niets van wist. ‘Wat heb je me te vertellen?’ vroeg hij, ruwer dan hij wilde.

‘Over Lews Therin? Je schijnt nergens anders belangstelling voor te hebben. Wel, hij zou een leuk speeltje zijn. Ik zou hem het middelpunt van elke voorstelling maken. Niet dat hij daarvoor knap genoeg is, maar wat hij is, volstaat reeds.’ Ze glimlachte weer in haar roemer en voegde er murmelend aan toe: ‘En ik hou ervan als ze lang zijn.’ Zonder saidin in hem zou het onhoorbaar geweest zijn. Het kostte hem moeite om zich niet zo groot mogelijk te maken. Hij was niet klein, maar het stak hem dat zijn lengte niet paste bij zijn vermogens. Lews Therin was een hoofd groter geweest, net als Altor. Steeds weer namen velen aan dat de grotere man ook de betere was. Het kostte hem ook moeite om het litteken niet aan te raken dat schuin over zijn gezicht liep, vanaf de haargrens tot aan zijn vierkant geknipte baard. Lews Therin had hem dat bezorgd; hij behield het litteken als een herinnering. Hij geloofde dat ze zijn vraag met opzet had misverstaan, om hem te sarren. ‘Lews Therin is al heel lang dood,’ zei hij hard. ‘Rhand Altor is een omhooggevallen boerenjongen, een hooiraper die geluk heeft gehad.’

Graendal knipperde met haar ogen alsof ze verbaasd was. ‘Denk je echt? Er moet meer dan geluk achter zitten. Geluk alleen kan hem nooit zo snel, zo ver gebracht hebben.’

Sammael was hier niet om over Rhand Altor te praten, maar het voelde of er onder aan zijn ruggengraat ijs werd gevormd. Gedachten die hij ver had weggestopt, sijpelden weer naar boven. Altor was niet Lews Therin; Altor was Lews Therins herboren ziel, zoals Lews Therin zelf de herborene van die ziel was. Sammael was geen geleerde of wijsgeer, maar Ishamael was beide geweest, en die had beweerd dat hij daarin geheimen had bespeurd. Zeker, Ishamael was gestorven als een waanzinnige, maar in de dagen dat hij nog steeds bij zinnen was, in de dagen dat het leek of Lews Therin een nederlaag zou lijden, had hij beweerd dat deze strijd al sinds de Schepping werd gevoerd. Het was een eindeloze oorlog tussen de Grote Heer en de Schepper, waarbij menselijke plaatsvervangers werden gebruikt. Bovendien bezwoer Ishamael dat de Grote Heer bijna net zo graag Lews Therin tot de Schaduw bekeerd zou hebben als zelf vrij te komen. Misschien was Ishamael toen al een beetje krankzinnig geweest, maar er was gepoogd Lews Therin te bekeren. En Ishamael had gezegd dat het in het verleden wel was voorgekomen dat de kampioen van de Schepper tot een schepsel van de Schaduw gemaakt was en werd verheven tot de kampioen van de Schaduw.

In die veronderstellingen lagen verontrustende zaken opgesloten, gevolgen waarover Sammael niet wenste na te denken, maar wat zich vooral in zijn geest nestelde, was de mogelijkheid dat de Grote Heer Altor echt tot Nae’blis zou maken. Dat kon niet zomaar ineens gebeuren. Altor had hulp nodig. Hulp – en dat kon zijn veronderstelde geluk verklaren. ‘Ben je erachter gekomen waar Altor Asmodean heeft verborgen? Of waar Lanfir zit? Of Moghedien?’ Moghedien verborg zichzelf uiteraard altijd; de Spin dook altijd weer op, op het ogenblik dat je eindelijk van haar dood overtuigd was.

‘Je weet net zoveel als ik,’ zei Graendal zorgeloos, en ze nipte aan haar roemer, ik denk eigenlijk dat Lews Therin hen gedood heeft. O, vertrek je gezicht niet zo. Altor dan, als je erop staat.’ Die gedachte leek haar niet te deren, maar ze zou dan ook nooit openlijk de strijd met Altor aangaan. Dat was nooit haar stijl geweest. Als Altor haar ooit zou ontdekken, zou ze gewoon alles in de steek laten en zichzelf elders vestigen – of zich overgeven voor hij een slag kon uitdelen. Daarna zou ze hem ervan overtuigen dat ze onvervangbaar was. ‘Er zijn geruchten uit Cairhien gekomen dat Lanfir eigenhandig door Lews Therin is gedood op dezelfde dag dat hij Rahvin doodde.’

‘Geruchten! Lanfir heeft Altor vanaf het begin geholpen, als je het mij vraagt. Ik had hem in de Steen van Tyr al te pakken, maar iemand heeft Myrddraal en Trolloks gestuurd om hem te redden! Dat was Lanfir, ik ben er zeker van. Ik wil niets met haar te maken hebben. De volgende keer dat ik haar zie, dood ik haar! En waarom zou hij Asmodean doden? Ik zou het doen, als ik hem kon vinden, maar hij is overgelopen naar Altor. Hij leert hem van alles!’

‘Altijd een uitvlucht voor je mislukkingen,’ fluisterde ze in haar roemer, wederom te zacht om zonder saidin door hem opgevangen te worden. Met luidere stem zei ze: ‘Kies je eigen uitleg, zo je wilt. Je hebt het misschien wel bij het rechte eind. Alles wat ik weet, is dat Lews Therin ons een voor een uit het spel lijkt te verwijderen.’ Sammaels hand beefde van woede en liet bijna de wijn uit zijn roemer klotsen voor hij hem bedwong. Rhand Altor was géén Lews Therin. Hij, Sammael, had de grote Lews Therin Telamon overleefd, had hem overladen met lofprijzingen voor overwinningen die de man alleen niet had kunnen behalen en waarbij hij erop rekende dat anderen het vuile werk opknapten. Zijn enige spijt was dat de man geen graf had achtergelaten om op te spuwen.

Graendal bewoog haar beringde vingers op de maat van een flard muziek van beneden en sprak afwezig, alsof haar aandacht alleen maar op de wijs was gericht: ‘Er zijn zovelen van ons omgekomen toen ze opstonden tegen hem. Aginor en Balthamel. Ishamael, Belal en Rahvin. En Lanfir en Asmodean, mocht je aannemen. Misschien Moghedien, al kon die natuurlijk in de schaduwen rondkruipen, wachtend tot de anderen waren gevallen; ze was er dwaas genoeg voor. Ik hoop echt dat je een plek hebt waar je naartoe kunt vluchten. Het is wel zeker dat hij nu achter jou aan gaat. Heel binnenkort, zou ik zeggen. Hier sta ik niet tegenover legers, maar Lews Therin is bezig om een behoorlijk groot leger te verzamelen om tegen jou in de strijd te werpen. Dat is de prijs die je betaalt als je niet alleen macht wilt uitoefenen, maar ook wilt dat men ziét dat je hem in handen hebt.’ Hij had inderdaad een vluchtweg voorbereid – dat was alleen maar voorzichtigheid – maar het maakte hem razend om in haar stem de zekerheid te horen dat hij die ook nodig had. ‘Als ik Altor vernietig, zal ik geen bevel van de Grote Heer doorkruisen.’ Hij begreep het niet, maar hij hoefde de Grote Heer niet te begrijpen, alleen te gehoorzamen. ‘Tenminste, als je me alles verteld hebt. Als je iets hebt achtergehouden...’

Graendals ogen verhardden zich tot blauw ijs. Ze mocht dan een rechtstreeks treffen vermijden, ze hield niet van bedreigingen. Het volgende moment was ze weer een en al glimlach. Zo veranderlijk als het weer in Mjinn. ‘Wat Demandred mij van de woorden van de Grote Heer gezegd heeft, heb ik aan je doorgegeven, Sammael. Elk woord. Volgens mij durft hij in naam van de Grote Heer niet eens te liegen.’

‘Maar je hebt me weinig verteld van zijn plannen,’ zei Sammael zacht, ‘Van hem of Semirhage of Mesaana. Bijna helemaal niets.’ ik heb je verteld wat ik weet.’ Ze zuchtte gramstorig. Misschien sprak ze de waarheid. Het leek haar te spijten dat ze het zelf niet wist. Misschien. Bij haar kon alles schijn zijn. ‘Wat de rest betreft... denk eens terug, Sammael. We waren het zo gewend om net zo vaak tegen elkaar plannen te beramen als om tegen Lews Therin te vechten. Toch waren we aan de winnende hand voor hij ons allemaal tezamen in Shayol Ghul te pakken nam.’ Ze rilde, en heel even betrok haar gezicht. Sammael wilde ook niet graag aan die dag en de tijd erna herinnerd worden; een droomloze slaap terwijl de wereld onherkenbaar veranderde en alles wat hij gewrocht had, verdwenen was. ‘Nu zijn we ontwaakt in een wereld waar we zo ver boven de gewone stervelingen staan dat we een heel ander soort hadden kunnen zijn – maar we sterven. Vergeet nou eens even wie er Nae’blis wordt. Altor – als je hem met alle geweld zo noemen wilt – Altor was bij ons ontwaken een hulpeloos kind.’

Ishamael beschouwde hem niet als zodanig,’ zei hij – natuurlijk was Ishamael toen al krankzinnig. Graendal ging door alsof hij niets gezegd had.

‘We gedragen ons alsof dit de ons bekende wereld is, terwijl er niets is wat we kennen. We sterven een voor een en Altor wordt sterker. Landen en volkeren verzamelen zich achter hem. En wij sterven. Mij is de onsterfelijkheid. Ik wil niet sterven.’

‘Als hij je angst aanjaagt, dood hem dan.’ Voordat de woorden goed en wel zijn mond verlaten hadden, had hij ze graag ingeslikt. Graendals gezicht werd vertekend door ongeloof en afkeer, ik dien en gehoorzaam de Grote Heer, Sammael.’ ik ook. Net als iedereen.’

‘Zo goed van je dat je je hebt verwaardigd voor onze Meester te knielen.’ Haar stem was even koud als haar glimlach, en zijn gezicht werd somber. ‘Ik zeg alleen dat Lews Therin nu even gevaarlijk is als hij ooit in onze eigen tijd was. Angstig? Ja, ik ben bang. Ik ben van plan om voor altijd te leven, niet om Rahvins lot te ondergaan!’ ‘Tsag!’ Die smerige uitdrukking deed haar tenminste met de ogen knipperen en hem echt aankijken. ‘Altor! Altor, Graendal! Een onwetende knaap, wat Asmodean hem ook kan bijbrengen! Een onbeholpen stommeling die nog steeds gelooft dat negen tiende van wat jij en ik als vanzelfsprekend aannemen, onmogelijk is! Altor laat een paar edellieden buigen en hij denkt dat hij een natie veroverd heeft. Hij heeft de wil niet om zijn vuist te sluiten en ze waarachtig te veroveren. Alleen de Aiel... Bajad drovja! Wie had kunnen denken dat ze zo zouden veranderen?’ Hij moest zich beheersen; hij vloekte nooit zoals nu, het was een teken van zwakte. ‘Alleen zij volgen hem echt, en niet eens allemaal. Hij hangt aan een dunne draad en hij zal vallen, hoe dan ook.’

‘Zal hij dat? Stel dat hij...?’ Ze zweeg, en hief haar roemer zo snel op dat de drank over haar pols spatte. Ze dronk hem met grote slokken bijna leeg. De dienaar met de schenkkan haastte zich naar haar toe. Graendal stak de roemer bruusk uit om die weer te laten vullen en ging zonder naar adem te happen door: ‘Hoeveel van ons zullen sterven voor het ophoudt? We moeten samen, als nooit tevoren, standhouden.’ Dat was niet wat ze had willen zeggen. Hij sloeg geen acht op het ijzige gevoel in zijn ruggengraat. Altor zou niet gekozen worden tot Nae’blis. Dat zou niet gebeuren! Dus ze wilde dat ze zich verbonden, niet? ‘Koppel je dan met mij. Wij tweeën kunnen Altor partij geven. Laat dat het begin zijn van een nieuw samengaan.’ Zijn litteken werd smaller toen hij glimlachte bij de plotselinge nietszeggende uitdrukking op haar gezicht. De koppeling moest van haar kant komen, maar ze waren slechts met twee en dus moest ze hem de beheersing geven en erop vertrouwen dat hij de koppeling ook weer zou verbreken. ‘Wel, het ziet ernaar uit dat we als hiervoor door zullen gaan.’ Het zou er toch nooit van gekomen zijn, niet echt; vertrouwen was een eigenschap die geen van hen bezat. ‘Wat heb je me nog meer te vertellen?’ Dat was de reden waarom hij hier was, niet om te luisteren naar haar gebabbel over Rhand Altor. Met Altor zou worden afgerekend. Rechtstreeks of langs een omweg.

Ze staarde hem aan terwijl ze zich weer sterk maakte. Haar ogen glinsterden van wraakzucht. Uiteindelijk zei ze: ‘Maar heel weinig.’ Ze zou niet vergeten dat hij gezien had dat ze haar beheersing was kwijtgeraakt. Niets van haar woede klonk door in haar stem; ze klonk kalm, onverschillig zelfs. ‘Semirhage miste de laatste bijeenkomst. Ik weet niet waarom, en ik geloof niet dat Mesaana of Demandred het weten. Vooral Mesaana was geprikkeld hoewel ze het probeerde te verbergen.

Ze denkt dat we Lews Therin spoedig in handen krijgen, maar dat heeft ze elke keer al gezegd. Ze was er zeker van dat Belal hem in Tyr zou doden of gevangennemen. Ze was heel trots op die valstrik. Demandred waarschuwt je om voorzichtig te zijn.’

‘Dus Demandred weet dat jij en ik elkaar ontmoeten,’ zei hij vlak. Waarom had hij ooit verwacht dat hij meer dan deze brokstukjes zou krijgen?

‘Natuurlijk weet hij dat. Hij weet dat ik je iets vertel, maar niet wat en hoeveel. Ik probeer ons bijeen te brengen, Sammael, voordat het te...’

Hij onderbrak haar scherp: ‘Breng een boodschap van mij aan Demandred over. Zeg hem dat ik weet wat hij in zijn schild voert.’ De gebeurtenissen in het zuiden droegen allemaal het kenmerk van Demandred. Demandred had altijd graag personen gebruikt die namens hem handelden. ‘Zeg dat hij voorzichtig moet zijn. Ik zal niet toestaan dat hij of zijn vrienden inbreuk maken op mijn plannen.’ Misschien kon hij Altors aandacht op Demandred richten; dat zou waarschijnlijk zijn einde betekenen. Als andere middelen niet hielpen. ‘Zijn lakeien mogen uitvoeren wat hij wil, zolang ze uit mijn buurt blijven. Ver weg, of ik vraag hem rekenschap.’ Na de Bres in de gevangenis van de Grote Heer was er een lange moeizame strijd gevolgd, vele jaren waren voorbijgegaan voor er genoeg kracht was verzameld om openlijk op te treden. Deze keer, nadat het laatste zegel was verkruimeld, zou hij de Grote Heer landen aanbieden die hem wilden volgen. Maakte het wat uit als ze niet wisten wie ze moesten volgen? Hij zou niet falen, zoals Belal en Rahvin. De Grote Heer zou merken wie hem het best had gediend. ‘Zeg het hem!’

‘Zoals je wilt,’ zei ze met tegenzin. Een ogenblik later lag die trage glimlach weer op haar gezicht. Zo veranderlijk. ‘Al die bedreigingen vind ik uitputtend. Kom, luister naar de muziek en kalmeer.’ Hij wilde haar vertellen dat hij geen belangstelling voor muziek had, wat ze heel goed wist, maar ze wendde zich naar de marmeren balustrade. De donkere man en vrouw waren met hun merkwaardige harpen tot aan de verhoging gekomen. Sammael nam aan dat de klokjes iets aan hun spel toevoegden; met een stralende blik keken ze eerbiedig op naar Graendal toen ze zagen dat ze naar hen keek.

Ondanks haar eigen raad om te luisteren praatte Graendal door. ‘Ze komen van een heel vreemde plaats. Vrouwen die kunnen geleiden moeten de zonen trouwen van vrouwen die geleiden, en elk van deze bloedlijnen is bij de geboorte met tatoeages aangegeven. Wie zo’n teken draagt, mag niet trouwen met iemand die ze niet heeft, en ieder kind uit zo’n vereniging wordt gedood. Getatoeëerde mannen worden hoe dan ook op hun eenentwintigste gedood. Voor die tijd worden ze opgesloten en onwetend gehouden zodat ze niet eens kunnen lezen.’ Zo, ze kwam er toch weer op terug. Ze moest echt denken dat hij een beetje dom was. Hij besloot om een eigen disteltje te planten. ‘Binden zij zich als misdadigers?’

Er flitste verbazing over haar gezicht, die haastig werd onderdrukt. Ze had het duidelijk nog niet uitgewerkt; daar was ook geen reden voor. In hun tijd hadden maar weinig mensen zich schuldig gemaakt aan een enkele gewelddadige misdaad, laat staan aan meer dan een. Tenminste, voor het slaan van de Bres. Natuurlijk zou ze haar onwetendheid niet toegeven. Er waren tijden dat het het beste was om gebrekkige kennis te verhullen, maar Graendal had die aanpak veel te vaak overdreven. Daarom had hij het onderwerp ook laten vallen; hij wist dat het aan haar zou knagen. Net goed, nu ze slechts onbruikbare kruimels had uitgedeeld.

‘Nee,’ zei ze, alsof ze het had begrepen. ‘De Ayyad, zoals ze zichzelf noemen, wonen in eigen stadjes en vermijden iedereen. Ze worden verondersteld nimmer te geleiden, behalve op bevel of met toestemming van de Sh’botay of Sh’boan. Feitelijk hebben zij de werkelijke macht, reden waarom de Sh’botay en Sh’boan slechts zeven jaar regeren.’ Even borrelde er een schaterende lach in haar op. Zelf had ze altijd geloofd dat ze de macht achter de macht was. ‘Ja, een buitengewoon boeiend land. Te ver van het middelpunt om in de komende tijd van belang te zijn, natuurlijk.’ Ze maakte een vaag, wegwerpend gebaar met beweeglijke beringde vingers. ‘Er zal nog genoeg tijd zijn om te bezien wat er na de Dag van de Wederkeer van gemaakt kan worden.’ Ja, ze wilde hem heel beslist doen denken dat ze daarvoor enige belangstelling had. Als dat echt zo was, zou ze die plek niet genoemd hebben. Hij zette zijn onaangeraakte roemer op het blad, dat de dienaar al klaar hield voor zijn hand de beweging voltooid had. Graendal oefende haar dienaren goed. ‘Ik geloof zeker dat hun muziek erg boeiend is,’ – als je om dat soort dingen gaf – ‘maar ik moet voorbereidingen treffen.’

Graendal legde een hand op zijn arm. ‘Zorgvuldige voorbereidingen, mag ik hopen? Het zal de Grote Heer niet behagen als je zijn plannen verstoort.’

Sammaels mond verstrakte, ik heb alles gedaan, behalve mezelf overgeven, om Altor ervan te overtuigen dat ik geen bedreiging voor hem ben, maar die man schijnt bezeten van me te zijn.’

‘Je zou Illian kunnen verlaten en ergens anders opnieuw beginnen.’

‘Nee!’ Hij was nooit voor Lews Therin gevlucht en hij vluchtte niet voor die plattelandsdwaas. De Grote Heer kon toch nooit de bedoeling hebben zo iemand boven de Uitverkorenen te stellen? Boven hem! ‘Je hebt me alle bevelen van de Grote Heer gegeven?’ ik herhaal mezelf niet graag, Sammael.’ In haar stem klonk iets van ergernis door, en haar ogen stonden boos. ‘Als je me de eerste keer niet geloofde, geloof je me nu ook niet.’

Hij staarde haar nog even aan en knikte toen bruusk. Dan had ze waarschijnlijk de waarheid verteld; een leugen die de Grote Heer raakte kon met dodelijke kracht terugkaatsen, ik zie geen noodzaak voor een nieuwe ontmoeting als je me niet meer te vertellen hebt dan of Semirhage wel of niet aanwezig was.’ Zijn dreigende blik op de harpisten zou volstaan om haar ervan te overtuigen dat ze hem echt om de tuin had geleid. Vervolgens liet hij zijn blik misprijzend over de mensen glijden die in de bekkens rondspetterden, over de evenwichtskunstenaars en de rest, zodat het niet te veel zou opvallen. Al die verspilde moeite, al dat vertoon van vlees wekte werkelijk zijn afkeer. ‘De volgende keer mag je naar Illian komen.’

Ze haalde haar schouders op, alsof het niets uitmaakte, maar haar lippen bewogen en zijn door saidin verscherpte gehoor ving de woorden ‘Als jij daar dan nog bent’ op.

Sammael opende ijzig een poort naar Illian. De gespierde jongeman stapte niet snel genoeg opzij, kreeg geen tijd om te schreeuwen voordat hij van onder tot boven werd doorgesneden, net als het dienblad en de schenkkan. Vergeleken bij de rand van een poort leek een scheermes bot. Graendal kneep haar lippen geërgerd samen; ze had een van haar speeltjes verloren.

‘Als je wilt helpen ons twee in leven te houden,’ zei Sammael, ‘zoek dan uit op welke manier Demandred en de anderen de bevelen van de Grote Heer willen uitvoeren.’ Hij stapte door de poort en zijn ogen lieten haar gezicht geen moment los.

Graendal behield haar geërgerde gezichtsuitdrukking tot de poort achter Sammael gesloten was, waarna ze zichzelf toestond met haar nagels op de balustrade te tikken. Met zijn goudblonde haar was Sammael aantrekkelijk genoeg als speeltje, indien Semirhage dat schuine litteken van zijn gezicht mocht verwijderen. Zij was de enige die nog in staat was te doen wat eens heel eenvoudig was geweest. Het was een zinloze gedachte. De werkelijke vraag was of haar poging gelukt was.

Shaofan en Chiape speelden hun vreemde, atonale muziek, vol met ingewikkelde harmonieën en vreemde dissonanten, heel erg mooi. Hun gezichten straalden van vreugde dat ze haar mochten plezieren. Ze knikte en kon hun verrukking bijna voelen. Ze waren nu veel gelukkiger dan wanneer ze aan zichzelf waren overgelaten. Het had haar zoveel moeite gekost om hen hier te krijgen, en dat slechts voor de korte tijd met Sammael. Natuurlijk had ze minder moeite kunnen doen – ieder ander uit dat land zou voldoende zijn geweest – maar ze had haar maatstaven, zelfs als ze slechts een tijdelijke afleiding verzorgde. Lang geleden had ze gekozen voor haar eigen pleziertjes, ervoor gekozen zichzelf niets te ontzeggen, zolang het haar verstandhouding met de Grote Heer niet bedreigde.

Haar ogen vielen op de ingewanden die haar tapijt bevlekten, en ze trok geërgerd haar neus op. Het weefwerk kon gered worden, maar ze vond het naar dat ze het bloed zelf moest verwijderen. Ze gaf wat snelle bevelen en Osana snelde weg om erop toe te zien dat het tapijt en Rashans overblijfselen werden weggehaald.

Sammael was een doorzichtige dwaas. Nee, geen dwaas. Hij was dodelijk genoeg als hij iets had dat hij kon bestrijden, iets dat hij duidelijk kon zien. Maar voor fijnzinnigheid was hij blind. Waarschijnlijk geloofde hij dat haar list bedoeld was om te verhullen wat zij en de anderen van plan waren. Maar hij stond er nooit bij stil dat zij elke draai van zijn geest, elk gedachtespinsel kende. Uiteindelijk had zij meer dan vierhonderd jaar besteed aan het bestuderen van geesten die veel ingewikkelder waren. Hij was doorzichtig. Hij probeerde het goed te verbergen, maar was een dolle dwaas. Hij zat opgesloten in een kist die hijzelf gemaakt had, een kist die hij liever tot de dood toe zou verdedigen dan in de steek laten, een kist waarin hij zeer waarschijnlijk zou sterven.

Ze nipte aan haar wijn, en haar voorhoofd rimpelde. Ze had met hem waarschijnlijk haar doeleinde reeds bereikt, hoewel ze op vier of vijf bezoeken had gerekend. Ze moest een reden vinden om hem op te zoeken in Illian. Het was het beste om het slachtoffer te blijven bekijken, ook al leek hij het verlangde pad te hebben ingeslagen.

Of de jongen nu een eenvoudige boerenknaap was of Lews Therin zelf, die echt was teruggekomen – ze kon het daar met zichzelf niet eens over worden – hij had bewezen dat hij veel te gevaarlijk was. Ze diende de Grote Heer van het Duister, maar ze was niet van plan om te sterven, zelfs niet voor de Grote Heer. Ze wilde eeuwig leven. Natuurlijk ging je niet tegen de wensen van de Grote Heer in, nog niet tegen de geringste, tenzij je bereid was om een eeuwigheid te sterven en jezelf een eeuwigheid toewenste, waarin je verlangde naar die minder folterende pijn van de dood. Rhand Altor moest zeker verwijderd worden, maar Sammael moest de schuld krijgen. Het zou haar verbazen als hij had ontdekt dat hij als een jacht-dornat op Rhand Altor was gericht. Nee, geen man lette op kleinigheden. Maar hij was verre van dom. Het kon van belang zijn hoe hij achter de binding was gekomen. Ze zou het zelf nimmer geweten hebben als Mesaana niet een zeldzame misstap had begaan, toen zij haar woede op een afwezige Semirhage koelde. Haar boosheid was zo groot geweest dat ze niet besefte hoeveel ze had onthuld. Hoe lang zat Mesaana al in de Witte Toren verstopt? Dit feit opende al belangwekkende wegen. Als ze op een of andere manier kon uitvinden waar Demandred en Semirhage verbleven, kon ze misschien daaruit afleiden wat ze van plan waren. Dat hadden ze haar niet toevertrouwd. Nee, zeker niet. Die drie hadden al voor de Oorlog van Kracht samengewerkt. Ogenschijnlijk tenminste. Ze was er zeker van dat ze even ijverig tegen elkaar plannen beraamden, net als de andere Uitverkorenen, maar of Mesaana nu Semirhage dwarszat, of Semirhage Demandred... Ze had tot nog toe geen spleetje ontdekt, waarin ze een wig had kunnen drijven. Het geluid van laarzen kondigde iemand aan, maar het waren niet de dienaren om het tapijt te vervangen en Rashan weg te halen. Ebram was een lange, goedgebouwde jonge Domani in een strakke rode broek en een fladderend wit hemd. Hij zou goed in haar verzameling speeltjes gepast hebben als hij meer was geweest dan een koopmanszoon. Neerknielend hield hij zijn ogen op haar gericht, donker en stralend. ‘Heer Ituralde is aangekomen, Hoge Meesteresse.’ Graendal zette de roemer op een tafel die oppervlakkig bezien was ingelegd met ivoren dansfiguren. ‘Dan mag hij spreken met vrouwe Basene.’

Ebram verhief zich soepel en bood de broze Domaanse die hij nu zag, zijn arm aan. Hij wist wie er achter het weven van het bedrog zat, maar desondanks verdween iets van zijn eerbied. Ze wist dat hij Graendal vereerde, niet Basene. Op dit moment maalde ze er niet om. Sammael was tenminste op Rhand Altor gericht, en misschien al op gang gebracht. Wat Demandred, Semirhage en Mesaana betrof... Alleen zijzelf wist dat zij haar eigen reis naar Shayol Ghul en het vuurmeer had gemaakt. Slechts zij wist dat de Grote Heer beloofd had haar tot Nae’blis uit te roepen, zij het nog niet openlijk; die belofte zou zeker vervuld worden als Rhand Altor was verdwenen. Ze zou de gehoorzaamste dienaar van de Grote Heer zijn en wanorde zaaien tot de oogst Demandreds longen deed openbarsten.

Semirhage liet de met ijzer beslagen deur achter haar dichtvallen. Een gloeibol, alleen de Grote Heer zou weten waar die vandaan kwam, flikkerde onregelmatig, maar gaf nog steeds beter licht dan de kandelaars en olielampen die ze in deze tijd moest aanvaarden. Op het licht na had de plek het gevaarlijke aanzien van een gevangenis met ruw stenen muren. In een hoek stond een kleine ruw houten tafel. Haar smaak was het niet; zij zou het allemaal in vlekkeloos wit en glimmend cueran willen hebben, glanzend en doods. Deze plek was al voor haar klaargemaakt, voor ze wist dat ze hem nodig had. In het midden van de kamer hing aan niets het uitgestrekte lichaam van een vrouw. Ze had bleek blond haar, was gekleed in zijde en keek haar uitdagend aan. Een Aes Sedai. Semirhage haatte Aes Sedai.

‘Wie ben je?’ wilde het slachtoffer weten. ‘Een Duistervriend? Een Zwarte zuster?’

Semirhage sloeg geen acht op het geluid en keek het schild tussen de vrouw en saidar na. Als dat faalde kon ze de stakker zonder enige moeite weer binden – dat ze zich kon veroorloven het verknoopte scherm zonder toezicht te laten gaf aan hoe zwak de vrouw was – maar zorgvuldigheid was haar tweede natuur, en elke stap diende in de juiste volgorde te worden gezet. Nu de kleren van de vrouw. Iemand voelde zich in kleren veiliger dan naakt. Heel verfijnd wendde ze Vuur en Wind aan en sneed kleding, onderkleding en al het andere weg, zelfs het schoeisel. Ze hield alles voor het gezicht van de vrouw, bundelde het tot een prop en geleidde opnieuw Vuur en Wind. Een fijne stofregen viel op de stenen vloer.

De blauwe ogen van de vrouw puilden uit. Semirhage betwijfelde of ze deze eenvoudige handeling had kunnen nadoen, zelfs als ze in staat was geweest om alles te volgen.

‘Wie ben je?’ Deze keer kroop er iets anders in haar vraag. Vrees misschien. Het was altijd goed als de angst vroeg inzette. Semirhage vond in het brein van de vrouw de plekken die de pijnseinen van het lichaam ontvingen en begon die nauwgezet met Geest en Vuur te prikkelen. Eerst zacht, maar langzaam de sterkte opvoerend. Te veel ineens kon binnen één tel de dood veroorzaken, maar het was verbazingwekkend hoeveel het lichaam kon verdragen als de druk langzaam omhoogging. Het werken met iets onzichtbaars vereiste inspanning, zelfs van zo dichtbij, maar niemand had zoveel kennis over het menselijk lichaam als zij.

De gevangene schudde haar hoofd alsof ze de pijn van zich af wilde zetten. Toen ze besefte dat ze dat niet kon, keek ze star naar Semirhage. Die wachtte slechts af en hield het weefsel vast. Zelfs in alle haast, die hier geboden was, kon ze enig geduld opbrengen. Hoe groot was haar haat voor iedere Aes Sedai? Ze was er zelf een geweest, een ware Aes Sedai, niet zo’n onwetende dwaas als de stommeling die voor haar hing. Ze was bekend geweest, beroemd, had alle hoeken van de wereld gezien vanwege haar vermogen om elke wond te helen, om mensen van het randje van de dood terug te halen terwijl iedereen hen al opgegeven had. En een afvaardiging van de Zaal der Dienaren had haar een keuze gegeven die geen keuze was. Ze kon gebonden worden zodat ze nimmer haar genoegens meer zou kennen en het einde van haar leven zou zien naderen; of anders gescheiden worden en uit de orde der Aes Sedai gestoten. Ze hadden verwacht dat ze de binding zou aanvaarden; dat zou verstandig en juist zijn geweest, en zij waren verstandige en goede mannen en vrouwen. Ze hadden nooit verwacht dat zij zou wegvluchten. Ze was een van de eersten geweest die naar Shayol Ghul was gegaan.

Op het bleke gezicht van de gevangene parelden dikke zweetdruppels. Haar kaak verstrakte en haar neusvleugels sperden zich toen ze de lucht naar binnen zoog. Nu en dan gaf ze een kreetje. Geduld. Spoedig, nu.

Het was jaloezie geweest, jaloezie van diegenen die niet konden doen wat zij kon. Had ooit iemand die ze uit de greep van de dood had gered, gezegd dat ze liever waren gestorven dan dat beetje meer lijden aan haar te schenken? En de anderen? Er waren altijd mensen die het lijden verdienden. Wat maakte het dan uit dat ze genoot wanneer zij hun die maaltijd gaf? De Zaal en al dat gejammer en gehuichel over wetten en rechten. Ze had het recht verdiend om te doen wat zij deed; dat had ze. Voor de wereld was ze waardevoller geweest dan alle mensen bij elkaar die haar met hun geschreeuw hadden gevoed. En uit jaloezie en naijver had de Zaal geprobeerd om haar te laten vallen. Nou, sommige van hen waren in de oorlog in haar handen gevallen. Als ze de tijd kreeg, kon ze de sterkste man, de meest trotse vrouw breken. Ze kon hen precies vormen zoals zij het wilde. Die werkwijze mocht dan langzamer zijn dan wilsdwang, maar het gaf oneindig meer plezier, en volgens haar kon zelfs Graendal haar werk niet ongedaan maken. Wilsdwang kon worden ontknoopt. Maar haar slachtoffers.... Die hadden op hun knieën gesmeekt om hun ziel aan de Schaduw te mogen geven, en zij hadden haar gehoorzaam gediend tot aan hun dood. Demandred had telkens weer gejuicht dat het een geweldige slag was, als een Raadsvrouwe van de Zaal wederom in het openbaar haar steun aan de Grote Heer had gegeven. Haar grootste voldoening was echter het verbleken van hun gezicht wanneer ze haar jaren later zagen en haar haastig verzekerden dat ze trouw bleven aan wat ze van hen gemaakt had.

De eerste snik werd aan de in de lucht hangende vrouw ontrukt en tot zwijgen gebracht. Semirhage wachtte onaangedaan. Haast was hier geboden, maar te veel haast kon alles verknoeien. Er klonk nog meer gesnik dat de pogingen van het slachtoffer om het te onderdrukken, overweldigde. Luider en luider, tot het aanzwol tot gekrijs. Semirhage wachtte. De vrouw glinsterde van het zweet; haar hoofd rolde heen en weer, de haren sliertten in het rond en ze rukte machteloos en schokkend aan haar onzichtbare ketens. Ze krijste nu oorverdovend tot ze geen lucht meer had, waarna ze weer begon als haar longen zich gevuld hadden. Die wijd open, uitpuilende ogen zagen niets meer; ze leken glazig te worden. Nu begon het.

Onverwachts verbrak Semirhage haar saidarstromen, maar het duurde even voor de kreten plaatsmaakten voor gekreun. ‘Hoe heet je?’ vroeg ze vriendelijk. De vraag deed er niet toe, zolang het er maar een was waar de vrouw antwoord op kon geven. Het had ook ‘Verzet je je nog steeds?’ kunnen zijn, en het was vaak heel plezierig om die te blijven gebruiken tot de slachtoffers smekend kreunden dat ze dat niet meer deden, maar ditmaal telde elke vraag.

Onwillekeurig schokte het lichaam van de hangende vrouw. Ze keek Semirhage met duistere, toegeknepen ogen aan, likte haar lippen, kuchte en mompelde ten slotte: ‘Cabriana Mecandes.’ Semirhage glimlachte. ‘Fijn dat je me de waarheid vertelt.’ Het brein kende pijnplekken en plezierplekken. Naderbij komend bewerkte ze een van die laatste, heel even maar fel. De schok sperde Cabriana’s ogen wijd open en ze hijgde en kronkelde. Semirhage trok een zakdoek uit haar mouw, tilde het hoofd van de vrouw op en depte zachtjes het zweet weg. ik weet dat het hard aankomt, Cabriana,’ zei ze vriendelijk. ‘Je moet niet proberen dit nog moeilijker te maken.’ Met zachte vingers streek ze het haar van het gezicht van de vrouw weg. ‘Wil je iets drinken?’ Ze wachtte niet op antwoord maar geleidde. Een geblutste metalen fles zweefde van het tafeltje in de hoek naar haar hand. De Aes Sedai bleef Semirhage aankijken, maar ze dronk begerig. Na een paar slokken nam Semirhage de fles weg en liet hem terugkeren naar de tafel. ‘Ja, dat is beter, nietwaar? Bedenk dat je het jezelf niet moeilijk moet maken.’ Ze wendde zich af en de vrouw sprak opnieuw met schorre stem.

“Ik spuug in de melk van je moeder, Duistervriend. Hoor je me? Ik...’ Semirhage hield op met luisteren. Een andere keer zou ze een steeds warmere gloed van plezier hebben gevoeld omdat de weerstand van haar gevangene nog niet was vergruizeld. De opperste vreugde kreeg ze door heel dunne schijfjes weerstand en waardigheid af te schaven en toe te kijken hoe het slachtoffer eindelijk de nederlaag besefte en vergeefs worstelde om zich vast te klampen aan wat nog over was. Daar was nu geen tijd voor. Zorgvuldig bracht ze het net nogmaals aan op de pijnplekken in Cabriana’s brein en verknoopte het. Gewoonlijk bleef ze er graag persoonlijk bij, maar enige haast was geboden. Ze bracht het net op gang en geleidde om het licht te doven. Ze verliet de kamer en sloot de deur. Ook de duisternis leverde haar aandeel. Alleen, in het duister, met de pijn.

Ondanks zichzelf maakte Semirhage een ontevreden geluid. Hier zat geen kunst in. Ze hield niet van haast. Ze wilde niet weggeroepen worden; dit meisje was wilskrachtig en koppig, de omstandigheden moeilijk. In veel opzichten was de gang bijna even kaal als de kamer. Het was een brede, in schaduw gehulde schacht in steen, doorsneden met gangen die ze zeker niet wilde onderzoeken. Hij ging bijna volledig op in een morsige duisternis. Er waren slechts twee andere deuren zichtbaar, waarvan er een naar haar huidige verblijf leidde. Het waren behaaglijke vertrekken voor als ze hier moest zijn, maar ze maakte geen aanstalten erheen te gaan. Shaidar Haran stond voor die deur, gekleed in zwart, gehuld in rookachtige vaagheid, en zo stil dat ze bijna schrok toen hij sprak met het geluid van vermalende botten. ‘Wat ben je te weten gekomen?’

De oproep van Shayol Ghul had geleid tot een waarschuwing van de Grote Heer. als je shaidar haran gehoorzaamt, gehoorzaam je mij. als je shaidar haran ongehoorzaam bent... Hoezeer die waarschuwing haar ook prikkelde, ze had geen behoefte aan meer. ‘Haar naam. Cabriana Mecandes. In zo’n korte tijd kon ik nauwelijks meer te weten komen.’ Hij gleed op die verwarrende manier door de gang, waarbij de diepzwarte mantel doodstil bleef hangen. Het ene moment was hij een standbeeld, tien pas verder, het volgende ogenblik boog hij zich dreigend over haar heen zodat ze de keus had om achteruit te wijken of haar hoofd te verdraaien om op te kijken naar dat doodse, witte, oogloze gezicht. Terugwijken was uitgesloten. ‘Je gaat haar helemaal ledigen, Semirhage. Je gaat haar zonder uitstel uitknijpen en gaat mij elk beetje vertellen wat je opvangt.’

‘Ik heb de Grote Heer beloofd dat ik dat zal doen,’ zei ze koud. Bloedeloze lippen vertrokken tot een glimlach. Dat was zijn enige antwoord. Hij draaide zich met een ruk om, beende weg door de schaduwen en was plotseling verdwenen.

Semirhage had graag geweten hoe de Myrddraal dat deed. Het had niets met de Kracht te maken, maar een Myrddraal kon op de grens van de schaduw, waar licht duisternis werd, plotseling ergens anders zijn, in een andere schaduw, ver weg. Lang geleden had Aginor er een honderdtal vergeefs beproefd, tot aan de vernietiging toe, om erachter te komen hoe ze het deden. De Myrddraal wisten het zelf niet; dat had zij bewezen.

Ineens besefte ze dat ze haar handen tegen haar maag had gedrukt, en dat die aanvoelde als een klomp ijs. Het was vele jaren geleden geweest dat iets haar angst had aangejaagd, behalve toen ze de Grote Heer aanschouwde in de Doemkrocht. De ijsklomp begon te smelten terwijl ze naar de andere kerkerdeur liep. Later zou ze die gevoelens onbewogen onderzoeken; Shaidar Haran mocht dan verschillen van elke andere Myrddraal, hij was nog steeds een Myrddraal.

Haar tweede slachtoffer hing, net als het eerste, in de lucht. Een gedrongen man met een vierkant gezicht, gekleed in een groene jas en broek die geschikt waren om in een woud ongezien te blijven. De helft van de gloeibollen hier flikkerden. Ze waren bijna kapot, dat ze het nog deden was werkelijk een wonder, maar Cabriana’s zwaardhand was eigenlijk onbelangrijk. Wat ze nodig had, voor welk doel dan ook, zat in het brein van de Aes Sedai, maar de Myrddraal was kennelijk opgedragen een Aes Sedai te vangen en in hun geest was een Aes Sedai onafscheidelijk van haar zwaardhand. Toch was het goed dat ze het gedaan hadden. Ze had nog nooit eerder de kans gehad om een van deze befaamde vechters te breken.

Zijn donkere ogen probeerden gaten in haar hoofd te branden toen ze zijn kleding en laarzen verwijderde en vernietigde, zoals ze bij Cabriana had gedaan. Hij was één behaarde massa van grote, harde spieren en littekens. Hij verblikte en verbloosde niet. Hij zweeg. Zijn verzet was anders dan dat van de vrouw. Dat van haar was krachtig en werd in je gezicht geslingerd, dat van hem was een kalme weigering om te breken. Hij kon weleens harder te kraken zijn dan zijn meesteres. In normale omstandigheden zou hij veel interessanter geweest zijn. Semirhage wachtte even en bestudeerde hem. Er was iets... Een verstrakking om mond en ogen. Alsof hij reeds pijn bevochten had. Natuurlijk. Die vreemde binding tussen Aes Sedai en zwaardhand. Merkwaardig dat deze eenvoudige lieden iets hadden ontwikkeld dat geen enkele Uitverkorene begreep, maar het was zo. Van het weinige dat ze ervan wist, begreep ze dat deze kerel iets voelde van wat de Aes Sedai onderging. Op een ander tijdstip zou dat belangwekkende mogelijkheden kunnen verschaffen. Nu betekende het slechts dat hij dacht dat hij wist wat hem te wachten stond.

‘Je eigenares zorgt niet al te best voor je,’ zei ze. ‘Als ze niet zo’n wilde was, hoefde jij geen lelijke littekens te hebben.’ Zijn gelaatsuitdrukking veranderde maar heel weinig. Iets minachtends. ‘Dus.’ Deze keer legde ze het net op de plezier-plekken en begon de prikkeling langzaam op te voeren. Hij was schrander. Hij vertrok zijn wenkbrauwen en schudde het hoofd. Toen vernauwden zijn ogen zich en hechtten zich aan haar vast als splinters donker ijs. Hij wist dat hij die opkomende golven van gelukzaligheid niet zou mogen voelen, en hoewel hij haar net niet kon zien, wist hij dat het haar werk moest zijn, dus spoorde hij zichzelf aan het te bevechten. Semirhage glimlachte bijna. Hij dacht kennelijk dat genot gemakkelijker te bevechten was dan pijn. Bij zeldzame gelegenheden had ze slachtoffers gebroken met niet meer dan dit. Het verschafte haar weinig vreugde, omdat ze daarna niet meer samenhangend konden denken, omdat ze alleen maar meer verrukking in hun geest verlangden. Maar het ging snel, en ze zouden zeker alles willen doen voor méér. Dat gebrek aan samenhang was de reden waarom ze het niet op de andere gevangene had toegepast; van haar had ze antwoorden nodig. Deze kerel zou het verschil gauw genoeg merken.

Verschil. Ze legde een nadenkende vinger tegen de lippen. Waarom verschilde Shaidar Haran van elke andere Myrddraal? Ze hield er niet van om iets ongerijmds te ontdekken wanneer alles in hun voordeel leek te verlopen. Een Myrddraal die boven de Uitverkorenen stond, al was het maar zo nu en dan, was meer dan iets ongerijmds. Altor was verblind, zijn aandacht was geheel op Sammael gericht. En Graendal vertelde Sammael net genoeg om te verhinderen dat hij door zijn trots alles verknoeide. Natuurlijk waren Graendal en Sammael bezig met plannen voor hun eigen voordeel, alleen of samen. Sammael was een hete sofar, met verwrongen vlakken, en Graendal viel ook moeilijk te peilen. Ze hadden nooit geleerd dat hun macht slechts van de Grote Heer kwam, die de macht uitdeelde naar keuze, om eigen redenen. Voor zijn grillen, dacht ze in de veiligheid van haar eigen hoofd. De verdwenen Uitverkorenen gaven meer problemen. Demandred hield vol dat ze dood moesten zijn, maar zij en Mesaana waren daar niet zo zeker van. Lanfir. Als er ergens gerechtigheid was, zou de tijd haar Lanfir geven. Die vrouw was altijd daar waar ze het minst werd verwacht, en ze gedroeg zich altijd alsof ze het recht had met haar vingers aan andermans plannen te komen, en altijd zocht ze een veilig heenkomen als dat haar opbrak. Moghedien. Die sloop ongezien rond, maar was nog nooit zo lang weggeweest zonder zich te vertonen, al was het maar om de rest te laten merken dat ook zij Uitverkoren was. Asmodean. Een verrader, en dus gedoemd, maar hij was echt verdwenen. En het bestaan van Shaidar Haran, tezamen met haar eigen opdrachten hier, herinnerde haar eraan dat de Grote Heer op zijn eigen manier aan zijn eigen doeleinden werkte.

De Uitverkorenen waren niet meer dan stukken op een bord; ze mochten dan Raadsheren en Bergpieken zijn, ze waren nog steeds stukken. Als de Grote Heer haar hier in het geheim had neergezet, kon hij dan ook niet Moghedien of Lanfir, of zelfs Asmodean verzetten? Was Shaidar Haran misschien gestuurd om bedekte bevelen te geven aan Graendal of Sammael? En waarom niet aan Demandred of Mesaana? Hun lastige verbintenis – als die met zo’n sterk woord omschreven mocht worden – had heel lang standgehouden, maar geen van beiden zou haar zeggen of ze geheime opdrachten van de Grote Heer hadden gekregen. Zijzelf zou de anderen ook nooit de opdracht onthullen die haar hier had gebracht, net zomin als het bevel dat ze Myrddraal en Trolloks naar de Steen van Tyr moest sturen om Sammaels mannen te bevechten.

Als de Grote Heer van plan was om Altor tot Nae’blis te verheffen, zou ze meteen voor hem knielen – en de gelegenheid afwachten hem in handen te krijgen. Onsterfelijkheid betekende dat je eindeloos kon afwachten. Er zouden altijd andere slachtoffers zijn om haar intussen te vermaken. Wat haar dwarszat, was Shaidar Haran. Zij was nooit meer dan een onverschillige tcheran-speler geweest, maar Shaidar Haran was een nieuw stuk op het bord, een stuk met onbekende kracht en een onbekend doel. Een gedurfde manier om de Hoge Raadsheer van je tegenstander te vangen en aan jouw kant te laten meespelen, was het opofferen van je eigen Bergpieken in een schijnaanval. Ze zou knielen als het nodig was, en zolang als nodig was, maar ze wilde niet opgeofferd worden.

Een vreemd gevoel in het net verbande verdere gedachten. Ze wierp een enkele blik op de gevangene en klikte geërgerd met haar tong. Zijn hoofd hing opzij en zijn kin was donker van bloed, omdat hij zijn tong had stukgebeten. Zijn ogen staarden en waren reeds troebel. Ze had niet opgelet, en ze had de prikkelingen te snel en te ver doorgevoerd. Met een ergernis die haar gezicht nimmer bereikte, hield ze op met geleiden. Het had geen zin om het brein van een lijk te prikkelen. Plotseling werd ze getroffen door een gedachte. Als de zwaardhand kon voelen wat de Aes Sedai kon voelen, was het omgekeerde dan ook het geval? Ze bekeek de littekens die het lichaam van de man sierden en dacht dat het beslist onmogelijk was. Zelfs deze domme dwazen zouden de binding gewijzigd hebben als die inhield dat ze gevoelens moesten delen. Niettemin liet ze het lijk achter en stapte haastig de gang door.

Het krijsen dat ze hoorde voor ze de deur naar de duisternis had geopend, liet haar een diepe zucht van opluchting slaken. Als ze de vrouw had gedood voor ze alles te weten was gekomen, had ze waarschijnlijk hier moeten wachten tot een andere Aes Sedai gevangen was genomen. Als het daarbij bleef.

Tussen de rauwe kreten klonken amper verstaanbare woorden, woorden die alle kracht van de ziel van het slachtoffer in zich hadden. ‘Alsjeblieft! O Licht! alsjeblieft...!’

Semirhage glimlachte vaag. Ze zou er uiteindelijk toch nog wat plezier aan kunnen beleven.

7

Een kwestie van denken

Elayne zat op haar matras haar haren te borstelen en beëindigde haar honderd slagen links. Ze stopte de borstel weg in haar kleine leren reistas en duwde die onder het smalle bed. Achter haar ogen voelde ze een doffe pijn, doordat ze de hele dag had besteed aan het geleiden om ter’angrealen te maken. Veel te vaak aan het probéren om ter’angrealen te maken. Nynaeve, die zich op de wankele kruk in evenwicht hield, was al een tijd klaar met het borstelen van haar haren die tot haar middel vielen. Ze legde de laatste hand aan een losse vlecht voor de nacht. Haar gezicht glinsterde van het zweet. De kleine kamer was verstikkend, zelfs met het enkele venster open. De maan hing laag aan een met sterren gevulde, zwarte hemel. Hun kaarsstompje gaf een zwak flakkerend licht. Er waren weinig kaarsen en lampolie in Salidar; niemand kreeg meer dan een beetje licht voor de nacht, tenzij je met pen en inkt moest werken. De kamer was echt benauwend, met weinig ruimte rond de kleine bedden. Hun meeste bezittingen waren opgeborgen in een stel met gebutst koper beslagen kisten. Kleren en mantels die ze nu zeker niet nodig hadden, hingen aan haken in de muur, waar slordige gaten in het gescheurde, vergeelde pleisterwerk het lattenwerk eronder lieten zien. Tussen de bedden was een klein wankel tafeltje geschoven en in de hoek stond een wrakkige wastafel met een witte kan en schaal, die een verbazingwekkend groot aantal afgeschilferde randen vertoonde. Zelfs Aanvaarden die vaak een schouderklopje kregen, werden niet verwend.

Een handvol verwelkte, blauwe en witte wilde bloemen – door het weer bedrogen laatbloeiers die er niet best uitzagen – stond in een gele vaas met een gebarsten hals tussen een paar bruine aardewerken kommen op de tafel. De enige andere kleur gaf een groen gestreepte zangmus in een rieten kooi. Elayne verzorgde de vogel met het gebroken vleugeltje. Ze had haar magere vaardigheid met Heling op een andere vogel uitgeprobeerd, maar zangvogels waren kennelijk te klein om de schok te overleven.

Niet klagen, zei ze streng tegen zichzelf. Aes Sedai hadden een iets beter verblijf, novices en dienaren wat minder, en Garet Brins mannen sliepen meestal op de grond. Wat je niet kunt veranderen, moet je verdragen. Lini placht dat de hele tijd te zeggen. Nou, Salidar telde weinig gemakken en geheel geen weelde. En ook geen koelte. Ze trok haar nachthemd aan de voorkant wat naar voren en blies. ‘We moeten er vóór hen zijn, Nynaeve. Je weet hoe ze zeuren als ze moeten wachten.’

Er was geen briesje te voelen, en de kurkdroge lucht leek het zweet uit elke porie te trekken. Er moest iets aan het weer gedaan kunnen worden. Maar dan zouden de windzoekers van het Zeevolk dat waarschijnlijk al gedaan hebben. Misschien kon ze iets bedenken, als de Aes Sedai haar maar tijd zonder die ter’angrealen gunden. Als Aanvaarde werd ze geacht overal te kunnen studeren, maar... Als ze dachten dat ik kon eten en tegelijk kon tonen hoe ter’angrealen gemaakt worden, zou ik helemaal geen tijd meer voor mezelf hebben. Daar zou morgen tenminste verandering in komen.

Nynaeve schoof naar het bed toe en speelde geërgerd met de a’dam-armband rond haar pols. Ze stond er altijd op dat een van hen de armband droeg, zelfs als ze sliepen, hoewel hij vreemde en onplezierige dromen veroorzaakte. Het was nauwelijks nodig: de a’dam hield Moghedien net zo goed in bedwang als die aan een haak hing, en bovendien deelde ze nog een echt miniem hokje met Birgitte. Birgitte was de beste bewaakster die je maar wensen kon. Moghedien begon al zowat te huilen als Birgitte haar wenkbrauwen fronste. Ze had de minste reden om Moghedien in leven te houden, de beste reden om haar dood te wensen, wat de vrouw maar al te goed wist. Vanavond zou de armband nog minder nut hebben. ‘Nynaeve, ze wachten.’

Nynaeve snoof luidruchtig – het ging haar niet goed af om op iemands wenken klaar te staan – maar ze nam een van de twee stenen ringen met vreemde vlakken van het nachttafeltje. Ze waren beide te groot voor een vinger. De ene was gestreept en gevlekt in blauw en bruin, de ander in blauw en rood, en beide waren gedraaid, zodat ze maar één rand hadden. Nynaeve maakte de leren veter rond haar hals los en hing de blauw-bruine ring naast een andere, van zwaar goud. Lans zegelring. Ze streelde de dikke gouden ring liefkozend voordat ze beide in de halsopening schoof.

Elayne pakte de blauw-rode ring op en bekeek hem nadenkend. De ringen waren ter’angrealen die ze had nagemaakt van een ring die nu in Siuans bezit was. Ondanks hun eenvoudige vorm waren ze ongelofelijk ingewikkeld. Als je met zo’n ring tegen je huid sliep, bracht hij je naar Tel’aran’rhiod, de Dromenwereld, een afspiegeling van de werkelijke wereld, misschien wel van alle werelden. Sommige Aes Sedai beweerden dat er vele werelden waren, alsof alle veranderingen van het Patroon tegelijk moesten bestaan, en dat al die werelden een nog veel groter Patroon vormden. Het belangrijkste was dat Tel’aran’rhiod deze wereld weerspiegelde en eigenschappen bezat die buitengewoon goed van pas kwamen. Vooral omdat, voor zover ze konden nagaan, degenen die in de Toren waren helemaal niet wisten hoe ze deze wereld konden betreden.

Geen van deze ringen werkte zo goed als de oorspronkelijke, maar ze werkten wel. Elayne werd er steeds beter in; van de vier pogingen om een nabootsing te maken was er slechts één mislukt. Dat was een veel beter gemiddelde dan met de dingen die ze vanuit niets maakte. Maar wat zou er gebeuren als een van haar mislukkingen erger deed dan niets te doen, of half te werken? Er waren Aes Sedai gesust terwijl ze ter’angrealen bestudeerden. Afgebrand, noemden ze dat als het per ongeluk gebeurde, maar het gevolg was hetzelfde. Zo dacht Nynaeve er natuurlijk niet over, maar die zou pas tevreden zijn als ze een dode van drie dagen oud had geheeld.

Elayne draaide de ring rond tussen haar vingers. Wat hij deed was eenvoudig genoeg om te begrijpen, maar het ‘hoe’ ging haar nog te boven. ‘Hoe’ en ‘waarom’ waren de sleutels. Het kleurenpatroon had er volgens haar evenveel mee te maken als de vorm. Alles wat anders was dan een vervormde ring deed helemaal niets, en de zuiver blauwe ring bezorgde je vreselijke nachtmerries, maar ze wist niet goed hoe ze het rood, blauw en bruin van de oorspronkelijke ring kon namaken. De samenstelling van haar nabootsingen was hetzelfde, zelfs de kleinste deeltjes die je zonder de Ene Kracht niet kon zien, waren eender, evenals de rangschikking. Waarom waren de kleuren belangrijk? Een ter’angreaal leek één gemeenschappelijk kenmerk te hebben: die hele kleine samenstellingen waren nodig om er als geleidster mee te kunnen werken. Een tweede eigenschap zat in die ter’angrealen die slechts gebruikmaakten van de Ene Kracht. Die eigenschap had ze ontdekt, waardoor ze een oorspronkelijke ter’angreaal kon maken, maar er was zoveel dat ze niet wist, zoveel waar ze naar raadde. ‘Blijf je de hele nacht zo zitten?’ vroeg Nynaeve droog, en Elayne schrok op. Nynaeve zette een kom terug op tafel en strekte zich uit op het bed met de handen gevouwen op haar buik. ‘Jij was degene die riep dat we ze niet moesten laten wachten. Voor mijzelf ben ik niet van plan om die ouwe kippen aanleiding te geven naar mijn staartveren te happen.’ Haastig reeg Elayne de stenen ring – het was nu geen steen meer, hoewel het daarmee wel begonnen was – aan een koordje dat ze om haar nek bond. De tweede kom bevatte eveneens een kruidenmengsel van Nynaeve, ietwat zoeter gemaakt met honing om de bittere smaak weg te werken. Elayne dronk ongeveer de helft. Uit ervaring wist ze dat het voldoende was om in slaap te vallen, zelfs als je hoofdpijn had. Vannacht was het zo’n nacht waarin ze zich geen getreuzel kon veroorloven.

Ze strekte zich uit op het krappe bed en geleidde even om de kaars te doven. Ze wapperde met haar nachthemd om wat koelte te krijgen. Nou ja, om de lucht wat in beweging te brengen, ik wou dat Egwene beter was. Ik ben het zat alleen de kruimels te krijgen die Sheriam en de anderen ons toegooien. Ik wil weten wat er gebeurt!’ Ze besefte dat ze een gevaarlijk onderwerp aansneed. Anderhalve maand geleden was Egwene gewond geraakt in Cairhien, op de dag dat Moiraine en Lanfir gestorven waren, en Lan was weggereden. ‘De Wijzen zeggen dat ze beter wordt,’ murmelde Nynaeve slaperig in het donker. Eindelijk klonk het eens niét als een inleiding op Lan. ‘Dat zeggen Sheriam en haar kringetje tenminste, en ze hebben geen reden om te liegen, zelfs al zouden ze kunnen.’

‘Nou, ik zou morgenavond graag over Sheriams schouder meekijken.’

‘Dan kun je net zo goed...’ Nynaeve zweeg en gaapte. ‘Dan kun je net zo goed wensen dat de Zaal jou tot Amyrlin kiest, als je toch bezig bent. Die wens kun je krijgen. Tegen de tijd dat ze iemand gekozen hebben, hebben we allebei genoeg grijze haren voor die baan.’ Elayne wilde iets terugzeggen, maar door de ander veranderde dat ook in een geeuw. Nynaeve begon te snurken, niet luid, maar hardnekkig en vasthoudend. Elaynes ogen vielen niet dicht, onwillekeurig bleven zich gedachten vormen.

De Zaal was zeker traag; de Gezetenen kwamen op sommige dagen heel kort bij elkaar en vaak helemaal niet. Als je er een aansprak, zou je denken dat ze helemaal geen haast hadden, hoewel de Gezetenen voor de zes Ajahs – er waren uiteraard geen Roden in Salidar – de andere Aes Sedai niet vertelden wat ze bij een zitting bespraken, laat staan een Aanvaarde. Er was zeker reden voor spoed. Hun bedoelingen konden geheim blijven, maar hun samenkomsten zeker niet. Elaida en de Toren lieten hen niet eeuwig met rust. Bovendien bevonden de Witmantels zich nog steeds een paar span verder in Amadicia, en sprongen overal geruchten op over de draakgezworenen, ook hier midden in Altara. Het Licht mocht weten wat de draakgezworenen in hun schild voerden als Rhand hen niet kon beheersen. De Profeet was een goed voorbeeld – liever gezegd: een vreselijk voorbeeld. Oproer, huizen en boerderijen in brand, mensen omgebracht omdat ze niet geestdriftig genoeg steun betuigden aan de Herrezen Draak. Het snurken van Nynaeve klonk als een op enige afstand scheurend laken. Een tweede geeuw liet Elaynes kaken kraken; ze draaide zich op haar zij en vleide haar hoofd op het dunne kussen. Redenen om je te haasten. Sammael zat in Illian, en van hier was het maar een paar honderd span tot aan de Uliaanse grens; hij zat veel te dichtbij voor een Verzaker. Het Licht mocht weten waar de andere Verzakers zaten, of wat ze uitbroedden, want natuurlijk waren die bezorgd over Rhand. Hij was uiteraard geen gevaar, dat zou hij nooit zijn. Maar hij was wel de sleutel tot alles. De wereld voegde zich nu naar hem. Ze ging hem op de een of andere manier binden. Min. Zij en het gezantschap waren nu halverwege Caemlin. Sneeuw kon hen niet ophouden. Nog een maand voordat ze zouden aankomen. Niet dat ze erom gaf dat Min naar Rhand ging. Waar dacht de Zaal aan? De slaap overwon en ze gleed weg...

... en vond zichzelf in de hoofdstraat van een stil Salidar in het nachtelijk duister met een krimpende maan. Ze kon alles heel duidelijk onderscheiden, meer dan in echt maanlicht. In de Dromenwereld was er altijd het gevoel van licht, van overal en van nergens, alsof de duisternis zelf een soort donkere gloed had. Maar dromen waren ook zo, en dit was een droom. Misschien wel een gewone. Dit dorp was een afspiegeling van het echte Salidar, maar het was een vreemde afspiegeling, meer nog dan de nacht ervan maakte. Elk venster was donker en er hing een drukkend leeg gevoel, alsof er niemand woonde. Natuurlijk woonde er hier ook niemand. De neuzelige kreet van een nachtvogel werd beantwoord door een andere, vervolgens een derde. Iets maakte een vaag ritselend geluid terwijl het wegrende in het vreemde halflicht, maar de stallen zouden leeg zijn, net als de weiden buiten het dorp en de velden met de schapen en het vee. Er zouden meer dan genoeg wilde beesten zijn, maar niet één huisdier. Tussen de ene en de andere blik veranderden er kleinigheden. De huizen met de rieten daken bleven hetzelfde, maar een waterton kon ergens staan en zomaar ineens verdwenen zijn. Een open deur was plotseling dicht. Hoe korter iets in de echte wereld bestond, hoe sneller hier de plaats of de vorm ervan veranderde en hoe zwakker de afspiegeling was. Soms flikkerde er wat beweging in de donkere straat, iemand die verscheen en na enkele stappen weer verdween, of zelfs over de grond zweefde alsof de gestalte vloog. Veel mensen raakten in hun dromen Tel’aran’rhiod aan, maar slechts kort. Dat was maar goed ook. Een andere eigenschap van de Dromenwereld was dat alles wat je hier overkwam, nog steeds even echt was bij het ontwaken. Als je hier stierf, werd je niet meer wakker. Een vreemde afspiegeling. Slechts de hitte was hetzelfde.

Daar stond Nynaeve, gekleed in het witte gewaad van een Aanvaarde, met de gestreepte zoom, ongeduldig naast Siuan en Leane te wachten. Ze droeg ook de zilveren armband, hoewel de werking niet van hier tot de wakkere wereld reikte. De armband bond Moghedien nog steeds, maar Nynaeve kon er buiten haar eigen lichaam niets mee voelen. Leane rees vorstelijk slank op, hoewel het bijna doorzichtige Domani-gewaad van dunne zijde aan haar sierlijke schoonheid afbreuk deed. De kleur veranderde steeds; die dingen gebeurden hier, tot je geleerd had wat je hier kon doen. Siuan was er beter in. Ze droeg een eenvoudig gewaad van blauwe zijde, met een fraaie halslijn die juist laag genoeg was om de vervormde ring aan een ketting te tonen. Soms verscheen er kantopsmuk op het gewaad en veranderde de ketting van een gewoon zilveren sieraad in een buitengewoon ornament met in goud gevatte robijnen, vuurdruppels of smaragden en met bijpassende oorringen. En dan veranderde het weer in een gewone ketting. De ring om Siuans nek was de oorspronkelijke; ze verscheen net zo duidelijk als de huizen om haar heen. Elayne zag zichzelf net zo helder, maar wist dat ze er voor de anderen ietwat mistig uitzag, net als Nynaeve en Leane. Je meende er bijna het maanlicht doorheen te zien. Dat gebeurde wanneer je namaak gebruikte. Ze kon de Ware Bron voelen maar de aanwezigheid van saidar was onbeduidend; als ze probeerde te geleiden zou dat ook maar half werken. Met Siuans ring zou dat niet het geval zijn, maar dat was de prijs als je geheimen had die een ander kende en die je niet openbaar wilde maken. Siuan vertrouwde meer op de oorspronkelijke ring dan Elaynes nabootsingen, en dus droeg ze die – soms ook Leane – terwijl Elayne en Nynaeve, die saidar konden gebruiken, het met namaak moesten doen. ‘Waar zijn ze?’ wilde Siuan weten. Haar halslijn daalde en rees. De jurk was nu groen en de ketting een snoer grote maanstenen. ‘Het is al erg genoeg dat ze een roeiriem in mijn werk steken en roeien zoals het hun bevalt. Nu laten ze ons ook nog wachten.’ ik weet niet waarom je zo van streek bent dat zij komen,’ zei Leane. ‘Je schept genoegen in hun fouten. Ze kennen niet eens de helft van wat ze denken te weten.’ Even kwam haar gewaad gevaarlijk dicht bij doorzichtigheid; een strak halssnoer van grote parels verscheen om haar nek en verdween weer. Ze merkte het niet. Ze had nog minder ervaring dan Siuan.

‘Ik heb wat echte slaap nodig,’ gromde Siuan. ‘Brin probeert me te laten rondrennen tot ik buiten adem ben. En ik kan wachten op welwillende vrouwen die de halve nacht moeten nadenken over hun lopen. Waarbij we, om niet te vergeten, ook nog met die twee zijn opgescheept.’ Ze keek Elayne en Nynaeve laatdunkend aan en rolde haar ogen toen naar de nachtelijke hemel.

Nynaeve pakte haar vlecht krachtig beet, een zekere aanduiding van haar gemoedstoestand. Deze keer was Elayne het van harte met haar eens. Het was behoorlijk moeilijk om lerares te zijn van leerlingen die dachten meer te weten dan ze wisten, en die veel vaker de lerares een standje uitdeelde dan omgekeerd. Natuurlijk waren de anderen veel erger dan Siuan of Leane. Waar bléven de anderen? Aan het eind van de straat was beweging. Zes vrouwen, omgeven door de gloed van saidar, die niet verdwenen. Als gewoonlijk hadden Sheriam en de anderen zich in hun eigen slaapkamers gedroomd en liepen ze daarna naar buiten. Elayne wist niet zeker of ze ook maar iets van de eigenschappen van Tel’aran’rhiod begrepen. Niettemin stonden ze erop de dingen op hun eigen manier te doen, zelfs als er een betere manier was. Wie kon het beter weten dan een Aes Sedai ? De zes Aes Sedai waren echte beginners in Tel’aran’rhiod. Hun kleren veranderden voortdurend. Eerst was er een met de stola met de franje van haar Ajah en de witte Vlam van Tar Valon op de rug, dan waren het er vier, dan weer geen een. Soms was het een lichte reismantel tegen het stof met de Vlam op de rug en de linkerborst. Hun tijdloze gezichten vertoonden uiteraard geen spoor van de hitte – dat was nooit zo bij Aes Sedai – en ze lieten niet merken dat ze wisten dat hun kleren steeds veranderden.

Zij waren even mistig als Nynaeve en Leane. Sheriam en de anderen hadden meer vertrouwen in droomter’angrealen, die geleiding vereisten, dan in de ringen. Ze leken niet te geloven dat Tel’aran’rhiod niets met de Ene Kracht te maken had. Elayne kon tenminste niet zeggen wie van hen een namaaksel gebruikte. Drie bezaten een kleine schijf van iets wat ooit ijzer was, aan beide kanten voorzien van een strak opgewonden spiraal die bekrachtigd werd door een stroom van Geest, de enige stroom die je in je slaap kon geleiden, behalve hier dan. De andere drie zouden een plaatje hebben van wat vroeger barnsteen was geweest en waarin een slapende vrouw was verwerkt. Als alle zes ter’angrealen voor haar zouden liggen, kon Elayne de twee oorspronkelijke eruit halen. Deze nabootsingen waren goed gelukt, maar het bleven nabootsingen.

Toen de Aes Sedai samen de stoffige straat door liepen, hoorde ze het laatste flard van hun gesprek, hoewel ze er niets uit kon opmaken. ‘... zal onze keuze afwijzen, Carlinya,’ zei Sheriam met haar donkerrode haren, ‘maar ze zullen élke keus van ons versmaden. We kunnen net zo goed bij ons besluit blijven. Je hoeft je redenen niet te herhalen.’

Morvrin, een stevige Bruine zuster met grijze lokken in het haar, snoof. ‘Na al ons werk met de Zaal zouden we het moeilijk krijgen om ze alsnog van mening te laten veranderen.’

‘Waarover zouden we ons zorgen maken, zolang geen enkele vorst ons bespot?’ zei Mijrelle verhit. Ze was de jongste van de zes en nog niet zo lang Aes Sedai. Ze klonk duidelijk geërgerd.

‘Welke heerser zou dat durven?’ vroeg Anaiya, zoals een vrouw zou vragen welk kind modderige voetsporen op haar tapijten zou durven achterlaten. ‘Hoe dan ook, geen enkele koning of koningin weet zoveel van wat er omgaat binnen het zusterschap om er iets van te begrijpen. We hoeven ons alleen maar te bekommeren om de meningen van de zusters, niet om die van hen.’

‘Waar ik mij zorgen om maak,’ zei Carlinya koel, ‘is het feit dat, als ze gemakkelijk door ons gestuurd wordt, ze even gemakkelijk door anderen kan worden gestuurd.’ De bleke Witte zuster met haar bijna zwarte ogen was altijd koel. Sommigen zouden zelfs ijzig zeggen. Waar ze het ook over hadden, ze wensten het niet te bespreken in het bijzijn van Elayne of de anderen. Ze zwegen al voor ze hen bereikten. Siuan en Leane reageerden op de nieuwkomers door elkaar nijdig de rug toe te keren, alsof ze ruzie hadden en werden onderbroken door de komst van de Aes Sedai. Elayne zelf bekeek vlug haar kleding. Het was de juiste witte jurk met de kleurbanden. Ze wist niet hoe ze het moest opvatten dat ze zonder na te denken in de juiste kleren was verschenen. Ze zou hebben durven wedden dat Nynaeve haar kleding na hun komst had moeten aanpassen. Die was veel uitdagender dan zijzelf en bestreed elke beperking waarbij Elayne zich al had neergelegd. Hoe kon ze anders ooit Andor besturen? Als haar moeder dood was. Als...

De ietwat gezette Sheriam richtte haar schuin staande groene ogen op Siuan en Leane. Heel even droeg ze een stola met blauwe franje. ‘Als jullie twee niet beter met elkaar kunnen opschieten, beloof ik plechtig jullie naar Tiana te sturen.’ Het klonk alsof het al vaak gezegd was en niet langer meer iets betekende.

‘Jullie hebben lang genoeg samengewerkt,’ zei Beonin met haar zware Taraboonse tongval. Ze was een aardig uitziende Grijze met honingkleurig haar in een heleboel vlechten en met blauwgrijze ogen die voortdurend verrast keken, hoewel niets Beonin kon verbazen. Ze geloofde nog niet dat de zon ’s ochtends opkwam voor ze het zelf had gezien, en mocht dat op een morgen niet gebeuren, dacht Elayne, dan zou Beonin geen spier vertrekken. Het zou slechts bevestigen dat ze terecht om bewijs vroeg. ‘Jullie kunnen en moeten weer samenwerken.’ Beonin zei het alsof ze dat al zo vaak gezegd had dat ze er niet langer meer bij stilstond. Alle Aes Sedai waren al heel lang gewend aan Siuan en Leane. In het begin behandelden ze hen als twee meisjes die onophoudelijk ruzie maakten. De Aes Sedai hadden de neiging om alle ruziemaaksters als kinderen te behandelen. Zelfs deze twee, die ooit hun zusters waren geweest.

‘Stuur ze wel of niet naar Tiana,’ zei Mijrelle kortaf, ‘maar praat er verder niet over.’ Elayne geloofde niet dat de donkere, mooie vrouw boos was op Siuan of Leane. Ze was misschien niet over iets bepaalds boos. Ze had een driftig karakter, dat zelfs onder de Groenen opviel. Haar geelgouden zijden jurk sloot bij de nek, maar had een ovale opening die de bovenkant van haar borsten vrijliet. Ze droeg een merkwaardige ketting: een brede zilveren kraag met drie kleine dolken waarvan de grepen tussen haar borsten vielen. Een vierde dolk verscheen en verdween zo snel dat het verbeelding had kunnen zijn. Ze nam Nynaeve van top tot teen op, alsof ze naar een fout zocht. ‘Gaan we naar de Toren, ja of nee? Zo ja, dan kunnen we misschien iets nuttigs doen.’ Elayne wist nu waarom Mijrelle boos was. Toen zij en Nynaeve voor het eerst naar Salidar kwamen, hadden zij elke zeven dagen Egwene in Tel’aran’rhiod ontmoet om kennis uit te wisselen. Dat was lang niet altijd eenvoudig geweest, aangezien Egwene steeds werd begeleid door een Aielse droomloopster die haar lesgaf. Een ontmoeting zonder een of twee Wijzen had moeite gekost. Hoe dan ook, dit was na hun komst in Salidar allemaal voorbij. Deze zes Aes Sedai van Sheriams raad gingen naar de ontmoetingen toen ze slechts de drie oorspronkelijke ter’angrealen bezaten en amper meer van Tel’aran’rhiod wisten dan hoe er te komen. Dat was gebeurd toen Egwene gewond raakte, waardoor Aes Sedai alleen Wijzen ontmoetten. Twee groepen trotse vrouwen, ieder achterdochtig over wat de ander wilde, en niemand was bereid een duimbreed toe te geven of het hoofd een haartje te buigen. Natuurlijk wist Elayne niet wat er bij die ontmoetingen besproken was, maar ze had haar eigen ervaringen, en nu en dan lieten Sheriam en de anderen zich wat brokjes ontvallen.

Aes Sedai waren er zo zeker van dat ze alles konden leren als ze eenmaal wisten dat er iets geleerd kon worden. Zij verlangden gewoonlijk dezelfde achting als een koningin, en verwachtten dat hun altijd, meteen en zonder uitvluchten, alles verteld werd wat ze wilden weten. Kennelijk hadden ze overal een antwoord op geëist, over de plannen van Rhand, over wanneer Egwene weer fit genoeg was om terug te keren naar de Dromenwereld, over de mogelijkheid in Tel’aran’rhiod in andere dromen te kunnen gluren, over het lichamelijk bezoeken van de Dromenwereld en over iemand tegen diens wil in de droom te halen. Ze hadden zelfs meer dan eens gevraagd of het mogelijk was de werkelijke wereld te beïnvloeden door wat je deed in de droom. Dat was volkomen onmogelijk, maar ze betwijfelden dat blijkbaar. Morvrin had iets over Tel’aran’rhiod gelezen; genoeg om een heleboel vragen te stellen, hoewel Elayne vermoedde dat Siuan het nodige toevoegde. Ze dacht dat Siuan trachtte zelf bij de ontmoetingen te zijn, maar de Aes Sedai vonden blijkbaar dat ze al genoeg hadden ingewilligd door haar de ring als hulpmiddel te laten gebruiken bij haar werk met de ogen-en-oren. De bemoeizucht van de Aes Sedai met dat werk maakte haar danig van streek.

En wat de Aiel betrof... De Wijzen, de droomloopsters – hier kon Elayne tenminste uit eigen ervaring putten – wisten niet alleen alles wat er te weten was over de Dromenwereld, maar zagen die bijna als hun eigen voorrecht. Ze vonden het helemaal niet prettig als een onwetend iemand die bezocht. Ze handelden alles wat ze dwaas vonden grof af.

Bovendien vormden ze een hechte groep, klaarblijkelijk heel trouw aan Rhand. Ze wilden niet meer kwijt dan dat hij leefde, en dat Egwene pas na haar herstel in Tel’aran’rhiod zou terugkeren. Ze waren ook niet geneigd vragen te beantwoorden die zij ongepast vonden. Dat laatste kon inhouden dat ze de vragenstelster nog te onwetend vonden voor een antwoord, of dat de vraag, of het antwoord, of beide ergens hun vreemde denkwijze over eer en verplichting geweld aandeden. Elayne wist weinig meer van ji’e’toh dan dat het bestond, en dat het verantwoordelijk was voor een heel vreemd en heel gevoelig liggend gedrag.

Alles bij elkaar bevatte het alle aanduidingen voor een ramp, en Elayne bedacht dat het heel wel mogelijk was dat dit potje elke zeven dagen opnieuw op het vuur stond, zeker gezien vanuit het standpunt van de Aes Sedai,

In het begin hadden Sheriam en de andere vijf iedere nacht om les gevraagd, maar nu gebeurde dat slechts twee keer. De nacht voor de ontmoeting met de Wijzen, alsof zij vóór de strijd hun kunde voor het laatst wilden aanscherpen. En de nacht erna, waarbij ze gewoonlijk hun lippen opeengeklemd hadden, alsof ze wilden uitvinden wat er fout gegaan was en hoe ze daar iets aan konden doen. Mijrelle wond zich waarschijnlijk al op voor de ramp van deze avond. Er zou zeker iets misgaan.

Morvrin wendde zich tot Mijrelle en deed haar mond open, maar plotseling stond er een andere vrouw tussen hen in. Het kostte Elayne een moment voor ze Gera, een kokkin, herkende vanwege haar nu leeftijdloze uiterlijk. Ze droeg een stola met groene franje en woog slechts de helft van haar werkelijke omvang. Gera hief een waarschuwende vinger naar de Aes Sedai op en was verdwenen. ‘Dus dat zijn haar dromen, hè?’ zei Carlinya koel. Aan haar sneeuwwitte gewaad groeiden mouwen die in punten over haar handen vielen, en een strakke hoge hals tot vlak onder haar kin. iemand dient met haar te praten.’

‘Laat toch gaan, Carlinya,’ grinnikte Anaiya. ‘Gera is een goede kokkin. Laat haar dromen met rust. Ik begrijp hoe aantrekkelijk het is.’ Ze werd ineens veel slanker en groter. Haar trekken veranderden niet echt; ze had nog steeds het gewone, moederlijke gezicht van altijd. Met een lach veranderde ze weer terug. ‘Kun je voor een keertje ergens niet het plezier van inzien, Carlinya?’ Zelfs Carlinya’s gesnuif was koeltjes. ‘Gera heeft ons duidelijk gezien,’ zei Morvrin, ‘maar zal ze zich ons herinneren?’ Haar donkere, harde ogen stonden peinzend. Haar jurk van eenvoudige donkere wol, bleef het meest vast van de zes. Kleine onderdelen veranderden, maar zo fijn dat Elayne niet echt het verschil kon noemen.

‘Natuurlijk zal ze dat,’ zei Nynaeve bits. Ze had het al eerder uitgelegd. Zes Aes Sedai keken haar met opgetrokken wenkbrauwen aan, en ze matigde haar toon. Een beetje. Ook zij had een hekel aan het schuren van potten. ‘Als zij zich de droom herinnert, zal ze zich dit ook herinneren. Maar alleen als droom.’

Morvrin keek nadenkend. Na Beonin was ze een goede tweede als het om bewijzen ging. Nynaeves gezicht, een en al ongeduld, kon haar ook zonder die toon al in moeilijkheden brengen. Voordat Elayne iets kon zeggen om de aandacht van de Aes Sedai van Nynaeve af te leiden, sprak Leane met een bijna onnozel lachje. ‘Vinden jullie niet dat we eens moeten gaan?’

Siuan snoof verachtelijk over die bedeesdheid en Leane keek haar vuil aan. ‘Ja, jullie zullen graag zoveel mogelijk tijd in de Toren willen doorbrengen,’ zei Siuan op haar beurt onverschillig, en Leane snoof. Ze deden het heel goed. Sheriam en de anderen zouden echt denken dat Siuan en Leane slechts twee gesuste vrouwen waren, die zich aan één doel en aan de resten van hun vroegere leven vastklampten opdat het hen in leven zou houden. Twee vrouwen die elkaar de hele tijd kinderlijk in de haren vlogen. De Aes Sedai hadden zich kunnen herinneren dat Siuan ooit de naam had een sterke wil te hebben en bedrieglijk sluw te zijn. Hetzelfde gold, in iets mindere mate, voor Leane. Als zij zich als één hadden opgesteld, of hun ware gezicht hadden getoond, zouden de zes het zich hebben herinnerd en heel zorgvuldig hebben overdacht wat het tweetal zei. Maar nu leken ze verdeeld, spuwden ze elkaars afkeer in het gezicht, kronkelden ze bijna in het stof voor de Aes Sedai, en beseften ze dat blijkbaar amper... Als de een met tegenzin werd gedwongen het met de ander eens te zijn, versterkte dat het oordeel. Als de ander bezwaren maakte om duidelijk beuzelachtige gronden, versterkte dat het oordeel wederom. Elayne wist dat zij deze houding gebruikten om Sheriam en de anderen zover te krijgen dat ze Rhand ondersteunden. Ze had wel graag geweten waar het tweetal het nog meer voor gebruikte.

‘Ze hebben gelijk,’ zei Nynaeve beslist en ze schonk Siuan en Leane een afkeurende blik. Hun spel hinderde Nynaeve buitengewoon; zij zou zich niet vernederen, al stond haar leven op het spel. ‘U zou nu dienen te weten dat hoe langer u hier blijft, hoe minder echte rust u krijgt. Slapen in Tel’aran’rhiod gaat niet zo goed als op de gewone manier. En denk eraan: als u iets ongewoons opmerkt, moet u voorzichtig zijn.’ Ze vond het afschuwelijk dingen te herhalen – het was duidelijk in haar stem te horen – maar Elayne moest toegeven dat het bij deze vrouwen maar al te vaak nodig was. Ze had wel graag anders willen horen, niet alsof ze het tegen een stel niet al te snuggere kinderen had. ‘Als iemand zich in Tel’aran’rhiod droomt, zoals Gera deed, en de droom wordt een nachtmerrie, dan blijft de nachtmerrie soms op zichzelf bestaan. Die zijn heel gevaarlijk. Vermijd alles wat er ongewoon uitziet. En probeer deze keer uw gedachten te beheersen. Wat u hier bedenkt, kan echt worden. Die Myrddraal van de laatste keer kan een rest van een nachtmerrie zijn geweest, maar ik denk dat iemand haar gedachten de vrije loop liet. Misschien herinnert u zich het gesprek over de Zwarte Ajah, over of zij het Schaduwgebroed in de Toren binnenlieten.’ Alsof dit al niet erg genoeg was, voegde ze eraan toe: ‘U zult morgenavond geen indruk maken op de Wijzen als u met een Myrddraal aankomt.’ Elayne kromp ineen.

‘Kind,’ zei Anaiya vriendelijk en ze verschikte de stola met blauwe franje die ineens over haar armen lag, ‘je hebt heel goed werk verricht, maar dat is geen verontschuldiging voor onbeschaamde taal.’

‘Je hebt een aantal voorrechten gekregen,’ zei Mijrelle, helemaal niet vriendelijk, ‘maar je schijnt te vergeten dat het vóórrechten zijn.’ Haar onvriendelijke blik zou genoeg moeten zijn om Nynaeve te laten rillen. De laatste weken was Mijrelle steeds harder tegen Nynaeve opgetreden. Ook zij droeg nu haar stola. Allemaal, geen goed teken. Morvrin snoof afkeurend. ‘Toen ik Aanvaarde was, zou elk meisje dat een Aes Sedai zó aansprak een hele maand vloeren mogen boenen, al zou ze de dag erna tot Aes Sedai worden verheven.’ Elayne kwam haastig tussenbeide, in de hoop dat ze een ramp kon voorkomen. Nynaeve trok een verzoenend gezicht – dat dacht ze waarschijnlijk – maar zag er nog gemelijk en koppig uit. ik weet zeker dat ze er niets mee bedoelde, Aes Sedai. We hebben erg hard gewerkt. Vergeef ons alstublieft.’ Het kon wellicht helpen dat ze zichzelf erbij noemde, aangezien ze niets had gedaan. Het kon er ook toe leiden dat ze allebei de vloer mochten schrobben. Het zorgde er in ieder geval voor dat Nynaeve haar aankeek. Het zette haar kennelijk aan het denken, want haar gezicht kreeg een deemoedige uitdrukking. Ze maakte een knix en staarde naar de grond alsof ze zich schaamde. Misschien was dat ook zo. Heel misschien. Elayne ging haastig door, alsof Nynaeve zich vormelijk had verontschuldigd en dat aanvaard was. ik weet dat u allen zoveel mogelijk tijd in de Toren wilt besteden, dus misschien moeten we maar niet langer wachten? Wilt u zich net als de vorige keer Elaida’s werkkamer inprenten?’ In Salidar werd Elaida nimmer de Amyrlin genoemd, en dus werd ook nooit ‘de kamer van de Amyrlin’ gebruikt. ‘Laat iedereen die plek in haar geest vasthouden, zodat we allen tegelijk aankomen.’

Anaiya was de eerste die knikte, en zelfs Carlinya en Beonin lieten zich afleiden.

Het was onduidelijk of het tiental bewoog of dat Tel’aran’rhiod om hen heen bewoog. Van het weinige dat Elayne begreep, kon het allebei waar zijn; de Dromenwereld was bijna oneindig plooibaar. Het ene moment stonden ze in de straat in Salidar, het volgende moment in een grote, statige kamer. De Aes Sedai knikten tevreden; ze waren nog steeds zo onervaren dat ze blij waren over alles dat ging zoals zij zich dat hadden voorgesteld.

Even zeker als Tel’aran’rhiod de wakende wereld weerspiegelde, zo weerspiegelde deze kamer de macht van de vrouwen die hier de afgelopen drieduizend jaar hadden gezeteld. De vergulde staande lampen waren niet aan, maar overal hing dat merkwaardige Tel’aran’rhiod-licht. De hoge haard was gemaakt van goud marmer uit Kandor en de vloer van glanzend roodsteen uit de Mistbergen. De muren waren betrekkelijk kort geleden – slechts duizend jaar – betimmerd met panelen van een lichte houtsoort, vreemd gevlamd, waarin prachtige beesten en vogels waren uitgesneden die volgens Elayne recht uit de verbeelding van de houtsnijder gekomen waren. De hoge boogramen voor het balkon dat uitzag over de eigen tuin van de Amyrlin, waren omlijst met parel glanzende steen dat gered was uit een onbekende stad die tijdens het Breken van de Wereld in de Zee der Stormen ten onder was gegaan. Niemand had ooit iets soortgelijks gevonden. Iedere vrouw die deze kamer had gebruikt, had er haar eigen stempel op gedrukt, al was het alleen maar voor de tijd dat ze er gezeteld was, en Elaida had niet anders gedaan. Achter een stevige tafel, fraai bewerkt met drievoudig aaneengeklonken ringen, stond een zware zetel die eruitzag als een troon. De zetel werd bekroond met een ivoren Vlam van Tar Valon. Het oppervlak van de tafel was leeg op drie kistjes na, van Altaraans lakwerk; elk stond op precies dezelfde afstand van de ander. Tegen een muur stond een gladde witte vaas op een sober wit voetstuk. In de vaas waren rozen gezet, waarvan de kleur en het aantal bij elke blik veranderden, maar ze bleven streng en strak en recht geschikt. Rozen! In deze tijd van het jaar, in dit weer! Om ze te laten groeien was Ene Kracht verspild! Elaida had als raadgeefster van haar moeder hetzelfde gedaan.

Boven de haard hing een schilderij in de nieuwe stijl, op gespannen linnen. Het stelde twee mannen voor die tussen de wolken vochten en bliksemflitsen naar elkaar smeten. De ene had een gezicht van vlammen, de ander was Rhand. Elayne was erbij geweest in Falme; het schilderij ontliep de waarheid niet veel. Er was een scheur in het linnen van Rhands gezicht, alsof er iets zwaars tegenaan was gegooid. De scheur was bijna onzichtbaar gemaakt. Blijkbaar wenste Elaida een voortdurende herinnering aan de Herrezen Draak, en het was al even duidelijk dat ze niet al te gelukkig met het uitzicht was. ‘Als jullie me willen verontschuldigen,’ zei Leane te midden van al dat tevreden geknik. ik moet kijken of mijn mensen mijn boodschappen ontvangen hebben.’ Elke Ajah, behalve de Witte, had een netwerk van ogen-en-oren over de landen verspreid, net als veel zusters voor zichzelf. Maar Leane had iets uitzonderlijks, misschien wel ongeëvenaards; als Hoedster had ze in Tar Valon zelf een netwerk opgebouwd. Ze was nog niet uitgesproken of ze was verdwenen.

‘Ze moet hier niet in haar eentje ronddolen,’ zei Sheriam geërgerd. ‘Nynaeve, ga achter haar aan. Blijf bij haar.’ Nynaeve trok aan haar vlecht. ‘Ik geloof niet...’

‘Dat doe je zelden,’ onderbrak Mijrelle haar. ‘Doe nu eens een keer wat je gezegd wordt en wel meteen, Aanvaarde.’ Nynaeve keek Elayne droogjes aan, knikte, onderdrukte zichtbaar een zucht en verdween. Elayne voelde weinig met haar mee. Als Nynaeve haar ergernis in Salidar niet had uitgeleefd, had ze misschien kunnen uitleggen dat Leane overal in de stad kon zijn, dat ze bijna onmogelijk gevonden kon worden, en dat ze zelf wekenlang alleen in Tel’aran’rhiod had rondgedoold.

‘Nou, laten we zien wat we kunnen opsteken,’ zei Morvrin, maar voordat iemand een beweging had kunnen maken, stond Elaida achter de schrijftafel. Ze keek dreigend.

Elaida was een onbewogen, strenge vrouw, die eerder knap dan mooi was, met donker haar en donkere ogen. Ze droeg een bloedrode jurk met de gestreepte stola van de Amyrlin Zetel over haar schouders. ‘Zoals ik voorspeld heb,’ zei ze plechtig, ‘zal de Witte Toren onder mij opnieuw verenigd worden. Onder mij!’ Ze wees streng naar de vloer. ‘Kniel, en vraag vergiffenis voor jullie misdrijf!’ Waarna ze verdween. Elayne liet haar adem ontsnappen en merkte opgelucht dat ze niet de enige was.

‘Een voorspelling?’ Beonins voorhoofd rimpelde. Ze klonk niet bezorgd, maar dat kon ze misschien maar beter wel zijn. Elaida had de gave van voorzeggen, zij het gebrekkig. Als een vrouw gegrepen werd door een voorspelling volgens welke iets ging gebeuren, gebeurde dat ook.

‘Een droom,’ zei Elayne. Ze was zelf verrast over de kalmte in haar stem. ‘Ze slaapt en droomt. Het is niet verwonderlijk dat ze droomt over de dingen die ze verlangt.’ Licht, laat dat alsjeblieft zo zijn. ‘Zag je de stola?’ vroeg Anaiya aan niemand in het bijzonder. ‘Er zat geen blauwe band op.’ Gewoonlijk had de stola van de Amyrlin een band voor elk van de Ajahs.

‘Een droom,’ zei Sheriam vlak. Ze klonk onbevreesd, maar had haar stola weer om, net als Anaiya.

‘Of dat nou zo is of niet,’ zei Morvrin rustig, ‘we kunnen net zo goed uitvoeren waarvoor we hier gekomen zijn.’ Morvrin was niet zo bangelijk aangelegd.

De haastige manier waarop iedereen na de woorden van de Bruine zuster aan de slag ging, gaf ineens aan hoe stil iedereen was geworden. Morvrin, Carlinya en Anaiya gleden snel naar het voorvertrek, waar de werktafel van de Hoedster zou staan. Onder Elaida was dat Alviarin Freidhen, een Witte zuster. Dat was vreemd, omdat de Hoedster altijd van dezelfde Ajah kwam als de Amyrlin. Siuan staarde hen geprikkeld na. Ze beweerde dat er uit Alviarins papieren vaak meer kon worden opgestoken dan uit die van Elaida, want Alviarin leek soms meer te weten dan de vrouw die ze geacht werd te dienen. Twee keer had Siuan bewijs gevonden dat Alviarin een opdracht van Elaida had ingetrokken, kennelijk zonder gevolgen, al had ze Nynaeve of Elayne niet verteld om welke opdrachten het ging. Er waren duidelijke grenzen aan Siuans openheid. Sheriam, Beonin en Mijrelle verzamelden zich bij Elaida’s schrijftafel, openden een kistje en begonnen de papieren door te bladeren. Hier bewaarde Elaida haar laatste brieven en verslagen. Het kistje, bewerkt met vechtende gouden haviken in witte wolken onder een blauwe lucht, kon telkens als iemand het losliet, plotseling dichtvallen, tot ze eraan dachten om het open te houden. De papieren zelf veranderden steeds, zelfs onder het lezen. Schrijfwerk was echt kortstondig van aard. De Aes Sedai hielden vastberaden vol al klonken er veel geprikkelde kreetjes en geërgerde zuchten.

‘Hier is een verslag van Danelle,’ zei Mijrelle, en ze keek haastig het blad door. Siuan wilde zich bij hen voegen – Danelle, een jonge Bruine zuster, had bij de groep gehoord die haar had afgezet – maar Beonin gaf haar een scherpe blik waardoor ze brommend naar haar hoekje terugliep. Beonin had haar aandacht alweer bij het kistje en de stukken, voor Siuan drie stappen had gezet; de anderen merkten het niet eens. Mijrelle bleef doorpraten. ‘Ze zegt dat Mattin Stepaneos het van ganser harte aanvaardt, dat Roedran nog steeds probeert om voor beide partijen te kiezen, terwijl Alliandre en Tylin meer tijd willen voor hun antwoord. Er is een aantekening, in Elaida’s hand. “Zet hen onder druk!”’ Ze klakte met haar tong toen het papier in de lucht verdween. ‘Het zei niet waarover het ging, maar met deze vier kunnen er slechts twee mogelijkheden zijn.’ Mattin Stepaneos was koning van Illian en Roedran van Morland, terwijl Alliandre koningin van Geldan was, en Tylin van Altara. Het onderwerp moest óf Rhand zijn, óf de Aes Sedai die zich tegen Elaida verzetten.

‘We weten nu tenminste dat onze afgezanten nog steeds een even goede kans hebben als die van Elaida,’ zei Sheriam. Salidar had uiteraard niemand naar Mattin Stepaneos gestuurd. Heer Brend in de Raad van Negen, Sammael, had de werkelijke macht in Illian. Elayne zou heel graag willen weten wat Elaida had voorgesteld, dat Sammael wilde ondersteunen, of in ieder geval die woorden in Mattin Stepaneos’ mond had gelegd. Ze wist zeker dat de drie Aes Sedai er net zoveel voor over hadden, maar die visten gewoon de volgende stukken uit het kistje. ‘Het bevel om Moiraine aan te houden is nog steeds van kracht,’ zei Beonin. Ze schudde haar hoofd toen het vel in haar handen plotseling een hele stapel werd. ‘Ze weet nog niet dat Moiraine dood is.’ Ze trok een gezicht tegen de vellen en liet ze vallen; ze dwarrelden als bladeren omlaag en gingen op in lucht voor ze de grond bereikten. ‘En Elaida is nog steeds van plan een paleis voor zichzelf te bouwen.’

‘Dat dacht ik wel,’ zei Sheriam droog. Haar hand beefde even toen ze in zich opnam wat op het oog een korte aantekening was. ‘Shemerin is weggelopen. De Aanvaarde Shemerin.’

Alle drie keken ze Elayne even aan, voordat ze hun blik weer op het kistje richtten, dat ze opnieuw moesten openen. Niemand zei iets na Sheriams woorden.

Elayne knarste bijna met haar tanden. Zij en Nynaeve hadden hun verteld dat Elaida Shemerin, een Gele zuster, had teruggezet tot Aanvaarde, maar ze hadden het natuurlijk niet geloofd. Een Aes Sedai kon bestraft worden of er uitgegooid worden, maar ze kon niet worden teruggezet, tenzij ze gesust werd. Maar blijkbaar had Elaida dat wel gedaan, ondanks de wetten van de Toren. Misschien was ze bezig die wetten te herschrijven.

Er waren nog meer zaken die deze vrouwen niet hadden geloofd. Zulke jonge vrouwen, Aanvaarden, wisten niet genoeg van de wereld om te weten wat kon en wat niet. Jonge vrouwen waren goedgelovig en onnozel; het was heel goed mogelijk dat ze zagen en geloofden wat er helemaal niet was. Ze had graag met haar voeten willen stampen. Een Aanvaarde aanvaardde wat de Aes Sedai verstrekten en vroeg niet naar wat de Aes Sedai voor zich wensten te houden. Bijvoorbeeld een verontschuldiging. Ze hield haar gezicht in de plooi en verborg haar woede. Siuan kende die belemmering niet. Meestal niet. Als de Aes Sedai niet keken, wierp ze op hen allemaal woedende blikken. Als er een in haar richting keek, was haar gezichtsuitdrukking uiteraard in een oogwenk de nederigheid zelf. Daar was ze heel goed in. Een leeuw overleeft het als leeuw, had ze eens tegen Elayne gezegd, en een muis als muis. Hoe dan ook: Siuan was maar een armzalige en eigenzinnige muis. Elayne dacht enige ongerustheid in Siuans blik te bespeuren. Het onderzoek hier was Siuans belangrijkste taak nadat ze de Aes Sedai had bewezen de ring veilig te kunnen gebruiken. Elayne en Nynaeve hadden haar en Leane in het geheim lesgegeven. Deze kamer was een belangrijke bron van inlichtingen. Het kostte tijd om de verbinding met de ogen-en-oren in alle landen te herstellen, zodat hun verslagen voortaan naar Salidar werden gestuurd. Als Sheriam en de anderen dit wilden overnemen, zou Siuan weleens minder nut hebben. In de geschiedenis van de Toren werd een netwerk van ogen-en-oren slechts beheerd door een zuster, tot Siuan naar Salidar kwam met de namen van de Amyrlins ogen-en-oren. En die van de Blauwe Ajah, die ze beheerd had voordat ze Amyrlin was geworden. Beonin liet openlijk haar tegenzin blijken om afhankelijk te zijn van een vrouw die er in feite niet meer bijhoorde, en de anderen vonden dat eigenlijk ook. Niemand van hen voelde zich op haar gemak in de buurt van een gesuste vrouw. Elayne zelf had ook niets te doen. De Aes Sedai mochten dit een les noemen, en daar zelfs in geloven, maar van eerdere gelegenheden wist zij dat als ze hun ongevraagd iets wilde bijbrengen, binnen de kortste keren haar hoofd zou worden afgebeten. Ze dacht aan een krukje – het verscheen, met pootjes van wingerdbladeren -, ging zitten en wachtte. Een stoel zou prettiger zijn, maar dat zou tot aanmerkingen leiden. Een Aanvaarde op haar gemak was een luie Aanvaarde. Even later maakte Siuan ook zo’n soort krukje. Ze schonk Elayne een zuinig glimlachje en de ruggen van de Aes Sedai een duistere blik. De eerste keer dat Elayne deze kamer in Tel’aran’rhiod bezocht, had er een rij krukken in een halve kring voor de grote schrijftafel gestaan. Bij elk bezoek erna waren het er minder, en nu stond er geen een meer. Ze wist zeker dat het iets betekende, maar ze kon zich niet voorstellen wat het was. Ze was er ook zeker van dat Siuan hetzelfde had bedacht en waarschijnlijk de verklaring ervoor had uitgeknobbeld. Als dat zo was, had ze die niet met Elayne of Nynaeve gedeeld. ‘De gevechten in Shienar en Arafel nemen af,’ mompelde Sheriam min of meer in zichzelf, ‘maar er is hier nog steeds niets wat aangeeft waarom ze begonnen zijn. Schermutselingen, ja, maar Grensbewoners vechten niet tegen elkaar. Ze hebben de Verwording.’ Ze was een Saldeaanse, en Saldea was een Grensland.

‘Het is tenminste rustig in de Verwording,’ zei Mijrelle. ‘Bijna te rustig. Dat kan nooit blijvend zijn. Het is maar goed dat Elaida genoeg oren-en-ogen heeft in de Grenslanden.’ Siuan slaagde erin om zowel ineen te krimpen als nijdig naar de Aes Sedai te kijken. Elayne geloofde niet dat ze al verbinding had met haar mensen in de Grenslanden; ze waren te ver van Salidar verwijderd.

‘Ik zou me geruster voelen als je hetzelfde kon zeggen van Tarabon.’ Het vel in Beonins handen werd langer en breder; ze keek er even naar, snoof en wierp het opzij. ‘De ogen-en-oren in Tarabon zwijgen nog steeds. Allemaal. Het enige bericht uit Tarabon zijn geruchten uit Amadicia dat er Aes Sedai bij de oorlog zijn betrokken.’ Ze schudde het hoofd over de dwaasheid om een dergelijk gerucht op papier vast te leggen. Aes Sedai bemoeiden zich niet met burgerkrijg. Nou ja, niet zo openlijk dat het ontdekt kon worden. ‘En het schijnt dat er niet meer dan een handvol verwarde verslagen uit Arad Doman is.’

‘We zullen zelf gauw genoeg iets over Tarabon te weten komen,’ zei Sheriam kalmerend. ‘Binnen enkele weken.’

Het zoeken ging heel lang door. Er was nooit een tekort aan stukken; het gelakte kistje raakte nooit leeg. Feitelijk groeide de stapel soms, zodra er een vel verwijderd werd. Uiteraard bleven alleen de kortste berichten lang genoeg zichtbaar om gelezen te worden, maar soms dook een gelezen brief of verslag opnieuw in het kistje op. Er vielen regelmatig lange stiltes, maar een paar stukken ontlokten opmerkingen, en enkele brieven werden door de Aes Sedai besproken. Siuan begon met een touwtje tussen haar vingers te spelen en besteedde kennelijk nergens aandacht aan. Elayne had dat ook graag gedaan, of beter nog, iets gelezen. Er verscheen een boek, De reizen van Jaim Kimstapper, op de vloer voordat ze het kon laten verdwijnen, maar van vrouwen die geen Aes Sedai waren, werd meer door de vingers gezien dan van meisjes die geoefend werden om er een te worden. In ieder geval kon ze al luisterend het een en ander oppikken. De betrokkenheid van Aes Sedai was niet het enige gerucht dat Elaida’s schrijftafel had bereikt. Zo werd er van alles gefluisterd over de reden waarom Pedron Nial de Witmantels verzamelde. Hij wilde misschien de troon van Amadicia veroveren – waaraan hij zeker geen behoefte had – of de oorlog en oproer in Tarabon en Arad Doman neerslaan; men fluisterde zelfs dat hij Rhand wilde steunen. Dat wilde Elayne pas geloven als de zon in het westen opkwam. Er waren verslagen van vreemde verschijnselen in Illian en Cairhien. Misschien bestonden er meer, maar ze lazen alleen over dorpen die door waanzin waren bevangen, over tot leven gekomen nachtmerries, over pratende tweekoppige kalveren, over Schaduwgebroed dat uit het niets verscheen. Sheriam en de anderen gleden daar luchtig overheen; dat soort verhalen dook in Salidar op uit streken in Altara en Morland, en van over de rivier, uit Amadicia. De Aes Sedai beschouwden het als verhalen van overspannen mensen die over de Herrezen Draak hadden gehoord. Elayne was er niet zo zeker van. Zij had dingen gezien die de Aes Sedai met al hun jaren en ervaring nooit gezien hadden. Er was een gerucht over haar moeder die in het westen van Andor een leger op de been bracht – uitgerekend onder de vlag van het oude Manetheren! – maar ook over dat ze door Rhand was opgesloten, en dat ze gevlucht was naar elk land dat je maar kon bedenken, waaronder de Grenslanden en Amadicia, al kon je zoiets van het laatste land zeker niet voorstellen. De Toren geloofde er kennelijk niets van. Elayne wenste dat ze wist wat ze moest geloven.

Ze stopte het gepieker over waar haar moeder in werkelijkheid was, toen ze Sheriam haar eigen naam hoorde noemen. Ze sprak niet tegen haar, maar las haastig voor van een vierkant stuk papier dat een lang perkament werd met onderaan drie zegels. Elayne Trakand diende tot elke prijs opgespoord en teruggebracht te worden naar de Witte Toren. Als er nog meer dingen verknoeid werden, zouden degenen die faalden ‘vrouw Macura benijden’. Elayne rilde. Tijdens hun terugreis naar Salidar was het ene Ronde Macura bijna gelukt om Nynaeve en Elayne als een paar zakken wasgoed terug te sturen naar de Toren. Het heersende Huis van Andor, las Sheriam, was ‘de sleutel’, waar ook al niets van te maken was. De sleutel tot wat?

De drie Aes Sedai keken geen enkele keer in haar richting. Ze keken elkaar slechts aan en lazen door. Misschien waren ze haar vergeten, misschien ook niet. Aes Sedai deden wat ze deden. Als zij tegen Elaida moest worden beschermd, was dat een beslissing van de Aes Sedai. En als zij om een of andere reden met handen en voeten gebonden bij Elaida zou worden afgeleverd, was dat ook hun keuze. ‘De snoek vraagt geen toestemming aan de kikker om te eten,’ herinnerde ze zich een van Lini’s spreekwoorden.

Elaida’s antwoord op Rhands pardon was duidelijk te zien aan de staat van het verslag. Elayne kon het haar bijna zien doen. Het vel papier in haar vuist verkreukelen en het willen verscheuren, waarna het kil en strak glad werd gestreken om het in het kistje bij de andere papieren te leggen. Elaida’s uitbarstingen waren altijd koud. Op dit bericht had ze niets geschreven, maar op een ander had ze bijtende woorden gekrabbeld. Een samenvatting voor de Aes Sedai in de Toren die duidelijk maakte dat ze bijna gereed was om publiekelijk te verklaren dat wie niet aan haar bevel tot terugkeer gehoorzaamde, een verraadster was. Sheriam en de anderen bespraken deze mogelijkheid kalm. Hoeveel zusters er ook van plan waren om te gehoorzamen, sommigen moesten van ver reizen. Anderen hadden het bevel misschien nog niet eens ontvangen. Hoe dan ook, zo’n besluit zou voor het oog van de hele wereld alle geruchten over een verdeelde Toren bevestigen. Elaida moest wel in paniek zijn om dit alles te overwegen, of anders razend en buiten zinnen.

Een koude rilling sneed langs Elaynes ruggengraat en dat had niets te maken met Elaida’s vrees of betrokkenheid. Tweehonderdvierennegentig Aes Sedai in de Toren steunden Elaida, bijna een derde van alle Aes Sedai, bijna evenveel als in Salidar. De beste hoop was dat de resterende groep ook in twee even grote fracties verdeeld was. Na de gestage stroom van het begin kwamen er nu nog maar af en toe zusters naar Salidar. Misschien gold dat ook voor de zusters die naar de Toren kwamen. Ze wilde het hopen.

Een tijdlang zochten ze zwijgend tot Beonin opeens uitriep: ‘Elaida heeft afgezanten naar Rhand Altor gestuurd.’ Elayne sprong overeind en kon nog net haar woorden inslikken, toen Siuan haar terugtrok, wat enigszins werd bedorven doordat het haar niet lukte de kattenbak als eerste te laten verdwijnen.

Sheriam wilde het papier overnemen maar het werden er opeens drie. ‘Waar heeft ze hen heen gestuurd?’ vroeg ze, terwijl Mijrelle tegelijk vroeg: ‘Wanneer zijn ze uit Tar Valon vertrokken?’ Hun kalme waardigheid verkeerde op het randje.

‘Naar Cairhien,’ zei Beonin. ‘En ik heb niet gezien wanneer, als het hierin werd vermeld. Ze zullen echter zeker verder reizen naar Caemlin, zodra ze weten waar hij zich bevindt.’

Desondanks was het goed. Het zou zeker een maand duren om van Cairhien naar Caemlin te reizen, en dus zou Salidars gezantschap hem als eerste bereiken. Elayne had een gerafelde landkaart onder haar matras in Salidar gestopt, en elke dag gaf ze erop aan hoe ver het gezantschap al naar Caemlin gevorderd kon zijn.

De Grijze zuster was nog niet klaar. ‘Blijkbaar wil Elaida hem hun steun aanbieden. En een vrijgeleide naar de Toren.’ Sheriams wenkbrauwen rezen omhoog.

‘Dat is brutaal.’ De olijfbruine wangen van Mijrelle werden donker. ‘Elaida was van de Rode Ajah.’ Een Amyrlin was zowel van alle Ajahs als van geen enkele, niettemin kon niemand gemakkelijk haar oorspronkelijke Ajah loslaten.

‘Die vrouw is tot alles in staat,’ zei Sheriam. ‘Misschien vindt hij de steun van de Witte Toren aantrekkelijk.’

‘Wellicht kunnen we de Aielvrouwen een boodschap naar Egwene laten sturen?’ stelde Mijrelle weifelend voor.

Siuan deed of ze hard moest hoesten, maar Elayne had er genoeg van. Egwene waarschuwen was natuurlijk heel belangrijk, want Elaida’s zusters zouden haar zeker naar de Toren terugslepen als ze haar in Cairhien zagen en ze zou daar niet vriendelijk worden ontvangen, maar verder... ‘Jullie denken toch niet dat Rhand ook maar één woord van Elaida gelooft? Denken jullie dat hij niet weet dat ze van de Rode Ajah was en wat dat betekent? Ze zullen hem zeker geen steun aanbieden en dat weten jullie. We moeten hem waarschuwen!’ Er zat iets tegenstrijdigs in en ze besefte dat, maar haar bezorgdheid overheerste nu. Als er iets met Rhand gebeurde, zou ze sterven. ‘En hoe stel je je voor, Aanvaarde, dat wij dat doen?’ vroeg Sheriam koeltjes.

Elayne was bang dat ze leek op een vis met een open mond. Ze had geen idee wat ze moest antwoorden. Ze werd gered door plotseling geschreeuw in de verte, gevolgd door onverstaanbaar geroep uit de voorkamer. Ze was al dicht bij de deur maar werd op de hielen gezeten door de anderen toen ze erheen holde.

Het vertrek was leeg, afgezien van de schrijftafel van de Hoedster vol stapels papieren en stapels met stukken en rollen en de rij stoelen tegen de muur waar de Aes Sedai konden wachten op Elaida. Anaiya, Morvrin en Carlinya waren verdwenen, maar een van de hoge gangdeuren zwaaide net dicht. Het woeste gegil van een vrouw schalde door de smaller wordende opening naar binnen. Sheriam, Mijrelle en Beonin stootten Elayne bijna om in hun haast de gang te bereiken. Ze leken misschien mistig maar ze voelden heel stevig. ‘Pas op,’ riep Elayne, al kon ze verder niets anders dan haar rok optillen en hen samen met Siuan zo snel mogelijk volgen. Ze stapten letterlijk een tafereel als uit een nachtmerrie binnen. Zo’n dertig pas rechts van hen verbreedde de met wandkleden behangen gang zich tot een rotsgrot die zich eindeloos ver leek uit te strekken. Schemerige lichtvlekken kwamen van de rossige gloed van enkele vuren en vuurbakken. Overal stonden Trolloks, grote mensachtige gestalten met bijna menselijke gezichten die waren verwrongen tot beestachtige bekken, snavels en snuiten, en hoorns droegen of veren-kammen. De monsters in de verte leken vager dan die dichtbij waren. Ze waren slechts half gevormd, maar de monsters dichtbij waren reuzen die wel tweemaal zo groot waren als mensen, zelfs nog groter dan een echte Trollok. Ze waren slechts gekleed in leer en met zwarte punten getooide maliën en hurkten jankend rond kookvuren, kookpotten, vleesroosters, vreemde puntroosters en metalen voorwerpen. Dit was echt een nachtmerrie, maar een vreselijkere dan Elayne ooit van Egwene of de Wijzen had gehoord. Als ze eenmaal vrij waren van de geest die hen geschapen had, zweefden deze dingen in de Dromenwereld rond en bleven soms op een bepaalde plek hangen. De Aiel-droomloopsters vernietigden ze altijd terloops wanneer ze er een tegenkwamen, maar de vrouwen – en Egwene – hadden haar gezegd hem maar beter te vermijden als ze er op een zouden stuiten. Jammer genoeg had Carlinya blijkbaar niet geluisterd naar Nynaeves raad. De Witte zuster hing met haar enkels aan een ketting die in de duisternis boven haar verdween. Elayne zag hoe de saidargloed haar nog steeds omhulde. De gillende Carlinya kronkelde woest, terwijl haar hoofd langzaam naar een grote ketel met borrelende, kokende olie omlaag zakte.

Terwijl Elayne de gang in rende, hielden Anaiya en Morvrin zich stil op de grens tussen gang en grot. Een oogwenk bleven ze staan en toen leken hun nevelige gestalten zich naar de grens te verlengen als rook die een schoorsteen wordt ingezogen. Ze hadden het amper aangeraakt of ze waren er al middenin. Morvrin schreeuwde terwijl twee Trolloks aan grote ijzeren wielen draaiden die haar steeds strakker aantrokken. Anaiya bungelde aan haar gebonden polsen, terwijl ronddansende Trolloks haar afranselden met zwepen vol metalen punten die haar kleren met lange halen kapotscheurden.

‘We moeten ons koppelen,’ zei Sheriam en haar omhullende gloed versmolt met die van Mijrelle en Beonin. Desondanks was de binding lang niet zo helder als bij één zuster in de wakende wereld, bij een vrouw die geen nevelige droom was.

‘Nee!’ schreeuwde Elayne doordringend. ‘Jullie moeten het niet als echt zien. Je moet het aanpakken als...’ Ze greep Sheriam bij de arm, maar de door het drietal geweven stroom Vuur, zelfs gekoppeld nog ijl, raakte al de grenslijn tussen droom en nachtmerrie. Het weefsel verdween, alsof de nachtmerrie het opslokte, en meteen werden de drie Aes Sedai uitgerekt als mist in een harde wind. Ze konden nog net geschrokken gillen, voor ze de grens raakten en verdwenen. Sheriam dook op en haar hoofd stak uit een donkere metalen klokvorm. Trolloks draaiden aan hendels en verzetten hefbomen aan de buitenkant en Sheriams rode haren zwierden wild rond, terwijl ze steeds harder krijste. De andere twee waren niet te zien, maar Elayne meende nog meer gekrijs in de verte te horen, iemand die telkens weer ‘Nee!’ huilde en een ander die om hulp gilde.

‘Herinner je je wat ons verteld is over het verjagen van nachtmerries?’ vroeg Elayne.

Met haar ogen strak op het tafereel voor haar gericht knikte Siuan. ‘De werkelijkheid ervan ontkennen. Probeer alles in je geest vast te houden zoals het zonder nachtmerrie zou zijn.’ Dat was Sheriams fout geweest, de fout van alle Aes Sedai waarschijnlijk. Door hun poging de Ene Kracht tegen de nachtmerrie te geleiden, hadden ze hem aanvaard als echt en die aanvaarding had hen er even sterk in getrokken alsof ze erin waren gewandeld. Ze waren nu hulpeloos, tenzij ze dachten aan wat ze vergeten hadden. Waarvan niets viel te bespeuren. Het steeds hardere gegil trilde in Elaynes oren.

‘De gang,’ mompelde ze en ze probeerde een beeld in haar hoofd te vormen van de laatste keer dat ze die had gezien. ‘Denk aan de gang zoals je hem herinnert.’

‘Ik probeer het al, meisje,’ gromde Siuan. ‘Het werkt niet.’ Elayne zuchtte. Siuan had gelijk. Geen enkel lijntje in het tafereel voor hen vervaagde. Sheriams hoofd trilde bijna boven het metalen omhulsel waar haar lichaam in opgesloten was. Morvrin huilde met kreunend gehijg; Elayne meende bijna te kunnen horen hoe haar gewrichten uit elkaar werden getrokken. Carlinya’s omlaag hangende haren raakten al bijna het ziedende oppervlak van de hete olie. Twee vrouwen waren niet genoeg. De nachtmerrie was te groot. ‘We hebben er meer nodig,’ zei ze.

‘Leane en Nynaeve? Ook al zouden we ze kunnen vinden, meisje, Sheriam en de anderen zullen reeds dood zijn voor...’ De woorden stierven weg en ze staarde Elayne met grote ogen aan. ‘Je bedoelt Leane en Nynaeve helemaal niet, hè? Je bedoelt Sheriam en...’ Elayne knikte slechts, ze was te bang om iets te zeggen, ik denk niet dat ze ons van hun plek kunnen horen of zien. Die Trolloks hebben geen enkele keer onze kant opgekeken. Dat betekent dat we het vanbinnen uit moeten proberen.’ Elayne knikte opnieuw. ‘Meisje,’ zei Siuan toonloos, ‘je hebt de moed van een leeuw en misschien het verstand van een visvogel.’ Met een diepe zucht voegde ze eraan toe: ‘Maar ik zie ook geen enkele andere manier.’

Elayne was het geheel met haar eens, alleen niet met die moed. Als ze niet krampachtig haar knieën strak hield, zou ze als een slap hoopje op de vloertegels zijn gezakt. Ze besefte dat ze een zwaard in haar hand hield, een groot glimmend, lang stuk staal, volkomen nutteloos, zelfs als ze had geweten hoe ze het moest gebruiken. Ze liet het vallen, en het verdween voor het de grond raakte. ‘Wachten helpt niet,’ mompelde ze. Als ze nog langer wachtten, zou het beetje moed dat ze bij elkaar had geschraapt zeker in het niets verdwijnen. Samen stapten ze naar de grens. Elaynes voet raakte de grenslijn en opeens voelde ze hoe ze erin werd getrokken als water in een buis. Het ene ogenblik stond ze in de gang, starend naar de verschrikkingen, het volgende lag ze op haar buik op een ruwe grijze steen, met de polsen en enkels strak samengebonden achter haar rug; ze zag alle gruwel om haar heen. De grot strekte zich eindeloos naar alle kanten uit. De Torengang leek niet meer te bestaan. Overal hoorde ze gegil dat weerkaatste van de rotswand en de druipende pegels boven hen. Een paar pas verder dampte een enorme zwarte kookketel boven een laaiend vuur. Een Trollok met een eversnuit en slagtanden gooide er stukken onherkenbare knollen in. Een kookpot. Trolloks aten alles. Ook mensen. Ze dacht aan losse handen en voeten, maar het ruwe touw sneed nog in haar huid. Zelfs de lichte saidarschaduw was verdwenen. De Ware Bron bestond niet meer voor haar, niet hier tenminste. Het was een ware nachtmerrie en ze zat er volkomen in gevangen. Siuans stem sneed met pijnlijk gekreun dwars door het gegil. ‘Sheriam, luister naar me!’ Het Licht mocht weten wat haar werd aangedaan en Elayne zag ook niemand van de anderen. Ze hoorde hen alleen. ‘Dit is een droom! Au... Aaauuuwww! D... denk hoe het hoort te zijn!’ Elayne sloot zich er bij aan. ‘Sheriam, Anaiya, iedereen, luister! Je moet denken aan de gang zoals die was! Zoals die echt is! Dit is alleen echt als je erin gelooft!’ Ze vormde ferm in gedachten het beeld van de gang, de gekleurde tegels in nette rijen, vergulde staande lampen en geweven wandtapijten met felle kleuren. Er veranderde niets. Nog steeds kaatsten het gegil en geschreeuw heen en weer. ‘Jullie moeten aan de gang denken! Hou die vast, en hij wordt echt. Je kunt dit verslaan als je het probeert!’ De Trollok keek naar haar en had nu een scherp mes in de hand. ‘Sheriam! Anaiya! Je moet er hard aan denken! Mijrelle, Beonin, denk alleen aan de gang!’ De Trollok rolde haar op haar zij; ze probeerde weg te kronkelen maar een dikke knie hield haar moeiteloos vast, terwijl het monster haar kleren opensneed als een jager die een hertenkarkas vilt. Wanhopig hield ze het beeld van de gang vast. ‘Carlinya, Morvrin! Bij de liefde van het Licht, denk aan de gang! Aan de gang! De gang! Jullie allemaal! Denk hard!’ Grommend in een ruwe taal die nooit voor een menselijke keel was bedoeld, gooide de Trollok haar weer op de buik en knielde op haar neer. Zijn dikke knieën drukten haar armen tegen haar rug. ‘De gang!’ krijste ze. Het beest greep met dikke vingers haar haren en rukte haar hoofd omhoog. ‘De gang!’ krijste ze. ‘Denk aan de gang!’ Het Trollok-mes raakte haar blote hals onder haar linkeroor aan. ‘De gang! De gang!’ Het mes sneed. Opeens staarde ze naar de kleurige vloertegels onder haar neus. Ze tastte naar haar keel, blij verrast dat ze eruit waren. Ze voelde wat vocht en hield haar vingers voor haar ogen. Bloed, maar slechts een klein beetje. Haar hele lichaam huiverde. Als die Trollok haar keel had opengesneden... Heling zou niet meer helpen. Ze rilde opnieuw en duwde zich langzaam op. Ze was weer in de gang, vlak voor de werkkamer van de Amyrlin en nergens waren Trolloks of grotten te zien.

Siuan was er in gescheurde kleren en leek bont en blauw. De Aes Sedai waren nevelige gestalten die op het punt van instorting stonden. Carlinya was er nog het best aan toe. Ze stond met grote ogen rillend aan haar donkere haren te voelen die kroezig op een paar duim boven haar hoofd eindigden. Sheriam en Anaiya leken huilende hoopjes vodden. Mijrelle zat in elkaar gehurkt, lijkbleek, naakt en vol lange rode schrammen en met opgezette huid. Morvrin kreunde bij elke beweging en bewoog onnatuurlijk, alsof haar gewrichten niet goed werkten. Beonins gewaad leek aan flarden te zijn geklauwd, en ze keek zuchtend op haar knieën, met grotere ogen dan ooit, voor zich uit, zich vasthoudend aan de muur om niet om te vallen.

Opeens besefte Elayne dat haar eigen gewaad en ondergoed los aan haar schouders hingen, van voren recht opengesneden. Een jager die een hertenkarkas vilde. Ze beefde zo hevig dat ze bijna viel. Alles herstellen was simpel, een kwestie van denken, maar ze wist niet zeker hoe lang het zou duren voor haar herinneringen waren hersteld. ‘We moeten terug,’ zei Morvrin, en ze knielde onhandig tussen Sheriam en Anaiya neer. Ondanks haar stijfheid en kreunen klonk ze even zeker als anders. ‘Er dient enige Heling te worden verricht en niemand hier kan dat in deze toestand aan.’

‘Ja.’ Carlinya voelde weer aan haar korte haren. ‘Ja, het is beter als we naar Salidar terugkeren.’ Haar stem was een onvaste nabootsing van haar gebruikelijke koelheid.

‘Ik blijf nog even, als niemand er bezwaar tegen heeft,’ zei Siuan. Ze stelde het nogal bescheiden voor, wat slecht bij haar paste. Haar kleren waren weer goed, maar de zere plekken bleven. ‘Wellicht steek ik nog iets nuttigs op. Ik heb alleen last van wat bulten en ben bij een val in een boot weleens erger gewond geraakt.’

‘Het lijkt er meer op of er een boot op jou is gevallen,’ merkte Morvrin op, ‘maar het is jouw keus.’

‘Ik blijf ook,’ zei Elayne. ik kan Siuan helpen en heb helemaal niets.’ Steeds wanneer ze slikte, voelde ze de snee in haar hals. ik heb geen hulp nodig,’ antwoordde Siuan terwijl Morvrin met nog strakkere stem opmerkte: ‘Je hebt je hoofd er vannacht goed bijgehouden, kind. Bederf het nu niet en kom met ons mee.’ Elayne knikte mopperig. Tegenstribbelen zou haar alleen met haar armen in het zeepsop brengen. Je zou bijna denken dat de Bruine zuster hier de lerares was en Elayne de leerlinge. Ze dachten waarschijnlijk dat ze op dezelfde manier als de anderen erin was gevallen. ‘Denk eraan, je kunt recht uit je droom in je eigen lichaam stappen. Je hoeft niet eerst naar Salidar.’ Ze kon niet zien of ze haar hadden gehoord. Morvrin had zich na haar knikje al omgedraaid. ‘Voorzichtig, Sheriam,’ zei de stevige vrouw kalmerend. ‘We zijn in een paar tellen terug in Salidar. Voorzichtig, Anaiya.’ Sheriam huilde gelukkig niet meer, hoewel ze nog steeds pijnlijk kreunde. ‘Carlinya, kun jij Mijrelle helpen? Ben je klaar, Beonin? Beonin?’ De Grijze zuster keek op en staarde Morvrin even aan voor ze knikte. De zes Aes Sedai verdwenen.

Met een laatste blik op Siuan volgde Elayne een tel later, maar ze ging niet naar Salidar. Waarschijnlijk zou iemand pas later de schram op haar hals komen helen, als ze die tenminste hadden gezien. Voorlopig zouden ze druk bezig zijn met de zes Aes Sedai die er bij het ontwaken zouden uitzien alsof ze door een vleesmolen waren gehaald. Elayne had dus even tijd en een andere bestemming in gedachten. De grote zaal in het paleis van haar moeder in Caemlin doemde niet gemakkelijk rond haar op. Ze voelde iets van weerstand voor ze op de rood-witte tegels stond onder het hoge tongewelf tussen de rijen dikke witte pilaren. Opnieuw leek het licht overal en nergens vandaan te komen. De enorme vensters boven haar hoofd met de afbeeldingen van de Witte Leeuw van Andor, afgewisseld met de eerste koninginnen van het rijk en taferelen van grote Andoraanse overwinningen, waren onduidelijk in het nachtelijk duister.

Onmiddellijk zag ze het verschil met wat ze kende, wat haar komst had bemoeilijkt. Op de verhoging aan het eind van de zaal waar de Leeuwentroon hoorde, stond een indrukwekkende, monsterlijke zetel van fonkelend goud met rode Draken in verguldsel en email, met zonnestenen als ogen. Haar moeders troon was niet uit de ruimte verwijderd, maar rees op een soort verhoging achter het monsterachtige ding op.

Elayne liep langzaam de zaal door en beklom de witmarmeren treden om naar de vergulde troon van de Andoraanse koninginnen te kijken. De Witte Leeuw van Andor in maanstenen in een vlak van robijnen in de rug zou boven het hoofd van haar moeder uitsteken. ‘Wat ben je aan het doen, Rhand Altor?’ fluisterde ze hees. ‘Wat ben je in Lichtsnaam aan het doen?’

Ze was verschrikkelijk bang dat hij de zaken verpestte, nu zij er niet was om hem tussen de valkuilen door te leiden. Hij had weliswaar de Tyreners heel goed aangepakt en blijkbaar ook de Cairhienin, maar haar volk was anders; haar volk was eerlijk, recht door zee en had een afkeer van leiding of dwang. Wat in Tyr of in Cairhien werkte, kon hier in zijn gezicht ontploffen als het vuurfeest van een Vuurwerker. Kon ze maar bij hem zijn. Kon ze hem maar waarschuwen voor dat gezantschap van de Toren. Elaida moest een kunstje in haar mouw hebben verborgen dat hem zou pakken wanneer hij dat het minst verwachtte. Zou hij slim genoeg zijn om het te doorzien? Eigenlijk had ze geen enkel idee van de opdracht aan het gezantschap uit Salidar. Ondanks al Siuans pogingen leken de meeste Aes Sedai in Salidar nog steeds innerlijk verdeeld te zijn over Rhand Altor. Hij was de Herrezen Draak, de voorspelde redder van de mensheid, maar hij was ook een. geleider, gedoemd tot krankzinnigheid, dood en verwoesting. Zorg voor hem, Min, dacht ze. Wees zo snel mogelijk bij hem en zorg voor hem.

Er schoot een steek van jaloezie door haar heen omdat Min er kon zijn om te doen wat zij wilde doen. Misschien moest ze hem delen, maar ze zou zéker een deel van hem voor zichzelf hebben. Ze ging hem echt binden als haar zwaardhand, hoe moeilijk dat ook zou zijn. ‘Het zal gedaan worden.’ Ze strekte haar hand naar de Leeuwentroon om te zweren zoals koninginnen van Andor al sinds de vroegste tijden hadden gezworen. ‘Het zal gedaan worden.’

Ze had geen tijd meer. Een Aes Sedai zou haar in Salidar komen wekken om dat zielige krasje in haar hals te helen. Zuchtend stapte ze uit de droom.

Demandred stapte achter een pilaar in de grote zaal vandaan en keek van de twee tronen naar de plek waar het meisje was verdwenen. Elayne Trakand, tenzij hij er volkomen naast zat, en ze gebruikte aan haar vaagheid te zien een minderwaardige ter’angreaal, een voor beginnende leerlingen. Hij zou er veel om gegeven hebben als hij haar gedachten had gekend, maar de woorden en haar gezicht waren al veelzeggend. Ze was niet blij met wat Altor hier uitspookte, helemaal niet blij, en ze was van plan er iets aan te doen. Een vastberaden jonge vrouw, vermoedde hij. In ieder geval weer een draadje in het net om aan te trekken, hoe zwak het misschien ook was.

‘Laat de Heer van de Chaos heersen,’ zei hij tegen de tronen, en hij had graag geweten waarom dat zo moest zijn. Hij opende een doorgang om Tel’aran’rhiod te verlaten.

8

De storm steekt op

De volgende ochtend werd Nynaeve bij het krieken van de dag wakker. Ze voelde zich landerig en had het gevoel dat er slecht weer op komst was, maar een blik uit het venster liet geen wolkje in de nog grijze lucht zien. De dag beloofde weer een oven te worden. Haar ondergoed was vochtig van het zweet en gekreukeld van het woelen. Ooit had ze vertrouwd op haar kunde om naar de wind te luisteren, maar die scheen na Tweewater volkomen in de war te zijn. Wellicht had de kunde haar geheel in de steek gelaten.

Het hielp ook al niet dat ze moest wachten op haar beurt bij de wastafel, noch dat ze luisterde naar Elaynes verhaal over wat er gebeurd was nadat ze hen in Elaida’s werkkamer had achtergelaten. Haar eigen nacht was één lange, vergeefse zoektocht door de straten van Tar Valon geweest. Een lege stad behalve zijzelf, duiven, ratten en enorme vuilnishopen. Dat was een schok geweest. Tar Valon werd altijd brandschoon gehouden; Elaida moest de stad wel op een verschrikkelijke manier verwaarlozen dat er zoveel vuilnis in Tel’aran’rhiod verscheen. Ze had Leane even gezien, achter het raam van een taveerne bij Zuidhaven, maar toen ze zich naar binnen haastte, was de gelagkamer leeg, afgezien van de pas geverfde blauwe tafels en banken. Ze had het gewoon moeten opgeven, maar de laatste tijd had Mijrelle haar op de huid gezeten en ze wilde eerlijk tegen de vrouw kunnen zeggen dat ze het geprobeerd had. Niemand anders dan Mijrelle kon zo doorhameren na een ontwijkend antwoord. Om er een eind aan te maken was ze die nacht ten slotte uit Tel’aran’rhiod gestapt, waar ze Elaynes ring al op tafel vond en Elayne zelf vast in slaap. Als er een prijs zou worden uitgereikt voor zinloos gedoe, zou ze die slapend gewonnen hebben. En om dan te moeten horen dat Sheriam en de anderen zichzelf bijna om zeep hadden laten helpen... Zelfs de kwetterende zangmus in zijn gevlochten kooitje kreeg een zure blik.

‘Ze denken alles te weten,’ gromde Nynaeve minachtend, ik heb ze verteld over nachtmerries. Ik heb ze gewaarschuwd. Vannacht was het niet de eerste keer.’ Het maakte geen verschil dat de zes zusters al geheeld waren voor zij uit Tel’aran’rhiod terug was. Het had net zo gemakkelijk veel erger kunnen aflopen, omdat ze ten onrechte dachten het zo goed te weten. Ze trok zo vaak geërgerd aan haar vlecht dat het vlechten die dag langer duurde. De a’dam bleef soms ook in haar haren haken, maar ze deed hem niet af. Het was vandaag Elaynes beurt, maar zij liet hem vaak aan de muurhaak hangen. Door de armband drupten stroompjes kwelling en de onvermijdelijke angst, maar vooral teleurstelling. Marigan hielp ongetwijfeld al met de ochtendmaaltijd; de verplichting om dit huishoudelijk werk te doen leek ze onaangenamer te vinden dan het feit dat ze een gevangene was. ‘Dat was slim van jou, Elayne. Maar je hebt niet verteld hoe je er zelf in verzeild raakte, nadat je de rest had gewaarschuwd.’ Elayne droogde haar gezicht en huiverde. ‘Het was niet zo moeilijk om een oplossing te bedenken. Voor een nachtmerrie van die omvang moesten we gezamenlijk overwinnen. Misschien hebben ze wat nederigheid geleerd, en verloopt de ontmoeting met de Wijzen vanavond nu niet zo slecht.’

Nynaeve knikte in zichzelf. Het was zoals ze gedacht had. Niet dat van Sheriam en de anderen; Aes Sedai leerden pas nederig te zijn op de dag dat geiten leerden vliegen en zeker niet op de dag voor hun ontmoeting met de Wijzen. Nee, over Elayne. Ze had zich waarschijnlijk zelf in de nachtmerrie laten trekken, al zou ze dat nimmer toegeven. Nynaeve wist niet goed of Elayne vond dat vertellen over je eigen dapperheid opschepperij was of dat ze gewoon niet besefte hoe dapper ze was. Hoe dan ook, Nynaeve werd heen en weer geslingerd tussen bewondering voor Elaynes moed en de wens dat Elayne dat eindelijk een keertje zou toegeven, ik meende Rhand daar te zien.’ Dat bracht de handdoek naar beneden.

‘Was hij daar in zijn lichaam?’ Volgens de Wijzen was dat gevaarlijk; je liep dan het gevaar iets van je menselijke eigenschappen te verliezen. ‘Je hebt hem daarvoor gewaarschuwd.’

‘Wanneer is hij naar gezond verstand gaan luisteren? Ik zag hem maar heel even. Misschien raakte hij Tel’aran’rhiod kort in een droom aan.’ Dat was heel onwaarschijnlijk. Kennelijk schermde hij zijn dromen met zo’n sterke ban af, dat ze onmogelijk konden aannemen dat hij de Dromenwereld op een andere manier dan in wakende toestand kon bereiken, zelfs al zou hij een droomloper zijn én zo’n ring bezitten. ‘Misschien was het iemand die op hem leek. Ik zei al dat ik slechts een glimp van hem opving, op het plein voor de Toren.’ ik had erbij moeten zijn,’ mompelde Elayne. Ze leegde de waskom in de kamerpot en maakte plaats voor Nynaeve. ‘Hij heeft me nódig.’

‘Wat hij nodig heeft, is wat hij altijd nodig had,’ gromde Nynaeve terwijl ze de kom uit de kan bijvulde. Ze had er een hekel aan zich te wassen met water dat een hele nacht had gestaan. Het was tenminste geen koud water; er was niet langer meer zoiets als koud water, iemand die hem één keer per week gewoon als regel een draai om de oren geeft en hem op het rechte pad houdt.’

‘Het is niet eerlijk.’ Het schone onderhemd over Elaynes hoofd dempte de woorden. ‘Ik maak me de hele tijd zorgen om hem.’ Haar gezicht kwam vrij en zag er eerder bezorgd dan verontwaardigd uit. Zo klonk ze ook. Ze haalde de witte kledij van een haak. ik maak me zelfs zorgen om hem in mijn dromen! Denk je dat hij tijd besteedt aan zorgen over mij? Ik denk van niet.’

Nynaeve knikte, hoewel ze ergens dacht dat het niet precies hetzelfde was. Rhand was verteld dat Elayne veilig bij de Aes Sedai zat, al was dat niet waar geweest. Hoe kon Rhand zelf ooit veilig zijn? Ze boog zich over de waskom en Lans ring aan het leren koord gleed uit haar hemd. Nee, Elayne had gelijk. Wat Lan ook deed, waar hij ook was, ze betwijfelde of hij maar half zo vaak aan haar dacht als zij aan hem. Licht, laat hem in leven zijn, zelfs al denkt hij helemaal niet aan me. Die mogelijkheid maakte haar zo kwaad dat ze haar vlecht tot aan de wortels los had kunnen rukken als ze geen zeep en een wasdoekje had vast gehad. ‘Je kunt je niet de hele tijd zorgen blijven maken over een man,’ zei ze bitter, ‘zelfs niet als je een Groene wilt worden. Wat hebben ze vannacht ontdekt?’

Het was een lang verhaal, met weinig harde feiten, en na een tijdje ging Nynaeve op Elaynes bed zitten om te luisteren en vragen te stellen. Niet dat de antwoorden haar veel zeiden. Zonder de papieren voor je was het gewoon niet hetzelfde. Het was mooi om te weten dat Elaida eindelijk op de hoogte was van Rhands pardon, maar wat ging ze ermee doen? Het bewijs dat de Toren heersers benaderde, kon zelfs goed nieuws betekenen; het zou de Zaal in beweging kunnen brengen. Iets moest dat doen. Dat Elaida een gezant naar Rhand stuurde, was zeker zorgelijk, maar hij was toch niet zo dwaas om naar enige boodschap van Elaida te luisteren? Of wel? Ze kon gewoon niet genoeg opmaken uit hetgeen Elayne had gehoord. En waarom had Rhand de Leeuwentroon op een verhoging geplaatst? Wat moest hij trouwens met een troon? Hij mocht dan wel de Herrezen Draak zijn en car’a... of zoiets van de Aiel, maar ze kon de dagen niet vergeten dat ze voor de kleine Rhand had gezorgd, en zo nodig kussens onder zijn achterwerk had gelegd.

Elayne ging door met aankleden en was nog voor het hele verhaal uit was klaar. ‘Ik vertel je de rest later,’ zei ze haastig en ze vloog de deur uit.

Nynaeve gromde en kleedde zich ongehaast verder aan. Elayne ging vandaag haar klas met novices voor het eerst lesgeven, iets wat Nynaeve nog niet was toegestaan. Maar als haar de novices niet werden toevertrouwd, was daar nog steeds Moghedien. Die was bijna klaar met haar werk aan de ochtendmaaltijd.

De enige moeilijkheid was dat Nynaeve Moghedien aantrof met beide armen diep in het waswater. De zilveren ketting van de a’dam was hier helemaal niet op zijn plaats. Ze was niet alleen; op de binnenplaats binnen de schutting was een tiental andere vrouwen ijverig bezig met het wasbord te midden van stomende ketels met kokend water. Anderen hingen de eerste was aan lange lijnen tussen hoge palen. Grote stapels beddengoed, onderkleren en van alles wachtten op hun beurt in de ketels. Moghediens blik op Nynaeve kon haar huid gemakkelijk verschroeien. Haat, schaamte en woede bruisten zo hevig door de a’dam dat de altijd aanwezige angst bijna werd overstemd. De vrouw die de leiding had, een buitengewoon magere, grijze vrouw die Nildra heette, kwam aanlopen. Ze hield een roerstok als een staf vast en had haar donkere wollen rok tot aan de knie opgebonden om die niet over de door het zeepsop modderige grond te laten slepen. ‘Goedemorgen, Aanvaarde. Ik denk dat je Marigan wilt hebben, niet?’ Haar droge toon was eerbiedig, vermengd met de kennis dat ze de volgende keer deze of een andere Aanvaarde een dag of een maand lang in haar wasserij moest laten werken, net zo hard als de anderen, waarbij ze evenzeer of nog luider een uitbrander kon krijgen. ‘Nou, ik kan haar nog niet laten gaan. Ik heb te weinig mensen. Een van mijn meisjes trouwt vandaag, een ander is ervandoor en twee hebben licht werk gekregen omdat ze zwanger zijn. Mijrelle Sedai zei me dat ik haar kon gebruiken. Misschien kan ik het straks zonder haar af. Ik zal zien.’ Moghedien richtte zich op en opende haar mond, maar Nynaeve bracht haar met een dreigende blik en door nadrukkelijk de armband aan te raken tot zwijgen, en dus werkte ze door. Er waren maar een paar verkeerde woorden van Moghedien nodig, een klacht die een boerenvrouw als zij leek te zijn nooit zou uiten, of ze zou op weg zijn naar het sussen en de beul, terwijl Nynaeve en Elayne iets mochten verwachten dat niet veel beter was. Nynaeve slikte onwillekeurig van opluchting, toen Moghedien zich weer over haar wasbord boog. Haar mond bewoog alsof ze binnensmonds iets mompelde. Door de a’dam stroomden een geweldige schaamte en een grote woede.

Nynaeve wist een glimlach op te brengen voor Nildra en mompelde iets, ze wist niet wat, en beende toen weg naar de gemeenschappelijke keuken om een ochtendmaaltijd te vinden. Alweer Mijrelle. Ze vroeg zich af of de Groene het om een of andere reden persoonlijk op haar voorzien had, en of ze voor altijd met een verkrampte maag opgezadeld zou zijn, omdat ze Moghedien vasthield. Sinds ze de vrouw met de a’dam getemd had, at ze ganzenmunt alsof het snoepjes waren. Het was niet moeilijk om thee met honing en een ovenvers broodje te krijgen, maar toen ze die eenmaal had, at ze het al lopend op. Het zweet parelde op haar gezicht. Zelfs op dit vroege tijdstip werd de hitte al erger en de lucht droog. De rijzende zon vormde een koepel van gesmolten goud boven het woud.

De stoffige straten waren vol, zoals altijd wanneer er genoeg daglicht was om bij te zien. Aes Sedai gleden kalm voorbij en negeerden stof en hitte. Hun gezichten waren raadselachtig, zoals hun taken dat waren. Vaak werden ze op de hielen gevolgd door zwaardhanden, wolven met koude ogen die vergeefs voorgaven getemd te zijn. Overal waren er krijgslieden, die gewoonlijk in troepen marcheerden of reden, hoewel Nynaeve niet begreep waarom ze het overvolle dorp in mochten, terwijl ze kampementen in de bossen hadden. Er renden kinderen rond, die de krijgslieden vaak nadeden met stokken als zwaarden en pieken. In het wit geklede novices liepen haastig door de menigte heen, belast met een of ander werkje. Dienaren liepen wat langzamer: vrouwen met armen vol beddengoed voor Aes Sedai of manden met brood van de keukens, mannen bij ossenkarren vol brandhout, mannen die kisten sleepten of hele schapen over hun schouders naar de keukens droegen. Salidar was er niet op berekend om zoveel mensen onderdak te bieden; het dorp kon elk moment uit zijn voegen barsten. Nynaeve bleef doorlopen. Behalve als een Aanvaarde novices les gaf, mocht ze het grootste deel van de dag voor haarzelf studeren, alleen of met een Aes Sedai, maar een Aanvaarde die niets leek uit te voeren kon door iedere Aes Sedai worden opgepikt. Ze was niet van plan om de hele dag een Bruine zuster te helpen met het bijhouden van boeken of een Grijze met haar aantekeningen over te schrijven. Ze haatte overschrijven, met al dat geklak na een inktvlek en al dat gezucht omdat haar handschrift niet zo netjes was als dat van een klerk. Dus liep ze tussen de mensenmenigte en het stof door op zoek naar Siuan en Leane. Ze was boos genoeg om zonder Moghedien te geleiden. Elke keer als ze de zware gouden ring tussen haar borsten voelde, dacht ze: Hij moet in leven zijn. Ook al is hij mij vergeten. Licht, laat hem gewoon in leven zijn. Dat laatste maakte haar natuurlijk nog bozer. Als al’Lan Mandragoran ook maar aan vergeten durfde te denken, zou ze hem nog wat leren. Hij moest in leven zijn. Zwaardhanden stierven vaak wanneer zij wraak namen voor hun Aes Sedai. Het stond even onwrikbaar vast als het opkomen van de zon dat niemand en niets een zwaardhand die zich wilde wreken konden tegenhouden. Er bestond voor Lan echter geen enkele manier om Moiraine te wreken, net zomin als wanneer ze van haar paard zou zijn gevallen en haar nek had gebroken. Zij en Lanfir hadden elkaar gedood. Hij móést in leven zijn. En waarom zou zij zich schuldig voelen over Moiraines dood? Het was waar, het had Lan bevrijd, maar Nynaeve was niet bij haar dood betrokken geweest. Maar toch was haar eerste gedachte na het bericht van Moiraines dood een van korte vreugde geweest, Lan was nu immers vrij voor haar, geen verdriet om Moiraine. Ze schaamde zich nog steeds, en dat maakte haar bozer dan ooit.

Plotseling zag ze Mijrelle op straat naar haar toelopen, met de geelblonde Croi Makin, een van haar drie zwaardhanden, naast haar. Hij was nog jong, maar zo hard als steen. De Aes Sedai had een vastberaden uitdrukking op haar gezicht, en er was niets te zien van de gevolgen van de nacht. Er was ook niets wat aangaf dat Mijrelle haar zocht, maar Nynaeve dook snel in een groot stenen gebouw dat ooit een van Salidars drie herbergen was geweest. De brede gelagkamer was leeg en ingericht als een soort ontvangstkamer. De gepleisterde muren en plafond waren opgeknapt, er waren een paar fleurige wandkleden opgehangen en er lagen een paar kleurige kleden op de vloer, die misschien niet meer zo ruw leek maar nog steeds moeilijk in de was kon worden gezet. De beschaduwde ruimte leek waarachtig koel in vergelijking tot de straat. Nou ja, koeler. De ruimte was ook in gebruik. Logain stond vrijmoedig voor een grote haard, de panden van zijn met goud geborduurde rode jas achter zich geschoven, waakzaam gadegeslagen door Lelaine Akashi. Haar met blauwe franje versierde stola gaf aan dat het om een vormelijke aangelegenheid ging. Zij was een slanke vrouw met een waardige houding, die soms een warme glimlach te voorschijn kon toveren. Ze was een van de drie Gezetenen voor de Blauwe Ajah in de Zaal van de Toren in Salidar. Vandaag viel haar doordringende blik het meest op, terwijl zij Logains gehoor opnam. Dat bestond uit twee mannen en een vrouw, gestoken in schitterende, geborduurde gewaden en met gouden sieraden om. Ze waren alle drie enigszins vergrijsd. Een van de mannen was bijna kaal en had een vierkant geknipte baard en een grote snor als om dat goed te maken. Het waren machtige Altaraanse edellieden die gisteren met een groot gevolg waren aangekomen, en elkaar met minstens evenveel achterdocht bejegenden als de Aes Sedai die een legermacht binnen Altara opbouwden. Altaranen waren trouw aan een heer of een vrouwe of een stad, waardoor weinig trouw voor het land Altara overbleef. Weinig edelen betaalden schatting of trokken zich iets van hun koningin in Ebo Dar aan, maar een leger in hun midden vonden ze wel degelijk van belang. Het Licht mocht weten hoe zij de geruchten over de draakgezworenen opvatten. Maar op dit ogenblik vergaten ze om elkaar hooghartig of Lelaine uitdagend aan te kijken. Hun ogen waren strak op Logain gericht, alsof hij een enorme, felgekleurde adder was. Om het plaatje te voltooien stond daar de koperkleurige Burin Shaeren, die uit een ontwortelde stronk leek gehouwen. Hij hield zowel Logain als de bezoekers in de gaten. Een man die zich klaar hield om in een oogwenk heftig en gewelddadig in beweging te komen. Lelaines zwaardhand was er slechts deels om Logain in de gaten te houden -uiteindelijk werd Logain geacht uit eigen vrije wil in Salidar te zijn – maar vooral om hem te beschermen tegen zijn bezoekers en een mes in zijn hart.

Wat Logain betrof: hij leek onder al die blikken op te leven. Hij was een grote man met krullend haar dat tot op zijn brede schouders viel. Hij was donker en knap, zij het met een hard gezicht, en leek op een trotse, zelfverzekerde adelaar. Maar het was de belofte van wraak die zijn ogen liet fonkelen. Als hij het niet iedereen die hij wilde, betaald kon zetten, kon hij tenminste op een paar wraak nemen. ‘Zes Rode zusters vonden mij in Cosamelle, ongeveer een jaar voor ik mijzelf uitsprak,’ zei hij bij de binnenkomst van Nynaeve. ‘De leider werd Javindhra genoemd, hoewel er eentje die Barasine heette ook flink wat afpraatte. En ik hoorde Elaida noemen, alsof zij ervan af wist. Ze troffen me in mijn slaap aan en ik dacht dat het met me gedaan was toen ze me afschermden.’

‘Aes Sedai,’ onderbrak de luisterende vrouw grof. Ze was gedrongen en had harde ogen. Over haar wang liep een dun litteken dat Nynaeve ongepast vond bij een vrouw. Maar Altaraanse vrouwen stonden erom bekend wild te zijn, hoewel dat waarschijnlijk overtrokken was. ‘Aes Sedai, hoe kan het waar zijn wat hij beweert?’ ik weet niet hoe het kan, vrouwe Sarena,’ zei Lelaine kalm, ‘maar het werd mij bevestigd door iemand die niet kan liegen. Hij spreekt de waarheid.’

Sarena’s gezicht veranderde niet, maar haar handen balden zich achter haar rug tot vuisten. Een van haar gezellen, een lange man met een ingevallen gezicht en meer grijs dan zwart haar, had zijn duimen achter zijn zwaardriem gestoken. Hij probeerde er ontspannen uit te zien, maar zijn knokkels waren wit.

‘Zoals ik zei,’ vervolgde Logain met een snel lachje, ‘vonden ze mij en ze gaven mij de keus tussen daar ter plekke te sterven of hun aanbod aan te nemen. Een vreemde keus die ik helemaal niet verwacht had, maar niet een waarover ik lang hoefde na te denken. Ze zeiden niet dat ze het al eerder gedaan hadden, maar ik had het gevoel dat ze ervaring hadden. Ze gaven geen reden, maar terugziend lijkt het me duidelijk. Een geleider opbrengen brengt weinig roem met zich mee, maar een valse Draak verslaan...’

Nynaeve keek nadenkend. Hij deed er zo gemakkelijk over, als een man die de jacht van vandaag besprak, maar hij had het over zijn eigen val, en elk woord daarvan was een nieuwe nagel in de kist van Elaida. Misschien een kist voor de hele Rode Ajah. Als de Roden Logain hadden gedwongen om zichzelf de Herrezen Draak te noemen, konden zij dan niet hetzelfde gedaan hebben met Gorin Rogad of Mazrim Taim? Misschien met alle valse Draken in de geschiedenis? Ze kon de gedachten in het hoofd van de Altaranen bijna zien draaien als raderen in een molen, eerst met tegenzin maar dan sneller en sneller. ‘Een jaar lang hielpen ze me andere Aes Sedai te ontlopen,’ zei Logain. ‘Ze stuurden boodschappen als er een in de buurt was, hoewel er toen niet veel waren. Toen ik mijzelf uitriep en volgelingen begon te verzamelen, stuurden ze me bericht waar de legers van de koning waren, en hoe groot hun aantal was. Hoe denkt u dat ik anders wist waar en wanneer ik kon toeslaan?’ Zijn toehoorders schuifelden met hun voeten, zowel vanwege zijn woorden als zijn woeste grijns.

Hij haatte de Aes Sedai. Nynaeve had het een paar keer kunnen opbrengen hem te bestuderen en ze wist het zeker. Ze was ermee gestopt na Mins vertrek. Bovendien had ze er niets van opgestoken. Ooit had ze gedacht dat ze door hem te bestuderen, het probleem van de andere kant kon benaderen. Juist bij hem kon je duidelijk zien dat geleiders de Kracht anders gebruikten, maar het was erger dan in een zwart gat te staren. Er was daar niets, nog niet eens het gat zelf. Alles bij elkaar was ze behoorlijk ontdaan als ze bij Logain was. Hij had elke beweging van haar bijna vlammend en doordringend gadegeslagen wat haar deed huiveren, ook al wist hij dat ze hem helemaal in de Kracht kon wikkelen als hij ook maar een vinger tegen haar ophief. Het was niet het soort heftigheid dat zo vaak in mannenogen was te lezen, maar een pure minachting die op zijn gezicht niet eens zichtbaar werd, wat het alleen maar vreselijker maakte. De Aes Sedai hadden hem voor altijd van de Ene Kracht afgesloten. Nynaeve kon zich voorstellen hoe zij zich zou voelen als dat haar overkwam. Maar hij kon zich niet op alle Aes Sedai wreken. Wat hij kon doen was de Rode Ajah vernietigen, en daar had hij een aardig begin mee gemaakt. Dit was de eerste keer dat er drie tegelijk waren, maar elke week kwam er wel een of andere heer of vrouwe uit Altara, soms zelfs uit Morland, om naar zijn verhaal te luisteren. En ieder van hen had er bij het weggaan uitgezien alsof ze zich verpletterd voelden door zijn verhaal. Geen wonder, het enige nieuws dat nog erger geweest zou zijn, was als Aes Sedai het bestaan van de Zwarte Ajah zouden erkennen. Nou, dat zouden ze niet doen, niet in het openbaar, en om dezelfde reden hielden ze dit nieuws van Logain zo lang mogelijk geheim. Het kon dan wel de Rode Ajah zijn, maar het bleven Aes Sedai. En er waren te veel mensen die de ene Ajah niet van de andere konden onderscheiden. Alles bij elkaar werden er maar een paar uitgenodigd om naar Logain te luisteren, maar ieder van dat handjevol was uitgekozen vanwege de macht van het Huis dat zij vertegenwoordigden. Huizen die nu hun steun aan de Aes Sedai in Salidar zouden geven, zij het niet altijd openlijk, of tenminste hun steun aan Elaida zouden intrekken. ‘Javindhra stuurde me bericht als er meer Aes Sedai kwamen,’ zei Logain. ‘Over degenen die achter mij aan kwamen en waar ze zouden zijn, zodat ik hen kon overweldigen voordat ze het wisten.’ Even verhardden Lelaines kalme trekken zich en Burins hand gleed naar zijn zwaardgevest. Er waren zusters gestorven voor Logain gevangen was genomen. Logain leek hun reacties niet op te merken. ‘De Rode Ajah waren nooit oneerlijk tegen me, tot ze me ten slotte verraadden.’ De man met de baard staarde Logain zo fel aan dat het duidelijk was dat hij er zichzelf toe dwong. ‘En zijn volgelingen, Aes Sedai? Hijzelf was in de Toren misschien veilig, maar hij werd hier dichtbij gevangengenomen, op weinig span afstand van de plek waar we nu staan.’

‘Ze werden niet allemaal gedood of gevangen,’ zei de edelman met het holle gezicht achter hem. ‘De meesten ontsnapten, verdwenen ongemerkt. Ik ken mijn geschiedenis, Aes Sedai. De volgelingen van Raolin Duistervaan waagden het de Witte Toren zelf aan te vallen nadat hij gevangen was genomen, en dat deden ook die van Guaire Amalasan. We herinneren ons maar al te goed hoe Logains leger door onze landen trok. We willen niet dat het nog een keer gebeurt om hem te redden.’

‘Daar hoeft u niet bevreesd voor te zijn.’ Lelaine keek met een vluchtige glimlach naar Logain, zoals een vrouw zou doen naar een woeste hond die ze kent en stevig aan de riem heeft. ‘Hij heeft geen verlangen meer naar roem, alleen de wens wat goed te maken voor het kwaad dat hij heeft aangericht. Daarnaast betwijfel ik of er veel volgelingen zouden komen als hij ze zou oproepen. Niet nadat hij in een kooi naar Tar Valon was gebracht en gestild.’ Haar luchthartige lach werd door de Altaranen overgenomen, maar slechts zwakjes en na een korte aarzeling. Logains gezicht was een ijzeren masker. Ineens merkte Lelaine Nynaeve in de deuropening op en haar wenkbrauwen gingen omhoog. Ze had meer dan eens een vriendelijk woord tot Nynaeve gericht en haar en Elaynes ‘ontdekkingen’ geprezen, maar ze kon net zo snel als elke Aes Sedai een Aanvaarde tot de orde roepen als die iets verkeerds deed.

Nynaeve maakte een knix en gebaarde met de lege koffiebeker. ‘Vergeef me, Lelaine Sedai, maar ik moet dit terug naar de keuken brengen.’ Voordat de Aes Sedai iets kon zeggen, dook ze de door de zon geteisterde straat op.

Gelukkig was Mijrelle nergens meer te zien. Nynaeve was niet in de stemming om weer een lesje aan te horen over het nemen van verantwoordelijkheid of het in bedwang houden van haar drift of een tiental andere dwaze zaken. Ze had zelfs nog meer geluk, want nog geen dertig pas verder stonden midden op straat Siuan en Garet Brin elkaar aan te kijken, terwijl de mensen om hen heen liepen. Net als Mijrelle vertoonde ook Siuan geen spoor van de kneuzingen waarover Elayne gesproken had. Misschien zouden ze meer eerbied voor Tel’aran’rhiod krijgen, als ze eens niet gewoon eruit konden stappen en hun misstappen laten helen. Nynaeve kwam dichterbij.

‘Wat is er met jou aan de hand, vrouw?’ gromde Brin tegen Siuan. Zijn grijze hoofd boog zich over haar schijnbaar jeugdige gezicht. Hij stond breeduit, de laarzen stevig op het zand geplant, zijn vuisten in de zij, en zag eruit als een breed rotsblok. Het zweet dat van zijn gezicht droop, had net zo goed op dat van iemand anders kunnen zitten, zo weinig aandacht besteedde hij eraan. ‘Ik prijs je voor hoe zacht mijn hemden zijn, en je bijt mijn hoofd eraf. En ik zei dat je er opgewekt uitzag; ik dacht toch niet dat dat het begin van een veldslag was. Het was dank en lof, vrouw, al zaten er geen rozen bij.’

‘Dank?’ gromde Siuan. Haar blauwe ogen fonkelden, ik wil je dank niet! Je hebt er alleen maar plezier in dat ik je hemden strijk. Je bent een kleinere man dan ik ooit gedacht had, Garet Brin. Verwacht je dat ik je achterna zou lopen als iemand van het kamp wanneer het leger optrekt, hopend op nog meer dank? En spreek me niet aan als vróuw! Dat klinkt als: “Hier, hond!”’

Er begon een ader op Brins slapen te kloppen. ‘Het verheugt me dat je je aan je woord houdt, Siuan. En als het leger ooit optrekt, verwacht ik dat je dat blijft doen. Ik heb je nimmer om die eed gevraagd; het was jouw keuze om zo onder de verantwoordelijkheid van je daad uit te komen. Je had nooit gedacht dat je ter verantwoording zou worden geroepen om je eraan te houden, niet? En nu we het toch over een marcherend leger hebben, wat heb je gehoord terwijl je voor de Aes Sedai in het stof kronkelde en hun voeten kuste?’

In een oogwenk ging Siuans heftige woede over in ijzige kalmte. ‘Dat is geen onderdeel van mijn eed.’ Men zou gedacht hebben dat ze een jonge Aes Sedai was. Ze stond daar kaarsrecht, met koele, uitdagende trots. Een Aes Sedai die nog niet lang genoeg met de Kracht had gewerkt om dat leeftijdloze uiterlijk te krijgen, ik ga niet voor jou spioneren. Je dient de Zaal van de Toren, Garet Brin, volgens jóuw eed. Jouw leger marcheert als de Zaal beslist. Luister naar hun woorden en gehoorzaam als je ze hoort.’

De verandering in Brin was al even bliksemsnel. ‘Je zou een waardige vijand zijn om het zwaard mee te kruisen,’ grinnikte hij bewonderend. ‘Je zou een betere...’ En al even snel maakte zijn vrolijkheid plaats voor boosheid. ‘De Zaal, hè? Vertel Sheriam dat ze net zo goed kan ophouden om me te ontlopen. Wat er hier gedaan kan worden, is gedaan. Zeg haar dat een wolfshond in een hok net zo goed een varken kan zijn, als de wolven komen. Ik heb deze mannen niet bijeengebracht om op de markt te verkopen.’ Met een knikje schreed hij verder, door de menigte heen. Siuan staarde hem nadenkend na. ‘Waar ging dat allemaal over?’ vroeg Nynaeve, en Siuan schrok op. ‘Over wat niet jouw zaken zijn,’ snauwde ze, en ze streek haar jurk glad. Je zou denken dat Nynaeve met opzet naar haar toe geslopen was. Die vrouw vatte alles persoonlijk op.

‘Laat maar,’ zei Nynaeve vlak. Ze liet zichzelf niet afleiden. ‘Wat ik echter niet wil laten gaan, is de kans om jou te bestuderen.’ Ze moest vandaag iets nuttigs doen, al zou ze erbij omkomen. Siuan keek om zich heen en wilde wat zeggen. ‘Nee, ik heb Marigan niet, en ik heb haar ook niet nodig. Je hebt me twee keer – twee keer! – verdragen, sinds ik een aanwijzing vond dat er iets binnen jou geheeld kon worden. Ik ben van plan om je vandaag te bestuderen, en als ik dat niet kan, zal ik Sheriam vertellen dat je haar bevelen in de wind slaat om jezelf ter beschikking te stellen. Ik zweer je dat ik dat zal doen!’ Even dacht ze dat de ander haar zou uitdagen door te zeggen dat ze haar gang moest gaan, maar uiteindelijk zei Siuan met tegenzin: ‘Vanmiddag. Vanmorgen heb ik het druk. Tenzij je jouw wens belangrijker vindt dan hulp bieden aan je vriend uit Tweewater.’ Nynaeve kwam dichterbij. Niemand in de straat besteedde enige aandacht aan hen, hoogstens een blik in het voorbijgaan. ‘Wat zijn ze met hem van plan? Je blijft maar zeggen dat ze er nog niet uit zijn, maar ze moeten onderhand toch tot een soort gevolgtrekking zijn gekomen?’ Als dat zo was, zou Siuan het weten, of ze dat nou mocht of niet. Ineens stond Leane er, en Nynaeve kon net zo goed niets gevraagd hebben. Siuan en Leane keken elkaar nijdig aan als twee katten met een hoge rug in een te kleine kamer. ‘En?’ mompelde Siuan met opeengeklemde kaken. Leane snoof. Haar krullen dansten toen ze het hoofd in haar nek wierp. Haar lippen vertrokken tot een hatelijke grijns, hoewel haar woorden in toon noch gelaatsuitdrukking erbij pasten, ik heb geprobeerd het uit hun hoofd te praten,’ grauwde ze, maar zacht. ‘Ze hebben alleen niet goed genoeg naar je geluisterd en overwegen dat niet eens. Je zult de Wijzen vanavond niet ontmoeten.’

‘Viskuit!’ gromde Siuan. Ze draaide zich op haar hakken om en stampte net zo snel weg als Leane, maar dan de andere kant op. Nynaeve hief haar handen bijna wanhopig in de lucht. Praten alsof zij er niet bij stond, alsof ze niet precies wist waar ze het over hadden.

Haar negeren. Siuan kon maar beter vanmiddag opdagen zoals ze had beloofd, of ze zou een manier vinden om haar uit te wringen en op te hangen om te drogen! Ze sprong op toen ze werd aangesproken door een vrouw achter haar.

‘Ze zouden die twee naar Tiana moeten sturen voor een gezond pak slaag.’ Lelaine kwam naast Nynaeve staan en keek eerst Siuan en toen Leane na. Rondlopen en mensen besluipen! Van Logain, Burin of de Altaraanse edelen was geen spoor te bekennen. De Blauwe zuster verschikte haar stola. ‘Ze zijn natuurlijk niet meer wat ze ooit waren, maar je zou toch denken dat ze enige waardigheid kunnen bewaren. Het is beslist onnodig dat ze elkaar op straat waarachtig de haren gaan uittrekken.’

‘Soms kunnen mensen elkaar tegen de haren in strijken,’ zei Nynaeve. Siuan en Leane werkten zo vlijtig aan het instandhouden van het sprookje dat ze hen toch minstens kon steunen. Ze haatte het als mensen haar beslopen.

Lelaine keek naar Nynaeves hand op haar vlecht en trok hem weg. Te veel mensen kenden die gewoonte; een gewoonte die moeilijk viel af te leren. Maar wat de Aes Sedai zei, was: ‘Niet als de waardigheid van de Aes Sedai in het geding is, kind. Vrouwen die de Aes Sedai dienen, zouden in het openbaar enige terughoudendheid moeten betrachten, hoe dwaas ze onder elkaar ook doen.’ Daarop kon ze niets terugzeggen. ‘Waarom kwam je binnen, juist toen ik Logain liet zien?’

‘Ik dacht dat de kamer leeg was, Aes Sedai,’ zei Nynaeve haastig. ‘Het spijt me. Ik hoop dat ik u niet stoorde.’ Dat was geen antwoord – ze kon toch niet zeggen dat ze zich verborgen had voor Mijrelle – maar de Blauwe zuster keek haar slechts even aan. ‘Wat denk je dat Rhand Altor zal doen, kind?’ Nynaeve knipperde verrast met haar ogen. ‘Aes Sedai, ik heb hem al een halfjaar niet gezien. Alles wat ik weet, heb ik hier gehoord. Is de Zaal...? Aes Sedai, wat heeft de Zaal over hem besloten?’ Lelaine nam Nynaeve op en kneep haar lippen samen. Haar donkere ogen leken in je hoofd te kunnen kijken en konden je echt van streek brengen. ‘Een opmerkelijke samenloop van omstandigheden. Je komt uit hetzelfde dorp als de Herrezen Draak, net als dat andere meisje, Egwene Alveren. Er werden als novice grote dingen van haar verwacht. Heb je enig idee waar ze is?’ Ze wachtte niet op antwoord. ‘En die andere twee jongemannen, Perijn Aybara en Mart Cauton. Allebei ook ta’veren, naar ik begrepen heb. Zeer opmerkelijk. En dan jij, met jouw buitengewone ontdekkingen, ondanks je beperkingen. Waagt Egwene zich, op de plek waar ze zich bevindt, ook op nieuwe gebieden waar niemand van ons nog is gegaan? Jullie allemaal hebben nogal wat gesprekken onder de zusters losgemaakt, dat kun je je voorstellen.’ ik hoop dat ze aardige dingen zeggen,’ zei Nynaeve langzaam. Sinds hun komst naar Salidar waren er een heleboel vragen gesteld over Rhand, vooral nadat de gezanten naar Caemlin vertrokken waren – sommige Aes Sedai leken met haar over weinig andere zaken te kunnen praten – maar dit scheen iets anders. Dat was de moeilijkheid als je praatte met Aes Sedai. De helft van de tijd kon je er geen staat op maken wat ze bedoelden of waar ze op uit waren. ‘Heb je nog steeds hoop dat je Siuan en Leane kunt helen, kind?’ Lelaine knikte alsof Nynaeve geantwoord had, en zuchtte. ‘Soms denk ik dat Mijrelle gelijk heeft. We laten je te veel los. Ondanks je ontdekkingen moeten we je misschien onder de hoede van Theodrin plaatsen, tot dat blok om vrijelijk te kunnen geleiden is verbroken. Bedenk wat je kunt bereiken, als je in aanmerking neemt wat je de laatste twee maanden hebt bereikt.’ Nynaeve greep zonder nadenken haar vlecht vast en probeerde er een woord tussen te krijgen, een zorgvuldig overwogen bezwaar, maar Lelaine sloeg geen acht op haar poging. Wat misschien maar beter was. ‘Je bewijst Siuan en Leane er geen dienst mee, kind. Laat hen vergeten wie en wat ze waren, opdat ze tevreden zijn met wie en wat zij nu zijn. Afgaande op hun gedrag ben jij het enige dat hun ervan weerhoudt om het te vergeten. Jij en je dwaze pogingen om te helen wat niet geheeld kan worden. Zij zijn geen Aes Sedai meer. Waarom valse hoop wekken?’

In haar stem klonk iets van medeleven door, en iets van verachting. Zij die geen Aes Sedai waren, waren uiteindelijk minder, en Siuans en Leanes list had hen heel duidelijk onderaan geplaatst. Plus natuurlijk het feit dat nogal wat mensen in Salidar Siuan de problemen van de Toren verweten en haar listige plannetjes toen ze nog Amyrlin was. Ze geloofden waarschijnlijk dat ze alles wat haar overkomen was, en nog meer, verdiend had.

Wat er gebeurd was, bemoeilijkte echter alles. Sussen gebeurde zelden. Vóór Siuan en Leane was er in geen honderdveertig jaar een vrouw berecht en gesust, en al minstens tien jaar was niemand opgebrand. Een gesuste vrouw probeerde gewoonlijk zo ver mogelijk uit de buurt van Aes Sedai te komen. Als Lelaine gestild was, zou ze ongetwijfeld het liefst willen vergeten dat ze een Aes Sedai was geweest. Ongetwijfeld wilde ze vergeten dat Siuan en Leane Aes Sedai waren geweest en dat hun alles was ontnomen. Als ze gezien konden worden als twee vrouwen die nooit meer in staat zouden zijn te geleiden, die nooit meer Aes Sedai zouden zijn, zouden veel Aes Sedai zich veel meer op hun gemak voelen.

‘Sheriam Sedai heeft toestemming gegeven om het te proberen,’ zei Nynaeve zo beslist als ze tegen een volleerde zuster durfde te zeggen. Lelaine keek haar strak aan tot ze haar ogen neersloeg. Haar knokkels werden wit om haar vlecht voordat ze die los kon laten, maar ze hield haar gezicht in de plooi. Een Aanvaarde moest wel een wolkop zijn als ze trachtte brutaal terug te blikken naar een Aes Sedai. ‘Wij zijn soms allemaal dwaas, kind, maar een wijze vrouw leert om het aantal keren te beperken. Aangezien je klaar bent met je maaltijd, stel ik voor dat je die beker opruimt en iets te doen vindt, voor je je handen in heet water mag steken. Heb je er ooit aan gedacht om je haar kort te knippen? Laat maar. Weg met jou.’ Nynaeve maakte een knix, maar die was gericht aan de rug van de Aes Sedai nog voor ze hem voltooid had. Ze keek Lelaine na, boos nu ze onder haar ogen uit was. Haar haar knippen? Ze tilde haar vlecht op en schudde ermee naar de weglopende Aes Sedai. Het maakte haar woest dat ze hiermee moest wachten tot de kust veilig was, maar anders zou ze nu op weg zijn om naast Moghedien aan de wastobben te staan, even onderbroken voor een onderhoud met Tiana. Hier zat ze dan, maandenlang in Salidar niets te doen – daar scheen het op neer te komen, wat zij en Elayne ook uit Moghedien konden peuteren – tussen Aes Sedai die alleen maar praatten en wachtten, terwijl de wereld afstevende op de ondergang, en Lelaine vond dat ze haar vlecht moest afknippen! Ze had de Zwarte Ajah achtervolgd, ze was gevangengenomen en weer ontsnapt, ze had op haar beurt een Verzaker te pakken gekregen – nou ja, dat kon niemand weten – en de panarch van Tarabon weer op de troon gekregen, hoe kort dat ook had geduurd, en alles wat ze nu deed was de verdienste aanvaarden voor wat ze uit Moghedien kon krijgen. Haar haar knippen? Ze kon zich net zo goed kaalscheren, en dat zou haar nog geen duimpje verder brengen. Ze ving een glimp op van Dagdara Finsche, die door de menigte schreed. Ze was zo breed als een man en groter dan de meesten. Het gezicht van de Gele zuster maakte haar weer boos. Een van de redenen waarom ze verkoos in Salidar te blijven, was de kans om te studeren bij de Gelen, want zij wisten volgens iedereen meer van helen dan wie dan ook. Maar als iemand van hen meer wist dan zijzelf, waren ze niet van plan dat met een gewone Aanvaarde te delen. De Gelen zouden haar wens om alles en iedereen te helen, zelfs het sussen, het meest moeten verwelkomen, maar het tegenovergestelde was waar. Dagdara had haar liever van zonsopgang tot zonsondergang de vloer laten schrobben tot ze die ‘rare gedachten en het verspillen van tijd’ had opgegeven, als Sheriam niet had ingegrepen. Nisao Dachen, een kleine Gele met ogen die nagels in je konden drijven, weigerde zelfs met Nynaeve te spreken zolang die volhield dat ze probeerde ‘te veranderen hoe het Patroon was geweven’.

Om het nog erger te maken, zei haar gevoel voor weervormen dat er een storm onderweg was, dichterbij nu, terwijl de wolkeloze hemel en de brandende zon haar uitlachten.

Mopperend plaatste ze de beker achter op een voorbijrijdende houtwagen en baande zich een weg door de drukke straat. Ze kon niets anders doen dan rondlopen tot Moghedien vrij was, en het Licht mocht weten hoe lang dat zou duren. Een hele ochtend verspild en toegevoegd aan het rijtje verspilde dagen.

Veel Aes Sedai knikten en glimlachten naar haar, maar dan glimlachte ze verontschuldigend terug en versnelde haar pas, alsof ze zich ergens heen haastte. Zo vermeed ze om opgehouden te worden door de onvermijdelijke vragen over welke nieuwe dingen ze van haar mochten verwachten. In haar huidige stemming zou ze hun precies vertellen waar het op stond, en dat zou uiterst dwaas zijn. Nietsdoen. Aan haar vragen wat Rhand ging doen. Vragen om haar haar te knippen. Bah!

Natuurlijk waren het niet allemaal glimlachjes. Nisao keek niet alleen dwars door Nynaeve heen, als ze niet haastig opzij was gestapt, zou de vrouw zo over haar heen gelopen zijn. En een hooghartige Aes Sedai met een ferme kin stuurde haar ruin door de menigte en wierp Nynaeve met haar blauwe ogen een scherpe blik toe tijdens het voorbijrijden. Nynaeve herkende haar niet. De vrouw had keurige rijkleding aan van lichtgrijze zijde, maar de lichte linnen reismantel, opgerold voor op haar zadel, duidde erop dat ze net aangekomen was. Dat kon ze ook zien aan de magere zwaardhand in de groene mantel, die op een groot grijs strijdros vlak achter haar reed en er verontrust uitzag. Zwaardhanden zagen er nooit verontrust uit, maar Nynaeve nam aan dat betrokkenheid bij een opstand tegen de Toren wel een uitzondering mocht zijn. Licht! Zelfs nieuwaangekomenen begonnen haar te ergeren!

En daar was Uno met zijn met littekens bezaaide gezicht, zijn hoofd, op een knot na, kaalgeschoren, en zijn ontbrekende oog bedekt met een ooglap waarop een afschuwelijk grijnzend rood oog was geschilderd. Uno blafte net een beschaamde jongeman grof af, die een kuras en maliën droeg en de teugels vasthield van een paard met een lans aan het zadel gebonden. Hij zweeg even en wierp Nynaeve een warme glimlach toe. Nou ja, warm zonder het ooglapje. Nynaeves grimmige blik deed hem even met zijn oog knipperen waarna hij haastig verder ging met zijn scheldpartij.

Het was Uno niet, noch zijn ooglapje, die haar maag zo van streek bracht. Niet precies. Hij had haar en Elayne naar Salidar begeleid, en eens had hij haar beloofd om paarden te stelen – hij noemde het ‘lenen’ – wanneer ze maar wilden vertrekken. Daar was nu geen kans meer op. Uno droeg een goud omboorde band op de mouwen van zijn donkere versleten jas; hij was nu een officier die voor Garet Brin de zware ruiterij oefende. Hij was daar veel te veel in opgegaan om zich nog om Nynaeve te bekommeren. Nee, dat was niet waar. Als ze zei dat ze wilde gaan, zou hij in korte tijd paarden versieren, en konden ze wegrijden onder begeleiding van Shienaranen met haarknotten, die hun trouw aan Rhand hadden gezworen en alleen maar in Salidar waren omdat zij en Elayne hen hier naartoe hadden gebracht. Maar dan zou ze moeten toegeven dat haar beslissing om hier te blijven een verkeerde was geweest, dat ze, al die keren dat ze hem gezegd had hier in Salidar gelukkig te zijn, gelogen had. Dat soort dingen toegeven kon ze niet. Uno’s belangrijkste reden om hier te blijven was dat hij dacht dat hij haar en Elayne moest beschérmen. Hij zou haar nooit horen toegeven! Het idee om Salidar te verlaten was nieuw, ingegeven door Uno, en het zette haar stevig aan het denken. Waren Thom en Juilin maar niet vertrokken voor een uitstapje naar Amadicia. Nou, het was niet direct een uitstapje. In die dagen dat de Aes Sedai hier misschien echt wat van plan waren, hadden zij zich vrijwillig aangemeld om uit te zoeken wat er aan de andere kant van de rivier gebeurde. Omdat ze wilden doordringen tot Amador zelf, waren ze al meer dan een maand weg, en ze zouden op zijn vroegst over enkele dagen terugkeren. Ze waren natuurlijk niet de enige verkenners; er waren zelfs Aes Sedai en zwaardhanden weggezonden, hoewel de meesten verder naar het westen gestuurd waren, naar Tarabon. Zeggen dat je iets wilde doen en dan wachten op iemands terugkomst met berichten was een goede verontschuldiging. Nynaeve wilde nu dat ze die twee niet had laten gaan.

Geen van beiden zou vertrokken zijn als ze nee gezegd had. Thom was een oude speelman, hoewel hij eens een veel hoger iemand geweest was, en Juilin was een dievenpakker uit Tyr. Het waren bekwame mannen die wisten hoe ze zich moesten gedragen in vreemde plaatsen, en op verschillende manieren bruikbaar. Zij hadden haar en Elayne naar Salidar begeleid, en geen van beiden zou een vraag stellen als ze hun had gezegd weg te willen. Ze zouden ongetwijfeld het nodige achter haar rug gezegd hebben, maar niet in haar gezicht zoals Uno deed.

Het ergerde haar om toe te moeten geven dat ze hen echt nodig had, want ze wist niet goed hoe je een paard stal. Hoe dan ook, het zou opvallen als een Aanvaarde met paarden bezig was, of dat nu in de stallen was of bij de grasweiden van de krijgslieden. En als ze de witte jurk zou verwisselen voor iets anders, zou ze zeker gezien en aangebracht worden nog voor ze bij een paard kon komen. Zelfs als ze erin zou slagen, zou ze achtervolgd worden. Weggelopen Aanvaarden werden net als weggelopen novices bijna altijd teruggebracht om een straf tegemoet te zien die elke gedachte aan een tweede poging de kop indrukte. Als je je oefende voor Aes Sedai, waren Aes Sedai pas met je klaar wanneer zij het zeiden.

Het was echter niet de angst voor straf die haar weerhield. Wat betekende een pak slaag of twee, vergeleken bij de kans om door de Zwarte Ajah gedood te worden of tegenover een Verzaker te staan? Het was een kwestie of ze wel echt wilde. Waar zou ze naartoe gaan? Naar Rhand, in Caemlin? Egwene in Cairhien? Zou Elayne meekomen? Zeker, als ze naar Caemlin zouden gaan. Was het een verlangen om iéts te doen, of de vrees dat Moghedien ontdekt zou worden? De straf die op weglopen stond zou niet in vergelijking staan met dat! Ze was er nog niet uit, toen ze een hoek omsloeg en merkte dat ze naar Elaynes klas met novices keek, die bij elkaar kwam in een open ruimte tussen twee stenen huizen met rieten daken, waar de ingestorte overblijfselen van een derde huis waren weggeruimd.

Meer dan twintig in het wit geklede vrouwen zaten in een halve kring op lage krukjes en keken toe hoe Elayne twee van hen een oefening gaf. De gloed van saidar omringde de drie vrouwen. Tabiya was een meisje van zestien, met sproeten en groene ogen, en Nicola een slanke vrouw met zwart haar, van Nynaeves leeftijd. Ze gaven wat onzeker een kleine vlam aan elkaar door. Soms trilde de vlam, soms verdween hij even als er een te langzaam was om hem van de ander over te nemen en vast te houden. In haar huidige stemming kon Nynaeve duidelijk de stromen zien die zij weefden.

Er waren achttien novices meegenomen toen Sheriam en de rest wegvluchtte – Tabiya was er een van – maar de meesten in deze groep waren, net als Nicola, geworven na de komst van de Aes Sedai in Salidar. Nicola was niet de enige vrouw die oud was voor een novice; meer dan de helft was dat. Toen Nynaeve en Elayne naar de Toren gingen, beproefden Aes Sedai zelden meisjes die ouder waren dan Tabiya – Nynaeve was evenzeer opmerkelijk vanwege haar leeftijd als vanwege het feit dat ze een wilder was – maar misschien pasten de Aes Sedai in wanhoop hun proeven nu ook toe op vrouwen die een jaar of twee ouder waren dan Nynaeve. Het gevolg was dat Salidar meer novices had dan de Witte Toren in jaren had gezien. Dit gunstige feit had de Aes Sedai ertoe gebracht om zusters uit te sturen om in heel Altara dorp na dorp na te gaan.

‘Zou je die klas niet graag iets willen bijbrengen?’ De stem over haar schouder deed Nynaeves maag omdraaien. Twee keer op één ochtend. Ze wilde dat ze wat ganzenmunt in haar buidel had. Als ze zich telkens liet verrassen, kon ze alsnog eindigen met het uitzoeken van papieren voor een Bruine zuster.

De Domaanse vrouw met haar appelwangen was uiteraard geen Aes Sedai. In de Toren zou Theodrin al tot de stola verheven zijn, maar hier was ze verheven tot iets meer dan Aanvaarde, maar minder dan een volledige zuster. Ze droeg de Grote Serpent-ring aan haar rechter- in plaats van haar linkerhand, en een groen gewaad dat goed paste bij haar gebronsde huidkleur, maar ze kon geen Ajah kiezen of de stola dragen.

‘Ik heb betere dingen te doen dan een stel domkoppen les te geven.’ Nynaeves uitdagende toon deed Theodrin slechts glimlachen. Eigenlijk was ze heel aardig. ‘Een koppige Aanvaarde om domme novices iets te leren?’ Gewoonlijk was ze aardig. ‘Wel, als je eenmaal kunt geleiden zonder hun koppen tegen elkaar te slaan, mag jij ook novices lesgeven. En het zou me niet verbazen als je daarna heel gauw verheven zult worden, met al die dingen die je ontdekt hebt. Weet je, je hebt me nooit verteld wat jouw kunstje was. Wilders hadden bijna altijd een of ander kunstje, het eerste teken van hun aanleg voor geleiden. Het andere dat de meeste wilders gemeen hadden, was een blok: iets dat zij in hun geest hadden opgebouwd om het vermogen te geleiden te verbergen, zelfs voor zichzelf.

Nynaeve hield met moeite haar gezicht strak. Om te geleiden wanneer ze maar wilde. Om tot Aes Sedai verheven te worden. Geen van beide zou het probleem Moghedien oplossen, maar dan zou ze in staat zijn om te gaan en staan waar ze wilde, om te studeren wat ze wilde, zonder dat iemand haar vertelde of dit of dat gewoon niet geheeld kon worden. ‘Mensen werden beter terwijl dat niet zou kunnen. Ik kon zo kwaad worden dat iemand zou sterven, dat alles wat ik van kruiden wist niet genoeg zou zijn...’ Ze haalde de schouders op. ‘En dan werden ze beter.’

‘Dat is veel beter dan het mijne.’ De slanke vrouw zuchtte. ‘Ik kon ervoor zorgen dat een jongen mij kuste, of juist niet. Mijn blok was mannen, niet woede.’ Nynaeve keek haar ongelovig aan en Theodrin lachte. ‘Nou ja, dat waren ook gevoelens. Als er een man aanwezig was en ik vond hem heel aardig, of ik had een flinke hekel aan hem, dan kon ik geleiden. Als ik helemaal niets voor hem voelde, of als er helemaal geen man aanwezig was, kon ik wat saidar betrof net zo goed een boom zijn.’

‘Hoe ben je daar ooit doorheen gebroken?’ vroeg Nynaeve nieuwsgierig. Elayne had nu alle novices in twee rijen gezet. Ze poogden zo goed en zo kwaad als het ging vlammetjes aan elkaar door te geven. Theodrins glimlach werd breder, maar er kroop ook een blos over haar wangen. ‘Er was een jongen die Charel heette, een staljongen in de Toren, die een oogje op me had. Ik was vijftien en hij had een geweldige glimlach. De Aes Sedai lieten hem bij mijn lessen stilletjes in een hoekje zitten, zodat ik in ieder geval kon geleiden. Wat ik niet wist was, dat Sheriam er zelf voor gezorgd had dat ik hem zou ontmoeten.’ Haar wangen werden nog iets donkerder. ‘Wat ik ook niet wist, was dat hij een tweelingzuster had. En dat na een paar dagen de Charel in de hoek in werkelijkheid Marei was. Toen ze op een dag middenin de les haar jas en hemd uitdeed was ik zo geschokt dat ik flauwviel. Maar daarna kon ik geleiden wanneer ik wilde.’

Nynaeve barstte in lachen uit – ze kon het niet helpen – en ondanks haar blozen lachte Theodrin onbekommerd mee. ik wou dat het voor mij ook zo gemakkelijk was, Theodrin.’

‘Hoe dan ook,’ zei Theodrin, en haar lach gleed weg, ‘we zullen jouw blok breken. Vanmiddag...’

‘Vanmiddag bestudeer ik Siuan,’ bracht Nynaeve haastig naar voren, en Theodrin kneep haar lippen op elkaar.

‘Je probeert me te ontlopen, Nynaeve. De laatste maand ben je erin geslaagd om op drie na elke afspraak te missen. Ik kan aanvaarden dat je het probeert en dat je faalt, maar ik kan niet aanvaarden dat je bang bent om het te proberen.’

‘Dat ben ik niet,’ begon Nynaeve verontwaardigd, toen een klein stemmetje vroeg of ze de waarheid voor zichzelf trachtte te verbergen. Het was zo ontmoedigend om het te proberen, te proberen en te proberen... en te falen.

Theodrin gunde haar geen verdere uitvlucht, ik begrijp dat je vandaag verplichtingen hebt,’ zei ze kalm, ‘maar morgen wil ik je zien, en elke dag daarna, of je dwingt me om andere stappen te nemen. Ik wil dat niet, en jij wilt dat ook niet. Ik ben van plan jouw blok te breken. Mijrelle heeft me gevraagd om heel goed mijn best te doen, en ik beloof je dat ik dat ook zal doen.’

De halve herhaling van wat ze Siuan zelf verteld had, liet Nynaeves kaak openvallen. Dit was de eerste keer dat Theodrin het hogere gezag van haar positie gebruikte. Met Nynaeves geluk van vandaag kon het heel goed zijn dat zij en Siuan naast elkaar op Tiana mochten wachten.

Theodrin wachtte niet op antwoord. Ze knikte slechts alsof ze een bevestiging gekregen had en gleed de straat op. Nynaeve kon bijna de stola om haar schouders zien. Deze morgen liep helemaal niet goed. En alweer Mijrelle! Ze wilde gaan krijsen.

Elayne keek haar over de novices met een trots glimlachje aan, maar Nynaeve schudde slechts haar hoofd en wendde zich af. Ze ging terug naar haar kamer. Het gaf precies aan hoe haar dag was dat ze halverwege door een hollende Dagdara Finsche onder de voet werd gelopen. Rennend! Een Aes Sedai! De grote vrouw bleef ook niet staan, riep haar zelfs geen verontschuldiging toe terwijl ze zich verder door de menigte heen ploegde.

Nynaeve krabbelde overeind, sloeg het stof af, stampte terug naar haar kamer en smeet de deur achter haar dicht. Het was er heet en bedompt, de bedden waren niet opgemaakt – Moghedien was er nog niet aan toe gekomen – en het ergste was dat Nynaeves weergevoel zei dat er op dit ogenblik een hagelstorm over Salidar hoorde los te barsten. Maar ze liet zich in de stad niet meer verrassen, of onder de voet lopen.

Ze viel op de gekreukte lakens neer en haar vingers speelden met de zilveren armband. Haar gedachten draaiden rond de kennis die ze van Moghedien zou kunnen leren, of Siuan vanmiddag zou verschijnen, over Lan, over haar blok, en of ze in Salidar zou blijven. Het was niet echt weglopen. Ze zou waarschijnlijk naar Caemlin gaan, naar Rhand. Hij had iemand nodig die ervoor zorgde dat zijn hoofd niet te veel opzwol, en Elayne zou dat leuk vinden. Ze had alleen graag gehad dat hun vertrek – niét weglopen – niet aantrekkelijker werd nu Theodrin haar bedoelingen had verkondigd.

Ze verwachtte dat ze in de gevoelens die door de a’dam stroomden een teken zou opvangen dat Moghedien klaar was met haar werk, en dat ze er weer op uit moest om haar te vinden – Moghedien verschool zich vaak als ze een gemelijke bui had – maar de schaamte en woede vanuit de a’dam verminderden niet. Toen de deur opensloeg, kwam dat als een volledige verrassing.

‘Ben je daar?’ gromde Moghedien. ‘Moet je zien!’ Ze hield haar handen op. ‘Voorgoed bedorven!’ Voor Nynaeve leken ze op elk stel handen dat in een wastobbe had gezeten; wit en gerimpeld, zeker, maar dat zou wegtrekken, ik moet niet alleen in armoe leven en sloven als een dienstmeid, maar nu ook nog het werk doen van een stompzinnige...’

Nynaeve snoerde haar heel eenvoudig de mond. Ze dacht aan een klap, hoe dat voelde, en schoof die gedachte naar het gedeelte van haar geest waar Moghediens gevoelens lagen. De ogen van Moghedien werden groot, haar mond klapte dicht en haar lippen persten zich opeen. Het was geen harde klap, maar wel een waarschuwende. ‘Doe de deur dicht en ga zitten,’ zei Nynaeve. ‘Je kunt de bedden later opmaken. We hebben nu les.’

‘Ik ben beter gewend dan dit,’ gromde Moghedien terwijl ze gehoorzaamde. ‘Een nachtarbeider in Tojar had het beter!’

‘Tenzij ik het helemaal mis heb,’ zei Nynaeve scherp, ‘had geen enkele nachtarbeider ooit de doodstraf boven zijn hoofd hangen. Je zegt maar wanneer je wilt dat we Sheriam vertellen wie je bent.’ Het was zuiver bluf – Nynaeves maag vonkte vlammend als ze eraan dacht – maar uit Moghedien sloeg een ziekmakende golf van angst. Nynaeve bewonderde bijna de kalmte op haar gezicht; als zij zich zo gevoeld had, zou ze gillend en knarsentandend op de vloer hebben liggen rollen.

‘Wat moet ik laten zien?’ zei Moghedien vlak. Ze moesten haar altijd zeggen wat ze van haar wilden. Zij droeg zelden iets vrijwillig bij, totdat ze zo’n dwang op haar uitoefenden dat Nynaeve het bijna een marteling vond.

‘We proberen iets wat je ons niet erg goed hebt bijgebracht. Ontdekken hoe een man kan geleiden.’ Tot dusverre was dat het enige geweest dat zij en Elayne niet snel hadden kunnen oppikken. Het kon van pas komen als ze besloot om naar Caemlin te gaan. ‘Dat is niet gemakkelijk, vooral zonder een man om op te oefenen. Jammer dat je er niet in geslaagd bent om Logain te helen.’ Er was geen spot in Moghediens stem, noch op haar gezicht, maar ze keek even naar Nynaeve en ging haastig door. ‘Maar we kunnen de vormen opnieuw proberen.’

De les was inderdaad niet gemakkelijk. Dat was nooit zo, zelfs niet met iets dat Nynaeve onmiddellijk kon leren als het weven eenmaal duidelijk was. Moghedien kon niet geleiden als Nynaeve het haar niet toestond, feitelijk als Nynaeve haar niet leidde. Maar in een volgende les moest Moghedien leiden om aan te geven hoe de stromen liepen. Dat maakte het nogal ingewikkeld en was de belangrijkste reden waarom ze niet elke dag heel veel nieuwe ideeën konden leren. In dit geval had Nynaeve al enig idee hoe de stromen geweven werden, maar het was een ingewikkeld kantwerk van alle vijf de Krachten, waarbij Heling eenvoudig leek. Bovendien veranderde het patroon met verblindende snelheid. Die moeilijkheid was de belangrijkste reden, zo verklaarde Moghedien, dat het niet erg veel gebruikt werd. Je kreeg er ook razende hoofdpijn van als je het lang achtereen deed. Maar Nynaeve lag op het bed en werkte er zo hard mogelijk aan. Als ze inderdaad naar Rhand ging, had ze dit misschien nodig, en ze wist niet hoe gauw. Ze geleidde de stromen nu zelf; een korte gedachte aan Lan of Theodrin hield haar boosheid keurig in stand. Vroeg of laat zou Moghedien voor haar misdaden ter verantwoording worden geroepen, en waar bleef Nynaeve dan, terwijl ze zo gewend was om desgewenst uit andermans krachten te putten? Ze moest leven en werken binnen haar eigen beperkingen. Kón Theodrin een manier bedenken om haar blok te breken? Lan moest in leven zijn, zodat ze hem kon vinden. Het kloppen werd een pijn die in haar slapen boorde. Moghediens ooghoeken verstrakten zich, en soms wreef ze over haar hoofd, maar de armband voerde onder de vrees een stroom aan die bijna op tevredenheid leek. Nynaeve bedacht dat zelfs als je niets aan anderen wilde leren, het toch een zekere voldoening gaf. Ze betwijfelde of ze het wel prettig vond dat Moghedien zulke gewone menselijke antwoorden verschafte.

Ze wist niet hoe lang de les duurde, terwijl Moghedien murmelde: ‘Bijna,’ en: ‘Nog niet helemaal,’ maar toen de deur openvloog, vloog zijzelf bijna van de matras af. De onverwachte vurige bol van angst bij Moghedien zou een andere vrouw doen brullen. ‘Heb je het gehoord, Nynaeve?’ vroeg Elayne terwijl ze de deur dichtdeed. ‘Er is een gezant van de Toren, van Elaida.’ Nynaeve vergat de woorden die ze had willen uitschreeuwen als haar hart niet in haar keel gezeten had. Ze vergat zelfs haar hoofdpijn. ‘Een gezant? Weet je het zeker?’

‘Natuurlijk weet ik het zeker, Nynaeve. Denk je dat ik hierheen kom rennen voor wat praatjes? Het hele dorp is in rep en roer.’ ik weet niet waarom,’ zei Nynaeve zuur. Het geknars in haar schedel was weer terug. En alle ganzenmunt in haar kruidentas onder het bed kon haar brandende maag niet blussen. Zou die meid ooit nog leren kloppen? Moghedien had beide handen tegen haar buik gedrukt, alsof ze ook wel wat ganzenmunt kon gebruiken. ‘We hebben ze gezegd dat Elaida wist van Salidar.’

‘Misschien hebben ze ons geloofd,’ zei Elayne en ze viel op het voeteneinde van Nynaeves bed neer, ‘en misschien ook niet, maar dit maakt wel duidelijk dat Elaida weet waar we zijn, en waarschijnlijk ook wat we in ons schild voeren. Iedere dienstmeid kan een van haar ogen-en-oren zijn. Misschien wel een zuster. Ik heb een glimp van de gezant opgevangen, Nynaeve. Geelblond haar en blauwe ogen die de zon kunnen bevriezen. Een Rode, die Tarna Feir heet, zei Faolain. Een zwaardhand op wacht heeft haar begeleid, het dorp in. De manier waarop ze naar je kijkt, is net alsof ze naar een steen kijkt.’ Nynaeve keek naar Moghedien. ‘We zijn voor nu klaar met de les. Kom over een uur terug en je kunt de bedden opmaken.’ Ze wachtte tot Moghedien weg was, met haar lippen op elkaar en haar rokken vast in haar vuisten, en keerde zich weer tot Elayne. ‘Welke... boodschap bracht ze over?’

‘Dat hebben zij me natuurlijk niet verteld, Nynaeve. Iedere Aes Sedai die ik voorbijging vroeg zich hetzelfde af. Ik hoorde dat Tarna lachte nadat ze hoorde door de Zaal van de Toren ontvangen te worden. En niet alsof ze plezier had. Je denkt toch niet...’ Elayne kauwde even op haar onderlip. ‘Je denkt toch niet dat ze echt kunnen beslissen om...’

‘Om terug te gaan?’ zei Nynaeve ongelovig. ‘Elaida wil dat ze de laatste tien span letterlijk kruipen, en de laatste span op hun buik! Zelfs als ze dat niet vraagt, zelfs als deze Rode zegt: “Kom terug, alles is vergeven en het avondmaal wacht,” denk je dat ze Logain zo makkelijk weg kunnen wuiven?’

‘Nynaeve, Aes Sedai kunnen alles wegwuiven om de Toren weer heel te maken. Alles. Je begrijpt ze niet zoals ik dat doe; er waren Aes Sedai in het paleis vanaf de dag dat ik geboren ben. De vraag is alleen: wat gaat Tarna tot de Zaal zeggen? En wat zeggen ze tegen haar?’ Nynaeve wreef geërgerd over haar armen. Ze had geen antwoorden, alleen maar hoop, en haar weergevoel vertelde haar dat de hagelstorm die er niet was, op dit moment op de daken van Salidar roffelde als op trommels. Het gevoel bleef dagenlang aanwezig.

9

Plannen

‘Heb jij die Vuurwerkers naar Amador gebracht?’ Velen zouden ineengekrompen zijn bij het horen van Pedron Nials koude toon, maar niet de man die op de ingelegde gouden zonnekrans voor Nials gebruikelijke stoel met hoge rug stond. Hij ademde zelfverzekerdheid en bekwaamheid uit. Nial ging door: ‘Er is een reden waarom ik tweeduizend Kinderen de grens met Tarabon laat bewaken, Omerna. Tarabon zit volkomen dicht. Er mag niémand de grens over. Als het aan mij lag, vloog er nog geen vogel uit.’

Omerna was hét beeld van wat een officier van de Kinderen van het Licht behoorde te zijn: lang en indrukwekkend, met een sterk, onbevreesd gezicht, een stevige kin en golven wit haar bij de slapen. Zijn donkere ogen leken heel goed in staat om de moeilijkste slagvelden onaangedaan te overzien, en dat hadden ze inderdaad gedaan. Op dit moment leken ze verzonken in diepe gedachten. De wit-met-gouden wapenmantel van een kapiteinheer, een Gezalfde van het Licht, stond hem goed. ‘Mijn kapiteinheer-gebieder, zij wensen hier een gildehuis te vestigen.’ Zelfs zijn stem, diep en welluidend, paste bij het beeld. ‘Vuurwerkers reizen overal. Het moet mogelijk zijn om onze faktoors daartussen te schuiven. Faktoors die welkom zijn in iedere stad, in ieder landhuis van een edelman, in ieder paleis van een vorst.’ Abdel Omerna was zogenaamd een onbelangrijk lid van de Raad der Gezalfden. In werkelijkheid was hij de verspiedermeester van de Kinderen van het Licht. ‘Denkt u dat eens in!’

Wat Nial dacht was dat het Vuurwerkersgilde van de eerste man tot de laatste vrouw uit Taraboners bestond. Dat Tarabon was overspoeld door wanorde en waanzin, die hij niet over Amadicia wenste uit te storten. Als hij moest wachten op het uitbranden van die stormvloed, kon hij die in ieder geval isoleren. ‘Zij zullen behandeld worden als ieder ander die erdoorheen glipt, Omerna. Onder bewaking gehouden, verboden om met wie dan ook te praten, en zonder uitstel weer Amadicia uitgezet.’

‘Ik wil benadrukken, heer kapiteinheer-gebieder, dat hun bruikbaarheid die paar praatjes die ze mogelijk verspreiden meer dan goed maakt. Zij bemoeien zich niet met anderen. En behalve dat ik ze voor mijn agenten kan gebruiken, ‘geeft een gildehuis van Vuurwerkers Amador veel aanzien. Het enige gildehuis, nu. Dat in Cairhien is verlaten, en dat moet zeker ook gebeurd zijn met het andere in Tanchico.’ Aanzien! Nial wreef zijn linkeroog om een onwillekeurig zenuwtrekje te stoppen. Het had weinig zin om kwaad te worden op Omerna, maar de poging zich in te houden, kostte moeite. De ochtendhitte bracht zijn stemming boven een langzaam vuurtje tot het kookpunt. ‘Ze bemoeien zich inderdaad niet met anderen, Omerna. Ze wonen bij elkaar, reizen met elkaar en spreken nauwelijks met iemand anders. Ben je van plan om deze faktoors te laten trouwen met Vuurwerkers? Ze trouwen zelden buiten het gilde, en alleen door geboorte kun je Vuurwerker worden.’

‘Ach, ik ben er zeker van dat er een manier kan worden gevonden.’ Niets kon dat uiterlijk van zelfverzekerdheid en bekwaamheid verstoren. ‘Het gebeurt zoals ik zeg, Omerna.’ De man wilde zowaar nóg wat zeggen, maar Nial was hem geërgerd voor: ‘Zoals ik gezegd heb, Omerna! Ik wil er niets meer van horen! Nou, welke inlichtingen heb je vandaag? Welke bruikbare inlichtingen? Dat is jouw taak. Niet om Ailron van vuurwerk te voorzien.’

Omerna aarzelde. Hij was echt van plan om nog eens te pleiten voor zijn geliefde Vuurwerkers, maar uiteindelijk zei hij gewichtig: ‘De berichten over draakgezworenen in Altara zijn blijkbaar meer dan geruchten. En wellicht ook in Morland. Het is maar een klein aantal, maar het zal groeien. Een stevige aanpak nu kan hen en de Aes Sedai in Salidar in één...’

‘Bepaal je nu ook al het beleid voor de Kinderen van het Licht? Verzamel inlichtingen, en laat het gebruik ervan aan mij over. Wat heb je nog meer voor me?’

De man beantwoordde de berisping met een rustige buiging van erkenning. Omerna kon heel goed zijn kalmte bewaren; misschien was hij daar wel het best in. ‘Ik heb goed nieuws. Mattin Stepaneos is bereid zich bij u aan te sluiten. Hij aarzelt nog met een openbare aankondiging, maar mijn mensen in Illian berichten mij dat hij dit spoedig zal doen. Men heeft mij verteld dat hij bereid is.’

‘Dat zou opmerkelijk goed zijn,’ zei Nial droog. Zeer zeker opmerkelijk. Tussen de banieren en emblemen die de kroonlijsten van de kamer versierden, hingen Mattin Stepaneos’ drie zilveren luipaarden op een veld van sabel naast een met gouden kwasten versierde Illiaanse koninklijke standaard, negen bijen in gouddraad op een zijden veld van sinopel. De Illiaanse koning leek eindelijk de Narigheden overwonnen te hebben, en tenminste bereid een verdrag te sluiten dat de grenzen tussen Amadicia en Altara tot die van voorheen terugbracht. Nial betwijfelde echter of de man ooit zou vergeten dat hij ondanks de voordelen van het terrein en de manschappen bij Soremane, toch verslagen en gevangengenomen was. Als de Illiaanse Gezellen het slagveld niet hadden bezet zodat de rest van het leger aan Nials list kon ontsnappen, zou Altara vandaag de dag een leen van de Kinderen zijn geweest, en ook waarschijnlijk Morland en zelfs Illian. Erger nog, Mattin Stepaneos had zo’n feeks uit Tar Valon als raadgeefster, hoewel hij dat en de vrouw zelf verborgen hield. Nial stuurde gezanten omdat hij niets onbeproefd wilde laten, maar als Mattin Stepaneos zich vrijwillig bij hem zou aansluiten, zou dat inderdaad opmerkelijk zijn. ‘Ga door. En wees kort. Ik heb een drukke dag vandaag, en ik kan je geschreven verslagen later lezen.’

Ondanks dit bevel bleef Omerna lang aan het woord, op welluidende toon, een en al zekerheid. Altors greep op Andor reikte eigenlijk alleen tot Caemlin. Zijn bliksemsnelle veroveringstocht was uiteindelijk vertraagd, Omerna duidde er met nadruk op dat hij dit voorspeld had. Er was weinig kans dat de Grenslanden zich binnenkort bij de Kinderen tegen de valse Draak zouden aansluiten; edellieden in Shienar, Arafel en Kandor gebruikten de rust in de Verwording om in opstand te komen, en de koningin van Saldea hield zich afzijdig, volgens Omerna uit vrees voor eenzelfde soort opstand. Zijn faktoors waren echter aan het werk en de heersers van de Grenslanden zouden onderworpen worden, zodra die opstandjes bezworen waren. Aan de andere kant waren de heersers van Morland, Altara en Geldan bereid om zich achter hen te scharen, hoewel ze enige tegenstrijdige geluiden lieten horen over het tevreden stellen van die feeksen in Tar Valon. Alliandre van Geldan wist dat haar troon wankel was, wist dat ze de Kinderen nodig had om niet net zo snel omlaag te tuimelen als haar voorgangers, terwijl zowel Tylin van Altara als Roedran van Morland hoopte dat ze door de macht van de Kinderen meer konden worden dan speelpoppen in hun eigen land. Omerna zag deze landen kennelijk al zo goed als zeker in de zadeltassen van Nial.

In Amadicia was het beeld zelfs nog beter, volgens Omerna’s relaas. Nieuwelingen schaarden zich achter de banieren van de Kinderen, en hun aantal was in jaren niet zo groot geweest. Dat was, strikt gesproken, niet Omerna’s zaak, maar hij versierde zijn verslagen altijd met elk goed nieuwtje dat hij kon vinden. De Profeet zou het land niet veel langer meer teisteren; op dit ogenblik ruziede dat zootje volgelingen over het plunderen van dorpen en landhuizen in het noorden. Bij een volgende opmars van Ailrons krijgslieden zouden ze waarschijnlijk tot in Geldan worden teruggedreven en verspreid. Er was in de gevangenissen weinig ruimte over, omdat Duistervrienden en verspieders uit Tar Valon sneller werden gegrepen dan ze konden worden opgehangen. De zoektocht naar feeksen uit Tar Valon had er tot nu toe twee opgeleverd, maar er waren meer dan honderd vrouwen ondervraagd, een aanwijzing voor hoe gespitst de waakgroepen waren. Er werden minder vluchtelingen uit Tarabon aangehouden, een bewijs dat de grensafsluiting steeds beter werkte. Wie opgepakt was, werd net zo snel naar Tarabon teruggegooid als ze naar de grens konden worden gebracht. Omerna ging snel over dit laatste punt heen, wat geen verrassing was na zijn stommiteit met de Vuurwerkers. Nial luisterde net goed genoeg om te weten wanneer hij moest knikken. Omerna was een redelijke veldheer geweest, zolang iemand hem verteld had wat hij moest doen, maar met zijn huidige rang werd zijn ongelooflijke domheid vermoeiend. Hij had verslag gedaan van Morgases dood, haar lijk gezien en zonder enige twijfel herkend. Tot de dag waarop Nial hem rechtstreeks met haar confronteerde. Hij had de val van de Steen van Tyr afgedaan als ‘gerucht’, en hij ontkende nog steeds dat de sterkste burcht ter wereld ingenomen was door een strijdmacht van buiten. Er was verraad in het spel geweest, hield hij vol, een Hoogheer had de Steen aan Altor en Tar Valon verraden. Hij bleef beweren dat de ramp bij Falme en de moeilijkheden in Tarabon en Arad Doman het werk waren van Artur Haviksvleugels legers, die over de Arythische Oceaan waren teruggekomen. Hij was ervan overtuigd dat Siuan Sanche helemaal niet was afgezet, dat Altor krankzinnig en stervende was, dat Tar Valon koning Galdrian met opzet had vermoord om de burgeroorlog in Cairhien te laten losbarsten, en dat deze drie ‘feiten’ op de een of andere manier te maken hadden met die vreemde geruchten, die altijd van zo aangenaam ver weg kwamen. Verhalen over mensen die in vlammen uitbarstten of van nachtmerries die zomaar uit de lucht kwamen vallen en hele dorpen afslachtten. Hij was er nog niet zeker van hoe, maar hij werkte aan een groots idee waarin, naar zijn veronderstelling, alle plannen van de feeksen werden ontmaskerd en Tar Valon in handen van Nial werd gebracht. Zo deed Omerna altijd; óf hij verzon drogredenen voor gebeurtenissen, óf hij viste geruchten van de straat op en nam die gretig aan. Hij bracht een hoop tijd door met het luisteren naar geruchten in landhuizen en op straat. Hij werd niet alleen gezien in taveernes waar hij dronk met Jagers naar de Hoorn, maar het was eveneens een publiek geheim dat hij grote sommen geld had betaald voor niet minder dan drie zogenaamde Hoorns van Valere. Elke keer had hij het ding naar het platteland meegenomen en er dagen op staan toeteren, tot zelfs hij moest erkennen dat er geen dode, legendarische helden uit hun graven kwamen aanrijden. Desondanks zouden deze mislukkingen hem er in de toekomst waarschijnlijk niet van weerhouden iets in een donker straatje of in de achterkamer van een herberg te weten te komen. Kort en goed kwam het hierop neer: een verspiedermeester hoorde zelfs zijn eigen gezicht in de spiegel te wantrouwen, maar Omerna geloofde alles. Eindelijk kwam de man aan het eind van zijn verhaal en Nial zei: ‘Ik zal aan je verslagen de aandacht schenken die ze verdienen. Je hebt het goed gedaan.’ De manier waarop de kerel zijn borst vooruitstak en zijn wapenrok gladstreek... ‘Laat me nu alleen. Als je weggaat, stuur Balwer naar binnen. Ik moet een paar brieven opstellen.’

‘Natuurlijk, mijn heer kapiteinheer-gebieder. Ah.’ Midden in zijn buiging, schoot Omerna nog iets te binnen en hij rommelde in de zak van zijn witte onderjas. Hij trok er een kleine koker van bot uit, die hij aan Nial gaf. ‘Dit kwam vanmorgen bij de duiventil aan.’ Er liepen drie dunne rode strepen over de hele lengte van de koker, die aangaven dat hij met ongebroken waszegels naar Nial gebracht moest worden. En de man had het bijna vergeten.

Omerna wachtte, zonder twijfel in de hoop iets van de inhoud te vernemen, maar Nial wuifde hem weg. ‘Vergeet Balwer niet. Als Mattin Stepaneos bereid is zich bij me te voegen, moet ik hem schrijven en kijken of ik wat gewicht eraan toe kan voegen opdat hij de juiste beslissing neemt.’ Omerna kon niet anders dan opnieuw een buiging maken en vertrekken.

Terwijl de deur achter de man dichtviel, bleven Nials vingers slechts spelen met de koker. Deze zeldzame, bijzondere boodschappen brachten zelden goed nieuws. Hij stond langzaam op – de laatste tijd voelde hij soms de leeftijd in zijn botten – en vulde een eenvoudige, zilveren roemer met vruchtenwijn, maar liet die op tafel staan terwijl hij een leren map opensloeg, met sierkrullen en afgezet met linnen. Er lag één vel dik papier in dat verkreukeld was en gedeeltelijk ingescheurd; de kleurkrijttekening van een straatkunstenaar van twee mannen die in de wolken vochten. De een had een gezicht van vuur, de ander had donker roodachtig haar. Altor.

Al zijn plannen om de valse Draak de pas af te snijden waren mislukt, al zijn hoop verdwenen om het getij van diens verovering te vertragen, om hem af te leiden. Had hij te lang gewacht? Altor te machtig laten worden? Als dat zo was, was er nog maar één manier om snel met hem af te rekenen; een mes in het donker, een pijl van een daktop. Hoe lang mocht hij nog wachten? Durfde hij het gevaar aan om niet te wachten? Te veel haast kon zeker even rampzalig zijn als te lang wachten. ‘Mijn heer heeft naar mij gevraagd?’

Nial keek naar de man die zo stil was binnengekomen. Op het oog leek het nauwelijks mogelijk dat hij kon bewegen zonder bij zijn komst te ritselen. Alles aan hem was dun en spichtig. Zijn bruine jas hing om knokige schouders en zijn benen leken te knappen onder zijn magere gewicht. Hij bewoog zich als een hoppende vogel. ‘Geloof je dat de Hoorn van Valere de dode helden zal oproepen om ons te redden, Balwer?’

‘Misschien, heer,’ zei Balwer en hij vouwde zijn handen zorgvuldig. ‘Misschien niet. Zelf zou ik er niet op rekenen.’ Nial knikte. ‘En denk je dat Mattin Stepaneos zich bij me aan zal sluiten?’

‘Opnieuw: misschien. Hij wil geen einde als een dode koning of als een speelpop. Zijn eerste en enige zorg is om vast te houden aan de Bladerkroon. Het leger dat zich in Tyr verzamelt, laat hem zweten.’ Balwer glimlachte dun door even zijn lippen opeen te drukken. ‘Hij heeft openlijk gesproken over het aanvaarden van uw voorstel, heer, maar aan de andere kant heb ik zojuist vernomen dat hij in verbinding staat met de Witte Toren. Kennelijk heeft hij ergens mee ingestemd, hoewel ik nog niet weet met wat.’

De wereld wist dat Abdel Omerna de verspiedermeester van de Kinderen was. Een dergelijke rang zou natuurlijk geheim moeten zijn, maar staljongens en bedelaars wezen hem in de straat aan, zij het omzichtig, zodat de gevaarlijkste man van Amadicia hen niet zou opmerken. De waarheid was dat de dwaze Omerna een vals vaandel was, een stommeling die zelf niet wist dat hij een dekmantel vormde voor de ware meester der verspieders in de Burcht van het Licht: Sebban Balwer, Nials kleine, stijve, uitgedroogde schrijver met diens afkeurende mond. Een man die niemand ooit zou verdenken of de eer zou geven, zelfs als hij openlijk werd aangewezen.

Terwijl Omerna alles geloofde, geloofde Balwer niets, misschien niet eens in Duistervrienden of de Duistere zelf. Balwer geloofde alleen in het gluren over andermans schouders, in het gespitst luisteren naar gefluister en in het blootleggen van ieders geheimen. Hij zou natuurlijk elke meester even goed gediend hebben als Nial; des te beter. Wat Balwer te weten kwam, was nooit vertroebeld door wat volgens hém waar was, of door wat hij wilde dat waar was. Hij nam niets zomaar aan en slaagde er altijd in de waarheid bloot te leggen. ‘Het is niet meer dan ik van Illian verwachtte, Balwer, maar zelfs hij kan worden overgehaald.’ Hij móést worden overgehaald. Het hoefde nog niet te laat te zijn. is er nog enig fris nieuws uit de Grenslanden?’

‘Nog niet, heer. Maar Davram Bashere is in Caemlin. Met dertigduizend lichte ruiters, zegt mijn tipgever; maar ik denk niet meer dan de helft daarvan. Hij zou Saldea niet te veel willen verzwakken, hoe rustig het in de Verwording ook is, zelfs al zou Tenobia hem bevelen het te doen.’

Nial gromde. Zijn linkerooghoek trilde. Hij gleed met een vinger over de schets in de map; het werd verondersteld een goede gelijkenis van Altor te zijn. Bashere in Caemlin; een goede reden voor Tenobia om zich op het platteland voor zijn gezant te verstoppen. Er was geen goed nieuws uit de Grenslanden, wat Omerna ook dacht. De ‘kleine’ opstanden waar Omerna verslag over uitbracht, waren klein, maar niet het soort opstanden volgens zijn ideeën. Langs de grens met de Verwording twistten mensen die Altor een valse Draak noemden met zij die hem zagen als de Herrezen Draak. Omdat Grenslanders waren wat ze waren, vlamden deze twisten soms op tot kleinschalige gevechten. Die waren in Shienar begonnen, omstreeks het tijdstip van de val van de Steen in Tyr. Dat bevestigde de betrokkenheid van de feeksen, als dat al nodig was. Hoe dit alles zou uitvallen was, volgens Balwer, twijfelachtig.

Dat Altor in Caemlin vastzat, was een van de weinige dingen waar Omerna gelijk in had gehad. Maar waarom, met Bashere en de Aiel en de feeksen? Zelfs Balwer kon daar geen antwoord op geven. Wat de reden ook was, het Licht zij ervoor geprezen! Het gepeupel rond de Profeet hield zich weliswaar bezig met geplunder in het noorden van Amadicia, maar zij versterkten hun greep en doodden iedereen of deden allen op de vlucht slaan die weigerden zich voor de Profeet of de Herrezen Draak uit te spreken. Ailrons leger was alleen maar niet verder teruggetrokken, omdat die vervloekte Profeet niet verder optrok. Alliandre en de anderen, die zich volgens Omerna zo graag bij hem wilden aansluiten, treuzelden slechts en hielden zijn gezanten met doorzichtige verontschuldigingen en vertragingen op afstand. Hij vermoedde dat ze evenmin als hij wisten in welke richting ze zouden springen.

Op het oog leek alles op dit ogenblik Altors kant op te gaan, behalve wat hem vasthield in Caemlin, maar Nial was altijd op zijn gevaarlijkst als hij in aantal werd overtroffen en met zijn rug tegen de muur stond.

Als hij de geruchten mocht geloven, deed Carridin het goed in Altara en Morland, hoewel niet zo snel als Nial het wilde. Tijd was een even grote vijand als Altor of de Toren. Maar zelfs als Carridin het alleen maar bij geruchte goed deed, zou dat genoeg moeten zijn. Misschien was het tijd om de draakgezworenen uit te breiden tot in Andor. Misschien tot in Illian. Als Altors leger in Tyr Mattin Stepaneos al niet het Licht deed zien, dan maakten enkele overvallen boerderijen en dorpen nauwelijks verschil. De omvang van dat leger deed Nial de schrik om het hart slaan; als het maar de helft, of zelfs een kwart was van wat Balwer zei, zou het hem nog steeds doen schrikken. Iets dergelijks was sinds de dagen van Artur Haviksvleugel niet meer gezien. Zo’n leger zou mensen niet afschrikken en voor Nial laten kiezen, maar hen angstig achter de drakenbanier brengen. Als hij nog een jaar langer had gehad, een halfjaar, zou hij het kunnen opnemen tegen dat hele leger van Altor met zijn dwazen, schurken en Aielwilden. Maar alles was natuurlijk nog niet verloren. Alles was nooit verloren, zolang je nog leefde. Tarabon en Arad Doman waren even waardeloos voor Altor en de feeksen als voor hem; twee grote kuilen met schorpioenen. Alleen een dwaas stak daar zijn hand in, in plaats van te wachten tot een of meer schorpioenen elkaar afmaakten. Als Saldea verloren ging, wat hij nog niet wenste te aanvaarden, lagen Shienar, Arafel en Kandor nog steeds in de weegschaal, en een weegschaal kon zijn kant uitslaan. Als Mattin Stepaneos twee paarden tegelijk wilde berijden – dat had hij altijd al willen uitproberen – kon hij op het juiste paard gedwongen worden. Altara en Morland zouden naar de juiste partij worden gepord, en hij zou Andor in handen krijgen, of hij nu wel of niet zou besluiten dat een tik van Carridins zweep daarvoor nodig was. In Tyr hadden Balwers agenten Tedosian en Estanda ervan overtuigd zich bij Darlin aan te sluiten, waarbij een verzetsspelletje veranderde in een echte opstand. De man was ervan overtuigd dat hetzelfde in Cairhien en Andor bereikt kon worden. Nog een maand, twee op zijn hoogst, en Emon Valda zou vanuit Tar Valon aankomen. Nial kon het zonder Valda af, maar met hem zou het grootste deel van de strijdkrachten van Kinderen zich op één plek bevinden, gereed om daar gebruikt te worden waar ze het beste resultaat zouden geven. Ja, hij had nog een heleboel voordelen. Niets was zeker, maar alles groeide naar elkaar toe. Tijd was alles wat hij nodig had. Hij besefte dat hij de koker nog steeds vasthield. Met een duimnagel verbrak hij het waszegel en trok voorzichtig de dunne papierrol naar buiten. Balwer zei niets, maar perste zijn lippen weer op elkaar, al was het niet voor een glimlach. Omerna kon hij verdragen omdat de man een dwaas was, terwijl hijzelf liever verborgen bleef, maar hij vond het niet prettig dat Nial verslagen ontving die buiten hem om gingen, van onbekende mensen.

Het papier was overdekt met een dun, spinachtig gekrabbel in een geheimschrift dat weinigen buiten Nial kenden, en die waren niet in Amador. Zelf las hij het even gemakkelijk als zijn eigen handschrift. De handtekening deed hem met de ogen knipperen, net als de inhoud. Varadin was een van zijn beste persoonlijke agenten, of was dat geweest. Hij was een kledenkoopman die hem goede diensten bewees tijdens de Narigheden, terwijl hij zijn waren sleet in Altara, Morland en Illian. Met die winst vestigde hij zich als welgestelde koopman in Tanchico en leverde regelmatig fraaie tapijten en fijne wijnen aan de paleizen van de koning en de panarch, en aan de meeste edelen van hun hoven. Hij gaf daar altijd zijn ogen en oren de kost, waarna hij met meer dan winst thuiskwam. Nial had gedacht dat hij al een tijd geleden tijdens het oproer was gestorven. Dit was het eerste bericht van hem sinds een jaar. Na wat Varadin schreef, had Nial het beter gevonden indien de man een jaar geleden echt was doodgegaan. Het was een wild, onsamenhangend verhaal, geschreven door de trillende hand van een man op de rand van waanzin, over lieden die vreemde beesten bereden en over vliegende wezens, over Aes Sedai aan halsbanden en de Hailene. In de Oude Taal betekende dat Voorlopers, maar er was niet eens een poging om te verklaren waarom Varadin zo’n verschrikkelijke angst voor hen had, of wie zij verondersteld waren te zijn. De man had duidelijk hersenkoorts opgelopen toen hij toekeek hoe zijn land om hem heen ineenstortte.

Geërgerd verkreukelde Nial het papier en wierp het weg. ‘Eerst moet ik Omerna’s dwaasheden verdragen en nu dit. Wat heb je nog meer voor me, Balwer?’ Bashere. De zaken konden vervelend worden als Bashere opperste krijgsheer van Altors leger werd. De man had een naam. Voor hem een dolk in de schaduw?

Balwers ogen verlieten die van Nial geen moment, maar Nial wist dat de kleine papierprop op de vloer in Balwers hand zou eindigen, tenzij hij die verbrandde. ‘Vier dingen die van belang kunnen zijn, mijn heer. Het minst belangrijke eerst. De geruchten over ontmoetingen tussen de Ogier-steddings zijn waar. Voor Ogier lijken ze nogal haastig te handelen.’ Hij zei niet waar de ontmoetingen over gingen. Dat sprak voor zich; een mens in een Ogierse Stomp krijgen was even onmogelijk als een Ogier over te halen om te verspieden. Het was makkelijker om de zon ’s nachts te laten opgaan. ‘Er ligt ook een ongebruikelijk aantal schepen van het Zeevolk in de zuidelijke havens, die geen vracht innemen en niet wegzeilen.’

‘Waar wachten ze op?’

Even vertrok Balwers mond alsof zijn lippen werden dichtgestrikt. ik weet het nog niet, heer.’ Balwer hield er helemaal niet van dat er menselijke geheimen waren die hij niet kon blootleggen. Proberen om meer dan oppervlakkige dingen bij de Atha’an Miere te weten te komen was net een poging uit te zoeken hoe het Vuurwerkersgilde hun vuurwerk maakte; een oefening in zinloosheid. De Ogier zouden tenminste ooit eens de beslissingen van hun beraadslagingen openbaar kunnen maken.

‘Ga door.’

‘Het nieuws met iets meer belang is... nogal vreemd, heer. Ik heb betrouwbare verslagen dat Altor gezien is in Caemlin, in Tyr en in Cairhien, soms op dezelfde dag.’

‘Betrouwbaar? Betrouwbare waanzin. De heksen hebben waarschijnlijk twee of drie mannen die op Altor lijken, genoeg althans om iedereen om de tuin te leiden die hem niet kent. Dat zou een heleboel kunnen verklaren.’

‘Mogelijk, heer. Mijn verspieders zijn betrouwbaar.’

Nial sloeg de leren map dicht, waarmee Altors gezicht onzichtbaar werd. ‘En het belangrijkste nieuws?’

‘Ik heb het van twee bronnen in Altara – betrouwbare bronnen, mijn heer – dat de feeksen in Salidar beweren dat de Rode Ajah Logain hebben aangemoedigd om een valse Draak te worden. Ze hebben hem feitelijk bijna als zodanig opgezet. Ze houden Logain in Salidar vast – of een man die beweert Logain te zijn – en laten hem aan edellieden zien die ze daarnaartoe brengen. Ik heb geen bewijs, maar ik vermoed dat ze hetzelfde verhaal vertellen aan iedere vorst die ze kunnen bereiken.’ Nadenkend bestudeerde Nial de banieren boven zijn hoofd. Zij vertegenwoordigden vijanden van bijna ieder land. Geen van hen had hem ooit twee keer verslagen, en slechts een paar één keer. De banieren waren nu allemaal verbleekt van ouderdom. Net als hij. Maar hij was nog niet genoeg vergaan om het einde te kunnen zien van wat hij begonnen was. Elke vlag was in een bloedige strijd genomen. Een strijd waarin je nooit echt wist wat er buiten je zicht gebeurde, waar een zekere overwinning of een zeker verlies even kortstondig kon zijn. De zwaarste slag die hij ooit geleverd had, toen tijdens de Narigheden bij Moisen de legers in de nacht op elkaar stootten, was feitelijk een mooie zomerdag geweest, vergeleken met de slag die hij nu vocht. Had hij het bij het verkeerde eind? Was de Toren werkelijk gebroken? Een of andere strijd tussen de Ajahs? Waarover? Altor? Als de heksen onder elkaar vochten, zouden vele Kinderen bereid zijn om Carridins oplossing te kiezen, namelijk een vernietigende aanval op Salidar, en de dood van zoveel mogelijk feeksen. Mensen die een gedachte aan morgen als vooruitdenken beschouwden, maar nooit dachten aan de week erna of de komende maand, laat staan het volgend jaar. Zoals Valda; misschien was het maar goed dat hij Amador nog niet bereikt had. Rhadam Asunawa, de Groot-Inquisiteur van de Ondervragers, was er ook zo een. Valda wilde altijd een bijl gebruiken, zelfs als een ponjaard beter geschikt was voor de taak. Asunawa wilde elke vrouw die ooit een nacht in de Toren had doorgebracht, gisteren al opgehangen hebben; hij wilde elk boek dat Aes Sedai of de Ene Kracht noemde, verbranden, en de woorden zelf verbannen. Asunawa dacht alleen daaraan, zonder op de kosten te letten. Nial had te hard gewerkt en te veel ingezet om dit in de ogen van de wereld te laten uitlopen op een strijd tussen de Kinderen en de Toren.

Maar eigenlijk deed het er niet toe of hij ongelijk had, want dat kon nog steeds in zijn voordeel zijn. Misschien nog meer dan bij zijn gelijk. Met een beetje geluk kon hij de Witte Toren onherstelbaar vernietigen en de feeksen aan scherven slaan, die makkelijk tot stof konden worden vermalen. Altor zou dan zeker falen, terwijl hij nog bedreigend genoeg was om als prikkel gebruikt te worden. En hij kon dicht bij de waarheid blijven. Behoorlijk dichtbij. Zonder zijn ogen van de banieren af te nemen, zei hij: ‘De breuk in de Toren is echt. De Zwarte Ajah is opgestaan, de overwinnaars hebben de Toren behouden en de verliezers zijn verdreven en likken hun wonden in Salidar.’ Hij keek naar Balwer en glimlachte bijna. Een van de Kinderen zou hem hebben tegengesproken en gezegd dat er geen Zwarte Ajah was of, nog waarschijnlijker, dat alle heksen Duistervrienden waren. Dat zou het nieuwste Kind hebben gezegd. Balwer keek hem slechts aan, en helemaal niet alsof hij zojuist elke waarheid waar de Kinderen voor stonden, had geschonden. ‘Het enige dat wij dienen te besluiten is of de Zwarte Ajah gewonnen heeft of verloren. Ik denk dat ze gewonnen hebben. De meeste mensen zullen geloven dat wie de Toren heeft de echte Aes Sedai zijn. Laat hen de échte Aes Sedai maar verbinden met de Zwarte Ajah. Altor is een schepsel van de Toren, een vazal van de Zwarte Ajah.’ Hij lichtte zijn wijnbeker op en nam een slokje; het hielp niet tegen de hitte. ‘Misschien kan ik de reden waarom ik nog niet tegen Salidar ben opgetrokken, erin opnemen.’ Hij had door zijn gezanten het niet optrekken gebruikt als bewijs dat hij het gevaar Altor heel ernstig nam. Hij was eerder bereid om de heksen op de drempel van Amadicia te laten bijeenkomen dan van de dreiging van de valse Draak afgeleid te worden. ‘De vrouwen daar zijn na al die jaren ontzet over hoe de Zwarte Ajah zich heeft uitgebreid, en eindelijk afkerig van het kwaad waarin zij waren verzonken...’ Zijn vindingrijkheid was uitgeput – het waren allemaal dienaren van de Duistere; van welk kwaad konden zij zich afkeren? – maar Balwer nam het vrij vlot over.

‘Misschien hebben ze besloten zich aan de genade van mijn heer te onderwerpen, misschien hem om bescherming te vragen. Verliezers in een opstand, zwakker dan hun tegenstanders, bevreesd om verpletterd te worden. Een man die van een hoge rots valt, een zekere dood tegemoet, zal zijn hand uitstrekken naar zelfs zijn ergste vijand. Misschien...’ Balwer tikte nadenkend met zijn knokige vingers tegen de lippen. ‘Misschien zijn ze bereid om berouw te tonen over hun zonden en hun Aes Sedai-zijn te verwerpen?’

Nial staarde hem aan. Hij vermoedde dat het kwaad van Tar Valons heksen een van de dingen was waar Balwer niet in geloofde. ‘Zoiets verwacht ik van Omerna.’

Het gezicht van zijn schrijver bleef onaangedaan, maar hij wreef zijn handen over elkaar zoals hij altijd deed wanneer hij zich beledigd achtte. ‘Zoiets mag u van hem verwachten, mijn heer, maar het is ook juist het verhaal dat druk besproken wordt op de plaatsen waar hij zijn oren te luisteren legt, op straat en in herbergen waar edellieden bij een glas wijn roddelen. Daar wordt nimmer over ongerijmdheden gelachen; men luistert er alleen naar. Wat te ongerijmd is om te geloven, wordt geloofd omdat het te ongerijmd is voor een leugen.’

‘Wat wou jij dan voorstellen? Ik ga geen gerucht verspreiden over Kinderen die met feeksen onderhandelen.’

‘Het zou slechts een gerucht zijn, heer.’ Nials blik verhardde zich en Balwer spreidde zijn handen. ‘Zoals u wenst, heer. Iedere keer als een gerucht herhaald wordt, wordt het opgesierd, dus een eenvoudig verhaal is het beste; dan heeft de kern de meeste kans om te blijven bestaan. Ik stel u vier geruchten voor, heer, niet één. Het eerste is dat de verdeeldheid in de Toren veroorzaakt is door de Zwarte Ajah. Het tweede, dat de Zwarte Ajah heeft gewonnen en nu de Toren beheerst. Het derde: de Aes Sedai in Salidar zijn ontzet en vervuld van afkeer en verwerpen hun Aes Sedai-zijn. Ten vierde: zij hebben u benaderd en verzoeken vergeving en bescherming. Voor de meeste mensen zal elk van deze geruchten het andere bevestigen.’ Balwer trok aan zijn jas en toonde een dunne, zelfgenoegzame glimlach.

‘Heel goed Balwer. Het zij zo.’ Nial nam een grotere slok van de wijn. De hitte deed hem zijn leeftijd voelen. Zijn botten voelden bros. Maar hij zou lang genoeg meegaan om de valse Draak vernietigd te zien en de wereld verenigd om Tarmon Gai’don tegemoet te treden. Dit zou het Licht hem toch zeker wel gunnen, ook al mocht hij het niet beleven om de Laatste Slag aan te voeren. ‘En ik wens dat Elayne Trakand en haar broer Gawein gevonden worden, Balwer, en naar Amador gebracht. Zorg ervoor. Je mag nu gaan.’

Maar Balwer aarzelde. ‘Heer, u weet dat ik nimmer enige gedragslijn voorstel.’

‘Maar je wilt er nu een voorstellen. Wat?’

‘Zet Morgase onder druk, heer. Er is meer dan een maand verstreken en nog steeds overwéégt zij uw voorstel. Zij...’

‘Genoeg, Balwer.’ Nial zuchtte. Soms wenste hij dat Balwer geen Amadiciaan was, maar een Cairhienin, die het Spel der Huizen met de moedermelk had ingekregen. ‘Morgase is me elke dag meer verplicht, ook al denkt ze van niet. Ik had het beter gevonden als ze het voorstel onmiddellijk aanvaard had – dan kon ik vandaag Andor in opstand laten komen tegen Altor, met een grote macht van Kinderen als ruggensteun – maar elke dag dat ze mijn gast blijft, bindt haar vaster aan mij. Uiteindelijk zal ze erachter komen dat ze zich met mij verbonden heeft omdat de wereld dat gelooft, en is ze zo stevig ingepakt dat ze nimmer kan ontsnappen. En niemand zal ooit kunnen zeggen dat ik haar gedwongen heb, Balwer. Dat is belangrijk. Het is altijd moeilijker je los te maken van een verbintenis waarvan de wereld denkt dat je die vrijwillig aangegaan bent, dan een waarvan je kunt bewijzen dat je ertoe gedwongen werd. Roekeloze haast leidt tot vernietiging, Balwer.’

‘Zoals mijn heer zegt.’

Nial gebaarde hem te gaan, en de man vertrok buigend. Balwer begreep het niet. Morgase was een sterke tegenstander. Als ze te veel onder druk werd gezet, zou ze zich omkeren en vechten, hoe haar kansen ook lagen. Maar als er genoeg aandrang werd uitgeoefend, zou ze de vijand bevechten die ze dacht te zien, en de val die om haar heen werd opgebouwd pas ontwaren als het te laat was. Voor hem drong de tijd, al de jaren dat hij geleefd had, al de maanden die hij zo wanhopig nodig had, maar hij liet zijn plannen niet door haast in duigen vallen.

De neerstortende valk raakte de eend met uiteenspattende veren. De vogels scheidden zich en de eend tuimelde naar de grond. De valk zwenkte scherp in de wolkeloze lucht, schoot neer op zijn vallende prooi en greep hem in zijn klauwen. Het gewicht van de eend trok hem omlaag, maar hij vocht zich moeizaam naar de mensen die beneden wachtten.

Morgase vroeg zich af of ze op die valk leek, te trots en te vastbesloten om te beseffen dat ze een prooi had vastgegrepen die te zwaar voor haar vleugels was. Ze probeerde de teugels niet zo strak in haar met handschoenen bedekte handen te houden. Haar breedgerande witte hoed met de lange witte pluimen verschafte enige bescherming tegen de meedogenloze zon, maar het zweet parelde op haar gezicht. In haar rijkleren van met goud geborduurde groene zijde zag ze er niet uit als een gevangene.

De uitgestrekte weide van verdroogd bruin gras werd bevolkt door mensen te paard en te voet. Een groepje muzikanten in blauwe tabberds met wit borduursel maakte muziek op fluiten, hanous en kleine trommen, en bracht een lichtvoetig wijsje ten gehore dat paste bij een gekoelde wijn in de middag. Tien valkeniers in lange, fraai bewerkte leren vesten over wapperende witte hemden streelden de gekapte valken op hun gehandschoende armen, of rookten korte pijpen en bliezen wolken blauwe rook naar hun vogels. Tweemaal zoveel bedienden in livrei liepen rond met fruit en wijn in gouden roemers op gouden bladen. Een groep mannen in blinkende maliën omringde de weide, net binnen de bomen met hun kale takken. Alles ten dienste van Morgase en haar gevolg, om ervoor te zorgen dat de valkenjacht veilig verliep. Dat was in ieder geval de verstrekte reden, hoewel de mensen van de Profeet zo’n tweehonderd span verder naar het noorden zaten en het weinig aannemelijk leek dat de rovers zich zo dicht bij Amador zouden wagen. De vrouwen om haar heen op hun merries en ruinen waren gekleed in glanzend zijden rijkleding en droegen breedgerande hoeden met een weelde aan gekleurde pluimen. Hun haren waren opgemaakt in lange krullen, wat in zwang was aan het hof van Amadicia. Maar Morgases gevolg bestond in werkelijkheid uit Basel Gil, die naast haar ongemakkelijk op zijn paard zat. Zijn wambuis van metalen plaatjes spande zich om zijn middel over de roodzijden jas die ze voor hem had verkregen, zodat hij niet de mindere was van de dienaren. De ander was Paitr Conel, die zich nog veel ongemakkelijker voelde in de rood-witte pagejas, en even zenuwachtig bleef als op de dag dat zij hem aan haar gevolg had toegevoegd. De vrouwen waren edelen van Ailrons hof, die ‘vrijwillig’ Morgases hofvrouwen waren. De arme baas Gil speelde met zijn zwaard en keek mismoedig naar de Witmantels. Dat waren ze, hoewel ze hun witte mantels niet droegen. Dat gebeurde altijd wanneer zij haar vanuit de Burcht van Licht begeleidden. En het waren bewakers. Als ze probeerde om te ver weg te rijden of te lang weg te blijven, zou hun bevelhebber, een jongeman met harde ogen die Norowhin heette en het haatte om zich als iets anders voor te doen dan een Witmantel, haar ‘aanraden’ naar Amador terug te keren, omdat de hitte te groot was of vanwege een plotseling gerucht over bandieten in de buurt. Men kon niet met vijftig man gaan redetwisten, niet met enige waardigheid. De eerste keer had het maar een haartje gescheeld of Norowhin had haar teugels gegrepen. Dat was de reden waarom ze zich bij deze ritjes niet liet begeleiden door Tallanvor. Die jonge dwaas zou op haar eer en haar rechten staan, al had hij honderd man tegenover zich. Hij besteedde zijn vrije tijd aan zwaardoefeningen alsof hij erop rekende dat hij vechtend een weg naar de vrijheid voor haar moest banen.

Ze schrok op toen een briesje haar gezicht raakte. Ze besefte dat Laurain uit haar zadel leunde om haar met een wit kanten waaier koelte toe te wuiven. Het was een slanke jonge vrouw met donkere ogen die iets te dicht bij elkaar stonden. Ze toonde altijd een onnozel glimlachje. ‘Het moet toch zo bevredigend voor uwe majesteit zijn om te vernemen dat haar zoon is toegetreden tot de Kinderen van het Licht. En zo snel in rang is gestegen.’

‘Dat zou geen verrassing mogen zijn,’ zei Altalin, die haar eigen ronde gezichtje koelte toewuifde. ‘Natuurlijk rijst de zoon van hare majesteit snel, zoals de zon in al haar pracht doet.’ Ze genoot van het instemmende gemompel van enkele andere vrouwen over het armzalige woordgrapje.

Morgase behield een uitgestreken gezicht, maar met moeite. Nials laatste nieuws tijdens een van zijn verrassingsbezoekjes had haar geschokt. Galad een Witmantel! Hij was tenminste veilig, had Nial gezegd. Maar niet in staat haar te bezoeken door de plichten die hij als Kind van het Licht had. Maar hij zou zeker bij haar geleide zijn als ze naar Andor terugkeerde aan het hoofd van een leger van de Kinderen. Nee, Galad was net als Elayne of Gawein evenmin veilig. Misschien wel minder. Het Licht geve dat Elayne veilig in de Witte Toren verbleef. Het Licht geve dat Gawein in leven was. Nial beweerde niet te weten waar hij was, alleen dat hij niet in Tar Valon was. Galad was een mes op haar keel. Nial zou nooit zo grof zijn om erop te duiden, maar één bevel kon Galad naar een plek sturen waar hij zeker zou sterven. De enige bescherming die hij genoot, was Nials overtuiging dat ze voor hem minder voelde dan voor Elayne en Gawein. ‘Ik ben blij voor hem, als dat het is wat hij zoekt,’ zei ze onverschillig. ‘Maar hij is Taringaels zoon, niet de mijne. Taringael was een staatshuwelijk, begrijp je. Het is vreemd, maar hij is al zo lang dood dat ik me nog nauwelijks zijn gezicht voor de geest kan halen. Galad is vrij om te doen wat hij wil. Het is Gawein die de Eerste Prins van het Zwaard zal zijn, wanneer Elayne mij opvolgt op de Leeuwentroon.’ Ze wuifde een dienaar met een roemer op een blad weg. ‘Nial had ons toch wel behoorlijke wijn kunnen geven?’ Ze werd beantwoord door een golf van opgewonden gekwetter. Ze had enig resultaat met haar poging hen voor zich te winnen, maar niemand zou zomaar Pedron Nial voor het hoofd willen stoten, niet ergens waar hij het zou vernemen. Morgase nam elke gelegenheid in hun aanwezigheid te baat om hem te beledigen. Het overtuigde hen van haar moed, en dat was belangrijk, zelfs om het kleinste beetje steun te krijgen. Het was misschien nog belangrijker voor haar eigen geest; het hielp haar haar droombeeld dat ze niet Nials gevangene was, vast te houden, ik heb gehoord dat Rhand Altor de Leeuwentroon als jachtbuit tentoonstelt.’ Dat was Marande, een knappe vrouw met een hartvormig gezicht, die iets ouder was dan de anderen. Ze was de zuster van de Hoogzetel van Huis Algoran, en zelf een machtige vrouw, misschien machtig genoeg om Ailron te weerstaan, maar niet Nial. De anderen trokken hun paarden opzij, toen ze haar vos dichter naar Morgase dreef. Niemand wilde blijkbaar enige steun of vriendschap van Marande verwerven.

‘Ik heb zoiets opgevangen,’ zei Morgase zorgeloos. ‘De leeuw is een gevaarlijk dier om op te jagen, en de Leeuwentroon nog meer. Vooral voor een man. Hij doodt altijd de man die hem najaagt.’ Marande glimlachte, ik heb ook gehoord dat hij hoge plaatsen vergeeft aan geleiders.’

Dat leverde verontruste blikken en gemompel van de andere vrouwen op. De kleine Marewin, nauwelijks meer dan een meisje, zwaaide in haar hoge zadel heen en weer alsof ze flauw ging vallen. Het nieuws van Altors pardon had de vreselijkste verhalen doen ontstaan. Morgase hoopte vurig dat het slechts geruchten waren. Het Licht geve dat het allemaal geruchten waren, over geleiders die zich in Caemlin verzamelden, vrijelijk rondliepen in het koninklijk paleis en een schrikbewind in de stad voerden.

‘Je hoort nogal veel,’ zei Morgase. ‘Breng je al je tijd luisterend aan deurspleten door?’

Marandes glimlach werd breder. Ze had aan de druk moeten toegeven en was een van Morgases dienaressen geworden, maar ze was machtig genoeg om haar ongenoegen onbevreesd te tonen. Ze leek op een doorn diep in de voet; onmogelijk te verwijderen en bij elke stap scherp en pijnlijk. ‘Naast het genoegen om uwe majesteit te dienen, heb ik weinig tijd over, maar ik probeer elk nieuwtje uit Andor te horen. Opdat ik met uwe majesteit een gesprek kan voeren. Ik hoor dat de valse Draak dagelijks omgaat met Andoraanse edelen. Vrouwe Arymilla en vrouwe Naean, heer Jarin en heer Lir. En anderen, vrienden van hen.’ Een valkenier hief een gekapte glanzende grijze vogel met zwarte vleugels op naar Morgase. Er rinkelden zilveren belletjes aan de klauw-riempjes terwijl hij zich over de handschoen van de valkenier verplaatste.

‘Dank je, maar ik heb vandaag genoeg van de valkenjacht,’ zei Morgase, en met stemverheffing: ‘Baas Gil, verzamel de geleide. Ik keer naar de stad terug.’

Gil schrok op. Hij wist heel goed dat hij slechts achter haar mocht meerijden, maar hij begon te wuiven en bevelen te schreeuwen naar de Witmantels alsof hij geloofde dat zij hem zouden gehoorzamen. Morgase zelf keerde haar zwarte merrie onmiddellijk. Uiteraard liet ze het dier stapvoets gaan. Norowhin zou zich als een bliksemflits op haar hebben gestort als hij een gelegenheid zag waarin ze zou kunnen ontsnappen.

Zoals het nu stond, galoppeerden de Witmantels als een geleide om haar heen nog voor de merrie tien stappen had gezet en ze de rand van de weide had bereikt. Norowhin reed naast haar, een tiental mannen voor haar en de rest vlak achter haar. Het werd aan de dienaren, muzikanten en valkeniers overgelaten om alles te verzamelen en zo snel mogelijk te volgen.

Gil en Paitr namen hun plaatsen achter haar in, gevolgd door haar hofvrouwen. Marande toonde haar glimlach nu als een overwinningsteken, hoewel enkele anderen afkeurend keken. Niet te openlijk – zelfs al had de vrouw zich voor Nial moeten buigen, dan bleef ze in Amadicia toch een macht waarmee je rekening moest houden – maar de meesten deden hun best een taak uit te voeren die ze niet gewild hadden. Voor het overgrote deel zouden ze waarschijnlijk Morgase uit eigen wil vergezellen; ze hielden niet van hun verblijf in de Burcht van Licht.

Morgase zou zelf geglimlacht hebben, als ze er maar zeker van kon zijn dat Marande dat niet kon zien. De enige reden waarom ze de vrouw al niet weken geleden had weggestuurd, was haar losse tong. Marande genoot ervan om haar te steken met het verlies van Morgases greep op Andor, maar de namen die ze koos waren voor Morgase een balsem. Allen waren mannen en vrouwen die zich tegen haar verzet hadden tijdens de Opvolging, allemaal slaafse volgelingen van Gaebril. Ze had niet minder van hen verwacht, en niet meer. Als Marande anderen had genoemd, zouden de gevolgen anders zijn geweest. Heer Pelivar of Abelle of Luan, vrouwe Arathelle, Ellorien of Aemlyn. Anderen. Zij waren nooit in Marandes stekeligheden genoemd, en dat zou zeker gebeurd zijn als er enig gefluister over hen uit Andor haar aandacht getrokken had. Zolang Marande hen niet noemde, was er op zijn minst hoop dat zij niet allemaal voor Altor geknield hadden.

Ze hadden Morgases eerste aanspraak op de troon ondersteund, en ze zouden het misschien weer doen, als het Licht het wilde. Het bijna bladerloze bos maakte plaats voor een harde zandweg, die hen naar het zuiden en Amador bracht. Stukken bos werden afgewisseld met kreupelhout en braakliggende velden binnen stenen muurtjes, met huizen met rieten daken en schuren die een eind van de weg lagen. Er waren zoveel mensen op de weg, die zoveel stof opjoegen dat Morgase een zijden doek voor haar gezicht bond, hoewel de mensen haastig opzijgingen zodra ze een glimp opvingen van de grote groep geharnaste en gewapende mannen. Sommige schoten zelfs de bomen in of sprongen over de muurtjes en stoven weg over de velden. De Witmantels sloegen geen acht op hen en er verschenen geen boeren die hun vuist schudden of tegen de ruiters schreeuwden. Een paar boerderijen zagen er verlaten uit, zonder kippen of dieren. Op de weg reed nu eens een ossenkar, dan weer liep er een man met een paar schapen of een jonge vrouw die een troep ganzen dreef. Het waren kennelijk allemaal mensen uit de buurt. Sommigen droegen een pak op hun schouder, of een uitpuilend ransel, maar de meesten hadden niets en liepen alsof ze niet wisten waar ze naartoe gingen. Elke keer wanneer het Morgase werd toegestaan Amador te verlaten, zag ze steeds meer van dit laatste soort, welke kant ze ook opging. Terwijl Morgase de doek over haar neus verschoof, keek ze vanuit haar ooghoeken naar Norowhin. Hij was ongeveer even oud en groot als Tallanvor, maar daar eindigde de vergelijking. Onder zijn glanzende kegelhelm was zijn gezicht rood en verbrand, en hij was nooit knap geweest. Met zijn magere bouw en uitstekende neus deed hij haar aan een houweel denken. Elke keer wanneer ze de Burcht verliet, voerde hij haar ‘geleide’ aan, en elke keer probeerde zij een gesprek met hem aan te knopen. Witmantel of niet, elke duimbreedte die ze hem van haar gevangenbewaarder tot iets anders kon verschuiven was een overwinning. ‘Zijn deze mensen vluchtelingen voor de Profeet, Norowhin?’ Ze konden het niet allemaal zijn; er trokken er evenveel naar het noorden als naar het zuiden.

‘Nee,’ zei hij kortaf, zonder haar zelfs maar aan te kijken. Zijn ogen speurden de weg af alsof hij ieder moment iemand verwachtte die haar kwam redden.

Dat was helaas het soort antwoord dat ze tot dusver gekregen had, maar ze hield vol. ‘Wie zijn het dan? Toch geen Taraboners? Het lukt jullie goed hen door te sturen.’ Ze had een groepje Taraboners gezien, een vijftigtal mannen, vrouwen en kinderen, smerig en bijna omvallend van vermoeidheid, die door bereden Witmantels als vee naar het westen werden gedreven. Alleen de bittere wetenschap dat ze helemaal niets kon uitrichten had haar tong in bedwang kunnen houden. ‘Amadicia is een vruchtbaar land. Zelfs deze droogte kan na slechts een paar maanden toch niet zoveel mensen van hun boerderijen verdreven hebben?’

Norowhins gezicht vertrok. ‘Nee,’ zei hij uiteindelijk. ‘Het zijn vluchtelingen van de valse Draak.’

‘Maar hoe dan? Hij is zo’n honderd roede van Amadicia.’ Opnieuw was de strijd duidelijk op zijn roodverbrande gezicht af te lezen; hij kon de woorden niet vinden of wilde ze niet zeggen. ‘Ze geloven dat hij de ware Herrezen Draak is,’ zei hij ten slotte met afkeer. ‘Ze zeggen dat hij alle banden gebroken heeft, volgens de Voorspellingen. Mannen verlaten hun heren, gezellen verlaten hun meesters. Mannen verlaten hun gezin, en vrouwen hun echtgenoten. Het is een plaag die door de wind wordt verspreid, een wind die uit de valse Draak stamt.’

Morgases ogen vielen op een jongeman en een vrouw die ineengedoken in elkaars armen stonden toe te kijken naar het voorbijrijden van de geleide. Hun gezichten waren besmeurd met vuile zweetstrepen, en hun kleren zaten onder het stof. Ze zagen er hongerig uit, met ingevallen wangen en ogen die te groot waren. Kon dit in Andor gebeuren? Had Rhand Altor dit Andor ook aangedaan? Als hij dat heeft, zal hij ervoor boeten. Het probleem was er zeker van te zijn dat de genezing niet erger was dan de vloek. Om Andor hiervan, zelfs zoiets, te bevrijden, en het aan de Witmantels te overhandigen... Ze probeerde het gesprek gaande te houden, maar toen hij meer woorden had opgedist dan hij ooit in één keer tegen haar gezegd had, trok Norowhin zich terug in enkele lettergrepen. Het maakte niet uit; als hij één keer door zijn terughoudendheid was heengebroken, kon ze het nogmaals proberen.

Ze draaide zich om in het zadel om de man en de vrouw nog eens te zien, maar die werden verborgen achter de Witmantels. Het deed er ook niet toe. Hun gezichten zouden in haar geheugen blijven, tezamen met haar belofte.

10

Een gezegde uit de Grenslanden

Heel even verlangde Rhand terug naar de dagen dat hij in zijn eentje door de gangen van het paleis kon dwalen. Vanmorgen werd hij vergezeld door Sulin en twintig Speervrouwen, door Bael, het stamhoofd van de Goshien, door een handvol Sovin Nai, Meshanden van de Jhirad Goshien vanwege Baels eer, en door Bashere met een vijftal Saldeanen met haviksneuzen. Ze vulden de brede gang met de vele wandkleden. De in cadin’sor gestoken Far Dareis Mai en Sovin Nai keken dwars door de bedienden heen, die bogen of een snelle knix maakten en zorgden dat ze wegkwamen. De jongere Saldeanen banjerden mee in hun korte jassen en met hun bolle kniebroeken in de laarzen gestoken. Zelfs hier in deze schaduwrijke gang was het heet en stofjes dansten in het licht. Sommige bedienden droegen het rood-witte livrei uit Morgases tijd, maar de meesten waren nieuw en gekleed in wat ze droegen op het ogenblik dat ze om een baantje kwamen vragen. Ze vormden een bonte verzameling van de wollen kledij van boeren en handelaars, voornamelijk donker en eenvoudig, maar in velerlei kleuren met hier en daar enig kant of borduurwerk. Rhand maakte in gedachten een aantekening om vrouw Harfor, de Huisvrouwe, te verzoeken livreien uit te delen, zodat de nieuwelingen zich niet gedwongen voelden in hun beste kleren te komen werken. De paleislivreien bestonden in elk geval uit fijnere stof dan alles wat deze boerenmensen bezaten, misschien afgezien van hun feestkleren. Er waren minder bedienden dan in Morgases tijd en een groot deel van de in rood en wit gestoken mannen en vrouwen was grijs en gebogen, afkomstig van de vleugel van oudgedienden. Ze waren niet met de anderen weggevlucht, maar hadden hun veilig onderkomen verlaten om vervuiling en verkommering van het paleis te voorkomen. Ook hier moest hij later zijn gedachten over laten gaan. Huisvrouwe Harfor – huisvrouwe was een weinig aanzienlijke titel, maar Reene Harfor was het hoofd van de huishouding in het koninklijke paleis – moest genoeg bedienden vinden om deze bejaarden van een rustige oude dag te laten genieten. Werden die voorzieningen eigenlijk nog uitbetaald nu Morgase dood was? Hij had er eerder aan moeten denken. Halwin Norrij, de hoofdklerk, zou het wel weten. Het was of je met beuzelarijen werd doodgeslagen. Alles herinnerde hem aan iets wat gedaan moest worden. De saidinwegen! Dat was geen gebeuzel. Hij liet de poort hier in Caemlin bewaken en ook die van Tyr en Cairhien, maar hij wist bij lange na niet hoeveel er waren.

Ja, hij zou alle buigingen en knixen, alle vragen en lasten, alle mensen voor wie hij iets moest doen, graag inruilen voor de dagen dat hij slechts bezorgd was over waar hij een nieuwe jas vandaan moest halen. Natuurlijk zou hij in die dagen in het geheel niet door deze gangen mogen lopen, zeker niet zonder heel andere bewakers, waakzame mannen die toekeken of hij geen zilver met gouden kelk uit een muurnis of het ivoren beeldje van een me; lazuur ingelegd tafeltje meepikte.

Hij was blij vanmorgen niet de mompelende stem van Lews Therin te horen. Gelukkig leek hij het kunstje onder de knie te krijgen dat Taim hem had geleerd. Het zweet druppelde van Basheres gezicht, maar de hitte raakte Rhand nauwelijks. Hij had zijn met zilver geborduurde jas van grijze zijde tot de hals toe dichtgeknoopt en misschien voelde hij zich warmer dan gewoonlijk, maar hij zweette in het geheel niet. Taim verzekerde hem dat hij mettertijd zelfs de hitte of kou niet zou voelen waaronder ieder ander zou bezwijken. Het was een kwestie van afstand nemen van jezelf, van je op jezelf richten en het leek op de manier waarmee hij saidin vastgreep. Vreemd dat het zo op de Kracht leek maar er toch niets mee te maken had. Deden de Aes Sedai hetzelfde? Hij had er nog nooit een zien zweten. Of wel? Opeens lachte hij hardop. Zich afvragen of een Aes Sedai zweette! Misschien was hij nog niet krankzinnig, maar hij was wel een stomme wolkop van de bovenste plank.

‘Heb ik iets grappigs gezegd?’ vroeg Bashere droog, zijn snorpunten goed strijkend. Enkele Speervrouwen keken hem afwachtend aan. Ze wilden heel graag de grapjes van natlanders begrijpen. Hoe Bashere zo gelijkmoedig kon blijven, wist Rhand niet. Die ochtend had het gerucht het paleis bereikt dat er in de Grenslanden een onderlinge strijd tussen de burgers heerste. Verhalen van reizigers tierden even welig als onkruid na regen, maar dit gerucht stamde uit het noorden, blijkbaar van kooplieden die Tar Valon hadden aangedaan. Geen enkel gerucht vermeldde precies wie en waar. Saldea was even waarschijnlijk als elk ander land en Bashere had sinds zijn vertrek, enkele maanden geleden, nog geen enkel bericht ontvangen. Het leek echter net of hij had gehoord dat de prijs van knolletjes was gestegen, zo weinig viel er bij hem iets van te merken.

Natuurlijk wist Rhand evenmin iets van Tweewater – hoogstens een stil gemompel over een opstand ergens in het westen bij zijn geboortedorp. In deze dagen kon dat alles zijn of niets – maar voor hem was het niet hetzelfde. Hij had Tweewater verlaten. De Aes Sedai hadden overal spionnen en hij zou er geen penner om verwedden dat de Verzakers die niet hadden. De Herrezen Draak had geen belangstelling voor de vlek waar Rhand Altor was opgegroeid. Die was hij volkomen ontgroeid. Anders zou Emondsveld als wapen tegen hem gebruikt kunnen worden. Niettemin wilde hij zich geen muizenissen in het hoofd halen. Achterlaten was echt achterlaten.

Als ik een manier kon vinden om aan mijn lot te ontsnappen, verdien ik dat dan? Dat was een gedachte van hemzelf, niet van Lews Therin. Hij bewoog zijn schouders die opeens een doffe pijn leken uit te stralen en zei opzettelijk opgewekt. ‘Vergeef me, Bashere. Ik dacht opeens aan iets vreemds, maar ik heb wel geluisterd. Je zei net dat Caemlin vol stroomde. Voor iedere man die uit vrees voor de valse Draak wegvluchtte, zijn er twee aangekomen omdat ik niet vals ben en zij niet bang zijn. Begrijp je?’

Bashere gromde, wat van alles kon betekenen. ‘Hoeveel zijn er hier om een andere reden, Rhand Altor?’ Bael was de langste man die Rhand ooit had ontmoet, ruim een hand groter dan Rhand zelf. Hij vormde een enorme tegenstelling met Bashere, die kleiner was dan elke Speervrouw met uitzondering van Enaila. Grijze dikke strepen tooiden Baels donkerrode haar, maar zijn gezicht was mager en hard, zijn blauwe ogen stonden scherp. ‘Je hebt evenveel vijanden als honderden andere mensen. Luister naar me; ze zullen proberen je opnieuw te treffen. Misschien zijn er zelfs schaduwlopers onder hen.’

‘Zelfs als het geen Duistervrienden zijn,’ bracht Bashere naar voren, ‘borrelen de onlusten in de stad net zo erg als thee die te lang op het vuur staat. Veel mensen zijn deerlijk mishandeld, omdat ze blijkbaar hun twijfel uitspraken of je de Herrezen Draak was en een arme kerel werd een taveerne uitgesleurd en aan een balk in een schuur opgehangen omdat hij lacherig deed over je wonderen.’

‘Mijn wonderen?’ vroeg Rhand ongelovig.

Een gerimpelde, witharige bediende in een veel te groot livrei met een grote vaas in zijn handen probeerde buigend opzij te stappen. Hij struikelde en viel achterover. De lichtgroene vaas van papierdun Zeevolk-porselein vloog over zijn hoofd naar achteren en buitelde draaiend en stuiterend over de donkerrode vloertegels tot hij kaarsrecht tot stilstand kwam, zo’n dertig stappen verder de gang in. De oude man krabbelde verrassend kwiek op, snelde naar de vaas, pakte hem, liet zijn handen erover glijden en slaakte een uitroep van zowel ongeloof als opluchting dat hij geen barstje of scherfje kon ontdekken. De andere bedienden keken met even ongelovige open monden toe, voor ze met een schok zichzelf hervonden en hun taak afmaakten. Ze vermeden zo nadrukkelijk naar Rhand te kijken dat verschillenden vergaten te buigen of te knikken.

Bashere en Bael keken elkaar aan en Bashere blies zijn dikke snor omhoog.

‘Vreemd toeval dan,’ zei hij. ‘Elke dag duikt er een nieuw verhaal op over een kind dat uit een dertig voet hoog venster valt, op zijn hoofd terechtkomt en er nog geen blauwe plek aan overhoudt. Of over een grootmoeder die vlak voor een twintigtal op hol geslagen paarden belandt, maar op de een of andere manier stoten ze haar niet eens om, laat staan dat ze onder hun hoeven wordt vertrappeld. Een kerel gooide gisteren tweeëntwintig keer achter elkaar vijf kronen bij het dobbelen en ook dat schrijven ze op jouw rekening. Gelukkig maar voor hem.’

‘Men zegt,’ voegde Bael eraan toe, ‘dat er gisteren een mand met dakpannen van een dak viel, dat geen enkele pan op straat was gebroken, en dat ze in de vorm van het oude Aes Sedai-teken lagen.’ Hij wierp een blik op de bediende die met open mond de vaas tegen zijn borst klemde, terwijl ze langs hem liepen, ik twijfel er niet aan dat het inderdaad zo is gebeurd.’

Rhand liet zijn adem langzaam ontsnappen. Het andere soort wonderen noemden ze natuurlijk niet. De man die zomaar struikelde en zich aan zijn eigen halsdoek ophing omdat die achter een deurgrendel bleef haken. De losse daklei die met een rukwind werd weggetrokken, door een open raam naar binnen zeilde, een gang door, en vervolgens een vrouw doodde die met haar gezin zat te eten. Het soort dingen dat wel ooit eens ergens gebeurde. Maar dat soort dingen was in zijn nabijheid niet zeldzaam. Zowel slechte als goede gebeurtenissen kwamen even vaak voor. Beïnvloedde hij het toeval door zich op een paar span afstand te bevinden? Nee, als de draken op zijn onderarmen en de ingebrande reigers in zijn handpalmen verdwenen, zou hij nog steeds getekend zijn. Er bestond een gezegde in de Grenslanden: De plicht is zwaarder dan een berg, de dood lichter dan een veer. Als die berg eenmaal stevig op je schouders rustte, kon je hem onmogelijk van je afzetten. Er was trouwens toch niemand die hem verder kon dragen en het had geen zin daarover door te zeuren.

Hij maakte zijn woorden bruusk. ‘Hebben jullie de daders gevonden die die man hebben opgehangen?’ Bashere schudde het hoofd. ‘Zoek ze en zet ze vast voor moord. Ik wil dat hier een eind aan komt. Twijfel over mij is geen misdaad.’ De geruchten vermeldden dat de Profeet er wel een halsmisdaad van maakte, maar daar kon hij voorlopig niets aan doen. Hij wist niet eens waar Masema zat, ja ergens in Geldan of Amadicia. Als hij ondertussen niet ergens anders was heengetrokken. Toch maar weer een volgende aantekening in zijn hoofd. Hij moest de man vinden en op de een of andere manier laten inbinden. ‘Onafhankelijk van hoe ver die praatjes gaan?’ vroeg Bashere. ‘Er wordt gefluisterd dat je een valse Draak bent die met hulp van de Aes Sedai Morgase hebt omgebracht. Het volk wordt geacht tegen jou in opstand te komen om hun koningin te wreken. Er kunnen er meer zijn dan één toevallige fluisteraar. Het is niet duidelijk.’ Rhands gezicht werd hard. Met het eerste kon hij nog leven – hij moest wel. Er waren te veel afwijkende verhalen om ze allemaal te onderdrukken, hoe vaak hij het ook ontkende – maar hij kon geen gestook voor een opstand toestaan. Andor mocht zeker niet door een oorlog verdeeld worden. Hij zou Elayne een land geven dat net zo onberoerd was als het in zijn handen was gevallen. Als hij haar tenminste ooit zou vinden. ‘Zoek uit wie ermee is begonnen,’ zei hij ruw, ‘en gooi ze in de gevangenis.’ Licht, hoe kon je die persoon vinden? ‘Als ze om vergiffenis willen vragen, kunnen ze dat bij Elayne doen.’ Een jong dienstmeisje in een grof bruin gewaad dat een blauwe, met de hand geblazen glazen schaal afstofte, ving een blik van hem op en de schaal viel uit haar bevende handen in honderden scherven. Hij stuurde het lot niet altijd. ‘Is er ook nog goed nieuws? Ik kan wel wat gebruiken.’ De jonge vrouw bukte zich om bevend de scherven bijeen te rapen, maar Sulin keek haar even aan. Slechts kort, maar de vrouw sprong achteruit en drukte zich met grote ogen tegen een wandtapijt dat een luipaardenjacht weergaf. Rhand begreep het niet, maar sommige vrouwen leken banger voor een Speervrouw dan voor een Aielman. De jonge vrouw keek Bael aan alsof ze hoopte dat hij haar zou beschermen. Hij leek haar niet eens te zien.

‘Het hangt ervan af wat je onder goed nieuws verstaat.’ Bashere haalde zijn schouders op. ik heb gehoord dat Ellorien van Huis Traemane en Pelivar van Huis Coelan drie dagen geleden de stad zijn binnengekomen. Binnengeslopen zou je kunnen zeggen en geen van hen is volgens mij in de buurt van de Binnenstad geweest. Op straat wordt gezegd dat Dyelin van Huis Taravin zich op het platteland vlak bij de stad bevindt. Niemand heeft je uitnodiging beantwoord. Ik heb ook niets gehoord dat een van hen met de geruchten verbindt.’ Hij wierp een blik op Bael die kort zijn hoofd schudde.

‘Wij horen minder dan jij, Davram Bashere. Deze mensen spreken vrijer bij andere natlanders.’

In ieder geval was het goed nieuws. Dat waren de mensen die Rhand nodig had. Als ze geloofden dat hij de valse Draak was, kon hij er wel iets op verzinnen. Als ze geloofden dat hij Morgase had gedood... Nou ja, zoveel te beter als ze ter herinnering haar en haar geslacht trouw bleven. ‘Stuur ze een nieuwe uitnodiging voor een bezoek. Vermeld Dyelin er ook in; mogelijk weten zij waar ze is.’

‘Als ik zo’n uitnodiging verstuur,’ zei Bashere vol twijfel, ‘herinner ik ze er waarschijnlijk alleen maar aan dat er een Saldeaans leger in Andor is.’

Rhand aarzelde, knikte en grijnsde opeens. ‘Vraag vrouwe Arymilla ze te bezorgen. Ongetwijfeld grijpt ze die kans met beide handen aan om te laten zien hoe na zij me staat. Maar jij schrijft ze!’ Moiraines lessen in het Spel der Huizen kwamen wederom goed van pas. ik weet niet of het goed of slecht nieuws is,’ zei Bael, ‘maar de Roodschilden hebben me verteld dat twee Aes Sedai kamers in een herberg in de Nieuwe Stad hebben genomen.’ De Roodschilden hadden Basheres mannen geholpen bij het wachtlopen in Caemlin en deden het nu alleen af. Bael grijnsde even vanwege de boosheid op Basheres gezicht. ‘We horen minder, Davram Bashere, maar we zien wellicht meer.’ is een van hen onze kattenliefhebster?’ vroeg Rhand. De verhalen over een Aes Sedai in de stad bleven de ronde doen. Soms werden er twee vermeld, soms drie of een hele groep. Bashere en Bael hadden er echter nooit achter kunnen komen. Het bleven enkel verhalen over een Aes Sedai die honden en katten heelde, wat altijd verderop om de hoek gebeurde, en werden verteld door iemand die het in een herberg of bij de markt had opgevangen.

Bael schudde zijn hoofd, ik denk van niet. De Roodschilden zeiden dat deze twee blijkbaar midden in de nacht zijn aangekomen.’ Bashere keek belangstellend – hij miste zelden de kans om Rhand duidelijk te maken dat ze de Aes Sedai nodig hadden – maar Bael fronste lichtjes, zo licht, dat het slechts een Aiel zou opvallen. Aiel gingen heel behoedzaam om met Aes Sedai, zelfs terughoudend. Die paar woorden gaven Rhand genoeg stof om over na te denken. Alles kwam toch op hem neer. De twee Aes Sedai moesten een reden hebben om Caemlin in te komen, wanneer hun zusters na zijn komst de stad vermeden. De waarschijnlijkste reden was dat het iets met hem te maken had. Zelfs in heel veilige tijden reisden weinig mensen ’s nachts en dit waren geen beste tijden. Aes Sedai die in het duister aankwamen, probeerden misschien onopgemerkt te blijven en hij was uiteraard de persoon die niets mocht merken. Aan de andere kant waren ze misschien op doorreis. Wat een boodschap voor de Toren kon betekenen. Eerlijk gezegd was hijzelf, volgens hem, voor de Toren van het meeste belang. Of misschien waren ze onderweg om zich te voegen bij die Aes Sedai van wie Egwene volhield dat ze hem zouden steunen.

Wat het ook was, hij wilde het weten. Het Licht mocht weten wat de Aes Sedai van plan waren – naar de Toren gaan of naar Egwenes stel dat zich schuilhield – maar hij moest het weten. Er waren te veel Aes Sedai en ze waren veel te gevaarlijk om te negeren. Hoe zou de Toren reageren wanneer Elaida van zijn pardon hoorde? Of een andere Aes Sedai? Hadden ze het al vernomen?

Toen ze de deuren aan het einde van de gang naderden, wilde hij Bael vragen om een Aes Sedai naar het paleis te halen. Hij kon twee geleidsters aan als het erop aankwam, zolang ze hem niet onverhoeds aanvielen. Maar het had geen zin om gevaar te lopen tot hij wist wie ze waren en hun plannen kende.

Trots vervult me. Ik ben ziek van de trots die me vernietigde’. Rhand struikelde. Dat was vandaag de eerste keer dat Lews Therins stem had gesproken – en het sloot te goed aan bij zijn gedachten over Aes Sedai om zich er lekker bij te voelen – maar dat was niet de reden dat hij zijn woorden inslikte en stokstijf stilstond. Door de hitte stonden de deuren open waardoor hij een van de paleistuinen kon zien. De bloemen waren verdwenen en de rozen en wittester zagen er verlept uit, maar rond de spetterende, wit marmeren fontein in het midden van de tuin rezen de lommerrijke bomen nog op, al hadden ze weinig bladeren. Een vrouw in een ruim vallende bruin wollen rok en een los wit algoedhemd stond met een grijze sjaal over de armen gewikkeld naast de fontein. Ze staarde verbaasd naar het water, zoals ze vaak deed bij water dat slechts voor het fraaie vertoon diende. Rhands ogen zogen de lijnen van Aviendha’s gezicht op, de golven rossige haren die vanaf de opgerolde grijze sjaal rond haar hoofd op haar schouders vielen. Licht, wat was ze mooi. Ze stond naar het spetterende water te kijken en had hem nog niet gezien. Hield hij van haar? Hij wist het niet. In zijn hoofd en zijn dromen was zij verwikkeld met Elayne en zelfs met Min. Hij besefte echter terdege dat hij gevaarlijk was. Hij had geen enkele vrouw iets te bieden. Slechts pijn en verdriet.

Ilyena, huilde Lews Therin. Ik heb haar vermoord! Het Licht vertere me voor eeuwig!

‘Twee Aes Sedai die op zo’n manier opduiken... Het kan wellicht belangrijk zijn,’ zei Rhand kalm. ik denk dat ik die herberg maar eens opzoek om te zien waarom ze hier zijn.’ Bijna iedereen hield eveneens stil, maar Enaila en Jalani keken elkaar aan en liepen recht langs hem heen naar de tuin. Hij verhief zijn stem iets meer en zei aanzienlijk strenger: ‘De Speervrouwen komen met mij mee. Wie de rok van koppelaarster wil aantrekken, mag hier blijven.’

Enaila en Jalani verstarden en draaiden zich fel om, zodat ze hem konden aankijken. Verontwaardiging schitterde in hun ogen. Het was maar goed dat Somara vandaag geen lijfwacht was, want die zou misschien toch zijn doorgelopen. Sulins vingers flitsten de handspraak van de Speervrouwen rond. Haar onbekende tekens onderdrukten de verontwaardiging en bezorgden de twee Speervrouwen vuurrode wangen. De Aiel hadden allerlei handseinen, wanneer je maar beter heel stil kon zijn. Elke stam had een eigen reeks tekens; ieder krijgsgenootschap eveneens, afgezien van de algemene tekens die iedere Aiel kende. Alleen de Speervrouwen hadden het ontwikkeld tot een volledige taal. Rhand had zich al omgedraaid voor Sulin was uitgesproken. Die Aes Sedai konden Caemlin even snel verlaten als ze waren aangekomen. Hij wierp een blik over zijn schouder. Aviendha stond nog naar het water te staren; ze had hem niet gezien. Hij ging sneller lopen. ‘Bashere, kun je iemand vooruitsturen om de paarden gereed te maken? Bij de Zuidstalpoort.’ De hoofdpoort van het paleis kwam uit op het Koninginnenplein, dat nu vol zou staan met mensen die een glimp van hem hoopten op te vangen. Het zou hem ontzettend veel tijd en geluk kosten voor hij zich daar een weg doorheen kon banen. Bashere wenkte en een van de jongere Saldeanen schoot weg, met de glijdende pas van een man die meer aan het zadel was gewend. ‘Een man dient te weten wanneer hij zich van een vrouw moet terugtrekken,’ zei Bashere tegen niemand in het bijzonder, ‘maar een wijs man weet dat hij haar soms onder de ogen dient te komen.’

‘Jongemannen jagen op schaduwen,’ merkte Bael lankmoedig op. ‘Hij vlucht voor het maanlicht en steekt zich uiteindelijk met zijn eigen speer in de voet.’ Enkele Aiel grinnikten, zowel Speervrouwen als Meshanden. Vooral de ouderen.

Geërgerd keek Rhand weer om. ik zie hier niemand die de rok past.’ Tot zijn verrassing lachten de Speervrouwen en Meshanden opnieuw, nu wat luider. Misschien kreeg hij de Aielhumor onder de knie. Het was zoals hij had verwacht toen hij uit de Zuidstalpoort een van de kronkelige Binnenstadstraten inreed. Jeade’ens hoeven kletterden op de straatstenen, terwijl de hengst ronddartelde. De laatste rijd kwam de appelschimmel nog maar zelden de stal uit. Er waren meer dan voldoende mensen op straat, maar lang niet de massa’s die hij aan de andere kant van het paleis kon verwachten en ieder hield zich met zijn eigen zaken bezig. Desondanks werden ze nagewezen en fluisterden de mensen gebogen met elkaar. Enkelen konden Bashere misschien herkennen – in tegenstelling tot Rhand ging hij regelmatig de stad in – maar iedereen die uit het paleis kwam, vooral onder begeleiding van een groep hollende Aiel, moest belangrijk zijn. Het gefluister en gewijs bleven hen volgen.

Ondanks de toeschouwers probeerde Rhand de schoonheid van de door Ogier gebouwde Binnenstad in zich op te nemen. De paar kansen op ongestoord genot die hij kreeg, waren heel kostbaar. Straten liepen in een boog van het glanzend witte koninklijke paleis weg en volgden min of meer de omtrek van de heuvels als vormden ze een deel van het land. Overal rezen slanke torens op, met kleurrijke tegels of koepels van goud, scharlakenrood of wit, fonkelend in het zonlicht. Hier was een uitkijkpunt vrijgelaten voor een uitzicht over een park met bomen, elders leidde een hoogte de ogen over de stad naar de heuvelige steppen en wouden achter de hoge met zilver gestreepte, witte muur rond Caemlin. De Binnenstad was zo aangelegd dat hij een genot en verrukking om te zien was. Volgens de Ogier waren alleen Tar Valon en het fabelachtige Manetheren mooier en indrukwekkender, maar veel mensen, waaronder veel Andoranen, geloofden dat Caemlin even schoon was als die twee steden.

De smetteloos witte muren van de Binnenstad duidden de grens aan met de omringende Nieuwe Stad. De koepels en torenpieken daar trachtten even hoog de hemel in te rijzen als die op de hogere heuvels van de Binnenstad. Hier vulden enorme mensenmassa’s de smallere straten en zelfs de brede lanen, met in het midden een strook grond met bomen, waren vol voetgangers, ossenkarren, paard-en-wagens, mensen te paard, in koetsen en draagstoelen. De lucht was een en al geroezemoes, alsof het een enorme bijenkorf was. Het was hier moeilijker om door te rijden hoewel de menigte wel uiteenschoof. Ze wisten evenmin wie hij was als de mensen in de Binnenstad, maar niemand wilde de voortbenende Aiel voor de voeten lopen. Het kostte met zoveel mensen slechts meer tijd. Er waren allerlei mensen. Boeren in ruw wollen kleren, kooplieden in jassen of kledij van verfijnder snit. Ambachtslieden waren druk met hun handel en straatverkopers prezen luid hun waren op bladen en trekkarren aan. Ze verkochten van alles, van spelden en linten tot aan vruchten en vuurwerk; die laatste twee even kostbaar. Een speelman in zijn lapjesmantel stond vlak naast drie Aiel te kijken naar de messen en dolken op een tafel voor de winkel van een messenmaker. Twee magere kerels met zwarte haren in vlechten en hun zwaarden op de rug – Jagers naar de Hoorn, bedacht Rhand – stonden te babbelen met een aantal Saldeanen, terwijl ze naar een fluit spelende vrouw en een man met een trommel op de straathoek luisterden. De Cairhienin, kleiner en bleker, vielen goed op tussen de Andoranen, evenals de donkerder getinte Tyreners, maar Rhand zag ook Morlanders in lange jassen, Altaranen in ingewikkeld bewerkte vesten, Kandoranen met hun vorksikjes en zelfs een tweetal Domani met oorringen en lange dunne snorren. Een ander soort mensen viel eveneens op. De zwervers in verfrommelde jassen en gekreukelde gewaden, vaak onder het stof, die met hun ogen knipperend rondstaarden en zichtbaar geen enkel idee hadden waar ze heen gingen en wat ze zouden doen. Dit slag mensen was tot het uiterste gegaan om te vinden wat ze zochten. Hem. De Herrezen Draak. Hij had geen idee wat hij met hen aan moest, maar ze waren hoe dan ook zijn verantwoordelijkheid. Het deed er niet toe dat hij hun niet had gevraagd hun leven opzij te zetten; dat hij niet had gewild dat ze alles in de steek lieten. Ze hadden het gedaan. Om hem. En als ze zouden zien dat hij hier was, zouden ze de Aiel onder de voet lopen en hem gretig in stukken scheuren om hem even aan te kunnen raken. Hij voelde de angreaal van het kleine dikke mannetje in zijn jaszak. Dat zou mooi zijn, als hij gedwongen werd de Ene Kracht tegen mensen te gebruiken die alles voor hem hadden opgegeven. Daarom waagde hij zich zelden in de stad. Dat was één reden tenminste. Hij had gewoon veel te veel te doen om zomaar eens een ritje te maken. De herberg waar Bael hem heenbracht, aan de westelijke kant van de stad, heette Culains Hond en bestond uit twee verdiepingen van steen onder een rood pannendak. In de bochtige straat weken de voorbijgangers naar beide kanten opzij en sloten zich weer tot een menigte aan achter Rhands groep toen die bleef staan. Opnieuw raakte Rhand de angreaal aan – twee Aes Sedai behoorde hij aan te kunnen zonder hierop terug te hoeven vallen – voor hij afsteeg en naar binnen stapte. Natuurlijk pas na drie Speervrouwen en een stel Meshanden, uiterst gespannen en met hun hand al aan de sluier. Hij kon nog eerder een kat laten zingen. Twee Saldeanen bleven bij de paarden achter en Bashere en de anderen volgden hem op de voet naar binnen, samen met Bael. De andere Aiel volgden ook, behalve zij die buiten de bewaking op zich namen. Wat ze binnen zagen, had Rhand niet verwacht. De gelagkamer was eender aan honderden andere in Caemlin. Grote vaten bier en wijn vormden een hoge stapel voor een kale gewitte muur. Daarop stonden kleinere vaten brandewijn waarop een grijs gestreepte kat zich had uitgestrekt. Er waren een paar stenen haarden schoongeveegd, en drie of vier in schorten gestoken vrouwen schoven tussen de tafels en banken door op de kale houten vloer onder een zoldering met dikke balken. De herbergier, een man met een rond gezicht en drie kinnen, een wit schort strak rond de dikke buik, snelde naderbij, zijn handen afdrogend en de Aiel opnemend. Hij liet slechts weinig van zenuwen blijken. Caemlin had geleerd dat de Aiel niet zouden plunderen of alles wat ze zagen in brand zouden steken. De Aiel ervan overtuigen dat Andor niet veroverd was en dat ze niet hun vijfde deel konden nemen, was een veel lastiger uit te voeren voorstel geweest – maar dat wilde nog niet zeggen dat herbergiers gewend waren een twintigtal Aiel tegelijk in hun zaak te hebben.

De herbergier richtte zijn blik op Rhand en Bashere. Voornamelijk op Bashere. Beide mannen waren aan hun kledij te zien mannen van gewicht, maar Bashere was verreweg de oudere en dus waarschijnlijk de belangrijkste. ‘Welkom, mijn heer, mijne heren. Wat mag ik u aanbieden? Ik heb wijnen uit Morland, maar ook Andoraanse brandewijn uit...’

Rhand negeerde de man. Wat afweek van de honderden andere gelagkamers in Caemlin waren de gasten. Op dit tijdstip kon je enkele mannen verwachten, maar die waren er niet. In plaats daarvan waren de meeste tafels bezet door eenvoudig geklede jonge vrouwen, meisjes eigenlijk, die zich met de theemok in de hand op hun bankjes omdraaiden om de nieuwaangekomenen aan te gapen. Meerderen keken met open mond naar de lange Bael. Niet allen staarden echter naar de Aiel, en het waren vooral de tien meisjes die hém aangaapten waardoor Rhands ogen zich hadden opengesperd. Hij kende hen. Niet allemaal even goed, maar hij kende ze wel. Een in het bijzonder trok zijn aandacht.

‘Bode?’ zei hij ongelovig. Het meisje met die grote starende ogen – wanneer was ze zo oud geworden dat ze haar haren mocht vlechten? – was Bodewin Cauton, de zus van Mart. En daar zat de dikke Hilde Barran naast de magere Jerilin Alcaar en de leuke Marisa Ahan die haar handen tegen de wangen had geslagen zoals ze altijd deed als ze verrast was. Verder de mollige Emma Lewin, Elise Marwin en Darje Kanwin en... Ze kwamen uit Emondsveld en omstreken. Terwijl zijn ogen snel langs de andere tafeltjes gleden, besefte hij dat de anderen ook meisjes uit Tweewater waren. De meesten in ieder geval – hij zag een Domani en nog een of twee die van ergens ver weg waren, maar elke rok en elk hemd had hij elke dag op de Brink van Emondsveld kunnen tegenkomen. ‘Wat in het Licht doen jullie hier?’

‘We zijn op weg naar Tar Valon,’ wist Bode ondanks haar openhangende mond uit te brengen. Het weinige dat ze met Mart gemeen had, zat in de ondeugende rimpeltjes rond haar ogen. Haar verbijstering hem hier te zien ging snel over in een brede glimlach van opgetogen verbazing. ‘Om Aes Sedai te worden, net als Egwene en Nynaeve.’

‘We kunnen jou hetzelfde vragen,’ bracht de slanke Larine Ayellin naar voren, haar dikke vlecht opzettelijk achteloos over een schouder schikkend. Ze was de oudste van de meisjes, ruim drie jaar jonger dan hijzelf, maar de enige naast Bode die een vlecht droeg. Ze had altijd een vrij hoge dunk van zichzelf gehad en ze was zo knap dat alle jongens haar daar graag gelijk in gaven. ‘Heer Perijn heeft nog geen twee woorden over je verteld, alleen dat je avonturen aan het beleven was en dat je mooie jassen droeg. Ik zie dat dat waar is.’

‘Is alles goed met Mart?’ vroeg Bode opeens bezorgd. ‘Is hij bij jou?

Moeder maakt zich zoveel zorgen over hem. Hij zou nog vergeten om schone kousen aan te trekken als iemand hem er niet aan herinnert.’

‘Nee,’ zei Rhand langzaam. ‘Hij is niet hier, maar hij maakt het goed.’

‘We hadden jou nauwelijks in Caemlin verwacht,’ piepte Janse Torfin met haar hoge stemmetje. Ze kon amper veertien zijn. Ze was de jongste, tenminste van de meisjes van Emondsveld. ik wed dat Verin Sedai en Alanna Sedai het leuk zullen vinden. Ze vragen ons altijd van alles over jou.’

Dus dat waren de twee Aes Sedai. Hij kende Verin, een Bruine zuster, meer dan oppervlakkig. Hij wist echter niet wat hij van haar aanwezigheid hier moest denken. Dat was trouwens amper belangrijk. Deze meisjes kwamen van thuis. ‘Dus alles is goed in Tweewater? En in Emondsveld? Perijn is toch blijkbaar goed aangekomen. Wacht eens! Héér Perijn?’

Dat gooide alle sluizen open. De andere meisjes uit Tweewater hadden meer belangstelling om van terzijde de Aiel op te nemen, vooral Bael, en enkelen hadden ook oog voor de Saldeanen, maar de meisjes uit Emondsveld kwamen rond Rhand staan, terwijl ze probeerden hem alles tegelijk te vertellen, verward, door elkaar heen, onderbroken door vragen over hemzelf en over Mart, over Egwene en Nynaeve, waarvan hij de meeste niet eens binnen een uur kon beantwoorden, zelfs niet als ze hem de kans hadden gegeven.

Tweewater was overvallen door Trolloks, maar heer Perijn had ze verdreven. Ze vertelden zoveel over de grote veldslag, allemaal tegelijk, dat het moeilijk was meer bijzonderheden op te vangen, behalve dat er een veldslag was geweest. Iedereen had natuurlijk meegevochten maar door heer Perijn was iedereen gered. Het was altijd héér Perijn en elke keer dat hij enkel Perijn zei, werd hij nadrukkelijk verbeterd, als iemand die hobbelpaard zei en paard had moeten zeggen. Ondanks het verslaan van de Trolloks zat er iets straks om Rhands borst. Hij had hen in de steek gelaten. Als hij meegegaan was, zou er niet zo’n lange lijst doden met zoveel bekende namen zijn geweest. Maar dan zou hij de Aiel niet achter zich hebben gehad, had Cairhien hem niet toebehoord voor zover je dat kon zeggen, en had Rahvin waarschijnlijk een verenigd Andor tegen hem en Tweewater op laten trekken. Voor elke genomen beslissing moest een prijs worden betaald. Er was een prijs voor wie hij was. Andere mensen brachten die op. Hij moest zichzelf eraan herinneren dat het een veel lagere prijs was dan die ze zonder hem zouden hebben betaald. Dat gegeven hielp echter niet veel.

Terwijl ze zijn gezichtsuitdrukking opvatten als verdriet voor de lange rij doden in Tweewater haastten de meisjes zich over leukere zaken te vertellen. Blijkbaar was Perijn met Faile getrouwd. Rhand wenste hem in gedachten veel geluk en vroeg zich af hoe lang het gevonden geluk zou duren. De meisjes vonden het romantisch en prachtig en leken het alleen te betreuren dat er geen tijd was geweest voor de gebruikelijke trouwfeesten. Ze waren een en al lof voor Faile, waren zelfs een tikkeltje jaloers op haar, maar lieten ook hun grote bewondering blijken, zelfs Larine.

Er waren ook Witmantels geweest en Padan Fajin was bij hen geweest, de oude marskramer die vroeger ieder voorjaar naar Emondsveld was gekomen. De meisjes wisten niet zeker of de Witmantels vrienden of vijanden waren, maar Rhand dacht dat met Fajin niemand meer hoefde te twijfelen. Fajin was een Duistervriend, misschien nog erger dan een Duistervriend, die alles zou doen om Rhand, Mart en Perijn kwaad te doen. Vooral Rhand. Mogelijk was het ergste nieuws dat niemand wist of hij dood was. In ieder geval waren de Witmantels vertrokken, de Trolloks weg en stroomden er vluchtelingen over de Mistbergen die allerlei nieuwigheden meebrachten, van vreemde gebruiken tot handel in planten, zaden en kleren. Een van de andere meisjes was een Domani, twee kwamen uit Tarabon en drie van de Vlakte van Almoth.

‘Larine had iets van de Domani gekocht,’ lachte de kleine Janse met neergeslagen ogen, ‘maar haar moeder stuurde haar terug naar de naaister.’ Larine hief haar hand, maar besloot wijzer te zijn en schikte slechts snuivend haar vlecht. Janse giechelde.

‘Wie maalt er om kleren?’ riep Susa Alseen uit. ‘Rhand vindt kleren helemaal niet belangrijk!’ Susa was altijd een wispelturig meisje en een opgewonden standje geweest en nu stond ze op haar tenen op en neer te wippen. ‘Alanna Sedai en Verin Sedai hebben iedereen de proef afgenomen. Nou ja, bijna iedereen...’

‘Cilia Kole wilde de proef ook doen,’ zei Marge Eldin, een iel meisje. Rhand herinnerde zich niet veel van haar, alleen dat ze voortdurend met haar neus in een boek zat, zelfs op straat. ‘Ze stond erop! Ze slaagde, maar ze vertelden haar dat ze te oud was om novice te worden.’ Susa sprak dwars door Marge heen. ‘... En we zijn allemaal geslaagd...’

‘We zijn de hele tijd onderweg geweest en na Wittebrug vaak ook ’s avonds,’ bracht Bode naar voren. ‘Het is fijn een poosje op dezelfde plek te blijven.’

‘Heb jij Wittebrug gezien, Rhand?’ zei Janse door Bodes woorden heen. ‘Die witte brug?’

‘... En we gaan naar Tar Valon om Aes Sedai te worden,’ besloot Susa met een woeste blik op Bode, Marge en Janse. ‘In Tar Valon.’

‘Maar we gaan nog niet meteen naar Tar Valon.’ De stem bij de voordeur trok de aandacht van de meisjes, maar de twee Aes Sedai die net binnenstapten, wuifden de vragen terloops opzij. De Aes Sedai letten alleen op Rhand. Het waren twee heel verschillende vrouwen, ondanks de gemeenschappelijke trekken in hun gezicht. Beiden konden van elke leeftijd zijn, maar Verin was klein en gezet, had een vierkant gezicht en een tikkeltje grijs in het haar, terwijl de andere, die Alanna moest zijn, donker was en slank; een knappe, vosachtige vrouw met golvend zwart haar en een driftig vonkje in haar ogen, die wat rood waren alsof ze had gehuild, hoewel Rhand amper kon geloven dat een Aes Sedai huilde. Haar rijrok was van grijze zijde met groene banen en leek net schoon te zijn aangetrokken, terwijl Verins lichte bruine stof wat verkreukeld leek. Ook al besteedde Verin weinig aandacht aan haar kleren, haar donkere ogen waren scherp genoeg. Die hielden Rhand vast als een mossel tegen een klif. Twee mannen in onbestemd groene jassen volgden hen de gelagkamer in; de een vierkant en grijsharig, de ander een lange donkere man, slank en gespannen als een zweep. Beiden hadden een zwaard opzij en hun vloeiende manier van bewegen wees erop dat het zwaardhanden waren, ook al zou er geen Aes Sedai in de buurt zijn. Ze negeerden Rhand volledig en hielden de Aiel en Saldeanen in het oog met een stilte die sprak van een nog ingehouden snelle beweging. Wat de Aiel betrof, zij bewogen eigenlijk niet echt, maar het leek of de sluier elk moment omhoog kon gaan, zowel bij de Speervrouwen als de Meshanden. De vingers van de jonge Saldeanen zweefden opeens vlak boven het gevest. Alleen Bael en Bashere leken op hun gemak. De meisjes viel niets op, alleen dat de Aes Sedai er waren, maar de dikke herbergier voelde de stemming aan en begon in zijn handen te wringen. Ongetwijfeld had hij een verwoeste gelagkamer, zo niet de gehele herberg, in gedachten. ‘Er komen geen moeilijkheden,’ zei Rhand luid en effen, ter wille van de herbergier en van de Aiel. Ter wille van iedereen, hoopte hij. ‘Geen moeilijkheden, tenzij jij ze begint, Verin.’ Verschillende meisjes keken hem met grote ogen aan omdat hij zo tegen een Aes Sedai durfde te praten, en Larine snoof luid.

Verin nam hem met haar kraalogen op. ‘Wie zijn wij dat we het jou moeilijk willen maken? Je bent ver gekomen sinds we elkaar voor het laatst hebben gezien.’

Hij wilde er niet zomaar over praten. ‘Als jullie hebben besloten niet naar Tar Valon te gaan, moeten jullie hebben gehoord dat de Toren verdeeld is.’ Dat veroorzaakte een opgewonden gemompel onder de meisjes die het dus nog niet wisten. De Aes Sedai lieten helemaal niets merken. ‘Weten jullie waar de tegenstandsters van Elaida zitten?’

‘Er zijn zaken die we onder vier ogen dienen te bespreken,’ zei Alanna kalm. ‘Baas Dilham, we hebben uw kleine eetzaal nodig.’ De herbergier struikelde bijna over zijn woorden bij zijn verzekering dat die haar ter beschikking stond.

Verin begaf zich naar een zijdeur. ‘Deze kant op, Rhand.’ Alanna keek hem met een vragend opgetrokken wenkbrauw aan. Rhand voorkwam nog net een wrange grijns. Ze waren nog geen tel binnen en hadden reeds de leiding genomen. Het leek of Aes Sedai dat even vanzelfsprekend deden als ademhalen. De meisjes uit Tweewater staarden hem aan, ieder op een eigen manier met hem meelevend. Ongetwijfeld dachten ze dat de Aes Sedai hem zouden villen als hij niet netjes sprak en keurig rechtop zat. Misschien dachten Verin en Alanna dat ook. Met een vlotte buiging gebaarde hij Alanna voor te gaan. Dus hij was heel ver gekomen, nietwaar? Ze hadden geen idee hoe ver.

Alanna erkende met een knikje zijn buiging, hield haar rok op en gleed achter Verin aan, maar werd onmiddellijk gevolgd door problemen. De twee zwaardhanden maakten aanstalten de Aes Sedai te volgen, maar nog voor ze een voet konden verzetten, schoven twee kil kijkende Sovin Nai naar voren om hen tegen te houden, terwijl Sulins vingers druk in handtaal bewogen, waarmee ze Enaila en een vierkante Speervrouw die Dagandra heette naar de deur stuurde waar de twee Aes Sedai heen liepen. De Saldeanen keken Bashere aan die naar hen gebaarde te blijven staan. Vervolgens keek hijzelf Rhand vragend aan. Alanna slaakte een geluidje van ergernis. ‘We gaan met hem praten, Ihvon. Alleen.’ De slanke zwaardhand fronste zijn wenkbrauwen, maar knikte toen langzaam.

Verin keek om, een beetje verbaasd, alsof ze diep in gedachten verzonken was. ‘Wat? O ja, natuurlijk. Tomas, hier blijven, alsjeblieft.’ De grijze zwaardhand leek te twijfelen en keek Rhand strak aan voor hij op zijn gemak tegen de muur naast de voordeur ging hangen. Als men tenminste van gemak kon praten bij een aangespannen strikdraad.

Toen pas ontspanden de Meshanden zich – voor zover een Aiel zich ooit ontspande.

‘Ik ga met ze praten. Alleen,’ zei Rhand en hij keek Sulin recht aan. Heel even dacht hij dat ze van plan was hem tegen te spreken. Met strakke kaakspieren flitste er tenslotte wat gebarentaal heen en weer tussen haar en Enaila en Dagandra. Het tweetal schoof weer terug terwijl ze hem aankeken en afkeurend hun hoofd schudden. Weer bewogen Sulins vingers en alle Speervrouwen lachten. Hij wou dat hij wist hoe hij de handtaal kon leren; Sulin was heel geschokt toen hij haar dat gevraagd had.

De meisjes uit Tweewater wisselden verwarde blikken uit, terwijl Rhand achter de Aes Sedai aanliep. Onder steeds luider gemompel sloot hij de deur. Het was een klein vertrek, maar met glanzend gewreven stoelen in plaats van bankjes. Er stonden tinnen kandelaars op een glimmende tafel en een met wijnranken gesneden haardmantel. De twee vensters waren dicht, en niemand maakte aanstalten er een te openen. Hij vroeg zich af of ze merkten dat hij even weinig last van de hitte had als zij zelf.

‘Gaan jullie hen naar de opstandelingen brengen?’ vroeg hij meteen. Met een frons streek Verin haar rok goed. ‘Je weet er aanzienlijk meer van dan wij.’

‘Wij hoorden pas in Wittebrug van de gebeurtenissen in de Toren.’ Alanna’s stem klonk koel, maar haar vurige ogen bleven op hem gericht. ‘Wat weet jij van de... opstandelingen?’ Er was grote afkeer in dat woord te horen.

Dus ze hadden de geruchten voor het eerst in Wittebrug opgevangen en waren haastig hierheen gereisd, waarbij ze alles voor de meisjes hadden verzwegen. En aan de verbazing van Bode en de anderen te horen was het besluit niet naar Tar Valon te gaan nog heel vers. Blijkbaar hadden ze die ochtend een bevestiging van het een en ander gekregen.

‘Ik neem aan dat jullie me niet vertellen wie jullie faktoor in Caemlin is.’ Ze keken hem enkel aan, waarbij Verin haar hoofd schuin hield. Vreemd dat de blikken van een Aes Sedai vroeger zo verontrustend waren geweest, zo verstild kalm wat er ook gebeurde, zo alwetend. Nu gaf de strakke blik van een Aes Sedai, zelfs van twee, hem geen onrustig gevoel meer in zijn maag. Trots, lachte Lews Therin als een krankzinnige, en Rhand onderdrukte een grimas. ‘Mij is verteld dat er opstandelingen bestaan. Jullie hebben niet ontkend dat je weet waar ze zitten. Ik wil hun geen kwaad doen, verre van dat. Ik heb reden aan te nemen dat ze me misschien willen steunen.’ Hij verzweeg de voornaamste reden waarom hij het wilde weten. Misschien had Bashere gelijk, misschien had hij de steun van de Aes Sedai nodig, maar hij wilde het vooral weten omdat hem was gezegd dat Elayne bij hen was. Hij had haar nodig om Andor vreedzaam voor zich te winnen. Alleen daarom zocht hij haar. Dat was de enige reden. Hij was voor haar even gevaarlijk als voor Aviendha. ‘Omwille van de liefde van het Licht, als jullie het weten, vertel het me dan.’

‘Als we het echt wisten,’ antwoordde Alanna, ‘zouden we niet het recht hebben dat aan iemand te vertellen. Als ze mochten beslissen jou te steunen, dan kun je er zeker van zijn dat ze je zullen opzoeken.’

‘Als het hun schikt,’ zei Verin, ‘niet als het jou schikt.’ Hij glimlachte grimmig. Hij had dit alles kunnen verwachten of nog wel minder. Moiraines raad op de dag van haar dood overheerste zijn gedachten. Vertrouw geen enkele vrouw die de stola draagt. is Mart bij je?’ vroeg Alanna alsof ze alleen daaraan dacht. ‘Als ik wist waar hij is, waarom zou ik het jullie dan vertellen? Eromheen blijven draaien?’ Ze vonden dat blijkbaar niet erg grappig. ‘Het is dwaas ons als vijanden te behandelen,’ mompelde Alanna die naar hem toeschoof. ‘Je ziet er moe uit. Krijg je wel genoeg rust?’ Hij stapte weg van haar opgeheven hand en ze bleef staan. ‘Net als jij Rhand, wil ik niemand kwaad doen. Niets wat ik hier wil doen, zal je ook maar enig nadeel berokkenen.’

Omdat ze het zo openlijk had gezegd moest het waar zijn. Hij knikte en ze hield haar hand tegen zijn hoofd. Zijn huid prikkelde iets terwijl ze saidar omhelsde en de vertrouwde warme rimpeling trilde door hem heen terwijl het voelde of ze keek hoe het met zijn gezondheid was. Alanna knikte tevreden. En opeens werd de warmte hitte, werd die een felle hitteflits, alsof hij een hartenklop lang midden in een bulderende oven stond. Zelfs toen het voorbij was, voelde hij zich vreemd. Hij was zichzelf als nooit eerder bewust, zich bewust van Alanna. Hij zwaaide heen en weer, een licht hoofd, slappe spieren. Een echo van verwarring en ongemak kaatste luid van Lews Therin terug. ‘Wat heb je gedaan?’ wilde hij weten. Woedend greep hij saidin. De kracht ervan hield hem overeind. ‘Wat heb je gedaan?’ Iets’ klopte tegen zijn stroom naar de Ware Bron. Ze probeerden hem af te schermen! Hij weefde zijn eigen schilden en klapte ze neer. Hij was echt ver gekomen en had veel geleerd sinds zijn laatste ontmoeting met Verin. Verin wankelde en zocht met haar hand steun op de tafel en Alanna gromde alsof hij haar een stomp had gegeven. ‘Wat heb je gedaan?’ Zelfs in zijn kille gevoelloze leegte klonk zijn stem raspend. ‘Zeg het me! Ik heb niet beloofd jullie geen kwaad te doen. Als jullie het me niet vertellen...’

‘Ze heeft je gebonden,’ zei Verin snel. Als haar kalme waardigheid aangetast was dan had ze die in een oogwenk weer bemanteld. ‘Ze heeft je gebonden en je tot haar zwaardhand gemaakt. Dat is alles.’ Alanna herstelde zich nog sneller. Afgeschermd keek ze hem kalm aan, met opgevouwen armen, er was iets van voldoening rond haar ogen te lezen. Voldoening! ik heb gezegd dat ik je niet zou verwonden en ik heb precies het tegenovergestelde gedaan van je te verwonden.’ Terwijl Rhand diep en diep ademhaalde, probeerde hij rustig te worden. Hij was er als een speelpop ingetuind. Woede kriebelde aan de buitenkant van de leegte. Kalm. Hij moest kalm zijn. Haar zwaardhand. Ze was dus een Groene zuster; al maakte dat geen enkel verschil. Hij wist maar weinig van zwaardhanden, zeker niet hoe hij de binding kon breken en of ze wel verbroken kon worden. Van Lews Therin voelde Rhand slechts een schok van verbijstering. Niet voor de eerste keer had Rhand graag gehad dat Lan na Moiraines dood niet was weg gegaloppeerd.

‘Jullie zeiden dat je niet naar Tar Valon zou gaan. Aangezien jullie blijkbaar niet weten waar de opstandelingen zitten, kun je dus beter hier in Caemlin blijven.’ Alanna wilde wat zeggen maar hij sprak onverstoorbaar verder. ‘Wees dankbaar dat ik niet besluit die schilden te verknopen en jullie in deze toestand te laten.’ Dat trok hun aandacht. Verins mond verstrakte en Alanna’s ogen pasten uitstekend bij de oven die hij zojuist had gevoeld. ‘Maar jullie blijven uit mijn buurt. Jullie allebei. Tenzij ik jullie ontbied, is de Binnenstad voor jullie gesloten. Probeer dat te doorbreken en ik scherm jullie echt voorgoed af en sluit jullie op in een kerker. Begrijpen we elkaar een beetje?’

‘Volmaakt.’ Ondanks haar ogen klonk Alanna’s stem ijskoud. Verin knikte slechts.

Rhand gooide de deur open en bleef opeens staan. Hij was de meisjes vergeten. Sommigen stonden met de Speervrouwen te praten, anderen namen de Aiel slechts fluisterend en nippend aan hun thee op. Bode en een handvol Emondsvelders ondervroegen Bashere, die een tinnen mok in zijn vuist hield en een voet op een bankje had gezet. Ze keken half vermaakt, half geschrokken. De openslaande deur trok alle ogen. ‘Rhand,’ riep Bode uit, ‘deze man zegt afschuwelijke dingen over jou.’

‘Hij zegt dat je de Herrezen Draak bent,’ griezelde Larine. De meisjes aan de andere kant van de gelagkamer hadden het blijkbaar niet opgevangen en zuchtten diep met open monden. ‘Dat ben ik,’ zei Rhand behoedzaam.

Larine snoof en sloeg haar armen over elkaar. ‘Zodra ik je zag, wist ik door je jas dat je een te groot hoofd hebt gekregen, door zo met een Aes Sedai weg te vluchten, zoals je hebt gedaan. Ik wist het al voor je zo oneerbiedig tegen Alanna Sedai en Verin Sedai sprak, maar ik wist niet dat je een stekeblind uilskuiken was geworden.’ In Bodes lach klonk meer afschuw dan vermaak. ‘Je zou zulke dingen niet moeten zeggen, Rhand, zelfs niet als grapje. Tham heeft je toch netter opgevoed. Jij bent Rhand Altor. Dus hou op met dat dwaze gedoe.’

Rhand Altor. Zo heette hij, maar hij wist amper wie hij was. Tham Altor had hem opgevoed, maar zijn echte vader was een stamhoofd van de Aiel geweest en nu reeds lang gestorven. Zijn moeder was een Speervrouw geweest, maar geen Aielse. Dat was vrijwel het enige dat hij zeker over zichzelf wist.

Nog steeds was hij vervuld met saidin. Zachtjes wikkelde hij Bode en Larine in stromen Lucht en tilde hen op tot hun schoenen vlak boven de vloer bungelden.

‘Ik ben de Herrezen Draak. Een ontkenning verandert daar niets aan. Een vurige wens verandert daar niets aan. Ik ben niet de man die jullie van Emondsveld kennen. Begrijp je het nu? Begrijp je het?’ Hij besefte dat hij schreeuwde en hij klemde zijn tanden op elkaar. Zijn maag voelde loodzwaar en hij beefde. Waarom had Alanna dat gedaan? Welk Aés Sedai-plannetje broeide achter dat knappe gezicht? Vertrouw niemand van hen, had Moiraine gezegd. Een hand raakte zijn arm aan en met een ruk keek hij om. ‘Laat ze alsjeblieft zakken,’ zei Alanna. ‘Alsjeblieft. Ze zijn bang.’ Ze waren meer dan bang. Uit Larines gezicht leek al het bloed weggetrokken en haar mond stond zo wagenwijd open dat hij niet verder open kon; alsof ze wilde gillen en niet meer wist hoe. Bode snikte zo hard dat ze trilde. Ze waren niet de enigen. De andere meisjes uit Tweewater stonden op een hoopje zo ver mogelijk bij hem vandaan; de meesten huilden. De dienstmeiden hielden elkaar vast en huilden ook. De herbergier was met grote staarogen door zijn knieën gezakt en gorgelde wat onsamenhangende klanken.

Rhand zette de twee meisjes weer op de vloer en liet snel saidin los. ‘Het spijt me. Ik wilde jullie niet bang maken.’ Zodra ze konden bewegen, vluchtten Bode en Larine weg en klampten zich stevig aan de andere meisjes vast, ‘Bode? Larine? Het spijt me. Ik zal jullie geen kwaad doen, dat beloof ik.’ Ze keken hem niet aan. Niemand deed dat, behalve Sulin en de andere Speervrouwen met nietszeggende gezichten en lege ogen vol afkeurende blikken.

‘Wat gedaan is gedaan,’ zei Bashere en hij zette zijn pul neer. ‘Wie weet? Misschien is het zo het beste.’

Rhand knikte langzaam. Dat was het waarschijnlijk. Het was het beste als ze uit zijn buurt wilden blijven. Het beste voor hen. Hij wilde alleen maar dat hij nog wat langer over thuis had kunnen praten, terwijl hun ogen alleen Rhand Altor zagen. Zijn knieën beefden nog van de binding, maar toen hij eenmaal verderliep, hield hij niet meer in tot hij in het zadel op Jeade’en zat. Het was maar beter dat ze bang van hem waren. Het was maar beter dat hij Emondsveld vergat. Hij vroeg zich af of die berg ooit een tijdje lichter zou worden of steeds maar zwaarder en zwaarder zou wegen.

11

Lessen en leraren

Rhand was amper buiten of Verin liet haar lang ingehouden adem ontsnappen. Ze had Siuan en Moiraine een keer verteld hoe gevaarlijk hij was. Geen van beiden had geluisterd en nu waren ze een klein jaar verder, was Siuan gesust en waarschijnlijk dood, terwijl Moiraine... De straten gonsden van de praatjes over de Herrezen Draak in het koninklijk paleis, de meeste heel ongeloofwaardig en geen enkel geloofwaardig gerucht noemde een Aes Sedai. Moiraine had misschien besloten hem het idee te geven dat hij op eigen benen stond, maar ze zou hem nooit de kans geven zo ver van haarzelf vandaan te komen, niet nu hij tot zo’n grote macht steeg. Niet op het moment wanneer het gevaar dat hij was zo groot was gegroeid. Had Rhand zich tegen haar gekeerd, met meer geweld dan hij zojuist had getoond? Sinds hun laatste ontmoeting was hij zichtbaar ouder geworden. Zijn gezicht toonde tekenen van strijd. Het Licht wist dat er reden genoeg voor was, maar kon het ook een gevecht zijn voor zijn geestelijk evenwicht? Goed. Moiraine dood, Siuan dood, de Witte Toren verdeeld en Rhand waarschijnlijk op het randje van krankzinnigheid. Verins tsk klonk vol ergernis. Als je voor gevaren stond, kreeg je soms de rekening op je neus wanneer je die het minst verwachtte, op de meest onverwachte manier. Wat haarzelf betrof, had ze bijna zeventig jaar heel fijntjes en nauwkeurig gehandeld, en dat alles kon nu door het optreden van één jongeman voor niets zijn geweest. Maar ze had al zo lang geleefd, al zoveel meegemaakt, dat ze zich niet aan wanhoop overgaf. De eerste dingen eerst: zorg voor wat je nu kunt doen, voordat je je te veel zorgen maakt over iets dat mogelijk nooit plaatsvindt. Die les had men in haar hoofd gestampt, maar ze had hem heel duidelijk ter harte genomen.

Het voornaamste was nu de meisjes te kalmeren. Ze stonden nog steeds als een kudde schapen bij elkaar, huilend en elkaar vasthoudend, terwijl ze hun gezichten verborgen hielden. Ze begreep het wel; zijzelf stond niet voor het eerst tegenover een geleider, nog wel de Herrezen Draak zelf, maar haar maag ging ook tekeer als een schip op zee. Ze begon met troostende woordjes, klopte de een op de schouder, streek een ander over de haren en probeerde heel moederlijk te praten. Ze probeerde hen ervan te overtuigen dat Rhand echt was weggegaan, wat in de meeste gevallen inhield dat ze hen ervan moest overtuigen hun ogen open te doen. Het duurde echter heel lang voor er een betrekkelijke kalmte ontstond en het gesnik minder werd. Maar Janse bleef op schrille toon vragen of iemand haar kon vertellen dat Rhand gelogen had, dat het allemaal een speelmanskunstje was geweest, terwijl Bode even snerpend haar broer wilde opzoeken en redden – Verin zou er heel wat voor over hebben gehad om te weten waar Mart was – en Larine snufte dat ze nu onmiddellijk uit Caemlin dienden te vertrekken.

Verin nam een van de dienstmeiden terzijde. Een vrouw met een gewoon gezicht, die minstens twintig jaar ouder was dan ieder van de meisjes. Ze had grote ogen, al moest ze die telkens met haar schort droogwrijven, en ze beefde. Nadat ze haar naam had gevraagd, zei Verin: ‘Breng ze allemaal een beker lekkere verse thee, Azril, heet en met veel honing, en doe er wat brandewijn in.’ Ze nam de jongere vrouw even nadenkend op en voegde eraan toe: ‘Doe maar meer dan een beetje. In elke beker een stevige scheut.’ Dat zou wel helpen de zenuwen tot bedaren te brengen. ‘En neem zelf met de andere dienstmeiden ook wat.’ Azril snoof, knipperde met haar ogen en veegde haar gezicht af, maar maakte wel een knix. Nu ze aan haar gebruikelijke dagelijkse werk werd gezet, leek er een eind aan haar tranen te komen, zelfs aan haar vrees.

‘Breng de thee naar hun kamers,’ zei Alanna en Verin knikte instemmend. Wat slaap zou wonderen verrichten. Ze waren nog maar enkele uren op, maar de brandewijn zou het na hun lange zware reis wel klaarspelen.

Het bevel deed veel opwinding ontstaan.

‘We kunnen ons hier niet verbergen,’ wist Larine tussen haar gesnuf en gesnik uit te brengen. ‘We moeten vertrekken! Nu! Hij gaat ons dood maken!’

Bodewins wangen glinsterden vochtig, maar haar gezicht stond strak en vastberaden. Die Tweewaterse koppigheid zou meerdere meisjes nog eens grote problemen bezorgen. ‘We moeten Mart vinden. We kunnen hem niet hier achterlaten bij... bij een man die kan... Dat kunnen we niet! Ook al is het Rhand, dat kan niet!’ ik wil Caemlin zien!’ piepte Janse, al beefde ze als een riet. De rest sloot zich meteen bij dit drietal aan. Een bevende handvol ondersteunde, ondanks hun vrees, Janse; de meerderheid gaf hardnekkig de voorkeur aan vertrekken. Een jonge vrouw uit Wachtheuvel, een lang leuk meisje dat Elle heette, met blond haar ondanks haar afkomst, begon weer uit alle macht luid te grienen.

Verin kon zich nog net bedwingen om het hele stel geen enorme oorvijg te geven. De jongste mocht nog verontschuldigd worden, maar Larine en de anderen met vlechten in het haar werden geacht volwassen te zijn. De meesten waren niet eens aangeraakt en het gevaar was geweken. Aan de andere kant waren ze allemaal doodmoe. Rhands bezoek was een hele schok geweest en er stond hun in de naaste toekomst waarschijnlijk nog meer te wachten dus hield ze haar boosheid in toom.

Alanna niet. Zelfs in de Groene Ajah stond ze bekend om haar kwikzilveren karakter en dat was de laatste tijd nog erger geworden. ‘Jullie gaan nu naar je kamer,’ zei ze koel, maar dat was dan ook het enige koele aan haar uiterlijk. Verin zuchtte toen de ander Lucht en Vuur verweefde tot een droombeeld. In de gelagkamer snakte men naar adem en de reeds grote ogen leken uit hun kassen te rollen. Dit was eigenlijk helemaal niet nodig, maar de gewoonte stond amper toe dat je in het openbaar bij een medezuster ingreep en Verin vond de plotselinge stilte na de gierende uithalen van Elle wel een hele opluchting. Haar eigen zenuwen waren ook lang niet wat ze moesten zijn. De ongeoefende jonge vrouwen konden de stromen natuurlijk niet zien. Op hen maakte het de indruk dat Alanna met ieder woord groter werd. Haar stem nam ook in omvang toe, de toon bleef dezelfde, maar dreunde rond, passend bij haar zichtbare grootte. ‘Jullie zullen novices zijn en de eerste les die een novice dient te leren is een Aes Sedai te gehoorzamen. Onmiddellijk. Zonder te klagen en zonder tegen te stribbelen.’ Alanna stond onveranderd in het midden van de gelagkamer – voor Verin tenminste – maar het hoofd van het droombeeld raakte de plafondbalken. ‘En nu: snel! Wie niet in haar kamer is als ik bij vijf ben, zal het tot aan haar sterfdag betreuren. Een! Twee...’ Voor ze bij drie was, klauterden ze als gekken gillend de achtertrap op naar hun kamers. Het was een wonder dat niemand onder de voet werd gelopen. Alanna deed niet eens moeite hardop vier te zeggen. Terwijl het laatste meisje naar boven verdween, liet ze saidar los; het droombeeld verdween en ze knikte even voldaan. Verin verwachtte dat het nu veel moeite zou kosten de jonge vrouwen over te halen uit hun kamers te gluren. Dat was misschien maar goed ook. Zoals de zaken er nu bij stonden, wilde ze dat niemand de stad in glipte en weer teruggebracht moest worden.

Uiteraard had Alanna elders eveneens resultaten geboekt. Het was noodzakelijk de meiden te dwingen weer te voorschijn te komen vanonder de tafels waar ze zich hadden verborgen. De vrouw die in elkaar was gezakt toen ze probeerde naar de keuken terug te kruipen, moest weer overeind worden geholpen. Ze maakten geen geluid, ze beefden slechts als blaadjes in een harde wind. Verin moest elke vrouw een duwtje geven om hen in beweging te zetten en herhaalde haar opdracht over de brandewijn en de thee driemaal eer Azril haar niet meer aanstaarde alsof er een tweede hoofd uit haar schouder groeide. De kin van de herbergier hing op zijn borst en zijn ogen leken zo uit de kassen te kunnen vallen. Verin keek naar Tomas en maakte een gebaar naar de wankelende man.

Tomas keek haar scheef aan – dat deed hij altijd wanneer ze hem verzocht kleine klusjes te doen, maar hij vroeg zelden naar het waarom van haar bevelen -, sloeg toen een arm rond de schouders van baas Dilham en vroeg vriendelijk en gemoedelijk of hij niet enkele bekers van zijn beste wijn samen met de zwaardhand wilde heffen. Een goede man, Tomas, zeer kundig op onverwachte gebieden. Ihvon zat met zijn rug tegen de muur en zijn laarzen op tafel. Het lukte hem een oog op de voordeur te houden en de ander op Alanna. Een heel waakzaam oog op Alanna. Hij was nog meer bekommerd om haar, nadat Owein, haar andere zwaardhand, in Tweewater was gestorven. Hij was eveneens zo verstandig behoedzaam om te springen met haar grillen en nukken, hoewel het haar meestal lukte die op andere dagen beter te beheersen. Alanna toonde in het geheel geen belangstelling voor het opruimen van de rommel die ze had gemaakt. Ze stond midden in de gelagkamer in het niets te staren, met de armen over elkaar. Voor ieder ander dan een Aes Sedai leek ze de rustige kalmte zelf. Op Verin maakte Alanna de indruk elk ogenblik te kunnen ontploffen. Verin tikte haar op de arm. ‘We moeten praten.’ Alanna keek haar aan, er lag niets te lezen in haar ogen, en gleed zwijgend terug de eetkamer in.

Achter zich hoorde Verin baas Dilham bevend zeggen: ‘Denk je dat ik kan verkondigen dat de Herrezen Draak mijn herberg heeft bezocht? Hij is immers binnen geweest.’ Heel even glimlachte ze, met hem zou alles wel goed komen. Haar glimlach verdween bij het dichtvallen van de deur, waardoor zij en Alanna van iedereen waren afgesloten. Alanna ijsbeerde reeds heen en weer in het kleine vertrek en de zijde van haar rijrok fluisterde als zwaarden die uit scheden gleden. Nu was er niets van kalme waardigheid te zien. ‘De onbeschaamdheid van die man. Zo volkomen onbeschaamd! Ons vast te houden! Ons te beperken!’

Verin keek haar lange tijd aan voor ze iets zei. Het had haar tien jaar gekost voor ze over Balinors dood heen was gekomen en Ihvon had gebonden. Alanna’s gevoelens waren al rauw geweest na Oweins dood en ze had het veel te lang opgezouten. De huilbuien die ze zichzelf had toegestaan na haar vertrek uit Tweewater waren niet genoeg om er los van te komen.

‘Ik neem aan dat hij ons uit de Binnenstad kan weren met bewakers bij de poorten, maar hij kan ons niet echt in Caemlin vasthouden.’

Dat kreeg de vernietigende blik die het verdiende. Ze konden zonder problemen vertrekken, want Rhand had zich nooit zo goed kunnen scholen dat hij had ontdekt hoe een ban werkte. Het zou wel inhouden dat ze de meisjes uit Tweewater moesten opgeven. Geen enkele Aes Sedai had zo’n schatkamer als Tweewater gevonden sinds... Verin kon zich niet eens voorstellen hoe lang. Misschien wel niet sinds de Trollok-oorlogen. Zelfs jonge vrouwen van achttien – de grens die ze voor zichzelf hadden getrokken – vonden het vaak moeilijk de beperkingen van het noviciaat te aanvaarden, maar als ze die grens met zo’n vijf jaar hadden bijgesteld, hadden zij en Alanna wel tweemaal zoveel meisjes mee kunnen nemen, zo niet meer. Vijf van de meisjes hier – vijf! – hadden de vonk vanaf hun geboorte, waaronder Marts zuster, Elle en de jonge Janse. Zij zouden uiteindelijk geleiden, of iemand het hun nou bijbracht of niet, en heel sterk worden. Zij en Alanna hadden er nog twee achtergelaten die over een paar jaar opgehaald moesten worden, wanneer ze oud genoeg waren om het ouderlijk huis te verlaten. Dat was echt wel veilig; de kunde vertoonde zich bij een ongeoefend meisje met de aangeboren gave heel zelden voor haar vijftiende. De anderen waren veelbelovende beloftes, allemaal. Tweewater was een bron van puur goud.

Nu ze de aandacht van de ander had getrokken, veranderde Verin van onderwerp. Ze was in ieder geval niet van plan die jonge vrouwen in de steek te laten, noch maar iets verder van Rhand weg te reizen dan noodzakelijk was. ‘Denk je dat hij gelijk heeft met die opstandelingen?’

Alanna’s vuisten verstrakten even op haar rok. ‘De mogelijkheid wekt mijn afschuw op! Zijn we werkelijk zo ver afgezakt...’ Haar stem stierf weg en ze klonk verloren. Haar schouders zakten. Tranen brandden net onder het oppervlak en werden nauwelijks bedwongen. Nu de boosheid van de ander was weggezakt, moest Verin haar vragen stellen voor die woede weer aanscherpte. ‘Heb je enig idee of jouw vleeshouwer je meer kan vertellen over wat er in Tar Valon gaande is, als je goed doorvraagt?’ De vrouw hoorde eigenlijk niet bij Alanna. Ze was een faktoor van de Groene Ajah en alleen ontdekt doordat Alanna een of ander noodteken buiten haar nering had opgemerkt. Natuurlijk had Alanna Verin niet verteld wat dat teken was. Verin zou ook vast en zeker zo’n soort teken van de Bruine Ajah niet hebben verraden.

‘Nee. Ze weet niet méér dan de boodschap die ze me heeft gegeven en daarna was haar mond zo droog dat ze amper woorden kon vormen. “Alle trouwe Aes Sedai dienen naar de Toren terug te keren. Alles is vergeven.” Dat was trouwens in wezen de kern.’ Een flits boosheid lichtte op in Alanna’s ogen, maar heel kort en niet zo fel als eerst. ‘Als al die geruchten er niet waren geweest, zou ik je nooit hebben laten weten wie zij is.’ Daardoor en doordat haar gevoelens haar parten speelden. Ze ijsbeerde gelukkig niet meer.

‘Ik weet het,’ zei Verin, die aan tafel ging zitten, ‘en ik zal het vertrouwen niet beschamen. Goed. Je zult het met me eens zijn dat deze boodschap de geruchten een grond van waarheid geeft. De Toren is gebroken. Naar alle waarschijnlijkheid zijn er ergens opstandelingen. De vraag is wat we ermee doen.’

Alanna keek haar aan of ze gek was geworden. En dat was geen wonder. Siuan moest door de Zaal van de Toren zijn afgezet, volgens de wetten van de Toren. Zelfs de aanduiding tegen de wetten van de Toren in te gaan, was ondenkbaar. Maar ja, een verdeelde Toren was eveneens ondenkbaar.

‘Als je nu geen antwoord hebt, denk er dan over na. En denk ook hieraan: Siuan Sanche was al vanaf het begin betrokken bij het zoeken naar de jonge Altor.’ Alanna wilde wat zeggen – ongetwijfeld wilde ze vragen hoe Verin dat wist en of zij er ook bij betrokken was geweest – maar Verin gaf haar niet de kans. ‘Alleen een simpele dorpszot zou geloven dat het geen rol heeft gespeeld bij haar ondergang. Zo’n grote samenloop van omstandigheden bestaat niet. Dus bedenk wat Elaida van Rhand vindt. Ze was van de Rode Ajah, weet je nog? Terwijl je erover nadenkt, moet je me vertellen wat je bedoeling is met hem te binden.’

De vraag had Alanna niet mogen verrassen, maar dat was wel het geval. Ze aarzelde, trok toen een stoel naar achter en ging zitten, waarbij ze haar rok schikte voor ze antwoord gaf. ‘Het was verstandig dat te doen, nu hij zo vlak bij ons stond. Het had al heel lang geleden moeten gebeuren. Jij kon het niet of wilde het niet.’ Net als de meeste Groenen vond ze het licht vermakelijk dat de andere Ajahs volhielden dat iedere zuster maar één zwaardhand mocht hebben. Wat de Groenen vonden van de Roden, die er geen hadden, kon maar beter niet hardop gezegd worden. ‘Ze zouden bij de eerste de beste gelegenheid allemaal gebonden moeten worden. Ze zijn te belangrijk om los te laten lopen, hij op de eerste plaats.’ Opeens bloeide een rode blos op haar wangen op; het zou nog behoorlijk lang duren voor ze weer volledig haar gevoelens beheerste.

Verin wist wat de blos veroorzaakte. Alanna had zich duidelijk versproken. Ze hadden Perijn vele lange weken onder ogen gehad, terwijl zij de meisjes uit Tweewater de proef afnamen, maar Alanna had al heel snel het onderwerp van hem te binden, niet meer aangesneden. De reden was even eenvoudig als Failes verhitte belofte dat als Alanna ooit zoiets deed, zij Tweewater niet levend zou verlaten. Faile had het wel ver buiten het gehoor van Perijn uitgesproken. Als Faile meer had geweten van de band tussen een Aes Sedai en een gaidin, zou het dreigement niets hebben uitgehaald. Niettemin had haar onwetendheid, zo niet iets anders, Alanna’s handen gebonden. Heel waarschijnlijk was het haar ergernis hierover; plus de wankele toestand van haar zenuwen, wat tot haar binding van Rhand had geleid, zonder zijn toestemming nog wel. Dat was al honderden jaren niet meer gebeurd. Nou ja, dacht Verin grimmig. In mijn tijd heb ik ook enkele gebruiken gebroken. ‘Verstandig?’ vroeg ze glimlachend om de doorn uit haar woorden te halen. ‘Je praat als een Witte zuster. Goed. Nu je hem hebt, wat ga je met hem doen? Als ik aan zijn lessen aan ons denk, herinner ik me dat ik als klein meisje een verhaal bij het kampvuur hoorde over een vrouw die een leeuw zadelde en hem een teugel aanlegde. Ze vond het een heerlijk en prachtig ritje, maar ontdekte dat ze nooit meer af kon stijgen en nooit meer slapen.’

Rillend wreef Alanna over haar armen, ik kan nog steeds niet geloven dat hij zo sterk is. Hadden we ons maar eerder gekoppeld. En ik probeerde het... het lukte me niet... Hij is zo sterk!’ Verin voorkwam met moeite dat ze ook huiverde. Ze hadden zich niet eerder kunnen koppelen, tenzij Alanna een koppeling had voorgesteld voor ze hem bond. Verin wist niet wat dat voor gevolgen zou hebben gehad. In ieder geval was het een reeks nare ogenblikken geweest. Vanaf de ontdekking dat ze hem niet van de Ware Bron konden afsnijden tot het minachtende gemak waarmee hij hen had afgeschermd en hun verbindingen met saidar als een wollen draadje had doorgesneden. Van allebei. Tegelijk. Opmerkelijk. Hoeveel zusters zouden er nodig zijn om hem af te schermen en in bedwang te houden? Alle dertien? Dat was slechts de gewoonte, maar bij hem zou het nodig kunnen zijn. Dat was in ieder geval een overweging voor een andere keer. ‘En dan hebben we nog de zaak van het pardon.’

Alanna’s ogen werden groter. ‘Dat geloof je toch zeker niet! Bij iedere valse Draak waren er verhalen dat hij geleiders bijeenriep en die waren allemaal even vals. Ze wilden de macht alleen voor zichzelf, niet hem met anderen delen.’

‘Hij is geen valse Draak,’ zei Verin kalm, ‘en dat kan weleens alles op z’n kop zetten. Als één gerucht waar is, dan kan een ander dat ook zijn en het pardon lag na Wittebrug op ieders tong.’

‘Zelfs als het zo is, dan is er misschien niemand gekomen. Geen enkele nette man wil geleiden. Als het er meer zijn dan een handjevol, zouden we elke week valse Draken hebben gehad.’

‘Hij is ta’veren, Alanna. Hij trekt aan wat hij nodig heeft.’ Alanna’s mond bewoog heftig en haar handen lagen gebald met witte knokkels op tafel, leder draadje Aes Sedai-kalmte was verdwenen en ze beefde zichtbaar. ‘We kunnen nooit toestaan dat... Geleiders los in de wereld! Als het waar is, moeten we het tegenhouden. Dat moeten we!’ Ze stond op het punt met flitsende ogen weer op te springen. ‘Voor we kunnen beslissen wat we eraan doen,’ zei Verin kalm, ‘dienen we te weten waar hij ze heeft ondergebracht. Het koninklijk paleis lijkt me, maar het kan moeilijk zijn dat vast te stellen, nu de Binnenstad voor ons verboden gebied is. Ik stel me het zo voor...’ Alanna boog zich gespannen naar haar toe.

Er moest veel worden uitgewerkt, hoewel het meeste later aan bod kon komen. Heel wat vragen moesten nog beantwoord worden... later. Was Moiraine dood en zo ja, hoe was ze gestorven? Waren er opstandelingen en welk standpunt moesten zij en Alanna tegenover hen innemen? Moesten ze proberen Rhand aan Elaida uit te leveren of aan die opstandelingen? Waar bevonden die zich? Die kennis zou waardevol zijn, los van die eerdere vragen. Hoe zouden ze gebruikmaken van de zeer breekbare strop die Alanna om Rhands nek had gelegd? Moest een van hen of moesten ze beiden Moiraines rol overnemen? Voor het eerst sinds Alanna’s gevoelens over Owein naar het oppervlak waren gekropen, was Verin blij dat ze die zo lang had onderdrukt dat ze ijl waren geworden. In haar verwarde toestand was Alanna meer geneigd haar leiding te volgen en Verin wist precies hoe sommige vragen moesten worden beantwoord. Ze dacht niet dat Alanna enkele antwoorden graag wilde horen. Het was het beste dat ze die pas vernam als het te laat was om ze te wijzigen.

Rhand galoppeerde als een razende naar het paleis terug en liep zelfs langzaam uit op de rennende Aiel. Hij negeerde hun geroep, zoals hij de opgestoken vuisten negeerde van mensen die gedwongen waren uit Jeade’ens pad te springen en de wirwar van omgevallen draagstoelen en koetsen die in zijn spoor met de wielen van de marktkarren in aanraking waren gekomen. Bashere en de Saldeanen konden hem op hun kleinere paardjes net bijhouden. Hij wist niet eens goed waarom hij zo’n haast had – het nieuws dat hij gehoord had was niet zo dringend – maar terwijl zijn armen en benen wat minder beverig werden, besefte hij meer en meer dat hij zich nog steeds van Alanna bewust was. Hij kon haar vóélen. Het leek of ze zijn hoofd was binnengekropen en zich daar gevestigd had. Als hij haar kon voelen, kon zij hem dan net zo voelen? Wat kon ze nog meer doen? Wat nog meer? Hij moest uit naar buurt zien te komen.

Trots, kakellachte Lews Therin en ditmaal bracht Rhand de stem niet tot zwijgen.

Hij had een andere bestemming dan het paleis in gedachten, maar reizen vereiste dat je de plek die je verliet zelfs nog beter kende dan de plek waar je heen ging. Bij de zuidstal gooide hij de teugels van de hengst naar de in een leren vest gestoken paardenknecht en rende verder. Door zijn lange benen liep hij uit op de Saldeanen in de gangen, waar bedienden hem met open mond aankeken, bogen en stilstonden terwijl hij langssnelde. In de Grote Zaal greep hij saidin aan, opende het gat in de lucht en sprong het open veld bij de boerderij op, waarna hij de Bron losliet.

Eindelijk kon hij rustig ademhalen. Hij zakte door zijn knieën op de dode bladeren. De hitte onder de kale takken beukte op hem neer; hij had de noodzakelijke aandacht ervoor al een hele tijd vergeten. Hij kon haar nog steeds voelen, maar het was hier zwakker – als je de zekerheid dat zij zich daar in die richting bevond, zwak kon noemen. Hij had haar met gesloten ogen kunnen aanwijzen. Heel even greep hij saidin weer aan, die woede van vuur, ijs en bitter slijm. Hij hield een zwaard in zijn handen, een zwaard gemaakt van vuur, van Vuur, met een zwarte reiger op de licht gebogen kling, al herinnerde hij zich niet daaraan te hebben gedacht. Vuur, maar het lange gevest lag koel en stevig in zijn handpalmen. De leegte maakte geen verschil, de Kracht maakte geen verschil. Nog steeds was Alanna daar, ineengedoken in een hoekje van zijn gedachten, hem in de gaten houdend.

Verbitterd lachend liet hij de Kracht weer los en knielde neer. Hij was er zo zeker van geweest. Slechts twee Aes Sedai. Natuurlijk kon hij hen aan. Hij had Egwene en Elayne ook samen aangepakt. Wat konden ze hem aandoen? Hij besefte dat hij nog steeds lachte en leek niet te kunnen stoppen. Nou ja, het was leuk. Zijn domme trots. Overmoed. Hij was er al eerder door in problemen geraakt en anderen eveneens. Hij was er zo zeker van geweest dat hij en de Honderd Gezellen de Bres veilig konden dichten...

Bladeren ritselden toen hij zichzelf overeind dwong. ‘Dat was ik niet!’ zei hij schor. ‘Dat was ik niet. Ga m’n hoofd uit! Jullie allebei: donder op uit m’n hoofd!’ Lews Therins stem mompelde vaag in de verte. Alanna wachtte zwijgend af, geduldig, ergens achter in zijn hoofd. De stem leek bang van haar te zijn.

Opzettelijk sloeg Rhand de knieën van zijn broek schoon. Hij ging zich niet aan hen overgeven. Vertrouw geen enkele Aes Sedai; van nu af aan zou hij eraan denken. Een man zonder vertrouwen kan net zo goed dood zijn, giechelde Lews Therin. Hij zou zich niet overgeven. Rond de boerderij was niets veranderd. Niets en alles. De boerderij en de schuur waren hetzelfde; de kippen, geiten en koeien ook. Sora Gradi had hem met een kil nietszeggend gezicht vanuit een venster zien aankomen. Ze was nog maar de enige vrouw. Alle andere vrouwen en vriendinnen waren met de mannen die de proef van Taim niet hadden doorstaan meegegaan. Taim had de leerlingen in een vrijgemaakt stuk van harde, rode klei en armzalig onkruid achter de schuur bij elkaar gezet. Alle zeven. Afgezien van Sora’s man, Jur, waren na de eerste proeven slechts Damer Flinn, Eben Hopwil en Fedwin Mor overgebleven. De anderen waren nieuw en leken bijna even jong als Fedwin en Eben.

Behalve de witharige Damer zaten de leerlingen in een rij naast elkaar met hun gezicht de andere kant op. Damer stond fronsend voor hen, terwijl hij naar een steen keek van een hoofd groot die op dertig pas afstand lag.

‘Nu,’ zei Taim, en Rhand voelde hoe Damer saidin aangreep en onhandig Vuur en Aarde verweefde.

De steen ontplofte en Damer en de andere leerlingen gooiden zich plat op de grond om de rondvliegende scherven te ontwijken. Taim niet. De steensplinters kaatsten terug van het schild van Lucht dat hij op het laatste moment had opgericht. Terwijl Damer zijn hoofd behoedzaam ophief, veegde hij wat bloed weg van een lichte schram onder zijn linkeroog. Rhands mond verstrakte; het was slechts geluk dat hij door geen enkele rotssplinter was getroffen. Hij keek om naar de boerderij. Sora stond nog steeds naar hem te kijken en was blijkbaar niet verwond. De kippen waren amper gestopt met het rondkrabben in de aarde; ze leken eraan gewend te zijn.

‘Misschien zul je de volgende keer denken aan wat ik heb gezegd,’ zei Taim kalm, en hij liet zijn weefsel verdwijnen. ‘Scherm op als je toeslaat, anders kun je jezelf doden.’ Hij wierp een blik op Rhand alsof hij zich al die tijd van diens aanwezigheid bewust was geweest. ‘Ga hiermee door,’ zei hij de leerlingen en hij liep naar Rhand toe. Zijn gezicht met de haviksneus leek vandaag een gemeen trekje te hebben. Terwijl Damer in de rij ging zitten, stond de bolwangige Eben op. Hij trok zenuwachtig aan een groot oor, toen hij met Lucht een nieuwe steen van een stapel aan de rand van het veld optilde. Zijn stromen warrelden en hij liet de steen eenmaal vallen voor hij hem op zijn plaats had.

‘Is het wel veilig ze daarmee alleen te laten?’ vroeg Rhand toen Taim bij hem stond.

De tweede steen ontplofte net als de eerste, maar ditmaal hadden alle leerlingen schilden geweven. Evenals Taim die met het zijne ook Rhand omhulde. Zwijgend greep Rhand saidin weer aan, vormde zijn eigen schild en duwde dat van Taim weg. Taims mond vertrok tot die glimlach die geen glimlach was.

‘U hebt gezegd, mijn heer Draak, hun achter de broek te zitten, dus dat doe ik. Ik laat ze alles met de Kracht doen, de werkjes rond het huis, alles. De laatste nieuweling had gisteravond zijn eerste warme maaltijd. Als zij het eten niet zelf kunnen verhitten, eten ze het koud. De meeste dingen duren nu tweemaal zo lang als gewoon met de hand, maar ze leren de Kracht zo snel als ze kunnen, geloof me maar. Natuurlijk hebben we er nog niet zo erg veel.’

Rhand negeerde de daarin opgesloten vraag en keek rond. ‘Waar is Haslin? Toch niet opnieuw dronken? Ik heb je gezegd dat hij alleen ’s avonds wijn mag hebben.’ Henre Haslin was zwaardmeester geweest in de koninginnengarde, belast met de opleiding van nieuwe mannen, tot Rahvin de garde opnieuw was gaan indelen en iedere getrouwe van Morgase had weggezonden of naar de strijd in Cairhien had gestuurd. Haslin was te oud geweest voor nieuwe veldtochten, had zijn geld gekregen en was buiten de poorten gezet. Toen het nieuws van Morgases dood zich door Caemlin had verspreid, had hij een wijnvat opgezocht. Maar hij meende dat Rahvin – Gaebril voor hem – Morgase had gedood, niet Rhand, en hij kon hun leren vechten. Wanneer hij nuchter was.

‘Ik heb hem weggestuurd,’ zei Taim. ‘Wat heb je aan zwaarden?’ Een volgende rotssteen ontplofte. ‘Ik kan nog net voorkomen dat ik mezelf doodsteek, en ik heb zwaarden nooit gemist. Ze beschikken nu over de Kracht.’

Dood hem! Dood hem nu! Lews Therins stem weerkaatste hol door de leegte. Rhand onderdrukte de stem, maar hij kon de boosheid niet weerstaan die opeens een schelp leek te vormen rond de leegte waarin hij zich ophield. De leegte gaf zijn stem natuurlijk geen enkel gevoel. ‘Zoek hem op, Taim, en haal hem terug. Zeg hem dat je van mening bent veranderd. Zeg dat ook tegen de leerlingen. Zeg ze alles wat je verkiest, maar ik wil hem hier hebben om elke dag les te geven. Zij dienen deel uit te maken van de wereld, niet er los van te staan. Wat worden ze geacht te doen als ze niet kunnen geleiden? Toen jij afgeschermd was door de Aes Sedai, had je mogelijk nog steeds kunnen ontsnappen als je had geweten hoe je een zwaard moest gebruiken of met je handen moest vechten.’

‘Ik ben ontsnapt. Ik ben hier.’

‘Enkele volgelingen van jou hebben je bevrijd, heb ik gehoord, anders zou jij ook zijn gestild, net als Logain. Deze mannen krijgen geen volgelingen. Breng Haslin terug.’

De ander boog gladjes. ‘Zoals mijn heer Draak beveelt. Was dat het wat de heer Draak hierheen bracht? Haslin en zwaarden?’ Heel ver klonk er iets minachtends in door, maar Rhand negeerde het. ‘Er zijn Aes Sedai in Caemlin, dus geen uitstapjes naar de stad meer, noch van jou noch van de leerlingen. Het Licht mag weten wat er gebeurt als een van hen op een Aes Sedai stuit en zij ziet dat hij een geleider is.’ Of, wanneer hij haar herkende, zoals hij zeker zou doen. Hij zou waarschijnlijk willen vluchten of in paniek uithalen en beide dingen zouden hem verraden en tot zijn ondergang leiden. Voor zover Rhand kon zien, waren Verin en Alanna in staat elke leerling als een klein kind in te pakken.

Taim trok zijn schouders op. ‘Ze kunnen nu al het hoofd van een Aes Sedai op dezelfde manier aanpakken als die steen. Het weven wijkt maar een beetje af.’ Hij keek om en verhief zijn stem. ‘Aandacht, Adlie. Meer aandacht!’ De magere kerel die voor de andere leerlingen stond en bijna geheel uit armen en benen leek te bestaan, schrok, verloor de greep op saidin en greep opnieuw toe. Een volgende rotssteen ontplofte terwijl Taim zich tot Rhand wendde. ‘Trouwens, ik kan ze zelf voor je... verwijderen, als jij er niet toe in staat bent.’

‘Als ik hun dood wenste, zou ik hen wel hebben gedood.’ Hij meende het te kunnen, als ze probeerden hem te doden of te sussen. Hij hoopte van wel. Maar zouden ze zoiets proberen nu ze hem gebonden hadden? Dat was in ieder geval iets wat hij Taim niet wilde vertellen. Zelfs zonder het gemompel van Lews Therin stelde hij niet genoeg vertrouwen in de man om welke heimelijke zwakheid van hem dan ook toe te geven. Licht, wat voor soort greep heb ik me door Alanna laten opleggen? ‘Als de tijd komt om een Aes Sedai te doden, zal ik het je laten weten. Tot dan waagt niemand het ook maar te gaan schreeuwen, tenzij er een probeert hem te onthoofden. Feitelijk dienen jullie allemaal zo ver mogelijk van de Aes Sedai weg te blijven. Ik wil geen ongelukken en niets wat hen tegen me inneemt.’

‘En dat zijn ze nog niet, volgens jou?’ mompelde Taim. Opnieuw negeerde Rhand hem. Ditmaal omdat hij zelf het antwoord ook niet wist. ‘En ik wil niemand dood zien of gestild omdat zijn hoofd te groot was voor zijn pet. Druk ze dat op het hart. Ik hou jou voor hen verantwoordelijk.’

‘Zoals u wenst,’ zei Taim opnieuw schokschouderend. ‘Sommigen zullen vroeg of laat toch sterven, tenzij je van plan bent ze eeuwig in dit hokje te houden. Ook dan zullen sommigen waarschijnlijk sterven. Het is bijna onvermijdelijk, tenzij ik meer tijd voor de lessen neem. Je hoeft niet zo voorzichtig met hen om te springen wanneer je mij laat zoeken.’

Voor de zoveelste keer. Rhand keek naar de leerlingen. Een zwetende, lichtblonde jongeman met blauwe ogen had er veel moeite mee de rotssteen op de goede plek te plaatsen. Steeds weer verloor hij zijn greep op saidin en de rots bewoog met kleine sprongetjes over de grond. Over een paar uur zou de wagen met nieuwkomers uit het paleis aankomen. Ditmaal waren het er vier. Sommige dagen slechts drie, of twee, al waren de aantallen geleidelijk groter geworden. Achttien sinds hij Taim zeven dagen geleden hierheen had gebracht, en slechts drie van hen konden leren geleiden. Taim hield vol dat het er opmerkelijk veel waren als je bedacht dat ze gewoon Caemlin binnenliepen en zochten naar hun juiste kans. Hij had er ook verscheidene malen op gewezen dat ze zich met deze stroom pas over een jaar of zes met de Witte Toren konden meten. Rhand hoefde er niet aan herinnerd te worden dat ze geen zes jaar meer hadden. En hij had ook geen tijd om ze langer over de lessen te laten doen. ‘Hoe zou jij het doen?’

‘Doorgangen gebruiken.’ Taim had dat meteen geleerd. Hij had alles wat Rhand hem had getoond heel snel door. ik kan elke dag twee, zelfs drie dorpen bezoeken. In het begin zal een dorp gemakkelijker zijn dan kleine stadjes. Ik laat Flinn hier voor de lessen. Hij is het verst, ondanks wat je hebt gezien. Ik neem Gradi, Hopwil of Mor mee. Je zult me wat goede paarden moeten verschaffen. Die knol van de kar is waardeloos.’

‘Maar wat ben je dan van plan? Gewoon naar binnen rijden en verkondigen dat je geleiders zoekt? Je hebt geluk, als de dorpelingen je niet meteen op willen hangen.’

‘Ik kan best wat omzichtiger zijn als ik wil,’ zei Taim droog, ik zal zeggen dat ik mannen kom halen die de Herrezen Draak willen volgen.’ Iets omzichtiger? Een heel klein ietsje. ‘Dat zal mensen net voldoende afschrikken om me niet aan te vliegen en dat geeft mij de kans de mannen die willen mee te nemen. Bovendien wordt dan iedereen uitgeschift die niet bereid is je te steunen. Ik neem niet aan dat je van plan bent mannen op te leiden die zich bij de eerste de beste gelegenheid tegen je keren.’ Hij trok vragend een wenkbrauw omhoog, maar wachtte niet op een overbodig antwoord. ‘Als ik ze eenmaal veilig uit het dorp weg heb, kan ik ze door een poort hierheen brengen. Misschien zullen enkelen in paniek raken, maar daarna zullen ze ook niet al te moeilijk zijn om aan te pakken. Als ze er eenmaal mee hebben ingestemd een geleider te volgen, kunnen ze niet dwars gaan liggen en me beletten hen te beproeven. De mannen die het niet halen, kan ik naar Caemlin doorsturen. Het wordt tijd dat je een eigen leger opricht en niet meer van anderen afhankelijk bent. Bashere kan van gedachten veranderen en dat zal hij doen als koningin Tenobia hem dat opdraagt. En niemand weet wat die zogenaamde Aiel zullen uitspoken.’ Ditmaal wachtte hij even maar Rhand hield zijn mond stijf dicht. Hij had diezelfde gedachten al gekoesterd maar daarbij zeker niet aan de Aiel gedacht. Dat hoefde Taim echter niet te weten. Na een korte stilte ging de man door alsof hij het hele onderwerp nooit had genoemd: ik sluit een weddenschap met je af. Jij bepaalt de inzet. De eerste dag dat ik mannen werf, vind ik er evenveel die het kunnen leren als er in een maand uit zichzelf Caemlin binnenlopen. Als Flinn en enkele anderen gereed zijn om er ook zonder mij op uit te trekken...’ Hij stak beide handen op. ik evenaar de Witte Toren binnen een jaar. En iedere man zal een wapen zijn.’

Rhand aarzelde. Het was gevaarlijk Taim eropuit te laten trekken. De man was veel te driftig. Wat zou hij doen als hij op een wervingstocht een Aes Sedai tegenkwam? Zou hij zich wel aan zijn belofte houden en haar leven sparen? En wat zou er gebeuren als zij ontdekte wie hij was? Stel dat ze hem afschermde en gevangennam? Dat was een verlies dat Rhand zich niet kon veroorloven. Hij kon geen leerlingen oefenen en daarnaast ook nog al het andere afhandelen. Zes jaar, om er evenveel te krijgen als de Witte Toren. Tenzij de Aes Sedai deze plek eerder vonden, alles zouden vernietigen en de leerlingen zouden stillen voor die zich goed konden verdedigen. Of minder dan een jaar. Eindelijk knikte hij. Lews Therins stem was een razend gezoem in de verte. ‘Je krijgt je paarden.’

12

Vragen en antwoorden

‘En?’ zei Nynaeve zo geduldig als ze kon. Ze zat stil op haar bed en hield met moeite haar handen in de schoot. Ze onderdrukte een geeuw. Het was erg vroeg en ze had de laatste drie nachten niet best geslapen. De rieten kooi was leeg, de zangmus in vrijheid gesteld. Zij wilde ook graag vrij zijn. ‘En?’

Elayne zat geknield op haar eigen bed met haar hoofd en schouders uit het venster aan het steegje achter het huis. Van daaruit kon ze nog net de achterzijde van de Kleine Toren zien, waar de meeste Gezetenen deze vroege ochtend de gezant van de Toren ontvingen. Er was niet veel te zien, maar genoeg om iets van de ban rond de herberg te ontwaren. Het was het soort weving dat iedere poging tot afluisteren met behulp van de Kracht verhinderde. Dat was de prijs van het delen van kennis.

Na een tijdje ging Elayne weer op haar hielen zitten. De teleurstelling viel van haar gezicht af te lezen. ‘Niets. Je zei dat die stromen er ongemerkt doorheen kunnen glippen. Ik geloof niet dat ik ben opgemerkt, maar ik hoorde helemaal niets.’

Dat laatste was gericht tot Moghedien die op het wankele krukje in de hoek zat. De afwezigheid van zweet op haar gezicht ergerde Nynaeve mateloos. Ze beweerde dat je lange tijd met de Kracht moest werken voor je zó los van alles stond dat je hitte of kou kon vergeten. Dat klonk niet veel beter dan de vage beloften van de Aes Sedai dat het ‘uiteindelijk’ zou komen. Nynaeve en Elayne dropen van het zweet. Moghedien zag er even koel uit als op een vroege lentedag en Licht, dat was ergerlijk!

‘Ik zei dat dat zou moeten.’ Moghediens donkere ogen schoten verdedigend heen en weer, hoewel ze haar blik het meest op Elayne gericht hield; ze keerde zich altijd naar degene die de a’dam droeg. ‘Zóu moeten. Er zijn duizenden manieren om een ban te spinnen. Het kan dagen duren om daar een gat in te maken.’

Nynaeve kon nog net haar tong bedwingen. Ze waren het al dagen aan het proberen. Dit was de derde dag na Tarna Feirs aankomst, en de Zaal hield de boodschap van de Rode zuster en Elaida nog steeds geheim. Nou ja, Sheriam en Mijrelle en hun groepje wisten het wel – het zou Nynaeve niet verbazen indien ze het nog voor de Zaal hadden geweten – maar zelfs Siuan en Leane waren van de dagelijkse ontmoetingen uitgesloten. Dat zeiden ze tenminste. Nynaeve merkte dat ze aan haar rok zat te plukken en dwong haar handen tot rust. Ze moesten er op een of andere manier achter zien te komen wat Elaida wilde – en belangrijker nog, wat het antwoord van de Zaal was. Dat moest, hoe dan ook.

‘Ik moet gaan,’ zuchtte Elayne. ik moet nog een paar zusters laten zien hoe ik ter’angrealen maak.’ Er waren maar weinig Aes Sedai in Salidar die deze kunst verstonden, maar ze wilden het allemaal leren, en de meesten dachten dat ze het konden als Elayne het maar vaak genoeg voordeed. ‘Je kunt net zo goed deze nemen,’ voegde ze eraan toe en ze maakte de armband los. ik wil iets nieuws uitproberen als de zusters met me klaar zijn, en daarna heb ik een novicenklas.’ Ze klonk niet tevreden, niet zoals bij de eerste keer. Na elke klas kwam ze zo boos terug dat ze als een kat zat te blazen. De jongste meisjes waren te ijverig en vlogen al op iets af, terwijl ze er nog geen idee van hadden hoe ze ermee om moesten springen. De oudsten waren wat voorzichtiger, maar kibbelden vaker, of maakten er bezwaar tegen een opdracht van een zes of zeven jaar jongere vrouw uit te voeren. De laatste tijd mopperde Elayne over ‘dwaze novices’ en ‘koppige dwazen’ alsof ze al tien jaar Aanvaarde was. ‘Je hebt de tijd om vragen te stellen. Misschien heb je meer geluk met uitvinden hoe je een geleider kunt ontdekken dan ik.’

Nynaeve schudde haar hoofd, ik word geacht om vanmorgen Janya en Delana te helpen met hun aantekeningen.’ Onwillekeurig trok ze een gezicht. Delana was een Gezetene voor de Grijze Ajah en Janya voor de Bruine, maar Nynaeve kreeg helemaal niets uit hen los. ‘En dan heb ik weer een lés van Theodrin.’ Nog meer tijdverspilling. Iedereen in Salidar verkwistte tijd. ‘Draag hem,’ zei ze tegen Elayne, die de armband aan een haak naast hun kleren wilde hangen. De ander zuchtte gemaakt, maar deed de armband weer om. Volgens Nynaeve vertrouwde Elayne veel te veel op de a’dam, al kon iedere geleidster met een armband Moghedien vinden en beheersen zolang de halsband om haar nek zat. Als niemand de armband droeg, kon ze er slechts een tiental passen vandaan lopen voor ze brakend op haar knieën viel. Hetzelfde gebeurde als ze de armband maar een paar duimbreedten verschoof van de plaats waar hij was neergelegd, of probeerde de halsband zelf los te maken. Misschien zou de armband haar ook beheersen als die aan een haak hing, maar wellicht kon een Verzaker een manier verzinnen om dat te overwinnen, als je haar de kans bood. Ooit had Nynaeve in Tanchico Moghedien heel even alleen gelaten, afgeschermd en met de Kracht gebonden, en toen was ze erin geslaagd om te ontsnappen. Hoe dat kon, was Nynaeves allereerste vraag geweest nadat Moghedien weer gepakt was, hoewel ze zowat haar nek eraf had moeten wringen om het antwoord los te krijgen. Blijkbaar was een verknoopt schild kwetsbaar als de afgeschermde vrouw tijd kreeg en geduldig was. Elayne hield vol dat het bij de a’dam niet ging – er was geen knoop om te ontwarren, en met de halsband om kon Moghedien niet eens probéren om zonder toestemming saidar aan te raken – maar Nynaeve wilde elk gevaar vermijden. ‘Schrijf langzaam over,’ zei Elayne. ‘Ik heb dat al eerder gedaan voor Delana. Ze haat inktvlekken of fouten. Als het moet, laat ze het je vijftig keer overdoen om een net blad te krijgen.’

Nynaeve zei een lelijk woord. Haar handschrift mocht niet zo fraai en sierlijk zijn als dat van Elayne, ze was geen sufferd die net had geleerd welk eind van de pen in de inktpot moest. De ander sloeg er geen acht op en glipte met een laatste glimlach de kamer uit. Misschien had ze alleen maar behulpzaam willen zijn. Als de Aes Sedai er ooit achter kwamen hoezeer Nynaeve overschrijven haatte, zouden ze het aan haar lijstje straffen toevoegen.

‘Misschien moet je naar Altor toegaan,’ zei Moghedien opeens. Ze zat anders nu, meer rechtop. Haar ogen hielden die van Nynaeve vast. Waarom?

‘Wat bedoel je?’ vroeg Nynaeve.

‘Jij en Elayne zouden naar Caemlin moeten gaan, naar Rhand. Zij kan dan koningin zijn, en jij...’ Moghediens glimlach was beslist niet plezierig. ‘Vroeg of laat mag je braaf plaatsnemen zodat zij in je kunnen spitten naar hoe je al die prachtige ontdekkingen doet, terwijl je nog steeds bibbert als een bang meisje dat gepakt wordt met een gestolen koekje wanneer je bij hen probeert te geleiden.’ ik bibber niet...’ Ze ging het niet uitleggen, niet aan deze vrouw. Waarom was Moghedien ineens zo bereidwillig? ‘Onthoud maar dat, wat er ook met mij gebeurt als ze de waarheid uitvinden, jouw hoofd nog voor de week om is op het hakblok ligt.’

‘Terwijl jij veel langer zult lijden. Semirhage heeft eens een man vijf jaar lang elk uur dat hij wakker was laten schreeuwen. Ze zorgde ervoor dat hij niet gek werd, maar op het laatst kon zelfs zij zijn hart niet meer laten slaan. Ik betwijfel of die kinderen hier maar een tiende van Semirhages vaardigheden hebben, maar je zult dan uit de eerste hand ontdekken hoe vaardig ze zijn.’

Hoe kon die vrouw dit allemaal zo zeggen? Haar gewone, onderdanige angst had ze afgeschud als een slangenhuid. Ze konden twee gelijken zijn die terloops iets bespraken. Nee, erger nog. Moghediens houding verried dat het voor haar van weinig belang, maar voor Nynaeve van enorm groot belang was. Ze wenste dat ze de armband had. Het zou een geruststelling zijn. Moghediens gevoel kon nooit zo kalm zijn als haar gezicht of stem aangaven.

Nynaeves adem stokte. De armband. Dat was het. De armband was niet in de kamer. Diep in haar maag vormde zich een ijsklomp; plotseling leek ze nog erger bezweet. De rede zei dat het geen verschil maakte of de armband er wel of niet was. Elayne had hem om – Licht, alsjeblieft, laat haar hem niet afdoen! - en de andere helft van de a’dam zat stevig om Moghediens hals. Alleen had haar verstand er niets mee te maken. Nynaeve was zelden zonder armband met de vrouw alleen geweest, en die paar keren dat het gebeurd was, waren bijna een volslagen ramp geworden. Toen had Moghedien de a’dam niet gedragen, maar dat maakte geen verschil. Ze was een Verzaker, ze waren alleen, en Nynaeve had geen manier om haar te beheersen. Ze greep haar rok beet om te voorkomen dat ze naar het mes in haar riem tastte. Moghediens glimlach werd breder, alsof ze haar gedachten had gelezen. ‘Wat dit betreft, kun je er zeker van zijn dat je belangen mij na aan het hart liggen.’ Ze hield haar hand even bij de ketting maar zorgde er terdege voor die niet aan te raken, en zei: ‘Dit zal mij in Caemlin even goed vasthouden als hier. Slavernij daar is beter dan de dood hier. Maar wacht niet te lang met je beslissing. Als deze zogenaamde Aes Sedai besluiten om naar de Toren terug te keren, dan is een vrouw die Rhand Altor zo na staat toch een uitmuntend geschenk voor de Amyrlin Zetel? En Elayne. Als hij maar half voor haar voelt wat zij voor hem voelt, zal het vasthouden van Elayne hem binden aan een touw zo sterk dat hij het nooit zal kunnen doorsnijden.’ Nynaeve kwam overeind en dwong zich rechtop te staan. ‘Je kunt de bedden opmaken en de kamer schoonmaken. Ik verwacht dat het hier vlekkeloos schoon is als ik terug ben.’

‘Hoeveel tijd heb je?’ vroeg Moghedien voor ze bij de deur was. Het was of de vrouw vroeg of het theewater al kookte. ‘Hooguit een paar dagen voor ze hun antwoord terugsturen naar Tar Valon? Een paar uur? Hoe zwaar laten zij Rhand Altor en zelfs Elaida’s veronderstelde misdaden wegen tegen de eenwording van hun geliefde Toren?’

‘Let vooral op de kamerpotten,’ zei Nynaeve zonder zich om te draaien.

‘Ik wil dat ze deze keer schoon zijn.’ Ze verdween voor Moghedien nog iets kon zeggen, en sloot de deur stevig achter zich dicht. Ze leunde tegen de ruw houten planken en ademde zwaar in het smalle vensterloze gangetje. Ze dook in haar buidel, haalde een zakje te voorschijn en schoof twee droge ganzenmuntblaadjes in haar mond. Het duurde even voor ganzenmunt haar brandende maag zou kalmeren, maar ze kauwde en slikte alsof haast de munt sneller kon laten werken. Elk ogenblik zojuist had een klap geleken. Moghedien had elke zekerheid van Nynaeve kapotgeslagen. Ze vertrouwde haar voor geen penner, maar had echt gedacht dat ze de Verzaker had getemd. Vals. O Licht, vals. Ze had werkelijk gedacht dat Moghedien net zo weinig van Rhand en Elayne af wist als de Aes Sedai. Vals. En nu stelde zij voor om naar hem... Ze hadden te openhartig in haar aanwezigheid gepraat. Wat was hun nog meer ontglipt en hoe kon Moghedien er gebruik van maken?

Een Aanvaarde kwam vanuit de voorkamer van het huisje de vaag verlichte gang in. Nynaeve rechtte haar rug, stak de ganzenmunt weg en streek haar kleren glad. Behalve de voorkamer was elke ruimte een slaapvertrek geworden, met drie tot vier bedienden of Aanvaarden in kamers die niet groter waren dan Nynaeves kamer. Soms moesten ze een bed delen. Emara was een Illiaanse, en dus had ze een hekel aan Siuan en Leane, wat Nynaeve makkelijk kon begrijpen. Ze vond dat ze weggestuurd hadden moeten worden – heel netjes, zei ze – zoals gesuste vrouwen altijd waren weggezonden. Afgezien daarvan was ze aardig, en niet eens gebelgd over het feit dat Elayne en Nynaeve ‘meer ruimte’ hadden of dat ‘Marigan’ hun huishoudelijke taken opknapte. Veel Aanvaarden waren dat wel.

‘Ik hoor dat je moet schrijven voor Janya en Delana,’ zei ze met haar hoge stemmetje, en ze gleed langs Nynaeve naar haar eigen kamer. ‘Neem mijn raad aan en schrijf zo snel als je kunt. Janya heeft liever dat alles met een paar vlekken is opgeschreven, dan dat het werk niet af is.’

Nynaeve keek boos naar Emara’s rug. Schrijf langzaam voor Delana. Schrijf snel voor Janya. Mooie raadgevingen. Hoe dan ook, ze moest zich nu geen zorgen maken over vlekkerige teksten, of zelfs over Moghedien, tot ze de kans had om met Elayne te praten. Ze schudde haar hoofd en beende in zichzelf mopperend naar buiten. Misschien had ze te veel zomaar aangenomen en dingen laten glippen. Het werd tijd dat ze zich eens flink door elkaar schudde en er een eind aan maakte. Ze wist wie ze wilde vinden.

De laatste paar dagen was er rust over Salidar neergedaald, al waren de straten nog even vol. Om maar iets te noemen: de smidsen buiten het dorp bleven stil. Iedereen was verteld om vanwege Tarna hun tong in bedwang te houden, en te zwijgen over het gezantschap naar Caemlin, over Logain die veilig uit het zicht was in een van de legerkampen, en zelfs over de soldaten zelf en waarom ze hier waren. Er was een soort angst om iets meer te doen dan te fluisteren. In het gemompel was ongerustheid te horen.

Iedereen was erdoor aangestoken. Dienaren die zich gewoonlijk haastten, liepen nu weifelend rond en keken angstig om zich heen. Zelfs de Aes Sedai leken onder hun kalmte voorzichtig te zijn en keken elkaar berekenend aan. Er waren nu maar weinig krijgslieden op straat, alsof Tarna er niet genoeg gezien had op de eerste dag en haar gevolgtrekkingen al had getrokken. Een verkeerd antwoord in de Zaal kon een strop om ieders nek leggen. Zelfs heersers en edelen die zich buiten de moeilijkheden rond de Toren wilden houden, zouden iedere krijgsman ophangen die ze konden oppakken, om zelfs het idee van een opstand de kop in te drukken. Die paar krijgslieden buiten die de onzekerheid voelden, hielden hun gezichten strak of keken bezorgd. Behalve Garet Brin, die geduldig voor de Kleine Toren wachtte. Hij was er elke dag, vóór het ogenblik waarop de Gezetenen aankwamen tot wanneer ze weer weggingen. Ze dacht dat hij ervoor wilde zorgen dat ze zich hem herinnerden, en wat hij voor hen deed. Ze had de Gezetenen één keer naar buiten zien komen, en ze waren blijkbaar niet blij hem daar te zien.

Alleen de zwaardhanden schenen niet te veranderen door de komst van de Rode zuster. De zwaardhanden en de kinderen. Nynaeve schrok toen drie kleine meisjes als kwartels voor haar opdoken. Ze hadden linten in het haar, waren stoffig en bezweet en renden lachend verder. De kinderen wisten niet waarop Salidar wachtte, en als ze het zouden weten zouden ze het niet begrijpen. Elke zwaardhand volgde zonder een spier te vertrekken zijn Aes Sedai, wat ze ook besloot en waar ze ook naartoe ging.

De meeste gedempte gesprekken leken over het weer te gaan. Of verhalen van elders te zijn, over vreemde gebeurtenissen, pratende tweekoppige kalveren en mensen die stikten onder zwermen vliegen, over hoe alle kinderen in een dorp midden in de nacht verdwenen waren, en over mensen die in het volle licht door iets onzichtbaars werden getroffen en dood neervielen. Wie maar een beetje bij zijn verstand was, wist dat de droogte en de ongewone hitte in dit jaargetijde het werk van de Duistere waren, die de wereld beroerde, maar zelfs de meeste Aes Sedai twijfelden aan Elaynes en Nynaeves bewering dat de andere gebeurtenissen even echt waren, dat er bellen van kwaad oprezen uit de kerker van de Duistere, waarvan de zegels verzwakten. Bellen die als moerasgas opstegen en in het Patroon rondzweefden, tot ze openbarstten. De meeste mensen konden niet helder nadenken. Sommigen gaven Rhand de schuld van alles. Anderen zeiden dat dit alles het ongenoegen van de Schepper toonde, omdat de wereld zich niet verzameld had achter de Herrezen Draak, of Zijn toorn omdat de Aes Sedai hem nog niet hadden gevangen en gestild, of Zijn onvrede dat er Aes Sedai waren die zich keerden tegen een Amyrlin Zetel in de Witte Toren. Nynaeve had mensen horen zeggen dat alles weer goed zou komen als de Toren weer één was. Ze drong zich door de menigte heen. ‘... zweer dat het waar is,’ mompelde een kokkin met bloem tot aan haar ellebogen. ‘Aan de andere kant van de Eldar ligt een leger Witmantels, dat slechts op bericht van Elaida wacht om aan te vallen.’ Behalve het weer en de tweekoppige kalveren, gingen de meeste andere verhalen over Witmantels, maar Witmantels die wachtten op bevelen van Elaida? De hersens van die vrouw waren in de zon gesmolten! ‘Het Licht is mijn getuige dat het waar is,’ mompelde een grijsharige voerman tegen een fronsende vrouw, wier goed gesneden wollen kleren vertelden dat ze de dienstmeid van een Aes Sedai was. ‘Elaida is dood. De Rode is hier om Sheriam op te roepen om de nieuwe Amyrlin te worden.’ De vrouw knikte. Ze geloofde elk woord, ik zeg dat Elaida een goede Amyrlin is,’ zei een man in een grove jas, die een takkenbos op zijn schouder verschoof. ‘Zo goed als wie dan ook.’ Hij wilde niet tegen zijn kameraad mompelen, maar sprak hardop en probeerde nadrukkelijk niet rond te kijken wie hem gehoord mocht hebben.

Nynaeves mond vertrok in een zure streep. Hij wilde gehoord worden.

Hoe had Elaida Salidar zo snel ontdekt? Tarna moest al vrij gauw na de aankomst van de Aes Sedai in dit dorp uit Tar Valon vertrokken zijn. Siuan had somber opgemerkt dat een flink aantal Blauwe zusters nog steeds vermist werd. De oorspronkelijke boodschap om zich in Salidar te verzamelen was voor de Blauwen bedoeld, maar Alviarin kon heel bekwaam vragen stellen. Haar maag draaide zich om, maar het maakte haar toch minder misselijk dan de meest gehoorde verklaring: geheime medestanders van Elaida, hier in Salidar. Iedereen keek iedereen tersluiks aan, en de man met de takkenbos was niet de eerste die Nynaeve iets dergelijks met die woorden had horen zeggen. De Aes Sedai zouden het niet uitspreken, maar Nynaeve vermoedde dat sommigen dat best wilden. Dit alles maakte Salidar tot een ziedende kookpot met een niet bepaald smakelijke inhoud. Wat zij deed, was daarom des te meer gerechtvaardigd.

Het kostte tijd om Birgitte te vinden. Ze zocht naar groepjes spelende kinderen en er waren niet zoveel kinderen in Salidar. Inderdaad keek Birgitte naar vijf hollende jongens op straat. Ze wierpen een zak met kiezeltjes naar elkaar en lachten allemaal met enorm veel kabaal als er eentje werd geraakt, met inbegrip van het slachtoffer zelf. Ook van dit jongensspelletje snapte ze geen steek. Van mannenspelletjes evenmin. Natuurlijk was Birgitte niet alleen. Dat was ze zelden, tenzij ze het wilde. Areina stond naast haar en depte het zweet van haar gezicht, waarbij ze trachtte haar verveling bij dit kinderspel niet te laten merken. Areina was een jaar of twee jonger dan Nynaeve en droeg haar donkere haar in een vlecht, net zo gevlochten als Birgittes goudblonde haar. Die van haar viel net onder de schouder, terwijl Birgittes vlecht tot haar middel reikte, zoals het hoorde. Haar kleren leken ook op die van Birgitte – een lichtgrijze jas tot aan het middel en een ruime bruingele broek, die boven de korte, hooggehakte laarzen bij de enkels was samengebonden. Dat gold ook voor haar boog en de pijlkoker aan haar middel. Nynaeve dacht dat Areina voor haar ontmoeting met Birgitte nog nooit een boog had vastgehouden. Ze negeerde de vrouw, ik moet met je praten,’ zei ze tegen Birgitte. ‘Alleen.’ Areina keek haar aan en haar blauwe ogen stonden bijna minachtend, ik had gedacht dat je op zo’n mooie dag je stola zou dragen, Nynaeve. Ach, je lijkt te zweten als een paard. Hoe komt dat?’ Nynaeves gezicht verstrakte. Ze had vriendschap met haar gesloten voor Birgitte dat had gedaan, maar die was in Salidar weggesmolten. Toen ze hoorde dat Nynaeve geen volwaardige Aes Sedai was, had dat meer veroorzaakt dan teleurstelling. Slechts Birgittes verzoek had Areina ervan weerhouden aan de Aes Sedai te vertellen dat Nynaeve zich als zuster had voorgedaan. Bovendien had Areina de eed gezworen van een Jager naar de Hoorn, en Birgitte was toch zeker een beter voorbeeld dan Nynaeve. En als ze bedacht dat ze op die boot de kneuzingen van die vrouw zo erg had gevonden!

‘Aan je gezicht te zien,’ zei Birgitte met een bezwete grijns, ‘ben je bereid om iemand te wurgen – waarschijnlijk Areina hier – of anders is je jurk midden in een troep krijgslieden afgezakt en had je geen onderkleren aan.’ Areina proestte het uit, maar leek geschokt. Nynaeve begreep niet waarom; de vrouw had alle tijd gehad om aan Birgittes vreemde grapjes te wennen, die meer pasten bij een ongeschoren kerel met zijn neus in een kroes en zijn buik vol bier.

Nynaeve keek een tijdje naar het spel van de jongens, zodat haar ergernis kon zakken. Het had geen zin boos te worden als je om een gunst kwam vragen.

Sevé en Jaril waren bij de jongens die de zak wierpen of ontweken. De Gele zusters hadden gelijk gehad met hen; de tijd genas vele wonden. Na bijna twee maanden in Salidar, bij andere kinderen en zonder angst, lachten en schreeuwden ze net zo hard als de rest. Een plotselinge gedachte trof haar als een moker. ‘Marigan’ zorgde nog steeds voor hen, zij het met tegenzin. Ze zorgde ervoor dat ze gewassen werden en eten kregen, maar nu ze weer praatten, konden ze elk ogenblik vertellen dat die vrouw hun moeder niet was. Misschien hadden ze dat al gedaan. Dat hoefde nog geen vragen op te roepen, of juist wel, en vragen kon hun huisje van twijgjes op hun hoofd doen neerkomen. De ijsklomp verscheen weer in Nynaeves maag. Waarom had ze daar niet eerder aan gedacht?

Ze schrok op toen Birgitte haar arm aanraakte. ‘Wat is er mis, Nynaeve? Je ziet eruit alsof je beste vriendin gestorven is en jou met haar laatste adem vervloekt heeft.’

Areina schreed met stijve schouders weg en keek even om. Ze vond het niet erg en vertrok geen spier wanneer Birgitte met mannen dronk en minnekoosde. Ja, ze probeerde haar zelfs na te doen. Maar als Birgitte alleen wilde zijn met Elayne of Nynaeve, stonden haar haren recht overeind. Mannen waren geen bedreiging; volgens Areina konden alleen vrouwen vriendinnen zijn, en alleen zij kon Birgittes vriendin zijn. Het idee van twee vriendinnen leek haar volkomen vreemd. Maar ze had er nu genoeg over gedacht, weg ermee.

‘Zou jij paarden voor ons kunnen krijgen?’ Nynaeve probeerde haar stem kalm te houden. Dat had ze niet willen vragen, maar het zien van Sevé en Jaril maakte het een voortreffelijke vraag. ‘Hoeveel tijd heb je nodig?’

Birgitte trok haar van de straat weg, een smal steegje tussen twee verweerde huizen in. Ze keek zorgvuldig om zich heen voor ze antwoord gaf. Er was niemand dichtbij genoeg om af te luisteren en niemand lette op hen. ‘Een dag of twee. Uno heeft me net verteld...’

‘Uno niet! We houden hem hierbuiten. Alleen jij, ik, Elayne en Marigan. Tenzij Thom en Juilin op tijd terug zijn. En Areina, neem ik aan, als je erop staat.’

‘Areina is soms een dwaas,’ zei Birgitte langzaam, ‘maar het leven zal dat eruit slaan, of ze zal zelf verslagen worden. Je weet dat ze van mij niet mee hoeft als jij en Elayne dat niet willen.’ Nynaeve zweeg. De vrouw gedroeg zich alsof zij jaloers was! Het waren haar zaken niet als Birgitte met iemand aanpapte die zo onbetrouwbaar was als Areina.

Birgitte wreef met een knokkel langs haar lippen en dacht na. ‘Thom en Juilin zijn goede mannen, maar moeilijkheden vermijd je het best door te zorgen dat niemand je moeilijkheden wil bezorgen. Een stuk of tien Shienaranen in wapenrusting – of zonder – doet al veel. Ik begrijp jou en Uno niet. Hij is een taaie en hij volgt jou en Elayne tot in de Doemkrocht.’ Plotseling bloeide er een glimlach op haar gezicht. ‘Bovendien is hij een goedgebouwde kerel.’

‘We hebben niemand nodig om ons aan de hand te houden,’ zei Nynaeve stijfjes. Goedgebouwd? In haar geest flitste die walgelijke geverfde ooglap op, en die littekens. Birgitte had de vreemdste smaak wat mannen betreft. ‘We kunnen alles aan wat ons in de weg staat. Ik denk dat we dat al bewezen hebben, als we al bewijs nodig hebben.’ ik weet dat we het kunnen, Nynaeve, maar we trekken moeilijkheden aan als vliegen naar een mesthoop. Altara kookt zowat over. Elke dag brengt weer een nieuw verhaal over de draakgezworenen, en ik verwed er mijn beste zijden jurk tegen jouw oudste onderhemd onder dat de helft uit schurken bestaat, die vier vrouwen alleen een smakelijk brokje vinden. We zullen elke dag moeten bewijzen dat we dat niet zijn. Morland is nog erger, heb ik gehoord, dat zit vol draakgezworenen, bandieten en vluchtelingen uit Cairhien, die bang zijn dat de Herrezen Draak zich elke dag op hen kan storten. Ik neem aan dat je niet van plan bent om naar Amadicia over te steken. Ik neem aan dat het je om Caemlin gaat.’ Haar ingewikkelde vlecht zwaaide zachtjes opzij toen ze haar hoofd schuinhield en een vragende wenkbrauw optrok, is Elayne het met je eens, wat Uno betreft?’

‘Dat zal ze wel zijn,’ mompelde Nynaeve.

‘Juist, ja. Nou, in dat geval kom ik met evenveel paarden op de proppen als we nodig hebben. Maar ik wil dat zij me vertelt waarom we Uno niet meenemen.’

Ze klonk zo onverzettelijk dat Nynaeves gezicht rood aanliep. Als ze Elayne heel lief zou vragen Birgitte te zeggen dat Uno hier moest blijven, maakten ze een beste kans hem verderop onderweg tegen te komen, waarna Birgitte zich stomverbaasd zou afvragen hoe hij toch wist van hun vertrek en waarheen ze gingen. Ze mocht dan Elaynes zwaardhand zijn, maar soms vroeg Nynaeve zich af wie van de twee het echt voor het zeggen had. Wanneer zij Lan vond – wanneer, niet als! – was ze van plan hem eden te laten zweren waar zijn haren van krulden, dat hij zich bij haar beslissingen zou neerleggen. Ze haalde een paar keer diep adem om te kalmeren. Het had geen zin om ruzie te maken met een stenen muur. Ze kon het net zo goed nu hebben over de reden waarom ze Birgitte eigenlijk had opgezocht. Ze stapte terloops nog wat verder het steegje in, zodat de ander moest volgen. Onder haar voeten voelde ze de bruine wortels, die waren overgebleven toen de struiken waren weggehaald. Ze probeerde zo achteloos mogelijk naar de drukte op straat te kijken. Nog steeds merkte niemand hen op. Toch liet ze haar stem dalen. ‘We moeten te weten komen wat Tarna de Zaal vertelt, en wat zij haar vertellen. Elayne en ik hebben het geprobeerd, maar ze schermen de ontmoeting van luistervinken af met een ban. Maar alleen met de Kracht. Ze zijn er zo mee bezig dat iemand op die manier kan luisteren, dat ze blijkbaar vergeten dat je ook een oor tegen de deur kunt drukken. Als iemand...’ Birgitte onderbrak haar met vlakke stem. ‘Nee.’

‘Denk er tenminste over na. Elayne of ik zal waarschijnlijk tien keer eerder gesnapt worden dan jij.’ Ze dacht dat het handig was Elaynes naam toe te voegen, maar Birgitte snoof.

‘Ik zei nee! Ik heb je op veel verschillende manieren leren kennen, Nynaeve, maar nog nooit als een dwaas. Licht, ze gaan het over een dag of twee aan iedereen verkondigen.’

‘We moeten het nu weten,’ siste Nynaeve en ze slikte het woord ‘mannengek’ in. Dwaas? Natuurlijk was ze nooit een dwaas! Ze moest niet kwaad worden. Als ze Elayne kon overtuigen dat ze moesten gaan, zouden ze over een dag twee hier helemaal niet meer zijn. Ze kon maar beter niet meer in die slangenkuil stappen.

Birgitte leunde op haar boog, huiverde – een tikkeltje overdreven, dacht Nynaeve – en zei: ik ben een keer gesnapt toen ik Aes Sedai bespiedde. Ze hebben me er drie dagen later uitgegooid, en ik heb Shaemal zo snel verlaten als een paard me dragen kon. Ik ga dat niet nog eens doen om jou een dag te geven die je niet nodig hebt.’ Nynaeve bleef kalm. Ze poogde een effen gezicht te hiouden, niet haar tanden op elkaar te persen en niet aan haar vlecht te rukken. Ze was kalm. ik heb nog nooit een verhaal gehoord waarin jij de Aes Sedai bespiedt.’ Zodra ze de woorden gezegd had, had ze die weer willen inslikken. De kern van Birgittes geheim was dat zij de Birgitte van de verhalen was. Er mocht nooit iets worden genoemd wat dat verband legde.

Even leek Birgittes gezicht op een steen die alles verborg. Dat was al voldoende om Nynaeve te doen huiveren; Birgittes geheim ging met te veel pijn gepaard. Toen werd de steen weer vlees, en Birgitte zuchtte. ‘De tijd verandert alles. Ik herken nauwelijks de helft van de verhalen, en de andere helemaal niet. We spreken hier niet meer over.’ Dat was heel duidelijk geen voorstel.

Nynaeve deed haar mond open, hoewel ze niet wist wat ze moest zeggen – haar eigen ereschuld aan Birgitte betekende dat ze de pijn niet wilde verergeren, maar twee eenvoudige verzoeken waren nu geweigerd! Opeens klonk een vrouwenstem uit de ingang van de steeg. ‘Nynaeve, Janya en Delana willen je nu hebben.’ Nynaeve sprong bijna de lucht in; haar hart trachtte in haar keel te schieten.

In de ingang van de steeg leek Nicola in haar novicekleding even geschrokken. Net als Birgitte, maar die bestudeerde vervolgens vermaakt haar boog.

Nynaeve moest twee keer slikken voor ze een woord kon uitbrengen. Hoeveel had Nicola gehoord? ‘Als je denkt dat dit de juiste manier is om een Aanvaarde aan te spreken, Nicola, kun je maar beter snel een juistere manier Ieren, of het zal je geleerd worden.’ Het was echt iets voor een Aes Sedai om dat te zeggen, maar de donkere ogen van Nicola gleden schattend en onderzoekend over Nynaeve. ‘Het spijt me, Aanvaarde,’ zei ze toen, en ze maakte een knix. ik zal zorgvuldiger zijn.’

De knix was tot op de duim diep genoeg voor een Aanvaarde, en al klonk het koel, het was niet koel genoeg voor een berisping. Areina was niet de enige reisgenote geweest die teleurgesteld de waarheid over Elayne en Nynaeve had vernomen. Nicola had er echter mee ingestemd om het geheim te houden. Ze leek verbaasd te zijn dat het tweetal meende dat nog te moeten vragen. Nadat de proeven hadden uitgewezen dat zij kon geleiden, was het afwegen en schatten in haar ogen verschenen.

Nynaeve begreep het maar al te goed. Het ontbrak Nicola aan de ingeboren vonk – zonder lessen zou ze saidar nooit hebben aangeraakt – maar er werd al gesproken over haar belofte, over de kracht die ze op een dag zou bezitten als ze zich ertoe zette. Twee jaar terug zou ze vanwege haar grotere mogelijkheden dan enig andere novice sinds eeuwen, échte opwinding hebben veroorzaakt. Maar dat was vóór Elayne, Egwene, en Nynaeve zelf. Nicola zei er nooit iets over, maar Nynaeve was er zeker van dat ze vastbesloten was om Elayne en Nynaeve te evenaren, zo niet te overtreffen. Ze deed nooit iets ongepasts, maar het was vaak op het randje.

Nynaeve knikte haar kort toe. Haar begrip weerhield haar niet van de wens om die dwaze meid een driedubbele lading schapentongwortel te geven vanwege haar onnozelheid. ‘Zorg ervoor. Zeg de Aes Sedai dat ik zo bij ze ben.’ Nicola maakte wederom een knix, maar toen ze zich omdraaide, zei Nynaeve: ‘Wacht.’ Nicola bleef onmiddellijk staan. Het was er nu niet, maar Nynaeve was ervan overtuigd dat ze een flits had gezien, van... voldoening? ‘Heb je me alles verteld?’ ‘Ik werd gestuurd om u te zeggen om te komen, Aanvaarde, en dat heb ik gedaan.’ Zo nietszeggend als water van een week oud in een kan.

‘Wat zeiden zij? Hun precieze woorden.’

‘Precieze woorden, Aanvaarde? Ik weet niet of ik me de precieze woorden kan herinneren, maar ik zal het proberen. U moet bedenken dat zij het zeiden; ik herhaal het alleen maar. Janya Sedai zei iets van: “Als die dwaas niet gauw komt opdagen, zweer ik dat ze pas weer lekker zit als ze oud genoeg is om grootmoeder te zijn.” En Delana Sedai zei: “Ze zal al zo oud zijn voor ze besloten heeft om hier te komen. Als ze hier niet heel snel is, verwerk ik haar vel tot stofdoekjes.”’ Haar ogen waren de onschuld zelf, maar tegelijk heel oplettend. ‘Dat was iets meer dan een kwart uur geleden, Aanvaarde. Misschien iets langer.’

Nynaeve slikte bijna weer. Dat Aes Sedai nooit logen, betekende niet dat elk dreigement letterlijk moest worden genomen, maar niet veel mensen zouden het verschil kunnen zien. Bij iedereen, behalve bij Nicola, zou ze: ‘O Licht!’ hebben gejammerd en zich haastig uit de voeten hebben gemaakt. Maar niet onder die blik. Niet voor een vrouw die kennelijk een lijst van haar zwakheden opstelde, in dat geval hoef je niet voor me uit te rennen. Ga verder met je werk.’ Ze draaide haar rug naar Nicola’s knix alsof ze nergens over inzat, en zei tegen Birgitte: ik praat nog met je. Ik stel voor dat je tot dan de zaak laat rusten.’ Met wat geluk zou dat haar bij Uno vandaan houden. Met een heleboel geluk.

‘Ik zal je voorstel overwegen,’ zei Birgitte ernstig, maar er lag niets ernstigs in de mengeling van medeleven en vermaak op haar gezicht. Die vrouw kende de Aes Sedai. In zekere zin wist ze meer over hen dan de Aes Sedai zelf.

Er zat niets anders op dan dat maar te aanvaarden en het beste ervan te hopen. Toen Nynaeve de straat op stapte, sloot Nicola zich bij haar aan. ik zei dat je met je werk door kon gaan.’

‘Ze zeiden dat ik terug moest komen als ik u gevonden had, Aanvaarde. Is dat een van uw kruiden. Waarom gebruikt u kruiden. Is het omdat u niet kunt...? Vergeef me, Aanvaarde. Dat had ik niet mogen zeggen.’ Nynaeve keek met knipperende ogen naar de zak met ganzenmunt in haar hand – ze herinnerde zich niet die te hebben gepakt – en propte alles terug in haar beurs. Ze had de hele zak wel kunnen opkauwen. Ze lette niet op de verontschuldiging en aanleiding ervan; de eerste was beslist net zo vals als de ander opzet was. ik gebruik kruiden omdat Heling niet altijd nodig is.’ Zouden de Gelen het afkeuren als ze dat hoorden? Ze minachtten kruiden; ze leken alleen maar belangstelling te hebben voor ziekten die met Heling genezen konden worden. Zeker voor ziekten waar de Heling niet vergeleken mocht worden met een voorhamer die een walnoot kraakte. Waarom maakte ze zich trouwens zorgen over haar woorden, voor het geval Nicola die aan de Aes Sedai zou overbrengen? De vrouw was een novice, wat ze ook van haar en Elayne vond. Het maakte niet uit wat zij van hen vond. ‘Hou je mond,’ zei ze geërgerd. ‘Ik wil nadenken.’

Nicola zweeg terwijl ze zich een weg baanden door de drukke straat, maar het leek Nynaeve of ze treuzelde. Het kon verbeelding zijn, maar Nynaeves knieën begonnen te steken van de pogingen om niet voor haar uit te gaan lopen. Ze zou Nicola onder geen voorwaarde laten merken dat ze haast leek te hebben.

De hele toestand begon langzaam op haar in te werken. Van iedereen die gestuurd kon worden om haar te halen, was het moeilijk om je een erger persoon voor te stellen dan Nicola en haar ogen. Birgitte was waarschijnlijk al weggerend om Uno te zoeken. De Gezetenen hadden Tarna waarschijnlijk gezegd dat ze bereid waren om te knielen en Elaida’s ring te kussen. Sevé en Jaril vertelden Sheriam waarschijnlijk dat ze ‘Marigan’ nog niet van een wilde gans konden onderscheiden. Het was zo’n soort dag, en de laaiende zon stond slechts op een kwart van haar baan aan de wolkeloze hemel.

Janya en Delana wachtten haar op in de voorkamer van een klein huis dat zij deelden met nog drie andere Aes Sedai. Elk had een eigen slaapkamer, natuurlijk. Iedere Ajah had een huis voor haar bijeenkomsten, maar de Aes Sedai waren over het hele dorp verspreid, afhankelijk van wanneer ze aangekomen waren. Janya keek met gespitste lippen nadenkend naar de vloer en scheen zich niet bewust van hun aankomst. Maar Delana met haar bleek blonde haren – zo fijn dat je niet kon zeggen of er witte in zaten – richtte haar al even bleekblauwe ogen op hen zodra ze door de deur kwamen. Nicola schrok onwillekeurig op en daarover zou Nynaeve zich beter hebben gevoeld als ze zelf niet hetzelfde gedaan had. Gewoonlijk verschilden de ogen van de Aes Sedai niet van de anderen, maar als ze zich helemaal op jou richtten was het alsof er niets anders bestond dan jij alleen. Sommigen zeiden dat Delana zo goed was in onderhandelingen omdat beide partijen het met elkaar eens wilden worden, alleen maar om haar op te laten houden hen met die blik aan te staren. Je begon te denken over wat je verkeerd gedaan had, zelfs als je helemaal niets gedaan had. De lijst die in Nynaeves hoofd opdook, deed haar een net zo diepe knix maken als Nicola, voor ze er erg in had.

‘Aha,’ zei Janya, en ze knipperde met de ogen alsof ze uit de vloer zelf waren gesprongen, ‘daar ben je.’

‘Vergeef me dat ik laat ben,’ zei Nynaeve haastig. Laat Nicola horen wat ze wilde. Delana staarde haar aan, niet Nicola. ik verloor de tijd uit het oog en...’

‘Het maakt niet uit.’ Delana’s stem was laag voor een vrouw. Haar uitspraak was een kelige weerklank van Uno’s Shienaraans. Voor zo’n omvangrijke vrouw klonk het vreemd melodieus, maar Delana was ook even vreemd sierlijk voor iemand die zo stevig was. ‘Nicola, weg met jou. Je doet werk voor Faolain tot je volgende les.’ Nicola verspilde geen tijd aan een knix en haastte zich naar buiten. Misschien had ze willen horen wat de Aes Sedai zouden zeggen over Nynaeves late komst, maar niemand stapte bij Aes Sedai over een grens. Het had Nynaeve niet kunnen schelen als Nicola ineens vleugels had gekregen. Ze was er net achter gekomen dat er geen inktpot stond op de tafel waar de Aes Sedai aan aten, geen zandpotje, geen pen, geen papier. Niets van wat ze nodig had. Werd ze verondersteld dat mee te nemen? Delana staarde haar nog steeds aan. De vrouw staarde niemand zo lang aan. Ze staarde nooit, tenzij ze een reden had. ‘Wil je misschien wat koele muntthee?’ vroeg Janya, en nu was het Nynaeves beurt om met de ogen te knipperen, ik geloof heus dat thee heel plezierig is. Ik vind altijd dat het gesprekken gemakkelijker maakt.’ De vogelachtige, kleine Bruine zuster wachtte niet op een antwoord maar liep naar een zijtafel om thee uit een blauw gestreepte pot in een paar niet bij elkaar passende kopjes te schenken. Een van de poten van het tafeltje was vervangen door een stuk steen. Aes Sedai mochten dan meer ruimte hebben, hun meubels waren net zo haveloos. ‘Delana en ik hebben besloten dat onze aantekeningen kunnen wachten tot een andere gelegenheid. Honing? Zelf geef ik de voorkeur aan zonder. Al die zoetigheid bederft de smaak. Jonge vrouwen willen altijd honing. Je hebt zulke geweldige dingen gedaan. Jij en Elayne.’ Een luid schrapen van de keel deed haar vragend naar Delana opzien. ‘O ja,’ zei Janya even later.

Delana had een van de stoelen bij de tafel tot midden op de kale vloer geschoven. Een stoel met een rieten zitting. Vanaf het moment dat Janya het woord gesprekken had laten vallen, had Nynaeve geweten dat het helemaal niet daarop zou lijken. Delana gebaarde naar de stoel. Nynaeve ging op het randje zitten en nam een kopje op een geschilferd schoteltje van Janya aan met een gemurmeld ‘dank u, Aes Sedai’. Ze hoefde niet lang te wachten.

‘Vertel ons over Rhand Altor,’ zei Janya. Ze had meer willen zeggen, maar Delana schraapte opnieuw haar keel. Janya knipperde, zweeg en nipte van haar thee. Delana keek haar even aan, zuchtte toen en geleidde de derde kop naar haarzelf toe. De kop zweefde door de kamer. Delana richtte haar blik weer op haar, op een manier alsof ze gaten in je hoofd kon boren. Janya leek in gedachten verzonken en haar niet eens te zien.

‘Ik heb u alles verteld wat ik weet,’ zei Nynaeve zuchtend. ‘Nou ja, aan de Aes Sedai.’ Ze had wel gemoeten. Niets van wat ze wist kon hem kwaad doen – niet meer dan weten wat hij was – en het kon helpen als ze de zusters kon tonen dat hij gewoon een man was. Niet een man die kon geleiden; alleen een man. Geen gemakkelijke taak, als het om de Herrezen Draak ging. ‘Meer weet ik niet.’

‘Zit niet te pruilen,’ zei Delana scherp, ‘En zit stil.’ Nynaeve zette het kopje op het schoteltje en veegde haar pols aan haar rok af.

‘Kind,’ zei Janya vol medeleven, ‘ik weet dat je gelooft alles wat je weet te hebben verteld, maar Delana... Ik kan niet geloven dat je iets met opzet zou achterhouden.’

‘Waarom niet?’ blafte Delana. ‘Geboren in hetzelfde dorp. Hem zien opgroeien. Ze kan hem meer trouw zijn dan de Witte Toren.’ Haar scherpe blik richtte zich weer op Nynaeve. ‘Vertel ons iets dat je niet eerder verteld hebt. Ik heb al je verhalen gehoord, meisje, dus ik zal het weten.’

‘Probeer het, kind. Ik weet zeker dat je Delana niet boos wilt maken. Waarom...’ Janya zweeg door een schrapende keel. Nynaeve hoopte dat haar kletterende theekopje de Aes Sedai duidelijk maakte dat ze net zo erg van streek was. Ze was hier angstig naartoe gesleept – nee, niet angstig, maar minstens bezorgd over hoe boos ze wel mochten zijn, en nu dit. Als je met Aes Sedai te maken had, leerde je heel goed te luisteren. Je mocht mogelijk nog steeds niet vatten wat ze echt bedoelden, maar je kansen waren beter als je niet met een half oor luisterde, zoals de meeste mensen gewoon waren. Geen van beiden had echt gezegd dat ze dachten dat Nynaeve iets achtergehouden had. Ze waren er gewoon op uit om haar bang te maken, in de hoop dat ze misschien iets anders konden losmaken. Ze was niet bang van hen. Niet erg. Ze was woedend.

‘Als jongen,’ zei ze nadenkend, ‘slikte hij straf zonder tegenstribbelen, als hij dacht dat hij die verdiende. Maar als hij dat niet dacht, bleef hij ertegen vechten.’

Delana snoof. ‘Dat heb je aan iedereen verteld die maar wou luisteren. Iets anders. Snel!’

‘Je kunt hem ergens toe brengen, of hem ergens van overtuigen, maar hij laat zich niet opdrijven. Hij zet zich schrap als hij denkt dat...’

‘Dat ook.’ Delana boog zich met de handen in de heupen voorover tot haar hoofd op gelijke hoogte was. Nynaeve wenste bijna dat het weer Nicola was die haar aanstaarde, iets dat je niet aan iedere kok en wasvrouw in Salidar verteld hebt.’

‘Probeer het, kind,’ zei Janya. Wonder boven wonder liet ze het daarbij.

Ze drongen diep in haar door. Janya was meelevend en gaf voorzichtige duwtjes; Delana boorde meedogenloos diep. Nynaeve bracht iedere flard naar boven die ze zich kon herinneren. Het schonk haar geen uitstel; ieder beetje was al zo vaak verteld dat ze het aan de toon al herkende. Wat Delana haar vriendelijk duidelijk maakte. Nou, niet zo vriendelijk. Tegen de tijd dat Nynaeve eindelijk een slokje thee kon nemen, proefde het verschaald aan, en de zoetheid liet haar tong bijna krullen. Janya geloofde kennelijk echt dat jonge vrouwen van veel honing hielden. De ochtend ging langzaam voorbij, heel langzaam. ‘Dit brengt ons nergens,’ zei Delana ten slotte. Ze keek dreigend naar Nynaeve alsof het allemaal haar schuld was.

‘Mag ik dan gaan?’ vroeg Nynaeve vermoeid. Ieder druppeltje zweet op haar huid en in haar kleren leek uit haar te zijn gewrongen. Ze voelde zich slap. Ze wilde die twee koele Aes Sedai-gezichten graag een mep geven.

Delana en Janya keken elkaar aan. De Grijze haalde haar schouders op en liep naar het tafeltje voor nog een kop thee. ‘Natuurlijk mag je dat,’ zei Janya.

‘Ik weet dat het moeilijk voor je is, maar het is echt nodig dat wij Rhand Altor beter kennen dan hij zichzelf kent, als we moeten beslissen wat het beste is. Anders kan alles in een grote ramp eindigen. O ja, natuurlijk. Je hebt het heel goed gedaan, kind. Maar ja, ik verwachtte ook niet minder van je. Iedereen die met jouw belemmering zulke ontdekkingen doet... Ja, ik verwacht van jou niet anders dan het beste. En dan te bedenken...’

Het kostte haar veel tijd om alles op te noemen, waarna Nynaeve eindelijk naar buiten mocht strompelen. Wat ze met knikkende knieën klaarspeelde. Iedereen had het over haar. Natuurlijk. Ze had naar Elayne moeten luisteren en al die zogenaamde ontdekkingen aan haar moeten overlaten. Moghedien had gelijk. Vroeg of laat zouden ze gaan onderzoeken hoe ze het voor elkaar kreeg. Dus ze moesten beslissen wat het beste was. Ze had nergens uit kunnen opmaken wat zij met Rhand van plan waren.

Een blik op de zon, die bijna recht boven haar stond, zei haar dat ze al laat was voor haar afspraak met Theodrin. Deze keer had ze tenminste een goede verontschuldiging.

Theodrins huis – van haar en meer dan twintig andere vrouwen – lag achter de Kleine Toren. Nynaeve vertraagde haar pas toen ze ter hoogte van de vroegere herberg kwam. Het groepje zwaardhanden aan de voorzijde, bij Garet Brin, gaf aan dat de bijeenkomst nog steeds voortduurde. Een restje van haar boosheid stelde haar in staat om de ban te zien; een bijna vlakke koepel die voor het grootste deel uit Vuur en Lucht bestond, met iets van Water, en in haar ogen over het hele gebouw trilde, met een knoop die het geheel bijeenhield op een zo uitnodigende manier. Als ze die knoop aanraakte zou ze net zo goed haar huid aan een leerlooier kunnen aanbieden; er waren meer dan genoeg Aes Sedai in de drukke straten. Zo nu en dan liepen een paar zwaardhanden door de trillende koepel heen, die voor hen onzichtbaar was, als er een groepje opbrak en zich een ander vormde. Dezelfde waakban waar Elayne niet doorheen kon dringen. Een schild tegen afluisteren. Met de Kracht.

Theodrins huis stond een honderd pas verder in de straat, maar Nynaeve liep een erf op naast een huis met rieten dak, twee huizen voorbij de vroegere herberg. Daarachter lag een klein stukje grond vol verdord onkruid, omgeven door een gammele houten schutting, maar er zat een poort in die aan een enkel, bijna doorgeroest scharnier hing. Dat knarste onheilspellend toen ze het poortje openduwde. Ze keek haastig om zich heen – er stond niemand in het raam en niemand kon haar vanaf de straat zien – hield haar rok bijeen en schoot het nauwe steegje in dat naar het kamertje leidde dat zij met Elayne deelde. Even aarzelde ze; ze veegde haar bezwete handpalmen aan haar rok af en herinnerde zich Birgittes woorden. Ze wist dat ze diep vanbinnen een bangerik was, hoezeer ze dat ook haatte. Eens had ze gedacht dat ze dapper genoeg was. Geen heldin als Birgitte, maar dapper genoeg. De wereld had haar anders geleerd. Alleen al de gedachte aan wat de zusters zouden doen als ze haar snapten, deed haar zowat omdraaien en naar Theodrin rennen. De kans dat ze echt een raam zou vinden in de kamer van de Gezetenen werd steeds kleiner. Onmogelijk klein. Ze probeerde haar mond te bevochtigen – hoe kon haar mond zo droog zijn als al het andere zo vochtig was? – en kroop dichterbij. Op een dag zou ze willen weten hoe het was om, in plaats van een bangerik, dapper te zijn als Birgitte of Elayne.

De ban prikte niet toen ze erdoorheen stapte. Ze voelde hem helemaal niet. Dat wist ze nu. Een ban aanraken deed geen kwaad. Ze drukte zichzelf plat tegen de ruwe stenen muur. Klimoptakjes die in de scheurtjes nestelden, sliertten langs haar gezicht. Langzaam schoof ze verder tot aan het dichtstbijzijnde raam, en draaide zich vervolgens bijna om om weg te sluipen. Het was potdicht. Al het glas was verdwenen en vervangen door oliedoek dat wat licht zou doorlaten, maar haar beslist niets zou tonen. Of iets laten horen; als er iemand aan de andere kant was, liet die in ieder geval niets horen. Ze haalde diep adem en schoof door naar het volgende raam. Ook hier was de ruit voor een deel vervangen, maar de rest toonde haar een sjofele tafel, die ooit fraai bewerkt was, vol papieren en inktpotten, een paar stoelen en een overigens lege kamer.

Ze mompelde een verwensing die ze ooit van Elayne had opgestoken – die meid kende een verrassende hoeveelheid – en tastte verder langs de ruwe steen. Het derde raam stond open. Ze drukte haar neus ertegenaan. En schoof met een ruk terug. Ze had niet echt geloofd iets te vinden, maar daarbinnen zat Tarna. Niet met de Gezetenen, maar met Sheriam en Mijrelle en de rest. Als haar hart niet zo had gebonsd, zou ze al voor het kijken hun mompelende stemmen hebben opgevangen. Ze knielde neer en schoof zo dicht mogelijk naar het openstaande raam zonder gezien te worden. De onderkant van het venster raakte haar hoofd.

‘... zeker van dat dit de boodschap is die jullie me mee willen geven?’ Die harde stem moest van Tarna zijn. ‘Je wilt meer tijd om erover na te denken? Waarover dan?’

‘De Zaal...’ begon Sheriam.

‘De Zaal’, zei de gezant van de Toren minachtend. ‘Denk niet dat ik blind ben voor waar de macht ligt. Die zogenaamde Zaal denkt dat wat jullie zes hun vertellen te denken.’

‘Het is de Zaal die om meer tijd gevraagd heeft,’ zei Beonin op besliste toon. ‘Wie kan zeggen tot welk besluit zij komen?’

‘Elaida zal moeten wachten op hun besluit,’ zei Morvrin, in een redelijke nabootsing van Tarna’s ijzige stem. ‘Kan ze niet nog een korte tijd wachten om te zien of de Toren niet weer één kan worden?’ Tarna’s antwoord was echter nog kouder, ik zal de boodschap van jullie... van de Zaal... aan de Amyrlin doorgeven. We zullen zien wat ze ervan denkt.’ Een deur ging open en met een harde klap weer dicht. Nynaeve had kunnen gillen van teleurstelling. Nu wist ze het antwoord, maar niet de vraag. Als Janya en Delana haar maar wat eerder hadden laten gaan. Nou ja, het was beter dan niets. Beter dan: ‘We zullen terugkeren en Elaida gehoorzamen.’ Het had geen zin hier te blijven en te wachten tot iemand naar buiten zou kijken en haar opmerken. Ze begon al weg te schuiven toen Mijrelle zei: ‘Misschien moeten we alleen maar een boodschap sturen. Misschien moeten we haar gewoon ontbieden.’ Nynaeve fronste de wenkbrauwen en bleef waar ze was. Wie?

‘De vormen moeten worden nageleefd,’ zei Morvrin grommend. ‘De juiste vormelijkheden moeten in acht worden genomen.’ Onmiddellijk daarop sprak Beonin ferm: ‘We moeten de letter van de wet naleven. De kleinste misstap zal tegen ons gebruikt worden.’

‘En als we een vergissing hebben gemaakt?’ Voor misschien het eerst van haar leven klonk Carlinya verhit. ‘Hoe lang moeten we nog wachten? Hoe lang durven we te wachten?’

‘Zo lang als nodig is,’ zei Morvrin.

‘Zo lang als we moeten.’ Dat was Beonin. ik heb niet al die tijd op een gezeglijk kind gewacht om nu alle plannen te laten varen.’ Op een of andere manier veroorzaakte dat een stilte, hoewel Nynaeve iemand opnieuw ‘gezeglijk’ hoorde mompelen, alsof ze het woord zelf onderzocht. Welk kind? Een novice of een Aanvaarde? Ze kon er geen touw aan vastknopen. Zusters wachtten nimmer op novices of Aanvaarden.

‘We zijn te ver gegaan om erop terug te komen, Carlinya,’ zei Sheriam ten slotte. ‘Of we brengen haar hier en zorgen ervoor dat ze doet wat ze doen moet, of we laten alles aan de Zaal over en hopen dat die ons niet tot rampspoed brengt.’ Uit haar toon viel op te maken dat ze dat laatste als een dwaze hoop beschouwde.

‘Eén foutje,’ zei Carlinya koud, kouder nog dan gewoonlijk, ‘en we eindigen allemaal met ons hoofd op een staak.’

‘Maar wie zal ze erop steken?’ vroeg Anaiya nadenkend. ‘Elaida, de Zaal, of Rhand Altor?’

De stilte duurde voort. Vervolgens ritselden er kleren, de deur ging open en weer dicht. Nynaeve waagde een snelle blik. De kamer was leeg. Ze maakte een geërgerd geluid. Dat ze van plan waren om te wachten was een schrale troost; het uiteindelijke antwoord kon van alles zijn. Anaiya’s opmerking gaf aan dat ze nog steeds net zozeer voor Rhand op hun hoede waren als voor Elaida. Misschien wel meer. Elaida verzamelde geen geleiders om zich heen. En wie was dat ‘gezeglijke’ kind? Nee, dat was niet belangrijk. Ze konden wel vijftig plannen hebben beraamd waar ze niets van wist.

De ban knipperde weg en Nynaeve sprong op. Ze had hier allang weg moeten zijn. Ze kroop overeind en klopte heftig al het stof van haar knieën toen ze van de muur wegstapte. Ze deed niet meer dan een enkele stap. Ze stond stil, nog steeds voorovergebogen met haar handen doodstil over de vlekken op haar rok, en staarde naar Theodrin. De Domaanse vrouw met haar appelwangen ontmoette haar blik en bleef zwijgen.

Haastig overwoog en verwierp Nynaeve de dwaze smoes dat ze zocht naar iets wat ze verloren was. In plaats daarvan richtte ze zich op en liep langzaam langs de ander, alsof er niets uitgelegd hoefde te worden. Theodrin liep zwijgend met haar mee, de handen gevouwen op haar middel. Nynaeve overwoog haar mogelijkheden. Ze kon Theodrin op het hoofd slaan en wegrennen. Ze kon weer op haar knieën vallen en smeken. Volgens haar waren beide ideeën waanzin, maar ze kon niets anders bedenken.

‘Heb je je kalm gehouden?’ vroeg Theodrin, recht voor zich uit kijkend.

Nynaeve schrok op. Dat was Theodrins opdracht geweest na de pogingen van gisteren om haar blok te doorbreken. Blijf kalm; denk alleen rustige, beheerste gedachten. ‘Natuurlijk,’ lachte ze zwakjes. ‘Wat kan er zijn om me van mijn stuk te brengen?’

‘Dat is goed,’ zei Theodrin rustig. ‘Vandaag wil ik iets meer proberen, iets meer... recht op het doel.’

Nynaeve keek haar even aan. Geen vragen? Geen beschuldigingen? Gezien de manier waarop de dag gegaan was, kon ze niet geloven dat ze er zo makkelijk van af kon komen.

Ze keek niet om naar het stenen gebouw, en dus zag ze niet de vrouw die haar en Theodrin vanuit een raam op de tweede verdieping gadesloeg.

13

Onder het stof

Nynaeve vroeg zich af of ze haar vlecht zou uithalen of niet. Ze keek boos van onder een gerafelde, rood gestreepte handdoek naar haar jurk en onderhemd, die druipend op de schoongeveegde vloerplanken over stoelruggen hingen. Een veel grotere groen-wit gestreepte handdoek deed dienst als vervangende kleding. ‘Nu weten we dat een schok niet werkt,’ gromde ze tegen Theodrin, en ze kromp ineen. Haar kaak deed pijn en haar wang prikte nog steeds. Theodrin bewoog zich snel en had een sterke arm.

‘Ik kon ditmaal geleiden, maar eventjes was saidar wel het laatste waar ik aan dacht.’ Tijdens dat doorweekte moment waarin ze naar adem hijgde, toen gedachten vervlogen en gevoel het overnam.

‘Nou, geleid je dingen dan maar droog,’ bromde Theodrin. Nynaeve sloeg Theodrin gade die in een driehoekig stuk spiegelglas tuurde en haar oog bevoelde; dat maakte dat haar kaak minder pijn deed. Het vlees zag er al wat opgezwollen uit, en ze dacht dat Theodrins kneuzing er fantastisch uit zou zien als er niets aan gedaan werd. Haar eigen arm was nog niet zo zwak. Een kneuzing was wel het minste dat Theodrin verdiende!

Misschien dacht de Domaanse wel aan hetzelfde, want ze zuchtte: ‘Ik zal het niet meer proberen. Maar ik zal je hoe dan ook leren je over te geven aan saidar zonder dat je eerst zo boos bent dat je erin wilt bijten.’

Nynaeve keek lelijk naar haar druipende kleren en overdacht dat laatste. Ze had zoiets nooit eerder gedaan. Het verbod om allerlei werkjes met de Kracht op te knappen was sterk, en met reden. Saidar was verleidelijk. Hoe meer je geleidde, hoe meer je wilde geleiden, en hoe groter het risico dat je op een gegeven moment te veel eruittrok en je jezelf zou sussen of doden. Ze voelde zich vervuld met de zoete kracht van de Ware Bron en heerlijk. Theodrins emmer met water had daarvoor wel gezorgd, als de rest van de morgen al niet had meegewerkt. Een eenvoudig weefsel van Water liet al het vocht uit haar kleren in een plasje op de grond vallen, dat zich snel verspreidde en toevloeide naar de rest van het water dat uit de emmer was gemorst, ik geef me niet zo gemakkelijk over,’ zei ze. Tenzij het helemaal geen zin had om te vechten. Alleen een dwaas ging door wanneer ze kansloos was. Ze kon niet onder water ademen, ze kon niet vliegen door met haar armen te flapperen – en ze kon niet geleiden, behalve wanneer ze boos was.

Theodrin keek van het water naar Nynaeve en plantte haar vuisten in haar zij. ‘Dat ben ik me heel goed bewust,’ zei ze heel vlak. ‘Volgens alles wat mij geleerd werd, zou je helemaal niet kunnen geleiden. Ik heb geleerd dat je kalm moet zijn om te geleiden, koel en bedaard, open om je er geheel aan over te geven.’ De gloed van saidar omringde haar en stromen Water verzamelden de plas en maakten er een bol van die als iets ongerijmds gewoon op de vloer bleef liggen. ‘Je moet je overgeven voor je kunt leiden. Maar jij, Nynaeve... hoe goed je je ook probeert over te geven – en ik heb gezien hoe je het probeerde – je blijft je tot aan je nagels verzetten, tot je woedend genoeg bent om het te vergeten.’ Stromen van Lucht lichtten de trillende bol op. Even dacht Nynaeve dat ze hem naar haar toe wilde gooien, maar de waterige bol zweefde door de kamer het open raam uit. De val maakte een flinke spetter en een kat krijste in geschokte woede. Misschien hoefde je niet zuinig met water te zijn als je even hoog was als Theodrin.

‘Waarom laten we het hier niet bij?’ Nynaeve probeerde opgewekt te klinken, maar ze dacht dat het haar niet echt lukte. Ze wilde geleiden wanneer het haar uitkwam. Maar, zoals het oude gezegde zei: Als wensen varkens waren, zouden varkens vliegen. ‘Het heeft geen zin om tijd te verspillen...’

‘Laat dat,’ zei Theodrin, toen Nynaeve een weving van Water op haar haren wilde gebruiken. ‘Laat saidar gaan en laat je haar op natuurlijke wijze drogen. En trek je kleren aan.’

Nynaeve kneep haar ogen tot spleetjes. ‘Je hebt toch geen nieuwe verrassing achter de hand?’

‘Nee. Bereid nu je geest voor. Je bent een bloemknop die de warmte van de Bron voelt, gereed om zich voor die warmte te openen. Saidar is de rivier; jij bent de oever. De rivier is machtiger dan de oever, maar de oever omvat en stuurt de rivier. Maak je geest leeg, behalve voor de bloemknop. Er is niets in je gedachten dan de bloemknop. Je bent de bloemknop...’

Nynaeve trok haar onderhemd over haar hoofd en zuchtte toen Theodrins stem slaapverwekkend voortkabbelde. Oefeningen voor novices. Als die bij haar gewerkt hadden, had ze al lang geleden kunnen geleiden, wanneer ze maar wilde. Ze ging ermee stoppen en eens nadenken over wat ze veel beter kon doen, zoals Elayne overhalen om naar Caemlin te gaan. Maar ze wilde dat Theodrin zou slagen, al kostte het tien emmers water. Aanvaarden liepen niet ergens van weg; Aanvaarden waren niet opstandig. Ze haatte het wanneer haar verteld werd wat ze moest doen, maar ze haatte het nog meer wanneer gezegd werd wat ze niét kon doen.

Er gingen uren voorbij, terwijl ze tegenover elkaar aan een tafel zaten die eruitzag alsof hij uit een of andere wrakkige boerenschuur was gehaald. Uren van herhalingsoefeningen, die de novices waarschijnlijk op dit moment ook deden. De bloemknop en de rivieroever. De zomerbries en het klaterende beekje. Nynaeve probeerde een zonnebloemzaadje te zijn dat op de wind zweefde, een stukje aarde dat de lenteregen dronk, een wortel die zijn weg zocht in de grond. Alles zonder gevolg, althans het gevolg dat Theodrin wenste. Ze suggereerde Nynaeve zelfs zich voor te stellen in de armen van een geliefde, wat uitdraaide op een ramp, aangezien het haar deed denken aan Lan. Hoe durfde hij zomaar te verdwijnen! En telkens wanneer de teleurstelling haar boosheid aanwakkerde als een heet kooltje in droog gras en saidar in haar greep bracht, moest ze van Theodrin weer loslaten en opnieuw beginnen, kalmerend, rustig. De manier waarop ze haar doel bleef nastreven, was om gek van te worden. Nynaeve geloofde dat Theodrin muilezels koppigheid kon bijbrengen. Ze werd nooit boos; haar kalmte was verheven tot een vorm van kunst. Nynaeve had graag een emmer water over haar hoofd willen leegkieperen om te zien hoe leuk zij dat vond. Maar denkend aan de pijn in haar kaak, was dit toch niet zo’n goed idee.

Theodrin heelde de pijn voordat Nynaeve wegging; wat het beste was dat ze met haar Talent kon bereiken. Even later heelde Nynaeve haar. Theodrins oog was prachtig purper, en ze had het eigenlijk veel liever als herinnering laten zitten, zodat ze in de toekomst wat voorzichtiger zou zijn. Maar een ruil was niet meer dan eerlijk, en Theodrins rillend gehijg toen Geest, Lucht en Water door haar heen stroomden, was een soort vergelding voor Nynaeves zucht toen die emmer boven haar werd leeggestort. Zelf huiverde ze ook van haar eigen heling, maar je kon niet alles hebben.

Buiten was de zon halverwege de westelijke einder. Aan het eind van de straat ging er een golf van buigingen en knixen door de menigte, en toen opende de massa zich om Tarna Feir door te laten, die voorbijschreed als een koningin door een varkenskot, met de rood gerande stola over haar armen als een overduidelijke banier. Zelfs op vijftig pas was haar hooghartige houding duidelijk zichtbaar aan de manier waarop ze haar hoofd hield en haar rok uit het stof tilde. Maar ook aan de manier waarop zij zelfs de mensen die haar eerbied bewezen negeerde. De eerste dag waren er heel wat minder buigingen en ging het er stormachtiger aan toe, maar een Aes Sedai was een Aes Sedai, in ieder geval voor de zusters in Salidar. Om dat goed duidelijk te maken waren twee Aanvaarden, vijf novices en een tiental bedienden bezig in hun vrije tijd keukenafval en de inhoud van kamerpotten naar de bossen te brengen om dat te begraven.

Toen Nynaeve wegglipte om op haar beurt niet door Tarna gezien te worden, speelde haar maag luid genoeg op om een kerel met een mand raapjes op zijn rug verbaasd naar haar te doen kijken. Het ochtendmaal was erbij ingeschoten toen Elayne probeerde door de luisterban heen te komen, en het middagmaal door Theodrins oefeningen. En ze was voor vandaag nog niet klaar. Theodrins opdracht had geluid om niet te slapen. Misschien zou uitputting werken, waar schok niet geholpen had. leder blok kan gebroken worden, had Theodrin gezegd, en ik zal het jouwe breken. Het hoeft maar één keer te gebeuren. Eén keer geleiden zonder boosheid, en saidar behoort jou toe. Het enige dat Nynaeve nu het hare wilde noemen, was een beetje eten. Uiteraard waren de keukenhulpjes al bezig om op te ruimen, en ze zouden bijna klaar zijn, maar de geur van een stoofpot met schapenvlees en geroosterd varkensvlees deed haar watertanden. Ze moest het stellen met twee zielige appels, een beetje geitenkaas en een broodkorst. De dag werd er niet beter op.

Terug in haar kamer vond ze Elayne languit op haar bed liggen. Ze keek Nynaeve aan zonder het hoofd op te tillen en richtte haar ogen weer op de gebarsten zoldering, ik heb een allervreselijkste dag gehad, Nynaeve,’ zuchtte ze. ‘Escaralde staat erop om te leren hoe je ter’angrealen maakt, terwijl ze niet sterk genoeg is, en Vareiin heeft iéts gedaan – ik weet niet wat – en de steen waarop ze werkte veranderde midden in haar handen in een bol... nou, het waren niet echt vlammen... Als Dagdara er niet was geweest, was ze misschien doodgegaan; niemand anders had haar kunnen helen, en ik denk niet dat er tijd was om iemand erbij te halen die het wel kon. Toen begon ik aan Marigan te denken – als we niet kunnen leren hoe we een geleider kunnen ontdekken, kunnen we misschien leren wat hij gedaan heeft; ik kan me herinneren dat Moiraine liet doorschemeren dat het kon. Dat geloof ik tenminste – hoe dan ook, ik dacht aan haar en iemand raakte mijn schouder aan en ik krijste alsof ik met een naald gestoken werd. Het was een of andere arme voerman die me iets wilde vragen over een dwaas gerucht, maar ik liet hem zo schrikken dat hij er bijna vandoor ging.’

Eindelijk haalde ze adem, en Nynaeve liet het idee vallen om haar laatste klokhuis naar haar toe te gooien en gebruikte de ingevallen stilte: ‘Waar is Marigan?’

‘Ze was klaar met opruimen – daar heeft ze nogal de tijd voor genomen – dus heb ik haar naar haar kamer gestuurd. Ik draag de armband nog steeds. Zie je?’ Ze wuifde haar arm in de lucht en liet die toen weer op de matras vallen, maar haar woordenstroom stopte niet. ‘Ze bleef maar op die vreselijk zeurderige toon vragen waarom we er niet vandoor zouden gaan naar Caemlin, en ik kon het gewoon geen tel meer verdragen, niet naast al dat andere. Mijn novicenklas was een ramp. Die vreselijke Katlin – die met die neus, weet je wel? – bleef maar mopperen dat ze zich thuis nooit door een méisje wat zou laten zeggen en Faolain kwam binnenvallen en wilde weten waarom ik Nicola in de klas had – hoe kon ik nou weten dat Nicola boodschappen voor haar moest doen? – en toen besloot Ibrella om te laten zien dat ze een grote vlam kon maken en toen zette ze bijna de hele klas in brand, en Faolain gaf me een schrobbering waar iédereen bij was, omdat ik mijn klas niet onder de duim hield, en Nicola zei dat zij...’ Nynaeve gaf het op om haar rustig te onderbreken – misschien had ze dat klokhuis toch moeten gooien – en schreeuwde: ‘Ik denk dat Moghedien gelijk heeft!’

Die naam deed Elaynes mond dichtklappen. Ze ging overeind zitten en staarde haar aan. Nynaeve kon het niet helpen; ze keek gauw om zich heen of niemand haar had gehoord, zelfs al waren ze in hun eigen kamer.

‘Dat is dwaas, Nynaeve.’

Nynaeve wist niet of Elayne doelde op Moghediens voorstel of op het schreeuwen van Moghediens naam, en dat wilde ze ook niet weten. Ze ging op haar eigen bed tegenover Elayne zitten en schikte haar rok. ‘Nee, dat is het niet. Het kan nu elke dag gebeuren dat Jaril en Sevé aan iemand vertellen dat Marigan hun moeder niet is, als ze dat al niet gedaan hebben. Ben je klaar voor de vragen die dat oproept? Ik niet. Elke dag kan een Aes Sedai zich afvragen hoe ik eigenlijk iets kan ontdekken zonder voortdurend van zonsopgang tot zonsondergang woest te zijn. Bijna iedere Aes Sedai die ik spreek, heeft het erover, en Dagdara kijkt me de laatste tijd heel raar aan. Bovendien blijven ze hier gewoon lui zitten. Tenzij ze beslissen om naar de Toren terug te gaan. Ik ben onder een raam gekropen en heb Tarna horen praten met Sheriam...’

‘Je hebt wat?’

‘Ik heb luistervink gespeeld,’ zei Nynaeve vlak. ‘De boodschap die ze naar Elaida sturen is dat ze meer tijd nodig hebben om erover na te denken. Dat betekent dat ze minstens overwegen om alles over de Rode Ajah en Logain te vergeten. Hoe ze dat kunnen, weet ik niet, maar ze moeten wel. Als we hier nog langer blijven, draait het er misschien op uit dat we als een geschenk aan Elaida worden gegeven. Als we nu gaan, kunnen we Rhand tenminste vertellen dat hij niet op enige steun van de Aes Sedai hoeft te rekenen. We kunnen hem zeggen dat hij geen enkele Aes Sedai moet vertrouwen.’

Elayne fronste fraai haar wenkbrauwen en sloeg haar benen onder zich. ‘Als ze zich nog steeds beraden, betekent het dat ze nog niet besloten hebben. Ik vind dat we moeten blijven. Misschien kunnen we hen helpen de juiste beslissing te nemen. Bovendien breek je als we gaan nooit je blok, tenzij je Theodrin overhaalt om mee te gaan.’ Nynaeve sloeg daar geen acht op. Theodrin had tot dusver nog steeds weinig goeds verricht. Emmers met water. Niet slapen vannacht. Wat nog meer? Het is zo goed als zeker dat die vrouw had gezegd dat ze werkelijk alles zou proberen, tot ze erachter was gekomen wat werkte. Dat was wel wat te veel naar Nynaeves smaak. ‘Hen helpen om te beslissen? Ze luisteren toch niet naar ons. Siuan luistert al nauwelijks naar ons, en misschien heeft zij ons bij ons nekvel, maar wij hebben haar bij het oor.’

‘Ik geloof nog steeds dat we moeten blijven. Op z’n minst totdat de Zaal beslist. Als dan het ergste mocht gebeuren, kunnen we Rhand feiten vertellen, geen vermoedens.’

‘En hoe worden we geacht erachter te komen? Je kunt er niet vanuit gaan dat ik nogmaals een goed raam vind om af te luisteren. Als we wachten tot ze het aankondigen, worden we misschien bewaakt. Ik zeker. Er is geen enkele Aes Sedai die niet weet dat Rhand en ik allebei uit Emondsveld komen.’

‘Siuan zal het ons vertellen vóór er iets wordt aangekondigd,’ zei Elayne kalm. ‘Je denkt toch niet dat zij en Leane gedwee terug willen naar Elaida?’

Dat was waar. Elaida zou Siuans en Leanes hoofd op een piek hebben voor ze de kans kregen een knix te maken. ‘Maar dan hebben we nog steeds het probleem van Jaril en Sevé!’ hield ze aan. ‘We bedenken wel wat. Trouwens, het zijn niet de eerste gevluchte kinderen voor wie iemand die geen familie is zorgt.’ Elayne dacht zeker dat de kuiltjes in haar wangen van haar glimlach haar geruststelden. ‘We moeten er in elk geval goed over nadenken. Bovendien moeten we wachten tot Thom terug is uit Amadicia. Ik kan hem niet achterlaten.’

Nynaeve wierp haar handen in de lucht. Als karakter iemands uiterlijk vormde, moest Elayne op een in steen gehouwen muilezel lijken. Ze had Thom Merrilin tot een vervanger voor haar vader gemaakt, die gestorven was toen zij nog klein was. Ze leek soms ook te denken dat hij de eettafel niet kon vinden, tenzij ze zijn hand vasthield. De enige waarschuwing die Nynaeve kreeg, was het gevoel dat er iemand ergens dichtbij saidar omhelsde. Toen zwaaide de deur op een stroom Lucht open en betrad Tarna Feir de kamer. Nynaeve en Elayne schoten overeind. Een Aes Sedai was een Aes Sedai, en een stel zielenpoten die afval begroeven, waren daar alleen door het woord van Tarna.

De zuster keek hen vorsend aan, met een gezicht als van hooghartig wintermarmer. ‘Wel, wel. De koningin van Andor en de gebrekkige wilder.’

‘Nog niet, Aes Sedai,’ antwoordde Elayne met koele beleefdheid. ‘Niet tot ik gekroond ben in de Grote Zaal. En alleen als mijn moeder overleden is,’ voegde ze eraan toe.

Tarna’s glimlach kon een sneeuwstorm bevriezen. ‘Natuurlijk. Ze probeerden jou geheim te houden, maar geruchten doen altijd de ronde.’ Haar blik nam de smalle bedden op, het wankele krukje, de kleren aan de muurhaken en het gebarsten pleisterwerk, ik dacht dat je betere kamers zou hebben, als je al die wonderbaarlijke verrichtingen in aanmerking neemt. Als je in de Witte Toren zou zijn, waar je behoort, zou ik niet verbaasd zijn als jullie niet beiden de proef voor de stola hadden afgelegd.’

‘Dank u,’ zei Nynaeve, om aan te geven dat ze net zo beleefd kon zijn als Elayne. Tarna keek haar aan. Die ijsblauwe ogen maakten de rest van dat gezicht warm. ‘Aes Sedai,’ voegde Nynaeve er haastig aan toe. Tarna wendde zich weer tot Elayne. ‘De Amyrlin heeft een speciaal plekje in haar hart voor jou, en voor Andor. Je zou niet willen geloven wat voor omvangrijke speurtocht naar jou op touw is gezet. Ik weet dat het haar zeer veel plezier zal doen als jij met me terugkeerde naar Tar Valon.’

‘Mijn plaats is hier, Aes Sedai.’ Elaynes stem klonk nog steeds vriendelijk, maar haar kin kwam omhoog en stak Tarna’s hooghartigheid naar de kroon, ik zal naar de Toren terugkeren als de rest ook gaat.’

‘Juist,’ zei de Rode vlak. ‘Het zij zo. Laat ons nu alleen. Ik wil met de wilder spreken.’

Nynaeve en Elayne wisselden een blik uit, maar Elayne kon niets anders doen dan een knix maken en weggaan.

Toen de deur dichtviel, veranderde Tarna op slag. Ze ging op Elaynes bed zitten en trok haar benen onder zich. Ze leunde tegen het haveloze hoofdeinde en vouwde de handen op haar schoot. Haar gezicht verzachtte, en ze glimlachte zowaar.

‘Je voelt je niet op je gemak. Niet nodig. Ik zal je niet bijten.’ Nynaeve zou dat geloofd hebben als de blik van de ander ook veranderd was, maar de glimlach bereikte haar ogen niet: integendeel, ze leken tien keer zo hard en honderd keer zo koud. Het geheel gaf haar kippenvel. ‘Dat ben ik wel,’ zei ze stijfjes, en ze plantte haar voeten naast elkaar om niet te gaan wiebelen.

‘Ah, beledigd, hè? Waarom? Omdat ik je wilder noemde? Ik ben ook een wilder, weet je. Galina Casban heeft zelf het blok bij mij verbroken. Ze wist al welke Ajah ik zou kiezen voordat ik het zelf wist, en ze stelde persoonlijk belang in mij. Dat doet ze altijd bij degenen van wie ze denkt dat die Rood zullen kiezen.’ Ze schudde haar hoofd en lachte, en haar ogen waren als ijzig kille messen, ik heb vele uren met jammeren en huilen doorgebracht, voordat ik saidar kon vinden zonder mijn ogen stijf dicht te hoeven knijpen; je kunt niet weven als je de stromen niet ziet. Ik begrijp dat Theodrin bij jou zachtere manieren gebruikt.’

Nynaeves voeten bewogen onwillekeurig. Zoiets zou Theodrin toch niet gaan proberen! Zeker niet! Ze hield haar knieën stijf, maar dat hielp niet tegen een opspelende maag. Zo, ze werd niet geacht beledigd te zijn. Moest ze dan ‘gebrekkig’ ook maar vergeten? ‘Waarover wilde u me spreken, Aes Sedai?’

‘De Amyrlin wenst dat Elayne veilig is, maar jij bent op veel gebieden minstens zo belangrijk. Misschien nog wel meer. Wat jij je van Rhand Altor herinnert en wat Egwene Alveren nog weet, kan van onschatbare waarde zijn. Weet jij waar ze is?’

Nynaeve wilde het zweet van haar gezicht vegen maar ze hield haar handen langs haar zij. ik heb haar een hele tijd niet gezien, Aes Sedai.’ In geen maanden, na hun laatste ontmoeting in Tel’aran’rhiod. ‘Mag ik vragen, wat...’ Niemand in Salidar noemde Elaida de Amyrlin, maar ze werd geacht beleefd te zijn. ‘... wat de Amyrlin voor heeft met Rhand?’

‘Voor heeft, kind? Hij is de Herrezen Draak. De Amyrlin weet dat, en ze is van plan hem elke eer te betonen die hem toekomt.’ Er kwam iets heftigs in Tarna’s stem. ‘Denk eens in, kind. Deze groep zal eens terugkeren, als volledig doordringt wat ze aan het doen zijn, maar elke dag kan van het grootste belang zijn. Drieduizend jaar heeft de Witte Toren de heersers van deze wereld geleid; er zouden meer en ergere oorlogen geweest zijn zonder onze raadgevingen. De wereld staat een ramp te wachten als Altor die leiding niet krijgt. Maar je kunt net zomin iets onbekends leiden, als ik kan geleiden met mijn ogen dicht. Voor hem is het veel beter als jij met mij terugkeert en al je kennis over hem nu aan de Amyrlin doorgeeft, in plaats van over weken of maanden. Het is ook het beste voor jou. Je kunt hier nimmer tot Aes Sedai worden verheven. De Eedstaf is in de Toren. De proef kan alleen in de Toren worden afgelegd.’

Het zweet prikte in Nynaeves ogen, maar ze weigerde te knipperen. Dacht die vrouw dat ze kon worden omgekocht? ‘Feitelijk heb ik nooit veel tijd met hem doorgebracht. Ik woonde in het dorp, ziet u, en hij in een boerderij in het Westwoud. Ik herinner me vooral een jongen die nooit naar rede wilde luisteren. Hij moest gedwongen of er nadrukkelijk bijgehaald worden. Dat was natuurlijk toen hij een jongen was. Hij kan best veranderd zijn. De meeste mannen zijn gewoon een groot geworden jongen, maar hij kan veranderd zijn.’ Een tijdlang bleef Tarna haar slechts aankijken. Een hele tijd, met die kille blik. ‘Wel,’ zei ze, en ze stond zo vlot weer op haar voeten dat Nynaeve bijna een stap terugweek, hoewel daar in de kleine kamer geen ruimte voor was. De vreselijke glimlach bleef. ‘Er is hier zo’n vreemde groep verzameld. Ik heb ze geen van beiden gezien, maar ik heb begrepen dat Siuan Sanche en Leane Sharif Salidar met hun aanwezigheid verblijden. Niet het soort waar een wijze vrouw mee hoort om te gaan. En misschien nog ander vreemd volk? Je doet er veel beter aan om met me mee te komen. Ik vertrek morgenochtend. Laat me vanavond weten waar ik je onderweg kan verwachten.’ ik ben bang van niet...’

‘Denk erover na, kind. Dit zou weleens de belangrijkste beslissing kunnen zijn die je ooit moest maken. Denk heel goed na.’ Het vriendelijke masker verdween en Tarna schreed de kamer uit. Nynaeves knieën begaven het en ze plofte op bed neer. Die vrouw wekte zoveel verschillende gevoelens in haar op, dat ze niet wist wat ze ermee aan moest. Onbehaaglijkheid en boosheid vermengden zich met uitzinnigheid. Ze wenste dat de Rode zuster een manier had om te praten met de Aes Sedai in de Toren die naar Rhand zochten. Wat zou ze graag een vlieg op de muur zijn wanneer ze Nynaeves beoordeling overwogen. Haar proberen om te kopen. Haar angst aan te jagen. Dat laatste was hun niet slecht afgegaan. Tarna was er zo zeker van dat de Aes Sedai hier voor Elaida zouden knielen. Het was onvermijdelijk; alleen het tijdstip was nog onzeker. En was dat een verwijzing naar Logain geweest? Nynaeve verdacht Tarna ervan meer van Salidar te weten dan de Zaal of Sheriam verwachtte. Misschien had Elaida hier ook mensen die haar steunden.

Nynaeve dacht dat Elayne terug zou komen, maar nadat een flinke tijd was verstreken zonder dat ze was komen opdagen, ging ze naar haar op zoek. Eerst holde ze de stoffige straten af, daarna liep ze gewoon. Ze klom op wagenbokken of een rechtopstaande ton of een stenen stoep om over de hoofden van de menige te kijken. De zon was al bijna achter de boomtoppen verdwenen toen ze mopperend terugstampte naar haar kamer. Waar ze Elayne trof die kennelijk ook net was aangekomen.

‘Waar zat je? Ik dacht dat Tarna je ergens had vastgebonden!’ ik heb deze van Siuan gekregen.’ Elayne opende haar hand. Er lagen twee gedraaide stenen ringen in haar handpalm, is eentje de echte ring? Het is een goed idee om ze mee te nemen, maar je had moeten proberen de echte te pakken te krijgen.’

‘Er is niets gebeurd waardoor ik van gedachten veranderd ben, Nynaeve. Ik geloof nog steeds dat we moeten blijven.’

‘Tarna...’

‘... heeft me alleen maar overtuigd. Als wij gaan, verkiezen Sheriam en de Zaal zeker de Toren boven Rhand. Ik weet het gewoon.’ Ze legde haar handen op Nynaeves schouders en drukte haar zachtjes op het bed. Elayne ging op het andere bed zitten en leunde gespannen naar voren. ‘Weet je nog wat je me zei over de noodzaak om iets in Tel’aran’rhiod te vinden? Wat we nodig hebben is een manier om de Zaal ervan te overtuigen niet naar Elaida te gaan.’

‘Hoe? Wat dan? Als Logain niet genoeg is...’

‘We zullen het weten wanneer we het vinden,’ zei Elayne beslist. Verstrooid speelde Nynaeve met haar polsdikke vlecht. ‘Stem je ermee in om te vertrekken als we niets vinden? Ik ben niet dol op de gedachte om hier te blijven zitten tot ze besloten hebben ons te laten bewaken.’ ik stem ermee in, op voorwaarde dat jij ermee instemt dat we blijven als we iets bruikbaars vinden. Nynaeve, hoe graag ik hem ook wil zien, we kunnen hier veel meer goeds doen.’

Nynaeve aarzelde even en mompelde uiteindelijk: ‘Afgesproken.’ Het leek veilig genoeg. Zonder enig idee naar wat ze zochten, kon ze zich niet indenken echt iets te vinden.

De dag was al heel traag verstreken, maar leek nu te kruipen. Ze gingen bij een van de keukens in de rij staan voor een bord met ham, koolraap en erwten. Het leek wel of de zon een eeuwigheid boven de boomtoppen bleef hangen. De meeste mensen in Salidar gingen met de zon naar bed, maar in een paar vensters verschenen lichten, vooral in de grootste gebouwen. De Zaal had voor Tarna vanavond een feest voorbereid. Uit de vroegere herberg dreven flarden harpmuziek; de Aes Sedai hadden een soort harpspeler onder de krijgslieden gevonden en hem geschoren en wel in een livrei gehesen. Mensen die voorbij de herberg kwamen, keken er ofwel vluchtig naar voordat ze zich verder haastten, ofwel negeerden het zo overduidelijk dat ze zowat trilden. Opnieuw was Garet Brin de uitzondering. Hij at zijn maaltijd midden op straat, op een houten kist; iedereen kon hem vanuit de vroegere herberg zien. Steeds trager zakte de zon achter de bomen. De duisternis kwam plotseling op, zonder enige schemering van betekenis, en de straten raakten leeg. De harpmuziek begon weer. Garet Brin zat nog steeds op zijn kist aan de rand van een lichtkring. Nynaeve schudde haar hoofd; ze wist niet of ze hem moest bewonderen of uitlachen. Een beetje van allebei, nam ze aan.

Pas toen ze in bed lag met de gevlekte stenen ter’angreaal aan het koord om haar hals bij Lans zware gouden zegelring, en na het doven van de kaars herinnerde ze zich Theodrins opdracht. Nou, daar was het nu te laat voor. Theodrin zou trouwens toch nooit te weten komen of ze geslapen had of niet. Waar was Lan?

Het geluid van Elaynes adem werd trager, Nynaeve vlijde zich met een lichte zucht in haar kleine kussen en...

... stond aan het voeteneind van haar lege bed en keek naar een mistige Elayne in de half lichte nacht van Tel’aran’rhiod. Niemand kon hen hier zien. Sheriam of iemand van haar groep kon in de buurt zijn, of Siuan of Leane. Zij tweeën hadden weliswaar het recht om de Dromenwereld te bezoeken, maar bij de tocht van vanavond had geen van beiden zin in vragen te beantwoorden. Elayne zag het kennelijk als een jacht; ze had zich, opzettelijk of niet, uitgedost als Birgitte, in een groene jas en een witte broek. Ze knipperde toen ze de zilveren boog in haar hand ontdekte, en hij verdween tegelijk met de pijlkoker. Nynaeve keek haar eigen kleren na en zuchtte. Een blauwzijden dansgewaad, geborduurd met gouden bloemen rond de lage halslijn en met verstrengelde ranken over de lange rok. Ze kon fluwelen dansmuiltjes aan haar voeten voelen. Wat je in Tel’aran’rhiod droeg, deed er niet echt toe, maar wat voor domme gedachte had dit gekozen? ‘Je beseft toch dat dit misschien niet werkt,’ zei ze, terwijl ze de kleding verving door eenvoudige, goede Tweewaterwol en stevige schoenen. Elayne had het recht niet om zo te grijnzen. Een zilveren boog. Pfff! ‘We moeten op z’n minst een idee hebben waarnaar we zoeken, al is het maar iets.’

‘We zullen het ermee moeten doen, Nynaeve. Volgens jou zeiden de Wijzen dat de noodzaak de sleutel is, en hoe sterker de noodzaak, hoe beter het is. We hebben zeker iets nodig, anders verdwijnt de hulp die wij Rhand hebben beloofd, en blijft datgene waartoe Elaida bereid is over. Dat laat ik niet gebeuren, Nynaeve. Nooit!’

‘Doe je kin omlaag. Ik ook niet, als we er maar iets aan kunnen doen. We kunnen er nu net zo goed mee beginnen.’ Nynaeve schoof haar hand in die van Elayne en sloot haar ogen. Noodzaak. Ze hoopte dat een deel van haar enig idee had over wat ze nodig hadden. Misschien zou er niets gebeuren. Noodzaak. Plotseling leek alles om haar heen weg te glijden; ze voelde Tel’aran’rhiod om zich heen draaien en schommelen.

Onmiddellijk gingen haar ogen open. Elke stap die de noodzaak gebruikte, werd blind genomen – ook dat was een eis – en terwijl iedere stap je dichterbij het gezochte bracht, kon je bij elke stap in een kuil vol met adders belanden. Of kon een leeuw die bij zijn jacht gestoord werd, je been afbijten.

Er waren geen leeuwen, maar wat er was, was verontrustend. Het was een stralende middag, maar daar gaf ze niets om; de tijd verstreek hier anders. Zij en Elayne stonden hand in hand in een kasseienstraat tussen huizen van steen en baksteen. De huizen en winkels waren versierd met verfijnde kroonlijsten en friezen. Bewerkte koepeltjes verfraaiden de pannendaken, en boven de straat welfden hier en daar ter hoogte van de derde of vierde verdieping bruggen van steen of hout. Op straathoeken lagen vuilnishopen, oude kleren en kapotte meubels torenhoog opgestapeld. Er scharrelden tientallen ratten rond die soms even stopten om onbevreesd en uitdagend te piepen. Mensen die zichzelf tot aan de rand van Tel’aran’rhiod droomden, flikkerden aan en uit. Een man viel krijsend van een brug en verdween voor hij de keien kon raken. Een huilende vrouw in een gescheurde jurk rende een tiental passen naar hen toe voor ook zij wegflitste. Afgebroken kreten en gillen weerkaatsten door de straten, en soms een ruw gelach met een ondertoon van krankzinnigheid.

‘Dit bevalt me helemaal niet,’ zei Elayne bezorgd. In de verte rees een grote, bot-witte toren hoog boven de stad uit en overvleugelde met gemak de andere torens, waarvan er vele door bruggen met elkaar waren verbonden. De torens die zichtbaar waren, leken kleiner. Ze waren in Tar Valon, in de wijk waar Nynaeve de laatste keer een glimp van Leane had opgevangen. Leane was niet erg scheutig geweest met haar verhaal. Ze had met een glimlach beweerd dat ze het ontzag en de legenden over de Aes Sedai aan het versterken was. ‘Het maakt niet uit,’ zei Nynaeve dapper, in Tar Valon kent niemand de Dromenwereld. We lopen niemand tegen het lijf.’ Haar maag draaide zich om toen er plotseling een man met een bebloed gezicht naar hen toe strompelde. Hij had geen handen, alleen maar bloed spuitende stompen.

‘Dat was niet wat ik bedoelde,’ mompelde Elayne.

‘Laten we verder gaan.’ Nynaeve sloot haar ogen. Noodzaak. Verplaatsing.

Ze stonden in de Toren, op een van de omlopen, behangen met wandtapijten. Een dik meisje in de kleren van een novice dook op nog geen drie pas van hen vandaan op. Haar grote ogen werden nog groter toen ze hen zag. ‘Alstublieft,’ fluisterde ze. ‘Alstublieft?’ Ze was verdwenen. Plotseling zuchtte Elayne. ‘Egwene!’

Nynaeve draaide zich razendsnel om, maar de gang was leeg. ik zag haar,’ hield Elayne vol. ik weet dat ik haar zag.’

‘Ik neem aan dat ze, net als iedereen, Tel’aran’rhiod kan aanraken in een gewone droom,’ zei Nynaeve. ‘Laten we maar verder gaan.’ Ze begon zich meer dan onbehaaglijk te voelen. Ze grepen elkaars hand weer. Noodzaak. Verplaatsing.

Het was geen gewone opslagkamer. De muren waren van planken voorzien, waarop netjes hele rijen kistjes waren geplaatst. Sommige waren van gewoon hout, andere uitgevoerd in houtsnijwerk of gelakt, waar in doek gewikkelde dingen in zaten. Beeldjes, figuurtjes en vreemde vormen, die uit metaal of glas schenen te bestaan, of uit kristal, steen of geglazuurd porselein. Nynaeve wist zo wel dat het voorwerpen van de Ene Kracht waren, waarschijnlijk ter’angrealen, misschien een paar angrealen en sa’angrealen. Zo’n grote verzameling en zo netjes bewaard, kon je nergens anders dan in de Toren aantreffen.

‘Ik geloof niet dat het zin heeft om verder te gaan,’ zei Elayne neerslachtig. ik zou niet weten hoe we hier ooit iets uit kunnen halen.’ Nynaeve trok even aan haar vlecht. Als er hier echt iets was dat ze konden gebruiken – dat moest wel, tenzij de Wijzen gelogen hadden – dan moest er een manier zijn om er in de echte wereld bij te komen. Angrealen en dat soort zaken werden niet zwaar bewaakt; toen zijzelf nog in de Toren was, bestond de bewaking gewoonlijk uit een slot en een novice. De deur was vervaardigd van zware planken met een al even zwaar zwart ijzeren slot. Het slot was ongetwijfeld dicht, maar ze opende het in haar geest en duwde.

De deur zwaaide open naar een vertrek van bewaarders. Tegen een muur stonden smalle bedden boven elkaar, en tegen de andere muur hellebaarden in een rek. Voorbij een zware beschadigde tafel met krukken eromheen bevond zich een andere, met ijzer beslagen deur, waarin een klein rooster zat.

Toen ze zich weer tot Elayne wendde, besefte ze ineens dat de deur weer dicht was. ‘Als we hier dat noodzakelijke niet vinden, kunnen we het ergens anders misschien halen. Ik bedoel: iets anders kan er ook voor gebruikt worden. We hebben nu tenminste een aanwijzing. Ik denk dat dit ter’angrealen zijn waarvan nog niemand ontdekt heeft hoe ze gebruikt kunnen worden. Dat is de enige reden waarom ze op deze manier bewaakt worden. Het kan gevaarlijk zijn om in hun buurt te geleiden.’

Elayne keek haar wrang aan. ‘Maar als we het opnieuw proberen, worden we dan niet naar dezelfde plek teruggebracht? Tenzij... Tenzij de Wijzen je verteld hebben hoe je een plek van de zoektocht kunt uitsluiten.’

Dat hadden ze niet – ze waren er helemaal niet happig op geweest en hadden veel liever niéts verteld – maar op een plek waar je een slot kon openen door te denken dat het open was, kon van alles mogelijk zijn. ‘Dat is precies wat we gaan doen. We zetten in ons hoofd vast dat wat we willen niét in Tar Valon is.’ Ze keek nadenkend naar de planken en voegde eraan toe: ‘En ik durf te wedden dat het een ter’angreaal is, waarvan niemand weet hoe die gebruikt kan worden.’ Hoe dat de Zaal echter kon overtuigen Rhand te steunen, kon ze zich niet voorstellen.

‘We hebben een ter’angreaal nodig dat niet in Tar Valon is,’ zei Elayne, als om zichzelf te overtuigen. ‘Goed dan. We gaan door.’ Ze stak haar handen uit en Nynaeve greep ze vast. Ze wist eigenlijk niet hoe het kwam dat zij degene was die door wilde gaan. Ze wilde weg uit Salidar, en geen nieuwe reden vinden om te blijven. Maar als het zou helpen om de Aes Sedai in Salidar Rhand te laten steunen... Noodzaak. Een ter’angreaal. Niet in Tar Valon. De noodzaak. Verplaatsing.

Waar ze ook terecht waren gekomen, deze stad bij dageraad was zeker niet Tar Valon. Nog geen twintig passen verder werd de brede, geplaveide straat een wit stenen brug met aan weerszijden standbeelden, die over een gracht lag tussen stenen wallen. Vijftig pas terug was nog zo’n brug. Overal stonden slanke torens met ringvormige balkons, als speren die door een rond afgesneden versierd stuk suikerwerk waren gestoken. Elk gebouw was wit; de deuren en ramen hadden hoge puntbogen, soms wel twee- of driedubbel. Aan de grotere gebouwen keken lange balkons van wit geschilderd smeedijzer uit op de straten en grachten. Ze hadden druk bewerkte smeedijzeren schermen om de bewoners aan het oog te onttrekken. Witte koepels met scharlaken of gouden banden rezen op tot punten die zo scherp waren als de torens. Noodzaak. Verplaatsing.

Het had net zo goed een andere stad kunnen zijn. De straat was smal en hobbelig, en aan beide kanten rezen gebouwen op van vier tot vijf verdiepingen hoog. Op veel plaatsen was het witte pleisterwerk afgeschilferd en lagen de bakstenen eronder bloot. Hier waren geen balkons. Er zoemden vliegen rond, en het was moeilijk te zeggen of het nog steeds dageraad was vanwege de schaduwen op de grond. Ze keken elkaar aan. Hier zouden ze waarschijnlijk geen ter’angreaal vinden, maar ze waren te ver gegaan om er nu mee te stoppen. De noodzaak. Verplaatsing.

Nynaeve niesde voor ze haar ogen open kon doen, en nog een keer toen zij ze open had. Elke beweging van haar voeten wierp grote stofwolken op. Deze opslagkamer leek helemaal niet op die in de Toren. De kamer was volgestouwd met kisten, kratten en tonnen, die op alle mogelijke manieren opgestapeld waren, met nauwelijks wat loopruimte ertussen. Alles zat onder een dikke laag stof. Nynaeve niesde zo hard dat ze dacht dat haar schoenen uitvlogen... en het stof verdween. Helemaal. Elayne had een voldaan glimlachje. Nynaeve zei niets, maar legde de kamer goed vast in haar geest, zónder stof. Daar had ze aan moeten denken.

Ze keek over de rommel heen en zuchtte. De kamer was niet groter dan die in Salidar, waar hun lichamen sliepen, maar om dit allemaal te doorzoeken... ‘Dat kost ons weken.’

‘We kunnen het nog een keer proberen. Het kan ons misschien tonen welke dingen we moeten nakijken.’ Elayne klonk net zo weifelend als Nynaeve zich voelde. Maar ze kon toch niets beters bedenken. Nynaeve sloot haar ogen, en nogmaals volgde een verplaatsing. Toen ze weer keek, stond ze aan het eind van de doorloop, aan de andere kant van het vertrek, vlak voor een vierkante houten kist die tot ruim boven haar middel reikte. Het ijzerbeslag leek een en al roest, en de kist zelf zag eruit alsof die de laatste twintig jaar aan een stuk met hamers bewerkt was. Nynaeve kon zich nauwelijks een minder geschikte bewaarplaats voor iets bruikbaars voorstellen, laat staan een ter’angreaal. Maar Elayne stond pal naast haar en staarde naar dezelfde kist.

Nynaeve legde een hand op het deksel – de scharnieren móésten ditmaal gemakkelijk opengaan – en duwde het omhoog. Niet het minste gepiep was hoorbaar. In de kist lagen twee zwaar verroeste zwaarden en een al even roestbruin borstkuras, waarin een gat was geslagen, boven op een verwarde verzameling in stof verpakte voorwerpen, dingen die de restanten van iemands oude klerenpers leken te zijn, en iets dat afkomstig was uit een paar keukens.

Elayne bevoelde een keteltje met een gebroken tuit. ‘Geen weken, maar zeker de rest van de nacht.’

‘Nog een keer?’ stelde Nynaeve voor. ‘Het kan geen kwaad.’ Elayne haalde de schouders op. Ogen gesloten. Noodzaak. Nynaeve stak haar hand uit, die neerkwam op iets hards en ronds dat bedekt was met een lap vergane stof. Toen ze haar ogen opende, lag Elaynes hand naast de hare. Elaynes glimlach spleet haar gezicht zowat in tweeën.

Het was niet gemakkelijk om het voorwerp eruit te krijgen. Het was behoorlijk groot en ze moesten rafelige jassen en gedeukte potten en pakken opzijschuiven. Die vielen uit elkaar en onthulden beeldjes en in hout gesneden dierfiguren. Toen ze het eruit hadden, moesten ze het samen vasthouden. Het was een brede, platte schotel die in een vergane lap was verpakt. Nadat de stof was weggescheurd, bleek het een ondiepe schaal van zwaar kristal te zijn, met een doorsnede van ruim twee voet. De binnenkant was diep uitgesneden met wat voortjagende wolken leken.

‘Nynaeve,’ zei Elayne langzaam, ‘ik geloof dat dit...’ Nynaeve schrok en liet bijna haar kant van de schaal vallen, toen die plotseling veranderde in een waterige, bleekblauwe kleur en de wolken langzaam bewogen. Een hartslag later was het kristal weer helder en hingen de uitgesneden wolken stil. Maar ze was ervan overtuigd dat de wolken nu anders waren.

‘Dit is het,’ riep Elayne. ‘Het is een ter’angreaal. En ik wil er alles om verwedden dat het iets te maken heeft met het weer. Maar ik ben niet sterk genoeg om het alleen te laten werken.’

Nynaeve slikte en probeerde haar bonzende hart tot rust te laten komen. ‘Laat dat! Besef je niet dat je jezelf kan sussen als je met een ter’angreaal rommelt, terwijl je niet weet wat het doet?’ Die dwaze meid had nog de moed om haar verbaasd aan te staren. ‘Dit is wat we zoeken. En denk je dat er iemand is die meer van ter’angrealen af weet dan ik?’

Nynaeve snoof. Elayne mocht dan wel gelijk hebben, maar daarom had ze haar wel even kunnen waarschuwen.

‘Ik zeg niet dat het geweldig is, als het iets aan het weer kan doen – maar ik zie niet in waarom dit ding hier hetgeen is wat we nodig hebben. Dit zal de mening van de Zaal over Rhand hoegenaamd niet veranderen.’

‘Wat je nodig hebt, is niet altijd hetzelfde als wat je verlangt,’ zei Elayne. ‘Dat placht Lini te zeggen als ik niet mocht paardrijden of in bomen klimmen, maar misschien gaat het hier ook op.’ Nynaeve snoof nog eens. Misschien, maar op dit moment wilde ze alleen maar wat ze wilde. Was dat te veel gevraagd?

De schaal vervaagde in hun handen en nu was het Elaynes beurt om te schrikken, waarbij ze bromde dat ze er nooit aan gewend raakte. De kist was ook dicht.

‘Nynaeve, toen ik in de schaal geleidde, voelde ik... Nynaeve, het is niet de enige ter’angreaal in deze kamer. Ik denk dat er ook angrealen zijn, misschien zelfs wel sa’angrealen.’

‘Hier?’ zei Nynaeve ongelovig, en ze staarde om zich heen in het volgepropte kamertje. Maar ja, als er eentje was, waarom dan geen twee? Of tien, of honderd? ‘Licht, ga niet weer geleiden! Stel dat je er een iets per ongeluk laat doen? Je kan jezelf...’

‘Ik weet wat ik doe, Nynaeve. Heus waar. Het volgende wat wij moeten doen is uitzoeken waar deze kamer precies is.’ Dat bleek geen gemakkelijke opgave. Hoewel de hengsels helemaal vastgeroest leken, vormde de deur geen hindernis, niet in Tel’aran’rhiod. De moeilijkheden begonnen daarna. De vaag verlichte smalle gang had maar één raam aan het eind, en dat liet slechts een gebladderde pleistermuur aan de andere kant van de straat zien. Ze liepen een smalle, stenen trap af, maar dat hielp niet veel. De straat buiten had dezelfde kunnen zijn als de eerste straat die ze in deze wijk van de onbekende stad hadden gezien. De gebouwen leken zoveel op elkaar dat het geen verschil maakte. De winkeltjes hadden geen uithangborden, en het enige dat herbergen aangaf, waren blauw geverfde deuren. Rood leek een taveerne aan te duiden.

Nynaeve liep wat verder, op zoek naar een of ander herkenningsteken, iets dat deze plek zou kunnen aanduiden. Iets dat kon vertellen welke stad dit was. Elke straat waar ze voorbijkwam, leek op de voorgaande, maar ze vond al snel een brug. Deze was anders als ze gezien had, van gewone steen en zonder standbeelden. Vanaf het midden van de boog zag ze alleen maar het kanaal, dat andere in beide richtingen kruiste, nog meer bruggen, meer gebouwen met kapot wit pleisterwerk. Ineens besefte ze dat ze alleen was. ‘Elayne?’ Stilte, behalve haar galmende stem. ‘Elayne? Elayne!’

Elayne kwam te voorschijn bij een hoek aan de voet van de brug. ‘Daar ben je,’ zei ze. ‘Vergeleken met deze plaats is een konijnenhol overzichtelijk. Ik draaide mijn hoofd even om en je was weg. Iets gevonden?’

‘Niets.’ Nynaeve keek nog even over het kanaal voor ze zich bij Elayne voegde. ‘Helemaal niets wat we kunnen gebruiken.’

‘We weten tenminste waar we zijn. Het moet Ebo Dar zijn.’ Elaynes korte jas en wijde broek werden een groenzijden gewaad met kantwerk dat tot over haar handen hing. Het had een hoge, geborduurde kraag en een smalle halslijn, die diep genoeg was om behoorlijk wat inkijk te geven, ik kan me geen andere stad voor de geest halen met zoveel kanalen, behalve Illian, en dit is zeker Illian niet.’ ik mag hopen van niet,’ zei Nynaeve zwakjes. Het was nooit bij haar opgekomen dat zo’n blinde zoektocht naar Sammaels legerkamp zou kunnen leiden. Ze merkte dat haar eigen kleren veranderd waren in iets van diepblauwe zijde, dat geschikt was om in te reizen, plus een linnen stofmantel. Ze liet de mantel verdwijnen maar behield de rest. ‘Je zou Ebo Dar leuk vinden, Nynaeve. De Wijzevrouwen van Ebo Dar weten meer van kruiden dan wie dan ook. Ze kunnen alles genezen. Dat moet ook, want de inwoners gaan al een tweegevecht aan over een niesbui, of het nu edelen of gewone lieden zijn, mannen of vrouwen.’ Elayne giechelde. ‘Thom zegt dat hier luipaarden waren, maar dat ze weggetrokken zijn omdat ze de bewoners te geprikkeld vinden om mee te leven.’

‘Dat kan dan wel zo wezen,’ zei Nynaeve, ‘maar wat mij betreft steken ze elkaar net zo vaak overhoop als ze willen. Elayne, we hadden net zo goed de ringen kunnen wegleggen en gaan slapen. Ik zou van hier die kamer niet kunnen terugvinden, al zou ik daarvoor de stola krijgen. Als er maar een manier was om een soort kaart te maken...’ Haar gezicht vertrok. Dat was hetzelfde als vragen om vleugels in de echte wereld; als ze een kaart uit Tel’aran’rhiod konden meenemen, hadden ze de schaal ook kunnen meenemen.

‘Dan zullen we gewoon naar Ebo Dar moeten gaan om te zoeken,’ zei Elayne beslist, in de echte wereld. We weten nu in welk deel van de stad we moeten kijken.’

Nynaeve fleurde op. Ebo Dar lag vanaf Salidar slechts een paar honderd span verder aan de Eldar. ‘Dat klinkt goed. En dan zijn we weg voor alles over ons heenvalt.’

‘Nynaeve! Is dat nog steeds het belangrijkste voor jou?’

‘Het is één belangrijk ding. Kun je nog iets bedenken dat we hier kunnen doen?’ Elayne schudde haar hoofd. ‘Dan kunnen we net zo goed teruggaan. Ik zou vannacht graag wat echte slaap willen.’ Je kon nooit weten hoeveel tijd er verstreken was in de wakkere wereld terwijl je in Tel’aran’rhiod was; soms was een uur daar een uur hier, soms een dag of meer. Gelukkig leek het niet de andere kant op te werken, waardoor je dood zou hongeren in je slaap. Nynaeve stapte uit de droom...

... en haar ogen vlogen open terwijl ze in haar kussen staarde, dat net zo vochtig van het zweet was als zijzelf. Er kwam geen zuchtje wind door het open raam. Over Salidar was een stilte gevallen; het meeste lawaai waren de ijle kreten van de nachtreigers. Ze ging overeind zitten, maakte het koord om haar hals los en haalde de gedraaide stenen ring eraf. Ze hield haar hand even tegen Lans zware gouden ring aan. Elayne bewoog en kwam gapend overeind. Ze geleidde een stompje kaars aan.

‘Denk je dat het ons zal helpen?’ vroeg Nynaeve zacht, ik weet het niet.’ Elayne geeuwde achter haar hand. Hoe kon die vrouw er zo leuk blijven uitzien? Ze geeuwde, haar haren zaten in de war en haar wang toonde een rode streep door een vouw in het kussen. Dat was een geheim dat de Aes Sedai zouden moeten onderzoeken. ‘Wat ik wel weet, is dat de schaal in staat is om misschien iets aan het weer te doen. Ik weet dat een verzameling ter’angrealen en angrealen in de juiste handen terecht moet komen. Het is onze plicht om ze de Zaal te overhandigen. In ieder geval aan Sheriam. Ik weet dat als dit hen niet aanzet tot steun aan Rhand, ik verder zal jagen tot ik iets vind dat hen wél zal bewegen. En ik weet dat ik wil slapen. Kunnen we er morgen verder over praten?’ Zonder op antwoord te wachten doofde ze de kaars, rolde zich op en ademde de diepe, langzame ademtochten van de slaap, voor haar hoofd het kussen raakte. Nynaeve strekte zich weer uit en staarde naar de donkere wolken. Ze konden tenminste binnenkort op weg zijn naar Ebo Dar. Misschien morgen. Hooguit over een dag of twee, nadat ze de reis hadden voorbereid en een langsvarende rivierboot aangehouden. Eindelijk... Plotseling herinnerde ze zich Theodrin. Als het twee dagen kostte om zich voor te bereiden, zou Theodrin haar twee zittingen willen hebben, net zo zeker als een eend veren had. En ze verwachtte dat Nynaeve vannacht niet zou slapen. Ze kon het niet weten, maar toch... Diep zuchtend klom ze het bed uit. Er was weinig ruimte om heen en weer te lopen, maar ze deed het toch, terwijl ze bozer en bozer werd. Ze wilde alleen maar weg zien te komen. Ze had gezegd dat ze zich nooit goed had kunnen overgeven, maar misschien werd ze wel goed in weglopen. Het zou zo geweldig zijn als ze kon geleiden wanneer ze maar wilde. Ze voelde niet eens hoe de tranen langs haar wangen begonnen te druppelen.

14

Dromen en nachtmerries

Toen Egwene Nynaeve en Elayne zag, stapte ze niet gewoon uit de droom. Ze sprong eruit. Niet terug naar haar slapende lichaam in Cairhien – de nacht was nog te jong – maar naar een enorm zwart gevuld met twinkelende speldenprikjes licht, veel meer dan het aantal sterren aan een heldere nachthemel; elk puntje in de eindeloosheid was scherp en duidelijk. Als ze hier tenminste ogen had gehad. Vormeloos zweefde ze in de oneindigheid tussen Tel’aran’rhiod en de wakende wereld, in de smalle kloof tussen droom en werkelijkheid. Indien ze hier een hart had bezeten, zou het als een waanzinnige trommel tekeer zijn gegaan. Ze dacht niet dat ze haar hadden opgemerkt, maar bij het Licht, wat déden ze daar, in dat deel van de Toren dat niets belangrijks bevatte? Tijdens haar nachtelijke uitstapjes vermeed ze zorgvuldig de werkkamer van de Amyrlin, de verdieping van de novicekamertjes en zelfs de afdeling van de Aanvaarden. Als Nynaeve en Elayne er niet samen of afzonderlijk waren, leek het altijd of er iemand anders was. Ze had Nynaeve en Elayne best kunnen aanspreken – beiden wisten hoe ze iets geheim moesten houden – maar er was iets dat haar zei het niet te doen. Ze had erover gedroomd het te doen, maar dat liep altijd op een nachtmerrie uit. Niet van het soort waaruit je met het koude zweet ontwaakte, maar van het soort dat je bezorgd deed rondwoelen. Die andere vrouwen. Wisten de Aes Sedai van Salidar dat er vreemden rondzwierven in de Toren van de Dromenwereld? Het waren voor haar in ieder geval vreemden. Als ze het niet wisten, kon ze hen op geen enkele manier waarschuwen. Het was allemaal zo ergerlijk!

De grote bespikkelde oceaan van duisternis wervelde om haar heen, leek te bewegen terwijl zij stilhing. Ais een vis in het water zwom ze vol vertrouwen rond, ze hoefde evenmin aan beweging te denken als een vis aan water. Die flikkerende lichtjes warén dromen; alle dromen van alle mensen ter wereld. Van alle werelden, van plaatsen die niet geheel de bekende wereld waren, van werelden die er in het geheel niet op leken. Verin Sedai had er als eerste over verteld. De Wijzen hadden het bevestigd en zijzelf had dingen opgevangen, had naar binnen geloerd en haar ogen niet kunnen geloven, zelfs voor een droom. Geen nachtmerries – die leken altijd overgoten met rood, blauw of een schemerig grijs als van diepe schaduwen – maar vol onmogelijke dingen. Het was beter ze te vermijden en het was ook duidelijk dat zijzelf niet in die werelden thuis hoorde. Als je zo’n droom binnenloerde, leek het of je je opeens midden tussen gebroken spiegels bevond. Alles wervelde en tolde rond en nergens was te zien wat boven was en wat onder. Het maakte haar misselijk en, ook al had ze hier geen lichaam, ze kwam er wel weer in terug. Brakend wakker worden was geen pretje. Ze had in haar eentje dit soort zaken geleerd en dat toegevoegd aan wat de Wijzen haar hadden geleerd. Ze had zich zelfs op plaatsen begeven, waar zij haar zouden hebben tegengehouden. Maar toch... Ze twijfelde er niet aan dat ze meer zou weten, veel meer, als er een droomloopster bij was geweest die met haar meekeek. Het was waar dat zoiets nog te gevaarlijk was en bovendien verboden, maar ze kon niettemin andere probeersels uitdenken, die veel verder gingen dan de dingen die eenvoudig uit te zoeken waren geweest. Nou ja, niet zo eenvoudig, want dat was het eigenlijk nooit, maar ze had een punt bereikt waar ze de volgende stap zelf kon uitdenken. Het waren wel paden die de droomloopsters van de Wijzen al heel lang geleden hadden afgelegd. Om die te leren kennen, had ze een maand nodig, terwijl zij het haar in één nacht, in een uur zelfs, konden bijbrengen. Wanneer zij beslisten dat ze er klaar voor was. Dan pas. Ze vond het een bittere pil, want ze wilde alleen maar leren. Alles wilde ze leren. Op dit ogenblik. Elk lichtje leek op een ander, maar ze herkende er nu een handvol. Hoe dat precies ging, wist ze niet, ook iets dat haar mateloos ergerde. Zelfs de Wijzen wisten het niet. Maar als ze eenmaal had uitgevonden welke droom bij welke persoon hoorde, kon ze als een pijl naar een roos die droom weer terugvinden, zelfs van iemand aan het andere eind van de wereld. Dat vonkje was Berelain, de Eerste van Mayene, de vrouw die voor Rhand het bewind in Cairhien voerde. Egwene voelde zich niet op haar gemak, wanneer ze in Berelains dromen keek. Gewoonlijk verschilden die in niets van andere vrouwendromen – van iedere vrouw die belangstelling had voor zowel macht, politiek als de laatste kledingstijl – maar soms droomde Berelain over mannen, ook over mannen die Egwene kende, op een manier die haar bij de herinnering al liet blozen.

Die licht gedempte gloed daar was Rhands droom, veilig achter een ban geweven met saidin. Ze wilde bijna stoppen – het ergerde haar dat iets wat ze niet kon zien of voelen haar als een stenen muur buitensloot – maar liet het toch maar zitten. Het was niet zo aantrekkelijk om opnieuw een nacht lang vergeefse dingen te doen. Deze plek vervormde de afstand op dezelfde wijze als Tel’aran’rhiod de tijd deed. Rhand sliep in Caemlin, tenzij hij naar Tyr was gesprongen, ook iets waarvan ze heel graag wilde weten hoe hij dat deed, maar op korte afstand van zijn droom herkende Egwene het lichtje van Bair in Cairhien, honderden roeden van Rhand af, waar die zich dan ook bevond. Ze wist heel zeker dat hij vannacht niet in Cairhien was. Hóé deed hij het?

Het veld vol lichtjes gleed voorbij, terwijl Egwene wegsprong van de droom van de Wijze. Als ze die van Amys en Melaine ook had gezien, zou ze misschien niet zijn gevlucht, maar als de andere twee droomloopsters niet sliepen en droomden, waren ze misschien aan het droomlopen. Een van hen kon op de plek zijn waar zij nu was, zich zelfs gereedhouden om op haar neer te duiken, haar uit deze droom te sleuren, of in de eigen droom van de droomloopster te plaatsen. Ze betwijfelde of ze hen kon tegenhouden; nog niet. Ze zou volkomen aan de ander zijn overgeleverd en een deel van haar droom vormen. Je aan jezelf vasthouden in de droom van een ander was al moeilijk als de dromer een gewoon mens was die geen enkel idee had wat er aan de hand was. Het was echter niet moeilijker dan eruit gaan voor ze niet meer over je droomden, wat ze heel waarschijnlijk niet zouden doen voor ze wakker werden terwijl jij feitelijk nog in de droom zat. Bij een droomloopster die zich even bewust was van haar dromen als van de wakende wereld, was het onmogelijk. En dat zou nog het beste deel ervan zijn.

Ze raakte ervan doordrongen dat ze dwaas was. Wegvluchten was nutteloos. Als Amys of Melaine haar had gevonden, zou ze al elders zijn. Wat dat vluchten betrof, snelde ze nu misschien wel recht op hen af. De voorbijsnellende lichtjes vertraagden niet, maar hingen gewoon opeens doodstil. Zo ging het hier.

Geërgerd overwoog ze wat ze nu moest doen. Afgezien van zichzelf al het mogelijke van Tel’aran’rhiod te leren, was haar voornaamste doel enkele flarden op te vangen van de gebeurtenissen in de wereld. Regelmatig kreeg ze de indruk dat de Wijzen haar niet eens wilden vertellen of de zon was opgegaan, indien ze het niet met eigen ogen kon zien. Ze zeiden dat ze niet zo opgewonden moest doen. Hoe kon ze gepieker vermijden als zij iets niet wist? Ze was naar de Witte Toren gegaan om te proberen een of andere aanwijzing van Elaida’s bedoelingen op te vangen. En van die van Alviarin. Maar ze had slechts aanduidingen kunnen vinden en daarvan nog maar weinig. Ze had er een hekel aan iets niet te weten; het leek of je door onwetendheid blind en doof werd.

Nou ja, de hele Toren was nu van haar lijst geschrapt. Dat moest wel, aangezien ze niet langer zeker wist welke plekken veilig waren. De rest van Tar Valon was ook al afgevallen, toen ze voor de vierde keer bijna op een vrouw met een koperkleurige huid stuitte, die de laatste keer tevreden stond te knikken terwijl ze een stal bekeek – ongelooflijk – die blijkbaar net een nieuw blauw verfje had gekregen. Wie het ook was, ze had zich geen moment per ongeluk in Tel’aran’rhiod gedroomd. Ze verdween niet zoals een toevallige droomster overkwam, en ze leek van mist te zijn gemaakt. Ze gebruikte dus een ter’angreaal, wat inhield dat ze bijna zeker een Aes Sedai was. Egwene kende maar één ter’angreaal die toegang gaf tot de Dromenwereld zonder te geleiden, en die was in bezit van Nynaeve en Elayne. Maar de slanke vrouw was nog niet zo lang Aes Sedai; ze was heel knap en droeg een schandalig dun gewaad. Ze leek van Nynaeves leeftijd, niet leeftijdloos. Egwene zou hebben geprobeerd haar te volgen – ze kon immers van de Zwarte Ajah zijn, want die hadden droomter’angrealen gestolen – maar als ze het gevaar van ontdekking en zelfs gevangenschap afwoog tegen het feit dat ze niemand kon vertellen wat ze geleerd had, pas toen ze weer met Nynaeve en Elayne kon praten, tenzij ze iets zo ontzettends ontdekte waar alles van afhing... De Zwarte Ajah was een zaak van de Aes Sedai; nog afgezien van elke andere reden om geheimen te bewaren, kon ze het niet zomaar aan iedereen vertellen. Ze had in het geheel geen keus.

Verstrooid bekeek ze de meest nabije lichtjes in het zwart. Ze herkende er geen een. Ze hingen volkomen stil om haar heen, flikkerende sterretjes bevroren in doorzichtig zwart ijs.

Er bevonden zich de laatste tijd te veel vreemden in de Dromenwereld om haar gemoedsrust te bewaren. Twee, maar het waren er twee te veel. De gebronsde vrouw en nog een, een stevige knappe vrouw die vastberaden rondstapte, met blauwe ogen en een ferm gezicht. De vastberaden vrouw, zo noemde Egwene haar in gedachten, moest in staat zijn uit zichzelf Tel’aran’rhiod te betreden – ze leek vast, niet gebeeldhouwd van mist – en wie ze ook was, of waarom ze daar was, ze hing meer in en rond de Toren rond dan Nynaeve, Elayne, Sheriam en de anderen samen. Ze leek overal op te doemen. Behalve in de Toren had ze Egwene bijna overvallen op haar laatste uitstapje naar Tyr. Natuurlijk geen ontmoetingsnacht. De vrouw had in de Hart van de Steen lopen ijsberen en kwaad in zichzelf gemompeld. En de laatste twéé uitstapjes was ze in Caemlin geweest.

De kans dat de vastberaden vrouw bij de Zwarte Ajah hoorde, was even groot als bij de ander, maar een van hen kon ook uit Salidar komen. Of allebei, al had Egwene ze nooit samen gezien of met iemand anders uit Salidar. Wat dat betrof, kon een van hen ook best van de Toren zijn. Er waren zoveel groeperingen dat elke groep bij een andere wilde spioneren en vroeg of laat zouden de Aes Sedai van de Toren iets van Tel’aran’rhiod vernemen, zo ze dat nog niet hadden gedaan. De twee vreemde vrouwen wierpen vragen op, maar gaven geen antwoorden. Egwenes enige gedachte was hen te vermijden. Natuurlijk probeerde ze de laatste tijd iedereen in de Dromenwereld te ontlopen. Ze was begonnen met telkens om te kijken, dacht dat iemand achter haar aan kwam sluipen, voelde dingen. Ze meende een glimp te hebben opgevangen van Rhand, van Perijn, zelfs van Lan, half gezien vanuit haar ooghoeken. Verbeelding natuurlijk, of misschien de toevallige aanraking van hun dromen, maar gevoegd bij al het andere, maakte het haar even schrikachtig als een kat in een hondenkennel.

Ze fronste – zou dat hebben gedaan als ze een gezicht had gehad. Een van die lichtjes leek... Niet bekend, ze kende het niet. Maar het leek haar... aan te trekken. Welke kant ze ook opkeek, ze kwam telkens uit bij hetzelfde flonkerende speldenpuntje.

Misschien kon ze proberen Salidar weer eens te vinden. Dat betekende dat ze moest wachten tot Nynaeve en Elayne Tel’aran’rhiod hadden verlaten. Ze herkende hun dromen natuurlijk meteen. Die waren slapend nog te vinden, dacht ze stil giechelend, en tot dusver had ze met een tiental pogingen Salidar op die manier te vinden evenveel resultaat geboekt als bij haar pogingen door Rhands ban te breken. Afstand en plaats hadden hier geen enkel verband met iets in de wakende wereld; Amys zei dat er hier geen afstand of plaats was. Aan de andere kant was dit even lekker als...

Geschrokken zag ze dat het lichtpuntje waar haar blik steeds heendwaalde, naar haar toe begon te zweven. Het zwelde op van een ver sterretje tot een volle maan. Vrees vonkte in haar op. Een droom aanraken, erin kijken was gemakkelijk – een vinger in het wateroppervlak, een zo lichte aanraking dat het water tegen je vinger opkroop maar het oppervlak ongeschonden bleef – maar er werd verondersteld dat het alleen op haar wens gebeurde. Een droomloopster zocht de droom; de droom zocht nooit haar. Ze wilde dat het verdween, wilde dat de sterrenvorm bewoog. Alleen dit ene lichtje verschoof, breidde zich uit tot het haar hele gezichtsveld vulde met één groot lichtend vlak. Verbeten probeerde ze het weg te duwen. Wit licht. Alleen maar wit licht dat haar opslurpte...

Ze knipperde met grote verbaasde ogen. Om haar heen strekte zich een woud uit van hoge witte zuilen. De meeste leken wollig, onduidelijk, vooral die ver weg stonden, maar het enige scherpe ding was Gawein die in een eenvoudige groene jas over de witte tegelvloer naar haar toe draafde, bezorgdheid en opluchting mengden zich op zijn gezicht. Het was trouwens bijna Gaweins gezicht. Hij was misschien niet zo verrukkelijk knap als zijn halfbroer Galad, maar hij was best een mooie man, niettemin leek zijn gezicht... gewoon. Ze probeerde zich te bewegen, maar kon geen enkele kant uit. Haar rug drukte zich tegen een van de zuilen, en kettingen hielden haar polsen boven haar hoofd.

Dit moest Gaweins droom zijn. Met al die ontelbare lichtpuntjes was ze vlak bij die van hem gestopt en er op de een of andere manier ingetrokken. Hoe, was een vraag voor later. Nu wilde ze weten waarom hij een droom droomde waarin ze gevangen was. Ze klampte zich in gedachten stevig aan de waarheid vast. Dit was een droom, een droom van iemand anders. Zij was zichzelf, niet datgene wat hij wenste. Ze aanvaardde niet dat er iets uit deze omgeving werkelijkheid was. Niets hier raakte haar ware zelf. Die waarheden herhaalde ze als een refrein in haar hoofd. Het zorgde ervoor dat het heel moeilijk was aan iets anders te denken, maar zolang ze die stevig in gedachten hield, kon ze het er wel op wagen hier te blijven. Lang genoeg tenminste om te ontdekken welke vreemde afwijkingen deze man in zijn hoofd rond liet tollen. Haar gevangenhouden!

Opeens sloeg een enorme uitbarsting van vuur uit de vloertegels en bijtend gele rook kolkte op. Rhand stapte uit dit duistere vuur, als een koning in rode, met goud geborduurde kledij. Hij keek Gawein aan, en vuur en rook verdwenen. Alleen leek hij amper op Rhand. De echte Rhand was even lang en zwaar als Gawein, maar zijn droombeeld stak met een kop boven Gawein uit. Het gezicht leek in de verte op dat van Rhand, maar was grover en harder, het wrede gezicht van een moordenaar. Deze man keek honend. ‘Je krijgt haar niet,’ snauwde hij. ‘Jij kunt haar niet vasthouden,’ antwoordde Gawein kalm en opeens hielden beide mannen een zwaard in de hand.

Egwenes mond viel open. Het was niet Gawein die haar gevangenhield. Hij droomde van haar redding! Van Rhand! Het was hoog tijd deze waanzin achter zich te laten. Ze richtte al haar gedachten op buiten, terug in het duister, om er weer van buiten in te kijken. Er gebeurde niets.

Zwaarden sloegen kletterend tegen elkaar, en de twee mannen dansten een dodelijke dans. Dodelijk, als het geen droom was geweest. Dit was grote onzin. Licht-nog-aan-toe, een zwaardgevecht dromen! En het was geen nachtmerrie. Alles leek gewoon, zij het wat wazig, niet overspoeld met kleur. ‘Een mannendroom is een doolhof die zelfs hij niet kent,’ had Bair haar eens verteld.

Egwene sloot haar ogen en richtte haar geest volledig op buiten. Ze was buiten, keek erin. Er was geen plaats voor iets anders in haar hoofd, van buiten naar binnen kijkend. Van buiten, naar binnen kijkend. Buiten!

Weer deed ze haar ogen open. Het gevecht naderde het hoogtepunt. Gaweins kling verdween in Rhands borst en toen Rhand ineenzakte, werd het staal eruit getrokken en zwaaide rond in een flitsende boog. Rhands hoofd tolde over de vloer tot bijna aan haar voeten. Het kwam omhoogstarend naar haar tot stilstand. Een gil perste zich in haar keel omhoog, maar ze kon die nog net onderdrukken. Een droom. Enkel een droom. Die dode starende ogen leken niettemin heel echt. Toen stond Gawein voor haar, het zwaard terug in de schede. Rhands hoofd en lijk waren verdwenen. Gawein stak zijn handen uit naar de kluisters die haar vasthielden en ook die verdwenen ineens. ‘Ik wist dat je zou komen,’ hijgde ze, en ze schrok. Ze was zichzelf! Ze kon hier niet aan toegeven, geen tel, anders zou ze er echt volkomen in gevangen zitten.

Glimlachend tilde Gawein haar op in zijn armen, ik ben blij dat je het wist,’ zei hij. ik zou eerder zijn gekomen als ik dat had gekund. Ik had je nooit zo lang aan het gevaar moeten blootstellen. Kun je me vergeven?’ ik kan je alles vergeven.’ Er bestonden nu twee Egwenes, de een schurkte zich lekker in Gaweins armen terwijl hij haar een paleisgang door droeg, behangen met kleurrijke wandtapijten en grote spiegels in fraai vergulde lijsten; de ander reed ergens in het achterhoofd van de een mee.

Dit werd ernstig. Ze gaf alle aandacht aan erbuiten te zijn, maar bleef er toch in en keek mee door de ogen van haar tweede ik. Haastig onderdrukte ze haar nieuwsgierigheid naar wat Gawein van haar droomde. Dat soort belangstelling was gevaarlijk. Ze wilde hier niets van aanvaarden! Maar er veranderde niets.

De gang leek heel echt, waar ze ook keek, hoewel alles wat ze vanuit haar ooghoeken zag nevelig was. Haar eigen in een spiegel weerkaatste beeld trok haar aandacht. Ze zou zich hebben omgedraaid om ernaar te staren, terwijl ze erlangs liepen, maar ze was slechts een gebruikster van het hoofd van een vrouw uit Gaweins droom. De vrouw in die spiegel was zijzelf geweest. Ze kon geen enkele gelaatstrek aanwijzen en zeggen dat die afweek van haar echte gezicht — maar op de een of andere manier was het geheel... Prachtig was het enige woord. Verbijsterend zelfs. Zag Gawein haar op deze wijze? Nee! Geen nieuwsgierigheid! Eruit!

Tussen de ene stap en de volgende werd de gang een heuvel, bezaaid met wilde bloemen; hun geuren vol en zoet in een zachte bries. Nadenkend schrok de echte Egwene. Had zij dat gedaan? De grens tussen haar en de ander werd smaller. Verwoed gaf ze al haar aandacht aan ontsnapping. Het was niet echt; ze weigerde dit te aanvaarden; ze was zichzelf. Eruit. Ze wilde eruit, naar binnen kijken. Zachtjes legde Gawein haar neer op een mantel die reeds uitgespreid op de helling lag, op de manier waarop iets in een droom gebeurt. Hij knielde naast haar neer, streek een haarlok van haar wang, liet zijn vingers strelend naar een mondhoek dwalen. Het was nu heel moeilijk om zich op iets anders te richten. Ze had dan wel geen beheersing over het lichaam waarin ze werd meegevoerd, maar ze voelde wat erin gebeurde en zijn vingers leken vonken te slaan. ‘Mijn hart is de jouwe,’ zei hij dromerig en zacht, ‘mijn ziel, mijn alles.’ Zijn jas was nu scharlakenrood, met ingewikkeld borduurwerk van gouden bladeren en zilveren leeuwen. Hij maakte weidse gebaren en raakte haar hoofd of hart aan. ‘Wanneer ik aan je denk, is er geen ruimte voor enige andere gedachte. Je geur vult mijn denken en verhit mijn bloed tot vuur. Mijn hart bonst zo hard dat ik het niet eens zou horen als de wereld openspleet. Jij bent mijn zon en mijn maan en mijn sterren, mijn hemel en aarde, kostbaarder voor mij dan het leven of adem of...’

Onverwachts zweeg hij met een grimas, ik klink als een dwaas,’ mompelde hij in zichzelf.

Egwene zou het niet met hem eens zijn geweest als ze de baas was over de stembanden. Het was heel fijn om dit soort dingen te horen, al waren ze wat overdreven. Maar een klein beetje. Bij zijn grimas voelde ze hoe iets zich loste, maar... Flits.

Zachtjes legde Gawein haar neer op een mantel die reeds uitgespreid op de helling lag, op de manier waarop iets in een droom gebeurt. Hij knielde naast haar neer, streek een haarlok van haar wang, liet zijn vingers strelend naar een mondhoek dwalen. Het was nu heel moeilijk zich op iets anders te richten. Ze had dan wel geen beheersing over het lichaam waarin ze werd meegevoerd, maar ze voelde wat erin gebeurde en zijn vingers leken vonken te slaan.

Nee! Ze mocht zich niet toestaan ook maar iets van deze droom te aanvaarden!

Zijn gezicht was een landkaart van pijn, zijn jas donkergrijs. Zijn op de knieën liggende handen balden zich tot vuisten, ik heb niet het recht zo tegen je te spreken als ik zou willen,’ zei hij stijfjes. ‘Mijn broer houdt van je. Ik weet dat Galad half gek is van bezorgdheid over jou. Hij is een Witmantel omdat hij minstens voor de helft denkt dat de Aes Sedai jou hebben misbruikt. Ik weet dat hij...’ Gaweins ogen knepen zich dicht. ‘O, Licht, help me!’ kreunde hij. Flits.

Zachtjes legde Gawein haar neer op een mantel die reeds uitgespreid op de helling lag, op de manier waarop iets in een droom gebeurt. Hij knielde naast haar neer, streek een haarlok van haar wang, liet zijn vingers strelend naar een mondhoek dwalen.

Nee! Ze verloor nu het laatste beetje beheersing! Ze moest eruit! Waar ben je bang voor? Ze wist niet zeker of het haar eigen gedachte was of van die andere Egwene. De grens tussen hen was nu gaasdun. Dit is Gawein! Gawein!

‘Ik hou van je,’ zei hij aarzelend. Hij droeg zijn groene jas weer, was nog steeds minder knap dan in werkelijkheid en trok aan een van de knopen voor hij zijn hand liet zakken. Hij keek haar aan alsof hij bang was voor wat hij op haar gezicht zou bespeuren, verborg dat, maar niet zo goed. ik heb dat nog nooit tegen een andere vrouw gezegd, het nooit willen zeggen. Je hebt geen idee hoe moeilijk het is dat tegen jou te zeggen. Niet dat ik dat niet wil,’ voegde hij er haastig met zwaaiende hand aan toe. ‘Maar het te zeggen, zonder aanmoediging, is net of ik mijn zwaard opzij gooi en mijn borst voor de kling ontbloot. Niet dat ik denk dat jij... Licht! Ik kan de goede woorden niet vinden. Bestaat er enige kans dat jij... misschien... te zijner tijd... enige achting... voor mij kunt vinden? Iets... meer dan vriendschap?’

‘Lieve dwaas,’ lachte ze zachtjes, ik hou van je.’ Ik hou van je, schalde heen en weer in dat deel van haar dat echt haarzelf was. Ze voelde de afscheiding verdwijnen, kreeg één tel de kans te beseffen dat het haar niets uitmaakte en toen was er nog maar één Egwene, een Egwene die gelukkig haar armen om Gaweins hals sloeg.

Nynaeve zat op de kruk in het vage maanlicht en drukte met haar knokkels een geeuw weg. Haar knipperende ogen leken vol gruis te zitten. Dit zou goed gaan, o zeker. Ze zou in slaap vallen en hallo zeggen tegen Theodrin, zo niet eerder! Haar kin zakte omlaag en ze schoot omhoog en ging staan. De kruk begon net aan te voelen als een stuk steen – haar achterste was helemaal verdoofd – maar dat ongemak was blijkbaar niet meer voldoende. Misschien een wandeling buiten. Met gestrekte armen tastte ze zich een weg naar de deur. Opeens verbrijzelde een verre schreeuw de nacht en tegelijk trof de kruk haar hard in de rug, en stootte haar tegen de ruwe deur met een geschrokken schreeuw van haarzelf. Stomverbaasd staarde ze naar de omgevallen kruk op de grond, een poot vreemd verbogen. ‘Wat is er?’ riep Elayne die pijlsnel rechtop zat.

Nog meer geschreeuw en geroep weerklonken door Salidar, sommige vanuit hun eigen huis, en een vaag gerommel en gekletter leek overal vandaan te komen. Nynaeves bed rammelde en ze schoof een voet opzij. Elaynes bed verhief zich en gooide haar er bijna uit. ‘Een bel van het kwaad.’ Nynaeve verbaasde zichzelf dat ze zo koel klonk. Het had geen zin rond te springen en met haar armen te zwaaien, maar inwendig deed ze precies dat. ‘We moeten iedereen wakker maken die nog slaapt.’ Ze wist niet hoe iemand met al die herrie niet wakker zou worden, maar die vaste slapers konden sterven voor ze het beseften.

Ze wachtte niet op antwoord, haastte zich naar buiten, duwde de volgende deur in de gang open... en dook omlaag toen een witte waskom op hoofdhoogte over haar heen flitste en tegen de muur achter haar in scherven sloeg. Er lagen vier vrouwen in deze kamer, in twee bedden die wat groter waren dan die van haarzelf. Nu stond het ene bed omgekeerd, de poten omhoog en twee vrouwen probeerden eronder vandaan te kruipen. Op het andere bed wipten de twee Aanvaarden Emara en Ronelle op en neer, verstikte geluiden slakend omdat hun laken strak om hen heen zat gewikkeld.

Nynaeve sleurde de voorste vrouw onder het omgekeerde bed vandaan, een magere dienstmeid met open mond die Mulinda heette, en duwde haar naar de deur. ‘Lopen! Maak iedereen in huis die nog slaapt, wakker en help hen zo mogelijk! Lopen!’ Mulinda ging er struikelend vandoor en Nynaeve trok haar bevende bedgenoot overeind. ‘Help me, Satina. Help me met Emara en Ronelle.’

Ze beefde erg, maar de gezette vrouw knikte en ging vastberaden aan de slag. Het was natuurlijk niet enkel een zaak van loswikkelen. Het ding leek te leven, als een wingerd die zich samentrok om fijn te knijpen wat hij vasthield. Nynaeve en Satina konden het laken amper wegtrekken van de kelen van de twee vrouwen. Toen sprong de lampetkan op van het wastafeltje tegen de muur en sloeg tegen het plafond kapot. Satina sprong op en verloor haar greep, en het laken trok zich los uit Nynaeves handen, precies op dezelfde plek waar het eerst was geweest. Het gevecht van de twee vrouwen werd zwakker; de een maakte een gierend geluid in haar keel, de ander geen enkel. Zelfs in het beetje maanlicht dat door het venster viel, leken hun gezichten opgezet en donker.

Nynaeve greep opnieuw het laken met beide handen beet, opende zich voor saidar en vond niets. Ik geef me eraan over, bloedvuur’. Ik geef me over’. Ik heb de Ene Kracht nodig! Niets. Het bed schoof tegen haar knieën en Satina piepte. ‘Sta niet zo stom!’ snauwde Nynaeve. ‘Help me!’

Opeens schoot het laken opnieuw los, wikkelde zich niet meer om Emara en Ronelle, maar trok zo snel de andere kant op dat ze over elkaar heen vielen, bijna een waas tijdens het losdraaien. Nynaeve zag Elayne in de deur staan en klemde haar tanden op elkaar. Het laken hing aan het plafond. De Kracht. Natuurlijk.

‘Iedereen is wakker,’ zei Elayne, die haar haar kleren overhandigde. Ze had al wat aangetrokken over haar eigen nachtgoed. ‘Enkele blauwe plekken en schrammen. Een of twee venijnige sneden die verzorgd moeten worden, als we er tijd voor hebben, en ik denk dat iédereen de komende paar dagen naar zal dromen, maar dat is het wel zo’n beetje. Hier.’ Geschreeuw en geroep klonken nog overal op in de nacht. Satina sprong weer omhoog toen Elayne het laken omlaag liet vallen, maar het bleef gewoon op de grond liggen. Het omgekeerde bed bewoog krakend. Elayne boog zich over de kreunende vrouwen op het andere bed heen. ik denk dat ze voornamelijk duizelig zijn. Satina, help me om ze overeind te krijgen.’

Nynaeve keek woest naar haar kleren. Nou, misschien waren ze enkel duizelig na als een tol te zijn rondgedraaid. Licht, zij was nutteloos. Als een dwaas zo naar binnen snellen en de leiding nemen. Zonder de Kracht was ze gewoon waardeloos.

‘Nynaeve, zou je me kunnen helpen?’ Elayne hield een wankelende Emara rechtop, terwijl Satina Ronelle half en half naar buiten droeg, ik denk dat Emara gaat overgeven en dat kan ze beter buiten doen. Ik denk dat de beddenpannen gebroken zijn.’ Ze had zo te ruiken gelijk. Scherven krasten over de vloer en probeerden onder het omgekeerde bed uit te komen.

Wild schoof Nynaeve haar armen in de mouwen. Ze kon de Bron nu voelen, een warme gloed, net buiten haar gezichtsveld, maar ze negeerde het met opzet. Ze had het jarenlang zonder de Kracht gedaan, ze kon nu ook zonder. Ze sloeg Emara’s arm over de schouder en hielp de kreunende vrouw het huis uit. Het lukte bijna. Toen ze buiten kwamen na Emara’s mond te hebben afgeveegd, stonden alle anderen reeds voor het huis bij elkaar in huisjasjes of slaapkleding. De vollemaan hoog aan de heldere hemel gaf veel licht. Mensen stroomden uit de andere huizen als op een wilde landdag, met geroep en gekrijs. Een schuttingplank klepperde, toen een ander. Een emmer buitelde opeens de straat door. Een kar brandhout rolde onverwachts naar voren en de karbomen trokken diepe voren in de harde grond. Verderop steeg rook op en stemmen riepen om water. Een donkere op straat liggende gestalte trok Nynaeves aandacht. Een nachtwaker, aan de flakkerende lantaarn in zijn uitgestrekte hand te zien. Ze kon zijn starende ogen in het maanlicht zien glinsteren, zijn gezicht zat onder het bloed uit het gat opzij van zijn hoofd waar een soort bijl hem had geraakt. Niettemin voelde ze aan zijn keel of zijn hart nog sloeg. Ze kon wel gillen van woede. Mensen hoorden pas te sterven na een lang leven, in hun eigen bed, omringd door familie en vrienden. Al het andere was zinloos. Pure ellendige zinloosheid! ‘Dus je hebt vannacht saidar kunnen vinden, Nynaeve. Goed zo.’

Nynaeve sprong op en keek naar Anaiya die saidar blijkbaar omhelsde. Zelfs daarmee was ze nog steeds nutteloos. Ze stond op, klopte vermoeid haar knieën af en probeerde niet naar de dode man te kijken. Had het verschil gemaakt als ze er sneller bij was geweest? De gloed van de Kracht omhulde Anaiya, maar niet alleen haar. Het enige licht buiten omhulde eveneens twee vollediger aangeklede Aes Sedai, een Aanvaarde in een mantel en drie novices, twee in hun nachtgoed. Een van de novices in nachtgoed was Nicola. Nynaeve kon tientallen andere licht verspreidende groepen zien die zich door de straat bewogen. Sommige groepen leken geheel uit Aes Sedai te bestaan, de meeste niet.

‘Stel je open voor een koppeling,’ vervolgde Anaiya. ‘Jij ook Elayne, en... Wat is er aan de hand met Emara en Ronelle?’ Toen ze hoorde dat die gewoon duizelig waren, mompelde ze iets en vertelde hun vervolgens een kring te zoeken en zich ermee te koppelen zodra hun hoofd weer goed was. Haastig koos ze nog vier andere Aanvaarden uit het groepje rond Elayne. ‘Sammael – als hij het is en niet een van de anderen – zal merken dat we verre van hulpeloos zijn. Snel nu. Omarm de Bron, maar houd jezelf vast op het punt van het omhelzen. Je staat open en bent willig.’

‘Dit is niet het werk van een Verzaker,’ begon Nynaeve, maar de moederlijke Aes Sedai onderbrak haar ferm.

‘Geen gekibbel, kind, stel je gewoon open. We hebben een aanval verwacht, zij het niet zoiets als dit, en er plannen voor gemaakt. Snel, kind. Er is nu geen tijd voor ijdel gebeuzel.’

Nynaeve klemde haar tanden op elkaar en probeerde op die drempel in het ogenblik van overgave te blijven waar je saidar omhelsde. Het was niet gemakkelijk. Tweemaal voelde ze de Kracht niet slechts in haarzelf stromen, maar door haar in Anaiya, en tweemaal trok de Kracht zich terug. Anaiya’s mond verstrakte, en ze staarde Nynaeve aan alsof die het opzettelijk deed. De derde keer leek het of ze in haar nekvel werd vastgegrepen. Saidar vliedde door Nynaeve naar Anaiya, en toen ze probeerde zich terug te trekken – het was zijzelf, besefte ze, niet de stroom – werd haar stroom vastgehouden en in een grotere stroom opgenomen.

Een gevoel van ontzag beving haar. Ze merkte dat ze naar de gezichten van de anderen staarde en zich afvroeg of die hetzelfde voelden. Ze maakte deel uit van iets dat meer was dan zij, groter dan zijzelf. Niet slechts de Ene Kracht. Gevoelens warrelden in haar hoofd rond: vrees, hoop en opluchting, en ja, ontzag; dat meer dan al het andere. Het gevoel van kalmte moest van de Aes Sedai stammen, en ze kon niet zeggen welke gevoelens van haar waren. Het had verkillend moeten zijn, maar ze voelde zich nauwer met deze vrouwen verbonden dan ooit met een andere zuster, alsof ze allemaal hetzelfde lichaam deelden. Een spichtige Grijze die Asmanaille heette, schonk haar een warme glimlach en leek haar gedachten te lezen.

Nynaeve snakte naar adem, toen het in haar daagde dat ze niet meer boos was. Haar boosheid was vervangen door verbazing. Maar nu de beheersing naar de Blauwe zuster was overgegaan, bleef saidar op de een of andere manier stromen. Haar ogen vielen op Nicola, bij wie ze geen zusterlijke glimlach zag, slechts een nadenkend opnemen. In gedachten probeerde Nynaeve zich van de binding los te trekken, maar er gebeurde niets. Totdat Anaiya de kring weer zou verbreken, maakte ze er deel van uit en dat was dat.

Elayne voegde zich veel gemakkelijker, nadat ze eerst de zilveren armband in de zak van haar kamermantel had gestopt. Het koude zweet brak Nynaeve uit. Wat zou er gebeurd zijn als Elayne de kring was binnengekomen terwijl ze door de a’dam nog met Moghedien verbonden was? Ze had geen enkel idee, wat de vraag nog erger maakte. Nicola keek fronsend van Nynaeve naar Elayne. Ze kon zeker niet ieders gevoel onderscheiden, want Nynaeve kende niet eens haar eigen gevoelens. De laatste twee die in de kring werden gebracht, voegden zich ook gemakkelijk. Shimoku, een leuke Kandori met zwarte ogen die net voor de splitsing van de Toren Aanvaarde was geworden, en Calindin, een Taraboonse met haar zwarte haar in ontelbare dunne vlechtjes, die al ruim tien jaar Aanvaarde was. De ene was niet meer dan een novice en de andere moest vechten voor ieder beetje kennis, maar ze sloten zich moeiteloos bij de kring aan. Opeens was Nicola te horen terwijl ze half leek te slapen. ‘Het leeuwenzwaard, de toegewijde speer, zij die verder ziet. Drie op de boot en hij die dood is, leeft toch. De grote strijd is gestreden, maar de wereld is nog niet vrij van strijd. Het land is verdeeld door de terugkeer en wachters staan tegenover evenveel dienaren. De toekomst huivert op het scherp van het lemmet.’ Anaiya staarde haar aan: ‘Wat zei je, kind?’

Nicola knipperde met haar ogen. ‘Heb ik iets gezegd, Anaiya Sedai?’ vroeg ze zwakjes. ‘Ik voel me... vreemd.’

‘Nou, als je misselijk wordt,’ zei Anaiya bruusk, ‘doe dat dan meteen.

De koppeling valt bij sommige vrouwen de eerste keer soms niet goed. We hebben niet de tijd iets aan je maag te doen.’ Alsof ze dat wilde bewijzen, trok ze haar rok op en liep verder de straat af. ‘Blijf nu allemaal dicht bij elkaar. En waarschuw als je iets ziet dat we aan moeten pakken.’

Dat was amper een probleem. In de straten riepen mensen vragend wat er aan de hand was; anderen schreeuwden en dingen bewogen. Deuren klapperden en vensters vlogen open zonder dat iemand ze aanraakte. Van binnen de huizen klonk gekraak en gesplinter. Potten, gereedschappen, stenen, alles wat loszat kon omhoogspringen of elk moment wegschieten. Een forse kokkin in werkgoed griste een langsbuitelende emmer uit de lucht met een overspannen gillende lach, maar toen een bleke magere kerel in zijn ondergoed probeerde een stuk brandhout opzij te slaan, liep hij een gebroken arm op. Touwen kronkelden zich rond armen en benen, en zelfs de kleren van mensen begonnen te bewegen. Ze vonden een behaarde man met zijn hemd rond het hoofd, die zo hard om zich heen maaide dat hij mensen op afstand hield die probeerden het weg te trekken voor het hem smoorde. Een vrouw met kleren aan die niet dichtgeknoopt waren, hield zich krijsend uit alle macht vast aan het riet van de dakrand, terwijl de kleding haar over het dak wilde trekken, of misschien wel de lucht in wilde tillen.

De oplossing van de problemen was even gemakkelijk als ze te vinden. De stromen Kracht van de kring die Anaiya door de binding beheerste – en die van de andere kringen – zouden geen enkele moeite hebben gehad met een op hol geslagen kudde stieren, laat staan met een kookketel die van plan was omhoog te vliegen. Nadat het ding eenmaal was tegengehouden – door de Kracht of door sterke handen – bewoog het zelden opnieuw. Maar er was zoveel. Er was zelfs geen tijd om te helen, tenzij een leven in gevaar was; schaafwonden, bloedingen en gebroken botten dienden te wachten. Een volgende schutting tegen de grond gooien, hopelijk voor iemand een gat in zijn hoofd kreeg; een volgend vat dat wild rondrolde tegenhouden voor het een been brak.

Ergernis groeide in Nynaeve. Er moest zoveel worden verholpen. Het waren allemaal kleine dingen, maar een man met een door een braadpan ingeslagen schedel of een in haar eigen nachtgoed gestikte vrouw waren even dood als iemand die door de Kracht was neergeslagen. Het was niet enkel haar eigen ergernis; ze dacht dat iedere vrouw in de kring geërgerd was, zelfs de Aes Sedai. Maar ze kon slechts meelopen met de anderen en toezien hoe Anaiya de combinatie van hun stromen verweefde om duizenden kleine gevaren te bestrijden. Nynaeve raakte zichzelf kwijt door één te zijn met een tiental andere vrouwen. Eindelijk bleef Anaiya fronsend staan. De verdwijnende koppeling verraste Nynaeve. Heel even zakte ze in elkaar en staarde niet begrijpend rond. Gegil en geschreeuw waren overgegaan in gekreun en geween. De flauw verlichte straat was stil, afgezien van de mensen die de gewonden probeerden te helpen. Aan de maanstand te zien had het niet zo lang geduurd, maar het leek Nynaeve een hele nacht te zijn. Haar rug deed pijn waar de kruk haar had geraakt, haar knieën wilden haar amper dragen en haar ogen voelden grof en ruw. Ze gaapte zo hard dat ze dacht dat haar oren kraakten.

‘Dit had ik helemaal niet van een Verzaker verwacht,’ mompelde Anaiya half hoorbaar. Zij klonk ook vermoeid, maar besloot kordaat wat er gedaan moest worden en greep Nicola bij haar schouder. ‘Je kunt nauwelijks rechtop staan. Naar bed, jij. Vooruit, kind. Ik wil in de ochtend als eerste met jou praten, nog voor het ontbijt. Angla, jij blijft. Jij kunt nog een binding aan en wat kracht geven voor de Heling. Lanita, naar bed.’

‘Het was geen Verzaker,’ zei Nynaeve. Mummelde ze eigenlijk. Licht, wat was ze moe. ‘Het was een bel van het kwaad.’ De drie Aes Sedai staarden haar aan, net als de novices en andere Aanvaarden, met uitzondering van Elayne. Zelfs Nicola die nog niet weg was, keek. Ditmaal kon het Nynaeve niet schelen dat de vrouw haar schattend opnam; ze had te veel slaap om er wat om te geven. ‘We hebben er een in Tyr gezien,’ zei Elayne. ‘In de Steen.’ Eigenlijk hadden ze alleen gezien wat daarna was gebeurd, maar dat was voor hen al veel te dichtbij, en ze hoopten er heel ver vandaan te kunnen blijven. ‘Als Sammael ons aanviel, zou hij geen stokken rondgooien.’ Asmanaille wisselde nietszeggende blikken uit met Bharatine, een graat dunne Groene die er met een lange fraaie neus slank en knap uitzag. In Anaiya’s gezicht vertrok geen enkel spiertje. ‘Je lijkt voldoende kracht over te hebben, Elayne. Jij kunt ook bij de Heling helpen. En jij, Nynaeve... Je bent het weer kwijt, hè? Nou, je ziet eruit of je naar bed gedragen moet worden, maar je zult het op eigen houtje moeten doen. Shimoku, ga recht staan en ga naar bed, kind. Calindin, jij gaat met mij mee.’

‘Anaiya Sedai,’ zei Nynaeve behoedzaam. ‘Elayne en ik hebben vannacht iets ontdekt. Als wij onder vier ogen met u...’

‘Morgen, kind. Hup, naar bed. Nu, voor jullie omvallen.’ Anaiya wachtte niet eens om te zien of ze werd gehoorzaamd. Ze trok Calindin met zich mee en schreed naar een kreunende man die met zijn hoofd in de schoot van een vrouw lag en boog zich over hem heen. Asmanaille trok Elayne de andere kant op en Bharatine leidde Angla weer ergens anders heen. Voor Elayne tussen de mensen verdween, keek ze naar Nynaeve om en schudde even het hoofd. Nou ja, misschien was dit niet de beste tijd en plek om te vertellen over de schaal en Ebo Dar. Anaiya had vreemd gekeken, alsof het haar teleurstelde dat dit echt geen aanval van een Verzaker was geweest. Waarom? Ze was te moe om nog goed te kunnen denken. Anaiya had misschien de stromen geleid, maar van de hoeveelheid saidar die lange tijd door Nynaeve had gestroomd, zou iedereen uitgeput raken, zelfs na een hele nacht slapen.

Nynaeves ogen vielen op Theodrin. De Domani hinkte weg met twee in het wit geklede novices naast haar, bleef staan waar iemand gewond leek te zijn die ze met haar vaardigheid in helen kon helpen. Ze zag Nynaeve niet.

Ik ga naar bed, dacht Nynaeve dof. Anaiya Sedai beeft het me opgedragen. Waarom leek Anaiya teleurgesteld? In een hoekje van haar geest knaagde een gedachte, maar ze was te slaperig om die te pakken. Ze slofte weg en struikelde bijna op de vlakke grond. Ze wilde gaan slapen en Theodrin mocht ervan maken wat ze wilde.

15

Een hoop zand

Egwene deed haar ogen open en staarde niets ziend omhoog. Heel even bleef ze stil op het beddengoed liggen en frommelde gedachteloos aan de Grote Serpent-ring aan het koordje om haar hals. De ring zou aan haar vinger te veel bevreemde blikken hebben getrokken. Het was gemakkelijker een leerlinge van de Wijzen te zijn, als niemand eraan dacht dat zij een Aes Sedai was. Wat ze natuurlijk niet was. Ze was een Aanvaarde, maar had al zo lang net gedaan of ze een volleerde zuster was, dat ze soms bijna vergat dat dat niet zo was.

Een straaltje vroeg zonlicht kroop langs de voorflap naar binnen, waardoor het in de tent wat lichter werd. Ze had net zo goed niet kunnen gaan slapen, en haar hoofd klopte pijnlijk. Sinds de dag dat Lanfir haar en Aviendha bijna had gedood, deed haar hoofd na een bezoek aan Tel’aran’rhiod altijd pijn, hoewel het nooit zo erg was dat het echt lastig werd. In ieder geval had Nynaeve haar in Emondsveld ooit wat kennis van kruiden bijgebracht, en het was haar gelukt in Cairhien enkele goede te vinden. Slaapwortel kon haar doezelig maken, of misschien nu ze zo uitgeput was haar enkele uren in bed houden, maar het zou ieder plekje waar hoofdpijn zat doen verdwijnen. Ze stond op, streek haar verkreukelde, klamme nachtgoed goed en liep op blote voeten over de dikke laag tapijten naar het wasbakje, een bewerkte kristallen schaal die vermoedelijk ooit wijn met vruchten voor een of andere edelman had bevat. Nu was de schaal, net als de blauw geglazuurde lampetkan, gevuld met helder water dat nauwelijks koud aanvoelde toen ze het tegen haar gezicht spatte. Haar blik ving haar ogen in de kleine spiegel met de vergulde lijst, die tegen de donkere tentwand was gezet, en haar wangen werden vuurrood. ‘Nou, wat dacht hij dan dat er zou gebeuren?’ fluisterde ze. Het weerspiegelde gezicht werd nog roder, wat volgens haar onmogelijk moest zijn.

Het was maar een droom geweest, het was helemaal niet als Tel’aran’rhiod, waar wat er met je gebeurde ook bij het ontwaken nog echt was. Maar ze herinnerde zich alles alsof het werkelijk had plaatsgevonden. Ze meende dat haar wangen er gloeiend vanaf zouden branden. Enkel een droom en bovendien nog Gaweins droom. Hij had niet het recht op die manier over haar te dromen.

‘Het komt door hem,’ vertelde ze haar spiegelbeeld boos. ‘Niet door mij! Ik had geen enkele keus.’ Haar mond klapte zielig dicht. Hoe haalde ze het in haar hoofd: een man vanwege een droom wat verwijten, en als een domme gans tegen een spiegel praten. Ze bleef staan bij de tentflap en bukte zich om naar buiten te kijken. Haar lage tent stond aan de rand van het Aielkampement. De grijze muren van Cairhien rezen zo’n twee span naar het westen op boven de barre heuvels, met niets ertussen, afgezien van de verschroeide aarde waar Voorpoort eens de hele stad had ingesloten. Aan de scherpe lijnen van het licht te zien kwam de zon net boven de einder uit, maar de Aiel waren tussen hun tenten reeds druk bezig. Vanmorgen hoefde ze niet vroeg op te staan. Nadat ze een hele nacht niet in haar lichaam was geweest – haar wangen werden weer vuurrood; Licht, zou ze nu de rest van haar leven blozen vanwege een dróóm? ze was heel bang dat zoiets het geval was – kon ze tot de middag blijven slapen. De geur van gekookte pap was geen tegenstander van haar zware oogleden.

Vermoeid liep ze terug naar haar dekens en stortte daar neer. Ze wreef over haar slapen. Ze was te moe om de slaapwortel klaar te maken, maar ze meende ook zo moe te zijn dat het er niet toe deed. De doffe pijn verdween altijd halverwege de ochtend en als ze weer wakker werd, zou die helemaal weg zijn.

Alles overziend was het geen verrassing dat Gawein haar dromen vulde. Soms herhaalde ze een van zijn dromen. Hoewel natuurlijk niet precies. In haar eigen dromen gebeurden bepaalde pijnlijke gebeurtenissen niet of werd er luchtig aan voorbijgegaan. Gawein besteedde veel meer tijd aan het opzeggen van gedichten en aan haar vasthouden terwijl ze naar het opkomen en ondergaan van de zon keken. Hij stotterde niet wanneer hij zei dat hij van haar hield. En hij zag er even knap uit als in werkelijkheid. De andere dromen waren allemaal van haarzelf. Tedere kussen die eeuwig duurden. Over dat hij neerknielde terwijl zij haar handen om zijn gezicht legde. Sommige waren heel onlogisch. Tweemaal, vlak na elkaar, droomde ze dat ze hem bij de schouders pakte en probeerde om te draaien, zodat hij tegen zijn zin de andere kant opkeek. De eerste keer stootte hij haar handen ruw weg, de tweede keer was ze opeens sterker dan hij. De twee versmolten nevelig met elkaar. In een andere droom wilde hij een deur voor haar sluiten en wist ze dat ze dood zou zijn als die smaller wordende lichtstreep verdween.

Dromen tuimelden door haar hoofd, niet allemaal over hem en gewoonlijk waren het nachtmerries.

Perijn kwam voor haar staan, een wolf lag aan zijn voeten, een havik en een valk zaten op zijn schouders en keken elkaar over zijn hoofd heen boos aan. Hij wist het blijkbaar niet en bleef proberen zijn strijdbijl weg te gooien, tot hij uiteindelijk wegvluchtte en de bijl hem in de lucht zwevend achtervolgde. Perijn opnieuw. Hij wendde zich af van een ketellapper en vluchtte, sneller en sneller tot ze hem toeriep terug te komen. Mart sprak vreemde woorden die ze bijna meende te herkennen – de Oude Spraak, dacht ze – en twee raven streken neer op zijn schouders, hun klauwen staken door zijn jas heen in de huid eronder. Hij leek zich even weinig bewust van die twee vogels als Perijn van de havik en de valk, maar hij zag er opstandig uit en vervolgens toonde zijn gezicht grimmige aanvaarding. In een andere droom wenkte een vrouw van wie het gezicht in schaduw was gehuld, naar een groot gevaar. Egwene wist niet welk, alleen dat het monsterachtig groot was. Verscheidene dromen gingen over Rhand, niet allemaal nare dromen, maar wel allemaal vreemd. Elayne die hem met één hand op zijn knieën dwong. Elayne, Min en Aviendha die in een zwijgende kring om hem heen zaten en die ieder op haar beurt een hand uitstak en op hem legde. Ze zag hem naar een rokende berg lopen en er knarste iets onder zijn laarzen. Ze bewoog en jammerde; de krakende dingen waren de zegels van de kerker van de Duistere; ze verbrijzelden bij elke stap. Ze wist het. Ze hoefde ze niet te zien om het te weten. Zich voedend met haar angst werden haar dromen erger. De twee onbekende vrouwen uit Tel’aran’rhiod namen haar gevangen en sleepten haar mee naar een tafel, waaraan vrouwen met grote mantelkappen zaten. Toen ze die afdeden, was ieder van hen Liandrin, de Zwarte zuster die haar in Tyr had opgepakt. Een Seanchaanse met een hard gezicht overhandigde haar een zilveren armband en halsband die met een zilveren ketting waren verbonden, een a’dam. Ze moest schreeuwen; Seanchan had haar eenmaal een a’dam aangedaan. Ze stierf liever dan zoiets nogmaals toe te staan. Rhand slenterde lachend door de straten van Cairhien, terwijl hij met bliksem en vuur gebouwen en mensen liet ontploffen, en andere mensen renden met hem mee terwijl hij de Kracht rondsmeet. Dat afschuwelijke pardon was in Cairhien verkondigd, maar geen enkele man zou toch uit vrije wil geleiden? De Wijzen vingen haar in Tel’aran’rhiod en verkochten haar als een beest in de landen achter de Aiel Woestenij. Dat deden ze met de Cairhienin die ze in de Woestenij aantroffen. Zelf stond ze buiten en zag haar gezicht smelten, haar schedel openbarsten en vage gestalten die met harde stokken in haar porden. Ze porden in haar. Porden... Ze schoot snakkend naar adem omhoog en Cowinde liet zich op haar hielen naast het bed terugzakken, het hoofd gebogen in de omhulling van haar wit wollen mantel.

‘Vergeef me, Aes Sedai. Ik wilde u alleen wakker maken voor de ochtendmaaltijd.’

‘Maar daarvoor hoef je nog geen gat in mijn ribben te steken,’ mopperde Egwene en ze had meteen spijt.

Ergernis flitste op in Cowindes donkerblauwe ogen en werd onderdrukt, verborgen achter het gai’shainmasker van instemmende aanvaarding. Een gai’shain zwoer om een jaar en een dag gewillig te gehoorzamen en geen enkel wapen aan te raken. Ze aanvaardde alles, wat er ook gebeurde, of het nu een vloek was, een klap, of een mes door het hart. Hoewel voor een Aiel het doden van een gai’shain net zoiets was als het doden van een kind. Er bestond geen verontschuldiging; de dader zou door zijn eigen broeder of zuster worden gedood. Toch was het een masker, wist Egwene. Gai’shain werkten er verbeten aan, maar het bleven Aiel en Egwene kon zich geen woester volk voorstellen. Zelfs niet bij iemand als Cowinde die had geweigerd het wit af te leggen toen haar jaar en dag voorbij waren. Haar weigering was een daad van koppige trots en verzet, net zoals elke man weigerde zich voor tien vijanden terug te trekken. De ji’e’toh van de Aiel deed hen in dat soort valstrikken belandden.

Daarom probeerde Egwene haar ogen open te houden als ze iets tegen de gai’shain zei, vooral tegen een gai’shain als Cowinde. Ze konden weliswaar op geen enkele manier terugvechten zonder alles te schenden waarin ze geloofden. Aan de andere kant was Cowinde een Maagd van de Speer geweest en zou ze dat weer zijn als ze ooit overtuigd kon worden dat witte kleed uit te doen. Als de Ene Kracht niet bestond, kon ze Egwene waarschijnlijk in de knoop leggen terwijl ze tegelijkertijd haar speerblad wette.

‘Ik wil geen ontbijt,’ zei Egwene tegen haar. ‘Ga weg en laat me slapen.’

‘Geen ontbijt?’ vroeg Amys, die met tikkende, rinkelende kettingen en ivoren, zilveren en gouden armbanden de tent binnendook. Ze droeg geen ringen – dat deden Aiel nooit – maar had genoeg sieraden voor drie vrouwen, en zou nog wat overhouden. ‘Ik meende dat je weer trek in eten had.’

Ze werd gevolgd door Bair en Melaine, ieder net zo behangen met sieraden. De drie kwamen van verschillende stammen, maar terwijl de meeste andere Wijzen die de Drakenmuur hadden overgestoken, bij hun sibbe bleven, stonden hun tenten vlak bij elkaar. Ze zetten zich op fleurige kussens met kwasten aan de voet van haar beddengoed en schikten de donkere schouderdoek die Aielvrouwen altijd leken te dragen. Zij die geen Far Dareis Mai waren tenminste. Amys’ haar was even wit als dat van Bair, maar terwijl Bairs grootmoedergezicht vele diepe rimpels vertoonde, leek Amys vreemd jong te zijn, misschien vanwege die tegenstelling tussen leeftijd en gezicht. Ze zei dat ze als kind bijna even bleek was geweest.

Gewoonlijk namen Bair of Amys de leiding, maar vandaag was het de zonneblonde en groenogige Melaine die als eerste sprak. ‘Als je niet meer eet, word je niet beter. We hebben overwogen je naar de volgende ontmoeting met de andere Aes Sedai mee te nemen. Ze vragen telkens wanneer je nu eens meekomt...’

‘En maken zich iedere keer even belachelijk als de andere natlanders,’ bracht Amys vinnig naar voren. Zij was van zichzelf niet gemelijk, maar de Aes Sedai van Salidar leken haar dat te maken. Misschien kwam het alleen doordat ze met Aes Sedai spraken. Uit gewoonte hadden de Wijzen hen vermeden, vooral Wijzen die konden geleiden, zoals Amys en Melaine. Bovendien waren ze niet al te blij dat de Aes Sedai Nynaeve en Elayne bij deze ontmoetingen hadden vervangen. Dat was Egwene evenmin. Ze vermoedde dat de Wijzen het gevoel hadden dat ze die twee de ernst van Tel’aran’rhiod behoorlijk hadden doen inzien. Uit wat ze nu van die bijeenkomsten vernam, waren de Aes Sedai in het geheel niet onder de indruk. Er was sowieso maar weinig dat indruk op hen maakte.

‘Mogelijk moeten we het heroverwegen,’ vervolgde Melaine kalmpjes. Ze was vóór haar trouwen, kortgeleden, even stekelig geweest als een doornstruik, maar nu leek maar weinig door haar beheersing heen te breken. ‘Je moet niet naar de droom terugkeren tot je lichaam voldoende aangesterkt is.’

‘Je hebt kringen onder je ogen,’ zei Bair met haar bezorgde ijle stem die bij haar gezicht paste. Ze was echter in veel opzichten de hardste van het drietal. ‘Heb je slecht geslapen?’

‘Dat kan toch niet anders?’ gromde Amys. ik probeerde vannacht driemaal in haar droom te kijken en vond niets. Niemand slaapt goed als ze niet droomt.’

Egwenes mond werd kurkdroog; haar tong plakte tegen haar gehemelte. Uitgerekend in die korte tijd vannacht dat ze niet in haar eigen lichaam was geweest, hadden ze gekeken.

Melaine fronste. Niet naar Egwene, maar naar Cowinde die nog gebogen zat. ‘Er ligt een hoop zand vlak naast mijn tent,’ zei ze met iets van haar oude scherpte. ‘Zoek het na tot je een rood korreltje hebt gevonden. Als dat niet het korreltje is dat ik zoek, zul je opnieuw moeten beginnen. Ga.’ Cowinde boog tot haar gezicht de kleurige tapijten raakte en schoof toen naar buiten. Melaine keek Egwene met een prettige glimlach aan. ‘Je lijkt verbaasd. Als ze niet uit haarzelf het juiste doet, zal ik zorgen dat ze het juiste beslist. Aangezien ze volgens haar zelf mij nog steeds dient, is ze tevens mijn verantwoordelijkheid.’ Bairs lange haren zwierden heen en weer toen ze hoofdschuddend zei: ‘Het werkt zo niet.’ Ze schoof haar omslagdoek goed om haar magere rechte schouders. In haar nachtkleding stond Egwene al te zweten, terwijl de zon nog niet eens op was, maar de Aiel waren veel meer hitte gewend, ik heb Juric en Beira geslagen tot mijn arm pijn deed, maar hoe vaak ik hun ook zeg het wit af te leggen, nog voor zonsondergang zijn ze weer zo gekleed.’

‘Het is een gruwel,’ mopperde Amys. ‘Nadat we de natlanden zijn ingetrokken heeft ruim een kwart van hen na een jaar en een dag geweigerd naar hun sibbe terug te keren. Ze hebben de betekenis van ji’e’toh totaal omgebogen.’

Dat kwam door Rhand. Hij had allen onthuld wat eerder alleen stamhoofden en Wijzen hadden geweten, dat vroeger alle Aiel hadden geweigerd wapens aan te raken of geweld te plegen. Nu vonden sommigen dat iedereen gai’shain hoorde te zijn. Anderen weigerden Rhand te aanvaarden als de Car’a’carn, en nog steeds verdwenen er iedere dag enkelen om zich aan te sluiten bij de Shaidostam in de bergen in het noorden. Sommigen wierpen gewoon hun wapens op de grond en verdwenen. Niemand wist wat er verder met hen gebeurde. ‘Genomen door de grauwheid’ noemden de Aiel het. Egwene vond het eigenlijk vreemd dat geen enkele Aiel Rhand de schuld gaf, afgezien van de Shaido’s dan, maar die gaven hem overal de schuld van. De Voorspelling van Rhuidean zei dat de Car’a’carn hen op de een of andere wijze terug zou voeren en vernietigen, en ze aanvaardden het even kalm als Cowinde die een taak begon waarvan ze wist dat die hopeloos was, Op dat ogenblik zou het Egwene niet hebben kunnen schelen als iedere Aiel in Cairhien een wit kleed had aangetrokken. Als die Wijzen ook maar vermoedden wat ze had uitgespookt... Ze zou blij zijn geweest om honderden hopen zand af te graven, maar zoveel geluk zou ze wel niet hebben. Haar straf zou veel erger zijn. Amys had haar een keer beloofd dat ze geen les meer zou krijgen als ze faalde en niet precies deed wat haar werd verteld, en met die belofte was de Dromenwereld veel te gevaarlijk. Ongetwijfeld zouden de anderen ermee instemmen en ze was bang voor die straf. Duizenden zandhopen onder een verzengende zon zou niets zijn.

‘Kijk niet zo verschrikt,’ giechelde Bair. ‘.Amys is niet boos op alle natlanders, zeker niet op jou. Jij bent een dochter van onze tenten geworden. Het zijn jouw Aes Sedai-zusters. Die ene die Carlinya heet, duidde erop dat we jou misschien tegen je wil vasthouden.’

‘Erop duiden?’ Amys’ lichte wenkbrauwen klommen bijna tegen haar haren op. ‘De vrouw zei het heel openlijk.’

‘En heeft geleerd haar tong wat beter te bewaken,’ lachte Bair op het scharlakenrode kussen. ‘Daar wil ik wat om verwedden. Toen we weggingen, zat ze nog te piepen en probeerde die paarsrode poffers uit haar kleren te krijgen. Een rode poffer,’ vertrouwde ze Egwene toe, ‘lijkt veel op een rode adder, als je even bijziend bent als een natlander, maar is niet giftig. Hij kronkelt echter wel lekker in een nauwe ruimte.’

Amys snoof. ‘Ze zouden meteen verdwijnen als ze eraan dacht hen weg te denken. Die vrouw leert niets. De Aes Sedai die wij dienden in de Eeuw der Legenden kunnen nooit van die dwazen zijn geweest.’ Maar ze klonk kalmer.

Melaine zat openlijk te grijnzen en Egwene merkte dat ze meegiechelde. Veel humor van de Aiel was niet uit te leggen, maar dit begreep ze wel. Ze had Carlinya driemaal ontmoet, en denkend aan die stijve, hooghartige vrouw die ronddanste om slangen uit haar kleren te halen, had ze moeite niet in luid gelach uit te barsten. ‘Gelukkig heb je gevoel voor humor; een gezond teken,’ zei Melaine. ‘Die hoofdpijn is niet teruggekomen?’

‘Mijn hoofd voelt heel goed,’ loog Egwene en Bair knikte.

‘Prima. We waren bezorgd toen de pijn aanhield. Zolang je je beheerst en een tijdje niet de droom betreedt, hoort die weg te blijven. Wees niet bang dat je er nare gevolgen aan overhoudt; het lichaam gebruikt pijn om ons te zeggen dat we dienen te rusten.’

Dat maakte Egwene bijna opnieuw aan het lachen, maar ditmaal niet omdat het grappig was. Als de Aiel geen aandacht aan gapende wonden en gebroken botten wilden besteden, werden die gewoon genegeerd. ‘Hoe lang moet ik er nog buiten blijven?’ vroeg ze. Ze had een hekel aan haar gelieg, maar nietsdoen vond ze nog erger. De eerste tien dagen nadat Lanfir haar met iets onbekends had getroffen, waren al erg genoeg geweest. Toen had ze zonder een barstende hoofdpijn niet eens kunnen denken. Toen ze dat weer kon, hadden de ‘jeukende handen van nietsdoen’ – woorden van haar moeder – haar achter de rug van de Wijzen om naar Tel’aran’rhiod gedreven. Als je rustte, leerde je niks. ‘De volgende bijeenkomst, zei je?’

‘Misschien,’ zei Melaine schouder ophalend. ‘We zien wel. Maar je moet eten. Als je niet naar eten verlangt, is er iets mis waarvan wij niets weten.’

‘O, ik kan eten.’ De pap die buiten stond te pruttelen rook goed. ik was enkel wat lui, vermoed ik.’ Opstaan en daarbij niet in elkaar krimpen, was heel lastig. Haar hoofd vond het niet prettig nu al te bewegen. ‘Ik heb gisteravond nog enkele andere vragen bedacht.’ Melaine liet haar ogen vermaakt heen en weer rollen. ‘Nadat je gewond bent geraakt, heb je wel vijfmaal zoveel gevraagd als ervoor.’ Omdat ze trachtte dingen zelf uit te zoeken. Ze kon dat natuurlijk niet zeggen, dus haalde ze schoon ondergoed uit een van de kistjes die langs de tentwand stonden en trok het schone goed aan. ‘Vragen zijn goed,’ zei Bair. ‘Vraag.’

Egwene koos haar woorden zorgvuldig en ging gewoon door met zich aan te kleden. Ze trok eenzelfde wit algoedhemd en een ruim vallende wollen rok aan als de Wijzen droegen, is het mogelijk om tegen je wil in de droom van iemand anders te worden getrokken?’

‘Natuurlijk niet,’ zei Amys, ‘tenzij je het onhandig aanpakt.’ Maar Bair zei er meteen na: ‘Niet tenzij er sterke gevoelens bij betrokken zijn. Als je probeert de droom van iemand te bekijken die van je houdt of je haat, kun je erin worden getrokken. Of wanneer jij hem haat of liefhebt. Dat laatste is de reden waarom we niet in Sevanna’s dromen durven te kijken en zelfs niet met de Wijzen van de Shaido in de droom durven te spreken.’ Het verbaasde Egwene nog steeds dat deze vrouwen en andere Wijzen, de Wijzen van de Shaido bezochten en met hen spraken. Wijzen werden geacht boven de vetes en strijd te staan, maar zij vond dat hun afstandelijke optreden tegenover de Shaido’s, de tegenstanders van de Car’a’carn, die van plan waren hem te doden, wel wat al te ver werd doorgevoerd. ‘Ontsnappen uit de droom van iemand die je liefheeft of haat,’ besloot Bair, ‘is net of je met steile wanden uit een diepe kuil probeert te klimmen.’

‘Zo is dat.’ Amys leek opeens haar humor terug te vinden. Ze keek Melaine van terzijde aan. ‘Daarom maakt geen enkele droomloopster ooit de fout te pogen in de droom van haar man te kijken.’ Melaine staarde strak voor zich uit en haar gezicht werd rood. ‘Ze maakt die fout in elk geval geen tweede keer,’ voegde Amys eraan toe. Bair grijnsde, waardoor haar rimpels nog dieper werden en keek heel nadrukkelijk Melaine niet aan. ‘Het kan heel schokkend zijn, vooral wanneer hij boos op je is. Om maar eens wat te noemen, stel dat ji’e’toh hem van je wegneemt en jij bent zo stom om als een dwaas kind tegen hem te zeggen dat hij niet hoort te gaan als hij echt van je houdt.’

‘Dit heeft helemaal niets met haar vraag te maken,’ zei een vuurrode Melaine stijfjes. Bair lachte kakelend.

Egwene onderdrukte haar nieuwsgierigheid en vermaak en zorgde dat haar stem heel afwezig klonk. ‘En wat gebeurt er als je niet probeert naar binnen te kijken?’ Melaine keek haar dankbaar aan, en ze voelde een steekje berouw. Niet zo erg echter dat ze later niet naar het hele verhaal zou vragen. Iets dat bij Melaine zo’n blos veroorzaakte, moest wel lachwekkend zijn.

‘Ik heb ooit eens zoiets gehoord,’ zei Bair. ‘Toen ik nog jong was en net begon met de lessen. Mora, de Wijze van Colradaveste, gaf me oefenlessen, en ze vertelde dat als het gevoel héél sterk was, als de liefde of haat zo groot was dat er voor niets anders ruimte bestond, dat je louter door het besef van die droom van de ander erin getrokken kon worden.’

‘Zoiets heb ik nooit eerder gehoord,’ zei Melaine. Amys keek slechts vol twijfel.

‘Ik evenmin, afgezien van Mora,’ zei Bair, ‘maar zij was een opmerkelijke vrouw. Men zei dat ze tegen de driehonderd was toen ze stierf aan de beet van een bloedslang, maar dat ze er even jong uitzag als een van jullie. Ik was nog maar een meisje, maar ik herinner me haar nog goed. Ze wist veel en was een sterke geleidster. Van elke stam kwamen andere Wijzen om van haar te leren. Ik denk dat zulke liefde of zulke sterke haat heel zelden voorkomt, maar zij vertelde dat het haar tweemaal is overkomen, eenmaal met de eerste man die ze trouwde en eenmaal met een tegenstandster om de belangstelling van haar derde man te trekken.’

‘Driehonderd?’ riep Egwene uit, die een kniehoge laars net half had dichtgeknoopt. Er waren zelfs geen Aes Sedai die zo oud waren. ‘Ik zei dat dat werd gezegd,’ antwoordde Bair glimlachend. ‘Sommige vrouwen worden minder snel oud dan andere, zoals Amys, en wanneer het een vrouw als Mora betreft, dan worden de verhalen gemaakt. Op een dag zal ik je het verhaal vertellen over hoe Mora een berg verplaatste. Naar verluidt, tenminste.’

‘Een andere dag, graag,’ zei Melaine een tikkeltje te beleefd. Ze vond het duidelijk nog steeds vervelend wat er in Baels droom was gebeurd en dat de anderen dat wisten. ‘Ik heb ieder verhaal over Mora als kind al gehoord. Ik denk dat ik ze vermoedelijk van buiten ken. Als Egwene ooit nog eens klaarspeelt zich aan te kleden, kunnen we zorgen dat ze eten krijgt.’ Een glans in haar groene ogen zei dat ze van plan was erop toe te zien dat alles werd opgegeten. Haar achterdocht over Egwenes gezondheid was nog niet verdwenen. ‘En haar andere vragen beantwoorden.’

Verwoed zocht Egwene naar een andere vraag. Gewoonlijk had ze er een hele hoop, maar de gebeurtenissen van die nacht hadden haar alleen deze ingegeven. Als ze het hierbij liet, zouden ze zich misschien afvragen of die vraag voortkwam uit het feit dat ze toch stiekem in andermans droom had geloerd. Nog een vraag. Niet over haar eigen vreemde dromen. Sommige hadden waarschijnlijk betekenis als ze achter de betekenis kon komen. Anaiya beweerde dat Egwene een droomster was, in staat de loop van toekomstige gebeurtenissen te voorspellen, en deze drie vrouwen dachten het eveneens, maar zeiden ook dat zij het vanbinnen moest leren. Bovendien wist ze niet zeker of ze die dromen met iemand anders wilde bespreken. Deze vrouwen wisten al meer van wat er in haar hoofd omging dan ze echt prettig vond. ‘Eh... hoe zit het met de droomloopsters die geen Wijzen zijn? Ik bedoel, hebben jullie ooit andere vrouwen in Tel’aran’rhiod gezien?’

‘Soms,’ zei Amys, ‘maar niet zo vaak. Zonder een gids die haar kan leiden, beseft een vrouw mogelijk niet eens dat er meer aan de hand is dan wat levendige dromen.’

‘En natuurlijk is ze onwetend,’ voegde Bair eraan toe, ‘dus de droom kan haar wellicht doden voor ze leert...’

Egwene ontspande zich nu ze over minder gevaarlijke onderwerpen spraken. Ze had een beter antwoord gekregen dan waarop ze mocht hopen. Ze wist reeds dat ze van Gawein hield – Wist je dat dan echt! fluisterde een stemmetje. Was je bereid dat toe te geven? – en zijn dromen bewezen dat hij van haar hield. Aan de andere kant, als mannen overdag niet-gemeende dingen konden zeggen, konden ze die waarschijnlijk ook dromen. Maar nu de Wijzen het bevestigd hadden, dat hij zozeer van haar hield dat daarmee alles werd afgedwongen... Nee. Dat moest ze later afhandelen. Ze had geen enkel idee waar hij was. Nu was het belangrijkste dat ze het gevaar kende. Ze zou in staat zijn de volgende keer Gaweins droom te herkennen en die te vermijden. Als je dat echt wilt, fluisterde het stemmetje weer. Ze hoopte dat de Wijzen de felle blos op haar wangen voor een gezond uiterlijk hielden. Ze had graag de betekenis van haar eigen dromen willen weten. Als ze al iets betekenden.

Geeuwend klom Elayne op een stenen opstapje zodat ze over de hoofden van de menigte heen kon kijken. Er waren vandaag geen soldaten in Salidar, maar de straat was vol mensen en er hingen zelfs mensen uit vensters. Ze wachtten, sisten als iemand praatte, en staarden duidelijk gespannen afwachtend naar de Kleine Toren. Schuifelende voeten en af en toe wat gehoest door het opwarrelende stof waren de enige geluiden. Ondanks de vroege ochtendhitte bewogen de mensen zich amper, alleen zwaaide hier en daar een waaier of een hoed voor een fris windje.

Leane stond in de ruimte tussen twee huizen met rietdaken, gearmd met een lange man met een hard gezicht die Elayne nooit eerder had gezien. Heel innig gearmd. Een van haar faktoors, ongetwijfeld. De meeste ogen-en-oren van de Aes Sedai waren vrouwen, maar die van Leane leken allemaal mannen te zijn. Ze hield hen goed uit het zicht, maar Elayne had een- of tweemaal gezien hoe ze een onbekende wang streelde en glimlachte naar een paar vreemde ogen. Ze had geen idee hoe Leane dat klaarspeelde. Elayne wist zeker dat als zij die Domani-kunstjes zou vertonen, de kerel zou denken dat ze veel meer beloofde dan ze van plan was, maar deze mannen aanvaardden Leanes streling en glimlach en draafden even gelukkig weg als iemand die een kist met goud had ontvangen.

Ergens anders in de menigte zag Elayne Birgitte die vanmorgen wijselijk uit haar buurt bleef. Voor de afwisseling was die afschuwelijke Areina nergens te zien. De nacht was vol opwinding geweest en Elayne had pas naar bed gekund toen de hemel al enigszins grijs begon op te lichten. Ze zou trouwens helemaal niet zijn gaan slapen, als Birgitte niet tegen Asmanaille had gezegd dat Elayne er volgens haar zwakjes uitzag. Het ging natuurlijk helemaal niet om hoe ze eruitzag; de binding met een zwaardhand werkte twee kanten uit. Nou goed, ze was wat moe, en wat dan nog? Er moest veel worden gedaan en ze kon nog steeds beter geleiden dan de helft van de Aes Sedai hier in Salidar. De binding vertelde haar dat Birgitte niet had geslapen, zij niet! Elayne werd als een novice naar bed gestuurd, terwijl Birgitte de hele nacht gewonden wegdroeg en puinruimde!

Een blik toonde dat Leane weer alleen was en zich de menigte indrong om een goed plekje te zoeken. De lange man was niet meer te zien. Een gapende Nynaeve met dikke wallen onder de ogen klom naast Elayne en keek woest een houtsnijder met een leren vest weg die er eerder zou zijn geweest. In zichzelf mompelend schoof de man weer de menigte in. Elayne had liever gehad dat Nynaeve zoiets niet deed. Dat geeuwen, niet die boze blik. Haar eigen kaak volgde krakend Nynaeves voorbeeld voor ze het kon onderdrukken. Er bestond enige verontschuldiging voor Birgitte – misschien een beetje – maar geen enkele voor Nynaeve. Theodrin had nooit kunnen verwachten dat ze na vannacht wakker had kunnen blijven en Elayne had Anaiya haar horen zeggen naar bed te gaan. Niettemin was ze nog wakker bij Elaynes binnenkomst en hield ze zich in evenwicht op de kruk ondanks de verbogen poot, waarbij haar hoofd om de paar tellen omlaag zakte en ze voortdurend mompelde dat ze Theodrin, dat ze iedereen weleens wat zou laten zien.

De a’dam-armband bracht natuurlijk angst naar Elayne over, maar ook iets dat mogelijk pret was. Moghedien had de nacht verstopt onder het bed doorgebracht, had niets opgelopen en geen rommel hoeven opruimen omdat ze zich zo goed had schuilgehouden. Ze had zelfs de rest van de nacht lekker kunnen slapen, nadat de eerste opwinding was weggestorven. Het leek erop dat het oude gezegde over het geluk van de Duistere soms nog waar was ook.

Nynaeve gaapte opnieuw en Elayne wendde met een ruk haar ogen af. Desondanks moest ze haar vuist tegen haar mond persen voor een vergeefse poging Nynaeve niet na te doen. De schuifelende voeten en kuchjes kregen iets ongeduldigs.

De Gezetenen waren nog met Tarna in de Kleine Toren, maar voor de vroegere herberg stond haar grijsbruine ruin reeds klaar bij een tiental zwaardhanden die de teugels van hun paarden vasthielden. Als je naar hun van kleur veranderende mantels keek, werd je misselijk, maar ze vormden een erewacht voor de eerste spannen van Tarna’s terugreis naar Tar Valon. De menigte wachtte op meer dan het vertrek van de gezant, hoewel de meeste mensen er even uitgeput uitzagen als Elayne zich voelde.

‘Je zou bijna denken dat ze... dat ze...’ Nynaeve slaakte weer een enorme geeuw achter haar hand.

‘O, bloed en as,’ mopperde Elayne, althans ze probeerde dat te doen. Alles achter ’o’ kwam eruit als een verstikt gekraak rond de vuist voor haar mond. Lini zei altijd dat vloeken het bewijs was van een suffe en ’ trage geest – vlak voordat ze haar mond moest gaan spoelen – maar daarmee kon je wel met een gering aantal woorden je gevoelens uiten. Ze zou graag meer hebben gezegd maar kreeg geen kans. ‘Waarom geven ze haar ook geen optocht?’ gromde Nynaeve. ‘Ik begrijp niet waarom ze zo’n mens al die frutsels en strikjes geven.’ Ze gaapte weer. Weer!

‘Omdat ze een Aes Sedai is, slaapkop,’ zei Siuan die bij hen kwam staan. ‘Twee slaapkoppen,’ voegde ze er na een blik op Elayne aan toe. ‘Je kunt zo nog elritsen vangen als je niet oppast.’ Elayne klemde haar tanden op elkaar en keek de oudere vrouw zo kil mogelijk aan. Als gewoonlijk rolde dat als een regendruppel van een gladde dakpan. ‘Tarna is Aes Sedai, beste meisjes,’ ging Siuan verder terwijl ze naar de wachtende paarden keek. Of trok de schoongemaakte wagen die voor het stenen gebouw werd geplaatst, haar aandacht? ‘Een Aes Sedai is een Aes Sedai en daar verander je niets aan.’ Nynaeve schonk haar een ’ blik die ze niet opving.

Elayne was blij dat Nynaeve haar mond hield. Het voor de hand liggende antwoord zou pijnlijk zijn geweest. ‘Hoeveel slachtoffers zijn er vannacht gevallen?’

Siuan gaf antwoord zonder haar ogen van de deur af te wenden, waar Tarna zou verschijnen. ‘Zeven doden hier in het dorp. Bijna honderd in het legerkamp; daar lagen overal zwaarden, bijlen en wapens, en was niemand die kon geleiden. Er zijn zusters heen om te helen.’

‘Heer Garet?’ vroeg Elayne een tikkeltje bezorgd. De man gedroeg zich ’ nu misschien wel kil, maar in haar kindertijd had hij haar warm toegelachen en had hij in zijn zak altijd zoetigheid voor haar. Siuan snoof zo luid dat er mensen omkeken. ‘Die! ?’ mopperde ze. ‘Een leeuwvis zou z’n tanden nog op die man breken.’

‘Je schijnt vanmorgen een beste bui te hebben,’ merkte Nynaeve op. ‘Ben je eindelijk te weten gekomen wat de boodschap van de Toren inhield? Heeft Garet Brin je ten huwelijk gevraagd? Is er iemand dood die je...’

Elayne probeerde niet naar Nynaeve te kijken; alleen het geluid van een geeuw liet haar kaken reeds kraken.

Siuan keek Nynaeve effen aan, maar ditmaal beantwoordde Nynaeve die blik even vlak, zij het met waterige, kleine oogjes. ‘Als je iets te weten bent gekomen,’ kwam Elayne tussenbeide voordat ze elkaar zouden doodstaren, ‘vertel het ons dan.’

‘Een vrouw die beweert Aes Sedai te zijn, terwijl ze het niet is,’ mompelde Siuan alsof ze zich terloops iets liet ontvallen, ‘zit echt tot aan haar nek in een kookpot. Indien ze aanspraak heeft gemaakt op een Ajah, heeft die Ajah als eerste het recht haar ter verantwoording te roepen. Heeft Mijrelle jullie weleens verteld over de vrouw die ze in Chachin gevangennam en die beweerde een Groene te zijn? Een vroegere novice die niet voor haar proef van Aanvaarde slaagde. Vraag het haar maar eens als ze een paar uur vrij is. Zo lang duurt haar verhaal wel. Voor Mijrelle klaar met haar was, verlangde het dwaze kind er waarschijnlijk vurig naar om gesust te worden, gesust en onthoofd, vermoed ik.’

Om de een of andere reden maakte het dreigement op Nynaeve even weinig indruk als de woeste blik. Het riep zelfs geen rillinkje op. Misschien waren ze beiden gewoon te moe. ‘Je vertelt me wat je weet,’ zei Elayne zachtjes, ‘anders zal ik je de volgende keer dat we alleen zijn leren hoe je rechtop kunt zitten, en mag je jankend naar Sheriam hollen als je dat wenst.’ Siuan kneep haar ogen samen, en opeens slaakte Elayne een gilletje terwijl ze haar hand tegen haar heup sloeg. Siuan trok de hand die geknepen had terug zonder het te verheimelijken. ik slik dreigementen niet zo best, meisje. Je weet net zo goed als ik wat Elaida heeft gezegd: jij hebt van iedereen hier het als eerste gezien.’

‘Kom terug, alles is vergeven?’ vroeg Nynaeve ongelovig. ‘Min of meer. Met een scheepsruim aan visafval dat de Toren nu meer dan ooit één dient te zijn en wat glibberige aal dat niemand vrees hoeft te koesteren, behalve zij die zich als echte opstandelingen hebben gedragen. Het Licht mag weten wat ze daarmee bedoelt. Ik niet.’

‘Waarom houden ze het geheim?’ wilde Elayne weten. ‘Ze nemen toch niet aan dat iemand naar Elaida terug wil? Ze hoeven slechts naar Logain te gaan.’ Siuan zei niets maar keek fronsend naar de wachtende zwaardhanden.

‘Ik begrijp nog steeds niet waarom ze meer tijd willen hebben,’ mopperde Nynaeve. ‘Ze weten wat hun te doen staat.’ Siuan hield haar mond, maar Nynaeves wenkbrauwen gingen langzaam omhoog. ‘Je wist het antwoord, hè?’

‘Nu weet ik het.’ Siuan beet de woorden af en zei iets binnensmonds dat klonk als ‘slap geknede stommelingen’. In stilte was Elayne het met haar eens.

Opeens ging de voordeur van de vroegere herberg open. Een handvol Gezetenen kwam met hun stola’s met franje naar buiten, een van iedere Ajah, daarna Tarna, gevolgd door de anderen. Als de wachtende mensen iets van een plechtig afscheid hadden verwacht, kwamen ze bedrogen uit. Tarna steeg op, liet haar ogen langzaam over de Gezetenen glijden, wierp met een nietszeggend gezicht een blik op de menigte en spoorde de ruin met haar hielen aan tot een trage stap. De kring van zwaardhanden volgde haar. Een bezorgd gemompel, als het geluid van verstoorde bijen, steeg van de toeschouwers op terwijl ze opzij weken.

Dit gemompel duurde tot Tarna buiten het dorp uit het zicht was verdwenen. Romanda was op de kar gestapt waarbij ze handig haar stola met gele franje goed schikte. Er viel een doodse stilte. Het was de gewoonte dat de oudste Gezetene de mededelingen van de Zaal verstrekte. Romanda bewoog zich natuurlijk niet als een oude vrouw, en haar gezicht was even leeftijdloos als van de andere Aes Sedai, desondanks toonden haar lokken grijs haar dat ze behoorlijk oud was voor een Aes Sedai. Het knotje achter in haar nek was lichtgrijs zonder een donker haartje. Elayne vroeg zich af hoe oud ze was, maar het was uiterst onbeleefd een Aes Sedai naar haar leeftijd te vragen. Romanda weefde eenvoudige stromen Lucht zodat haar lichte, hoge stem heel ver droeg. Het leek Elayne of ze vlak voor de vrouw stond. ‘Velen van jullie zijn deze laatste paar dagen nodeloos bezorgd geweest. Indien Tarna Sedai niet naar ons zou zijn gekomen, zouden we zelf boodschappers naar de Witte Toren hebben gezonden. Er kan tenslotte nauwelijks gezegd worden dat wij ons hier verbergen.’ Ze zweeg even alsof ze de menigte tijd gunde om te lachen, maar die bleef haar strak aankijken en ze schikte haar stola. ‘Ons doel hier is niet gewijzigd. Wij zoeken waarheid en gerechtigheid, we doen wat juist is...’

‘Voor wie juist?’ mompelde Nynaeve.

‘... en we zullen niet buigen of verslappen. Ga door met de door jullie opgevatte taken en weest verzekerd dat jullie door onze handen beschut zullen blijven, nu en na onze verwachte terugkeer op de ons toekomende plaatsen in de Witte Toren. Het Licht schijne op u allen. Het Licht schijne op ons allen.’

Opnieuw steeg gemompel op, en de menigte begon zich traag te verspreiden, terwijl Romanda van de kar afstapte. Siuans gezicht had uit rots gehouwen kunnen zijn; ze klemde haar lippen zo strak opeen dat ze bloedeloos leken. Elayne wilde wat vragen, maar Nynaeve sprong van de verhoging af en baande zich een weg naar het twee verdiepingen hoge gebouw. Elayne volgde snel. De vorige nacht was Nynaeve bereid geweest alles wat ze hadden opgestoken, eruit te gooien, zonder zich ergens om te bekommeren. Ze moesten het voorzichtig brengen, wilde het enig nut hebben voor een ommekeer van de Zaal. Het leek haar vrijwel zeker dat de Zaal een andere richting diende in te slaan. Romanda’s mededeling was een hele, volle kar met niets geweest. Siuan was er in ieder geval door van streek.

Terwijl Elayne zich tussen twee stevige kerels door drong die Nynaeve boos nastaarden – ze was echt boven op hun tenen gaan staan om erlangs te kunnen – keek ze om en zag hoe Siuan haar en Nynaeve nakeek. Heel even maar. Zodra de vrouw besefte dat Elayne haar zag, deed ze net of ze iemand in de menigte herkende en sprong ze omlaag alsof ze erheen wilde. Fronsend haastte Elayne zich verder. Was Siuan nu van streek of niet? Hoeveel van haar ergernis en onwetendheid was echt, hoeveel gespeeld? Nynaeves idee om naar Caemlin te vluchten – Elayne was er niet zeker van of ze het echt had opgegeven – was meer dan dwaas, maar zelf wilde ze graag naar Ebo Dar of iets echt nuttigs doen. Al die geheimen en verdenkingen waren als jeuk waar je niet bij kon. Hopelijk gedroeg Nynaeve zich niet stijfkoppig. Ze haalde Nynaeve net in op het ogenblik dat ze Sheriam aansprak, dicht bij de kar die Romanda had gebruikt. Morvrin stond er ook, evenals Carlinya, alle drie met stola. Alle Aes Sedai droegen vanmorgen hun stola. Carlinya’s korte haar, zo gekapt dat het strak met kleine krulletjes rond haar hoofd zat, was het enige bewijs van het bijna rampzalige voorval in Tel’aran’rhiod.

‘We moeten met u spreken, alleen,’ zei Nynaeve tegen Sheriam. ‘Onder vier ogen.’

Elayne zuchtte. Geen best begin, maar het kon slechter.

Sheriam nam het tweetal even op, wierp een blik op Morvrin en Carlinya en zei: ‘Goed dan. Binnen.’

Toen ze zich omdraaiden, stond Romanda tussen hen en de deur. Ze was een stevige, knappe, donkerogige vrouw, die haar stola met bloemen en ranken rond de Vlam van Tar Valon hoog om haar schouders droeg. Ze negeerde Nynaeve en schonk Elayne een warme glimlach, een van die Aes Sedai-glimlachjes die Elayne de laatste tijd verwachtte en vreesde. Sheriam, Carlinya en Morvrin kregen echter een heel andere blik. Ze staarde hen uitdrukkingsloos en met opgeheven hoofd aan tot ze een kleine knix maakten en mompelden: ‘Met uw toestemming, Gezetene.’ Daarna pas stapte ze luid snuivend opzij. De gewone voorbijgangers merkten het natuurlijk niet, maar Elayne had hier en daar wat woorden van Aes Sedai opgevangen over Sheriam en haar raadgevende groepje. Sommigen dachten dat ze alleen voor de dagelijkse zaken in Salidar zorgden en zo de Zaal tijd bespaarden voor belangrijker zaken. Sommigen wisten dat ze invloed hadden op de Zaal, maar hoeveel, hing af van de spreekster. Romanda vond dat ze veel te veel invloed hadden, en was nog ontevredener omdat er twee Blauwen en geen enkele Gele in hun midden was. Elayne voelde hoe ze keek terwijl ze de anderen naar binnen volgde. Sheriam ging hen voor naar een van de kleine kamertjes naast de vroegere gelagkamer, met een door houtworm aangetaste lambrisering en een met papieren bezaaide tafel tegen de muur. Haar wenkbrauwen gingen ver omhoog toen Nynaeve hun verzocht een ban tegen luistervinken te plaatsen, maar ze weefden de ban zonder verdere vragen. Denkend aan Nynaeves uitstapje keek Elayne of beide vensters goed afgesloten waren.

‘Ik verwacht nu minstens te horen dat Rhand Altor onderweg is naar Salidar,’ merkte Morvrin droogjes op. De twee andere Aes Sedai wisselden een snelle blik. Elayne onderdrukte haar verontwaardiging. Ze dachten echt dat zij en Nynaeve geheimen over Rhand achterhielden. Aes Sedai met hun geheimen!

‘Dat niet,’ antwoordde Nynaeve, ‘maar iets even belangrijks, zij het op een andere manier.’

Ze diste het hele verhaal op over hun uitstapje naar Ebo Dar en hun vondst van de ter’angreaal-schaal. Niet in de juiste volgorde en ze zweeg over de Witte Toren, maar ze noemde alle wezenlijke punten. ‘Weet je zeker dat die schaal een ter’angreaal is?’ vroeg Sheriam, nadat Nynaeve was uitgesproken. ‘Met invloed op het weer?’

‘Jawel, Aes Sedai,’ antwoordde Elayne slechts. Je kon altijd het best eenvoudig beginnen. Morvrin gromde; die vrouw twijfelde aan alles. Sheriam knikte en verschoof haar stola. ‘Dan hebben jullie het goed gedaan. We zullen een brief naar Merilille sturen.’ Merilille Ceandevin was de Grijze zuster die naar de koningin in Ebo Dar was gezonden om haar te overtuigen dat ze Salidar moest steunen. ‘We hebben bijzonderheden nodig.’

‘Ze zal het nooit vinden,’ barstte Nynaeve los voor Elayne iets kon zeggen. ‘Elayne en ik wel.’ De ogen van de Aes Sedai verkilden. ‘Het zal waarschijnlijk onmogelijk voor haar zijn,’ bracht Elayne haastig naar voren. ‘We hebben gezien waar de schaal is, en voor ons zal het toch ook moeilijk zijn. Maar wij wéten tenminste wat we hebben gezien. Een beschrijving op papier is gewoon niet hetzelfde.’

‘Ebo Dar is geen stad voor een Aanvaarde,’ zei Carlinya koud. Morvrins stem was wat vriendelijker, maar nog hard. ‘We moeten allen doen wat we het beste kunnen, kind. Denk je dat Edesina, Afara of Guisin naar Tarabon wilden gaan? Wat kunnen zij doen om in dat onrustige land weer orde te brengen? Maar we moeten het proberen, dus zijn ze gegaan. Kiruna en Bera zijn vermoedelijk op dit ogenblik in de Rug van de Wereld, op zoek naar Rhand Altor in de Aiel Woestenij omdat wij dachten – alleen dachten – dat hij daar was toen wij hen stuurden. Dat we gelijk hadden en hij inmiddels uit de Woestenij te voorschijn is gekomen, maakt hun reis niet minder vergeefs. We doen allen wat we kunnen en wat we moeten. Jullie twee zijn Aanvaarden. Aanvaarden gaan er niet zomaar vandoor naar Ebo Dar of waar dan ook. Wat jullie twee kunnen en moeten doen, is hier blijven studeren. Zelfs als jullie volleerde zusters waren geweest, zou ik nog steeds vinden dat jullie hier dienen te blijven. Niemand heeft de laatste honderd jaar het soort vindingen gedaan die jullie hebben ontdekt, en dan nog zoveel in zo’n korte tijd.’

Omdat Nynaeve nu eenmaal Nynaeve was, negeerde ze wat ze niet wilde horen en richtte ze haar aandacht op Carlinya. ‘We hebben onszelf in Tanchico ook heel behoorlijk gered, dank u wel. Ik betwijfel of Ebo Dar even erg zal zijn.’

Elayne bedacht dat de vrouw niet eens merkte dat ze haar vlecht in een dodelijke greep vasthield. Zou Nynaeve nooit leren dat gewone beschaafdheid soms won wat eerlijkheid zeker verloor? ‘Ik begrijp uw zorgen, Aes Sedai,’ zei Elayne, ‘maar hoe onbescheiden het misschien ook is, de waarheid is dat ik geschikter ben voor het vinden van een ter’angreaal dan ieder ander in Salidar. En Nynaeve en ik weten beter waar we moeten kijken dan we ooit kunnen beschrijven. Als u ons naar Merilille Sedai zendt, kunnen we het onder haar leiding binnen de kortste keren zeker vinden. Enkele dagen naar Ebo Dar over de rivier en enkele dagen voor de terugreis, met een paar dagen onder toezicht van Merilille Sedai in Ebo Dar.’ Het kostte grote moeite niet diep adem te halen. ‘Ondertussen kunt u een bericht sturen naar een van de ogen-en-oren van Siuan Sanche in Caemlin, zodat het er zal zijn wanneer Merana en haar gezantschap aankomen.’

‘Bij het Licht, waarom moeten we dat doen?’ gromde Morvrin. ik dacht dat Nynaeve het u had verteld, Aes Sedai. Ik ben er niet zeker van, maar ik denk dat de schaal een geleider nodig heeft om te kunnen werken.’

Dat veroorzaakte natuurlijk een klein oproer. Carlinya snakte naar adem en Morvrin mompelde in zichzelf, terwijl Sheriams mond zowaar openviel. Ook Nynaeve keek haar met open mond aan, maar dat duurde slechts kort. Elayne was er zeker van dat Nynaeve het verborg voor de anderen het zagen. Ze waren te stomverbaasd om nog veel op te merken. Het kwam erop neer dat ze gewoon een zuivere leugen had uitgesproken. Gewoon was de sleutel. Men nam aan dat de grootste verrichtingen in de Eeuw der Legenden waren gedaan door mannen en vrouwen die samen geleidden, waarschijnlijk gekoppeld. Hoogstwaarschijnlijk bestonden er ter’angrealen die alleen bij een man werkten. En als zij die schaal al niet kon laten werken, kon niemand in Salidar dat. Behalve Nynaeve misschien. Als Rhand ervoor nodig was, dan konden ze de kans niet laten lopen iets aan het weer te doen, en tegen de tijd dat zijzelf ‘ontdekte’ dat een kring vrouwen de schaal kon gebruiken, zouden de Aes Sedai van Salidar zich te nauw met Rhand hebben verbonden om dat ongedaan te maken. ‘Alles goed en wel,’ zei Sheriam ten slotte, ‘maar dat verandert niets aan het feit dat jullie Aanvaarden zijn. We zullen een brief naar Merilille sturen. Er is wat gepraat over jullie twee...’

‘Gepraat!’ snauwde Nynaeve. ‘Dat is het enige dat jullie doen, jullie en de Zaal! Gepraat! Elayne en ik kunnen die ter’angreaal vinden, maar jullie blijven liever kwetteren als een stel mussen in heet zand.’ Ze sprak zo snel dat de woorden over elkaar heen tuimelden en hield haar vlecht zo stevig vast dat Elayne elk ogenblik verwachtte dat ze hem los zou trekken. ‘Jullie blijven hier zitten in de hoop dat Thom, Juilin en anderen terugkomen met het bericht dat de Witmantels niet als een Iawine op ons neervallen, terwijl ze misschien terugkeren met de Witmantels op hun hielen. U zit hier maar wat in het probleem Elaida te porren en duimen te draaien over Rhand in plaats van te doen wat jullie van plan waren. Weten jullie al hoe jullie je tegenover Rhand opstellen? Weten jullie dat al, terwijl het gezantschap onderweg is naar Caemlin? Weten jullie waarom jullie maar zitten te kletsen? Ik wel! Jullie zijn bang. Bang voor een verdeelde Toren, bang voor Rhand, bang voor de Verzakers, voor de Zwarte Ajah. Gisteravond liet Anaiya zich ontvallen dat jullie een plan klaar hadden voor het geval een Verzaker zou aanvallen. AI die gekoppelde groepen die de bellen van het kwaad bestreden – geloven jullie nu eindelijk in die bellen? – waren allemaal slecht samengesteld; de meeste kringen hadden meer novices dan Aes Sedai. Omdat slechts enkele Aes Sedai het van tevoren wisten! Jullie denken dat de Zwarte Ajah hier in Salidar zit. Jullie waren bang dat je plannetje aan Sammael verklikt zou worden, of aan een ander. Jullie vertrouwen elkaar niet! Jullie vertrouwen niemand! Is dat de reden dat jullie ons niet naar Ebo Dar sturen? Denken jullie dat wij van de Zwarte Ajah zijn, of dat we naar Rhand overlopen? Of... of...’ Haar stem stierf weg in een woedend gesputter en gehijg. Tijdens haar woordenvloed had ze amper de tijd genomen om adem te halen. Het eerste dat Elayne voelde, was dat ze dit op een of andere wijze moest gladstrijken, al wist ze niet waar ze moest beginnen. Het was waarschijnlijk gemakkelijker de Rug van de Wereld glad te strijken. Door de Aes Sedai vergat ze zich er zorgen over te maken of het Nynaeve gelukt was alles in één klap stuk te slaan. De uitdrukkingsloze gezichten, de ogen die door rots schenen te kijken, zouden helemaal niets hebben moeten tonen. Maar haar werd wel iets duidelijk. Ze bespeurde niets van de koude boosheid die gewoonlijk iemand die zo stom was tegen een Aes Sedai te tieren, ten deel zou vallen. Er werd iets verhuld, en het enige dat verborgen kon worden was de waarheid, een waarheid die ze zelf niet onder ogen wilden zien. Ze waren bang. ‘Klaar?’ vroeg Carlinya met een stem die de zon hoog aan de hemel had kunnen bevriezen.

Elayne niesde en stootte haar hoofd tegen de, zijkant van een omgedraaide kookpot. De geur van verbrande soep hing in haar neus. De zon van halverwege de ochtend had de donkere binnenkant van de grote kookpot zó heet gemaakt dat het leek of hij nog op het vuur stond. Het zweet druppelde niet, het stroomde van haar af. Ze liet de grove puimsteen vallen, schoof op haar knieën naar achter en keek woest naar de vrouw naast haar. Of beter gezegd naar de helft van een vrouw die uit een iets kleinere gekantelde ketel stak. Ze porde Nynaeve in haar heup en glimlachte grimmig toen haar hoofd door het gepor tegen de zijkant sloeg en Nynaeve een kreet slaakte. Ze schoof met onheilspellende blik naar buiten, totaal niet gehinderd door de geeuw die ze achter een groezelige hand verborg. Elayne gaf haar niet de kans iets te zeggen.

‘Je moest het weer verpesten, hè? Je kon niet even voor zo’n gesprek je drift beteugelen. We hadden alles in handen en jij moest ons zo nodig onderuit schoppen.’

‘Ze hadden ons toch niet naar Ebo Dar laten gaan,’ mompelde Nynaeve. ‘En ik was niet de enige die tegen zere schenen schopte.’ Ze hief haar kin op een belachelijke manier op, zodat ze Elayne langs haar neus aan kon kijken. ‘Aes Sedai beheersen hun angst,’ zei ze op een toon die heel goed zou passen bij een dronken zwerver die tegen een paard was gewankeld. ‘Ze staan niet toe dat angst hen overheerst. Leid, en we zullen met blijdschap volgen, maar je moet leiden, niet terugdeinzen in de hoop dat er iets komt waardoor je zorgen verdwijnen.’ Elayne werd vuurrood. Zo had ze helemaal niet gedaan. En zo had ze zeker niet gesproken. ‘Nou ja, misschien hebben we allebei ons gezond verstand verloren, maar...’ Ze zweeg bij het geluid van voetstappen. ‘Dus de zonnestraaltjes van de Aes Sedai hebben besloten rust te nemen, nietwaar?’ Faolains glimlach kon niet verder verwijderd zijn van een echte glimlach, ik ben hier niet voor mijn plezier, begrijpen jullie dat? Ik was van plan vandaag te werken aan iets van mezelf, iets dat naar ik vermoed verschrikkelijk veel onbeduidender is dan wat zonnestraaltjes als jullie hebben gedaan. In plaats daarvan moet ik toekijken hoe Aanvaarden pannen schrobben voor hun fouten. Jullie in het oog houden, zodat jullie niet wegsluipen als het stel verwarde novices dat jullie zouden moeten zijn. Vooruit, doorwerken. Ik kan pas weg als jullie klaar zijn en ik ben niet van plan de rest van de dag hier te blijven.’

De donkere vrouw met het krulhaar was, net als Theodrin, soms iets meer dan Aanvaarde, maar lager dan een Aes Sedai. Wat Elayne en Nynaeve geweest zouden zijn als Nynaeve zich niet had gedragen als een kat met de staart tussen de deur. Nynaeve en zijzelf, gaf Elayne aarzelend toe. Sheriam had het ruim uitgemeten tijdens haar verhaal over hoe lang zij in hun ‘vrije’ uurtjes in de keuken de smerigste werkjes die de kokkin kon bedenken, zouden verrichten. Maar zeker geen Ebo Dar. Dat was ook duidelijk gemaakt. Tegen de middag zou een brief naar Merilille onderweg zijn, zo niet eerder. ‘Het... het spijt me,’ zei Nynaeve, en Elayne keek haar met de ogen knipperend aan. Een verontschuldiging van Nynaeve was als sneeuw in de zomer.

‘Het spijt mij ook, Nynaeve.’

‘Inderdaad, terecht,’ zei Faolain. ‘Vooruit, aan het werk! Voor ik een reden vind om jullie naar Tiana te sturen wanneer jullie hier klaar zijn.’ Met een meelijwekkende blik op Nynaeve kroop Elayne de kookpot weer in. Ze ging de ingebrande soeplaag te lijf met puimsteen alsof ze Faolain aanviel. Steenstof en stukjes verkoolde groenten vlogen in het rond. Nee, niet Faolain. De Aes Sedai die bleven zitten terwijl ze iets moesten doen. Ze ging wél naar Ebo Dar, ze ging wél die ter’angreaal zoeken en ze ging wél dat ding gebruiken om Sheriam en alle anderen aan Rhand te binden. Op hun knieën! Haar genies schopte bijna haar schoenen los.

Sheriam draaide zich om van de plek waar ze de jonge vrouwen door een spleet in de schutting had bekeken en liep terug door de smalle steeg met de armzalige groei van dor onkruid en stoppelig gras. ‘Ik betreur het.’ Denkend aan Nynaeves woorden, haar toon, en die van Elayne, dat zielige kind, voegde ze eraan toe: ‘Enigszins.’ Carlinya trok haar neus op. Ze was daar heel goed in. ‘Wilt u Aanvaarden vertellen wat nog geen twintig Aes Sedai hier in Salidar weten?’ Haar mond klapte meteen dicht na een scherpe blik van Sheriam. ‘Er zijn oren waar we ze het minst verwachten,’ zei Sheriam zachtjes. ‘Die meisjes hebben in één ding gelijk,’ merkte Morvrin op. ‘Altor maakt m’n darmen zo slap als water. Welke mogelijkheden hebben we nog met hem?’

Sheriam wist niet zeker of ze niet al sinds heel lang geen enkele mogelijkheid meer hadden. Ze liepen zwijgend verder.

16

Verhalen van het Rad des Tijds

Met de Drakenstaf op zijn knieën hing Rhand op z’n gemak op de Drakentroon. In ieder geval speelde hij dat hij gemakkelijk zat. Tronen waren niet voor het gemak ontworpen, deze voelbaar het allerminst, maar dat vormde slechts een deel van het probleem. Alanna te voelen maakte er ook deel van uit, omdat ze voortdurend in hem leek te porren. Als hij het de Speervrouwen vertelde, zouden ze... Nee, hoe haalde hij zoiets in zijn hoofd! Hij had haar genoeg angst ingeboezemd om haar op afstand te houden en ze had geen enkele poging gedaan de Binnenstad in te gaan. Hij zou het weten als ze dat deed. Nee, momenteel vormde Alanna een kleiner probleem dan het veel te dunne zitkussen. Ondanks dat de met zilver bewerkte blauwe jas tot aan zijn hals dichtgeknoopt was, deerde de hitte hem niet – hij kreeg eindelijk Taims kunstje goed onder de knie – maar als puur ongeduld zweet opleverde, zou hij hebben gedropen alsof hij uit een rivier kwam gekropen. Koel blijven leverde geen enkel probleem op. Zich kalm houden wel. Hij was van plan Elayne een ongeschonden Andor te geven en vanmorgen zou de eerste echte stap daartoe worden gezet. Als ze tenminste eens een keer kwamen opdagen.

‘... en daarbij toegevoegd,’ zei de lange magere man voor de troon op bijna vlakke toon, ‘eenduizend vierhonderddrieëntwintig vluchtelingen uit Morland, vijfhonderdzevenenzestig uit Altara en honderdennegen uit Illian. Voor zover de hoofdelijke telling binnen de eigenlijke stad tot op deze dag heeft opgeleverd, haast ik me eraan toe te voegen.’ De paar toefjes grijs haar die Halwin Norrij nog bezat, stonden net zo rechtop als de ganzenveren die hij achter zijn oren had gestoken. Dat paste wel bij Morgases voormalige hoofdklerk, ik heb nog eens drieëntwintig schrijvers aangenomen voor de tellingen, maar zelfs dan heb ik er niet genoeg om...’

Rhand luisterde niet langer. Hoe dankbaar hij ook was dat de man er niet zoals veel anderen vandoor was gegaan, hij betwijfelde of er voor Norrij een andere werkelijkheid bestond dan de cijfertjes in zijn boeken. Hij somde het aantal doden van een week op alsof het om de prijs van knolletjes die van het platteland werden aangevoerd, ging; op dezelfde stoffige toon. In zijn stem lag even weinig afgrijzen over de dagelijkse ter aarde bestellingen van berooide vluchtelingen zonder vrienden, als vreugde over het inhuren van steenwerkers voor het herstel van de stadsmuren. Voor hem was Illian gewoon een ander land, niet Sammaels verblijfplaats, en Rhand was gewoon een volgende heerser. Waar zijn ze? vroeg hij zich woest af. Waarom heeft Alanna niet op z’n minst geprobeerd me bij te staan? Moiraine zou zich nooit zo gemakkelijk laten afschrikken.

Waar zijn alle doden? fluisterde Lews Therin. Waarom zijn ze niet stil? Rhand grinnikte grimmig. Dat was vast en zeker een grap. Sulin zat in een gemakkelijke hurkzit aan een kant van de troonverhoging en de roodharige Urien zat aan de andere kant. Vandaag hielden samen met de Speervrouwen twintig Aethan Dor, Roodschilden, de wacht tussen de pilaren van de grote zaal. Sommigen droegen de rode haarband. Ze stonden, hurkten of zaten, een paar spraken stilletjes, maar leken als gewoonlijk klaar om in een oogwenk tot handelen over te gaan, zelfs de Speervrouw en de twee Roodschilden die aan het dobbelen waren. Minstens één paar ogen leek Norrij voortdurend in de gaten te houden; er waren maar weinig Aiel die een natlander nabij Rhand vertrouwden.

Opeens verscheen Bashere in de hoge deuropening van de zaal. Hij knikte en Rhand ging rechtop zitten. Eindelijk. Bloedvuur! Eindelijk. De groen-witte kwast zwierde heen en weer, terwijl hij met de met draken besneden Seanchaanse speerschacht zwaaide. ‘U hebt uitstekend werk verricht, meester Norrij. Uw verslag is zeer volledig. Ik zal ervoor zorgen dat u het noodzakelijke geld wordt verstrekt. Maar als u het niet erg vindt, moet ik me nu met andere zaken bezighouden.’ De man liet niets blijken van nieuwsgierigheid, of gekwetstheid dat hij zo plotseling werd onderbroken. Hij zweeg gewoon midden in een woord, boog met een droog ‘zoals de heer Draak beveelt’, en stapte drie passen achteruit voor hij zich omdraaide. Hij liep langs Bashere en keek hem niet eens aan. Niets was echt, alleen de boeken. Ongeduldig knikte Rhand naar Bashere en zette zich rechtop en met een stijve rug op de troon. De Aiel werden stil en leken nu tweemaal zo snel.

Toen de Saldeaan binnenkwam, was hij niet alleen. Twee mannen en twee vrouwen volgden hem op de voet. Ze waren niet jong, en gekleed in dure zijde en brokaat. Ze probeerden net te doen of Bashere er niet was en slaagden daar voor een groot deel in, maar de waakzame Aiel tussen de pilaren konden ze onmogelijk negeren. De hoogblonde Dyelin verstapte zich bijna, maar Abelle en Luan, beiden grijzend maar met harde gezichten, keken gefronst naar de in cadin’sor geklede gestalten en voelden onwillekeurig naar hun zwaarden die ze vandaag niet droegen. Ellorien, een gezette donkerharige vrouw die er heel lief zou uitzien als haar gezicht niet zo vastberaden en versteend was, bleef stokstijf staan en keek woest rond voor ze zich sterkte en zich met vlugge passen bij de anderen aansloot. Hun eerste blik op Rhand veroorzaakte bij alle vier een korte weifeling. Snelle verbaasde blikken werden uitgewisseld. Misschien hadden ze hem ouder gedacht. ‘Mijn heer Draak,’ verkondigde Bashere luid, staande voor de verhoging, ‘Heer van de Morgen, Prins van de Dageraad, Ware Verdediger van het Licht voor wie de wereld in ontzag neerknielt, mag ik u voorstellen: vrouwe Dyelin van Huis Taravin, heer Abelle van Huis Pendar, vrouwe Ellorien van Huis Traemane en heer Pelivar van Huis Coelan.

De vier Andoranen namen Bashere met strakke lippen en scherpe ogen van opzij op. Zijn stem had geklonken alsof hij Rhand vier paarden aanbood. Te zeggen dat hun ruggen zich verstrakten, zou hetzelfde zijn als beweren dat water natter werd, maar ze gaven wel die indruk toen ze naar Rhand keken. Vooral naar Rhand. Onwillekeurig werden hun ogen naar de glanzende en glinsterende Leeuwentroon op de verhoging achter hem getrokken.

Hij wilde lachen om hun woedende gezichten. Woedend, maar ook behoedzaam en desondanks een tikkeltje onder de indruk. Hij en Bashere hadden die rij titels samen bedacht, maar het stuk over de knielende wereld was nieuw en een late toevoeging van Bashere zelf. Moiraine had hem die raad gegeven. Hij hoorde het haar bijna met haar zilveren stem zeggen. Het eerste beeld dat mensen van je zien, vestigt zich stevig in ieders gedachten. Zo gaat het in de wereld nu eenmaal. Je kunt van een troon afstappen, maar zelfs met een gedrag als een boer in een varkensstal, zal een deel van hun geheugen weten dat je wél van een troon omlaag bent gestapt. Indien ze echter bij hun eerste blik een jongeman zien, een man van het platteland, zullen ze het afkeuren als hij later op de troon gaat zitten, welk recht of welke macht hij daartoe ook bezit. Nou ja, als enkele titels het verschil uitmaakten, zou alles een stuk gemakkelijker worden.

Ik was de Heer van de Morgen, mompelde Lews Therin. Ik ben de Prins van de Dageraad.

Rhand hield zijn gezicht effen, ik ga u niet verwelkomen – dit is uw land en het paleis van uw koningin – maar ik ben blij dat u mijn uitnodiging hebt aangenomen.’ Pas na vijf dagen. Hij had zich amper hierop kunnen voorbereiden, maar dat zei hij maar niet. Hij stond op, legde de Drakenstaf op de troon en sprong toen van de verhoging. Met een beheerste glimlach – Doe nooit vijandig tenzij je moet, had Moiraine gezegd, en wees vooral niet overdreven vriendelijk of al te gretig – wees hij naar de vijf gemakkelijke zachte stoelen met beklede ruggen die in een kring tussen de pilaren stonden. ‘Laten we gaan zitten. We zullen praten bij een glas koele wijn.’

Natuurlijk volgden ze, en ze namen de Aiel en hem amper verholen zowel nieuwsgierig als misschien afkerig op. Toen ze allemaal zaten, kwamen zwijgende gai’shain in witte kapmantels binnen, met wijn in gouden bokalen die reeds parelden van de damp. Andere dienaren stonden achter elke stoel met een veren waaier die zachtjes de lucht bewoog. Behalve achter die van Rhand. Ze merkten het op, zagen dat hij geen zweet op zijn gezicht had. Maar de gai’shain zweetten evenmin, zelfs in hun kledij niet, en de andere Aiel ook niet. Over zijn bokaal met wijn nam hij de gezichten van de edelen op. Andoranen waren er trots op dat ze oprechter spraken dan veel anderen en ze aarzelden nooit erover op te scheppen dat het Spel der Huizen in andere landen veel meer verwikkeld was dan in hun land, maar dat ze Daes Dae’mar indien nodig konden spelen. In zekere zin konden ze dat, maar eigenlijk vonden de Cairhienin en zelfs de Tyreners hen maar eenvoudig wanneer het aankwam op de verfijnde zetten en tegenzetten van het Grote Spel. Dit viertal gedroeg zich over het algemeen heel beheerst, maar voor iemand die door Moiraine was geschoold, verder had geleerd in Cairhien en Tyr, verrieden ze met elke oogbeweging, elke spierbeweging op het gezicht wel iets. Allereerst drong tot hen door dat er voor Bashere geen stoel stond. Opnieuw werden snelle blikken uitgewisseld, en ze monterden iets op toen ze beseften dat Bashere met grote passen de troonzaal uit beende. Alle vier keken hem openlijk met een heel zwak glimlachje van voldoening na. Ze moesten net zo’n hekel aan het Saldeaanse leger in Andor hebben als Naean en zijn stel. Nu waren hun gedachten duidelijk: misschien had die vreemdeling minder invloed dan ze hadden gevreesd. Bashere was toch niet heter behandeld dan de hoogste bediende? Dyelins ogen sperden zich iets, bijna tegelijk met die van Luan en bijna meteen gevolgd door die van de andere twee. Heel even keken ze Rhand zo strak aan dat duidelijk was dat ze slechts vermeden elkaar aan te kijken. Bashere was een buitenlander, maar ook maarschalkgeneraal van Saldea, driemaal een heer en oom van koningin Tenobia. Als Rhand hem als bediende gebruikte...

‘Voortreffelijke wijn.’ Starend in zijn bokaal aarzelde Luan voor hij eraan toevoegde: ‘Mijn heer Draak.’ Het leek met een touw uit hem getrokken te worden.

‘Uit het zuiden,’ zei Ellorien na een slokje. ‘Een klassewijn van de Tunaighan-heuvels. Een wonder dat u dit jaar in Caemlin ijs kunt vinden. Ik heb mensen dit al het jaar zonder winter horen noemen.’

‘Denkt u dat ik tijd en moeite aan ijs ga besteden,’ merkte Rhand op, ‘wanneer de wereld door zoveel moeilijkheden geteisterd wordt?’ Abelles hoekige gezicht verbleekte, en hij leek zichzelf te dwingen nog een slok te nemen. Luan daarentegen maakte zijn bokaal nadrukkelijk leeg en hield hem op, zodat hij gevuld kon worden door een gai’shain wiens groene ogen woedend flitsten, wat een heel vreemde tegenstelling opleverde met de verbeten zachtheid op zijn door de zon gebruinde gezicht. Het bedienen van de natlanders was bediendenwerk, en Aiel verachtten het idee van dienen. Hoe die afkeer strookte met de traditie van gai’shain had Rhand nooit kunnen uitvinden, maar het was zo. Dyelin hield haar bokaal stevig op haar knieën en negeerde hem verder. Van nabij kon Rhand de grijze haren in het blond zien. Ze was nog steeds knap, hoewel ze alleen met haar kapsel iets van Morgase en Elayne weg had. Ze was de volgende in de lijn voor de troonsopvolging en moest dus minstens een volle nicht zijn. Ze fronste kort en leek haar hoofd te willen schudden, maar zei in plaats daarvan: ‘We hebben onze zorgen over de problemen van de wereld, maar nog meer over dat wat Andor treft. Hebt u ons hier gevraagd voor een geneeswijze?’

‘Als u er een weet,’ antwoordde Rhand eenvoudig. ‘Zo niet, dan moet ik elders zoeken. Velen denken dat ze de juiste geneeswijze kennen. Als ik niet iets passends vind, zal ik de op een na beste manier moeten toepassen.’ Dat deed monden verstrakken. Onderweg had Bashere hen over een binnenplaats geleid, waar Arymilla, Lir en de anderen waren achtergelaten voor een rustig zitje. Schijnbaar maakten zij het zich gemakkelijk in het paleis, ik zou zeggen dat u wilt helpen Andor weer een te maken. U hebt mijn bekendmaking vernomen.’ Hij hoefde niet te zeggen welke; in deze omgeving kon hij er maar een bedoelen. ‘Een beloning voor nieuws over Elayne,’ zei Ellorien vlak en haar gezicht werd nog strakker, ‘die koningin wordt nu Morgase dood is.’ Dyelin knikte. ‘Dat leek me goed.’

‘Niet voor mij!’ snauwde Ellorien. ‘Morgase heeft haar vrienden verraden en haar oudste verwanten verworpen. Laten we zorgen dat er een eind komt aan het Huis Trakand op de Leeuwentroon.’ Ze leek Rhand te zijn vergeten. Zij allen.

‘Dyelin!’ zei Luan kort. Ze schudde het hoofd alsof ze dit reeds eerder had gehoord, maar hij vervolgde: ‘Ze heeft de meeste aanspraken, ik steun Dyelin.’

‘Elayne is de erfdochter,’ merkte de zonneblonde vrouw gladjes op. ik spreek me uit voor Elayne.’

‘Wat doet het ertoe voor wie wij ons uitspreken?’ wilde Abelle weten. ‘Als hij Morgase heeft gedood, zal hij...’ Met een grimas zweeg Abelle opeens, keek toen Rhand aan, niet zozeer tartend, maar hem zeer zeker uitdagend het ergste te doen. Met de verwachting dat hij dat zou doen.

‘Geloven jullie dat echt?’ Rhand keek bedroefd naar de Leeuwentroon op de verhoging. ‘Bij het Licht, waarom zou ik Morgase vermoorden om het land aan Elayne te overhandigen?’

‘Weinigen weten wat ze moeten geloven,’ zei Ellorien stijf. Nog steeds stonden er vuurrode vlekjes op haar wangen. ‘Mensen zeggen veel dingen, meestal dwaze.’

‘Zoals?’ Hij richtte zijn vraag tot haar, maar Dyelin gaf antwoord waarbij ze hem recht aankeek.

‘Dat u de Laatste Slag gaat strijden en de Duistere zult doden. Dat u een valse Draak bent of een speelpop van de Aes Sedai, of allebei. Dat u Morgases bastaardzoon bent, een Hoogheer uit Tyr of een Aielman.’ Heel even fronste ze, maar ze sprak door. ‘Dat u de zoon bent van een Aes Sedai, verwekt door de Duistere. Dat u de Duistere bent, of anders de vleesgeworden Schepper. Dat u de wereld zult vernietigen, redden, onderwerpen, een nieuwe eeuw zult brengen. Evenveel verhalen als er monden zijn. De meesten zeggen dat u Morgase hebt gedood. Velen voegen er Elayne aan toe. Ze zeggen dat uw verkondiging een dekmantel is voor uw misdaden.’

Rhand zuchtte. Sommige uitspraken waren nog erger dan die hijzelf had gehoord, ik zal u niet vragen welke u gelooft.’ Waarom bleef ze hem fronsend aankijken? Ze was niet de enige. Luan deed het ook en Abelle en Ellorien wierpen hem het soort blikken toe dat hij geleidelijk was gaan verwachten van dat stel van Arymilla, wanneer ze meenden dat hij niet keek. Waakzaam. Waakzaam. Dat was Lews Therin, een schor giechelend gefluister. Ik zie je. Wie ziet mij? ‘Wilt u me in plaats daarvan helpen om Andor weer gezond en vredig te maken? Ik wil niet dat Andor een tweede Cairhien wordt of nog erger, een Tarabon of Arad Doman.’

‘Ik ken de Karaethon Reeks een beetje,’ sprak Abelle. ‘Ik geloof dat u de Herrezen Draak bent, maar daarin staat geen woord over uw heerschappij, alleen dat u in Tarmon Gai’don de Duistere bestrijdt.’ Rhands hand klemde zich zo stevig om zijn bokaal dat het donkere oppervlak van de wijn trilde. Het zou veel gemakkelijker zijn geweest wanneer dit viertal zou lijken op veel Tyreense Hoogheren of op de Cairhienin, maar geen van hen wilde een splintertje meer macht dan ze reeds bezaten. Hoe de wijn ook was gekoeld, hij betwijfelde of dit stel van de Ene Kracht onder de indruk zou komen. Naar alle waarschijnlijkheid zullen ze me zeggen hen te doden, en nog bloedvuur verder te gaan’.

Bloedvuur, kaatste Lews Therin narrig terug.

‘Hoe vaak moet ik nog zeggen dat ik Andor niet wil regeren? Wanneer Elayne op de Leeuwentroon zit, verlaat ik Andor. En wat mij betreft kom ik er nooit meer terug.’

‘Zo de troon aan iemand behoort,’ zei Ellorien strak, ‘behoort die aan Dyelin. Als u meent wat u zegt, zorg dan dat zij gekroond wordt, en vertrek. Dan zal Andor weer één zijn, en ik twijfel er niet aan dat Andoraanse krijgslieden u naar de Laatste Slag zullen volgen, als daartoe een oproep wordt gedaan.’

‘Ik blijf bij mijn weigering,’ gaf Dyelin nadrukkelijk te kennen, en wendde zich toen tot Rhand. ik zal wachten en het overwegen, mijn heer Draak. Wanneer ik Elayne in leven zie en gekroond, en u Andor verlaat, zullen mijn krijgslieden u volgen of iemand anders in Andor dat nu doet of niet. Maar als de tijd verstrijkt en u nog steeds hier de heerschappij voert, of als uw Aielwilden hier doen wat zij naar verluidt in Cairhien en Tyr hebben gedaan,’ – ze keek boos naar de Speervrouwen en Roodschilden, en ook naar de gai’shain, alsof ze die al zag brandschatten en plunderen – ‘of als u hier de... mannen loslaat die u met uw pardon verzamelt, dan trek ik tegen u ten strijde, zonder of met anderen uit Andor.’

‘En ik rijd met je mee,’ merkte Luan ferm op. ik eveneens,’ beaamden Ellorien en Abelle bijna tegelijk. Rhand gooide zijn hoofd in de nek en moest onwillekeurig lachen, half uit vrolijkheid, half uit ergernis. Licht’. En ik dacht nog dat eerlijke tegenstand beter zou zijn dan het gevlei of het gekruip achter mijn rug’. Ze keken hem verontrust aan, ongetwijfeld met de gedachte dat ze krankzinnigheid zagen. Misschien was het dat. Hij wist het zelf niet meer.

‘Overdenk wat u moet doen,’ zei hij, opstaand om aan de ontvangst een eind te maken. ‘Ik meen wat ik zeg. Maar overweeg dit eveneens: Tarmon Gai’don nadert en nadert. Ik weet niet hoeveel tijd voor overdenken ons rest.’

Ze namen afscheid – een zorgvuldige hoofdbuiging, alsof ze gelijken waren en wat dat betreft met iets meer achting dan bij hun aankomst – maar terwijl ze zich omdraaiden, greep Rhand Dyelins mouw vast. ‘Ik heb een vraag voor u.’ De anderen bleven staan en keerden zich half naar hem toe. ‘Een persoonlijke vraag.’ Ze knikte en haar groep liep wat verder de troonzaal in. Ze keken nauwlettend toe, maar konden hem niet meer horen. ‘U hebt... op een vreemde manier naar me gekeken,’ zei hij. Jij en ieder andere persoon van adel die ik in Caemlin heb ontmoet. Iedere Andoraanse edelman tenminste. ‘Waarom?’ Dyelin keek naar hem op en knikte toen ietwat in zichzelf. ‘Hoe heette uw moeder?’

Rhand knipperde met zijn ogen. ‘Mijn moeder?’ Kari Altor was zijn moeder. Zo dacht hij er zelf over. Zij had hem tot haar dood van jongs af aan opgevoed. Maar hij besloot haar de kille waarheid te vertellen die hij in de Woestenij had vernomen. ‘De naam van mijn moeder was Shaiel. Ze was een Maagd van de Speer. Mijn vader was janduin, stamhoofd van de Taardad.’ Haar wenkbrauwen rezen twijfelend omhoog, ik wil het met elke eed van uw keus zweren. Wat heeft dat te maken met wat ik wil weten? Ze zijn beiden allang dood.’ Er gleed opluchting over haar gezicht. ‘Blijkbaar een toevallige gelijkenis, verder niets. Ik wil niet zeggen dat u niet weet wie uw ouders zijn, maar u spreekt de taal van het westen van Andor.’

‘Een gelijkenis? Ik ben opgegroeid in Tweewater, maar mijn ouders waren wie ik zei. Op wie lijk ik dan dat jullie me zo aanstaren?’ Ze aarzelde en zuchtte toen. ‘Ik vermoed dat het er niet meer toe doet. Op een dag moet u me vertellen hoe u Aielouders hebt en toch in Andor bent opgevoed. Nu ruim vijfentwintig jaar geleden verdween de erfdochter van Andor midden in de nacht. Ze heette Tigraine. Ze liet een echtgenoot achter, Taringael, en een zoon, Galad. Ik weet dat het slechts toeval is, maar ik herken Tigraine in uw gezicht. Het was een schok voor me.’

Rhand zelf was ook geschokt. Hij voelde zich koud worden. Gedeelten van een verhaal van de Wijzen tolden rond in zijn hoofd... een goudblonde, jonge natlandervrouw, in zijde... zoon van wie ze hield; een echtgenoot van wie ze niet hield... Shaiel was de naam die ze aannam... nooit een andere naam genoemd... jij hebt iets van haar in je gezicht... ‘Hoe kwam het dat Tigraine verdween? Ik heb belangstelling voor de geschiedenis van Andor.’

‘Ik zou het prettig vinden als u het geen geschiedenis wilt noemen, mijn heer Draak. Ik was een meisje toen het gebeurde, maar ouder dan een kind en vaak hier in het paleis. Op een ochtend was Tigraine niet in het paleis aanwezig en ze werd nooit weer gezien. Sommigen zagen er Taringaels hand in, maar hij was half gek van verdriet. Taringael Damodred wilde niets liever ter wereld zien dat zijn dochter koningin van Andor zou worden en zijn zoon koning van Cairhien. Hij was een Cairhienin, Taringael. Dat huwelijk was bedoeld om een eind aan de Cairhiense oorlogen te maken en dat gebeurde. Tigraines verdwijning gaf hun echter het idee dat Andor het verdrag niet wilde nakomen, waardoor ze als echte Cairhienin van alles gingen bedenken wat uiteindelijk leidde tot Lamans Trots. U kent het gevolg uiteraard,’ voegde ze er droogjes aan toe. ‘Mijn vader zei dat Gitara Sedai het spoor echt bijster was.’

‘Gitara?’ Wonder boven wonder klonk zijn stem niet verstikt. Hij had die naam meermalen gehoord. Er was een Aes Sedai geweest met de naam Gitara Moroso, een vrouw die kon voorspellen, die had aangekondigd dat de Draak was wedergeboren op de helling van de Drakenberg, waardoor Moiraine en Siuan aan hun lange zoektocht waren begonnen. Het was Gitara Moroso geweest die jaren eerder aan Shaiel had verteld dat, als ze niet in het diepste geheim naar de Woestenij zou vluchten en Maagd van de Speer zou worden, Andor en de wereld door een grote ramp zouden worden getroffen. Dyelin knikte, een tikkeltje ongeduldig. ‘Gitara was de raadgeefster van koningin Modrellein,’ zei ze bruusk, ‘maar ze bracht meer tijd door met Tigraine en Luc, Tigraines broer, dan met de koningin. Nadat Luc naar het noorden was gereden en nooit meer terugkeerde, fluisterde men dat Gitara hem ervan had overtuigd dat zijn roem of zijn lot in de Verwording lag. Anderen zeiden dat het was, omdat hij daar de Herrezen Draak zou aantreffen, of dat de Laatste Slag van zijn tocht afhing. Dat was ongeveer een jaar voordat Tigraine verdween. Zelf betwijfel ik of Gitara iets met haar of Luc te maken had. Ze bleef tot Modrelleins dood de raadgeefster van de koningin. Men zei dat haar hart gebroken was nadat na Luc ook Tigraine spoorloos was verdwenen. En daarmee begon de Opvolging.’ Ze wierp een blik op de anderen die met hun voeten schuifelend, fronsend, achterdochtig en ongeduldig toekeken, maar wilde niettemin nog één ding kwijt. ‘U zou, als dat niet gebeurd was, een ander Andor hebben aangetroffen. Tigraine zou koningin zijn geweest, Morgase slechts de Hogezetel van Huis Trakand, Elayne niet geboren. Morgase trouwde met Taringael nadat ze de troon had gewonnen, ziet u. Wie kan zeggen wat er nog meer anders zou zijn geweest?’

Rhand zag haar zich bij de anderen voegen en weggaan, en hij bedacht één ding dat anders zou zijn. Hij zou niet in Andor zijn geweest, want hij zou nooit geboren zijn. Alles keerde naar zichzelf terug, in eindeloze cirkels. Tigraine vertrok in het geheim naar de Woestenij, waardoor Laman Damodred Avendoraldera, een geschenk van de Aiel, had omgehakt om een troon te maken. Daardoor waren de Aiel de Rug van de Wereld over getrokken om hem te doden. Dat was hun enige doel geweest, hoewel de naties het de Aieloorlog noemden. Met die Aiel trok een Speervrouw mee die Shaiel heette, en die stierf bij zijn geboorte. Zoveel levens waren veranderd en geëindigd, opdat zij hem op de juiste plaats en op de juiste tijd het leven kon schenken, waarbij ze zelf stierf. Kari Altor was de moeder die hij zich herinnerde, zij het vaag, maar hij had graag Tigraine of Shaiel of hoe ze zich ook noemde, gekend, al was het maar voor korte tijd. Enkel om haar te hebben gezien.

Zinloze dagdromerij. Ze was allang dood. Het was voorbij en gedaan. Maar waarom stak het hem dan nog steeds?

Het Rad des Tijds en het rad van een mannenleven draaien hetzelfde, zonder medelijden of genade, mompelde Lews Therin. Besta je echt daar? dacht Rhand. Als er meer is dan een stem en enkele oude herinneringen, geef me dan antwoord! Ben je daar? Stilte. Hij had nu goede raad van Moiraine of van iemand anders kunnen gebruiken.

Opeens besefte hij dat hij naar de wit marmeren zaalmuur staarde, naar het noordwesten. Naar Alanna. Ze was niet meer in Culains Hond. Nee! Bloedvuur! Hij wilde Moiraine niet vervangen door een vrouw die hem op die manier in de val had laten lopen. Hij kon geen enkele vrouw vertrouwen die met de Toren te maken had. Drie uitgezonderd: Elayne, Egwene en Nynaeve. Hij hoopte hen te kunnen vertrouwen. Al was het maar een beetje.

Om de een of andere reden keek hij op naar het grote ronde zoldergewelf met de gekleurde vensters met afwisselend beelden van veldslagen, koninginnen en de Witte Leeuw. De meer dan levensgrote vrouwen leken hem afkeurend en vol verbazing over zijn aanwezigheid aan te staren. Verbeelding natuurlijk, maar waarom? Omdat hij iets over Tigraine te weten was gekomen? Verbeelding of krankzinnigheid? ‘Er is iemand aangekomen die je volgens mij dient te ontvangen,’ merkte Bashere bij zijn elleboog op, en Rhand wendde met een ruk zijn ogen af van de vrouwen boven hem. Had hij echt woest naar die schilderingen staan kijken? Bashere had een ruiter bij zich, een langere man – wat naast Bashere niet echt moeilijk was – met een zwarte snorren-baard en scheve, groene ogen.

‘Alleen als het Elayne is,’ zei Rhand ruwer dan hij bedoelde, ‘of iemand met het bewijs dat de Duistere dood is. Ik ga vanmorgen naar Cairhien.’ Hij was het helemaal niet van plan geweest tot de woorden werden uitgesproken. Daar was Egwene. En de koninginnen boven hem niet. ‘Het is al weken geleden dat ik daar voor het laatst was. Als ik er geen oogje op houd, zal een of andere heer of vrouwe achter mijn rug aanspraak maken op de Zonnetroon.’ Bashere keek hem bevreemd aan. Hij legde te veel dingen uit.

‘Wat je zegt, maar je zult deze man wel eerst willen zien. Hij zegt dat hij van heer Brend komt en ik denk dat hij de waarheid spreekt.’ In een flits kwamen de Aiel overeind; zij wisten wie die naam gebruikte. Wat Rhand betrof: hij staarde Bashere verrast aan. Een bode van Sammael was wel het laatste dat hij verwachtte. ‘Breng hem naar binnen.’

‘Hamad,’ zei Bashere met een ruk van zijn hoofd, en de jongere Saldeaan draafde weg.

Even later keerde Hamad terug met een groep Saldeanen die behoedzaam een kerel in hun midden bewaakten. Bij een eerste blik was er niets aan de man te zien wat hun waakzaamheid rechtvaardigde. De man, met een stompe neus boven een brede grijnzende mond, droeg geen zichtbaar wapen, was gekleed in een lange grijze jas met een hoge kraag en had naar Illiaanse gewoonte een krulletjesbaard, maar geen snor. Toen hij dichterbij kwam, besefte Rhand echter dat in die grijns geen spiertje bewoog. Het hele gezicht leek verstard in opgetogenheid. In tegenstelling daarmee staarden zijn donkere ogen waterig van angst uit dat masker.

Op tien pas afstand hief Bashere zijn hand op en bleef de wacht staan. De Illianei; starend naar Rhand, leek het niet te merken tot Hamad de punt van zijn zwaard tegen de borst hield, waardoor hij moest stilstaan of doorboord worden. Hij wierp slechts één blik op de licht gebogen kling en staarde vervolgens Rhand weer aan met die doodsbange ogen in het grijnzende gezicht. Zijn handen hingen slap omlaag, maar schokten even heftig als zijn gezicht verstard was. Rhand wilde dichter bij de man gaan staan, maar opeens stelden Sulin en Urien zich zodanig voor hem op dat ze hem niet echt tegenhielden, maar hij zich wel tussen hen door zou moeten persen, ik vraag me af wat er met hem is gebeurd,’ zei Sulin, de man opnemend. Een aantal Speervrouwen en Roodschilden was tussen de pilaren vandaan gekomen, sommigen zelfs gesluierd. ‘Misschien geen Schaduwgebroed, maar wel door de Schaduw beroerd.’

‘Zoiets kan misschien dingen doen die we niet eens kennen,’ merkte Urien op. Het was een Aiel met een rode doek om het hoofd gebonden. ‘Met één aanraking doden, wellicht. Dat zou een leuke boodschap zijn om naar je vijand te sturen.’

Geen van beiden keek Rhand rechtstreeks aan, maar hij knikte. Ze hadden wellicht gelijk. ‘Hoe heet je?’ vroeg hij. Sulin en Urien gingen een stap opzij toen ze zagen dat hij daar zou blijven staan, ik kom inderdaad van... van Sammael,’ zei de man houterig door de grijns heen. ik breng inderdaad een boodschap voor... voor de Herrezen Draak. Voor u.’

Nou dat was rechtstreeks genoeg. Was het een Duistervriend of enkel een arme stakker die Sammael had verwikkeld in een van die nare weefsels waarover Asmodean had verteld? ‘Welke boodschap?’ vroeg Rhand.

De mond van de Illianer bewoog, deed alle mogelijke moeite. Wat eruit kwam, had niets te maken met zijn eerdere stem. Deze stem was lager, vol vertrouwen, had een andere tongval. ‘Wij, jij en ik, zullen op de komende Dag van de Wederkeer van de Grote Heer tegenover elkaar staan, maar waarom zouden we elkaar nu doden en Demandred en Graendal de kans geven om over onze botten heen om de wereld te strijden?’ Rhand herkende de stem in een van de flarden van Lews Therin die zich in zijn geheugen hadden vastgezet. De stem van Sammael. Lews Therin snauwde zwijgend. ‘Je hebt al veel te verteren,’ vervolgde de Illianer, of eigenlijk Sammael. ‘Waarom nog grotere brokken? Dat betekent moeizaam kauwen, ook zonder een aanval van Semirhage of Asmodean in je rug terwijl je druk bezig bent. Ik stel een wapenstilstand tussen ons beiden voor, een wapenstilstand tot de Dag van de Wederkeer. Als je niet tegen mij ten strijde trekt, doe ik dat niet tegen jou. Ik zal zweren dat ik niet oostelijker kom dan de Vlakte van Maredo en niet verder naar het noorden dan Lugard in het oosten of Jehanna in het westen. Zie je dat ik verreweg het grootste stuk aan jou overlaat? Ik beweer niet dat ik namens de andere Uitverkorenen spreek, maar je weet nu tenminste dat je van mij of van de landen waarover ik heers, niets te vrezen hebt. Ik zal zweren hen niet te helpen bij wat ze ook tegen je willen doen en hen evenmin tegen jou verdedigen. Je bent tot dusver aardig succesvol met het uitschakelen van Uitverkorenen op het slagveld. Ik koester geen enkele twijfel dat je zo goed zult doorgaan, nog beter dan eerst, nu je weet dat je zuidelijke flank veilig is en de anderen zonder mijn hulp strijden. Ik vermoed dat op de Dag van de Wederkeer, alleen jij en ik er zullen staan, zoals het ook behoort. Zoals het ook bedoeld is.’ De tanden van de man klapten klakkend op elkaar, verborgen achter die bevroren grijns. Zijn ogen leken waanzin uit te stralen.

Rhand staarde. Een wapenstilstand met Sammael? Zelfs als hij erop vertrouwde dat de man zich eraan zou houden, zelfs als het inhield dat er één gevaar opzij werd geschoven tot al het andere was afgehandeld, betekende het ook dat ontelbare duizenden aan Sammaels welwillendheid waren overgelaten, een eigenschap die de man nooit had bezeten. Hij voelde woede langs het oppervlak van de leegte glijden en besefte dat hij saidin had gegrepen. Die vloedgolf van verschroeide zoetheid en bevroren smerigheid leek zijn boosheid te weerkaatsen. Lews Therin. Het leek hem terecht dat de man krankzinnig was met zijn krankzinnigheid. Dezelfde boosheid trilde mee met zijn eigen woede tot hij er geen verschil meer tussen voelde.

‘Breng deze boodschap terug naar Sammael,’ zei hij kil. ‘Elke dode die hij na zijn ontwaken heeft veroorzaakt, leg ik voor hem neer om rekenschap te vragen. Elke moord die hij ooit heeft begaan of uitgelokt, leg ik voor hem neer om rekenschap te vragen. Hij is de gerechtigheid ontkomen in de Rorn M’doi, in Nol Caimaine en Shoadra...’ Wederom herinneringen van Lews Therin, maar de pijn van wat daar was voorgevallen, de doodsangst die Lews Therins ogen daar hadden gezien, schroeiden de leegte alsof ze van Rhand zelf stamden. ‘... Nu echter wil ik dat gerechtigheid geschiedt. Zeg hem dat. Geen wapenstilstand met de Verzakers. Geen wapenstilstand met de Schaduw.’ De bode tilde een schokkende hand op om het zweet van zijn gezicht te vegen. Nee, geen zweet. Zijn hand viel rood omlaag. Vuurrode druppels persten zich door zijn huid heen en hij trilde van top tot teen. Hamad snakte naar adem en deed een stap naar achteren, en hij was niet de enige. Bashere streek, star grijnzend, met z’n knokkels langs zijn snor, en zelfs de Aiel keken met open mond toe. Bloedrood stortte de Illianer in een schokkende hoop neer. Het bloed verspreidde zich om hem heen als een donkere, glinsterende plas vol vegen en strepen door zijn geschok en gebeef.

Rhand keek toe hoe de man stierf, diep begraven in de leegte, niets voelend. De leegte schermde gevoel af en hij kon er trouwens toch niets tegen doen. Zelfs als hij had kunnen helen, zou het niet gestopt kunnen worden.

‘Ik denk,’ zei Bashere langzaam, ‘dat Sammael al een antwoord heeft, wanneer deze man niet terugkeert. Ik heb gehoord van het doden van een boodschapper die slecht nieuws heeft gebracht, maar nog nooit van het doden van een boodschapper die je slecht nieuws gaat brengen.’

Rhand knikte. De dood veranderde niets; het veranderde even weinig als de gegevens van Tigraine deden. ‘Zorg dat iemand hem ter aarde bestelt. Een mooie gedachte zal geen kwaad doen, en evenmin helpen.’ Waarom leken die koninginnen in de vensters hem nog steeds beschuldigend aan te kijken? Ze moesten in hun eigen leven ook erge dingen hebben meegemaakt, misschien wel in deze ruimte. Hij kon Alanna nog steeds aanwijzen, haar voelen; de leegte was geen schild. Kon hij Egwene vertrouwen? Ze hield dingen achter. ‘Misschien breng ik de nacht in Cairhien door.’

‘Een vreemd einde – voor een vreemde man,’ zei Aviendha die om de verhoging aan kwam lopen. Kleine deuren erachter leidden naar kleedkamers en vandaar naar de gangen.

Rhand wilde tussen haar en wat er op de rood en witte tegels lag stappen, maar bleef toch staan. Na een nieuwsgierige blik negeerde Aviendha het lijk. Toen ze Speervrouw was geweest had ze zeker evenveel mannen zien sterven als hij zijn hele leven had gezien. Tegen de tijd dat ze de speer had opgegeven, had ze er waarschijnlijk evenveel gedood als hij had zien doodgaan.

Ze richtte al haar aandacht op hem, liet haar ogen over hem heen gaan om er zeker van te zijn of hij niet ergens gewond was. Sommige Speervrouwen glimlachten haar toe en ze maakten een pad vrij naar Rhand, Roodschilden opzij duwend als dat nodig was, maar ze bleef staan, schikte haar omslagdoek goed en bleef hem opnemen. Het was goed dat wat de Speervrouwen ook bedachten, ze alleen bij hem bleef omdat de Wijzen haar die opdracht hem in het oog te houden hadden gegeven, want hij merkte dat hij daar ter plekke zijn armen om haar heen wilde slaan. Maar goed dat ze hem niet wilde. Hij had haar de ivoren armband gegeven die ze droeg, met rozen en doorns, wat bij haar aard paste. Het was haar enige sieraad, afgezien van een zilveren ketting met de ingewikkelde vormen die de Kandori sneeuwvlokken noemden. Hij wist niet wie die aan haar had gegeven.

Licht! dacht hij walgend. Zowel verlangen naar Aviendha als Elayne, terwijl hij wist dat hij geen van beiden kon hebben. Je bent nog erger dan Mart ooit bedacht heeft. Zelfs Mart had genoeg gezond verstand om uit de buurt van een vrouw te blijven als hij dacht dat hij haar kwaad kon doen.

‘Ik moet ook naar Cairhien,’ zei ze.

Rhand grijnsde. Het aantrekkelijke van een nacht in Cairhien was dat het een nacht zou zijn zonder haar in zijn slaapkamer. ‘Het heeft niets te maken met...’ begon ze scherp, en ze beet toen in haar onderlip met vonken schietende blauwgroene ogen. ik moet met de Wijzen praten. Met Amys.’

‘Natuurlijk,’ zei hij tegen haar. ‘Er is geen reden dat je het niet zou doen.’ Er bestond altijd een kans dat het hem zou lukken haar in Cairhien achter te laten.

Bashere tikte hem op de arm. ‘Je zou vanmiddag komen kijken naar de wapenschouw van mijn ruiters.’ Het klonk terloops, maar zijn schuine ogen benadrukten de woorden.

Het was belangrijk, maar Rhand voelde meer noodzaak uit Caemlin weg te zijn, uit Andor. ‘Morgen. Of overmorgen.’ Hij moest weg van die koninginnen met in hun ogen de vraag of iemand van hun bloed – Licht! Dat was hij! – hun land in stukken zou scheuren zoals hij al met zoveel andere naties had gedaan. Weg van Alanna. Al was het maar voor één nacht. Hij moest weg.

17

Het rad van een leven

Met een stroompje Lucht pakte Rhand zijn zwaardriem, die naast de troon stond, en de Drakenstaf. Hij maakte vlak voor de verhoging een doorgang, een kantelende felle lichtstreep, die zich verwijdde en uitzicht bood op een leeg vertrek met donkere lambrisering op ruim zeshonderd span afstand van Caemlin, in het Zonnepaleis, het koninklijk paleis van Cairhien. Omdat het speciaal voor dit doel was bestemd, stonden er geen meubels in, maar de donkerblauwe vloertegels en houten wandpanelen glansden van het vele poetsen. Het vertrek had geen ramen maar was toch helder verlicht; acht vergulde staande lampen brandden er dag en nacht, waarbij spiegels de olievlammetjes versterkten. Hij bleef staan om zijn zwaard om te gespen, terwijl Sulin en Urien de deuren naar de gang openden en de gesluierde Speervrouwen en Roodschilden voor hem aanvoerden.

In dit geval meende hij dat hun bezorgdheid belachelijk was. De brede gang buiten, de enige toegang tot het vertrek, was reeds overvol met zo’n dertig Far Aldazar Din, Broeders van de Arend, en een twintigtal Mayeners van Berelain in rood geschilderde borstkurassen en met potachtige helmen op, met randen die tot onder aan hun nek reikten. Als er ergens een plaats was waar hij volgens hem geen Speervrouwen nodig had, was het Cairhien, zelfs nog meer dan Tyr. Een Broeder van de Arend sprong verderop al door de gang weg tegen de tijd dat Rhand verscheen en een Mayener, die onhandig zijn speer en kortzwaard vasthield, volgde de langere Aiel. Feitelijk hing een klein legertje rond achter de Far Aldazar Din, bedienden in verschillende livreien, een Tyreense Verdediger van de Steen in zijn fonkelende borstkuras en zwart met gouden jas, een Cairhiense soldaat met een geschoren hoog voorhoofd en een kaler en veel erger gebutst kuras dan dat van de Tyreners, plus twee jonge Aielsen in een donkere, dikke rok en loshangend wit hemd die Rhand meende te herkennen als leerlingen van de Wijzen. Nieuws van zijn aankomst zou zich snel verspreiden. Dat gebeurde altijd.

Gelukkig was Alanna ver weg. Verin ook, maar Alanna was het belangrijkste. Hij voelde haar nog steeds, zelfs op die afstand, enkel een vage indruk dat ze zich ergens in het westen bevond. Zoals je een hand voelde die op een haartje na je nek raakte. Bestond er geen manier om haar kwijt te raken? Hij reikte weer naar saidin, maar dat maakte geen enkel verschil.

Je ontsnapt nooit aan de val die je zelf opzet. Lews Therins gemompel klonk verward. Alleen een grotere kracht kan een kracht breken en dan zit je opnieuw in de val. Voor altijd in de val zodat je niet kunt sterven.

Rhand huiverde. Soms leek het of die stem echt tegen hem sprak. Als het af en toe maar iets betekende, zou de aanwezigheid in zijn hoofd veel gemakkelijker te verdragen zijn.

‘Ik zie je, Car’a’carn,’ zei een Broeder van de Arend. Zijn grijze ogen konden recht in die van Rhand kijken, het schuine litteken over zijn neus was spierwit in het door de zon verbrande gezicht, ik ben Corman van de Mosaada Goshien. Moge je vandaag schaduw vinden.’ Rhand kreeg niet de kans naar behoren te antwoorden voor de Mayeense officier met de rode wangetjes zich een weg naar hem toe drong. Nou ja, niet echt drong – hij was te slank om een man opzij te duwen die een hoofd groter en anderhalf maal zo fors was – maar hij perste zich wel naast Corman tot voor Rhand, waarbij hij onder zijn arm een vuurrode helm hield met een enkele slanke rode pluim. ‘Mijn heer Draak, ik ben Havien Nurelle, luitenantheer van de Vleugelgarde’ – er waren vleugels aangebracht aan beide zijden van de helm – ‘in dienst van Berelain sur Paendrag Paeron, Eerste van Mayene, en eveneens tot uw dienst.’ Corman schonk hem van opzij een vermaakte blik. ik zie je, Havien Nurelle,’ zei Rhand ernstig en de jongen knipperde met zijn ogen. Jongen? Nu hij hem goed bekeek, was hij misschien amper jonger dan Rhand. Het was een schok voor hem. ‘Als jij en Corman mij...’ Opeens besefte hij dat Aviendha ervandoor was. Hij brak bijna zijn rug om de vrouw te vermijden en nu hij voor het eerst sinds weken had goed gevonden haar in zijn buurt toe te laten, glipte ze weg zodra hij de andere kant opkeek. ‘Breng me naar Berelain en Rhuarc,’ beval hij ruw. ‘Als ze niet bij elkaar zijn, breng me dan naar de persoon die het dichtst bij is en haal de ander.’ Ze was op een holletje naar de Wijzen, nam hij aan, om verslag te doen van wat hij ondertussen had uitgespookt. Hij liet die vrouw hier écht achter. Wat je wenst, kun je met krijgen. Wat je niet krijgt, is wat je wenst. Lews Therin lachte als een waanzinnige. Het deed Rhand niet meer zoveel als het hem vroeger had gedaan. Niet zoveel tenminste. Wat verdragen moest worden, kon verdragen worden.

In druk overleg over wie het meest nabij was, lieten Corman en Havien hun mannen achter, maar het was nog steeds een hele stoet, nu alle Speervrouwen en Roodschilden hem op de voet volgden en de gang met de vlakke zoldering vulden. De gang gaf een donker, zwaar gevoel ondanks de brandende staande lampen. Nergens was veel kleur te bekennen, afgezien van enige wandkleden. De Cairhienin probeerden dat goed te maken door alles heel strak en afgepast neer te zetten of op te hangen, of het nu geborduurde bloemen en vogels waren, de herten en luipaarden op een jachttafereel of edellieden in een veldslag. Bij de Cairhiense bedienden die zich opzij drukten, toonde de livrei meestal gekleurde stroken op de polskragen en een geborduurd Huisembleem op de borst, soms een kraag of mouwen in de kleuren van een Huis, heel zelden een gele jas of kleding. Alleen de hogere bedienden zouden meer kleur tonen. Cairhienin hielden van netheid en hadden een hekel aan overdaad. Hier en daar stond in een nis een gouden schaal of een vaas van Zeevolk-porselein, maar alles met heel strenge en rechte lijnen die probeerden de eventuele gebogen lijnen te verdoezelen. Overal waar de gang overging in een colonnade van vierkante zuilen, omdat er een tuin beneden lag, waren wandelpaden in een strak patroon te zien. Ieder bloemenperk was even groot, struiken en kleine boompjes waren heel strak gesnoeid en stonden onderling op dezelfde afstand. Als de droogte en de hitte bloemen hadden toegestaan, zouden ze volgens hem zeker in rechte lijnen hebben gebloeid. Rhand wenste dat Dyelin die schalen en vazen zag. De Shaidostam had door heel Cairhien alles wat draagbaar was meegenomen, en verbrand wat ze konden wanneer ze het niet konden dragen, maar dergelijk gedrag was schennis van ji’e’toh. De Aiel die hem volgden en de stad hadden gered, hadden ook dingen gepakt. Maar volgens hun regels, wat inhield dat ze van een veroverde plaats een vijfde deel mochten meenemen van alles wat er was en geen lepeltje meer. Bael had er zelfs aarzelend mee ingestemd om dat in Andor niet toe te passen, maar Rhand dacht dat niemand zonder een lijst zou geloven dat er helemaal niets was meegenomen.

Ondanks al hun overleg slaagden Corman en Havien er niet in Rhuare of Berelain te vinden totdat zij in feite zelf werden gevonden door de gezochten.

Het tweetal kwam zonder gevolg Rhand in een zuilengang tegemoet, wat hem het gevoel gaf dat hij aan het hoofd van een optocht liep. Rhuarc in zijn cadin’sor, met grijze lokken in zijn donkerrode haar, stak ver uit boven Berelain, een bleke, heel knappe jonge vrouw in een blauw en wit gewaad dat zo laag was gesneden dat Rhand zijn keel moest schrapen toen ze een knix maakte. Met de sjoefa losjes rond de hals droeg Rhuarc als wapen alleen een zwaar Aielmes. Zij droeg de Diadeem van de Eerste, een gouden havik in vlucht, in het glanzend zwarte haar dat golvend tot op haar blote schouders viel. Het was misschien maar goed dat Aviendha weg was gegaan. Soms trad ze heel hardhandig op tegen vrouwen die zich aan hem opdrongen.

Opeens besefte hij dat Lews Therin toonloos aan het neuriën was. Er zat iets verontrustends in, maar wat? Neuriën als een man die een mooie vrouw bewondert die hem niet ziet.

Hou op! schreeuwde Rhand inwendig. Hou op met door m’n ogen te kijken! Hij wist niet of het gehoord was – was daar wel iemand die het kon horen? – maar het neuriën stopte.

Havien ging neer op een knie, maar Berelain gebaarde hem verstrooid weer op te staan. ‘Mag ik erop vertrouwen dat alles goed is met mijn heer Draak en met Andor?’ Ze had het soort stem waar een man altijd naar luisterde. ‘En met uw vrienden, Perijn Aybara en Mart Cauton?’

‘Alles is in orde,’ vertelde hij haar. Ze vroeg altijd naar Mart en Perijn, hoe vaak hij haar ook had gezegd dat de een onderweg was naar Tyr en dat hij de ander sinds de Woestenij niet meer had gezien. ‘En met u?’

Berelain wierp een blik op Rhuarc, terwijl ze aan de andere kant van hem ging lopen, het volgende stuk van de gang in. ‘Zo goed als verwacht mag worden, mijn heer Draak.’

‘Het is in orde, Rhand Altor,’ zei Rhuarc. Er was niet veel van zijn gezicht af te lezen, maar dat gebeurde zelden.

Rhand wist dat beiden begrepen waarom hij Berelain hier als het hoogste gezag had aangesteld. Kille redenen. De eerste heerser die hem vrijwillig een bondgenootschap had aangeboden, kon hij vertrouwen, omdat ze hem nodig had. Nu meer dan ooit, sinds dat bondgenootschap om Tyr van Mayenes keel te houden. De Hoogheren hadden altijd getracht Tyr als hun gewest te behandelen. Als een vreemdelinge uit een klein land dat honderden roeden naar het zuiden lag, had ze in Cairhien bovendien geen reden om de ene groepering meer te bevoordelen dan een andere. Een greep naar de macht zou niet lukken en ze wist hoe een land bestuurd moest worden. Harde redenen. Als hij aan de gevoelens van de Aiel over de Cairhienin dacht en omgekeerd, zou Rhuarc als heerser tot bloedvergieten hebben geleid en Cairhien had daar al meer dan genoeg van gezien.

De regeling leek goed uit te werken. Evenals bij Semaradrid en Weiramon in Tyr, aanvaardden de Cairhienin een persoon uit Mayene als bewindvoerster zowel omdat zij geen Aielse was als omdat Rhand haar had aangesteld. Berelain wist wat ze te doen had en luisterde tenminste naar Rhuarcs raad als hij voor de stamhoofden sprak die in Cairhien waren achtergebleven. Ongetwijfeld had ze ook nog met de Wijzen te maken – hun bemoeizucht zou verdwijnen op de dag dat de Aes Sedai die verloren – maar tot nog toe had zij hen niet genoemd. ‘En Egwene?’ vroeg Rhand. is zij al iets beter?’ Berelains lippen persten zich ietwat op elkaar. Ze mocht Egwene niet. Nou ja, Egwene kon haar niet uitstaan. Voor zover hij wist bestond er geen aanleiding voor, maar het was er.

Rhuarc stak beide handen uit. ‘Voor zover Amys het me vertelt.’ Amys was niet alleen een Wijze maar ook zijn vrouw. Een ervan, hij had twee vrouwen, een Aielgewoonte die Rhand vreemd vond. ‘Ze zegt dat Egwene nog steeds rust nodig heeft, lichte oefeningen, voldoende eten en frisse lucht. Ik geloof dat ze op de koele uurtjes van de dag wat rondwandelt.’ Berelain schonk hem een zuinige blik; de lichte glans van zweet op haar gezicht deed niets af aan haar schoonheid, maar Rhuarc zweette natuurlijk helemaal niet.

‘Ik zou haar graag willen spreken. Als de Wijzen het me toestaan,’ voegde Rhand eraan toe. De Wijzen stonden even fors op hun voorrechten als elke Aes Sedai die hij ooit had ontmoet, en ze hielden er bij sibbehoofden, stamhoofden en misschien voornamelijk wel de Car’a’carn stevig aan vast. ‘Maar we gaan eerst...’ Ergens had hij heel vaag lawaai opgevangen, toen ze in de buurt kwamen van zo’n plek waar een gangmuur overging in een zuilenrij met een balustrade. Het gekletter van oefenzwaarden. In het voorbijlopen keek hij omlaag. Dat was hij tenminste van plan, maar wat hij op de plavuizen van de hof beneden zag, bracht hem zwijgend tot stilstand. Onder de ogen van een Cairhienin met een stijve rug in een eenvoudige grijze jas, zwaaide een tiental bezwete vrouwen in paren met oefenzwaarden, sommigen in rijkleding, anderen in mannenkleren. De meesten waren onhandig maar verbeten de zwaardvormen aan het oefenen, terwijl anderen vloeiend van houding in houding overgingen, maar aarzelend met de houten lattenbundel zwaaiden. Allen toonden een alles omhullende, grimmige vastberadenheid, hoewel de grimmigheid waarschijnlijk in meelijwekkend gelach losbarstte, wanneer iemand besefte een fout te hebben gemaakt.

De man met de stijve rug klapte in zijn handen en de hijgende vrouwen stopten en vonden steun op hun oefenzwaarden. Verschillenden bewogen hun armen omdat ze er niet aan gewend waren. Uit het niets leken dienaren te verschijnen die buigend en kniebuigend dienbladen voorhielden met kannen en bekers. Voor Cairhiense dienaren droegen ze vreemde livreien. Wit. Gewaden of jassen en broeken, maar volkomen wit.

‘Wat is dat?’ vroeg hij. Rhuarc maakte een geluid van afkeer. ‘Sommige Cairhiense vrouwen zijn zeer onder de indruk van de Speervrouwen,’ zei Berelain met een glimlach. ‘Ze willen Speervrouw worden. Maar dan wel met een zwaard, neem ik aan, niet met speren.’ Sulin verstijfde verontwaardigd en handtaal flitste tussen de Speervrouwen heen en weer; de gebaren leken woedend. ‘Het zijn dochters van adellijke huizen,’ vervolgde Berelain. ik heb ze hier ondergebracht want hun ouders willen het niet toestaan. Er zijn nu ruim een tiental scholen in de stad die vrouwen de zwaardkunst bijbrengen, maar velen sluipen er stiekem heen om zich te oefenen. Het zijn natuurlijk niet alleen vrouwen. In het algemeen lijken de jongere Cairhienin zeer onder de indruk van de Aiel. Ze nemen ji’e’toh aan.’

‘Ze verknoeien het,’ gromde Rhuarc. ‘Velen vragen naar onze manieren en wie zou niet willen onderwijzen wat juist is! Zelfs aan een boomdoder.’ Hij leek te willen spugen. ‘Maar ze luisteren naar wat verteld wordt en veranderen het.’

‘Nee, dat doen ze niet,’ sprak Berelain hem tegen. ‘Ze passen het alleen aan, denk ik.’ Rhuarcs wenkbrauwen rezen iets en ze zuchtte. Havien trok een diep beledigd gezicht omdat zijn vorstin werd tegengesproken. Noch Rhuarc of Berelain merkte het op, zij hadden alleen aandacht voor Rhand. Hij had het gevoel dat er een woordenwisseling gaande was die het tweetal al eerder had gevoerd. ‘Ze veranderen het,’ herhaalde Rhuarc nadrukkelijk. ‘Die dwazen daar beneden in het wit beweren dat ze gai’shain zijn. Gai’shain!’ De andere Aiel mompelden en opnieuw flitste de handtaal bij de Speervrouwen rond. Havien begon wat verontrust om zich heen te kijken, in welke veldslag of strijd werden ze overwonnen? Welke toh hebben ze opgeroepen? U hebt mijn verbod op vechten in de stad onderschreven, Berelain Paeron, niettemin gaan ze vaak een tweegevecht aan in verborgen hoeken en plaatsen waarna de verliezer het wit aantrekt. Als iemand een ander aanraakt, terwijl ze allebei gewapend zijn, vraagt de geraakte om een tweestrijd en als die wordt geweigerd, trekt hij het wit aan. Wat heeft dat te maken met eer en verplichting? Ze veranderen alles zo dat een Sharaan nog zou blozen. Het zou gestopt moeten worden, Rhand Altor.’

Berelains kaak kreeg een strakke lijn, en haar handen op haar rok balden zich tot vuisten. ‘Jongemannen vechten altijd.’ Haar toon was zo neerbuigend dat men bijna zou kunnen vergeten dat ze zelf ook jong was. ‘Maar nadat ze hiermee zijn begonnen, is er niemand in een tweegevecht meer gedood. Geen een. Dat alleen maakt het waard ermee door te gaan. Bovendien heb ik vaders en moeders, waarvan sommigen met macht, afgebekt, die wensten dat hun dochters naar huis werden gestuurd. Ik wil die jonge vrouwen niet onthouden wat ik hun heb beloofd.’

‘Je mag ze houden als je dat wilt,’ merkte Rhuarc op. ‘Leer ze het zwaard, als ze dat willen. Maar laat ze niet beweren dat ze ji’e’toh volgen. Maak er een eind aan dat mensen het wit aantrekken en beweren gai’shain te zijn. Wat zij doen is beledigend.’ Zijn kille blauwe ogen keken Berelain recht aan, maar haar grote zwarte ogen bleven voortdurend op Rhand gericht.

Hij aarzelde slechts even. Hij meende te begrijpen wat de jongere Cairhienin tot ji’e’toh dreef. Binnen zo’n twintig jaar waren ze tweemaal door de Aiel verslagen, en ze zouden zich wel afvragen waar het geheim lag. Of misschien dachten ze dat hun nederlagen enkel aantoonden dat de levenswijze van de Aiel beter was. De Aiel waren zichtbaar van streek. Zij zagen het als een bespotting van hun overtuigingen, maar feitelijk leken sommige Aielmanieren waardoor ze gai’shain werden, even merkwaardig. Het spreken met een man van zijn schoonvader of een vrouw van haar schoonmoeder – of zoals de Aiel het zeiden, van de tweedevader en tweedemoeder – werd als zo vijandig beschouwd dat er wapens getrokken konden worden, tenzij die ouderen er als eersten over hadden gesproken. Als de beledigde partij in plaats daarvan de spreker daarna aanraakte, was dat binnen ji’e’toh hetzelfde als het aanraken van een gewapende vijand zonder hem kwaad te doen. Daarmee werd veel ji verworven en het vroeg om veel toh, maar de aangeraakte kon eisen dat hij gai’shain werd gemaakt om de eer van de ander en hun eigen verplichting te verminderen. Onder ji’e’toh moest een gepaste eis om gai’shain te mogen zijn worden ingewilligd, dus kon een man of een vrouw als gai’shain eindigen, omdat hij een man of vrouw van zijn schoonvader of -moeder had genoemd. Dat was nauwelijks minder dwaas dan wat deze Cairhienin deden. Eigenlijk kwam het neer op één ding. Hij had Berelain de leiding gegeven, hij moest haar steunen. Zo eenvoudig was dat. ‘Cairhienin beledigen jou louter door het feit dat ze Cairhienin zijn, Rhuarc. Laat ze maar. Wie weet, misschien leren ze uiteindelijk zoveel dat jullie ze niet meer hoeven te haten.’

Rhuarc gromde zuur en Berelain glimlachte. Tot Rhands verrassing leek ze heel even van plan haar tong tegen de Aielman uit te steken. Maar dat verbeeldde hij zich natuurlijk. Ze was maar enkele jaren ouder dan hij, maar regeerde al over Mayene toen hij nog schaapherder in Emondsveld was.

Hij stuurde Corman en Havien terug naar hun groep en Rhand liep verder met Rhuarc en Berelain naast hem en de rest achter hem. Een optocht. Alleen trommels en trompetten ontbraken. Het gekletter van oefenzwaarden klonk achter hem weer op. Ook een verandering, hoe klein dan ook. Zelfs Moiraine die de Voorspellingen van de Draak lang had bestudeerd, had niet geweten of zijn breken van de wereld een nieuwe Eeuw zou brengen, maar hij wist zeker dat hij veranderingen bracht, hoe dan ook. Blijkbaar evenveel toevallig als opzettelijk.

Nadat ze de deur hadden bereikt van de werkkamer die Berelain en Rhuarc deelden – opgaande zonnen versierden de hoge panelen van het glanzend donkere hout, wat aangaf dat die kamer eenmaal voor koninklijk gebruik was bestemd – bleef Rhand staan en draaide zich om naar Sulin en Urien. Als hij hier niet alle lijfwachten kon wegsturen, kon dat nergens, ik ben van plan ongeveer een uur na zonsopgang naar Caemlin terug te keren. Tot dan kunnen jullie de tenten bezoeken, je vrienden opzoeken en proberen geen bloedige vetes te beginnen. Als jullie erop staan, mogen er twee blijven om me tegen de muizen te beschermen. Ik denk niet dat er op deze plek iets groters op me af zal springen.’

Urien grijnsde even en knikte, hoewel hij een gebaar op hoofdhoogte maakte naar een Cairhienin en mompelde: ‘Muizen kunnen hier heel groot zijn.’

Even dacht Rhand dat Sulin bezwaar zou maken. Haar vlakke blik duurde echter maar kort voor ze knikte, nog steeds met een stijf dichtgeknepen mond. Ongetwijfeld zou hem alles worden uitgemeten wanneer alleen de Speervrouwen het konden horen. Het grote werkvertrek was een toonbeeld van grote tegenstellingen, ook nu hij het voor de tweede keer zag. Op het hoge witgepleisterde plafond vormden rechte lijnen en hoeken ingewikkelde vaste patronen, net als op de muren en op een brede open haard van blauw marmer. In het midden van de kamer stond een stevige tafel die bedolven was onder papieren en kaarten die een soort grens aangaven. In de twee hoge smalle vensters aan een kant van de haard stonden op een brede vensterbank aardewerken potten met planten die fijne rood-witte bloempjes droegen. Aan die kant van de tafel hing aan de lange muur een muurtapijt met schepen op zee, mannen die netten met olievis ophaalden, de bron van Mayenes welvaart. Een houten borduurring met een naald en een rode draad op een werkje dat half af was, lag op een stoel met een hoge rug die breed genoeg was om er lekker met opgetrokken benen in te zitten als Berelain dat wenste. Er lag een vloertapijt met bloemenpatronen van goud, rood en blauw, en op een klein tafeltje naast de stoel waren een zilveren wijnkan en roemers op een zilveren schaal zichtbaar, alsmede een dun in leer gebonden boek met goudopdruk, wat aangaf dat dat Berelains plekje was. De vloer aan de andere kant van de tafel was onzichtbaar onder vele lagen felgekleurde kleedjes en rode, blauwe en groene kussens met kwasten, die overal in het rond lagen. Een tobakszak, een korte pijp en een tang lagen naast een afgedekte koperen ketel boven op een kleine, met koper beslagen kist. Op een iets grotere kist met ijzeren banden stond een ivoren beeldje van een slungelig dier dat volgens Rhand in het echt niet bestond. Zo’n twintig boeken in alle maten, van zo klein dat ze in een jas pasten, tot zo groot dat zelfs Rhuarc twee handen zou moeten gebruiken om ze op te rapen, stonden in een nette rij op de grond langs de muur. Aiel maakten alles wat ze nodig hadden in de Woestenij zelf, met uitzondering van boeken. Marskramers die boeken verkochten, verdienden bij de Aiel fortuinen. ‘Goed,’ zei Rhand, nadat de deur was gesloten en hij alleen was met Berelain en Rhuarc. ‘Hoe is de toestand echt?’

‘Zoals ik al zei,’ antwoordde Berelain. ‘Zo goed als verwacht mag worden. Er wordt op straat meer over Caraline Damodred en Toram Riatin gepraat, maar de meeste mensen zijn de oorlog zo zat dat ze er voorlopig geen willen zien.’

‘Er wordt gezegd dat tienduizend soldaten uit Andor zich bij hen hebben gevoegd,’ begon Rhuarc, die met de duim zijn pijn stopte. ‘Geruchten vermenigvuldigen alles altijd met tien, zo niet twintig, maar het kan moeilijkheden geven als het waar is. De verkenners zeggen dat hun aantal nog niet zo groot is, maar als we ze aan hun lot overlaten, kan het erger worden dan vervelend. De geelvlieg is bijna te klein om te zien, maar als hij een eitje in je huid achterlaat, verlies je een arm of been voor hij uitvliegt – als hij je niet doodt.’ Rhand gromde nietszeggend. De opstand van Darlin in Tyr was niet de enige waarmee hij had af te rekenen. Huis Riatin en Huis Damodred, de laatste twee Huizen die de Zonnetroon hadden bezet, waren voor Rhands komst verbitterde tegenstanders geweest en zouden het waarschijnlijk weer zijn als hij verdween. Nu hadden ze hun onderlinge strijd neergelegd – ogenschijnlijk tenminste, wat er onder het oppervlak plaatsvond, kon bij Cairhienin iets geheel anders zijn – om net als Darlin krachten te verzamelen op een plek die Toram en Caraline veilig achtten. In hun geval waren dat de eerste heuvels van de Rug van de Wereld, zo ver mogelijk van de stad vandaan, maar toch nog in het land zelf. Ze hadden hetzelfde samenraapsel aan mannen onder zich als Darlin: edelen van voornamelijk lagere adel, dakloze landmensen, enkele echte geharde huurlingen en misschien een paar voormalige struikrovers. En wellicht had Nial hier eveneens de hand in, net als bij Darlin.

Die lage heuvels waren lang zo ondoordringbaar niet als Haddon Mirk, maar Rhand hield zich afzijdig. Hij had te veel vijanden op te veel plaatsen. Als hij inhield om hier Rhuarcs geeivlieg plat te slaan, kon hij ergens anders rekenen op luipaardklauwen in zijn rug. Hij was van plan het luipaard als eerste aan te pakken. Al had hij graag geweten waar de andere luipaarden zich bevonden.

‘Hoe staat het met de Shaido’s?’ vroeg hij, en hij legde de Drakenstaf op een half opengerolde kaart. Daarop stond het noorden van Cairhien en de bergketen die Therins Dolk werd genoemd. De Shaido-Aiel waren wellicht geen luipaard zoals Sammael, maar waren wel sterker dan Hoogheer Darlin of vrouwe Caraline. Berelain overhandigde hem een roemer wijn en hij bedankte haar. ‘Hebben de Wijzen ergens iets over Sevanna’s bedoelingen verteld?’ Volgens hem hadden er toch minstens een of twee een beetje kunnen luisteren en rondkijken, wanneer ze naar Therins Dolk reisden. Hij durfde er wat om te verwedden dat de Shaido-Wijzen dat deden wanneer ze ten zuiden van de Gaelin kwamen. Over allebei de dingen zei hij natuurlijk niets. De Shaido had dan misschien ji’e’toh achter zich gelaten, maar Rhuarc koesterde het aloude Aielstandpunt over verspieders. Het standpunt van de Wijzen was een heel andere zaak, hoewel moeilijk viel vast te stellen wat dat precies was.

‘Ze zeggen dat de Shaido vesten aan het inrichten is.’ Rhuarc zweeg en gebruikte een tang om een heet kooltje uit de met zand gevulde koperen ketel op zijn pijp te drukken. Toen die brandde, vervolgde hij: ‘Ze denken dat de Shaido’s het plan hebben nooit meer naar het Drievoudige Land terug te keren. Ik deel die mening.’ Rhand streek met zijn hand door zijn haren. Caraline en Toram als een zweer en de Shaido’s die zich voorgoed aan deze kant van de Drakenmuur vestigden. Een veel gevaarlijker mengseltje dan Darlin. En de onzichtbare vinger van Alanna leek hem bijna aan te raken, is er nog ander goed nieuws?’

‘Er is strijd in Shamara,’ zei Rhuarc met de pijp in zijn mond. ‘Waar?’ vroeg Rhand.

‘Shamara. Of Shara. Ze geven hun land vele namen. Co’dansin, Tomaka, Kigali en nog weer anders. Ze kunnen allemaal te goeder trouw zijn of allemaal niet. Ze liegen zomaar, dat volk. Rol elke rol zijde af die je van hen koopt, anders zul je merken dat alleen de buitenkant echte zijde is. En als je de volgende keer in de handelspost bent en toevallig de man tegenkomt die handel met je dreef, zal hij ontkennen jou te hebben gesproken of al eerder iets aan jou te hebben verkocht. Als je volhoudt, zullen de anderen hem doden om jou tevreden te stellen en vervolgens zeggen dat hij alles zou doen om zijn zijde te verkopen. Ten slotte proberen ze je water voor wijn aan te smeren.’

‘Waarom is strijd in Shara goed nieuws?’ vroeg Rhand zachtjes. Hij wilde het antwoord niet echt weten. Berelain luisterde belangstellend. Afgezien van de Aiel en het Zeevolk wist niemand meer van de afgesloten landen achter de Woestenij dan dat er ivoor en zijde vandaan kwamen. Dat, en de verhalen in De Reizen van ]aim Kimstapper, die waarschijnlijk voor het grootste deel verzonnen waren. Nu Rhand er echter aan dacht, herinnerde hij zich dat het liegen en de verschillende namen eerder waren genoemd. De voorbeelden van Kimstapper pasten echter niet bij die van Rhuarc, voor zover hij nog wist.

‘Er wordt nooit strijd gevoerd in Shara, Rhand Altor. Men zegt dat ook daar de Trollok-oorlogen hebben gewoed,’ – er waren eveneens Trolloks opgedoken in de Aiel Woestenij, waarna ze het Aielland de Stervensgrond noemden – ‘maar als er daarna ook maar één veldslag is geweest, dan is die nooit tot de handelsposten doorgedrongen. Er komen maar weinig berichten van Shara’s handelsposten binnen. Ze zeggen dat hun land altijd een en onverdeeld is geweest, dat er niet zoveel naties zijn en het er altijd vreedzaam is. Nadat je als de Car’a’carn uit Rhuidean was gekomen, heeft het nieuws over jou en over de titel die de natlanders jou geven zich verspreid. De Herrezen Draak. Het nieuws is naar de handelsposten langs de Grote Slenk en de Klippen van de Dageraad getrokken.’ Rhuarcs ogen waren kalm en vast, hij was er niet bezorgd over. ‘Nu komen er berichten uit het Drievoudige Land terug. Er wordt gevochten in Shara en de Sharanen in de handelsposten vragen wanneer de Herrezen Draak de wereld zal gaan breken.’

Opeens smaakte de wijn zuur. Weer een land als Tarabon en Arad Doman, verscheurd en verdeeld door nieuws over hem. Hoe ver deinden de rimpelingen door? Waren er oorlogen vanwege hem gaande, waar hij nooit van zou horen, in landen waar hij nooit van had gehoord? De dood rijdt mee op mijn schouder, mompelde Lews Therin. De dood wandelt in mijn voetafdrukken. Ik ben de dood. Huiverend zette Rhand zijn roemer op de tafel. Hoe ver wilden de Voorspellingen gaan met al die kwellende duidingen en grootse, op zichzelf terugkerende verzen? Werd hij verondersteld Shara, of hoe het land ook heette, aan Cairhien en de andere landen toe te voegen? De gehele wereld? Hoe was dat mogelijk, wanneer hij Tyr en Cairhien niet eens volledig beheerste? Dat zou meer tijd kosten dan een mensenleven. Andor. Ook al was hij voorbestemd in elk land een scheuring te brengen, de hele wereld te verscheuren, dan nog wilde hij Andor veilig voor Elayne bewaren. Hoe dan ook.

‘Shara, of hoe het ook heet, ligt hier heel ver vandaan. Ik doe één stap tegelijk en Sammael is de volgende.’

‘Sammael,’ beaamde Rhuarc. Berelain huiverde en ledigde haar roemer.

Een tijdlang spraken ze over de Aiel die nog steeds naar het zuiden trokken. Rhand was van plan de hamer die in Tyr werd gevormd, zichtbaar zo groot te maken dat alles wat Sammael tegen hem in het veld kon brengen, verpletterd kon worden. Rhuarc leek tevreden, maar Berelain klaagde dat er meer mannen in Cairhien moesten blijven. Tot Rhuarc haar stil maande. Ze mompelde iets over dat hij voor zijn eigen bestwil veel te koppig was, maar sprak verder over de pogingen de boeren weer naar hun land terug te krijgen. Ze dacht dat er volgend jaar geen behoefte meer zou zijn aan graan uit Tyr. Als er aan de droogte ooit een einde kwam. Als dat niet gebeurde, zou Tyr niet eens voldoende graan voor zichzelf hebben, laat staan voor andere naties. De eerste tekenen van handel werden weer zichtbaar. Er kwamen steeds meer kooplieden uit Andor, Tyr, Morland en uit het noorden van de Grenslanden. Een schip van het Zeevolk had die ochtend zelfs het anker laten vallen in de rivier, wat ze heel vreemd vond, zo ver van zee, maar ze waren welkom.

Berelains gezicht werd steeds zakelijker en haar stem klonk bruusk, terwijl ze rond de tafel schoof, waarbij ze stapels papieren oppakte en weer neerlegde. Ze noemde wat Cairhien nodig moest kopen en wat het zich kon veroorloven, wat het nu had aan te bieden en wat het over zes maanden en over een jaar beschikbaar zou hebben. Afhankelijk van het weer, natuurlijk. Ze ging er aan voorbij alsof het van weinig belang was, hoewel ze Rhand effen aankeek met een blik die zei dat als hij de Herrezen Draak was, hij de manier behoorde te vinden om aan de hitte een eind te maken. Rhand had haar wulps en verleidelijk, doodsbang, uitdagend of heel hooghartig meegemaakt, maar nog nooit op deze manier. Ze leek een andere vrouw. Rhuarc, die pijp rokend op een van zijn kussens zat, leek vermaakt naar haar te kijken. ‘... die school van jou zou wat goeds kunnen opleveren,’ zei ze fronsend naar een lang papier dat vol stond met fijne kleine lettertjes, ‘als ze eens een tijdlang geen nieuwe dingen bedenken, maar gewoon maken wat ze eerder hebben bedacht.’ Ze tikte met een vinger tegen haar lippen en tuurde naar niets in het bijzonder. ‘Jij hebt gezegd hun al het goud te geven waarom ze vragen, maar als je me toestaat wat achter te houden, tenzij ze echt...’

Jalani stak haar blonde hoofd om de deur – Aiel leken niets te begrijpen van aankloppen – en zei: ‘Mangin is hier om met Rhuarc te spreken, en met jou, Rhand Altor.’

‘Zeg hem dat ik heel graag later met hem...’ begon Rhand, maar Rhuarc onderbrak hem kalm.

‘Je moet nu met hem praten, Rhand Altor.’ Het gezicht van het stamhoofd stond ernstig. Berelain had het lange papier op de tafel teruggelegd en keek aandachtig naar de vloer.

‘Goed dan,’ zei Rhand langzaam.

Jalani’s hoofd verdween en Mangin kwam binnen. Hij was langer dan Rhand en was een van de Aiel die de Drakenmuur waren overgestoken om Hij die komt met de dageraad te zoeken, een van de handvol krijgers die de Steen in Tyr hadden veroverd. ‘Zes dagen geleden heb ik een man gedood,’ begon hij zonder verdere inleiding. ‘Een boomdoder en ik moet weten of ik toh jegens jou heb, Rhand Altor.’

‘Jegens mij?’ zei Rhand. ‘Je kunt jezelf verdedigen, Mangin. Licht, je weet dat...’ Opeens zweeg hij en keek in grijze ogen die weinig toonden maar zeker geen angst. Nieuwsgierigheid misschien. Rhuarcs gezicht vertelde hem weinig, Berelain weigerde hem nog steeds aan te kijken. ‘Hij heeft je toch aangevallen, niet?’

Mangin schudde licht het hoofd, ik zag dat hij verdiende te sterven, dus heb ik hem gedood.’ Hij zei het heel terloops, alsof hij had gezien dat de afvoer schoongemaakt moest worden en dat hij dat toen had gedaan. ‘Maar jij hebt gezegd dat we de eedbrekers niet kunnen doden, behalve in de strijd of als ze ons aanvallen. Heb ik nu toh jegens jou?’

Rhand herinnerde wat hij had gezegd... hem zal ik ophangen. Zijn borst voelde strak aan. ‘Waarom verdiende de man de dood?’

‘Hij droeg iets waarop hij geen recht had,’ antwoordde Mangin. ‘Wat dan? Wat droeg hij, Mangin?’

Rhuarc gaf antwoord en wees op zijn linker onderarm. ‘Dit.’ Hij bedoelde de Draak die zich om zijn arm slingerde. Stamhoofden lieten die niet vaak zien en spraken er zelden over. Bijna alles rond de merktekenen was gehuld in geheimen en de hoofden wilden dat graag zo houden. ‘Het was uiteraard iets met inkt en naalden en zo.’ Een huidplaatje.

‘Hij deed alsof hij stamhoofd was?’ Rhand besefte dat hij naar een uitvlucht zocht... hem zal ik hangen. Mangin was een van de eersten geweest die hem hadden gevolgd.

‘Nee,’ antwoordde Mangin. ‘Hij was aan het drinken en praalde met wat hij niet behoorde te hebben. Ik zie je ogen, Rhand Altor.’ Hij grijnsde opeens. ‘Het is lastig. Ik had het recht hem te doden, maar nu heb ik toh jegens jou.’

‘Je deed er verkeerd aan hem te doden. Je kent de straf voor moord.’

‘Een touw om de nek, zoals deze natlanders plegen te doen.’ Mangin knikte nadenkend. ‘Zeg me maar waar en wanneer; ik zal er zijn. Moge je vandaag water en schaduw vinden, Rhand Altor.’

‘Moge je water en schaduw vinden, Mangin,’ gaf Rhand bedroefd ten antwoord.

‘Ik neem aan,’ zei Berelain, toen de deur achter Mangin dichtviel, ‘dat hij echt uit eigen vrije wil naar zijn strop zal lopen. O, kijk me niet zo aan Rhuarc. Ik ga niet tegen hem of de eer van de Aiel in.’

‘Zes dagen,’ mopperde Rhand, die tegenover haar ging staan. ‘Jullie wisten waarom hij hier was, allebei. Zes dagen en jullie hebben het aan mij overgelaten. Moord is moord, Berelain.’ Ze richtte zich koninklijk op, maar ze klonk verdedigend, ik ben het niet gewend dat mannen mij komen zeggen dat ze zojuist hebben gemoord. Vervloekte ji’e’toh, vervloekte Aiel en hun vervloekte eer.’ Het was vreemd haar te horen schelden.

‘Je hebt geen reden boos op haar te zijn, Rhand Altor,’ bracht Rhuarc naar voren. ‘Mangins toh behoort jou toe, niet haar, noch mij.’

‘Zijn toh was jegens de man die hij vermoordde,’ zei Rhand kil. Rhuarc leek geschokt. ‘De volgende keer dat iemand een moord begaat, wacht dan niet op mij. Jullie houden je aan de wet.’ Op die manier hoefde hij misschien geen vonnis meer te wijzen over een man die hij kende en mocht. Hij zou het doen als het moest. Hij wist het en het stemde hem droef. Wat was er van hem geworden? Het rad van een mensenleven, mompelde Lews Therin. Geen genade, geen medelijden.

18

Genieten van eenzaamheid

‘Zijn er nog meer moeilijkheden die ik voor jullie moet oplossen?’ Rhands stem maakte duidelijk dat hij problemen bedoelde die reeds opgelost hadden moeten zijn. Rhuarc schudde lichtjes het hoofd en Berelain bloosde. ‘Goed. Stel een dag vast waarop Mangin wordt gehangen...’ Als het veel pijn kost, lachte Lews Therin met een schor gefluister, zorg dan dat het iemand anders pijn doet. Zijn verantwoordelijkheid. Zijn plicht. Hij rechtte zijn rug voor de berg hem kon verpletteren. ‘Hang hem morgen op. Vertel hem dat ik dat heb gezegd.’ Hij zweeg, keek woedend en besefte opeens dat hij Lews Therins opmerkingen afwachtte, niet die van de twee anderen. Hij wachtte op de stem van een dode man, een dode krankzinnige, ik ga naar de school toe.’ Rhuarc wees hem erop dat de Wijzen waarschijnlijk al van hun tenten naar hem op weg waren, en Berelain zei dat zowel Tyreense als Cairhiense edelen luidkeels zouden willen weten waar zij Rhand verborgen hield. Hij droeg hun op de waarheid te zeggen en aan dat hele stel duidelijk te maken dat ze hem niet moesten volgen. Hij zou terug zijn, wanneer ze hem weer in het paleis zagen. Het weetal keek of het zure pruimen had doorgeslikt, maar hij griste de Drakenstaf naar zich toe en vertrok. In de gang kwamen Jalani en een geelblonde Roodschild, die niet veel ouder was dan zij, lenig overeind en keken elkaar haastig aan. Verder was de gang leeg, afgezien van enkele bedienden die druk bezig waren. Een van elk krijgsgenootschap; dat leek juist, hoewel Rhand zich afvroeg of Urien met Sulin had moeten vechten voor dit resultaat.

Hij gebaarde hen te volgen en liep rechtstreeks naar de meest nabije stal, waar de afscheidingen dezelfde groene kleur hadden als de hoge kolommen van het plafond. De hoofdstalknecht, een knoestige kerel met grote oren en de Cairhiense rijzende zon op zijn korte leren vest, was zo geschokt dat Rhand met slechts twee Aiellijfwachten verscheen dat hij herhaaldelijk naar de staldeuren loerde om te zien waar de anderen bleven. Tussen al die blikken door boog hij zo vaak dat Rhand zich afvroeg of hij ooit nog een paard zou krijgen. Nadat de man echter ‘een paard voor de heer Draak!’ had geroepen, sprongen zes stalknechten op. Ze leidden een grote vosruin met vurige ogen voor, nadat ze hem hadden opgetuigd met een van veel goud voorziene halster en zadel op een hemelsblauwe zadeldeken met franje en borduurwerk van rijzende zonnen in goud.

Hoe vlug ze ook werkten, de hoofdknecht was al verdwenen toen Rhand zich in het zadel zwaaide. Waarschijnlijk op jacht naar het gevolg dat de Herrezen Draak bij zich moest hebben. Of om iemand te zeggen dat Rhand het paleis zowat alleen verliet. Zo was Cairhien nu eenmaal. De slanke vos wilde speels dansen, maar Rhand dreef hem voorbij de geschrokken Cairhiense schildwachten op het paleisplein, terwijl hij hem probeerde te beteugelen. Hij maakte zich geen zorgen over moordenaars die een hinderlaag zouden leggen na de waarschuwing van de man met de grote oren. Wie een hinderlaag voor hem opzette, zou merken dat hij zonder schaar naar het schaapscheren was gekomen. Maar door enig oponthoud zou hij waarschijnlijk zoveel edelen om zich heen krijgen dat hij niet eens zonder hen weg zou kunnen rijden. Het voelde fijn om voor de verandering eens alleen te zijn. Hij wierp een blik op Jalani en de jonge Aielman die naast de vos meeholden. Dedric, bedacht hij, van de Jaernkloof Codarra. Bijna alleen. Hij kon Alanna nog steeds voelen en heel in de verte klaagde Lews Therin over zijn dode Hyena. Hij kon misschien wel nooit meer geheel alleen zijn. Ieder ogenblik waarop hij enigszins alleen was, was na zo’n lange tijd aangenaam.

Cairhien was een grote stad, en de hoofdstraten waren zo breed dat de mensen die ze bevolkten klein leken. Elke straat, met zijstraten loodrecht erop, liep kaarsrecht door heuvels die zo gevormd en van stenen terrassen voorzien waren, dat ze door de mens aangelegd leken te zijn. In de hele stad rezen enorme torens op, gehuld in houten steigers die bijna de fraai bewerkte vierkante steunberen verborgen. Ze leken de wolken aan te raken, en ze moesten nog hoger worden. Het was twintig jaar geleden dat de befaamde stompe torens van Cairhien, een wereldwonder, als fakkels hadden gebrand tijdens de Aieloorlog, en de wederopbouw was nog steeds niet voltooid.

Het was niet gemakkelijk je er een pad doorheen te banen, en de draf ging over in stapvoets rijden. Rhand was eraan gewend geraakt dat de menigte voor zijn gebruikelijke lijfwacht opzij ging, maar ook al zag hij honderden in candin’sor geklede Aiel in de traag stromende mensenmassa, met slechts twee Aiel was het niet helemaal hetzelfde. Enkelen herkenden hem, meende hij, maar negeerden hem om zich er niet beschaamd over te voelen dat ze de aandacht op een zwaard dragende Car’a’carn hadden gevestigd. Dat hij paard reed was niet zo erg, al hoefden de handen daarvoor niet op elkaar. Voor een Aiel waren schande en schaamte veel erger dan pijn, hoewel ji’e’toh uiteraard alles zoveel ingewikkelder maakte dat Rhand het maar gedeeltelijk begreep. Aviendha had het zeker kunnen uitleggen; het leek of zij wilde dat hij een Aiel werd.

Ook vele anderen vulden de straten. Cairhienin in hun gebruikelijke sombere kledij, maar ook in de versleten kleurrijke kleren van mensen die in Voorpoort hadden gewoond voor het in vlammen opging. Tyreners die een hoofd boven de meesten uitstaken, al waren ze niet zo lang als de Aiel. Ossenkarren en paard-en-wagens reden zigzaggend door de menigte en gaven voorrang aan gesloten gelakte koetsen en draagstoelen, soms met een Huisbanier erop. Straatverkopers en marskramers prezen hun waren in draagkisten en op handkarren aan. Op vele straathoeken vertoonden muzikanten, goochelaars en tuimelaars hun kunsten. Dat waren veranderingen. Vroeger was Cairhien – behalve in Voorpoort – een sobere, in zichzelf teruggetrokken stad geweest. Iets van die soberheid was nog over. De winkels hadden nog steeds kleine uithangborden en stalden hun goederen niet buiten uit. De vroegere Voorpoorters leken nog even ruw, lachten luid, schreeuwden en maakten ruzie midden op straat, terwijl de andere Cairhienin hen nog steeds met preutse afkeer opnamen.

Behalve een enkele Aiel herkende niemand de ruiter zonder hoofdbedekking in zijn met zilver afgezette blauwe jas, hoewel af en toe iemand twee keer naar zijn zadeldeken keek. De Drakenstaf was hier nog niet zo bekend. Niemand ging opzij. Rhand was inwendig verdeeld tussen ongeduld en het genoegen dat hij niet het middelpunt van alle ogen vormde.

De school was gevestigd in een paleis op een span afstand van het Zonnepaleis en was vroeger het eigendom geweest van ene heer Barthanes, nu dood en weinig betreurd. De groep grote vierkante gebouwen had strakke rechthoekige torens en strenge balkons. De grote poort naar het voorplein stond open en toen Rhand naar binnen reed, werd hij van harte welkom geheten.

Idrien Tarsin, het schoolhoofd, stond op de brede treden naar het voorplein. De schrale vrouw in een eenvoudig, grijs gewaad hield haar rug zo recht dat ze wel een kop groter leek dan ze eigenlijk was. Ze was niet alleen. Er stonden tientallen anderen bij haar op de treden, mannen en vrouwen, de meesten in vaak gedragen wol en niet in zijde, en zelden met opschik. Voornamelijk oudere mensen. Idrien was niet de enige met meer grijs dan zwart in het haar, of helemaal geen zwart meer, of helemaal geen haar, hoewel hier en daar een jong gezicht fel naar Rhand gluurde. Jonger betekende in dit geval dat ze zo’n tien of vijftien jaar ouder waren dan hij.

Het waren in zekere zin de leraren, al was dit geen echte school. Leerlingen kwamen er wel leren – jonge mannen en vrouwen keken nu uit elk venster rond het voorplein toe – maar Rhand had het voornamelijk bedoeld als een plaats waar alle kennis werd verzameld. Telkens weer had hij gehoord hoeveel kennis er in de Oorlog van de Honderd Jaren en de Trollok-oorlogen verloren was gegaan. En hoeveel meer nog tijdens het Breken van de Wereld? Als hij de wereld weer zou breken, was hij van plan bewaarplaatsen te scheppen waar de kennis behouden bleef. Er was net een andere school gesticht in Tyr, en hij was reeds op zoek naar een plek in Caemlin.

Niets gaat ooit zoals je denkt, mompelde Lews Therin. Reken op niets en je zult niet verrast worden. Reken nergens op. Hoop nergens op. Reken op niets.

Rhand onderdrukte de stem en steeg af.

Idrien kwam hem tegemoet en maakte een knix. Terwijl ze weer recht ging staan, besefte Rhand wederom geschokt dat ze maar net tot zijn borst reikte. ‘Welkom op de School van Cairhien, mijn heer Draak.’ Haar stem klonk verrassend lief en jong, en paste niet bij haar nietszeggende gezicht. Hij had echter gehoord dat ze voor studenten en leraren heel hard kon zijn; Idrien hield de school strak in de hand. ‘Hoeveel spionnen heb je in het Zonnepaleis?’ vroeg hij vriendelijk. Ze leek geschrokken, misschien omdat hij het waagde zoiets hardop te zeggen, maar waarschijnlijker doordat die vraag in Cairhien onbeschaafd werd gevonden.

‘We hebben een kleine tentoonstelling voorbereid.’ Nou ja, hij had ook niet echt op een antwoord gerekend. Ze nam de twee Aiel op als een vrouw die twee grote woeste honden met bemodderde poten bekeek, maar stelde zich tevreden met het optrekken van haar neus. ‘Wil de heer Draak mij volgen?’

Hij volgde met gefronste wenkbrauwen. Een tentoonstelling van wat? De hal van de school was een enorme ruimte met glanzende donkergrijze zuilen en bleekgrijze vloertegels van grijs gestreept marmer onder een langs alle wanden lopend balkon op drie pas hoogte. Het stond er nu vol met... apparaten. De leraren die achter hem naar binnen dromden, snelden erheen. Rhand staarde en herinnerde zich opeens Berelains opmerking over de school die dingen maakte. Maar wat dan? Idrien vertelde het hem – in zekere zin – door hem van het ene toestel naar het andere te leiden, terwijl de bedenkers uitlegden wat ze hadden gemaakt. Hij begreep er zelfs hier en daar iets van. Een opstelling van schermen, schrapers en bakken vol linnen lappen maakte het fijnste papier ter wereld, volgens de uitvinder. Een groot, hoog oprijzend geval met raderen en enorme vlakke platen was een drukpers. Veel beter dan die nu werden gebruikt, merkte de bouwer op. Dedric toonde er bijzonder veel belangstelling voor, tot Jalani blijkbaar besloot dat hij moest uitkijken naar mogelijke aanvallers op de Car’a’carn. Ze stampte op zijn voet en hij hinkte Rhand achterna. Er stond een ploeg op wielen die zes scharen tegelijk kon ronddraaien – dat was iets dat Rhand gelukkig herkende en waarvan hij dacht dat het zou werken – en nog iets anders met bomen voor paarden, wat bedoeld was voor het hooien, waardoor mannen met zeisen overbodig waren. Een nieuw soort weefgetouw waarmee gemakkelijker gewerkt kon worden, volgens de maker althans. Er waren geverfde houten modellen van bruggen om water te leiden naar plekken waar de bronnen droogvielen, modellen van nieuwe afvoeren en afvoerbuizen voor Cairhien en zelfs een model op een tafelblad met kleine figuurtjes, karren, kranen en rolwagens, dat moest tonen hoe wegen even goed aangelegd en bestraat konden worden als vroeger.

Rhand wist niet of er iets van werkte, maar sommige dingen leken de moeite van het proberen waard. Die ploeg bijvoorbeeld kon van pas komen als Cairhien zich ooit weer zelf met zijn landbouw wilde bedruipen. Hij zou Idrien zeggen er een te bouwen. Nee, hij zou Berelain zeggen haar die opdracht te geven. Volg voor het oog van de mensen altijd de lijnen van het gezag, had Moiraine verteld, tenzij je van plan bent iemands gezag te ondergraven om hem weg te werken. Een van de leraren die hij kende was Kin Tovere, een broodmagere lenzenslijper die voortdurend zijn kale hoofd afveegde met een gestreepte doek. Afgezien van kijkglazen in diverse grootten – ‘Kan iemands neusharen op een span afstand tellen,’ zei hij op zijn eigen aparte manier – toonde hij een lens zo groot als zijn hoofd, een schets van de buis waar die in moest komen en meer van dat soort dingen, waaronder iets van zes pas lang, en een ongelooflijke tekening van een toestel waarmee je naar de sterren kon kijken. Nou ja, Kin wilde ver zien. Idriens gezicht toonde stille tevredenheid, terwijl Rhand de tekening van baas Tovere bekeek. Vóór alles was ze zo praktisch als wat. Tijdens de belegering van Cairhien had ze eigenhandig een enorme kruisboog gebouwd die geheel uit hendels en takels bestond. Daarmee kon ze over een afstand van ongeveer een span een kleine speer dwars door iemand heen schieten. Als zij haar zin zou krijgen, werd er geen tijd verknoeid aan iets dat niet echt en tastbaar was. ‘Bouw het,’ zei Rhand tegen Kin. Misschien had het helemaal geen nut, niet zoals die ploeg, maar hij mocht Tovere. Idrien zuchtte en schudde het hoofd. Tovere straalde. ‘Ik geef je bovendien een prijs van honderd goudkronen. Dit ziet er belangwekkend uit.’ Dat veroorzaakte overal gemompel en het viel moeilijk te zeggen wiens mond het verst openviel: die van Idrien of van Kin.

Andere zaken op de omloop maakten Toveres idee even overdacht als dat van de zogenaamde stratenmaker. Iets met koeienmest dat eindigde in een blauwig vlammetje aan het eind van een koperen buis; de bedenker met het ronde gezicht leek zelf niet eens te weten waar het voor diende. De magere jonge vrouw die iets toonde dat voornamelijk een papieren zak was. Hij zat vast aan touwtjes en werd omhooggehouden door de hitte van een klein vuurtje eronder. Ze mompelde iets over vliegen – hij was er zeker van dat ze dat had gezegd – en over vogelvleugels die gebogen waren – ze had schetsen van vogels en van houten vogels, zo leek het. Haar tong werkte niet erg mee bij de ontmoeting met de Herrezen Draak, zodat hij haar verder niet verstond. Idrien kon evenmin uitleggen wat het voor ding was.

En dan stond daar nog een kalende man met een samenraapsel van koperen buizen, ronde vaten, staven en raderen op een zware, bijna nieuwe houten tafel die met beitels was bewerkt. Sommige groeven waren zo diep dat ze bijna door het blad heen gingen. Om de een of andere reden zat er verband om de helft van zijn gezicht en zijn handen. Zodra Rhand in de voorhal was verschenen, was hij ijverig aan de slag gegaan om een vuur onder een van de vaten aan te leggen. Toen Rhand en Idrien voor hem bleven staan, zette hij met een trotse glimlach een hefboom over.

Het geval begon te trillen, op twee of drie plaatsen siste stoom. Het sissen werd een gefluit en het ding begon te schudden. Het zoemde dreigend. Het fluiten werd oorverdovend. Het trilde zo hevig dat de tafel bewoog. De kalende man wierp zich op de tafel en frommelde een stop los uit het grootste vat. Stoom steeg in een wolk op en het ding viel stil. Terwijl de man over zijn verbrande vingers likte, bracht hij nog een zwakke grijns op.

‘Heel mooi koperwerk,’ zei Rhand voordat Idrien hem verder leidde. ‘Wat was het?’ vroeg hij zacht toen ze buiten het gehoor waren. Ze haalde haar schouders op. ‘Mervin wil het niemand vertellen. Soms horen we zulke harde klappen in zijn kamer dat de deuren trillen, en hij heeft zich er al zo’n zes keer aan gebrand, maar hij beweert dat het een nieuwe Eeuw zal brengen als het werkt.’ Ze keek Rhand aan, niet op haar gemak.

‘Mervin mag wat mij betreft een nieuwe Eeuw brengen,’ zei hij droogjes. Werd het ding geacht muziek voort te brengen? Al dat gepiep? ‘Ik heb Herid niet gezien. Is hij vergeten naar beneden te komen?’ Idrien zuchtte weer. Herid Fel was een Andoraan die op de een of andere manier in de librije van Cairhien was blijven hangen – een student in de geschiedenis en wijsbegeerte, noemde hij zichzelf – en nauwelijks van het soort dat ze aan haar boezem sloot. ‘Mijn heer Draak. Hij komt nooit zijn kamer uit, behalve als hij naar de librije gaat.’ Het afscheid vereiste een kleine toespraak die hij afstak op een kruk met de Drakenstaf in zijn arm, waarbij hij vertelde dat hun scheppingen prachtig waren. Sommige konden, voor zover hij wist, dat ooit best zijn. Daarna kon hij er met Jalani en Dedric vandoor. En met Lews Therin en Alanna. Ze lieten een opgewekt gebabbel achter zich. Hij vroeg zich af of er, afgezien van Idrien, ooit iemand in de school een wapen had uitgevonden.

Herid Fels werkkamer lag op een van de hogere verdiepingen, waar het uitzicht niet meer voorstelde dan het donkere pannendak van de school, een plein en een gelede toren die al het andere afschermde. Herid beweerde dat hij toch nooit naar buiten keek. ‘Jullie kunnen hier wachten,’ zei Rhand, toen ze bij een smalle deur kwamen. De kamer erachter was ook smal. Rhand zag verbaasd dat Jalani en Dedric meteen instemden.

Opeens klikten enkele dingetjes in elkaar. Jalani had niet eenmaal afkeurend naar zijn zwaard gekeken, iets waar zij anders een punt van maakte, sinds hij uit het overleg met Rhuarc en Berelain was gekomen. Noch zij, noch Dedric had het paard in de stal echt goed bekeken, of een minachtende opmerking gemaakt over dat zijn eigen benen goed genoeg waren, ook iets dat ze regelmatig deed.

Terwijl Rhand zich naar de deur wendde, bevestigden ze het bijna, doordat Jalani Dedric van boven tot onder opnam. Kort, maar beslist met openlijke belangstelling en een glimlach. Dedric negeerde haar zo nadrukkelijk dat hij net zo goed naar elders had kunnen staren. Zo deden de Aiel het: net doen of je het niet begreep tot de vrouw zich wat duidelijker uitsprak. Zij zou hetzelfde hebben gedaan als hij met kijken was begonnen.

‘Veel plezier, samen,’ zei Rhand over zijn schouder, wat twee geschokte blikken opleverde, en hij ging naar binnen.

De kleine kamer leek bijna helemaal uit boeken en rollen en stapels papier te bestaan. Overvolle planken bekleedden de wanden tot aan het plafond, behalve waar de deur en twee openstaande raampjes waren. De tafel lag onder de boeken en papieren en nam veel plaats in; er lagen boeken in een hoop op een tweede stoel en hier en daar op nog lege, kleine stukjes vloer. Herid Fel was een stevige man die keek alsof hij die ochtend vergeten was zijn dunne grijze haren te kammen. Hij had zijn gedoofde pijp tussen de tanden geklemd en de voorkant van zijn gekreukelde bruine jas zat onder de as. Hij keek Rhand even met zijn ogen knipperend aan en zei opeens: ‘O, ja. Natuurlijk. Ik was van plan...’ Hij keek fronsend naar het boek in zijn handen, zette zich achter de tafel en ging zachtjes mompelend met een vinger door enkele losse blaadjes papier. Hij keerde terug naar het titelblad en krabde zijn hoofd. Ten slotte keek hij Rhand weer aan en knipperde opnieuw verbaasd met zijn ogen. ‘O, ja. Waarover wilde je ook alweer praten?’

Rhand maakte de tweede stoel leeg, legde boeken en papier op de vloei; bekroonde de stapel met de Drakenstaf en ging zitten. Hij had in de school getracht met anderen te praten, met wijsgeren en geschiedkundigen, geleerde vrouwen en gevorderde leerlingen, en het leek of je een Aes Sedai probeerde vast te praten. Ze waren heel zeker van de zaken waar ze zeker van waren en voor het overige verdronken ze je in woorden die van alles konden betekenen. Ze werden boos als je aanhield – ze leken dan te denken dat hij hun kennis betwijfelde, blijkbaar een enorme, grote fout – of hun woordenstroom werd zo groot dat hij nog maar de helft begreep, of ze werden onderdanig en probeerden uit te vissen wat hij wilde horen, zodat ze het hem konden zeggen. Herid was anders. Een van de zaken die nooit lang in zijn hoofd bleven hangen, was dat Rhand de Herrezen Draak was, wat Rhand best vond. ‘Wat weet je over Aes Sedai en zwaardhanden, Herid? Over de binding?’

‘Zwaardhand? Binding? Evenveel als ieder ander die geen Aes Sedai is, neem ik aan. Wat dus niet veel zegt, hè?’ Herid trok aan zijn pijp en leek niet te beseffen dat die uit was. ‘Wat wilde je weten?’

‘Kan de binding worden verbroken?’

‘Verbroken? O nee, ik denk van niet. Tenzij je bedoelt bij de dood van ofwel de zwaardhand ofwel de Aes Sedai. Daarmee wordt zij verbroken. Denk ik. Ik herinner me dat iemand eens iets over die binding heeft geschreven, maar ik weet niet meer...’ Zijn blik viel op een stapel aantekeningen op zijn tafel. Met zijn vingertoppen schoof hij ze naar zich toe en begon fronsend en hoofdschuddend te lezen. De aantekeningen leken van hemzelf, maar hij was het er blijkbaar niet meer mee eens.

Rhand zuchtte. Hij had het gevoel dat hij, als hij zijn hoofd maar snel genoeg omdraaide, Alanna’s hand boven zich zou zien hangen. ‘Hoe staat het met de vraag die ik je de vorige keer voorlegde? Herid? Herid?’

Het hoofd van de forse man schoot omhoog. ‘O ja. Vraag. Vorige keer. Tarmon Gai’don. Tja, ik weet niet hoe het zal zijn. Trolloks, neem ik aan. Gruwheren? Ja, Gruwheren. Maar ik heb zo eens nagedacht. Het kan de Laatste Slag niet zijn, ik denk tenminste van niet. Misschien kent elke Eeuw een Laatste Slag. Of de meeste Eeuwen.’ Opeens keek hij fronsend langs zijn neus neer op de tussen zijn tanden geklemde pijp en rommelde tussen de papieren op tafel. ‘Ergens heb ik hier een vuurslag.’

‘Wat bedoel je met dat het niet de Laatste Slag kan zijn?’ Rhand hield zijn stem vlak. Herid kwam altijd weer bij het onderwerp terug; je moest hem enkel de juiste richting in duwen.

‘Wat? Ja, precies het punt. Het kan de Laatste Slag niet zijn. Zelfs als de Herrezen Draak de kerker van de Duistere weer even goed verzegelt als de Schepper heeft gedaan. En dat kan hij denkelijk niet.’ Hij boog zich naar voren en maakte zijn stem samenzweerderig zacht. ‘Hij is niet de Schepper, weet je, wat ze ook op straat beweren. Niettemin, iemand dient de kerker weer te verzegelen. Het Rad, begrijp je.’

‘Nee, dat doe ik niet...’ Rhands stem stierf weg. ‘Jawel, je begrijpt het best. Je zou een goede leerling zijn.’ Herid griste de pijp uit zijn mond en beschreef met de steel een rondje in de lucht.

‘Het Rad des Tijds. Eeuwen komen en gaan en komen weer bij het draaien van het Rad. Het hele leerboekje.’ Opeens gaf hij porrend een punt aan op het denkbeeldige rad. ‘Hier is de kerker van de Duistere nog heel. Hier hebben ze er een gat in geboord en weer verzegeld.’ Hij bewoog de steel langs de boog die hij had geschetst. ‘Wij zitten hier. De zegels verzwakken, maar dat is natuurlijk niet zo belangrijk.’ De pijpensteel kwam op het uitgangspunt terug. ‘Wanneer het Rad teruggedraaid is tot hier, op de plek waar ze voor het eerst het gat hebben geboord, moet de kerker van de Duistere weer heel zijn.’

‘Waarom? Misschien voor de volgende keer dat ze door de stop heen boren. Misschien konden ze het de laatste keer op die manier doen – boren in wat de Schepper heeft gemaakt, bedoel ik – misschien hebben ze de Bres door een stop geboord en weten wij dat gewoon niet.’ Herid schudde zijn hoofd. Heel even staarde hij naar zijn pijp en opnieuw drong tot hem door dat die niet aan was. Rhand dacht al dat hij hem misschien weer terug moest roepen, maar in plaats daarvan knipperde Herid met zijn ogen en vertelde verder, iemand moest het op een of andere dag maken. Voor de eerste keer, bedoel ik, tenzij je denkt dat de Schepper in den beginne de gevangenis van de Duistere met een gat en een stop schiep.’ Zijn wenkbrauwen bewogen op en neer bij die gedachte. ‘Nee, het was aanvankelijk heel en ik denk dat het weer heel zal zijn wanneer de Derde Eeuw wederom aanbreekt. Hmmm. Ik vraag me af of zij het de Derde Eeuw noemden?’ Haastig doopte hij een pen in de inkt en krabbelde een aantekening op de rand van een openliggende bladzij. ‘Hmmm. Doet er nu niet toe. Ik zeg zeker niet dat de Herrezen Draak degene zal zijn die het weer dicht maakt, wat trouwens noodzakelijkerwijs niet in deze Eeuw hoeft te gebeuren, maar het moet geschieden voor de Derde Eeuw terugkomt en er voldoende tijd na het dichten is verstreken – minstens een Eeuw – waarin niemand zich de Duistere of zijn kerker herinnert. Niemand herinnert het zich. Hmmm. Ik vraag me af...’ Hij tuurde naar zijn aantekeningen, krabde zijn hoofd en leek te schrikken toen hij merkte dat hij daarvoor de hand met de pen gebruikte. Er zat een veeg inkt in zijn haar. ‘Elke Eeuw waarin de zegels verzwakken moet zich uiteindelijk de Duistere herinneren, opdat ze hem bestrijden en hem weer opsluiten.’ Hij stak zijn pijp tussen zijn tanden en probeerde nog iets op te schrijven zonder de pen in de inkt te dopen.

‘Tenzij de Duistere uitbreekt,’ zei Rhand kalm, ‘om het Rad des Tijds te breken en de tijd en de wereld naar zijn eigen beeld te herscheppen.’

‘Dat is zo.’ Herid trok zijn schouders op en keek fronsend naar zijn pen. Eindelijk dacht hij aan de inktpot. ‘Ik veronderstel dat daaraan door jou of mij niet veel gedaan kan worden. Waarom kom je niet hier om te leren? Ik neem niet aan dat Tarmon Gai’don morgen zal plaatsvinden en dan gebruik je je tijd even nuttig als...’ is er enige reden voor het breken van de zegels denkbaar?’ Herids wenkbrauwen schoten omhoog. ‘De zegels breken? De zegels breken? Waarom zou iemand dat willen doen? Alleen een gek wellicht! Kunnen ze wel breken? Ik heb eens iets gelezen over dat dat niet kan, maar ik herinner me niet of er stond waarom. Hoe kom je op die gedachte?’

‘Ik weet het niet.’ Rhand zuchtte. Ergens in zijn hoofd zong Lews Therin. Breek de zegels, en maak er een eind aan. Laat me voor eeuwig doodgaan.

Zichzelf vergeefs koelte toewuivend met een punt van haar omslagdoek gluurde Egwene beide kanten van de zijgang op, in de hoop dat ze niet opnieuw verdwaald was. Ze was bang dat het wel het geval was en vond dat niet fijn. Het Zonnepaleis bevatte spannenlange gangen, waarin het niet veel koeler was dan buiten en ze was hier te weinig geweest om er goed de weg te weten.

Overal waren Speervrouwen, in groepjes van twee of drie, veel meer dan Rhand gewoonlijk met zich meenam, veel meer dan gebruikelijk wanneer hij er niet was. Ze leken enkel wat te wandelen, maar iets aan hun gedrag gaf een heimelijke indruk. Een aantal kende haar van gezicht en ze had best nu en dan iets aardigs mogen horen. De Speervrouwen leken te hebben besloten dat ze veel meer een leerlinge van de Wijzen was dan een Aes Sedai en sommigen vonden haar helemaal geen Aes Sedai meer. Wanneer ze haar echter zagen, leken ze even geschrokken, voor zover men bij een Aiel van schrik kon spreken. Begroetende knikjes kwamen net een tikkeltje te laat en ze haastten zich zwijgend verder. Dit alles nodigde haar niet uit om de richting te vragen.

In plaats daarvan keek ze fronsend een zwetende bediende aan, met smalle blauwe en gouden banen op zijn polskragen, en vroeg hem hoe ze er vanaf deze plek kon komen. Het probleem was dat ze niet volkomen zeker wist waar ze heen wilde. Jammer genoeg was de man duidelijk wat schrikachtig nu er zoveel Aiel rondliepen. Nu een fronsende Aielse tegenover hem stond – ze leken nooit haar donkere ogen te zien, die geen enkele Aiel had – en zijn hoofd waarschijnlijk vol zat met verhalen over Speervrouwen, draaide hij zich om en rende zo hard mogelijk weg.

Ze snoof geërgerd. Ze had toch geen aanwijzingen nodig. Vroeg of laat zou ze in een gang komen die ze kende. Het had in elk geval geen zin weer terug te gaan naar haar vertrekpunt, maar welk van de andere drie gangen moest ze in? Ze koos er een en schreed vastbesloten door. Zelfs enkele Speervrouwen gingen voor haar opzij. In feite voelde ze zich narrig. Het had heerlijk moeten zijn Aviendha na al die tijd weer te zien, maar de vrouw had haar slechts koel toegeknikt en was voor een gesprek de tent van Amys ingedoken. Een gesprek onder vier ogen had Egwene gemerkt toen ze Aviendha had willen volgen.

Je bent niet geroepen, had Amys scherp gezegd, terwijl Aviendha in kleermakerszit tegenover haar op de kussens zat en terneergeslagen naar de vele tapijten voor haar staarde. Ga een stuk wandelen. En eet iets. Een vrouw boort er niet als een rietstengel uit te zien. Bair en Melaine waren aan komen snellen, gewaarschuwd door een gai’shain, maar Egwene was buitengesloten. Het had een beetje geholpen dat een hele rij Wijzen ook was omgedraaid, maar slechts een beetje. Ze was per slot van rekening Aviendha’s vriendin, en bij mogelijke moeilijkheden wilde Egwene helpen. ‘Waarom ben je hier?’ wilde Sorilea achter haar weten. Egwene was trots op zichzelf. Ze draaide zich kalm om en keek de Wijze van de Shendeveste aan. Ze was lid van de Jarrasibbe van de Sharien en had dun wit haar. Haar tanige huid leek strak over de schedel te zijn getrokken. Ze was een en al pezen en botten en hoewel ze kon geleiden, had ze weinig Kracht tot haar beschikking, minder dan de meeste novices die Egwene kende. Feitelijk zou ze in de Toren nooit verder gekomen zijn dan novice voor ze zou worden weggestuurd. Natuurlijk telde geleiding niet zo erg mee bij de Wijzen. Welke geheimzinnige regels voor hen ook golden, pure wilskracht was de belangrijkste.

Zoals de meeste Aielvrouwen stak ze ruim een hoofd boven Egwene uit. Sorilea keek haar strak aan met groene ogen die een stier konden platslaan. Dat was een opluchting; Sorilea keek iedereen op die manier aan. Als ze iets op haar lever had, zou haar blik de muren vergruizelen en de wandtapijten in vlam zetten. Nou ja, die indruk had Egwene tenminste.

‘Ik wil Rhand spreken,’ zei Egwene. ‘En een wandeling om de tenten leek me een even goede oefening als de andere.’ Zeker beter dan vijf of zes keer snel rond de stadsmuren lopen, het gebruikelijke Aielidee van lichte oefeningen. Ze hoopte dat Sorilea niet naar het waarom zou vragen. Ze hield er echt niet van tegen een Wijze te liegen. Sorilea keek haar even strak aan, alsof ze iets stiekems had opgesnoven, maar schoof toen de omslagdoek wat hoger over haar smalle schouders en zei: ‘Hij is er niet. Hij is naar zijn school. Berelain Paeron geeft de wijze raad hem niet te volgen en ik ben het met haar eens.’ Egwene kon met veel moeite haar gezicht effen houden. Dat de Wijzen naar Berelain luisterden, was wel het laatste dat ze had verwacht. Ze behandelden haar als een geachte en verstandige vrouw, wat Egwene volkomen onbegrijpelijk vond, en niet doordat Rhand het bewind aan die vrouw had toevertrouwd. De Wijzen gaven nog geen kiezelsteen om het gezag bij de natlanders. Het leek belachelijk. Die Mayeense praalde maar rond in haar schandalige kleding en legde het met iedere man aan. Misschien deed ze nog wel meer dan dat, bedacht Egwene. Ze was in het geheel niet het soort vrouw dat Amys zou toelachen als een geliefde dochter. Sorilea evenmin. Onvermijdelijk dreven haar gedachten naar Gawein. Het was maar een droom geweest, en ook nog zijn droom. Zoiets deed Berelain zeker niet.

‘Wanneer de wangen van een jonge vrouw zomaar rood worden,’ merkte Sorilea op, ‘is er meestal een man in het geding. Welke man heeft je belangstelling getrokken? Kunnen we spoedig een bruidskrans verwachten die aan zijn voeten wordt neergelegd?’

‘Een Aes Sedai trouwt zelden,’ vertelde Egwene haar koel. Het gesnuif van de oude vrouw klonk alsof een linnen doek werd verscheurd. De Speervrouwen en de Wijzen, eigenlijk alle Aiel, hadden wellicht bedacht dat ze, zolang ze leerlinge was van Amys, geen Aes Sedai was, maar Sorilea voerde het nog verder door. Ze leek te denken dat Egwene Aiels was geworden. Bovendien vond Sorilea dat ze het recht had overal haar neus in te steken. ‘Maar jij wel, meisje. Jij bent niet iemand die Far Dareis Mai gaat worden en mannen een spelletje zoals jagen vindt, als het erop aankomt. Jouw heupen zijn gemaakt voor kinderen en je zult ze krijgen.’

‘Kunt u me zeggen waar ik op Rhand kan wachten?’ vroeg Egwene, zwakker dan haar lief was. Sorilea was geen droomloopster en dus niet in staat dromen uit te leggen en ze had zeker niet het talent van voorspellen, maar ze kon zo volkomen zeker iets zeggen dat het onvermijdelijk leek. Gaweins kinderen. Licht, hoe kon ze kinderen van Gawein krijgen? Feitelijk trouwden Aes Sedai bijna nooit. Er waren maar weinig mannen die een vrouw wilden trouwen die hem als een klein kind met de Kracht kon aanpakken, als ze dat verkoos. ‘Die kant op,’ zei Sorilea. is het Sanduin, die aantrekkelijke Zuiver-bloedige die ik gisteren bij Amys’ tent zag? Dat litteken maakt de rest van zijn gezicht knapper...’

Sorilea bleef meer namen noemen, terwijl ze Egwene door het paleis voorging, voortdurend sluw opzij loerend of Egwene iets liet merken. Ze deed ook haar best de goede eigenschappen van iedere man te noemen en aangezien dat een beschrijving inhield van hoe hij er zonder kleren uitzag – Aielmannen en -vrouwen maakten tegelijk gebruik van dezelfde zweettenten – riep dat zeker herhaaldelijk heel rode wangen op. Tegen de tijd dat ze de vertrekken bereikten waar Rhand de nacht zou doorbrengen, sprak Egwene verrukt en haastig haar dank uit en deed de deur van de zitkamer ferm dicht. Gelukkig moest de Wijze zelf iets afhandelen, anders had ze zich mee naar binnen gedrongen. Diep ademhalend begon Egwene haar rok goed te strijken en haar omslagdoek te schikken. Dat was onnodig, maar ze leek een heuvel te zijn afgerold. Die vrouw vond het prachtig voor koppelaarster te spelen. Ze was in staat de trouwkrans voor een vrouw te maken en haar mee te slepen om die neer te leggen aan de voeten van een door Sorilea uitverkoren man, die ze de arm zou omdraaien als hij de krans niet oppakte. Nou ja, niet letterlijk meesleuren en de arm omdraaien, maar het kwam er wel op neer. Natuurlijk zou Sorilea bij haar niet tot het uiterste gaan. Ze moest giechelen bij het idee. Sorilea dacht immers niet echt dat ze Aielse was geworden; ze wist dat Egwene een Aes Sedai was, of dacht dat in ieder geval. Nee, natuurlijk hoefde ze daarover niet bezorgd te zijn!

Met haar handen op de opgevouwen grijze omslagdoek die haar haren bijeenhield, verstarde ze bij het horen van zachte voetstappen in de slaapkamer. Als Rhand van Caemlin naar Cairhien kon springen, kon hij misschien ook rechtstreeks naar zijn slaapkamer gaan. En wellicht wachtte iemand of iets hem op. Ze omhelsde saidar en weefde verschillende nare dingen, klaar voor gebruik. Een vrouwelijke gai’shain kwam naar buiten met haar armen vol opgerolde lakens en schrok toen ze Egwene zag. Egwene liet saidar los en hoopte dat ze geen rood hoofd kreeg.

Bij een eerste blik onder de diepe kap van de witte mantel leek Niella veel op Aviendha. Tot je besefte dat je zes of zeven jaar aan het gezicht moest toevoegen, dat misschien niet zo bruin was, misschien wat voller. Aviendha’s zus was nooit Speervrouw geweest, maar weefster en ze had er nu ruim de helft van haar jaar en dag op zitten. Egwene begroette haar niet; het zou Niella verlegen maken. ‘Verwacht je Rhand gauw?’ vroeg ze.

‘De Car’a’carn zal komen wanneer hij komt,’ antwoordde Niella met haar ogen bescheiden neergeslagen. Dat leek echt vreemd. Op Aviendha’s gezicht, ook al was het wat voller, was nederigheid onbekend. ‘Het is aan ons gereed te zijn wanneer hij komt.’

‘Niella, heb je enig idee waarom Aviendha zich zo nodig met Amys, Bair en Melaine moest afzonderen?’ Het had zeker niets met droomlopen te maken. Sorilea was er even vaardig in als Aviendha. is ze hier dan? Nee, ik weet geen enkele reden.’ Maar Niella had haar blauwgroene ogen iets samengeknepen.

‘Je weet wel iets,’ hield Egwene aan. Ze kon net zo goed voordeel slaan uit de gehoorzaamheid van een gai’shain. ‘Zeg me wat het is, Niella.’ ik weet dat Aviendha me een pak ransel zal geven tot ik niet meer kan zitten, als de Car’a’carn me hier met vuil beddengoed aantreft,’ zei Niella droef. Egwene wist niet of er ergens ji’e’toh bij was betrokken, maar wanneer ze elkaar zagen, hield Aviendha haar zuster veel strakker aan haar plichten dan een andere gai’shain.

Niella’s rok sleepte over de patronen van het vloerkleed, terwijl ze haastig naar de deur gleed, maar Egwene greep haar bij de mouw. ‘Wanneer je tijd voorbij is, leg je dan het wit af?’

Het was een onbehoorlijke vraag, en bescheidenheid ging over in trots als bij een Speervrouw, iets anders maakt ji’e’toh bespottelijk,’ zei Niella stijfjes. Opeens flitste er een klein glimlachje rond haar lippen. ‘Bovendien zal mijn echtgenoot me komen halen en hij zou niet blij zijn.’ Het bescheiden masker keerde terug; ze sloeg haar ogen neer. ‘Mag ik nu weg? Als Aviendha er is, wil ik haar als het even kan vermijden, en ze zal naar deze vertrekken komen.’

Egwene liet haar gaan. Ze had trouwens toch niet het recht het te vragen. Het praten over het leven van een gai’shain voor of na het wit was beschamend. Ze voelde zichzelf wat beschaamd, hoewel ze natuurlijk niet echt ji’e’toh wilde volgen. Net genoeg om beleefd te zijn. Ze zette zich in een strakke, vergulde leunstoel met houtsnijwerk en voelde zich vreemd ongemakkelijk, nadat ze zo lang met gekruiste benen op kussens of op de grond had gezeten. Ze trok haar benen onder zich en vroeg zich af wat Aviendha met Amys en de andere twee had te bespreken. Zonder twijfel Rhand. Hij vormde een blijvende zorg voor de Wijzen. Ze gaven niets om de Voorspellingen van de Draak van de natlanders, maar kenden de Voorspelling van Rhuidean tot op de laatste letter. Wanneer hij de Aiel zou vernietigen, zoals hij volgens de Voorspelling zou doen, zou ‘een rest van een rest’ worden gered, en ze waren van plan ervoor te zorgen dat die rest zo groot mogelijk was. Daarom lieten ze Aviendha dicht bij hem blijven. Veel te dichtbij om nog netjes te zijn. In de slaapkamer zou ze ongetwijfeld Aviendha’s slaapmat op de vloer zien liggen. Maar de Aiel zagen die dingen anders. De Wijzen wilden dat Aviendha hem de manieren en gebruiken van de Aiel bijbracht. Hij diende zich te herinneren dat er Aielbloed in zijn aderen stroomde, al was hij niet Aiels opgevoed. Blijkbaar dachten de Wijzen dat daarvoor elk wakend uur gebruikt moest worden, en als ze dacht aan hun doel kon ze hun niet alles verwijten. Niet alles. Het bleef onbetamelijk een vrouw bij een man in dezelfde kamer te laten slapen.

Ze kon echter niets aan Aviendha’s moeilijkheid doen, zeker niet als Aviendha zelf het probleem niet leek te zien. Steunend op haar elleboog probeerde Egwene te bedenken hoe ze Rhand zou aanpakken. Haar gedachten bleven ronddraaien, maar ze had nog niets echt besloten toen hij binnenkwam en iets tegen twee Aiel mompelde voordat hij de deur sloot.

Egwene sprong overeind. ‘Rhand, je moet me met de Wijzen helpen. Naar jou luisteren ze,’ barstte ze los voor ze zich kon inhouden. Dit had ze helemaal niet bedoeld.

‘Fijn je weer te zien,’ zei hij glimlachend. Hij droeg de Seanchaanse speer weer, die nu vol draken was gesneden sinds ze hem voor het laatst had gezien. Ze had graag willen weten waar hij het ding had opgedoken. Alles wat met Seanchan te maken had, bezorgde haar kippenvel. ‘Met mij gaat het goed, dank je wel, Egwene. En met jou? Je lijkt je oude ik weer te zijn, evenveel pit als altijd.’ Hij zag er moe uit, en hard, zo hard dat de glimlach op zijn gezicht vreemd leek. Iedere keer dat ze hem zag, leek hij harder te zijn geworden.

‘Je hoeft niet te denken dat je leuk bent,’ bitste ze. Het was beter op dezelfde manier door te gaan. Beter dan in te binden en hem de ruimte te geven, wat hem nog meer reden voor gegrijns zou verschaffen. ‘Wil je me helpen?’

‘Hoe?’ Hij maakte het zich gemakkelijk – nou ja, ze waren in zijn kamers gooide de speer met de kwast op een tafeltje met luipaardpoten en deed zijn zwaardriem af en zijn jas uit. Op de een of andere manier zweette hij even weinig als een Aiel. ‘De Wijzen luisteren naar me, maar horen alleen wat ze willen horen. Ik herken hun lege blik steeds beter, wanneer ze besluiten dat ik onzin uitkraam en het liever negeren dan dat ze me met een opmerking beschamen of er ruzie over maken.’ Hij trok een vergulde stoel bij en ging onderuitgezakt voor haar zitten, de gelaarsde benen languit voor zich. Het lukte hem zelfs dat wat opschepperig te doen. Hij had zeker te veel mensen om hem heen die voor hem bogen.

‘Je praat soms onzin,’ mompelde ze. Doordat ze geen tijd had gekregen om na te denken, waren haar gedachten zeer ter zake. Ze schikte zorgvuldig haar omslagdoek en ging vlak voor hem staan, ik weet dat je graag weer iets van Elayne zou willen horen.’ Waarom werd zijn gezicht zo bedroefd en tegelijk zo winters koud? Waarschijnlijk doordat hij al zo lang niets meer van Elayne had vernomen, ik betwijfel of Sheriam Elaynes berichten voor jou aan de Wijzen heeft doorgegeven.’ Voor zover zij wist geen enkel, hoewel hij zelden in Cairhien was om ze aan te horen. ‘Elayne zou mij dat soort boodschappen wel toevertrouwen. Ik kan ze jou brengen, als je Amys ervan wilt overtuigen dat ik sterk genoeg ben om... om mijn lessen te hervatten.’ Ze wilde dat ze niet had gehaperd, maar hij wist al te veel van het droomlopen, al kende hij de naam Tel’aran’rhiod niet. Hij wist bijna alles, maar de naam was een goed bewaard geheim onder de Wijzen, vooral bij de droomloopsters zelf. Ze had niet het recht hun geheimen te verklappen.

‘Wil jij me zeggen waar Elayne is?’ Het was of hij om een beker thee vroeg.

Ze aarzelde, maar de afspraak tussen haar, Nynaeve en Elayne – Licht! hoe lang was het geleden dat ze die maakten? – die afspraak gold nog steeds. Hij was niet meer de jongen met wie ze was opgegroeid. Hij was een man, vol van zichzelf, en hoe zijn toon ook was, die strakke blik op haar gezicht eiste een antwoord. Als Aes Sedai en Wijzen al vonken sloegen, zouden de Aes Sedai en hij een vuurzee opwekken. Er moest een niemandsland tussen die twee bestaan, en alleen zij drieën waren daarvoor beschikbaar. Het moest gedaan worden, maar ze hoopte dat ze zich daardoor niet zouden branden, ik kan je het niet zeggen, Rhand. Ik heb het recht niet. Het is niet aan mij dat te vertellen.’

Ook dat was waar en ze kon hem tevens niet zomaar zeggen waar Salidar lag, ergens achter Altara, ergens langs de Eldar. Hij boog zich gespannen naar haar toe. ik weet dat ze bij de Aes Sedai is. Jij hebt me gezegd dat die Aes Sedai me steunen of misschien zullen steunen. Zijn ze bang voor me? Als dat zo is, wil ik best een eed afleggen om uit hun buurt te blijven. Egwene, ik ben van plan Elayne de Leeuwentroon en de Zonnetroon te geven. Ze kan op allebei aanspraak maken; Cairhien zal haar even snel aanvaarden als Andor. Ik heb haar nodig, Egwene.’

Egwene wilde wat zeggen en besefte dat ze op het punt stond alles wat ze van Salidar wist te vertellen. Nog net op tijd klemde ze haar tanden zo stevig op elkaar dat het pijn deed. Ze opende zich voor saidar. Het zoete gevoel van leven, zo sterk dat het al het andere overweldigde, leek te helpen; geleidelijk begon de drang om iets te zeggen weg te ebben.

Hij leunde met een zucht achteruit in zijn stoel en ze staarde hem met grote ogen aan. Het was één ding dat hij de sterkste ta’veren sinds Artur Haviksvleugel was, maar heel iets anders om er zelf in verwikkeld te raken. Ze kon nog net voorkomen dat ze huiverend haar armen om zich heen sloeg.

‘Je gaat het me niet vertellen,’ zei hij. Geen vraag. Bruusk veegde hij over zijn mouwen, wat haar eraan herinnerde dat ze saidar vasthield. Van zo dichtbij zou hij een lichte kriebel voelen. ‘Denk jij dat ik van plan was je te dwingen?’ snauwde hij opeens kwaad. ‘Ben ik nu al zo’n monster dat je de Kracht aangrijpt om je tegen mij te beschermen?’ ik heb niets nodig om me tegen jou te beschermen,’ zei ze zo kalm mogelijk. Haar maag draaide nog steeds rond. Hij was Rhand en hij was een geleider. Een deel van haar wilde brabbelen en janken. Ze schaamde zich ervoor, maar daarmee verdween het niet. Terwijl ze saidar losliet, betreurde ze de korte aarzeling, maar het deed er niet toe. Als het tot zo’n soort gevecht kwam, zou hij even simpel winnen als bij armpje drukken, tenzij ze hem kon afschermen. ‘Rhand, het spijt me dat ik je niet kan helpen, maar ik kan het niet. Desondanks vraag ik je opnieuw mij te helpen. Je weet dat je daarmee jezelf ook helpt.’ Zijn boosheid ging over in een ergerlijke grijns. Griezelig, hoe snel dat bij hem kon gebeuren. ‘Een kat voor een mat, of een mat voor een kat,’ haalde hij aan.

Maar niets voor niets, maakte ze in gedachten af. Ze had het als meisje horen zeggen door het volk van Tarenveer. ‘Stop je kat maar onder je mat, Rhand Altor, en ga erop dansen,’ zei ze koel. Het lukte haar nog net bij het weggaan de deur niet dicht te smijten, maar het scheelde niet veel.

Ze beende weg en vroeg zich af wat ze moest gaan doen. Op de een of andere manier moest ze de Wijzen overhalen haar weer naar Tel’aran’rhiod terug te laten gaan... dus met hun goedkeuring. Vroeg of laat kwam hij tegenover de Aes Sedai van Salidar te staan en het zou veel helpen als ze eerst met Nynaeve of Elayne kon praten. Ze was wat verbaasd dat Salidar hem nog niet had benaderd. Waarom treuzelden Sheriam en de anderen zo lang? Maar ze kon er niets aan doen en ze wisten het waarschijnlijk beter dan zij.

Een ding wilde ze Elayne graag vertellen. Rhand had haar nodig. Het klonk alsof hij het ernstiger meende dan alles wat hij ooit had gezegd. Dat zou alle zorgen van Elayne of hij nog van haar hield, uit de wereld helpen. Geen man kon op zo’n manier zeggen dat hij je nodig had, tenzij hij van je hield.

Enkele ogenblikken staarde Rhand naar de deur waarachter Egwene was verdwenen. Ze was zo heel anders dan het meisje waarmee hij was groot geworden. In die Aielkleren lukte het haar heel goed de Wijzen na te bootsen – afgezien van de lengte dan; een kleine Wijze met grote donkere ogen – maar ja, Egwene deed altijd alles met haar hele hart. Ze was even koel gebleven als een echte Aes Sedai en had saidar omhelsd toen ze dacht dat hij haar bedreigde. Daar moest hij aan blijven denken. Wat voor kleren ze ook droeg, ze wilde Aes Sedai worden en ze hield Aes Sedai-geheimen voor zich, zelfs nadat hij haar had duidelijk gemaakt dat hij Elayne nodig had om de vrede in de twee naties te bewaren. Hij moest aan haar denken als Aes Sedai. Het stemde hem droef.

Vermoeid kwam hij overeind en deed zijn jas weer aan. Hij moest nog steeds de edelen van Cairhien spreken: Colavaere, Maringil, Dobraine en de anderen. Plus de Tyreners: Meilan en Aracome. Het stel zou zich opwinden als hij de Cairhienin een paar tellen meer tijd gunde. En de Wijzen wilden hem ook zien, evenals Timolan en de andere stamhoofden die hij vandaag nog niet had gesproken. Waarom had hij ooit uit Caemlin weg willen gaan? Nou ja, het gesprek met Herid was prettig geweest. De daardoor opgeroepen vragen weer niet, maar het was fijn om met iemand te praten die nooit leek te beseffen dat hij de Herrezen Draak was. En hij had wat tijd doorgebracht zonder het Aiel-gevolg dat hem steeds omringde. Hij moest meer van die ogenblikken vinden. Hij ving een beeld van zichzelf op in de vergulde spiegel. ‘Je hebt haar tenminste niet laten merken dat je moe was,’ zei hij tegen zijn spiegelbeeld. Dat was een uiterst bondige raadgeving van Moiraine geweest. Toon nooit dat je je zwak voelt. Hij moest er alleen aan wennen dat hij aan Egwene moest denken als een Aes Sedai, als een van hen.

Terwijl Sulin schijnbaar volkomen op haar gemak neerhurkte in de tuin onder Rhand Altors raam, gooide ze een klein mes in het zand en vermaakte zich zo te zien met een spelletje flip. Het krassen van een uil in een venster bracht haar vloekend overeind, terwijl ze het mes in haar riem stak. Rhand Altor had zijn kamers weer verlaten. Deze manier van bewaken werkte niet. Als zij Enaila of Somara hier had, zou ze die Speervrouwen op hem zetten. Gewoonlijk probeerde ze hem voor dat soort onzin te beschermen, zoals ze voor een eerstebroeder zou doen.

Ze draafde naar een nabije ingang, voegde zich bij drie andere Speervrouwen die elders vandaan kwamen en begon het doolhof van gangen af te zoeken. Ondertussen deed ze net of ze wat rondliep. De Car’a’carn had vele wensen, maar er mocht niets gebeuren met de enige zoon die ooit bij de Speervrouwen was teruggekeerd.

19

Toh-zaken

Rhand dacht dat hij die nacht goed zou slapen. Hij was zo moe dat hij Alanna’s aanraking bijna vergat en nog belangrijker: Aviendha was buiten, in de tenten bij de Wijzen. Dus zou ze zich niet voor het slapen gaan onnadenkend uitkleden en zijn rust verstoren met het geluid van haar ademhaling. Iets anders veroorzaakte echter veel gewoel. Dromen. Hij plaatste altijd een scherm om zijn dromen om de Verzakers buiten te sluiten – en de Wijzen – maar zo’n ban sloot niet buiten wat reeds binnen was. Hij droomde van geweldige, witte dingen die leken op reusachtige vogelvleugels zonder vogel, die langs de wolken zwierden; hij droomde van grote steden met onmogelijk hoge gebouwen, glanzend in de zon, waartussen dingen in de vorm van kevers of platte waterdruppels door de straten snelden. Hij had dat alles al eerder gezien, in de enorme ter’angreaal in Rhuidean, waar hij de draken op zijn armen had verkregen, en hij herkende ze als beelden uit de Eeuw der Legenden, maar ditmaal was het allemaal anders. Alles leek verwrongen, de kleuren... vals, alsof er met zijn ogen iets mis was. De zoevende vleugels haperden en elk joeg in zijn val honderden mensen de dood in. Gebouwen versplinterden als glas, steden brandden en het land rees en daalde als een stormachtige zee. En keer op keer keek hij naar een wonderschone, goudblonde vrouw en zag hij hoe op haar gezicht liefde omsloeg in afgrijzen. Een deel van hemzelf kende haar. Een deel van hemzelf wilde haar redden van de Duistere, van elk kwaad, redden van wat hij zelf ging doen. Er waren zoveel delen, zijn geest versplinterde krijsend tot fonkelende scherven.

Hij ontwaakte in de duisternis, zwetend en bevend van de dromen van Lews Therin. Dit was nooit eerder gebeurd, nooit eerder had hij de dromen van die man gedroomd. Hij bleef de rest van de nacht tot zonsopgang in het niets staren, te bang om zijn ogen te sluiten. Hij hield saidin vast alsof hij het tegen de dode man kon gebruiken, maar Lews Therin hield zich stil.

Toen het bleke licht eindelijk achter de ramen verscheen, glipte een gai’shain stilletjes de kamer in met een zilveren dienschaal onder een doek. Hij zag dat Rhand wakker was, maar zei niets, boog slechts en verdween even stil. Alsof hij met zijn neus vlak boven de schaal hing, rook Rhand met de Kracht koude zoetbesthee, warm brood, boter, honing en de hete pap die de Aiel ’s morgens altijd aten. Hij liet de Bron los, kleedde zich aan en gespte zijn zwaard om. Hij raakte de doek over het dienblad niet aan; hij had niet veel zin in eten. Terwijl hij de Drakenstaf in zijn gekromde arm hield, verliet hij zijn kamers. Sulin en haar Speervrouwen en de Roodschilden van Urien waren weer terug in de brede gang, maar zij waren niet de enigen. Mensen vulden de gang schouder aan schouder achter de lijfwacht. Enkelen stonden voor die kring. Aviendha stond temidden van een afvaardiging van de Wijzen: Amys, Bair, Melaine, uiteraard Sorilea, Chaelin, een Miagoma van de Rookwatersibbe met lokken grijs in het donkerrode haar, en Edarra, een Shiande van de Nedersibbe. De laatste leek niet veel ouder dan hijzelf, hoewel ze reeds die schijnbaar onaantastbare kalmte in haar blauwe ogen toonde en ook de kaarsrechte rug die goed bij de anderen paste. Berelain stond er ook bij, maar niet Rhuarc of een ander stamhoofd. Wat hij hun moest zeggen was gezegd, en Aiel bleven niet zeuren. Maar waarom waren de Wijzen dan hier? En Berelain? Het groen-witte gewaad dat ze deze ochtend droeg, toonde een fraai deel van haar blanke boezem.

Achter haar stonden nog de Cairhienin, buiten de kring van Aielkrijgers. Colavaere was opvallend knap voor haar gevorderde leeftijd, ze had donker haar waar een ingewikkeld hoog kapsel van krullen van gemaakt was, en in haar gewaad zaten dwarse, kleurrijke splitten vanaf de met goud afgezette kraag tot onder haar knieën, meer splitten dan de andere Cairhienin. De forse Dobraine met zijn vierkante gezicht had als een krijgsman zijn voorste grijze haren afgeschoren en droeg een jas met slijtplekken van de kurasbanden. Maringil, zo recht als een kling, met schouderlang haar, had zijn voorhoofd niet geschoren, en zijn donkere zijden jas, met plekken als op die van Dobraine, kwam bijna tot de knieën en was geschikt voor een feestelijke paleisdans. Daarachter stond een groep van een twintigtal anderen, de meesten jongere mannen en vrouwen en maar weinigen met kleursplitten tot onder hun middel. ‘Moge het Licht de heer Draak begunstigen,’ mompelden ze, en ze bogen met de hand op het hart of maakten een knix. ‘De aanwezigheid van de heer Draak begunstige ons.’ De Tyreners hadden ook een groep afgevaardigd. Hoogheren en Hoogvrouwen, geen lagere adel, met fluwelen punthoeden en zijden jassen met bolle gestreepte satijnen mouwen in kleurige gewaden, afgezet met veel kant, en strakke kapjes met parels of edelstenen, die hem groetten met: ‘Het Licht verlichte de Draak van het Licht.’ Meilan, met zijn grijze puntbaardje, stond natuurlijk helemaal vooraan, mager, hard en uitdrukkingsloos. Vlak naast hem maakten Fionda’s strenge blik en ijzeren ogen op de een of andere wijze haar schoonheid niet minder, terwijl de meesmuilende glimlach van de lange, magere Anaiyella de hare wel verstoorde. Er viel geen enkele glimlach, in welke vorm dan ook, af te lezen van het gezicht van Maracon; zijn blauwe ogen waren uitzonderlijk voor een Tyrener. Noch van dat van de kale Gueyam of van Aracome, die veel slanker leek naast de stevige breedte van Gueyam, al maakten beiden een stalen indruk. Zij – en Meilan – waren dikke vriendjes geweest van Hearne en Simaan. Rhand had die twee en hun verraad gisteren niet genoemd, maar hij wist zeker dat het hier bekend was en even zeker dat zijn zwijgen erover op diverse manieren was uitgelegd, afhankelijk van ieders gedachten. Ze waren eraan gewend geraakt, nadat ze naar Cairhien waren gekomen, en vanmorgen keken ze Rhand aan alsof hij elk moment hun gevangenneming kon bevelen.

Eigenlijk hield bijna iedereen iemand anders in de gaten. Velen keken zenuwachtig naar de Aiel en verborgen zo goed mogelijk of heel slecht hun boosheid. Anderen hielden Berelain strak in het oog. Hij zag tot zijn verrassing ook bij de mannen, zelfs bij de Tyreners, meer nadenkende dan loerende blikken op hun gezichten. De meesten keken natuurlijk naar hem. Hij was wie hij was en wat hij was. Colavaeres koele gezicht ging heen en weer tussen hem en Aviendha, over wie zij zich opwond. Er bestond kwaad bloed tussen hen, hoewel Aviendha het vergeten leek te hebben. Colavaere zou zich zeker altijd het pak slaag herinneren dat ze van Aviendha had gekregen, nadat Rhand haar had uitgenodigd en de Aielse de vrouwe in zijn kamer was tegengekomen. Evenmin zou ze haar vergeven dat het nu iedereen bekend was. Meilan en Maringil maakten duidelijk dat ze elkaar hadden gezien door de ogen van de ander te ontwijken. Beiden wilden de troon van Cairhien en beiden dachten dat de ander de voornaamste rivaal was. Dobraine hield Meilan en Maringil in het oog, en naar de reden mocht iedereen raden. Melaine nam Rhand op, terwijl Sorilea naar haar keek, en Aviendha fronsend de vloer bestudeerde. Een jonge vrouw met grote ogen, van de Cairhienin, droeg haar geknipte haar los tot op de schouders en had geen torenhoog kapsel met ingewikkelde krulletjes. Ze had een zwaard gegespt over haar donkere rijkleding met slechts zes kleursplitten. Velen deden geen enkele moeite een minachtend glimlachje te verbergen, wanneer hun ogen langs haar gleden. Ze leek het amper te merken en keek afwisselend met grote bewondering naar de Speervrouwen of met grote vrees naar Rhand. Hij herinnerde zich haar. Selande was een van de vele beeldschone vrouwen die volgens Colavaere de Herrezen Draak aan haar plannetjes zou verbinden, tot Rhand haar had overtuigd dat het niet zou werken. Met de ongevraagde hulp van Aviendha, jammer genoeg. Hij hoopte dat Colavaere zo bang voor hem was dat ze haar wraak op Aviendha zou vergeten, maar hij had Selande er graag van overtuigd dat ze niets te vrezen had. ]e kunt het niet iedereen naar de zin maken, had Moiraine gezegd. Je kunt niet iedereen lief en zoet houden. Een harde vrouw.

Als bekroning hielden de Aiel natuurlijk iedereen behalve de Wijzen in de gaten. Ook Berelain was om de een of andere reden ervan uitgezonderd. Ze hielden alle natlanders achterdochtig in het oog, maar zij kon net zo goed een Wijze zijn geweest.

‘Jullie bewijzen me alle eer.’ Rhand hoopte dat het niet al te droog klonk. Terug naar de optocht. Hij vroeg zich af waar Egwene was. Waarschijnlijk nog lui liggend in bed. Hij overwoog even haar op te zoeken en nog een laatste poging te wagen... Nee, als ze het niet wilde zeggen, had het geen zin. Het was jammer dat zijn ta’veren niet werkte wanneer hij dat het meest wilde. ‘Jammer genoeg zal ik niet in staat zijn vanmorgen langer met u te spreken. Ik keer weer terug naar Caemlin.’ Hij had nu het probleem Andor op te lossen. Andor en Sammael.

‘Uw bevel zal worden uitgevoerd, mijn heer Draak,’ zei Berelain. ‘Deze ochtend zodat u er getuige van kunt zijn.’

‘Mijn bevel?’

‘Mangin,’ zei ze. ‘Het werd hem vanmorgen medegedeeld.’ De meeste Wijzen trokken een volkomen effen gezicht, maar zowel Bair als Sorilea toonde openlijk een afkeer. Tot zijn verrassing was die gericht aan Berelain.

‘Ik ben niet van plan elke ophanging bij te wonen,’ zei Rhand koud. Eerlijk gezegd was hij het vergeten, of liever, had hij het uit zijn geest verbannen. Het ophangen van een man die je mocht, was niet iets waaraan je wilde denken. Rhuarc en de andere stamhoofden hadden het er in hun gesprek niet eens over gehad. Iets anders gold ook: hij wilde deze terechtstelling liever niet meemaken. Aiel moesten zich net als ieder ander aan de wet houden. Dat moesten de Cairhienin en de Tyreners zien, waardoor ze wisten dat hij hun zeker niet zou begunstigen als hij dat met de Aiel al niet deed. Je gebruikt alles en iedereen, dacht hij, en hij voelde zich misselijk. Hij hoopte dat het zijn gedachte was. Bovendien wilde hij helemaal geen ophanging zien, laat staan die van Mangin.

Meilan keek in ieder geval nadenkend en op Aracomes voorhoofd parelde zweet, hoewel dat ook door de hitte kon komen. Colavaere verbleekte en leek hem voor het eerst echt te zien. Berelain verdeelde een berouwvolle blik tussen Bair en Sorilea, die knikte. Hadden zij haar misschien gezegd dat hij op die manier zou antwoorden? Het leek onmogelijk. De reacties van de anderen liepen uiteen van verrassing tot voldoening, maar die van Selande viel hem bijzonder op. Met grote ogen vergat ze de Speervrouwen. Eerder had ze bevreesd naar Rhand gekeken, nu doodsbang. Nou ja, het was niet anders, ik vertrek meteen naar Caemlin,’ zei Rhand. Een zacht geluid rimpelde langs de Cairhienin en de Tyreners, wat veel weg had van een zucht van opluchting.

Het was geen verrassing dat allen hem begeleidden tot aan de ruimte die apart werd gehouden voor zijn reizen. Afgezien van Berelain hielden de Speervrouwen en Roodschilden alle natlanders weg. Vooral de Cairhienin wilden ze niet in zijn nabijheid toelaten en hij was blij dat ze de Tyreners eveneens op afstand hielden. Er waren veel woedende blikken, maar niemand zei iets, niet tegen hem. Zelfs Berelain niet, terwijl die vlak achter de Wijzen met Aviendha liep te praten en af en toe zachtjes lachte. Het deed alle haartjes in zijn nek rechtop staan. Berelain en Aviendha samen aan het praten? En lachen? Bij de fraai bewerkte deur naar de reiskamer keek hij zorgvuldig over Berelains hoofd heen toen zij een diepe knix voor hem maakte, ik zal tot uw terugkeer zonder vrees of gunst zorg dragen voor Cairhien, mijn heer Draak.’ Misschien was ze ondanks Mangin vanmorgen alleen gekomen om dat in aanwezigheid van de vrouwen en heren te zeggen. Het riep zomaar een toegeeflijke glimlach bij Sorilea op. Hij moest nodig uitzoeken wat hier gaande was. Hij wilde niet dat de Wijzen Berelain lastig vielen. De andere Wijzen hadden Aviendha opzij getrokken; ze leken om beurten haar heel ferm toe te spreken, al kon hij niets opvangen. ‘Wanneer u de komende tijd Perijn Aybara ziet,’ voegde Berelain eraan toe, ‘wilt u dan mijn warmste groeten overbrengen. En ook aan Mart Cauton?’

‘Wij wachten gretig op de terugkeer van de heer Draak,’ loog Colavaere en ze hield haar gezicht zorgvuldig nietszeggend. Meilan keek haar woest aan, omdat ze vóór hem iets had gezegd, en stak een bloemrijke rede af, waarin hij evenveel zei als zij, wat Maringil natuurlijk weer moest overtreffen met nog bloemiger woorden. Fionda en Anaiyella deden er een schepje bovenop en voegden zoveel eerbetuigingen toe dat hij Aviendha bezorgd aankeek, maar de Wijzen hielden haar nog steeds bezig. Dobraine stelde zich tevreden met een ‘tot de terugkeer van mijn heer Draak’, terwijl Maracon, Gueyam en Aracome met waakzame ogen iets onduidelijks mompelden. Het was een opluchting naar binnen te schieten, weg van hen. Maar hij werd verrast doordat Melaine vóór Aviendha mee naar binnen liep. Hij trok vragend een wenkbrauw op.

‘Ik moet met Bael overleggen over zaken die de Wijzen betreffen,’ zei ze hem op een toon die geen onzin duldde, en ze keek vervolgens Aviendha scherp aan, die zo onschuldig keek dat Rhand meteen wist dat ze iets achterhield. Aviendha’s gezicht drukte vaak van alles uit, maar nooit onschuld, nooit zoveel onschuld.

‘Zoals je wenst,’ zei hij. Hij vermoedde dat de Wijzen op een kans hadden gewacht haar naar Caemlin te sturen. Wie kon er beter voor zorgen dat Rhand geen verkeerde invloed op Bael had dan Baels vrouw zelf? Net als Rhuarc had de man twee vrouwen, waarvan Mart altijd zei dat dat of een droom of een nachtmerrie moest zijn en dat hij niet wist welke van de twee.

Aviendha keek gespannen toe terwijl hij een poort naar Caemlin opende, naar de Grote Zaal. Dat deed ze altijd, hoewel ze zijn stromen niet kon zien. Eenmaal had ze zelf in een zeldzaam ogenblik van paniek een doorgang gemaakt, maar ze wist niet meer hoe. Vandaag herinnerde de draaiende streep licht haar om de een of andere reden blijkbaar aan wat er die keer was gebeurd. Haar gebruinde wangen liepen rood aan en opeens vermeed ze naar hem te kijken. Nu de Kracht hem vulde, rook hij haar. De kruidige geur van zeep, een vage aanduiding van zoet reukwater dat zij volgens hem nooit eerder had opgedaan. Voor één keer echt bereid om saidin los te laten, was hij als eerste in de lege troonzaal. Alanna leek met een klap weer in zijn hoofd te komen, haar aanwezigheid voelde even tastbaar alsof ze vlak voor hem stond. Ze had gehuild, dacht hij. Omdat hij weg was gegaan? Nou ja, daar mocht ze om huilen. Op een of andere manier moest hij zich van haar losmaken.

Dat hij als eerste was gegaan, viel natuurlijk slecht bij de Speervrouwen en Roodschilden. Urien bromde slechts en schudde afkeurend het hoofd. Een wit weggetrokken Sulin ging op haar tenen staan en hield haar gezicht vlak bij dat van Rhand. ‘De grote en machtige Car’a’carn vertrouwt de Far Dareis Mai zijn eer toe,’ siste ze hem zacht fluisterend toe. ‘Als de machtige Car’a’carn in een hinderlaag sterft terwijl de Speervrouwen hem beschermen, heeft de Far Dareis Mai geen eer meer. Als de alles veroverende Car’a’carn daar niets om geeft, heeft Enaila wellicht gelijk. Misschien dat de almachtige Car’a’carn een nukkig jongetje is dat aan de hand moet worden gehouden voor hij van een rots valt omdat hij niet uitkijkt.’

Rhands kaken verstrakten zich. Als hij alleen was, klemde hij zijn tanden op elkaar en slikte hij het verder – als het tenminste niet zo beschuldigend was als dit – vanwege wat hij de Speervrouwen verschuldigd was, maar zelfs Enaila of Somara had hem nooit in het openbaar zo de les gelezen. Melaine was reeds halverwege de zaal, de rok opgetrokken en bijna hollend. Ze kon blijkbaar niet wachten om de invloed van de Wijzen op Bael te herstellen. Hij kon niet zeggen of Urien het had opgevangen. De man was verschrikkelijk druk bezig zijn gesluierde Aethan Dor samen met de Speervrouwen tussen de zuilen te laten rondspeuren, iets dat overbodig was, net als zijn aanwijzingen. Aviendha daarentegen had haar armen over elkaar geslagen en toonde zo’n goedkeurende frons dat hij over haar gehoor niet hoefde te twijfelen.

‘Het ging gisteren heel goed,’ zei hij vastbesloten tegen Sulin. ‘Van nu af denk ik dat twee schildwachten ruim voldoende zijn.’ Haar ogen leken bijna uit haar hoofd te rollen; ze scheen geen lucht voor woorden te kunnen vinden. Nu hij dat had afgepakt, werd het tijd iets terug te geven voordat ze ontplofte als de pijlen van een Vuurwerker. ‘Het ligt natuurlijk anders wanneer ik buiten het paleis ben. De lijfwacht die je me hebt gegeven, is dan goed, maar hier, in het Zonnepaleis of in de Steen van Tyr zijn twee Aiel voldoende.’ Hij draaide zich om terwijl haar mond nog druk bewoog.

Aviendha liep zwijgend naast hem mee rond de verhoging met de tronen naar de kleine deurtjes erachter. Hij was hierheen gegaan en niet naar zijn eigen vertrekken in de hoop haar hier kwijt te raken. Zelfs zonder saidin kon hij haar ruiken, of misschien was het zijn geheugen. Hoe dan ook, hij had liever een verstopte neus van verkoudheid gehad; hij vond haar heerlijk ruiken.

Met de omslagdoek stevig om haar heen staarde Aviendha recht voor zich uit alsof ze problemen had. Ze merkte niet dat hij de deur met leeuwenpanelen van een kleedkamer openhield, wat anders enige toorn opwekte, of minstens de uitdagende vraag of ze haar armen misschien had gebroken. Toen hij vroeg wat er aan de hand was, schrok ze op. ‘Niets. Sulin had gelijk. Maar...’ Opeens grijnsde ze aarzelend. ‘Zag je haar gezicht? Sinds... sinds nooit, denk ik, heeft iemand haar zó afgebekt. Zelfs Rhuarc niet.’

‘Het verbaast me een beetje dat je aan mijn kant staat.’ Ze staarde hem met haar grote ogen aan. Hij kon de hele dag besteden aan een beslissing of ze nou blauw of groen waren. Nee. Hij had niet het recht aan haar ogen te denken. Wat er gebeurd was, nadat ze die doorgang had gemaakt – om van hem weg te vluchten – maakte geen verschil. Vooral hij had niet het recht daarover na te denken. ‘Je bezorgt me zoveel last, Rhand Altor,’ zei ze zonder enige opwinding. ‘Licht, soms denk ik dat de Schepper jou enkel heeft gemaakt om me last te bezorgen.’

Hij wilde haar zeggen dat het haar eigen schuld was – meermalen had hij aangeboden haar naar de Wijzen terug te sturen, hoewel het slechts zou betekenen dat die op hun beurt iemand anders in haar plaats zouden sturen – maar voor hij iets kon zeggen, haalden Jalani en Liah hen in, bijna onmiddellijk gevolgd door twee Roodschilden. De een was blond, de ander een grijze man met driemaal zoveel littekens als Liah. Rhand stuurde Jalani en de gelittekende man terug naar de troonzaal, wat bijna een ruzie veroorzaakte. Niet met de Roodschild, die zijn maat slechts aankeek, zijn schouder optrok en wegging, maar met Jalani.

Rhand wees op de deur naar de grote zaal. ‘De Car’a’carn verwacht dat de Far Dareis Mai gaat waar hij beveelt.’

‘Misschien ben je bij de natlanders een koning, Rhand Altor, maar niet bij de Aiel.’ Een taaie koppigheid deed afbreuk aan Jalani’s waardigheid, wat hem eraan deed denken hoe jong ze was. ‘De Speervrouwen zullen in de dans van de speren altijd naast je staan, maar dit is niet de dans.’ Ze vertrok echter wel, nadat ze snel iets met de handtaal tegen Liah had gezegd.

Met Liah en de magere Roodschild, die Cassin heette en een duim langer was dan Rhand, schreed Rhand snel door het paleis naar zijn kamers. En met Aviendha natuurlijk. Als hij de gedachte had gekoesterd haar door haar lange dikke rok achter te kunnen laten, had hij het mis. Liah en Cassin bleven in de gang voor zijn zitkamer, een grote ruimte met een marmeren fries van leeuwen onder een hoog plafond en wandtapijten met jachttaferelen en mistige bergen. De Aielse liep ook met hem mee naar binnen.

‘Hoor je niet bij Melaine te zijn?’ wilde hij weten. ‘Zaken van de Wijzen en dat soort dingen?’

‘Nee,’ zei ze kortaf. ‘Melaine zou het weinig plezierig vinden als ik hen op dit ogenblik stoorde.’

Licht, maar hij zou het onplezierig vinden als ze niet wegging. Hij gooide de Drakenstaf op een tafeltje met poten van vergulde wijnranken, maakte zijn zwaardriem los en legde die erbij. ‘Hebben Amys of de anderen jou verteld waar Elayne is?’

Heel even bleef Aviendha hem midden op de blauwe tegelvloer aankijken met een onleesbare uitdrukking op haar gezicht. ‘Ze weten het niet,’ zei ze uiteindelijk, ik heb het gevraagd.’ Hij had wel gedacht dat ze dat zou doen. Ze had het al maanden niet meer gedaan, maar voor Caemlin had ze hem om de paar zinnen aan het feit herinnerd dat hij Elayne behoorde; wat er zich tussen hen achter die poort had afgespeeld, veranderde niets aan dat feit. Dat had ze hem duidelijk laten weten, net zoals ze hem duidelijk had gemaakt dat zoiets nooit meer zou gebeuren. Precies wat hij wilde. Hij was nog erger dan een varken dat hij zich daarover zo treurig voelde. Ze negeerde alle mooi vergulde stoelen en ging met gekruiste benen op de vloer zitten, waarbij ze sierlijk haar rok schikte. ‘Ze hebben echter wel over jou gepraat.’

‘Waarom is dat geen verrassing voor me?’ zei hij droogjes en tot zijn verbazing werden haar wangen vuurrood. Aviendha was geen vrouw die snel bloosde en dit was vandaag al de tweede keer. ‘Ze hebben dezelfde dromen, waarvan sommige jou betreffen.’ Het klonk wat gesmoord tot ze zweeg, haar keel schraapte en hem toen ferm en vastberaden aankeek. ‘Melaine en Bair hebben over jou in een boot gedroomd,’ zei ze. Het woord klonk nog steeds vreemd uit haar mond, ondanks al die maanden in de natlanden. ‘Met drie vrouwen, de gezichten waren niet te zien, en met een weegschaal die eerst de ene, toen de andere kant uitsloeg. Melaine en Amys hebben gedroomd over een man die naast je stond met een dolk tegen jouw keel maar jij zag hém niet. Bair en Amys hebben gedroomd dat je met een zwaard de natlanden in tweeën verdeelde.’ Heel kort schoten haar ogen verachtelijk naar het zwaard in de schede dat boven op de Drakenstaf lag. Verachtelijk en enigszins schuldbewust. Ze had hem het vroegere eigendom van koning Laman gegeven, zorgvuldig in een deken gewikkeld, zodat van haar niet gezegd kon worden dat ze een zwaard echt had aangeraakt. ‘Ze kunnen de droom niet verklaren maar ze dachten dat jij het moest weten.’

De eerste droom was voor hem even wazig als voor de Wijzen, maar de tweede leek duidelijk. Een onzichtbare man met een dolk moest een grijzel zijn. Die hadden hun zielen aan de Schaduw geschonken, niet toegewijd maar echt weggegeven. Ze konden langs waakzame ogen die hen recht aankeken, glippen, en hun enige doel was moord. Waarom hadden de Wijzen zoiets eenvoudigs niet begrepen? Wat de laatste betrof, vreesde hij dat die ook duidelijk was. Hij verdeelde de naties nu al. Tarabon en Arad Doman waren puinhopen, de opstanden in Tyr en Cairhien konden mettertijd uitgroeien tot meer dan wat zielig gepraat en Illian zou zeker de kracht van zijn zwaard voelen. En dan had hij het nog niet over de Profeet gehad en de draakgezworenen in Altara en Morland.

‘In de laatste twee zie ik niets raadselachtigs, Aviendha.’ Maar toen hij het uitlegde, keek ze hem vol twijfel aan. Natuurlijk. Als de droomloopsters van de Wijzen een droom niet konden uitleggen, dan kon niemand anders het. Hij bromde grimmig en liet zich in een stoel tegenover haar zakken. ‘Waar hebben ze nog meer over gedroomd?’

‘Er is er nog een die ik je kan vertellen, maar hij gaat misschien niet over jou.’ Wat inhield dat ze sommige dromen niet zou vertellen, waardoor hij zich afvroeg waarom de Wijzen ze met haar hadden besproken, aangezien zij geen droomloopster was. ‘Ze hadden deze droom alle drie; wat hem zeker heel belangrijk maakt. Regen’ – ook dat woord klonk uit haar mond vreemd – ‘uit een schaal. Er liggen valstrikken en klemmen rond de schaal. Als de juiste hand hem oppakt, zullen ze een schat zo groot als de schaal vinden. Door een verkeerde hand is de wereld gedoemd. De sleutel tot het vinden van de schaal is die te vinden die het niet meer is.’

‘Wat niet meer is?’ Dit klonk zeker belangrijker dan de eerste. ‘Bedoel je iemand die dood is?’

Aviendha’s donkerrode haar zwierde langs haar schouders toen ze ontkennend het hoofd schudde. ‘Ze weten niet meer dan ik heb verteld.’

Tot zijn verbazing kwam ze lenig overeind met dat vanzelfsprekende schikken en plooien van kleren wat vrouwen altijd deden. ‘Moet je...’ Hij kuchte opzettelijk. Moet je weg? had hij willen zeggen. Licht, hij wilde dat ze wegging. Elke tel in haar aanwezigheid was een kwelling. Maar elke tel zonder haar ook. Nou ja, hij kon het juiste doen, wat goed voor hem was en het beste voor haar. ‘Wil je terug naar de Wijzen, Aviendha? Om weer lessen te volgen? Het heeft eigenlijk geen zin nog langer hier te blijven. Je hebt me al zoveel geleerd, dat het lijkt of ik als een Aiel ben opgevoed.’

Haar gesnuif duidde op dikke boeken hoon, maar daar kon ze het natuurlijk niet bij laten. ‘Je weet nog minder dan een jongetje van zes. Waarom luistert een man eerder naar zijn tweedemoeder dan naar zijn eigen moeder, en een vrouw eerder naar haar tweedevader dan haar eerstevader? Wanneer kan een vrouw een man trouwen zonder een trouwkrans te vlechten? Wanneer moet een dakvrouwe aan een smid gehoorzamen? Als je een zilversmid gai’shain maakt, waarom moet je haar dan een dag voor haarzelf laten werken voor elke dag die zij voor jou werkt? Waarom geldt niet hetzelfde voor een weefster?’ Hij hakkelde wat voor hij wilde toegeven dat hij het niet wist, maar opeens speelde ze met haar omslagdoek alsof ze hem was vergeten. ‘Soms maakt ji’e’toh een heel grote grap. Ik zou me kapot lachen als ik er niet het slachtoffer van was.’ Haar stem stierf weg tot een gefluister, ik kom mijn toh na.’

Hij meende dat ze her tegen zichzelf had, maar hij gaf behoedzaam antwoord. ‘Als je Lanfir bedoelt... Ik heb je toen niet gered. Dat heeft Moiraine gedaan. Zij stierf om ons allemaal te redden.’ Lamans zwaard had haar bevrijd van haar enige andere toh jegens hem, hoewel hij nooit had begrepen wat dat was. De enige verplichting die ze kende. Hij bad dat ze nooit de andere zou kennen; ze zou die in tegenstelling tot hem als toh opvatten.

Aviendha gluurde hem schuin aan en een glimlachje trilde om haar lippen. Ze was nu zo zelfbewust dat Sorilea er trots op zou zijn. ‘Dank je wel, Rhand Altor. Bair zegt dat het goed is er zo nu en dan aan herinnerd te worden dat een man niet alles weet. Zorg ervoor dat je me laat weten wanneer je gaat slapen. Ik wil je niet door mijn late komst wakker maken.’

Rhand zat na haar vertrek een hele tijd naar de deur te staren. Een Cairhiense die het Spel der Huizen speelde, was gewoonlijk gemakkelijker te begrijpen dan deze vrouw, die zonder moeite ondoorgrondelijk was. Hij vermoedde dat zijn gevoelens voor Aviendha, welke die ook waren, alles nog lastiger maakten.

Wat ik liefheb, vernietig ik, lachte Lews Therin. Wat ik vernietig, heb ik lief.

Hou je bek! dacht Rhand woest, en het ijle gelach verdween. Hij wist niet van wie hij hield, maar wist wel wie hij zou gaan redden. Van alles wat in zijn vermogen lag, maar voornamelijk van hemzelf.

In de gang zakte Aviendha tegen de deur en haalde diep adem om kalm te worden. Dat was tenminste de bedoeling. Haar hart probeerde zich nog steeds door de spijlen van haar ribben te scheuren. Als ze vlak bij Rhand Altor was, voelde ze zich naakt boven hete kolen liggen, zo uitgerekt dat ze dacht dat haar botten losgetrokken zouden worden. Hij zette haar zo erg te schande, zo erg als ze nooit had kunnen dromen. Een grote grap, had ze hem gezegd, en een deel van haar wilde wel lachen. Ze had toh jegens hem, maar nog veel meer jegens Elayne. Het enige dat hij had gedaan, was haar leven redden. Lanfir zou haar hebben gedood als hij er niet was geweest. Lanfir had haar in het bijzonder willen doden en op een zo pijnlijk mogelijke wijze. Op de een of andere manier had Lanfir het geweten. Maar met wat zij Elayne verschuldigd was, leek haar toh aan Rhand op een mierenhoop naast de Drakenrug.

Cassin zat op zijn hurken met zijn speren over de knieën. Aan de stijl van zijn jas zag ze dat hij zowel Goshien als Aethan Dor was – zijn sibbe kende ze niet – en hij wist natuurlijk nergens van. Maar Liah glimlachte haar toe; veel te bemoedigend voor een vrouw die ze niet kende, veel te wijs voor iedereen. Liahs jas gaf aan dat ze van de Sharien was en Aviendha merkte geschokt dat ze hen vaak achterbakse katten vond. Nooit eerder had ze verder over een Speervrouw nagedacht dan dat ze Far Dareis Mai was. Rhand Altor had heel wat losgeweekt in haar hersens.

Niettemin flitste haar handtaal boos: Waarom glimlach je, meisje? Kun je je tijd niet beter gebruiken?

Liahs wenkbrauwen gingen wat omhoog en haar glimlach toonde zelfs iets van vermaak. Haar vingers gaven antwoord. Wie noem jij een meisje, meisje? Wijs ben je nog niet, maar ook geen Speervrouw meer. Ik denk dat jij je ziel in een bruidskrans zult vlechten om aan de voeten van een man neer te leggen.

Aviendha deed woedend een stap naar voren – dit was een van de zwaarste beledigingen onder de Far Dareis Mai – maar bleef toen staan. In haar cadin’sor kon ze Liah aan, maar in een rok zou ze verslagen worden. Nog erger: Liah zou waarschijnlijk weigeren haar gai’shain te maken. Ze kon het doen, na een aanval van een vrouw die geen Speervrouw en nog geen Wijze was. Ze kon ook het recht opeisen Aviendha een pak slaag te geven voor elke groep Taardad die bijeengeroepen kon worden. Een kleinere schande dan de weigering, maar niet gering. Of ze nu won of verloor, het ergste van alles was dat Melaine zeker een heel erge manier zou kiezen om haar eraan te herinneren dat ze de speer achter zich had gelaten. In dat geval zou ze liever hebben dat Liah haar voor alle stammen tienmaal afroste. In de handen van een Wijze was schande scherper dan een zwaaiend mes. Liah vertrok geen spier; ze wist alles net zo goed als Aviendha. ‘Jullie staren elkaar ook lekker aan,’ zei Cassin tegen niemand in het bijzonder, ik moet op een dag die handtaal van jullie eens leren.’ Liah wierp hem een blik toe en lachte zilverig. ‘Je zult er leuk uitzien in een rok, Roodschild, op de dag dat je vraagt of je Maagd van de Speer kunt worden.’

Aviendha haalde opgelucht adem toen Liahs ogen zich op de ander richtten. Onder deze omstandigheden kon zijzelf niet zonder eerverlies haar ogen afwenden. Als vanzelf vormden haar vingers om dit te erkennen de eerste handwoorden die een Speervrouw leerde, aangezien ze deze zin in het begin het vaakst gebruikte. Ik heb toh. Meteen gebaarde Liah terug: Heel weinig, speerzuster. Aviendha glimlachte dankbaar voor de afwezigheid van een kromme pink waardoor het woord spottend zou worden. Het werd gebruikt bij vrouwen die de speer opgaven en dan net deden of ze dat niet hadden gedaan. Een natlanderbediende kwam door de gang aansnellen. Ze zorgde dat de walging die ze voelde voor iemand die zijn leven besteedde aan het dienen van een ander, niet op haar gezicht stond te lezen. Ze schreed de andere kant op, zodat ze de man niet tegen hoefde te komen. Het doden van Rhand Altor zou één toh inlossen en zichzelf doden de tweede, maar elke toh maakte die oplossing voor de andere onmogelijk. Wat de Wijzen ook zeiden, ze moest een manier vinden om beide in te lossen.

20

Uit de stedding

Rhand duwde met een duim de tobak stevig in zijn korte pijp, toen Liah haar hoofd om de deur stak. Voor ze iets kon zeggen, perste een hijgende man in een rood-wit livrei zich langs haar heen en viel voor Rhand op zijn knieën neer, terwijl zij verbijsterd naar zijn rug staarde.

‘Mijn heer Draak,’ barstte de kerel ademloos los. ‘Er zijn Ogier naar het paleis gekomen. Drie nog wel! Er is hun wijn en wat te eten aangeboden, maar ze staan erop de heer Draak te spreken.’ Rhand zorgde ervoor dat hij ontspannen klonk; hij wilde de man geen angst aanjagen. ‘Hoe lang werk je al in het paleis?’ Het livrei van de man paste en hij was niet zo jong. ik vrees dat ik je naam niet ken.’ De geknielde man keek hem met grote ogen en open mond aan. ‘Mijn naam? Bari, mijn heer Draak. Eh... tweeëntwintig jaar mijn heer Draak, de komende Winternacht. Eh... mijn heer Draak, de Ogier...?’ Rhand was al eerder in een Ogierstedding geweest, maar hij wist niet zeker hoe je je tegenover hen gedroeg. De Ogier hadden de meeste grote steden gebouwd, de oudste delen ervan tenminste, en ze kwamen nog steeds zo nu en dan voor herstelwerkzaamheden uit hun stedding. Hij betwijfelde echter of Bari ook zo opgewonden zou zijn geweest voor iemand die lager stond dan een koning of een Aes Sedai. Misschien nog niet eens voor hen. Rhand stopte de pijp en tobak terug in zijn jaszak. ‘Breng me erheen.’

Bari sprong overeind en wipte bijna op zijn tenen op en neer. Rhand vermoedde dat hij de juiste keus had gemaakt; de man toonde zich niet verbaasd dat de Drakenheer naar de Ogier ging en niet omgekeerd. Hij liet zijn zwaard en staf achter. De Ogier zouden van beide dingen toch niet onder de indruk raken. Liah en Cassin kwamen natuurlijk mee. Bari had zichtbaar moeite niet vooruit te hollen; hij was genoodzaakt zijn snelheid aan die van Rhand aan te passen.

De Ogier wachtten op een binnenhof met een fontein, waarvan het bekken was gevuld met leliebladeren en rode en gouden vissen. Een witharige man in een lange jas, die breed uitstond boven zijn hoge laarzen met omgeslagen randen, en twee vrouwen, de een aanzienlijk jonger dan de ander. Hun kledij toonde borduursels van wijnranken en bladeren, waarbij die van de oudere aanzienlijk ingewikkelder waren. Gouden roemers die voor mensen waren gemaakt, leken klein in hun handen. Verscheidene bomen droegen nog bladeren en het paleis zelf bood veel schaduw. De Ogier waren niet alleen. Bij het verschijnen van Rhand werden ze omringd door Sulin en zo’n dertig Speervrouwen, plus Urien met een vijftigtal Aiel. De Aiel hadden het fatsoen te zwijgen bij het zien van Rhand.

Met een stem als rommelende donder zei de Ogierman: ‘Uw naam zingt in mijn oren, Rhand Altor,’ en hij stelde zichzelf en de anderen ernstig voor. Hijzelf was Haman, zoon van Dal, zoon van Morel. De oudere Ogiervrouw was Covril, dochter van Ella, dochter van Soong; de jongere was Erith, dochter van Iva, dochter van Alar. Rhand herinnerde zich dat hij Erith eerder had ontmoet, in Tsofu, een stedding op twee dagen rijden van Cairhien. Hij kon zich niet voorstellen wat zij in Caemlin deed.

De Ogier maakten de Aiel klein en zorgden dat zelfs de binnenhof klein leek. Haman was anderhalf maal zo lang als Rhand en naar verhouding even breed, Covril was minder dan een hoofd, een Ogierhoofd, kleiner dan Haman en zelfs Erith stak bijna anderhalve voet boven Rhand uit. Dat was echter nog het minste verschil tussen de Ogier en de mensen. Hamans ogen waren even groot en rond als kopjes, zijn brede neus besloeg bijna zijn hele gezicht en zijn oren staken door zijn haren omhoog en waren bezet met witte haartoefjes. Hij had een lange witte hangsnor, een smalle baard en zijn wenkbrauwen hingen omlaag tot op zijn wangen. Rhand kon niet precies zeggen wat het verschil was tussen de gezichten van Covril en Erith – afgezien van het feit dat ze natuurlijk geen baard of snor hadden en hun wenkbrauwen niet zo dik waren, maar ze leken op de een of andere manier fijner gebouwd. Hoewel Covril heel ferm rechtop stond – om de een of andere reden kwam ook zij hem bekend voor – en Erith de indruk van bezorgdheid gaf doordat haar oren laag stonden. ‘Mag ik even?’ vroeg Rhand.

Sulin gaf hem niet de kans iets te zeggen. ‘We zijn hierheen gekomen om met de Boombroeders te praten, Rhand Altor,’ zei ze ferm. ‘Je weet dat de Aiel al heel lang watervrienden van de Boombroeders zijn. We handelen vaak in hun stedding.’

‘Dat is volkomen waar,’ mompelde Haman. Voor een Ogier was het gemompel. Voor de mensen klonk het als een verre lawine van rotsen. ‘Ongetwijfeld kwamen de anderen ook om te praten,’ zei Rhand tegen Sulin. Hij kon de leden van zijn lijfwacht zó herkennen, tot en met de laatste Speervrouw; Jalani liep hoogrood aan. Daarentegen bevonden zich, behalve Urien, nog geen drie of vier man van de Roodschilden op de hof. ik zou niet graag willen overwegen of ik Enaila of Somara moet vragen om zich met jóu te belasten.’ Sulins gebruinde gezicht werd donker van verontwaardiging, waardoor het litteken dat ze in Rhands dienst had opgelopen nog scherper afstak, ik wil alleen met ze praten. Alléén,’ benadrukte hij en hij keek Liah en Cassin aan. ‘Tenzij jullie denken dat ik tegen hen beschermd moet worden.’ Dit was een nog zwaardere belediging en Sulin verzamelde de Speervrouwen met snelle handgebaren, die bij iedereen behalve een Aielse op een boze bui zouden duiden. Sommige Aielmannen grinnikten bij hun vertrek; Rhand nam aan dat hij een soort grap had gemaakt.

Terwijl ze weggingen, streek Haman over zijn lange baard. ‘Mensen hebben niet altijd gedacht dat we geen gevaar betekenen, weet je. Ahum. Ahum.’ Zijn peinzende stem klonk als een enorme hommel. ‘Volgens de oude verslagen. Heel oude. Slechts flarden eigenlijk, maar ze gaan terug tot de jaren vlak na...’

‘Ouder Haman,’ zei Covril beleefd, ‘kunnen we ons bepalen tot het huidige onderwerp.’ Haar hommelstem zoemde op iets hogere toon. Ouder Haman, waar had Rhand dat eerder gehoord? Elke stedding had een Ouderraad.

Haman zuchtte diep. ‘Goed dan, Covril, maar je laat een ongepaste haast blijken. Je hebt ons amper de tijd gegund om ons te verfrissen voor we hierheen kwamen. Ik zweer dat je begon te springen als een...’ De grote ogen flitsten naar Rhand, en hij onderdrukte een kuch met een hand zo groot als een enorme ham. De Ogier vonden mensen haastig als ze probeerden vandaag iets te doen terwijl het er niet toe deed of het de volgende dag of het volgend jaar gebeurde. De Ogier bekeken alles op heel lange termijn. Ze vonden het ook onbeschaafd mensen eraan te herinneren dat ze rondsprongen. ‘Dit is een zeer veeleisende reis naar Buiten geweest,’ verklaarde Haman, ‘niet in het minst doordat we vernamen dat de Shaidostam Al’cair’rahienallen heeft belegerd – zoiets is heel buitengewoon – en dat je je echt hier bevond. Daarna was je echter weer vertrokken voor we je konden spreken en... Ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat we onstuimig zijn geweest. Nee. Nee, spreek jij maar, Covril. Voor jou heb ik mijn studie en mijn lessen opzij gezet om door de wereld rond te dollen. Mijn klassen zullen nu een grote janboel zijn.’ Rhand grijnsde bijna. Als hij dacht aan de manier waarop de Ogier iets deden, hadden Hamans klassen een halfjaar nodig om te besluiten dat hij echt vertrokken was, en nog eens een jaar om te overleggen over wat ze daaraan zouden doen. ‘Een moeder heeft een zeker recht op bezorgdheid,’ zei Covril en haar pluimpjesoren trilden. Ze leek inwendig verdeeld tussen de achting voor een Ouder en een bijzonder on-Ogiers ongeduld. Ze wendde zich tot Rhand en richtte zich op met gespitste oren en vooruitgestoken kin. ‘Wat heb je met mijn zoon gedaan?’ Rhands mond viel open. ‘Uw zoon?’

‘Loial!’ Ze staarde hem aan of hij gek was. Erith keek hem met samengeknepen ogen bezorgd aan en had haar handen voor de borst in elkaar geklemd. ‘Je hebt de Oudste van de Ouderen van stedding Tsofu gezegd dat je voor hem zou zorgen,’ vervolgde Covril. ‘Ze hebben me verteld dat je dat beloofde. Je noemde jezelf op die dag nog niet de Draak, maar jij was het. Nietwaar, Erith? Heeft Alar niet de naam Rhand Altor gebruikt?’ Ze gunde de jongere vrouw amper de tijd voor een knikje. Ze sprak sneller en sneller, terwijl Haman steeds pijnlijker keek. ‘Mijn Loial is te jong om Buiten te zijn, te jong om over de wereld rond te rennen en dingen te doen die jij hem ongetwijfeld laat doen. Ouder Alar heeft me over jou verteld. Wat heeft mijn Loial te maken met saidinwegen, met Trolloks en de Hoorn van Valere? Je dient hem aan mij terug te geven, alsjeblieft, zodat ik kan zorgen dat hij keurig met Erith trouwt. Zij zal zijn kriebelvoeten wel tot rust brengen.’

‘Hij is heel knap,’ mompelde Erith en haar oren beefden zo verlegen dat de donkere toefjes wazig trilden. ‘En ik denk ook dat hij heel dapper is.’

Het kostte Rhand enkele tellen voor hij zijn geestelijk evenwicht had hervonden. Een vastberaden Ogier klonk alsof er een berg naar beneden stortte. Een Ogier die vastberaden was én snel sprak... Volgens de Ogier was Loial op negentigjarige leeftijd te jong om in zijn eentje de stedding te verlaten. Een Ogier leefde heel lang. Vanaf de eerste dag dat Rhand hem had ontmoet, had Loial zich heel gretig getoond om de wereld te zien, maar ook bezorgd om wat er zou gebeuren wanneer de Ouderen beseften dat hij ervandoor was gegaan. Bovenal maakte hij zich zorgen over zijn moeder. Die zou achter hem aan komen met een bruid op sleeptouw. Hij had verteld dat de man in dit soort zaken bij de Ogier niets te zeggen had, en de vrouw evenmin. Het was volledig de zaak van de twee moeders. Het was niet geheel uitgesloten dat je opeens beloofd was aan een vrouw, die je pas ontmoette op de dag dat je moeder haar en je schoonmoeder aan jou voorstelde.

Loial vond blijkbaar dat trouwen een eind maakte aan zijn wens om de wereld te verkennen. Maar of dat nu zou gebeuren of niet, Rhand kon een vriend niet aan een gevreesd lot overleveren. Hij wilde net zeggen dat hij niet wist waar Loial was en hun voorstellen weer naar de stedding terug te keren om zijn komst af te wachten – hij opende zijn mond al – toen er opeens een vraag in hem opkwam. Het maakte hem verlegen dat hij niet meteen aan zoiets belangrijks had gedacht. Van belang voor Loial, tenminste. ‘Hoe lang is hij nu buiten de stedding?’

‘Te lang,’ gromde Haman als rotsblokken die een heuvel afdonderen. ‘De jongen wilde zich nooit in de lessen schikken. Hij sprak er altijd over dat hij het Buiten wilde zien, alsof het echt anders is als in de boeken die hij zou moeten doornemen, staat vermeld. Ahum. Ahum. Het is toch geen werkelijke verandering als mensen nieuwe grenzen op een kaart tekenen? Het land is nog steeds...’

‘Hij is al veel te lang in Buiten,’ bracht Loials moeder even vasthoudend naar voren als een paaltje dat in de klei werd gedreven. Haman keek haar fronsend aan en ze slaagde erin hem even ferm aan te kijken, hoewel haar oren verlegen trilden.

‘R... ruim vijf jaar nu,’ zei Erith. Heel even hingen haar oren slap, maar toen strekten ze zich weer koppig omhoog. In een heel goede nabootsing van Covril zei ze: ik wil dat hij mijn echtgenoot wordt. Ik wist dat al toen ik hem voor het eerst zag. Ik laat hem niet doodgaan. Niet door zijn dwaze gedoe.’

Rhand en Loial hadden over veel dingen gepraat en een ervan was het Smachten geweest, hoewel Loial daar niet graag over sprak. Nadat het Breken van de Wereld de mensen op de vlucht had gedreven naar elke plek die misschien enige veiligheid kon bieden, waren de Ogier ook uit hun steddings verdreven. Vele jaren hadden de mensen rondgezworven in een wereld die met de dag kon veranderen, op zoek naar veiligheid, en al die tijd hadden de Ogier gezocht naar de verloren steddings in een veranderende wereld. In die tijd werden ze door het Smachten bevangen. Een Ogier die buiten de stedding verkeerde, wilde terugkeren. Een Ogier die lang buiten de stedding verbleef, moest terugkeren. Een Ogier die te lang wegbleef, stierf. ‘Hij heeft me eens verteld over een Ogier die lang wegbleef,’ bracht Rhand kalm naar voren. ‘Tien jaar, zei hij volgens mij.’ Nog voor Rhand was uitgesproken, schudde Haman zijn geweldige hoofd. ‘Dat gaat niet op. Ik ken er vijf die zo lang Buiten zijn gebleven en die levend zijn teruggekeerd. Ik denk dat ik het zou weten als er meer waren. Over dat soort waanzin wordt geschreven en gepraat. Drie van hen stierven binnen een jaar na hun terugkomst, de vierde was voor de rest van zijn leven gebrekkig en de vijfde verging het weinig beter; hij had een stok nodig om te lopen. Hoewel ze wel bleef schrijven. Ahum. Ahum. Dalar had enkele belangwekkende dingen te zeggen over...’ Ditmaal draaide hij zijn hoofd pijlsnel om toen Covril iets wilde opmerken. Hij keek haar strak aan, zijn lange wenkbrauwen schoten omhoog en ze begon verwoed haar rok goed te strijken. Ze bleef hem echter wel recht in de ogen kijken. ‘Vijf jaar is kort, ik weet het,’ zei Haman tegen Rhand terwijl hij Covril vanuit zijn ooghoeken scherp in de gaten hield, ‘maar we zijn nu aan de stedding gebonden. We hebben in de stad niets opgevangen waaruit blijkt dat Loial hier is en uit de opwinding die wijzelf hebben veroorzaakt, denk ik dat we zoiets zouden hebben gehoord. Indien jij me echter kunt zeggen waar hij is, bewijs je hem een grote vriendendienst.’ in Emondsveld, in Tweewater,’ zei Rhand. Het redden van het leven van een vriend vond hij geen verraad. ‘Het laatst heb ik hem gezien bij zijn vertrek, in het goede gezelschap van vrienden. Het is daar heel rustig, in Emondsveld. Veilig ook.’ Dat was het weer dankzij Perijn. ‘En een paar maanden geleden maakte hij het goed.’ Dat had Bode hem gezegd, toen de meisjes vertelden wat er thuis allemaal was gebeurd.

‘Tweewater,’ mompelde Haman. ‘Ahum. Ahum. Ja, ik weet waar dat ligt. Nog een lange wandeling.’ De Ogier reden zelden, aangezien er weinig paarden waren die hen konden dragen en ze trouwens toch de voorkeur gaven aan hun eigen voeten.

‘We moeten meteen vertrekken,’ zei Erith vastberaden, met een zacht rommelende stem. Zacht vergeleken met die van Haman. Covril en Haman keken elkaar verbaasd aan en haar oren hingen helemaal slap. Ze was uiteindelijk een heel jonge vrouw die een Ouder en een vrouw vergezelde, een vrouw met vermoedelijk enig aanzien, als hij zag hoe Covril Haman antwoord gaf. Erith was waarschijnlijk geen dag ouder dan tachtig.

Glimlachend bij de gedachte – een verspreking van een meisje van zo’n zeventig jaar – zei Rhand: ‘Wilt u alstublieft de gastvrijheid van het paleis aanvaarden? Met enkele dagen rust kunt u daarna sneller reizen. En u kunt me misschien helpen, Ouder Haman.’ Natuurlijk! Loial had het vaak gehad over zijn leraar, Ouder Haman. Volgens Loial wist die alles, ik wil weten waar de saidinpoorten liggen. Allemaal.’ Alle drie de Ogier spraken tegelijk.

‘De poorten?’ zei Haman en zowel zijn oren als wenkbrauwen schoten scherp omhoog. ‘De wegen zijn heel gevaarlijk. Veel te gevaarlijk.’

‘Enkele dagen?’ sprak Erith hem tegen. ‘Mijn Loial kan sterven...’

‘Enkele dagen?’ zei Covril erbovenuit. ‘Mijn Loial kan...’ Ze onderbrak zichzelf en keek de jongere vrouw met opeengeknepen lippen en trillende oren strak aan.

Haman gaf hun beiden een gefronste blik en streek geërgerd over zijn smalle baard, ik weet niet waarom ik me heb laren ompraten. Ik behoor mijn klassen les te geven en de Stomp toe te spreken. Als je geen geachte Spreekster was, Covril...’

‘Je bedoelt, als je niet met mijn zuster was getrouwd,’ zei ze stoutmoedig. ‘Voniel heeft je gezegd je plicht te doen, Haman.’ Hamans wenkbrauwen hingen zo laag dat de punten zijn wangen raakten en Covrils oren leken de ergste stijfheid kwijt te zijn. ik bedoel dat ze je heeft gevraagd,’ vervolgde ze, niet te haastig waardoor ze haar zelfverzekerdheid kon verliezen, maar zeer zeker niet aarzelend. ‘Bij de Boom en de stilte, ik wilde je niet beledigen, Ouder Haman.’ Haman proestte luid – wat voor mensen dus donderend luid was – en wendde zich tot Rhand, waarbij hij aan zijn jas trok alsof die niet netjes zat.

‘Het Schaduwgebroed gebruikt de wegen,’ zei Rhand voor Haman iets kon zeggen, ik heb schildwachten geplaatst bij de poorten die ik kan bereiken.’ Waaronder die van stedding Tsofu, klaarblijkelijk nadat deze drie waren vertrokken. Hadden ze na zijn vergeefse bezoek aan Tsofu die hele afstand lopend afgelegd? ‘Maar die zijn op de vingers van één hand te tellen. Ze moeten allemaal bewaakt worden, anders stromen de Myrddraal en Trolloks eruit en lijken ze voor hun slachtoffers vanuit het niets te verschijnen. Maar ik weet niet waar ze liggen.’ Daarmee bleven de doorgangen natuurlijk wel open. Hij vroeg zich weleens af waarom een Verzaker niet enkele duizenden Trolloks door een poort het paleis liet binnenstromen. Tienduizend, of twintigduizend. Hij zou onder grote druk komen te staan om die tegen te houden, als hij ze kón tegenhouden. Op z’n best zou het een slachting worden. Nou ja, hij kon niets tegen een doorgang doen, tenzij hij er zelf bij was. Hij kon wel iets doen aan de saidinwegen. Haman wisselde enkele blikken uit met Covril. Ze gingen terzijde staan en spraken fluisterend, vreemd genoeg klonk het zo zacht dat hij slechts een gezoem hoorde als van een grote bijenzwerm op het dak. Hij had terecht opgemerkt dat ze belangrijk was, een Spreekster. Hij had de achting in Hamans stem gehoord. Hij overwoog naar saidin te grijpen – dan zou hij ze kunnen horen – en verwierp het idee met afkeer. Hij was nog niet zo laag gezonken dat hij afluisterde. Erith verdeelde haar aandacht tussen de ouderen en Rhand, terwijl ze voortdurend onbewust haar rok gladstreek.

Rhand hoopte dat ze niet zouden vragen waarom hij zijn vraag niet had voorgelegd aan de Ouderraad in stedding Tsofu. Alar, de Oudste van de Ouderen in Tsofu, was heel vastbesloten geweest. De Stomp was bij elkaar gekomen, er kon niets afwijkends gedaan worden en zoiets opmerkelijks was nooit eerder voorgesteld. Indien de macht over de saidinwegen aan een mens werd overgedragen, moest de Stomp ermee instemmen. Wie hij was, leek voor haar van even weinig belang als voor deze drie Ogier.

Ten slotte kwam Haman fronsend terug met de handen aan de panden van zijn jas. Ook Covril fronste. ‘Dit gebeurt allemaal heel haastig, veel te haastig,’ zei Haman langzaam; hij klonk als verschuivende kiezels. ‘Ik had dit liever willen bespreken met... Nou ja, dat kan niet. Schaduwgebroed, zei je? Ahum. Ahum. Goed, als haast aan de orde is, laat het dan haast zijn. Men zal nooit mogen zeggen dat een Ogier niet snel kan optreden wanneer dat vereist is en misschien is dat nu het geval. Je moet begrijpen dat de Ouderraad van elke stedding het misschien afwijst en dat de Stomp dat eveneens kan doen.’

‘Kaarten!’ schreeuwde Rhand zo luid dat de drie Ogier opsprongen. ‘Ik heb landkaarten nodig!’ Hij keek rond, zoekend naar de bedienden die altijd nabij leken, naar een gai’shain, naar wie dan ook. Sulin stak haar hoofd om een deuropening. Na alles wat hij haar had gezegd, zou die zeker in de buurt zijn gebleven. ‘Kaarten!’ blafte hij haar toe. ‘Ik wil iedere landkaart die in het paleis aanwezig is. En een pen en inkt. Nu! Snel!’ Ze keek hem bijna minachtend aan – Aiel gebruikten geen kaarten en beweerden zelfs dat ze die niet nodig hadden – en draaide zich om. ‘Rennen, Far Dareis Mai!’ snauwde hij. Ze keek naar hem om... en rende. Hij had graag geweten wat voor gezicht hij had getrokken, voor toekomstig gebruik.

Haman leek in zijn handen te willen wringen, maar had daarvoor te veel waardigheid. ‘Er is echt heel weinig nieuws dat we je misschien nog kunnen vertellen. Elke stedding heeft er een, net over de grens met Buiten.’ De eerste saidinpoorten waren niet in een stedding gemaakt, omdat de Ware Bron daar niet kon worden aangeraakt. Ook nadat aan de Ogier de Talisman van de Groei was geschonken en zij de saidinwegen naar een nieuwe poort konden laten groeien, was de Kracht er nog steeds bij betrokken, al werd er daarbij niet geleid. ‘En al jullie steden met een Ogiergaarde. Hoewel het erop lijkt dat deze stad zich over de Gaarde heeft uitgebreid. En in Al’cair’rahienallen...’ Zijn stem verstierf, hoofdschuddend.

De moeilijkheden konden in die naam worden samengevat. Ongeveer drieduizend jaar geleden had er een stad bestaan die Al’cair’rahienallen heette en gebouwd was door de Ogier. Vandaag de dag was de naam Cairhien, en de Gaarde die de Ogierbouwers hadden aangelegd als herinnering aan hun stedding lag op het landgoed dat aan de Barthanes had behoord, in wier huis nu Rhands school was gehuisvest. Niemand herinnerde zich Al’cair’rahienallen nog, behalve de Ogier en wellicht enkele Aes Sedai. Zelfs de Cairhienin niet. Wat Haman verder ook geloofde, er kon in drieduizend jaar veel veranderen. De grote steden die de Ogier hadden gebouwd, bestonden niet meer, en van sommige waren zelfs de namen vergeten. Er waren grote steden ontstaan waar de Ogier niets in gebouwd hadden. Volgens Moiraine was Amador er een van, gesticht na de Trollok-oorlogen, en Chachin in Kandor, Shol Arbela in Arafel en Fal Moran in Shienar. In Arad Doman was Bandar Eban gebouwd op de puinhopen van een stad die in de Oorlog van de Honderd Jaren was vernietigd, een stad waarvoor Moiraine wel drie namen kende, ieder twijfelachtig en een voor een gebouwd op het puin van een naamloze stad die in de Trollok-oorlogen was verdwenen. Rhand kende een saidinpoort in Shienar, op het platteland vlak bij Fal Dara, een middelgrote stad waarvan de naam nog herinnerde aan Mafal Dadaranell, een enorme stad die door de Trolloks met de grond gelijk was gemaakt. Er bestond nog een andere poort in de Verwording, in het door de Schaduw verwoeste Malkier. Andere plekken waren gewoon veranderd of gegroeid, zoals Haman zelf al terecht had opgemerkt. De saidinpoort hier in Caemlin bevond zich nu in een kelder. Een heel goed bewaakte kelder. Rhand wist dat er een poort was buiten Tyr, op de grote graslanden waar de Hoogheren hun befaamde paardenkudden lieten weiden. Er moest ook ergens in de Mistbergen een poort zijn, bij het vroegere Manetheren, waar dat ook had gelegen. Wat de steddings betrof, wist hij alleen waar Tsofu lag. Moiraine had de steddings en de Ogier geen belangrijk deel van zijn ontwikkeling gevonden.

‘Je weet niet waar de steddings liggen?’ vroeg Haman ongelovig toen Rhand dit alles had uitgelegd. ‘Is dit een Aielgrap? Ik heb Aielhumor nooit goed begrepen.’

‘Voor de Ogier,’ merkte Rhand zachtmoedig op, ‘is het lang geleden dat de saidinwegen werden gemaakt. Voor mensen is het verschrikkelijk lang geleden.’

‘Maar herinner je je Mafal Dadaranell niet meer, of Ancohima, of Londaren Cor, of...’

Covril legde een hand op Hamans schouder, maar het medelijden in haar ogen betrof Rhand. ‘Hij herinnert het zich niet meer,’ zei ze zachtjes. ‘Hun herinneringen zijn verdwenen.’ Uit haar mond klonk het als het grootste verlies dat iemand zich maar kon voorstellen. Erith had haar handen tegen haar mond gedrukt en leek elk ogenblik in tranen uit te barsten.

Sulin keerde terug, met opzet niet hollend, gevolgd door een behoorlijke groep gai’shain die hun armen vol hadden met opgerolde kaarten in alle mogelijke maten, sommige zo lang dat ze over de plavuizen van de binnenhof sleepten. Een in het wit geklede man droeg een met ivoor ingelegd schrijfkistje mee. ‘Ik heb de gai’shain opgedragen verder te zoeken,’ zei ze stijfjes, ‘en enkele natlanders.’

‘Dank je,’ zei hij. Iets van de strakheid in haar gezicht verdween. Op zijn hurken begon hij de kaarten op de plavuizen uit te rollen en op volgorde te leggen. Vele waren er van de stad en van delen van Andor. Al snel vond hij er een die alle Grenslanden toonde, en het Licht mocht weten wat die kaart in Caemlin deed. Sommige waren oud en verfomfaaid, en toonden grenzen die niet meer bestonden of vermeldden landen die honderden jaren eerder in vergetelheid waren geraakt. Grenzen en namen waren voldoende om de kaarten op volgorde van tijd te leggen. Op de oudste grensde Hardan in het noorden aan Cairhien. Vervolgens verdween Hardan en reikten Cairhiens grenzen halverwege Shienar voor ze weer terugkropen, toen duidelijk bleek dat de Zonnetroon zoveel land niet kon besturen. Maredo lag tussen Tyr en Illian, daarna verdween Maredo en grensde Tyr ergens op de Vlakte van Maredo aan Illian, waarbij de grenzen zich geleidelijk om dezelfde reden als die van Cairhien terugtrokken. Caralain, Almoth, Mosara, Irenvelle en andere naties verdwenen, soms opgeslokt door buren, veel vaker vervielen ze tot wildernis waar niemand aanspraak op maakte. Na de verbrokkeling van Haviksvleugels wereldrijk vertelden de kaarten het verhaal van een trage neergang van de mensheid. Een tweede kaart van de Grenslanden toonde alleen Saldea en een deel van Arafel, maar gaf ook aan dat de grens van de Verwording vijftig span noordelijker lag. De mensheid trok zich terug en de Schaduw breidde zich uit.

Een kale, magere man in een slecht passend livrei schoof haastig met zijn armen vol kaarten de binnenhof op. Rhand zuchtte en ging verder met uitzoeken en op volgorde leggen.

Haman bekeek ernstig het schrijfkistje dat een gai’shain hem voorhield en haalde toen een even groot maar veel eenvoudiger kistje uit zijn ruime jaszak. De pen erin was van gewreven hout, behoorlijk dikker dan Rhands duim maar lang genoeg om dun te lijken. Hij paste volmaakt in zijn worstdikke Ogiervingers. Hij knielde neer en kroop op handen en knieën tussen de uitgezochte kaarten door. Af en toe doopte hij de pen in de inktpot van de gai’shain en tekende wat aan. De letters leken heel groot, tot Rhand besefte dat ze voor Haman klein moesten zijn. Covril volgde, loerde over zijn schouder mee, zelfs nadat hij haar voor de tweede keer had gevraagd of ze dacht dat hij soms een fout zou maken.

Rhand kwam veel nieuwe dingen te weten. Om te beginnen dat er zeven steddings her en der in de Grenslanden lagen, al wist hij dat Trolloks bang waren voor een stedding en dat zelfs Myrddraal een belangrijke reden moesten hebben als ze er toch een betraden. De Rug van de Wereld, de Drakenmuur, telde er dertien, waaronder een in Therins Dolk, van stedding Shangtai in het zuiden tot de steddings Qichen en Sanshen in het noorden, op slechts enkele spannen van elkaar. ‘Het land veranderde echt door het Breken van de Wereld,’ legde Haman uit toen Rhand ernaar vroeg. Hij ging bruusk door met aantekeningen te maken, bruusk voor een Ogier althans. ‘Land werd zee en zeeën vielen droog, maar het land vouwde en boog ook dubbel. Soms kwamen ver uiteenliggende streken bij elkaar en verwijderden naburige streken zich ver van elkaar, hoewel natuurlijk niemand kan zeggen of Qichen en Sanshen wel ver uit elkaar hebben gelegen.’

‘Je bent Cantoine vergeten,’ verkondigde Covril, waardoor een andere bediende in livrei geschrokken zijn nieuwe lading kaarten liet vallen.

Haman wierp haar een blik toe en pende de letters vlak boven de Iralel neer, niet ver ten noorden van Haddon Mirk. In de strook ten westen van de Drakenmuur, vanaf de zuidelijke grens van Shienar tot aan de Zee der Stormen waren er slechts vier, alle ‘nieuw gevonden’ zoals de Ogier het noemden, wat inhield dat het de jongste steddings waren. Tsofu werd nu zeshonderd jaar bewoond en geen van de andere had een geschiedenis die verder reikte dan duizend jaar. Sommige streken boden een even grote verrassing als de Grenslanden, zoals de Mistbergen waar er zes lagen en de Schaduwkust. Ook in de Zwarte Heuvels lag een stedding, evenals in de wouden noordelijk van de Ivo en in de bergen ten noorden van de Dhagon-rivier bij Arad Doman. Droeviger was de lijst van verlaten steddings, die waren opgegeven omdat het aantal bewoners te veel was verminderd. De Rug van de Wereld, de Mistbergen en de Schaduwkust kwamen ook op die lijst voor, evenals een stedding midden op de Vlakte van Almoth. Er lag er een vlak bij het grote woud Paerish Swar en een in de lage bergen aan de noordkust van de Kop van Toman, uitkijkend over de Arythische Oceaan. Het treurigste was de stedding die in Arafel op het randje van de Verwording werd getekend. De Myrddraal trokken wel met moeite een stedding binnen, maar de jaarlijks oprukkende Verwording schoof over alles heen.

Haman wachtte en zei droevig: ‘Sherandu werd eenduizend achthonderddrieënveertig jaar geleden door de Grote Verwording opgeslokt en Chandar negenhonderdachtenzestig jaar.’

‘Moge hun herinneringen bloeien en groeien in het Licht,’ mompelden Covril en Erith tegelijk.

‘Ik ken er een die u niet hebt aangegeven,’ zei Rhand. Perijn had hem verteld dat hij in een stedding had geschuild. Hij trok een kaart van Andor ten oosten van de Arinelle te voorschijn en wees op een plek ruim boven de weg van Caemlin naar Wittebrug. Ongeveer tenminste. Haman grijnsde, bijna snauwend. ‘Waar de stad van Haviksvleugel had moeten komen. Dat gebied werd nooit terug gewonnen. Verschillende gevonden steddings werden nooit terug gewonnen. We proberen zo ver mogelijk van de landen van de mensen te blijven.’ Alle aanduidingen stonden in ontoegankelijke bergketens, op plekken waar de mens nauwelijks kwam of, in enkele gevallen, heel ver van de huizen en dorpen van mensen. Stedding Tsofu lag dichter bij de huizen van mensen dan elke andere stedding, maar niettemin nog een dagreis van het meest nabije dorp af.

‘Een andere keer zal dat een boeiend gesprek zijn,’ merkte Covril op, zogenaamd tegen Rhand, maar meer voor Haman, zoals haar blik opzij verried, ‘maar ik wil, als het kan, nog voor de avond zo ver mogelijk naar het westen komen.’ Haman zuchtte diep. ‘Jullie willen toch wel een poosje blijven,’ sprak Rhand haar tegen. ‘U moet uitgeput zijn van de lange tocht van Cairhien naar hier.’

‘Vrouwen raken niet uitgeput,’ zei Haman, ‘ze maken het voor anderen uitputtend. Dat is bij ons een heel oud spreekwoord.’ Covril en Erith snoven tegelijk. In zichzelf mompelend ging Haman door met zijn lijsten, maar nu met de steden die de Ogier hadden gebouwd, steden waar Gaarden hadden gelegen. Elke Gaarde bevatte een eigen saidinpoort, zodat de Ogier heen en weer konden reizen zonder daarvoor de moeilijke landen van de mens te doorkruisen. Natuurlijk gaf hij Caemlin aan, Tar Valon, Tyr, Cairhien, Maradon en Ebo Dar. Dat waren alle nog bestaande steden. Ebo Dar noemde hij Barashta. Misschien hoorde Barashta in zekere zin wel bij de andere plekken waarvan de aangegeven punten op plaatsen waren gezet waar de kaarten niets of op z’n best een dorpje aangaven. Mafal Dadaranell, Ancohima en Londaren Cor, natuurlijk. Manetheren, Aren Mador, Aridhol, Shaemal, Deranbar, Braem, Condaris, Hai Ecorimon, Iman... Terwijl de lijst groeide, meende Rhand vochtige plekjes te zien op elke kaart waarmee Haman klaar was. Het duurde even voor hij besefte dat de Ouder stilletjes huilde. Zijn tranen druppelden neer, terwijl hij dode en vergeten steden tekende. Misschien huilde hij om de mensen, misschien vanwege herinneringen. Het enige dat Rhand zeker wist, was dat het niet om de steden was, niet om het verloren gegane steenwerk van de Ogier. Voor een Ogier was het steenwerk slechts iets dat ze tijdens de Ballingschap hadden opgevat. Geen enkel bouwwerk kon men vergelijken met de vorstelijke bomen.

Eén naam kwam telkens in Rhands gedachten naar boven, evenals de plek ten oosten van Baerlon, enkele dagreizen boven Wittebrug aan de Arinelle. ‘Was daar een Gaarde?’ vroeg hij, de plek aanwijzend, in Aridhol?’ zei Haman. ‘Ja. Ja, daar was er een. Een treurige zaak.’ Rhand keek niet op. in Shadar Logoth,’ verbeterde hij. ‘Een heel triest verhaal. Kunt u... wilt u me die poort aanwijzen als ik u erheen breng?’

21

Naar Shadar Logoth

‘Ons erheen brengen?’ zei Covril terwijl ze met dikke fronsrimpels naar de kaart in Rhands handen keek. ‘Dan moeten wij een geweldige omweg maken, als ik me goed herinner waar Tweewater ligt. Ik verspil liever geen enkele dag om Loial te vinden.’ Erith knikte hevig. Haman, nog steeds met vochtige wangen van de tranen, schudde het hoofd vanwege al die haast, maar zei: ik kan dat niet toestaan. Aridhol... Shadar Logoth, zoals je het terecht noemt, is geen plek voor zo’n jong meisje als Erith. Eigenlijk is het voor niemand een gezonde plek.’

Rhand liet de kaart vallen en stond op. Hij kende Shadar Logoth beter dan hem lief was. ‘Jullie verliezen er niets door. In feite winnen jullie tijd. Ik zal jullie erheen laten reizen. Door een poort. Vandaag nog kunnen jullie het grootste stuk van de reis naar Tweewater achter de rug hebben. Zoveel tijd kost het niet. Ik weet dat jullie me recht naar die saidinpoort kunnen leiden.’ De Ogier konden de poorten voelen, als ze er niet te ver vandaan waren.

Hiervoor was opnieuw overleg achter de fontein nodig, waarbij Erith eiste aanwezig te zijn. Rhand ving slechts flarden op, maar het was duidelijk dat Haman, die verbeten zijn hoofd schudde, tegen het plan was, terwijl Covril, met de oren zo stijf omhoog dat het leek of ze daarmee duimen aan lengte won, erop stond het te doen. Aanvankelijk bezag Covril Erith net zo fronsend als Haman. Hoe de band tussen een schoonmoeder en schoondochter bij de Ogier ook was, ze vond zichtbaar dat de jongere vrouw zich er niet mee mocht bemoeien. Het duurde echter niet lang of ze veranderde van gedachten. De Ogiervrouwen sloten Haman min of meer in en hamerden onophoudelijk op hem in.

‘... veel te gevaarlijk. Veel te gevaarlijk,’ klonk Haman als een ver onweer.

‘... vandaag er al bijna zijn...’ Een licht gedonder van Covril.

‘... hij is al veel te lang in Buiten geweest...’ Een bijna zilveren geschal van Erith.

‘... haastige spoed is...’

‘... mijn Loial...’

‘... mijn Loial...’

‘... we staan op Mashadar zelf...’

‘... mijn Loial...’

‘... mijn Loial...’

‘... als Ouder kan...’

‘... mijn Loial...’

‘... mijn Loial...’

Haman kwam weer naar Rhand terug, aan zijn jas sjorrend alsof die half uitgetrokken was, gevolgd door de vrouwen. Covril hield haar gezicht strakker dan Erith, die met moeite een glimlach onderdrukte, maar hun pluimoren stonden in dezelfde vrolijke hoek en drukten op de een of andere wijze voldoening uit.

‘We hebben besloten,’ zei Haman stijf, ‘het aanbod te aanvaarden. Laten we een eind maken aan dit belachelijke rondhupsen, zodat ik naar mijn klassen terug kan keren. En naar de Stomp. Ahum. Ahum. Er dient de Stomp een heleboel over jou verteld te worden.’ Rhand gaf er niet om of Haman de Stomp zou zeggen dat hij een dwingeland was. De Ogier gingen weinig om met mensen, alleen voor het herstel van oude bouwwerken. Het was onwaarschijnlijk dat dit een gunstige of ongunstige invloed op iemand zou hebben. ‘Goed,’ zei hij. ik zal iemand uw spullen uit de herberg laten halen.’

‘We hebben alles bij ons.’ Covril liep om de fontein heen, bukte zich en kwam omhoog met twee grote pakken die erachter verborgen hadden gelegen. Elk pak zou voor een gewoon man een zware last zijn geweest. Ze overhandigde er een aan Erith en trok een riem van het andere pak over haar hoofd en schuin over haar borst zodat het op haar rug hing.

‘Als Loial hier was geweest,’ legde Erith uit, die haar pak ook op de rug nam, ‘konden we meteen zonder oponthoud terug naar stedding Tsofu. In het andere geval zouden we doorreizen. Zonder oponthoud.’

‘Feitelijk kwam het door de bedden,’ vertrouwde Haman Rhand toe, terwijl hij met zijn handen de grootte van een bed voor een klein kind aangaf. ‘Vroeger had elke herberg Buiten twee of drie Ogierkamers, maar men lijkt dat tegenwoordig lastig te vinden. Het is moeilijk te begrijpen.’ Hij wierp een blik op de beschreven kaarten en zuchtte. ‘Moeilijk te begrijpen.’

Rhand wachtte totdat Haman zijn eigen pak had opgepakt, greep saidin en opende op het binnenhof een doorgang naast de fontein, een gat in de lucht dat een verwoeste met onkruid gevulde straat toonde en ingestorte gebouwen.

‘Rhand Altor!’ Sulin beende bijna de hof op, met achter haar een groepje bedienden en gai’shain die beladen waren met landkaarten. Liah en Cassin waren bij haar en deden net of ze toevallig meeliepen. ‘Je vroeg om nog meer kaarten.’ Sulins blik op de doorgang was nog nét niet beschuldigend.

‘Ik kan mezelf beter beschermen dan jullie kunnen,’ zei Rhand koud. Hij wilde het niet kil laten klinken, maar gehuld in de leegte was zijn stem altijd koel en veraf. ‘Er is daar niets dat jullie speren hoeven te bevechten en sommige dingen kunnen ze niet bevechten.’ Sulin toonde nog steeds een groot deel van haar eerdere stijfkoppigheid. ‘Des te meer reden voor ons om mee te gaan.’ Dat kon alleen maar voor een Aiel redelijk klinken, ik ga er niet om twisten,’ zei hij. Ze zou na een weigering toch proberen hem te volgen en de Speervrouwen oproepen die nog door de poort zouden springen terwijl hij hem sloot, ik vermoed dat je de rest van de lijfwacht van vandaag vlakbij hebt. Fluit ze hierheen, maar iedereen dient dicht bij me te blijven en mag niets aanraken. Haast je. Ik wil dit snel achter de rug hebben.’ Zijn herinneringen aan Shadar Logoth waren niet plezierig.

‘Ik heb ze weggestuurd omdat jij erop stond,’ zei Sulin vol afkeer. ‘Tel langzaam tot honderd.’

‘Tot tien.’

‘Vijftig.’

Rhand knikte en haar vingers flitsten. Jalani schoot weg naar binnen en Sulins handen flitsten weer. Drie vrouwelijke gai’shain lieten alle kaarten uit hun armen vallen, keken geschokt – Aiel keken nooit zo verbaasd -, tilden hun witte rok op en verdwenen in diverse richtingen het paleis in. Hoe snel ze ook renden, Sulin was hen nog voor. Rhand kwam bij twintig en Aiel sprongen de hof op, doken uit vensters en sprongen van balkons omlaag. Hij vergat bijna te tellen. Iedere Aiel was gesluierd en er waren slechts enkele Speervrouwen. Ze staarden verward rond bij het zien van Rhand en de drie Ogier die hen nieuwsgierig opnamen. Sommigen lieten hun sluier zakken. De bedienden van het paleis stonden dicht bij elkaar. De Aiel bleven toestromen, zelfs nadat Sulin precies op de vijftigste tel terugkeerde, en het plein vol Aiel stond. Al snel bleek dat ze het bericht had verspreid dat de Car’a’carn in gevaar verkeerde, de enige manier waarop ze volgens haar binnen de toegestane tijd genoeg speren bijeen kon krijgen. Er klonk wat zuur gemopper bij de mannen, maar de meesten vonden het een goede grap; sommigen grinnikten en roffelden met hun speren op de schilden. Niemand ging echter weg. Ze keken naar de poort en hurkten neer om te zien wat er ging gebeuren. Door de Kracht hoorde Rhands scherpe oren dat een Speervrouw die Nandera heette, pezig maar nog knap, al waren haar haren eerder grijs dan blond, tegen Sulin fluisterde: ‘Je hebt de gai’shain aangesproken als Far Dareis Mai.’

Sulin keek Nandera vlak aan. inderdaad. We zullen dat afhandelen wanneer Rhand Altor vandaag veilig is.’

‘Wanneer hij veilig is,’ stemde Nandera in.

Sulin koos snel twintig Speervrouwen uit, sommigen hadden die ochtend deel uitgemaakt van de lijfwacht, anderen niet, maar toen Urien de Roodschilden uitkoos, vonden de Aiel van de andere krijgsgenootschappen dat zij er ook bij hoorden. Die stad achter de doorgang zag eruit als een plek vol vijanden en de Car’a’carn moest beschermd worden. Geen enkele Aiel zou zich trouwens buiten een strijd houden en hoe jonger ze waren, hoe gretiger ze die zochten. Er brak bijna opnieuw ruzie uit, toen Rhand zei dat er niet meer mannen mee mochten dan vrouwen – dat zou oneervol zijn voor de Far Dareis Mai, aangezien deze zijn eer hoog hield – en niet meer Speervrouwen dan Sulin reeds had gekozen. Hij voerde hen mee naar een plaats waar geen enkele vaardigheid in de strijd hen kon beschermen. Iedereen die hij meenam, diende hij ook nog in het oog te houden. Dat laatste legde hij maar niet uit. Hij kon onmogelijk raden wiens eer hij zou schenden als hij het wel vertelde.

‘Denk eraan,’ zei hij nadat alles was uitgezocht, ‘raak niets aan. Neem niets mee, zelfs geen druppel water. En blijf voortdurend in het zicht van de anderen; ga geen enkel gebouw in, om geen enkele reden.’ Haman en Covril knikten verwoed, waarvan de Aiel meer onder de indruk raakten dan van Rhands woorden. Nou ja, zolang ze maar onder de indruk waren.

Ze stapten door de poort in een stad die reeds lang dood was, die meer dan dood was.

Een goudgele zon halverwege de ochtend roosterde de puinhopen van vroegere grootsheid. Hier en daar kroonde een enorme koepel een licht marmeren paleis, maar er waren meer gebouwen met gaten dan zonder. Meestal restte er slechts een ongelijk en verwoest deel. Lange zuilengangen leidden naar torens die een hoogte bereikten waar Cairhien van droomde of naar torens met verbrokkelde toppen. Overal lagen daken, blokken en bakstenen van ingestorte gebouwen en waaierden muren uit over gebarsten plavuizen. Vergruizelde fonteinen en kapotte beelden bezetten elke kruising. Vermolmde bomen, verspreid over enorme heuvels van puin, stierven in de droogte. Dood onkruid volgde de barsten en scheuren in straten en gebouwen. Er bewoog niets, geen vogel, geen rat, geen briesje. Stilte omhulde Shadar Logoth, Schaduwwaak.

Rhand liet de poort verdwijnen. Geen enkele Aiel liet de sluier zakken. De Ogier staarden om zich heen, hun gezichten strak en met hun oren stijf tegen het hoofd aan. Rhand hield saidin vast in het gevecht waarvan Taim zei dat het aangaf dat een man nog leefde. Zelfs als hij niet had kunnen geleiden, misschien juist in dat geval, zou hij hier aan Taims raad denken.

Aridhol was een grootse hoofdstad geweest in de dagen van de Trollok-oorlogen, een bondgenoot van Manetheren en de andere acht naties. Toen die oorlogen zo lang hadden geduurd dat de Oorlog van de Honderd Jaren weinig voorstelde, toen het leek of de Schaduw op alle gebieden aan de winnende hand was en iedere overwinning van het Licht slechts uitstel betekende, werd een man die Mordeth heette, raadsman van Aridhol. Hij gaf de raad dat men om te winnen allereerst diende te overleven, dat Aridhol harder, wreder en achterdochtiger dan de Schaduw moest zijn. Geleidelijk zorgden de inwoners ervoor dat Aridhol even zwart werd als de Schaduw, misschien nog zwarter. Terwijl de oorlog tegen de Trolloks nog steeds gaande was, wendde Aridhol zich tot zichzelf, keerde zich tegen zichzelf en verteerde ten slotte zichzelf.

Iets was achtergelaten, iets dat ervoor zorgde dat niemand hier ooit weer zou leven. Zelfs de kleinste kiezeltjes op straat waren bevuild met de haat en achterdocht die Aridhol hadden vermoord, waarna Shadar Logoth was overgebleven. Ieder miezerig steentje kon na korte of lange tijd de bezoeker besmetten.

Er was meer achtergebleven dan dat kwaad, al was dat reeds voldoende om ieder verstandig mens weg te houden.

Rhand draaide langzaam rond en staarde naar de vensters, lege oogkassen met uitgestoken ogen. Nu de zon hoger en hoger aan de hemel klom, kon hij de onzichtbare toeschouwers voelen. Indertijd had hij ze pas bij de ondergaande zon gevoeld. Er was veel meer dan smerigheid overgebleven. Ooit had een Trollok-leger hier zijn tenten opgeslagen en was het omgekomen. Het was volkomen verdwenen, afgezien van enkele met bloed gekalkte berichtjes op de muren die de Duistere om redding smeekten. Men moest zich ’s nachts niet in Shadar Logoth bevinden.

Deze plek maakt me bang, mompelde Lews Therin buiten de leegte. Maakt hij jou niet bang?

Rhands adem stokte in zijn keel. Richtte de stem zich echt tot hem? Ja, hij maakt me bang.

Er heerst duisternis hier. Een zwart zwarter dan zwart. Als de Duistere onder de mensen zou willen wonen, zou hij deze plek kiezen. Ja, dat zou hij. Ik moet Demandred doden.

Rhand knipperde met zijn ogen. Is er enig verband tussen Demandred en Shadar Logoth? Met dit alles?

Ik herinner me eindelijk Ishamael te hebben gedood. Er klonk iets van verbazing over een nieuwe ontdekking in de stem door. Hij verdiende het te sterven. Lanfir verdiende het ook, maar ik ben blij dat ik niet degene was die haar doodde.

Was het enkel toeval dat de stem hem aansprak? Kon Lews Therin horen? Antwoorden? Hoe heb je... heb je Ishamael gedood? Vertel me hoe.

Dood. Ik wil de rest van de dood. Maar niet hier. Ik wil hier niet doodgaan.

Rhand zuchtte. Enkel toeval. Hij wilde hier ook niet sterven. Een paleis vlak voor hem, met gebroken pilaren voor de voorgevel, helde duidelijk naar voren en kon elk ogenblik neerstorten en hen hier ter plekke begraven. ‘Gaat u voor,’ zei hij tegen Haman. Voor de Aiel voegde hij eraan toe: ‘Denk aan wat ik heb gezegd. Raak niks aan, pak niks op en blijf in het zicht.’

‘Ik had niet gedacht dat het zo erg zou zijn,’ mompelde Haman. ‘Het overstemt bijna de saidinpoort.’ Erith kreunde en Covril keek alsof ze dat ook wilde doen als ze wat minder waardigheid zou hebben bezeten. Ogier waren gevoelig voor de sfeer van een plek. Haman wees. Het zweet op zijn gezicht had niets te maken met de hitte. ‘Die kant op.’

Kapotte plavuizen knarsten onder Rhands laarzen alsof hij botten vermaalde. Haman leidde hen rond hoeken en door straten, langs de ene puinhoop na de andere, maar hij was zeker van de richting. De Aiel om hen heen bewogen op hun tenen. Hun ogen boven de zwarte sluiers keken niet alsof ze een aanval verwachtten, maar alsof die reeds was ingezet. Door de onzichtbare loerders en kapotte gebouwen kwamen herinneringen boven die Rhand veel liever zou vergeten. Hier was Mart het pad ingeslagen dat hem naar de Hoorn van Valere had geleid, het pad waarop hij bijna was gedood, misschien tevens het pad dat hem naar Rhuidean had gebracht, en naar de ter’angreaal waarover hij niet wilde praten. Hier was Perijn verdwenen toen ze genoodzaakt waren geweest ’s nachts te vluchten, en toen Rhand hem eindelijk weer terugzag, heel ver hier vandaan, had hij gouden ogen, een droeve blik en geheimen die Moiraine nooit met Rhand had gedeeld. Hij was er zelf ook niet onbeschadigd uitgekomen, hoewel Shadar Logoth hem niet rechtstreeks had geraakt. Ze waren allen door Padan Fajin hierheen gevolgd: hij, Mart en Perijn, Moiraine en Lan, Egwene en Nynaeve. Padan Fajin, de marskramer die Emondsveld regelmatig bezocht. Padan Fajin, de Duistervriend. Meer dan een Duistervriend nu; veel erger dan een Duistervriend, volgens Moiraine. Fajin was hen allen hierheen gevolgd, en hieruit vertrokken als meer dan Fajin, of minder dan Fajin. Fajin, als je hem nog zo kon noemen, wenste Rhands dood. Hij had iedere vriend en kennis van Rhand bedreigd als Rhand niet naar hem toe zou komen. Rhand was niet gegaan. Perijn had het voor hem afgehandeld en had Tweewater gered, maar Licht, wat had dat pijn gedaan. Wat had Fajin bij de Witmantels uitgespookt? Was Pedron Nial misschien een Duistervriend? Als een Aes Sedai dat kon zijn, waarom dan de kapiteinheer-gebieder van de Kinderen van het Licht niet?

‘Daar is het,’ zei Haman en Rhand schrok op. Shadar Logoth was wel de laatste plek ter wereld waar je je in gedachten mocht verliezen. Waar de Ouder stond, was vroeger een groot plein geweest, al lagen er nu verweerde puinhopen omheen. Midden op het plein, waar een fontein had kunnen staan, verrees een fraai bewerkt fijnmazig hek van een of ander glinsterend metaal, zo hoog als een Ogier en zonder enige roest. Het omsloot iets dat op een hoge rotsmuur leek, zo fijn bewerkt met ranken en bladeren dat je de bries waarop ze bewogen, leek te voelen. Totdat je verbaasd merkte dat ze grijs waren en niet groen. Het was de saidinpoort, hoewel het zeker niet op een poort leek.

‘Ze hebben de Gaarde omgehakt zodra de Ogier terug naar hun stedding waren gegaan,’ mopperde Haman boos met zijn lange wenkbrauwen diep omlaag getrokken, ‘al na twintig of dertig jaar, toen de stad werd uitgebreid.’

Rhand raakte het hek aan met een stroom Lucht en vroeg zich af hoe hij erdoorheen kon komen. Met zijn ogen knipperend zag hij het hele ding met luid zilveren gerinkel in twintig of meer stukken uiteenvallen, zodat de Ogier schrokken. Rhand schudde het hoofd. Natuurlijk. Metaal dat zo lang zonder een spoortje roest goed bleef, móést wel met de Kracht zijn gemaakt. Het was misschien een overblijfsel uit de Eeuw der Legenden, maar de verbindingen ertussen waren allang verteerd en hadden slechts een klein duwtje nodig. Covril legde een hand op zijn schouder, ik zou je willen vragen hem niet open te maken. Ongetwijfeld heeft Loial je verteld hoe dat moet – hij heeft altijd veel te veel belangstelling getoond voor dat soort dingen – maar de wegen zijn gevaarlijk.’

‘Ik kan hem afsluiten,’ zei Haman, ‘zodat hij zonder de Talisman van de Groei niet meer kan worden geopend. Ahum. Ahum. Heel eenvoudig. Zo gebeurd.’ Hij leek er echter niet al te happig op en maakte ook geen aanstalten om erheen te lopen.

‘Hij moet misschien gebruikt worden om snel iets te halen,’ vertelde Rhand hem. Alle wegen zouden misschien gebruikt moeten worden, welke gevaren daar ook wachten. Als hij ze op de een of andere manier kon schoonmaken... Dat was bijna even overmoedig als zijn bewering tegen Taim dat hij saidin wilde schoonmaken. Hij begon saidin rond de poort te weven, gebruik makend van alle vijf Krachten, en tilde daarbij zelfs de stukken van het hek weer op hun plaats. Vanaf de eerste stroom leek de smerigheid in hem te kloppen, een traag toenemende trilling. Het moest het kwaad van Shadar Logoth zelf zijn, de weerkaatsing van kwaad op kwaad. Zelfs in de leegte voelde hij zich duizelig door die bevingen, alsof de wereld onder zijn voeten in de tijd mee bewoog. Hij kreeg de neiging alles uit te braken wat hij ooit had gegeten. Toch hield hij vol. Hij kon hier evenmin mannen de poort laten bewaken als ze de stad laten doorzoeken. Wat hij weefde en toen omkeerde, was een verdorven valstrik die bij deze gruwelijke plek paste. Een ban van niets ontziende kwaadaardigheid. Mensen konden er ongedeerd door, misschien zelfs Verzakers – hij kon een ban plaatsen tegen mensen óf tegen het Schaduwgebroed, maar niet tegelijk – en zelfs een mannelijke Verzaker kon het niet ontdekken. Wat voor Schaduwgebroed er ook doorheen zou komen – dat was het kwaadaardige – ze zouden niet meteen sterven; ze zouden lang genoeg leven om buiten de stadsmuren te komen. Ver genoeg, zodat de doden niet hier in het rond zouden liggen, wat de volgende Myrddraal kon afschrikken. Zo lang dat een Trollok-leger eruit kon komen, waarna ze hun eigen doden konden oppakken. Wreed genoeg voor een Trollok. Zoiets te maken maakte hem even ziek als de bezoedeling van saidin.

Hij verknoopte het weefsel, waarna het loslaten van saidin hem slechts enige verlichting schonk. Het restje vuiligheid dat altijd achter leek te blijven klopte nog steeds; het voelde bijna alsof de grond onder zijn laarzen bonsde en trilde. Zijn tanden en oren deden pijn. Hij kon haast niet wachten om zo snel mogelijk te vertrekken.

Hij haalde diep adem en bereidde zich voor opnieuw te geleiden, een doorgang te openen – en hield fronsend op. Snel telde hij iedereen, deed het nogmaals, langzamer. ‘Er is iemand weg. Wie?’

De Aiel overlegden kort met elkaar.

‘Liah,’ zei Sulin door haar sluier heen.

‘Ze stond vlak achter me.’ Dat was ongetwijfeld Jalani’s stem. ‘Misschien zag ze iets.’ Hij meende dat het Desora was. ik had iedereen gezegd bij elkaar te blijven!’ Woede raasde over de leegte, golven botsten schuimend kapot op de rots. Een van hen werd vermist en zij namen het met die Lichtvervloekte Aielkalmte op. Een Speervrouw was weg. Een vrouw was verdwenen. In Shadar Logoth. ‘Wanneer ik haar vind...!’ Duimpje voor duimpje onderdrukte hij de razernij die de leegte om hem heen dreigde weg te spoelen. Hij kon Liah wat doen! Haar uitschelden tot ze flauwviel, haar voor de rest van haar leven naar Sorilea sturen. De woede wilde haar witheet vermoorden. ‘Verdeel je in paren. Schreeuw, kijk overal, maar ga nergens naar binnen, om geen enkele reden. En blijf buiten de schaduw lopen. Je kunt hier sterven voor je het weet. Jullie kunnen allemaal sterven voor je het beseft. Als je haar binnen een gebouw ziet, ook al ziet ze er prima uit: haal me, tenzij ze zelf naar buiten komt lopen.’

‘We kunnen sneller zoeken als we ieder alleen gaan,’ zei Urien en Sulin knikte instemmend. Er werd door veel te veel Aiel geknikt. ‘Met twéé!’ Opnieuw onderdrukte Rhand zijn woede. Het Licht mocht die harde Aielkoppen branden. ‘Alleen op die manier heb je iemand die jou in de rug kan dekken. Bloedvuur, doe eens een keer wat ik zeg. Ik ben hier geweest, ik ken deze plek.’

Er ging war tijd verloren door de vraag hoeveel Aiel bij Rhand zouden blijven, maar vervolgens verspreidden zich twintig paren. De achterblijfster was Jalani, dacht Rhand, al viel dat door de sluier moeilijk te zeggen. Voor het eerst leek ze er niet al te blij mee dat ze hem mocht bewaken; de groene ogen bevatten zeker iets koppigs, ik neem aan dat wij ook een paar kunnen vormen,’ zei Haman, Covril aankijkend.

Ze knikte. ‘En Erith kan hier blijven.’

‘Nee!’ riepen Rhand en Erith bijna tegelijk. De oudere Ogier wendden zich met ernstig afkeurende gezichten om. Eriths oren zakten zo ver dat ze eraf leken te vallen.

Rhand trachtte zijn stemming stevig vast te houden. Eens had het geleken dat in de leegte elke boosheid ver weg was, ergens in de verte, alleen met een dun draadje aan hem vast. Het dreigde hem meer en meer te overweldigen, de leegte te overweldigen, wat rampzalig zou kunnen zijn. Afgezien daarvan... ‘Het spijt me. Ik had niet tegen u mogen schreeuwen, Ouder Haman, en niet tegen u, Spreekster Covril.’ Was dat de juiste aanspreking? Was het wel een titel? Niets op hun gelaat toonde of het goed of verkeerd was. ik zou het waarderen als u allen hier bij mij wilt blijven, dan kunnen we allemaal samen zoeken.’

‘Natuurlijk,’ zei Haman. ik begrijp echter niet hoe ik je beter kan beschermen dan je zelf kunt, maar het is jouw beslissing.’ Zowel Covril als Erith knikte instemmend. Rhand had geen idee waar Haman het over had, maar het leek niet de beste tijd om dat te vragen, nu het drietal zich blijkbaar klaar hield om hem te beschermen. Hij betwijfelde geen ogenblik dat hij hen alle drie in bescherming kon nemen zolang ze dicht bij hem bleven.

‘Zolang je je aan je eigen regels houdt, Rhand Altor.’ De groenogige Speervrouw was inderdaad Jalani en ze klonk opgewekt omdat ze meer kon doen dan wachten. Rhand hoopte dat hij de anderen een beter idee had gegeven van hoe deze plek echt was.

Vanaf het begin wekte het zoeken slechts droeve ergernis. Ze liepen door straten, beloerd door onzichtbare ogen, klommen soms over verspreid puin en riepen om beurten: ‘Liah! Liah!’ Covrils geroep liet hellende muren barsten. Bij Hamans stem kraakten ze dreigend. Niets en niemand antwoordde. De enige andere geluiden waren het geroep van de overige zoekers en de honende weerkaatsingen in de straten: Liah! Liah!

De zon stond bijna recht boven hen, toen Jalani zei: ik denk niet dat ze zo ver weg is gegaan, Rhand Altor. Tenzij ze van ons vandaan probeerde te komen en dat zou ze niet doen.’

Rhand had boven aan brede stenen treden tussen de zuilen in de schaduwen staan turen om te zien of hij iets in de grote ruimte erachter kon onderscheiden en draaide zich nu om. Voor zover hij kon zien, lag er alleen stof. Geen voetafdrukken. De onzichtbare loerders waren vervaagd; zelfs nu, midden op de dag, waren ze niet weg, maar wel bijna. ‘We moeten zoveel mogelijk plaatsen afzoeken. Misschien...’ Hij wist niet wat te zeggen, ik laat haar hier niet achter, Jalani.’ De zon vervolgde zijn weg en begon te zakken en hij stond boven op iets dat vroeger een paleis was geweest of misschien wel een halve straat met huizen. Het was nu een heuvel, door de lange jaren vergaan en gebrokkeld, waar uit de droge grond slechts kapotte stenen en brokstukken van bewerkte steen opstaken om te tonen dat het ooit anders was geweest. Hij zette zijn handen als een beker rond zijn mond en schreeuwde: ‘Liah!’

‘Rhand Altor!’ riep een Speervrouw van de straat beneden. Ze liet haar sluier zakken, zodat hij kon zien dat het Sulin was. Zij stond met een andere, nog steeds gesluierde Speervrouw naast Jalani en de Ogier. ‘Kom omlaag.’

Hij klauterde zo snel naar beneden, in een wolk van stof en een regen van steentjes en rotsbrokjes, dat hij bijna struikelde. ‘Jullie hebben haar gevonden?’

Sulin schudde het hoofd. ‘Als ze nog in leven is, hadden we haar al moeten hebben. Ze zou uit zichzelf niet zo ver weglopen. Als iemand haar zo ver heeft gedragen, hebben ze haar als lijk meegenomen, denk ik, want ze zou zich niet gemakkelijk hebben overgegeven. Als ze zo erg gewond is dat ze ons roepen niet kan beantwoorden, moet dat volgens mij wel inhouden dat ze dood is.’ Haman zuchtte bedroefd; de wenkbrauwen van de Ogiervrouwen zakten bijna op hun jukbeenderen; om de een of andere reden waren hun droeve, medelijdende blikken op Rhand gericht. ‘Blijf zoeken,’ zei hij.

‘Mogen we in de gebouwen zelf kijken? Er zijn veel ruimtes die we van buiten niet goed kunnen zien.’

Rhand aarzelde. Het was nu vroeg in de middag en hij kon die ogen weer voelen. Even sterk als ze die eerste keer bij zonsondergang waren geweest. De schaduwen in Shadar Logoth waren niet veilig. ‘Nee, maar we blijven zoeken.’

Hij wist niet hoe lang hij in de straten bleef roepen en kijken, maar een tijd later kwamen Urien en Sulin voor hem staan, beiden ongesluierd. De zon raakte de boomtoppen in het westen, een bloedrode bal in een wolkeloze hemel. De schaduwen strekten zich lang uit over de puinhopen.

‘Ik wil zoeken zolang je wilt,’ zei Urien, ‘maar meer kunnen we met roepen en kijken niet doen. Als we de gebouwen in mogen...’

‘Nee.’ Het klonk schor en Rhand schraapte zijn keel. Licht, wat zou hij graag een slok water willen. De onzichtbare toeschouwers vulden elk venster en elke opening. Duizenden, wachtend, afwachtend. De schaduwen rukten op. Schaduwen waren niet veilig in Shadar Logoth, en de duisternis bracht de dood voort. Mashadar ontwaakte bij zonsondergang. ‘Sulin, ik...’ Hij kon de woorden niet opbrengen dat ze het moesten opgeven, Liah achter moesten laten of ze dood was of in leven, misschien ergens bewusteloos achter een muur lag, of onder een stapel stenen die op haar was neergevallen. Dat kon toch, of niet? ‘Wat ons ook in de gaten houdt, wacht op het vallen van de nacht, denk ik,’ zei Sulin. ik heb in vensters gekeken waar iets terugkeek, maar niets te zien was. De dans met de speren zal niet gemakkelijk zijn met iets dat we niet kunnen zien.’

Rhand besefte dat hij van haar wilde horen dat Liah dood moest zijn en dat ze weg konden. Het was mogelijk dat Liah ergens gewond lag. Hij bevoelde zijn jaszak. De angreaal van het kleine dikke mannetje lag nog in Caemlin, met zijn zwaard en Drakenstaf. Hij wist niet zeker of hij na het vallen van de nacht iedereen kon beschermen. Moiraine had gedacht dat de hele Witte Toren niet in staat was Mashadar te doden. Als je tenminste kon zeggen dat hij leefde. Haman schraapte zijn keel. ‘Van wat ik me van Aridhol herinner,’ zei hij fronsend, ‘ik bedoel van Shadar Logoth, weet ik dat we waarschijnlijk allemaal zullen sterven wanneer de zon ondergaat.’

‘Ja.’ Het woord kwam aarzelend en met een zucht. Liah, misschien nog in leven. Alle anderen. Covril en Erith stonden iets verder met hun hoofden bij elkaar en hij ving iets op over Loial. De plicht is zwaarder dan een berg, de dood lichter dan een veer. Lews Therin moest dat van hem hebben – herinneringen gingen blijkbaar van beide kanten over de afscherming heen – maar het kerfde wel diep in zijn hart.

‘We moeten nu vertrekken,’ zei hij. ‘Of Liah nog in leven is of dood, we... moeten gaan.’ Urien en Sulin knikten slechts, maar Erith kwam naast hem staan en gaf een verrassend licht klopje op zijn schouder met een hand die zijn hele hoofd had kunnen omvatten. ‘Als het niet te veel moeite voor je is...’ zei Haman. ‘We zijn behoorlijk wat langer gebleven dan we verwacht hadden.’ Hij gebaarde naar de ondergaande zon. ‘Als je ons het plezier wilt doen ons op dezelfde manier als op de heenreis buiten de stad te brengen, zou ik dat zeer waarderen.’

Rhand dacht terug aan het grote woud buiten Shadar Logoth. Er waren ditmaal geen Myrddraal of Trolloks, slechts een woest bos en het Licht wist hoe ver het meest nabije dorp was en in welke richting, ik weet iets beters,’ zei hij. ik breng jullie meteen naar Tweewater.’ De twee oudere Ogier knikten ernstig. ‘De zegen van het Licht en de stilte rusten op jou voor je hulp,’ mompelde Covril. Eriths oren trilden van spanning, misschien zowel voor Loial als vanwege hun vertrek uit Shadar Logoth.

Rhand aarzelde even. Loial zou vermoedelijk wel in het dorp zijn, maar daar kon hij ze niet heen brengen. De kans was te groot dat het nieuws van zijn bezoek aan Emondsveld zou uitlekken. Op enige afstand van het dorp dus, ver genoeg om de boerderijen rond het dorp te vermijden.

De rechtopstaande lichtspleet verscheen en werd breder. De bezoedeling bonkte weer in hem, erger dan eerst en de grond leek tegen de zolen van zijn laarzen te slaan.

Een handvol Aiel sprong erdoorheen en de drie Ogier volgden met een haast die in de omstandigheden zeker niet ongepast was. Rhand wachtte, keek om naar de verwoeste stad. Hij had beloofd dat de Speervrouwen voor hem mochten sterven.

Toen de laatste Aiel erdoorheen was, siste Sulin, en hij wierp haar een blik toe, maar ze keek naar zijn hand. Erbovenop hadden zijn nagels een snee gekerfd waar het bloed uit druppelde. Gehuld in de leegte had de pijn van iemand anders kunnen zijn. Het teken in zijn lichaam deed er niet toe; het zou wel genezen. Hij had diepere kerven in zich, waar niemand ze kon zien. Een voor elke gedode Speervrouw, en hij stond zichzelf daarvoor geen enkele genezing toe.

‘Het is gedaan,’ zei hij, en hij stapte door de doorgang Tweewater in. Met de poort verdween ook het bonzen van saidin. Fronsend probeerde Rhand uit te maken waar hij was. Een poort precies plaatsen was niet gemakkelijk wanneer je er nooit eerder was geweest, maar hij had een bekend veld uitgekozen. Een stuk land met veel onkruid op ruime wandelafstand van Emondsveld dat niemand ooit gebruikte. In het spookachtige schemerlicht kon hij echter een behoorlijke kudde schapen zien en een honderd pas verder een jongen met een herdersstaf in de handen en een boog op zijn rug die hen aanstaarde. Rhand had de Kracht niet nodig om de open ogen en mond van de jongen te zien, wat heel begrijpelijk was. De jongen liet de staf vallen en schoot op een holletje weg naar de boerderij die er niet was geweest toen Rhand hier nog woonde. Een boerderij met dakpannen. Heel even vroeg Rhand zich af of hij echt wel in Tweewater was. Ja, hij was er, het voelde aan als zijn eigen streek. De geur van de lucht riep: thuis. Al die veranderingen waar Bode en de andere meisjes over hadden verteld – die waren niet echt tot hem doorgedrongen. Er veranderde nooit iets in Tweewater. Zou hij de meisjes laten terugsturen? Terug naar huis? Je hoort uit hun buurt te blijven. De gedachte ergerde hem.

‘Emondsveld is die kant op,’ zei hij. Emondsveld. Perijn. Misschien was Tham er ook, in de Wijnbron met de vader en moeder van Egwene. ‘Hier zou Loial moeten zijn. Ik weet niet of jullie het voor de donkerte kunnen halen. U zou het in de boerderij kunnen navragen. Ik weet zeker dat ze wel een plekje hebben waar u kunt slapen. Vertel ze niets over mij. Vertel niemand hoe u hier bent gekomen.’ De jongen had hem gezien maar zijn verhaal zou als overdrijving worden opgevat, als de Ogier zouden verschijnen.

Haman en Covril schoven de rugzakken goed en keken elkaar aan. Zij zei: ‘We zullen niet zeggen hoe we hier zijn gekomen. De mensen krijgen de verhalen die ze zelf willen maken.’

Haman streek langs zijn baard en schraapte zijn keel. ‘Je moet je niet laten doden.’

Zelfs in de leegte schrok Rhand. ‘Wat?’

‘De weg die nog voor je ligt,’ donderde Haman, ‘is lang, donker en naar ik vrees met bloed bevlekt. Ik vrees ook ten zeerste dat jij ons allemaal over die weg mee zult voeren, maar jij moet blijven leven om het eind van de weg te bereiken.’

‘Dat zal ik,’ antwoordde Rhand kort. ‘Vaarwel.’ Hij probeerde er enige warmte in te leggen, enig gevoel, maar hij wist niet zeker of het hem lukte.

‘Vaarwel,’ zei Haman en de vrouwen herhaalden het, voor het drietal zich naar de boerderij wendde. Zelfs Erith zei het niet alsof ze erin geloofde.

Nog heel even bleef Rhand staan. Mensen waren naar buiten gekomen om de aankomende Ogier te bekijken, maar Rhand staarde naar het noordwesten, niet naar Emondsveld, maar in de richting van de boerderij waar hij was opgegroeid. Toen hij zich omdraaide en een poort naar Caemlin opende, leek het of hij zijn arm er afrukte. Die pijn was een veel passender gedenken aan Liah dan de schram op zijn hand.

22

Op weg naar het zuiden

De vijf stenen maakten vloeiende, draaiende kringen boven Marts hand; een rode, een blauwe, een helder groene en twee met leuke strepen erop. Hij reed verder terwijl hij Pips met zijn knieën stuurde. De speer met de zwarte schacht was onder de zadelriem gestoken, aan de andere kant van zijn boog. De stenen deden hem aan Thom Merrilin denken, die hem geleerd had zo te kaatsen. Hij vroeg zich af of de oude kerel nog in leven was. Waarschijnlijk niet. Rhand had de speelman achter Elayne en Nynaeve aan gestuurd, een hele tijd geleden, zo leek het. Hij werd verondersteld een oogje op hen te houden. Mart kende geen twee vrouwen die dat minder nodig hadden en hij kende er ook geen door wie een man eerder zijn dood zou vinden; ze wilden niet naar rede luisteren. Nynaeve stak haar neus in alles wat een man deed, zei of dacht, terwijl ze de hele tijd aan die bloedvlecht van haar trok. En Elayne, die vervloekte erfdochter, dacht dat ze alles gedaan kon krijgen door haar neus in de lucht te steken. Zij kon je al net zo als Nynaeve vertellen waar het op stond. Elayne was alleen erger, want als haar ijzige hooghartigheid niet werkte, liet ze haar kuiltjesglimlach op je los en verwachtte dan dat iedereen op de knieën zou vallen omdat ze zo knap was. Hij hoopte dat Thom het bij die twee had overleefd. Hij hoopte dat er ook met hen niets gebeurd was, maar hij zou het niet erg vinden als ze eens één keertje op de blaren hadden moeten zitten, nadat ze zich hadden weggehaast, het Licht mocht weten waarheen. Ze mochten nu voelen hoe het was, als hij hen er niet uit kon halen. Ze hadden ook nooit een welgemeend dankwoordje voor hem over. Niet erg veel blaren, hoor, als het vuurtje maar heet genoeg was om hen naar Mart Cauton te laten verlangen, die hen als een wolkop wel weer uit de brand zou helpen.

‘En jij, Mart?’ vroeg Nalesean, die zijn paard dichterbij dreef. ‘Heb jij er ooit over gedacht hoe het zou zijn om een zwaardhand te zijn?’

Mart liet de stenen bijna vallen. Daerid en Talmanes keken hem met hun bezwete gezichten aan en wachtten op een antwoord. De zon zakte naar de einder; het zou niet lang meer duren voor ze moesten stoppen. De schemering leek wat te lengen bij het korten van de dagen, maar Mart wilde bij de ondergaande zon zijn pijpje in een kampement kunnen opsteken. Op een terrein als dit hier braken paarden bovendien de benen als het licht verdwenen was. Mensen ook. Achter hen strekte de Bond zich uit naar het noorden, te paard en te voet, onder een opstijgende staart van stofwolken, over lage heuvels die begroeid waren met schaars struikgewas en wat verspreide bosjes. De banieren waren gestoken maar de trommen zwegen. Er waren elf dagen verstreken na hun vertrek uit Maerone. Ze waren halverwege Tyr, wat verder zelfs, want ze trokken sneller op dan Mart stilletjes gehoopt had. En ze hadden maar één hele dag gebruikt om de paarden te laten rusten. Hij had beslist geen haast om Weiramons plaats over te nemen, maar desondanks vroeg hij zich af hoeveel afstand ze tussen zonsopgang en zonsondergang konden afleggen, als het echt moest. Tot nu toe was hun beste afstand vijfenveertig span geweest, voor zover ze dat hadden kunnen berekenen. Natuurlijk kostte het de voorraadwagens een halve nacht om hen in te halen, maar de soldeniers hadden de laatste dagen laten zien dat ze de ruiters op langere, zo niet de korte afstand konden bijhouden.

Wat verder naar het oosten bereikte een groep Aiel de top van een met bomen begroeide heuvelkam. Ze renden soepel en de afstand werd langzaam kleiner. Ze hadden waarschijnlijk vanaf zonsopgang zo gedraafd, en zouden dat blijven doen tot de nacht viel, of later. Als ze de Bond zouden inhalen, terwijl er nog steeds genoeg licht was om te zien, zou dat hen morgen weer aanmoedigen. Wanneer de Aiel hen voorbijgingen, leken ze bereid om er de volgende dag nog een span of twee meer uit te persen.

Een heel eind verderop gingen de bosjes weer over in een echt woud; ze zouden dichter naar de Erinin moeten trekken voor ze het bos bereikten. Toen ze over een heuveltop trokken kon Mart de rivier zien, en de vijf gehuurde boten onder de vlag van de Rode Hand. Nog eens vier boten waren terug naar Maerone om nieuw voedsel te laden, vooral paardenvoer. Wat hij niet kon zien waren de mensen, hoewel hij wist dat ze er waren. Sommigen zwierven stroomopwaarts, anderen stroomafwaarts, en weer anderen veranderden van richting wanneer ze een groep tegenkwamen die aangevoerd werd door iemand met een rappe tong. Een handjevol had karren, die gewoonlijk door henzelf getrokken werden, en een paar wagens, maar de meesten hadden al hun bezittingen op de rug. Zelfs de hardnekkigste rovers hadden ontdekt dat het geen zin had om die lastig te vallen. Zij wisten niet waar ze heen trokken, en Mart evenmin, maar het waren er net genoeg om de armzalige weg langs de rivier te verstoppen. De Bond had de mensen opzij kunnen slaan, maar hier konden ze veel sneller optrekken. ‘Een zwaardhand?’ zei Mart terwijl hij de stenen in zijn zadeltas opborg. Hij kon overal andere vinden, maar hij vond de kleuren mooi. Er zat ook een adelaarsveer in de tas, en een stuk verweerde, sneeuwwitte steen waarin ooit krullen waren uitgesneden. Hij had een rotsblok gezien dat leek op de kop van een standbeeld, maar daarvoor had hij een wagen moeten gebruiken. ‘Nooit. Allemaal dwazen en onnozele halzen die zich door Aes Sedai om de neus laten leiden. Hoe kom je daar zo op?’

Nalesean haalde de schouders op. Hij zweette behoorlijk, maar had zijn jas – vandaag een rood-blauw gestreepte – nog steeds tot aan de hals dichtgeknoopt. Die van Mart hing open, en nog steeds dacht hij dat hij gestoofd werd. ik neem aan dat het komt door die Aes Sedai,’ zei de Tyrener. ‘Bloedvuur, je vraagt je het toch af, niet? Ik bedoel, drakenziel nog aan toe, wat voeren ze in hun schild?’ Hij doelde op de Aes Sedai aan de andere kant van de Erinin, die volgens de verkenners zowel stroomopwaarts als de andere kant optrokken, sneller dan de zwervers.

‘Ik zeg je dat je maar beter niet aan hen kunt denken.’ Mart raakte de zilveren vossenkop onder zijn hemd aan; zelfs met dat ding was hij blij dat de Aes Sedai aan de overkant van de rivier zaten. Een handvol krijgslieden reisde mee op elke boot en hoewel er weinig dorpen waren, legden ze op zijn bevel steeds aan om te horen of er nog nieuws was. Tot dusver was het nieuws weinig opzienbarend en vaak onplezierig geweest. Al die rondtrekkende Aes Sedai was nog het minst erge geweest.

‘Daar moet je toch wel over denken?’ vroeg Talmanes. ‘Denk je dat de Toren Logain echt aan een touwtje heeft?’ Dat was een van de laatste nieuwtjes, slechts een paar dagen oud.

Mart deed zijn hoed lang genoeg af om zijn voorhoofd af te vegen voor hij antwoord gaf. De schemering zou wat koeler zijn. Maar geen wijn, geen bier, geen vrouwen en geen gokken. Wie wil uit zichzelf soldaat worden? ik acht die Aes Sedai tot alles in staat.’ Met een vinger trok hij de sjaal om zijn hals wat losser. De zwaardhanden hadden wel één voordeel: ze zweetten nooit. Dat had hij in ieder geval bij Lan opgemerkt. ‘Maar zoiets? Talmanes, dan geloof ik nog eerder dat jij een Aes Sedai bent. Dat ben je toch niet, is het wel?’ Daerid boog dubbel van het lachen over de zadelknop, en Nalesean viel zowat van zijn paard. Talmanes verstijfde even, maar uiteindelijk begon hij te grinniken. Hij gniffelde bijna. Veel gevoel voor humor had de man niet, maar een klein beetje zat er wel in hem. Zijn ernst kreeg echter weer snel de overhand. ‘En de draakgezworenen dan? Als het waar is, Mart, betekent het moeilijkheden.’ Het gelach van de anderen leek te worden afgekapt als met een bijl. Marts gezicht betrok. Dat was het laatste nieuwtje, of gerucht of wat dan ook, dat gisteren was opgepikt. Een dorp dat ergens in Morland was platgebrand. Erger nog, er werd gezegd dat ze iedereen om zeep hadden gebracht die de Herrezen Draak niet trouw wilde zweren, en hun gezinnen erbij. ‘Rhand zal ze leren. Als het waar is. Aes Sedai, draakgezworenen, dat zijn allemaal zijn zaken, en wij staan erbuiten. Wij hebben onze eigen zorgen.’

Daar werd natuurlijk niemand vrolijker van. Ze hadden te veel platgebrande dorpen gezien, en zouden er waarschijnlijk nog meer tegenkomen nadat ze Tyr bereikt hadden. Wie wilde er soldaat zijn? Een ruiter kwam over de volgende heuvelrug aangalopperen; hij liet zijn paard heuvelafwaarts zelfs over het struikgewas springen in plaats van eromheen te rijden. Mart gebaarde halt te houden en voegde eraan toe: ‘Geen trompetten.’ Achter hem werden zijn woorden doorgegeven tot ze niet meer waren te horen, maar hij hield zijn ogen op de ruiter gevestigd.

Chel Vanin hield zijn grijze ruin vlak bij Mart in. Hij droop van het zweet. Hij had een ruwe grijze jas aan die als een hobbezak over zijn kalende dikke lijf zat, en zo zat hij ook in het zadel. Vanin was een vetzak, dat kon niet ontkend worden. Maar hoe onwaarschijnlijk het ook leek, hij kon alles berijden wat ooit geboren was, en hij was erg goed in wat hij deed.

Lang voor Maerone had Mart Nalesean, Daerid en Talmanes overvallen door hen te vragen wie onder hun mannen de beste stropers en paardendieven waren. Mannen van wie ze wisten dat ze schuldig waren, maar waarvan het bewijs niet te vinden was. Vooral de twee edellieden hadden niet willen toegeven dat er zulke mannen onder hun bevel stonden, maar na wat gepor kwamen ze voor de dag met de namen van drie Cairhienin, twee Tyreners en, heel verrassend, twee Andoranen. Mart had gedacht dat de Andoranen nog veel te kort bij de Bond Ijoorden om die naam al te hebben verdiend, maar blijkbaar deed zoiets snel de ronde.

Die zeven mannen had hij apart genomen en gezegd dat hij verkenners nodig had, en dat een goede verkenner veel van dezelfde vaardigheden gebruikte als een stroper of paardendief. Hij negeerde de heftige ontkenningen ooit zoiets te hebben gedaan – hij hoorde meer van hen dan van Talmanes en Nalesean bij elkaar, en even welbespraakt, zij her veel grover – en bood hen gratie aan voor elke diefstal die ze vroeger begaan hadden, driedubbele betaling en geen bijzonderheden over het werk, zolang ze de waarheid vertelden. En de strop voor de eerste leugen; er konden veel mannen sterven door een liegende verkenner. Zelfs met dit dreigement grepen ze het aanbod met beide handen aan, waarschijnlijk eerder vanwege het mindere werk dan vanwege de grotere hoeveelheid zilver.

Maar zeven was niet genoeg, dus vroeg hij aan hen andere namen, waarbij ze niet alleen dienden te denken aan wat hij gezegd had over de vereiste vaardigheden, maar ook aan het feit dat de driedubbele betaling van henzelf in hoge mate afhing van de vaardigheden van de mannen die zij aanwezen. Dat veroorzaakte een hoop nadenkend gekrab en zenuwachtige blikken, maar daarna kwamen ze met nog eens elf namen aan, terwijl ze de hele tijd benadrukten dat ze daarmee helemaal niemand beschuldigden. Elf man, elf zulke goede stropers en paardendieven dat Daerid, Talmanes of Nalesean hen niet eens kenden, maar niet goed genoeg om aan de aandacht van de eerste zeven te ontsnappen. Mart bood hen hetzelfde aan, en vroeg weer naar namen. Tegen de tijd dat er geen namen meer gevonden konden worden, had hij zevenenveertig verkenners. De harde tijden hadden een hoop mensen tot de krijgsdienst gebracht, en het vak dat ze liever hadden willen uitoefenen, laten opgeven.

De allerlaatste die door de drie voorlaatsten was genoemd, heette Chel Vanin. Een Andoraan uit Maerone die een flink eind aan beide kanten van de Erinin had rondgezworven. Vanin kon een fazantenei stelen zonder de hen te storen, hoewel hij die waarschijnlijk daarna ook in de zak zou stoppen. Hij kon een paard zo stelen dat de edelman er pas een paar dagen later achter kwam dat hij het dier niet meer onder zich had. Dat verklaarden tenminste de mannen die hem bewonderend aanbevolen. Met een glimlach waarin wat tanden ontbraken en het onschuldigste gezicht van de wereld had Vanin geprotesteerd en gezegd dat hij een stalknecht was, en soms een hoefsmid, als hij werk kon vinden. Hij was echter bereid verkennerswerk te doen voor vier keer de gewone soldij. Tot dusverre was hij zijn geld meer dan waard geweest.

Vanin hield zijn ruin stil en zag er bezorgd uit. Hij stelde het op prijs dat Mart niet met ‘heer’ aangesproken wenste te worden, aangezien hij het niet prettig vond om voor wie dan ook te buigen, maar hij bracht zijn knokkels naar zijn voorhoofd voor iets dat misschien een groet was. ik geloof dat u dit zelf moet zien. Ik weet niet of ik het begrijp. U moet zelf kijken.’

‘Wacht hier,’ zei Mart tegen de anderen, en toen tegen Vanin. ‘Laat zien.’ Het was een korte rit, over de volgende twee heuvels en omhoog langs een kronkelende stroom met brede oevers van opgedroogde modder. De geur kondigde al aan wat Vanin hem wilde laten zien, nog voor de eerste gieren zich log in de lucht verhieven. De andere klapperden wat met hun vleugels en dansten een paar passen opzij voor ze zich weer neerzetten. Ze schoten met hun kale koppen heen en weer en krijsten uitdagend. Erger nog waren degene die helemaal niet van hun maaltijd opkeken; een dansende troep zwarte, bevlekte veren. Een omgevallen wagen, die eruitzag als een huisje op wielen en felblauw, gifgroen en eigeel was geschilderd, gaf aan dat het om een ketellapperskaravaan ging. Er waren maar weinig wagens aan de brand ontkomen. Overal lagen lichamen in kleurrijke, gescheurde kleren, die donker waren van het opgedroogde bloed; mannen, vrouwen, kinderen. Een deel van Mart nam het tafereel kil op; de rest wilde wegrennen of braken, alles liever dan hier op Pips rug zitten kijken. De eerste aanval had vanuit het westen plaatsgevonden. Daar lagen de meeste mannen en jongens, tussen de resten van een aantal grote honden, alsof zij geprobeerd hadden een gelid te vormen om de moordenaars met hun lichamen tegen te houden, zodat de vrouwen en kinderen konden vluchten. Een vergeefse vlucht. De lijkenhopen toonden waar ze regelrecht op een tweede golf aanvallers waren gestuit. Alleen de gieren bewogen nog.

Vanin spoog met afkeer door een gat tussen zijn tanden. ‘Je jaagt ze weg als ze te veel jatten – ze jatten ook kinderen als je niet goed uitkijkt, en voeden ze dan op als hun eigen kinderen – en misschien geef je ze een schop om ze spoed aan te manen, maar dit doe je niet. Wie doet zoiets?’

‘Ik weet het niet. Struikrovers.’ De paarden waren weg, allemaal. Maar struikrovers waren op stelen uit, niet op moorden, en geen ketellapper zou tegenstand bieden, al stal je zijn laatste penner en zijn jas op de koop toe. Mart dwong zijn handen de teugels niet meer zo krampachtig vast te houden. Waar hij ook keek, zag hij een dode vrouw of een dood kind. Wie dit gedaan had, had geen overlevenden gewild. Hij reed langzaam rond de plek en probeerde de gieren te negeren, die sisten en met hun vleugels naar hem sloegen. De grond was te droog om sporen goed vast te kunnen houden, hoewel hij dacht dat de paarden in verschillende richtingen waren vertrokken. Hij kwam terug bij Vanin. ‘Je had dit kunnen vertellen. Ik hoefde dit niet te zien.’ Licht, dat hoefde ik helemaal niet!

‘Ik had kunnen zeggen dat er geen goede sporen waren,’ zei Vanin. Hij keerde zijn paard en waadde door de ondiepe stroom. ‘Misschien moet u dit zien.’

Het vuur had het grootste deel van de omgetrokken wagen vernield, maar het onderstel op gele wielen met rode spaken was er nog. Er lag een man tegenaan in een jas, die nog steeds iets van oogverblindend blauw toonde. Een gestrekte arm toonde een hand die zwart was van het bloed. Wat hij in beverige letters had geschreven stak donker af tegen de houten bodem: vertel de herrezen draak

Hem wat vertellen? dacht Man. Dat iemand een hele wagenstoet ketellappers had afgeslacht? Of was de man gestorven voor hij de zin had kunnen afmaken? Het zou niet de eerste keer zijn dat ketellappers op belangrijke inlichtingen waren gestuit. Als dit een verhaal geweest was, zou hij nét lang genoeg geleefd hebben om de beslissende woorden voor de overwinning neer te krabbelen. Nou, wat de boodschap ook was, niemand zou ooit de rest van de woorden weten. ‘Je had gelijk, Vanin.’ Mart aarzelde. Vertel de Herrezen Draak wat? Het had geen zin om nog meer geruchten aan de bestaande toe te voegen. ‘Zorg ervoor dat de rest van deze wagen ook verbrandt voor je weggaat. En als iemand iets vraagt, was hier niets anders dan een hoop dode mannen.’ En vrouwen, en kinderen.

Vanin knikte. ‘Smerige wilden,’ gromde hij, en hij spuwde weer door zijn tanden, ’t Kan een stel van hen zijn geweest, neem ik aan.’ De groep Aiel, drie- of vierhonderd, had hen ingehaald. Ze draafden de helling af en staken vijftig pas verderop de stroom over. Een aantal stak als groet de hand op. Mart herkende hen niet, maar veel Aiel hadden gehoord van Rhand Altors vriend. De man die de hoed droeg en met wie je beter niet kon dobbelen. De stroom over en de volgende helling op. Al die lichamen hadden daar net zo goed niet kunnen liggen.

Vervloekte Aiel, dacht Mart. Hij wist dat de Aiel ketellappers meden of negeerden, maar niet waarom, maar dit... ‘Dat geloof ik niet,’ zei hij. ‘Zorg dat hij in de fik gaat, Vanin.’

Talmanes en de andere twee waren uiteraard nog waar hij hen had achtergelaten. Toen Mart vertelde wat er voor hen lag en dat er doodgravers nodig waren, knikten ze grimmig. Daerid mompelde ongelovig: ‘Ketellappers?’

‘We slaan hier ons kamp op,’ zei Man.

Er was nog genoeg licht om een paar span verder te rijden, en deze drie waren zo geestdriftig over hoe snel de Bond in een dag kon trekken dat ze bijna weddenschappen sloten, dus verwachtte hij bezwaren, maar Nalesean zei slechts: ik stuur een man om de schepen te waarschuwen, voordat ze te ver doorvaren.’

Misschien voelden ze zich zoals hij. Tenzij ze helemaal naar de rivier toe trokken, moesten hun zeker die gieren opvallen, die zich in de lucht zouden verspreiden als de doodgravers aan het werk gingen. Dat een man al eerder de dood had ontmoet, hield niet in dat hij ervan hoefde te genieten. Zelf dacht Mart dat hij zijn maag leeg zou spugen, als hij nog eenmaal die vogels zag. Morgenochtend zouden er alleen graven zijn, veilig uit het gezicht.

Maar de herinnering verdween niet, zelfs niet toen zijn tent was neergezet op diezelfde heuveltop om iets van een briesje over de rivier op te vangen als er eentje zou opsteken. Lichamen die door moordenaars aan stukken waren gehakt, door gieren waren verscheurd. Nog erger dan de slag om Cairhien tegen de Shaido’s. Daar waren Speervrouwen gesneuveld, maar hij had er niet een gezien, en er waren geen kinderen geweest. Een ketellapper zou nooit vechten, zelfs niet om zijn leven te verdedigen. Niemand vermoordde het Trekkende Volk. Hij pikte wat in zijn vlees en bonen, en trok zich terug in zijn tent zodra het kon. Zelfs Nalesean wilde niet praten, en Talmanes zag er meer gespannen uit dan ooit.

Het nieuws over de moordpartij was rondgegaan. Er lag een rust over het kampement, die Mart eerder meegemaakt had. Gewoonlijk werd de duisternis verbroken door wat ruw gelach en soms door ruwe, valse liedjes, tot de vaandragers het handjevol dat hun moeheid niet wilde toegeven, naar de dekens dreven. Vannacht was het als die keer bij het dorp, waar de doden niet waren begraven, of toen met de groep vluchtelingen die hadden geprobeerd hun schamele bezittingen uit rovershanden te houden. Er waren maar weinig die na zoiets konden zingen, en wie dat wel kon werd gewoonlijk door de rest tot zwijgen gebracht.

Mart lag in de vallende duisternis zijn pijp te roken, maar de tent was benauwd en de slaap wilde niet komen vanwege de herinnering aan dode ketellappers, oudere herinneringen aan oudere doden. Te veel veldslagen en te veel doden. Zijn vingers voelden langs zijn speer en volgden het opschrift in de Oude Spraak, dat over de zwarte schacht liep.

Aldus wordt ons verdrag geschreven; aldus wordt afspraak afgerond.

Gedachte is een pijl van tijd; herinnering vervaagt nimmer.

Wat was gevraagd, is gegeven. De prijs is betaald.

Hij had het rottigste deel van de overeenkomst gekregen. Na een tijdje greep hij een deken en, na enig aarzelen, de speer en liep in zijn onderkleren naar buiten. De zilveren vossenkop op zijn blote borst ving het licht van de maansikkel. Er was een briesje, een mager zuchtje koelte, dat de banier van de Rode Hand die aan de schacht in de grond voor zijn tent was gestoken, nauwelijks deed bewegen. Maar het was beter dan binnen.

Hij gooide zijn deken tussen het struikgewas en strekte zich op zijn rug uit. Toen hij nog een jongen was, bracht hij zichzelf vaak in slaap door de sterrenbeelden te benoemen. In deze wolkeloze lucht gaf de maan zoveel licht dat de meeste sterren verbleekten; zelfs al was het een afnemende maan, er was nog genoeg over. Daar was de Opper, hoog boven hem, en de Vijf Gezusters, en de Drie Ganzen die naar het noorden wezen. Boogman, Ploeger, Grote Smid en Slang. Aiel noemden die Draak. Schild, dat sommigen Haviksvleugels Schild noemden – hij bewoog even; in enkele herinneringen was hij helemaal niet dol op Artur Paendrag Tanreall – Hertenbok en Ram. De Beker, en de Reiziger met de duidelijk zichtbare staf.

Zijn oor ving iets op, maar hij wist niet zeker wat. Als de nacht niet zo stil geweest was, zou het vage geluid niet zo heimelijk geklonken hebben, maar dat deed het wel. Wie zou er hier rondsluipen? Nieuwsgierig richtte hij zich op zijn ellebogen op – en bevroor. Gestalten als maanschaduwen bewogen om zijn tent. Het maanlicht ving er een en hij kon een gesluierd gezicht onderscheiden. Aiel? Wie waren dat in Lichtsnaam? Stil omsloten zij de tent, kwamen dichterbij. Er flitste helder metaal in de nacht, zeil scheurde zacht en zij verdwenen de tent in. Meteen erna kwamen ze er weer uit. Rondspeurend; er was licht genoeg om dat te kunnen zien. Mart trok zijn voeten onder zich. Als hij laag bij de grond bleef, kon hij misschien wegglippen zonder gezien of gehoord te worden. ‘Mart?’ riep Talmanes vanaf de heuvelrug; hij klonk dronken. Mart bleef doodstil liggen; misschien ging de man weg als hij dacht dat Mart sliep. De Aiel leken in het donker op te gaan, maar hij was zeker dat ze zich op de grond hadden laten zakken. Talmanes’ laarzen kwamen krakend dichterbij, ik heb wat brandewijn hier, Mart. Ik denk dat je wat moet nemen. Heel goed voor dromen, Mart. Je herinnert ze je niet meer.’

Mart vroeg zich af of de Aiel hem door Talmanes niet zouden horen als hij er nu vandoor ging. Een tiental passen naar de plek waar de eerste mannen zouden slapen – de ruiters van de Eerste Banier, Talmanes’ Banbliksems, hadden vannacht de ‘ereplaats’ – minder dan tien stappen naar zijn tent en de Aiel. Ze waren snel, maar binnen twee stappen konden ze hem niet te pakken nemen en dan had hij vijftig man binnen handbereik.

‘Mart? Ik geloof niet dat je al slaapt, Mart. Ik heb je gezicht gezien. Het gaat heus beter als je die dromen om zeep helpt. Geloof me, ik weet waar ik het over heb.’

Mart dook ineen, greep zijn speer en haalde diep adem. Twee passen. ‘Mart?’ Talmanes kwam dichterbij. Die dwaas kon nu ieder ogenblik bovenop een Aiel stappen. Ze zouden hem geluidloos de keel afsnijden.

Bloedvuur, dacht Mart. Ik had maar twee stappen nodig. ‘Zwaarden op!’ schreeuwde hij, en hij sprong overeind. ‘Aiel in het kamp!’ Hij schoot de helling af. ‘Verzamelen om de banier! Rond de Rode Hand! Verzamelen, stelletje grafrovende hondenruiters!’ Dat wekte natuurlijk iedereen, dat kon niet anders met zijn geloei als een stier in doornstruiken. Van alle kanten klonken kreten op; trommen dreunden, trompetten bliezen: verzamelen. Ruiters van de Eerste Banier kwamen brullend overeind en renden met zwaaiende zwaarden naar de banier.

De Aiel hoefden echter minder ver te rennen dan de krijgslieden. En zij wisten waar ze op uit waren. Iets deed Mart net op tijd omdraaien – of het zijn voorgevoel was, zijn geluk of het feit dat hij ta’veren was; door al het lawaai had hij zeker niets kunnen horen – toen de eerste gesluierde gestalte hem van achteren naderde alsof die uit de lucht kwam vallen. Geen tijd om na te denken. Hij blokkeerde de speersteek met zijn speerschacht, maar de Aiel ving Marts uitval met zijn schild op en schopte hem in de buik. De wanhoop hield Mart overeind, hoewel hij geen lucht meer had. Hij draaide zich razendsnel weg van een speerpunt die langs zijn ribben sneed, sloeg met zijn speerschacht de benen onder het lijf van de Aiel vandaan en doorstak zijn hart. Licht. Hij hoopte maar dat het een hij was. Hij rukte op tijd zijn speer vrij om de slachtpartij het hoofd te bieden. Ik had ervandoor moeten gaan toen ik de bloedkans had’. Hij gebruikte de speer als een vechtstok met een snelheid als nooit tevoren. Hij liet hem razendsnel rondzoeven en blokkeerde stekende Aielse speerpunten. Er was geen tijd om terug te steken. Te veel. Ik had mijn bloed-bek moeten houden en ervandoor moeten gaan’. Hij hervond zijn adem. ‘Verzamelen, volgevreten schapendieven! Zijn jullie doof? Pulk je oren uit en verzamel je!’

Hij vroeg zich af waarom hij nog niet dood was. Hij had met één Aiel geluk gehad, maar niemand had voldoende geluk om hen allemaal het hoofd te bieden. Opeens merkte hij dat hij niet meer alleen was. Een magere Cairhiener in onderkleren viel met een schrille kreet bij zijn voeten neer en werd onmiddellijk gevolgd door een Tyrener in een fladderend hemd en met een rondzwaaiend zwaard. Meer mannen drongen op en riepen van alles, van ‘Heer Martrim en de zege!’ tot ‘De Rode Hand!’ en ‘Dood het zwartogig gebroed!’ Mart schoof naar achteren en liet het aan hen over. De krijgsheer die de strijd vooraan leidt, is een dwaas. Dat kwam van een van die oude herinneringen, een gezegde van iemand wiens naam niet in die herinnering voorkwam. Een man kan daar om zeep geholpen worden. Dat kwam van Mart Cauton zelf.

Het werd uiteindelijk gewoon een zaak van overwicht. Een tiental Aiel tegen de Bond, wel niet de gehele, maar zeker tegen enkele honderden die de heuveltop bereikten voor de strijd voorbij was. Twaalf dode Aiel en, omdat het Aiel waren, anderhalf keer zoveel doden van de Bond. Ongeveer veertig man bloedden en kreunden, terwijl ze geholpen werden. Zelfs Mart bloedde op een handvol plaatsen, en hij had maar kort aan de strijd deelgenomen. Zeker drie wonden moesten volgens hem worden gehecht.

Hij hinkte rond waarbij zijn speer goed van pas kwam als wandelstaf. Hij zag Talmanes uitgestrekt op de grond liggen, terwijl Daerid een drukverband om zijn linkerbeen aanlegde.

Talmanes’ loshangende witte hemd glinsterde donker op twee plaatsen. ‘Het ziet ernaar uit,’ hijgde hij, ‘dat Nerim het weer als naaister mag proberen, met die rottige dikke hamhanden van hem.’ Nerim was zijn lijfknecht en lapte zijn meester even vaak op als diens kleren. ‘Redt hij het?’ vroeg Mart zacht.

Daerid haalde de schouders op. Hij had alleen zijn broek aan. ‘Hij bloedt minder dan jij.’ Hij keek op. Hij had een nieuw litteken bij de verzameling op zijn gezicht gevoegd. ‘Het is wel zo goed dat je hen uit handen bent gebleven, Mart. Het is duidelijk dat ze achter jou aan zaten.’

‘Maar goed dat het hun niet is gelukt.’ Kreunend worstelde Talmanes zich overeind, met een arm over Daerids schouder. ‘Het zou een schande zijn om het geluk van de Bond te verspelen aan een handvol wilden in de nacht.’

Mart schraapte zijn keel. ‘Dat lijkt mij ook.’ Het beeld van de Aiel die in zijn tent verdwenen, kwam weer in zijn geest op en hij huiverde. Waarom zouden Aiel hem in Lichtsnaam willen doden? Nalesean kwam van de plek waar de dode Aiel in een rij waren neergelegd. Zelfs nu had hij zijn jas nog aan, zij het niet dichtgeknoopt. Hij bleef boos naar een bloedvlek op de omslag kijken, misschien zijn bloed, misschien ook niet. ‘Drakenvuur, ik wist dat die wilden zich vroeg of laat tegen ons zouden keren. Ik neem aan dat ze van dat stel kwamen dat ons eerder voorbijging.’

‘Ik betwijfel het,’ zei Mart. ‘Als die mij hadden gewild, hadden ze me aan het spit geregen en klaargemaakt voor het avondeten voor iemand van jullie het geweten had.’ Hij hinkte naar de Aiel en onderzocht hen met een lantaarn die iemand had meegenomen om aan het maanlicht toe te voegen. Zijn knieën knikten bijna van opluchting toen hij zag dat het mannengezichten waren. Hij herkende er geen, maar ja, zoveel Aiel kende hij ook niet. ‘Shaido’s, denk ik,’ zei hij toen hij met de lantaarn bij de anderen terugkwam. Het konden Shaido’s zijn. Het konden Duistervrienden zijn; hij wist maar al te goed dat er Duistervrienden onder de Aiel waren. En die hadden uiteraard alle reden om hem dood te willen.

‘Ik geloof,’ zei Daerid, ‘dat we morgen een van die Aes Sedai aan de andere kant van de rivier moeten zien te vinden. Talmanes zal het wel overleven, tenzij alle brandewijn uit hem is gelekt, maar een paar anderen zijn misschien niet zo gelukkig.’ Nalesean zei niets, maar zijn gegrom sprak boekdelen; hij was per slot van rekening een Tyrener en had nog minder genegenheid voor Aes Sedai dan Mart. Mart stemde er zonder aarzeling mee in. Zelf zou hij geen enkele Aes Sedai-geleiding op hem laten gebruiken. In zekere zin was elk litteken voor hem een kleine overwinning omdat hij weer een Aes Sedai had vermeden. Hij kon een man echter niet vragen om dood te gaan. Toen zei hij wat hij verder wilde. ‘Een greppel?’ zei Talmanes ongelovig.

‘Om het hele kamp?’ Naleseans puntbaardje trilde. ‘Elke nacht?’

‘En een omheining?’ riep Daerid uit. Hij keek schichtig om zich heen en dempte zijn stem. Er was nog steeds een stel krijgslieden bezig de doden weg te slepen. ‘Daar komt muiterij van, Mart.’

‘Helemaal niet,’ zei Mart. ‘Tegen de ochtend zal iedereen tot de laatste man weten dat er Aiel dwars door het kamp geslopen zijn om mijn tent te bereiken. De helft zal niet meer slapen, omdat ze denken dat ze dan wakker zullen worden met een Aielspeer tussen hun ribben. Jullie drie moeten ervoor zorgen dat ze goed begrijpen dat door zo’n omheining een Aiel niet zomaar naar binnen kan sluipen.’ Het zou hen op zijn minst vertragen. ‘Nou, ga weg en gun me vannacht nog een beetje slaap.’

Na hun vertrek onderzocht hij zijn tent. Lange sneden in het doek gaven aan waar de Aiel naar binnen gedrongen waren. De repen bewogen in het zwakke briesje. Hij zuchtte en maakte aanstalten om weer terug te gaan naar zijn deken tussen het struikgewas, maar toen aarzelde hij. Dat geluid dat hem gewaarschuwd had. De Aiel hadden geen enkel geluid gemaakt, nog geen zuchtje. Een schaduw maakte evenveel rumoer als een Aiel. Dus wat was het geweest?

Leunend op zijn speer strompelde hij om de tent heen en onderzocht de grond. Hij wist eigenlijk niet waar hij naar zocht. De zachte Aiel-laarzen hadden geen sporen achtergelaten die hij bij lantaarnlicht kon ontwaren. Twee tentlijnen hingen slap omlaag waar ze waren doorgesneden, maar... Hij zette de lantaarn neer en voelde aan de einden. Het geluid had kunnen komen van het doorsnijden van gespannen tentlijnen. Maar om binnen te komen hoef je die helemaal niet door te snijden. Iets aan de hoek van de sneden, aan de manier waarop ze naast elkaar liepen, viel hem op. Hij nam de lantaarn op en zocht om zich heen. Een taaie struik, die niet ver weg stond, was aan één kant afgesneden. Er lagen dunne takken met kleine bladeren op de grond. Het bosje was keurig afgesneden, volmaakt recht. De uiteinden van de takken waren zo glad alsof ze waren afgeschaafd door een meubelmaker. Marts nekharen stonden recht overeind. Hier was zo’n gat in de lucht geopend dat Rhand ook gebruikte. Het was al erg genoeg dat Aiel hem probeerden te doden, maar ze waren gestuurd door iemand die zo’n... doorgang kon maken, zoals Rhand het noemde. Licht, als hij niet veilig was voor de Verzakers met de hele Bond om hem heen, waar was hij het dan wél? Hij vroeg zich af hoe hij voortaan zou kunnen slapen. Waakvuren om zijn tent met schildwachten. Hij kon het een erewacht noemen, om het voor de mannen die rond zijn tent moesten staan minder vervelend te laten klinken. De volgende keer konden het wel honderd Trolloks zijn, of duizend, in plaats van een handvol Aiel. Was hij daarvoor wel belangrijk genoeg? Als ze besloten hadden dat hij te belangrijk was, kon het de volgende keer een Verzaker zelf zijn. Bloed en as! Hij had er nooit om gevraagd een ta’veren te zijn, nooit gevraagd om verbonden te zijn met die rottige Herrezen Draak. ‘Drakenbloedvuur...!’

Knarsend zand onder een zool waarschuwde hem en met een vloek draaide hij zich met uitgestoken speer razendsnel om. Hij kon maar net op tijd het omlaagsuizende speerblad tot stilstand brengen, toen Olver gilde en plat op zijn rug viel en met grote ogen naar de speerpunt staarde.

‘Bloed en Doemkrocht, wat doe jij hier?’ snauwde Mart. ‘Ik... ik...’ De jongen hield op en slikte. ‘Ze zeiden dat vijftig Aiel u in uw slaap wilden doden, heer Mart, maar dat u ze eerst hebt gedood, en ik wilde zien of u niet gewond was, en... Heer Edorion heeft een paar schoenen voor me gekocht. Kijk maar.’ Hij tilde een voet op. Mart bromde wat en trok Olver overeind. ‘Dat bedoelde ik niet. Waarom zit jij niet in Maerone? Kon Edorion geen verzorgster vinden?’

‘Ze wilde alleen maar heer Edorions penners, niet mij. Ze had zes kinderen van haarzelf. Baas Burdin geeft me een hoop te eten en ik hoef alleen maar zijn paarden eten en water te geven en ze af te wrijven. Dat doe ik graag, heer Mart. Maar ik mag er niet op rijden.’ Iemand schraapte zijn keel. ‘Heer Talmanes heeft me gestuurd, heer.’

Nerim was klein, zelfs voor een Cairhiener. Hij was mager, met grijs haar en een lang, smal gezicht dat leek te zeggen dat er nu niets goed ging, maar dit uiteindelijk een van de betere dagen zou blijken te zijn. ‘Vergeef me als ik het zeg, heer, maar die bloedvlekken in uw onderkleding zullen er nooit meer uitgaan. Als mijn heer het wil toestaan, ben ik misschien in staat iets te doen aan de sneden in hemzelf.’ Onder zijn arm had hij zijn naaidoos. ‘Jongen, haal wat water. Geen gemaar. Water voor mijn heer, en snel.’ Nerim boog en pikte in een beweging de lantaarn op. ‘Als mijn heer zo goed wil zijn naar binnen te gaan. Nachtlucht is slecht voor wonden.’

In minder dan geen tijd lag Mart uitgestrekt naast zijn beddengoed – ‘Mijn heer zal zijn dekens niet willen bevlekken’ – en liet Nerim zijn wonden uitwassen en dichtnaaien. Talmanes had gelijk; als naaister was de man net een kok met te grote handen. Met Olver erbij zat er niets anders op dan zijn kiezen op elkaar te klemmen en het te verdragen.

Om ergens anders aan te denken dan aan Nerims naald, wees Mart naar de ransel van gerafelde stof over Olvers schouder. ‘Wat heb je daar?’ hijgde hij.

Olver hield de versleten ransel tegen zijn borst geklemd. Hij was beslist beter gewassen, maar zag er niet minder lelijk uit. De schoenen leken sterk en zijn wollen hemd en broek waren nieuw. ‘Het is van mij,’ zei hij verdedigend, ik heb niks gejat.’ Na een tijdje deed hij de zak open en stalde de dingen uit. Hij zei niets over de tweede broek, nog twee hemden en wat kousen, maar de rest noemde hij op. ‘Dit is mijn roodhaviksveer, heer Mart, en deze steen heeft net de kleur van de zon. Ziet u?’ Hij legde er een kleine beurs naast. ‘Ik heb vijf koperstukken en een zilveren penner.’ Een opgerold en dichtgebonden stuk stof, en een kleine houten doos. ‘Mijn slangen-en-vossenspel; heeft m’n vader gemaakt. Hij heeft het spelbord uitgesneden.’ Even betrok zijn gezicht, maar hij vertelde verder. ‘En kijk, in deze steen zit een vissenkop. Geen idee hoe die daar gekomen is. En dit is m’n schildpadschild. Een blauwrugschildpad. Ziet u de strepen?’ Mart kromp ineen door een heel felle naaldsteek. Hij stak zijn hand uit en voelde aan de opgerolde bundel. Het ging een stuk beter als hij door zijn neus ademde. Het was vreemd hoe die gaten in zijn echte herinneringen werkten; hij kon zich herinneren hoe je slangen-en-vossen speelde, maar niet dat hij het ooit gespeeld had. ‘Dat is een mooi schild, Olver. Ik heb er ook een gehad. Een groene koester.’ Hij pakte zijn eigen beurs en peuterde er twee Cairhiense goudkronen uit. ‘Doe deze in je beurs, Olver. Een man hoort wat goud op zak te hebben.’ Olver begon stijfjes zijn spullen weer in zijn ransel te stoppen, ik bedel niet, heer Mart. Ik kan werken voor mijn brood. Ik ben geen bedelaar.’

‘Dat bedoel ik helemaal niet.’ Mart zocht haastig naar een reden om de jongen twee kronen te betalen, ik... ik heb iemand nodig die berichten voor me kan wegbrengen. Ik kan niemand van de Bond vragen; die hebben het allemaal te druk met soldaatje te spelen. Je moet dan natuurlijk voor je eigen paard zorgen. Ik kan niet iemand vragen dat voor je te doen.’

Olver zat recht overeind. ‘Kan ik een eigen paard krijgen?’ zei hij ongelovig.

‘Natuurlijk. Er is nog iets. Ik heet Mart. Noem me nog één keer héér Mart en ik leg een knoop in je neus.’ Toen schoot hij brullend half overeind. ‘Drakenbloed, Nerim, dat is een been, niet een vervloekt stuk rundvlees!’

‘Zoals mijn heer zegt,’ murmelde Nerim. ‘Het been van mijn heer is geen stuk vlees. Dank u, heer, dat u me wijzer heeft gemaakt.’ Olver betastte aarzelend zijn neus, alsof hij overdacht hoe je daar een knoop in kon leggen.

Mart liet zich kreunend weer zakken. Nu had hij zichzelf met een jongen opgezadeld, en hij had het joch er niet mee geholpen – niet als hij in de buurt was als de Verzakers weer zouden proberen het aantal ta’veren in de wereld te doen verminderen. Nou ja, als Rhands plan werkte, zou er een Verzaker minder zijn. Als Mart Cauton het voor het zeggen had, zou hij ervoor zorgen om uit de moeilijkheden en het gevaar te blijven tot er helemaal geen Verzakers meer waren.

23

Een boodschap begrijpen

Graendal slaagde erin niet te staren toen ze de kamer betrad, maar haar strelen gewaad werd een doods zwart, voordat ze zichzelf beheerste en het weer in een blauwe mist veranderde. Sammael had genoeg gedaan om iedereen eraan te laten twijfelen dat deze kamer in de Grote Raadszaal in Illian lag. Maar ze zou dan ook zeer verbaasd zijn geweest als er iemand anders dan hijzelf ongenood zo ver wist door te dringen in de verblijven van ‘heer Brend’.

De lucht was aangenaam koel; in een hoek rees de holle staf van een wisselaar op. Gloeibollen in zware gouden kandelaars straalden zonder te trillen, wat enigszins merkwaardig aandeed. Ze verspreidden een veel beter licht dan kaarsen of olielampen ooit konden geven. Op de marmeren schoorsteenmantel stond een speeldoosje dat uit zijn geheugen de zachte klanken van een geluidsbeeld voortbracht dat behalve in deze kamer naar alle waarschijnlijkheid in zo’n drieduizend jaar niet meer gehoord was. Ze herkende een paar van de kunstwerken aan de muur.

Ze bleef staan bij Ceran Tols De maat van de eeuwigheid. Het was geen namaak. ‘Je zou bijna denken dat je een museum hebt beroofd, Sammael.’ Het was moeilijk om de naijver uit haar stem te houden, en toen ze zijn dunne glimlach zag, wist ze dat ze daar niet in geslaagd was.

Hij vulde twee roemers van gedreven zilver met wijn en gaf haar er een. ‘Slechts een stasiskist. Ik neem aan dat de mensen in die laatste dagen trachtten te redden wat er te redden viel.’ Zijn glimlach vertrok dat afschuwelijke litteken in zijn gezicht, terwijl hij tevreden rondkeek. Zijn blik rustte met bijzondere voorliefde op het zara-speelbord dat zijn veld van nog steeds doorzichtige doosvormen in de lucht afbeeldde; hij had altijd een voorkeur voor de meer gewelddadige spelen gehad. Een zara-bord betekende natuurlijk dat zijn stasiskist gevuld was door iemand die de Grote Heer volgde. Het bezit van slechts een enkel speelstuk van menselijke herkomst, zou aan de andere kant op zijn minst gevangenschap hebben betekend. Wat had hij nog meer gevonden?

Ze nipte van haar wijn en onderdrukte een zucht; hij was van hier en nu. Ze had gehoopt op een verfijnde Satare of op een uitnemende Comolades. Ze streek met beringde vingers over haar gewaad en zei: ik heb er ook een gevonden, maar behalve de streel bevatte het alleen maar een afschuwelijke verzameling onbruikbare rommel.’ Nu hij haar hier had uitgenodigd en dit liet zien, was het tijd voor vertrouwelijkheden. Kleine vertrouwelijkheden.

‘Wat naar voor je.’ Opnieuw die dunne glimlach. Hij had meer gevonden dan speeldingetjes en aardigheidjes. ‘Aan de andere kant moet je ook bedenken,’ ging hij door, ‘hoe erg het geweest zou zijn als je een stasiskist had geopend en een nest cafars of een jumara had verstoord, of een van Aginors andere kleine schepseltjes. Wist je dat jumara’s in de Verwording loslopen? Geheel volwassen, hoewel ze nu nooit meer veranderen. Ze noemen hen Wormen.’ Hij schudde van het lachen. Graendal glimlachte behoorlijk veel warmer dan ze zich vanbinnen voelde. Als haar gewaad van kleur veranderde was het maar heel weinig. Ze had een onplezierige, in feite bijna fatale ervaring met een van Aginors schepsels gehad. De man was op zijn manier geweldig geweest, maar ook krankzinnig. Alleen een krankzinnige zou de gholam hebben gemaakt. ‘Je schijnt een goede bui te hebben.’

‘Waarom niet?’ zei hij opgeruimd, ik heb bijna een verborgen verzameling angrealen in handen, en wie weet wat nog meer. Kijk niet zo verbaasd. Natuurlijk wist ik dat jullie hebben geprobeerd stiekem mee te kijken, in de hoop dat ik jullie ernaartoe zou leiden. Nou, dat helpt je niets. O, ik zal delen, maar pas als ik het in handen heb, en nadat ik de eerste keuze heb gemaakt.’ Hij lag lui breeduit in een zwaar vergulde stoel – misschien was die wel van massief goud; dat zou net iets voor hem zijn -, hield een laars op de neus van de andere in evenwicht en streek over zijn goudblonde baard. ‘Bovendien heb ik een gezant naar Altor gestuurd. En het antwoord was gunstig.’ Graendal morste bijna haar wijn. ‘Was dat zo? Ik heb gehoord dat hij jouw boodschapper heeft gedood.’ Als hij geschokt was doordat ze dat wist, hield hij het verborgen. Hij glimlachte zelfs. ‘Altor heeft niemand gedood. Andris ging erheen om te sterven; dacht je dat ik op boodschappers wilde wachten? Of duiven? Zijn manier van sterven gaf mij Altors antwoord.’

‘En dat was?’ vroeg ze voorzichtig. ‘Een wapenstilstand tussen ons.’

IJsvingers leken in haar hoofdhuid te duwen. Het kon niet waar zijn. Maar hij zag er meer op zijn gemak uit dan ze hem ooit na het ontwaken gezien had. ‘Lews Therin zou nooit...’

‘Lews Therin is al heel lang dood, Graendal!’ Hij onderbrak haar vermaakt, spottend zelfs. Helemaal niet kwaad.

Ze verborg een diepe zucht door net te doen of ze een slok nam. Kon het waar zijn? ‘Zijn leger verzamelt zich nog steeds in Tyr. Ik heb het gezien. Dat lijkt me nauwelijks te duiden op een wapenstilstand.’ Sammael lachte luid. ‘Het kost tijd om een leger van richting te doen veranderen. Geloof me, het zal nimmer tegen mij optrekken.’

‘Geloof je dat? Een of twee vriendjes vertellen me dat hij je wil doden, omdat je een paar van zijn lievelingetjes, die Speervrouwen, hebt vermoord. Als ik jou was, zou ik aan een ietwat minder opvallende plaats denken, iets waar hij je niet vindt.’ Hij knipperde niet eens met zijn ogen. Het leek alsof alle draden die hem gewoonlijk deden bewegen, doorgesneden waren.

‘Het maakt toch niets uit als er een paar Speervrouwen sneuvelen?’ Zijn gezicht stond werkelijk verrast. ‘Het was een veldslag; soldaten sneuvelen in een veldslag. Altor mag dan een boer zijn, maar hij heeft generaals die zijn veldslagen voeren en alles uitleggen. Volgens mij heeft hij die paar doden niet eens opgemerkt.’

‘Je hebt nooit goed naar die mensen gekeken. Ze zijn al net zo sterk veranderd als het land, Sammael. Niet alleen de Aiel. Op een bepaalde manier is de rest nog sterker veranderd. Die krijgslieden waren vrouwen, en dat maakt voor Rhand Altor verschil.’ Hij haalde achteloos de schouders op en zij onderdrukte een trek van minachting en hield haar streel rustig, in een stille nevel. Hij had nooit begrepen dat je mensen moest doorgronden als je wilde dat ze deden wat je wenste. Het gebruik van wilsdwang was allemaal goed en wel, maar je kon geen wilsdwang op een hele wereld gebruiken. Ze vroeg zich af of de stasiskist die verborgen verzameling bevatte die hij ‘bijna in handen had’. Zelfs met één angreaal... Als hij die had, zou ze het merken, maar pas als hij het toestond. ‘Ik veronderstel dat we wel zullen zien hoeveel verstandiger de barbaarse Lews Therin is geworden.’ Ze trok een twijfelende wenkbrauw op en wist een glimlach op te brengen. Geen reactie. Waar had hij de teugel voor zijn buien gevonden? Lews Therins naam was al genoeg om hem los te laten barsten. ‘Als hij er niet in slaagt om je uit Illian te jagen als een cosa die een boom in vlucht, zal hij misschien...’

‘Dat wachten kan te lang duren,’ onderbrak hij haar gladjes. ‘Althans, voor jou.’

‘Is dat bedoeld als dreigement, Sammael?’ Haar gewaad ging over in lichtroze, maar ze liet het zo. Hij mocht zien dat ze boos was. ik dacht dat je lang geleden al geleerd had dat het een vergissing is om mij te bedreigen.’

‘Geen dreigement, Graendal,’ zei hij kalm. Al zijn drukpunten waren gevoelloos; niets scheen die vermaakte koelheid te verstoren. ‘Slechts de feiten. Altor valt mij niet aan en ik val hem niet aan. En natuurlijk heb ik erin toegestemd om een andere Uitverkorene niet te helpen als Altor ze mocht vinden. Geheel in lijn met de bevelen van de Grote Heer, denk je niet?’

‘Natuurlijk.’ Ze hield haar gezicht in de plooi, maar de streel werd donkerroze en verloor iets van zijn neveligheid. Voor een deel gaf de kleur nog steeds boosheid aan. Hier zat meer achter, maar hoe kon ze uitvinden wat?

‘Wat betekent,’ ging hij door, ‘dat ik op de Dag van de Wederkeer als enige tegenover Altor zal staan.’

‘Ik betwijfel het of hij erin zal slagen ons allemaal te doden,’ zei ze bijtend, maar ook haar maagzuur speelde op. Te veel Uitverkorenen waren gestorven. Sammael had een manier gevonden om tot het laatste ogenblik afzijdig te blijven; dat was de enige verklaring. ‘Denk je van niet? Zelfs niet als hij te weten komt waar jullie allemaal zitten?’ Zijn glimlach werd breder, ik weet zeker op welke plannen Demandred zit te broeden, maar waar verbergt hij zich? Waar is Semirhage? Mesaana? En Asmodean en Lanfir? Moghedien?’ Die kille vingers kwamen terug en boorden zich in haar schedel. Hij zou hier niet zo breeduit liggen en op die manier praten – hij zou niet durven opperen wat hij opperde – tenzij... ‘Asmodean en Lanfir zijn dood, en ik ben er zeker van dat Moghedien dat ook is.’ Ze hoorde verrast dat haar eigen stem hees en onzeker klonk. ‘En de anderen?’ Het was maar een vraag; zijn stem drong helemaal niet aan. Het veroorzaakte een huivering, ik heb je verteld wat ik weet, Sammael.’

‘En dat is niets. Als ik Nae’blis ben, zal ik kiezen wie er onmiddellijk onder mij zal staan. Die persoon zal nog in leven moeten zijn om de hand van de Grote Heer te voelen.’

‘Probeer je me te vertellen dat je naar Shayol Ghul geweest bent? Dat de Grote Heer jou beloofd heeft...?

‘Je zult alles weten als de tijd gekomen is, en niet eerder. Toch, een kleine raadgeving, Graendal. Bereid je nu voor. Waar zijn ze?’ Haar geest werkte koortsachtig. Het moest hem zijn beloofd. Dat moest wel. Maar waarom hij? Nee, er was geen tijd voor bespiegelingen. De Grote Heer verkoos zoals hij wenste. En Sammael wist in ieder geval waar zij huisde. Ze kon Arad Doman ontvluchten, zich elders vestigen; het zou niet moeilijk zijn. Het zou maar een klein verlies zijn om haar spelletjes daar op te geven, of haar grootsere plannen te laten varen. Beter dan de mogelijkheid dat Altor – of Lews Therin – achter haar aan kwam. Ze was niet van plan hem rechtstreeks uit te dagen. Als Ishamael en Rahvin door hem waren gevallen, wilde ze zijn kracht niet op de proef stellen, niet rechtstreeks. Sammael móést die belofte hebben gekregen. Als hij nu zou sterven... Hij hield beslist saidin vast – het was anders krankzinnig om al die dingen te zeggen – en hij zou het onmiddellijk voelen als ze saidar omhelsde. Zij zou degene zijn die zou sterven. Hij moest die belofte gekregen hebben. ‘Ik... weet niet waar Demandred en Semirhage zijn. Mesaana... Mesaana is in de Witte Toren. Dat is alles wat ik weet. Ik zweer het.’ Toen hij knikte, viel de beklemming rond haar borst weg. ‘Je zult de anderen voor me vinden.’ Het was geen vraag. ‘Allemaal, Graendal. Als je me ervan wilt overtuigen dat er een dood is, laat me dan een lichaam zien.’

Ze wenste vurig dat ze de durf had hem in een lijk te veranderen. Felle rode tinten vergleden over haar gewaad en weerspiegelden de angst, de vrees en de schaamte die onbeheerst door haar heen golfden. Goed, hij mocht denken dat hij haar op dit moment angst had aangejaagd. Hij mocht Mesaana aan Rhand Altor geven, mocht hen allemaal aan Altor geven zolang dat Altor weghield van haar keel. ‘Ik zal het proberen.’

‘Doe meer dan dat, Graendal. Meer dan dat.’

Na Graendals vertrek, toen de poort naar haar paleis in Arad Doman gesloten was, liet Sammael de glimlach van zijn gezicht glijden. Zijn kaken deden er pijn van. Graendal dacht te veel na; ze was het zo gewend dat anderen dingen voor haar afhandelden dat ze er niet eens aan dacht iets zelf te doen. Hij vroeg zich af wat ze zou zeggen als ze er ooit achter zou komen dat hij haar even handig had bewerkt als zij vroeger met al die dwazen had gedaan. Hij wilde er alles om verwedden dat ze zijn werkelijke doel nimmer had gezien. Zo, dus Mesaana was in de Witte Toren. Mesaana in de Toren en Graendal in Arad Doman. Als Graendal nu zijn gezicht had kunnen zien, zou ze werkelijk vrees gekend hebben. Wat er ook zou gebeuren, Sammael was vast van plan om degene te zijn die op de Dag van de Wederkeer nog steeds overeind stond, om Nae’blis genoemd te worden en de Herrezen Draak te verslaan.

24

Een gezantschap

Egwene wendde zich af van de muzikanten op de straathoek: een zwetende vrouw die op een lange fluit blies en een rood aangelopen man die aan een negensnarige hanou plukte. Ze baande zich opgewekt een weg tussen de menigte. De zon van gesmolten goud stond hoog aan de hemel en de straatstenen waren zo heet dat ze door de zolen van haar zachte laarzen brandden. Het zweet drupte van haar neus en haar omslagdoek voelde aan als een dikke deken, zelfs al lag hij losjes over haar ellebogen. Bovendien hing overal zoveel stof dat ze zich opnieuw wilde wassen. Ondanks dit alles glimlachte ze. Sommige mensen namen haar achterdochtig op, wanneer ze meenden dat ze niet keek, waardoor ze bijna hardop moest lachen. Op die manier keken ze naar de Aiel. Mensen zagen wat ze verwachtten te zien en ze zagen een vrouw in Aielkleren; geen enkele keer vielen haar ogen of haar lengte op.

Straatventers en marskramers verkondigden hoe geweldig hun koopwaar was en overschreeuwden elkaar. Beenhouwers en kaarsenmakers riepen boven het gekletter en gerinkel uit van de zilversmeden en pottenbakkers en het gepiep van droge assen. Vloekende voerlui en mannen naast ossenkarren streden om een stukje straat met zwartgelakte draagstoelen en sobere koetsen met Huiswapens op het portier. Overal speelden muzikanten, overal waren tuimelaars en goochelaars. Een groepje bleke vrouwen in rijkleding die zwaarden droegen, zwaaide voorbij en deed mannen na zoals die zich volgens hen gedroegen. Ze lachten te rauw en baanden zich een weg op een manier die een echte man binnen honderd stappen al zou verwikkelen in zo’n tien gevechten. Een moker schalde op een aambeeld. Overal klonk geroezemoes en was het gezoem van drukte hoorbaar; het geluid van een stad, dat ze onder de Aiel al bijna vergeten was. Misschien had ze het gemist. Toen lachte ze echt hardop, midden op straat. De eerste keer dat ze het lawaai van een stad had gehoord, was ze stomverbaasd geweest. Soms leek het of dat meisje met die grote ogen iemand anders was geweest.

Een vrouw die haar vosmerrie door de menigte stuurde, draaide zich nieuwsgierig om. Het paard droeg kleine zilveren belletjes in de lange manen en staart, en de vrouw had eveneens belletjes in haar zwarte haren die tot halverwege de rug vielen. Ze was knap en niet veel ouder dan Egwene, maar haar gezicht toonde harde trekken en scherpe ogen, terwijl er niet minder dan zes messen aan haar riem hingen, waarvan er een bijna zo lang was als een Aielmes. Ongetwijfeld een Jager naar de Hoorn.

Een lange knappe man in een groene jas, met twee zwaarden op zijn rug, keek de vrouw na. Hij was er waarschijnlijk ook een. Ze leken overal te zijn. Toen de menigte de vrouw op de vos opslokte, draaide de man zich om en zag Egwene naar hem kijken. Opeens belangstellend glimlachend maakte hij zijn vierkante schouders nog breder en wilde naar haar toelopen.

Vlug zette Egwene haar koelste gezicht op en bootste de strengheid van Sorilea na, met die van Siuan Sanche als ze de stola van Amyrlin Zetel om de schouders had hangen.

Hij bleef staan en keek verbaasd. Terwijl hij zich omdraaide, hoorde ze hem duidelijk grommen: ‘Vervloekte Aiel.’ Ze moest opnieuw lachen. Dat moest hij ondanks de herrie hebben opgevangen, want hij verstijfde en schudde zijn hoofd. Hij keek echter niet meer om. Ze had twee redenen voor haar goede bui. De eerste was dat de Wijzen het eindelijk met elkaar eens waren dat een wandeling in de stad een even goede oefening was als het lopen om de stadswallen. Vooral Sorilea leek niet te begrijpen waarom ze één tel onder die massa’s natlanders wilde doorbrengen, ook al omdat de stad leek uit te puilen. De voornaamste reden dat ze zich goed voelde was hun mededeling dat ze nu de raadselachtige hoofdpijn verdwenen was — ze had het niet geheel kunnen verzwijgen – spoedig naar Tel’aran’rhiod kon terugkeren. Niet op tijd voor de bijeenkomst over drie nachten, maar wel voor die erna.

Dat was in meerdere opzichten een opluchting. Het maakte een eind aan het stiekem betreden van de Dromenwereld. Een eind ook aan het zelf moeizaam uitwerken en bedenken van alles. Een eind aan de verschrikkelijke angst dat de Wijzen haar zouden betrappen en zouden weigeren haar nog meer bij te brengen. Een eind aan de noodzaak tot liegen. Het was nodig – ze kon zich niet veroorloven tijd te verspillen; er viel zoveel te leren en ze mocht niet aannemen dat ze voldoende tijd voor leren zou krijgen – maar dat zouden de Wijzen nooit begrijpen. Overal liepen Aiel in de menigte rond, zowel in de cadin’sor als in het wit van de gai’shain. De gai’shain gingen naar waar ze heen werden gestuurd, maar de anderen konden net zo goed voor het eerst binnen de stadsmuren zijn en heel wel mogelijk ook voor het laatst. De Aiel leken niet echt van steden te houden, hoewel er zes dagen geleden heel wat naar het ophangen van Mangin waren komen kijken. Men had verteld dat hij zelf de lus rond zijn nek had gelegd en ook nog een Aiel-grap maakte: wat zou het eerst breken, het touw of zijn nek? Ze had verschillende Aiel de grap horen herhalen, maar geen enkele opmerking over het ophangen gehoord. Rhand had Mangin gemogen, dat wist ze zeker. Berelain had de Wijzen over het vonnis ingelicht alsof ze meedeelde dat de was de volgende dag klaar zou liggen, en de Wijzen hadden het op dezelfde manier aangehoord. Egwene dacht niet de Aiel ooit te kunnen begrijpen. Ze was heel erg bang dat ze Rhand ook niet meer begreep. Berelain begreep ze maar al te goed; die had alleen belangstelling voor mannen die nog in leven waren. Met dit soort gedachten kostte het moeite haar goede bui vast te houden. Het was in de stad zeker niet koeler dan buiten de muren – feitelijk zou het door het ontbreken van wind en door de vele mensen dicht op elkaar weleens heter kunnen zijn – en bijna even stoffig, maar ze had nu tijdens haar wandeling meer gezien dan de asresten van Voorpoort. Nog enkele dagen en ze zou weer kunnen leren, echt kunnen leren. Dat bracht de glimlach op haar gezicht terug. Ze bleef staan naast een broodmagere Vuurwerker met een vochtig gezicht. Het was gemakkelijk te zien wat hij was, of was geweest. Zijn dikke snor werd niet verborgen achter het doorzichtige sluiertje van de Taraboners. De pofbroek met het borduurwerk op de benen en een even ruim hemd met borduursels op de borst gaven zijn achtergrond duidelijk aan. Hij verkocht vinken en woudzangers in grove kooitjes. Nu hun gildehuis door de Shaido’s was platgebrand, probeerden veel Vuurwerkers de middelen te vinden voor de terugreis naar Tarabon. ik heb het uit de meest betrouwbare bron,’ vertelde hij net aan een knappe, grijzende vrouw in eenvoudige donkerblauwe kleding. Ongetwijfeld een koopvrouw die mensen die wachtten op betere tijden in Cairhien, voor wilde zijn. ‘De Aes Sedai zijn verdeeld,’ fluisterde de Vuurwerker vertrouwelijk terwijl hij over een vogelkooi leunde. ‘De Aes Sedai zijn in oorlog, met elkaar.’ De koopvrouw knikte instemmend.

Egwene bleef staan, deed of ze nadacht over een vink met een groen kopje en liep weer door, hoewel ze opzij moest springen voor een speelman met een rond gezicht die met snoeverig gedraai van zijn lapjesmantel verder beende. Speelmannen wisten heel goed dat zij bij die enkele natlanders hoorden die in de Woestenij welkom waren. De Aiel joegen hun geen angst aan. Dat beweerden ze tenminste. Het gerucht bedrukte haar. Niet dat de Toren verdeeld was – dat had niet veel langer geheim kunnen blijven – maar dat gepraat over oorlog tussen de Aes Sedai. Weten dat Aes Sedai zich tegenover andere Aes Sedai opstelden was of je wist dat het ene deel van je familie ruzie had met een ander deel. Misschien net toelaatbaar vanwege een goede reden, maar de gedachte dat de ruzie verder door kon slaan... Kon de Toren op de een of andere wijze maar geheeld worden, zonder bloedvergieten weer verenigd worden.

Wat verderop in de straat verkocht een zwetende Voorpoortvrouw, die met een schoon gezicht knap zou zijn geweest, andere geruchten samen met linten en spelden uit een bak aan een riem om haar nek. Ze droeg een zijdeblauw gewaad, met rode stroken in de rok die voor een kleinere vrouw was gemaakt. De gerafelde zoom hing zo hoog dat haar stevige schoenen waren te zien. De gaten in de armen en het lijfje lieten zien waar het borduursel was losgetornd. ‘Ik geef jullie een feit,’ deelde ze de in haar kist zoekende vrouwen mee. ‘Er zijn Trolloks rond de stad gezien. O ja, dat groen staat mooi bij uw ogen. Honderden Trolloks en...’

Egwene bleef niet eens staan. Als er ook maar één Trollok ergens bij de stad was gezien, zouden de Aiel dat, allang voor straatgeruchten ontstonden, hebben geweten. Ze wenste dat de Wijzen ook roddelden. Nou ja, dat deden ze soms wel, maar alleen over andere Aiel. Niets van de natlanders kon de Aiel boeien. Doordat ze Elaida’s werkvertrek in Tel’aran’rhiod had kunnen binnenschieten wanneer ze maar wilde, en haar brieven had gelezen, was ze het gewend van overal ter wereld dingen te weten.

Opeens besefte Egwene dat ze anders rondkeek, dat ze naar de gezichten van mensen keek. Er waren in Cairhien zeker ogen-en-oren van de Aes Sedai; dat stond net zo vast als het feit dat zij liep te zweten. Elaida moest elke dag, misschien vaker, met een postduif een verslag uit Cairhien ontvangen. Spionnen van de Toren, van de Ajahs, spionnen van een zuster. Ze waren overal, vaak op plekken waar je ze het minst verwachtte. Waarom bleven die twee tuimelaars gewoon staan? Kwamen ze weer op adem of hielden ze haar in het oog? Ze kwamen weer in beweging, de een sprong op en maakte een handstand op de schouders van de ander.

Een faktoor van de Gele Ajah had een keer op bevel van Elaida geprobeerd Elayne en Nynaeve naar Tar Valon te ontvoeren. Egwene wist niet zeker of Elaida haar ook wilde hebben, maar iets anders te veronderstellen zou dwaas zijn. Egwene kon niet geloven dat Elaida iemand zou vergeven die rechtstreeks had gewerkt voor de vrouw die zij had afgezet.

Nou ja, waarschijnlijk hadden enkele Aes Sedai in Salidar hier ook ogen-en-oren. Als zij ooit een bericht kregen over ‘Egwene Sedai van de Groene Ajah’... Iedereen kon een spion zijn. Die magere vrouw in de winkeldeur die schijnbaar een rol donkergrijze stof bekeek. Of de verhitte vrouw die naast de deur van de taveerne rondhing, en met haar schort voor haar gezicht wapperde. Of die dikke vent met zijn handkar vol gebak... Waarom keek hij haar zo vreemd aan? Ze wilde al bijna naar een nabije stadspoort hollen.

Het was de dikke vent die haar tegenhield, of liever de manier waarop hij opeens zijn deegwaren met beide handen probeerde te beschermen. Hij staarde haar aan omdat zij zo strak naar hem keek. Hij was waarschijnlijk bang dat zo’n ‘Aielwilde’ waren van hem wilde stelen. Egwene lachte zwakjes. Aiel. Zelfs mensen die haar recht aankeken, namen aan dat ze een Aielse was. Een Torenfaktoor op zoek naar haar zou recht langs haar heen lopen. Ze voelde zich aanmerkelijk beter en drentelde weer terug door de straten, waarbij ze overal haar oor te luisteren legde.

De moeilijkheid was dat ze het gewend was om dingen te horen die nog maar enkele weken of zelfs dagen ervoor waren gebeurd. Bovendien met de zekerheid dat ze echt waar waren. Een gerucht kon wel honderd span per dag of een hele maand reizen, waarbij het elke dag tien kinderen baarde. Vandaag had ze gehoord dat Siuan terecht was gesteld, omdat ze de Zwarte Ajah in het Licht had gezet; dat Siuan van de Zwarte Ajah was en leefde; dat de Zwarte Ajah de andere Ajahs uit de Toren hadden verdreven. Het waren geen nieuwe verhalen, slechts wijzigingen van oudere. Een nieuw verhaal over de betrokkenheid van de Toren bij alle valse Draken verspreidde zich als een zomerbrandje. Het maakte haar zo boos dat ze telkens met een strakke rug wegglipte. Wat inhield dat ze dat heel vaak deed. Ze hoorde dat de Andoranen in Aringil na Morgases dood een edelvrouwe, ene Dylin of Delin, de naam was telkens anders, tot koningin hadden uitgeroepen, wat misschien wel waar was. Dat de Aes Sedai in Arad Doman heel druk bezig waren en zeer onwaarschijnlijke dingen deden, wat zeker niet waar was. De Profeet kwam naar Cairhien. De Profeet was tot koning van Geldan gekroond, nee van Amadicia. De Herrezen Draak had de Profeet vanwege Lichtschennis gedood. De Aiel trokken zich terug, nee, ze waren van plan zich hier te vestigen. Berelain wordt gekroond en komt op de Zonnetroon. Een mager mannetje met schichtige ogen werd buiten een taveerne bijna in elkaar geslagen door zijn toehoorders toen hij zei dat Rhand een Verzaker was, maar Egwene sprong er zonder nadenken tussen.

‘Hebben jullie geen eer?’ wilde ze kil weten. De vier mannen met grove gezichten die op het punt stonden de magere vent in elkaar te slaan, keken haar met knipperende ogen aan. Het waren Cairhienin, niet zoveel langer dan zijzelf, maar veel forser met de gebroken neuzen en platte knokkels van straatvechters. Ze werden echter in bedwang gehouden door haar eerlijke felheid en de aanwezigheid van andere Aiel op straat. Ze waren niet zo stom om iemand waarvan ze dachten dat het een Aielse was, hardhandig aan te pakken. ‘Als jullie een man voor een uitspraak ter verantwoording willen roepen, dient één dat te doen, in eer. Dit is geen oorlog. Vier tegen een... jullie maken jezelf te schande.’

Ze staarden haar aan of ze gek was, en langzaam werd haar gezicht rood. Ze hoopte dat het volgens hen haar boosheid was. Het ging er niet om dat je een zwakkere durfde aan te pakken, maar dat deze vier de man niet een voor een bevochten. Ze had hun net een lesje gegeven alsof ze ji’e’toh volgden. Als ze dat deden, was dat lesje niet nodig geweest.

Een van hen liet zijn hoofd zakken als een soort hoofdbuiging. Zijn neus stond niet alleen scheef, maar miste ook de punt. ‘Eh... hij is nu weg... eh... vrouwe. Kunnen wij ook gaan?’

Het was waar. De magere kerel had haar optreden gebruikt om te verdwijnen. Ze voelde minachting door zich heen glijden. Vluchten omdat hij bang was het tegen vier man op te nemen. Hoe kon hij die schande verdragen? Licht, ze deed het alweer.

Ze wilde zeggen dat ze weg konden... en er kwam niets uit. Ze vatten haar zwijgen op als instemming, of misschien als een goede smoes en haastten zich weg, maar dat merkte ze amper op. Ze stond veel te gespannen een groep ruiters na te kijken die door de straat reed. Ze keek niet naar de tien soldaten in groene mantels die een pad door de menigte baanden, maar de vrouwen die ze begeleidden waren een andere zaak. Ze kon alleen hun rug zien – vijf of zes, meende ze -, slechts een deel van hun rug, maar dat was ruim voldoende. Heel ruim. De vrouwen droegen lichte stofmantels van dun linnen in verschillende tinten bruin. Egwene merkte dat ze strak staarde naar wat een geborduurde, puur witte schijf op de rug van die mantel leek. Alleen het stiksel van de witte Vlam van Tar Valon gaf aan dat het de Witte Ajah was. Ze ving een glimp op van groen, van rood. Rood! Vijf of zes Aes Sedai reden naar het koninklijk paleis, waar nog een drakenbanier driftig boven een gelede toren wapperde, naast Rhands vuurrode vlag met het oeroude teken der Aes Sedai. Sommigen noemden dat de drakenbanier en anderen Altors banier, of zelfs de Aiel banier. Er waren ook andere namen in omloop.

Ze perste zich door de menigte heen en volgde hen misschien zo’n twintig stappen en bleef toen staan. Een Rode zuster – ze had minstens één Rode gezien – gaf aan dat dit het lang verwachte gezantschap van de Toren was, waarover Elaida had geschreven. Zij wilden Rhand naar Tar Valon begeleiden. Er waren meer dan twee maanden verstreken nadat de brief door een snelle bode was bezorgd. Deze groep moest meteen daarna vertrokken zijn.

Ze zouden Rhand niet aantreffen – niet tenzij hij onaangekondigd weer binnen was geglipt. Ze was tot de slotsom gekomen dat hij bij toeval het talent had herontdekt dat reizen werd genoemd. Het bracht haar geen steek verder over hoe dat werd gedaan. Maar of ze Rhand nu aantroffen of niet, ze mochten Egwene niet vinden. Als ze geluk had, zou ze meegenomen worden als een Aanvaarde van de Toren die niet onder toezicht stond van een volleerde zuster. Daar kon ze minstens op rekenen, indien Elaida niet op jacht was naar haar. Ook dan zouden ze haar naar Tar Valon en naar Elaida terugsiepen. Ze koesterde niet de ijdele gedachte dat ze het tegen vijf of zes Aes Sedai kon opnemen. Met een laatste blik op de verderrijdende Aes Sedai, hield ze haar rok iets op en begon te hollen, sprong tussen de mensen door, moest zich soms van hen afduwen en dook onder de neuzen van paarden voor wagens en karren door. Boze kreten volgden haar. Toen ze eindelijk door een grote vierkante stadspoort naar buiten snelde, trof de hete wind haar recht in het gezicht. Ongehinderd door gebouwen voerde de bries hoest verwekkende stofwolken mee, maar ze bleef de hele weg naar de lage tenten van de Wijzen doorhollen.

Tot haar verrassing stond een slanke grijze merrie, zadel en tuigwerk afgewerkt en afgezet met goud, voor Amys’ tent, onder de hoede van een gai’shain die zijn ogen neergeslagen hield, behalve wanneer hij het pittige dier een klopje gaf. Ze dook naar binnen en zag de berijdster. Berelain zat thee te drinken met Amys, Bair en Sorilea, allen uitgestrekt op de kleurrijke kussens met kwasten. Een in het wit geklede vrouw, Rodera, knielde aan de zijkant en wachtte nederig tot ze de bekers mocht bijvullen.

‘Er zijn Aes Sedai in de stad aangekomen,’ zei Egwene bij haar binnenkomst. ‘Ze gaan naar het Zonnepaleis. Het moet het gezantschap van Elaida zijn, op weg naar Rhand.’

Berelain kwam sierlijk omhoog. Egwene moest toegeven, zij het wat tandenknarsend, dat de vrouw alles heel sierlijk deed. Haar rijkleding was netjes, want zelfs zij was niet zo’n grote dwaas om uitgedost als in het paleis in de zon te gaan rijden. De anderen stonden eveneens op. ‘Blijkbaar dien ik naar het paleis terug te keren,’ verzuchtte ze. ‘Het Licht mag weten hoe ze het zullen opnemen dat niemand hen komt begroeten. Amys, als je weet waar Rhuarc is, kun je hem dan doorgeven dat hij me opzoekt?’

Amys knikte, maar Sorilea zei: ‘Je hoort niet zo op Rhuarc te steunen, meisje. Rhand Altor heeft jou Cairhien gegeven om te besturen. Geef een man een vinger en hij pakt, voor je het weet, je hele hand. Geef een stamhoofd een vinger en hij pakt je hele arm.’

‘Dat is waar,’ mompelde Amys. ‘Rhuarc is de schaduw van mijn hart, maar het is waar.’

Berelain pakte smalle rijhandschoenen uit haar gordel en trok ze aan. ‘Hij doet me aan mijn vader denken. Te veel soms.’ Heel even grijnsde ze droevig. ‘Maar hij geeft heel goede raad. Hij weet wanneer hij strak moet vasthouden en hoe strak. Ik denk dat zelfs de Cairhienin onder de indruk zijn als Rhuarc hen streng aankijkt.’ Amys lachte, zachtjes, diep in haar keel. ‘Hij maakt indruk. Ik zal hem naar je toesturen.’ Ze drukte een lichte kus op Berelains voorhoofd en beide wangen.

Egwene keek met grote ogen toe; op die manier kuste een moeder haar zoon of dochter. Wat was er gaande tussen Berelain en de Wijzen? Ze kon het natuurlijk niet vragen. Dat zou beschamend zijn voor haarzelf en voor de Wijzen. Ook voor Berelain, hoewel die het niet zou weten, en Egwene zou geen enkel bezwaar hebben de Eerste van Mayene te kijk te zetten tot haar haren uitvielen.

Terwijl Berelain zich omdraaide, legde Egwene een hand op de arm van de ander. ‘Ze moeten behoedzaam worden aangepakt. Ze zullen niet vriendschappelijk jegens Rhand gestemd zijn. Eén verkeerd woord of één verkeerde zet, en ze worden openlijk vijandig.’ Dat was volkomen waar, maar niet wat echt gezegd diende te worden. Ze beet nog liever haar tong af dan Berelain om een gunst te vragen. ‘Ik heb al eerder met Aes Sedai te maken gehad, Egwene Sedai,’ zei ze droogjes.

Egwene bedwong zich om diep adem te halen. Het moest gedaan worden, maar ze wilde de vrouw niet laten merken hoe zwaar het haar viel. ‘Elaida is met Rhand niets goeds van plan. Ze is meer een wezel in een kippenhok en deze Aes Sedai zijn Elaida’s zusters. Als ze horen van een Aes Sedai in Cairhien die Rhand steunt, hier waar ze haar kunnen vinden, kan die misschien de dag erna verdwenen zijn.’ Ze keek in Berelains nietszeggende gezicht en kon het niet opbrengen meer te zeggen.

Het duurde even, maar toen glimlachte Berelain. ‘Egwene Sedai, ik zal doen wat ik kan voor Rhand.’ Zowel de glimlach als de toon waren... veelbetekenend.

‘Meisje!’ zei Sorilea scherp en het was wonderlijk om te zien hoe Berelains wangen rode plekjes kregen.

Egwenes ogen vermijdend zei Berelain op zorgvuldig vlakke toon: ‘Ik zou het waarderen als jullie het Rhuarc niet vertellen.’ Eigenlijk keek ze niemand aan, maar probeerde ze Egwenes aanwezigheid te negeren. ‘We zullen het niet zeggen,’ bracht Amys snel naar voren, waardoor Sorilea het zwijgen werd opgelegd. ‘Dat doen we niet.’ De herhaling was voor Sorilea bedoeld en was een mengeling van vastbeslotenheid en vragen om instemming. Uiteindelijk knikte de oudste Wijze, al was het met tegenzin. Berelain slaakte werkelijk een zucht van opluchting voor ze de tent uitdook.

‘Dat kind heeft pit,’ lachte Sorilea zodra Berelain verdwenen was. Ze zakte weer terug op haar kussens en gebaarde Egwene naar de lege plek naast haar. ‘We behoren de juiste man voor haar te zoeken, een man die gelijkwaardig is. Als zoiets bij natlanders mogelijk is.’ Egwene veegde haar handen af aan de vochtige doek die Rodera aanreikte en vroeg zich af of ze nu de mogelijkheid had zonder verlies van haar eer naar Berelain te vragen. Ze pakte het theekopje van groen Zeevolk-porselein aan en nam plaats in de kring van Wijzen. Als een van de anderen Sorilea zou antwoorden, zou dat voldoende zijn. ‘Weet je zeker dat deze Aes Sedai de Car’a’carn kwaad willen doen?’ vroeg Amys in plaats daarvan.

Egwene werd rood. Terwijl zij aan roddelpraatjes dacht, waren er belangrijker zaken af te handelen. ‘Ja,’ antwoordde ze snel, en toen langzamer: ‘Tenminste... Ik weet niet of ze hem eigenlijk wel kwaad willen doen. Niet opzettelijk in ieder geval.’ Elaida’s brief noemde ‘alle eer en achting’ die hij verdiende. Hoeveel verdiende een geleider volgens een voormalige Rode zuster? ‘Maar ik twijfel er niet aan dat ze hem op de een of andere manier willen overheersen en zorgen dat hij doet wat Elaida wil. Het zijn niet zijn vriendinnen.’ In hoeverre waren de Aes Sedai van Salidar met hem bevriend? Licht, ze moest nodig met Nynaeve en Elayne praten. ‘En het zal ze niets kunnen schelen dat hij de Car’a’carn is.’ Sorilea gromde bitter. ‘Je gelooft dat ze zullen proberen jou kwaad te doen?’ vroeg Bair en Egwene knikte.

‘Als ze ontdekken dat ik hier ben...’ Ze probeerde een rilling te verbergen door aan haar muntthee te nippen. Misschien zouden ze haar als een soort handvat voor Rhand gebruiken, misschien haar beschouwen als een weggelopen Aanvaarde, maar ze zouden zeker hun best doen haar naar de Toren terug te slepen. ‘Ze zullen me niet hier achterlaten, als ze dat kunnen voorkomen. Elaida wil dat Rhand alleen naar haar luistert, naar niemand anders.’ Bair en Amys keken elkaar grimmig aan.

‘Dan is het antwoord eenvoudig.’ Sorilea sprak alsof alles al besloten was. ‘Jij blijft tussen de tenten, dan vinden ze je niet. De Wijzen vermijden Aes Sedai in ieder geval. Als je nog een paar jaar bij ons blijft, maken wij een prima Wijze van je.’

Egwene liet bijna haar kopje vallen. ‘U vleit me,’ zei ze behoedzaam, ‘maar vroeg of laat zal ik moeten vertrekken.’ Sorilea leek niet erg overtuigd. Egwene had min of meer geleerd zich bij Amys, Bair en Melaine in te houden, maar bij Sorilea...

‘Niet zo gauw, denk ik,’ maakte Bair haar duidelijk met een glimlach om de pil te zoeten. ‘Je moet nog veel leren.’

‘Ja, en je wilt heel ijverig weer aan de slag,’ voegde Amys eraan toe. Egwene deed moeite niet te blozen en Amys fronste. ‘Je kijkt gek. Heb je je vanmorgen te veel ingespannen? Ik was er zeker van dat je genoeg hersteld was om...’

‘Dat ben ik ook,’ zei Egwene haastig. ‘Echt, ik ben hersteld. Ik heb al dagen geen hoofdpijn meer gehad. Het komt door het stof bij het terughollen. En de menigte in de stad was drukker dan ik me herinnerde. Ik was trouwens zo opgewonden dat ik niet goed heb ontbeten.’ Sorilea gebaarde naar Rodera. ‘Haal wat honingbrood, als er nog is, en kaas en wat fruit.’ Ze porde Egwene in haar ribben. ‘Een vrouw hoort vlees op haar botten te hebben.’ En dat van een vrouw die eruitzag of ze in de zon te drogen was gelegd tot alle vlees was weggeteerd. Egwene vond het eten niet zo erg – ze was die ochtend echt te opgewonden geweest om veel te eten – maar Sorilea hield op elke hap scherp toezicht en haar oplettendheid maakte het slikken wat moeilijk. Daardoor en door het feit dat ze wilden bespreken wat ze met de Aes Sedai aan moesten. Als de Aes Sedai vijandig tegenover Rhand stonden, moesten ze in de gaten worden gehouden en dienden ze iets voor zijn veiligheid te bedenken. Zelfs Sorilea was een tikkeltje scherp, nu de kans bestond dat ze zich daardoor mogelijk rechtstreeks tegen de Aes Sedai zouden verzetten – niet bang, maar het ging tegen de gewoonte in, waardoor ze zich niet op hun gemak voelden – maar alles diende gedaan te worden om de Car’a’carn te beschermen. Egwene maakte zich eigenlijk alleen zorgen dat de anderen Sorilea’s raad om tussen de tenten te blijven, in een bevel zouden omzetten. Ze kon dan onmogelijk de Wijzen vermijden en kon niets bedenken om zo’n vijftig paar ogen te ontwijken, behalve door in haar eigen tent te blijven. Hoe reisde Rhand? De Wijzen zouden het noodzakelijke doen, zolang het ji’e’toh niet schond. Ze legden het misschien hier en daar verschillend uit, maar ze hielden aan hun uitleg even strak vast als iedere andere Aiel. Licht, Rodera was een Shaido, een van de duizenden die in de veldslag gevangen waren genomen, waardoor de Shaidostam uit de stad was verdreven. Maar de Wijzen behandelden haar net als de andere gai’shain en voor zover Egwene zag, gedroeg Rodera zich in het geheel niet anders. Ze zouden niet tegen de ji’e’toh ingaan, hoe noodzakelijk het misschien ook was.

Gelukkig werd het onderwerp niet aangesneden. Ongelukkig genoeg bespraken ze wel haar gezondheid. De Wijzen wisten niets van Heling of hoe ze iemands welzijn met de Kracht na konden kijken. In plaats daarvan hadden ze hun eigen beproefde werkwijze. Iets ervan kende ze nog uit Tweewater, toen ze bij Nynaeve van alles leerde: diep in de ogen kijken, luisteren naar de hartslag door een holle houten buis. Sommige manieren waren alleen van de Aiel. Ze moest haar tenen aanraken tot ze zich duizelig voelde, op één plek op en neer springen tot ze dacht dat haar ogen eruit zouden stuiteren en rond de tenten van de Wijzen rennen tot er sterretjes voor haar ogen verschenen, waarna een gai’shain water over haar goot en zij zoveel water moest drinken als ze op kon. Daarna mocht ze haar rok weer vastgrijpen en nog wat meer rennen. De Aiel geloofden rotsvast in hardheid. Als ze ook maar een pas te langzaam was geweest, als ze struikelend stil was blijven staan voor Amys had gezegd dat ze dat mocht, zouden ze hebben besloten dat haar gezondheid nog niet helemaal je dat was. Toen Sorilea eindelijk knikte en zei: ‘Je bent even gezond als een Speervrouw, kind,’ stond Egwene te zwaaien en naar adem te snakken. Een Speervrouw zou dat volgens haar zeker niet hebben gedaan. Niettemin voelde ze zich trots. Ze had zichzelf nooit zacht gevonden maar ze wist heel goed dat ze vóór haar tijd bij de Aiel halverwege de proef al plat op haar gezicht zou hebben gelegen. Nog een jaartje, dacht ze, en dan ren ik even goed als elke Far Dareis Mai. Aan de andere kant was ze er amper klaar voor naar de stad terug te keren. Ze sloot zich bij de Wijzen in hun zweettent aan – ditmaal lieten ze haar niet het water over de hete rotsen gieten. Rodera deed het. Het was verrukkelijk hoe de vochtige hitte haar spieren ontspande. Ze vertrok toen Rhuarc en twee andere stamhoofden, Timolan van de Miagoma en Indirian van de Codarra, zich bij hen voegden. Lange forse, grijzende mannen met harde magere gezichten. Ze dook zo snel naar buiten, de omslagdoek om haar heen slaand, dat ze altijd meende daarbij uitgelachen te worden. De Aiel leken nog steeds niet te begrijpen waarom ze telkens bij de binnenkomst van mannen uit de zweettent snelde. Het zou een volmaakt Aielgrapje zijn geweest als ze het hadden begrepen, maar gelukkig legden ze gewoon het verband niet, en daar was ze heel blij om.

Ze pakte haar kleren op van de nette hoopjes buiten de zweettent en haastte zich terug naar haar eigen tent. De zon hing nu laag in het westen, en na een lichte maaltijd wilde ze best gaan slapen, want ze was te moe om nog aan Tel’aran’rhiod te denken. Ze was eveneens te moe om zich de meeste dromen te herinneren – ook iets dat de Wijzen haar hadden bijgebracht – maar de meeste dromen die ze zich wel herinnerde, betroffen Gawein.

25

Als regen en bliksem

Om de een of andere reden voelde Egwene zich ondanks haar dromen fris, nadat Cowinde haar in de grijze ochtendschemer had gewekt; fris en klaar om te ontdekken wat ze in de stad kon leren. Ze rekte zich lang en gapend uit, stond op, neuriede bij het haastig wassen en aankleden en nam amper de tijd om haar haren behoorlijk te borstelen. Ze wilde zo snel mogelijk van de tenten vertrekken zonder tijd aan ontbijt te verspillen, maar Sorilea zag haar, en dat maakte meteen een eind aan dat idee. Wat achteraf maar goed was ook. ‘Je had niet zo gauw uit de zweettent moeten weggaan,’ zei Amys tegen haar terwijl ze een kom pap en gedroogde vruchten aannam van Rodera. Een kleine twintig Wijzen waren bijeen in Amys’ tent. Rodera, Cowinde en een in het wit geklede man die Doilan heette, ook een Shaido, repten zich om iedereen te helpen. ‘Rhuarc had veel te vertellen over je zusters. Misschien kun jij er nog wat aan toevoegen.’ Na maanden net doen alsof, hoefde Egwene niet na te denken om te weten dat ze doelde op het gezantschap van de Toren, ik zal jullie vertellen wat ik weet. Wat heeft hij gezegd?’

Allereerst waren er zes Aes Sedai, waaronder twee van de Rode Ajah – Egwene kon niet geloven dat Elaida die had meegestuurd. Was het hoogmoed of een mogelijke stommiteit? – er stond een Grijze aan het hoofd. De Wijzen, de meesten lagen als karrenwielspijlen in een grote kring, sommigen stonden of knielden in de ruimten ertussen, wendden hun ogen naar Egwene zodra hun namen waren genoemd, ik ben bang dat ik er slechts twee van ken,’ zei ze behoedzaam. ‘Er zijn nu eenmaal heel wat Aes Sedai en ik ben nog niet lang genoeg zuster om er veel te kennen.’ Hoofden knikten, dat slikten ze. ‘Nesune Bihara is eerlijk – ze luistert naar alle betrokkenen voor ze een besluit neemt – maar ze kan het kleinste foutje in je woorden vinden. Ze ziet alles en herinnert zich alles. Ze hoeft maar één keer naar een blad te kijken om het later woord voor woord te herhalen. Hetzelfde geldt voor een gesprek van ruim een jaar geleden. Soms praat ze in zichzelf en spreekt haar gedachten uit zonder het te beseffen.’

‘Rhuarc vertelde dat ze belangstelling had voor de koninklijke librije.’ Roerend in haar pap keek Bair Egwene aan. ‘Hij zei dat hij haar iets over zegels hoorde mompelen.’ Een snel geroezemoes klonk op bij de andere vrouwen dat door het keelgeschraap van Sorilea tot zwijgen werd gebracht.

Egwene lepelde haar pap op – er zaten schijfjes gedroogde pruimen en zoete bessen in haar kom – terwijl ze zat na te denken. Als Elaida Siuan had ondervraagd, wist ze van de drie gebroken zegels. Rhand had er twee verborgen – Egwene had graag willen weten waar ze waren, maar hij leek de laatste tijd niemand meer te vertrouwen – en Nynaeve en Elayne hadden er een in Tanchico gevonden en meegenomen naar Salidar. Maar daarvan kon Elaida niets weten, tenzij ze in Salidar wellicht spionnen had. Nee, daar mocht ze een andere keer over piekeren, dat was nu zinloos. Elaida moest wanhopig naar de andere op zoek zijn. Het leek verstandig Nesune naar een librije te sturen die na die van de Witte Toren de grootste ter wereld was. Nadat ze wat gedroogde pruimen had doorgeslikt vertelde ze dat. ‘Dat zei ik gisteravond ook al,’ gromde Sorilea. ‘Aeron, Colinda en Edarra. Jullie gaan naar de librije. Drie Wijzen moeten iets eerder kunnen vinden dan één Aes Sedai.’ Dat leverde drie lange gezichten op. De koninklijke librije was enorm omvangrijk. Maar Sorilea was Sorilea en al zuchtten de genoemde vrouwen en gromden ze wat, ze zetten hun kommen pap neer en vertrokken meteen. ‘Je zei dat je er twee kende,’ vervolgde Sorilea, nog voor ze de tent uit waren. ‘Nesune Bihara en wie nog meer?’

‘Sarene Nemdahl,’ antwoordde Egwene. ‘U moet begrijpen dat ik beiden niet echt goed ken. Sarene is net als de meeste Witte zusters; ze beredeneert alles met haar hersens en soms lijkt ze verbaasd wanneer iemand iets vanuit haar hart doet. Toch kan ze driftige buien hebben. Ze houdt meestal de kurk op de kruik, maar als je iets op het verkeerde ogenblik verkeerd doet, kan ze... kan ze je neus afbijten voor je met je ogen kunt knipperen. Ze luistert echter wel naar wat je zegt en ze zal haar ongelijk bekennen, zelfs als ze heel boos is. Nou ja, wanneer dat voorbij is, in ieder geval.’

Ze lepelde wat bessen en pap in haar mond en probeerde de Wijzen heimelijk op te nemen. Niemand leek haar hapering te hebben opgemerkt. Ze had bijna gezegd dat Sarene je aan het vloeren schrobben zette voor je met je ogen kon knipperen. Ze kende beide vrouwen alleen van hun lessen toen ze novice was. Nesune, een slanke Kandoraanse met roofvogelogen, kon zelfs met haar rug naar de groep een niet oplettende novice afkatten. Ze had verschillende klassen onderwezen waarin Egwene had gezeten. Egwene had slechts twee lezingen van Sarene bijgewoond, over de aard van de werkelijkheid. Maar het was moeilijk een vrouw te vergeten die je volkomen ernstig vertelde dat schoonheid en lelijkheid hetzelfde idee waren, en dat je elk gezicht kon opzetten waarnaar iedere man nogmaals zou kijken, ik hoop dat je meer weet,’ zei Bair, die steunend op een elleboog zich naar Egwene toe boog. ‘Het lijkt erop dat jij onze enige bron van inlichtingen bent.’

Het duurde even voor Egwene haar snapte. Ja, natuurlijk. Bair en Amys moesten gisteravond hebben geprobeerd in de dromen van Aes Sedai te kijken, maar die plaatsten meestal een ban. Ze vond het jammer dat zij die kunst voor haar vertrek uit de Toren niet had geleerd, ik hoop van wel. Waar zijn hun kamers in het paleis?’ Als Rhand terugkwam en ze hem wilde spreken, zou het helpen als ze niet hun vertrekken binnen blunderde bij het zoeken van de juiste richting. Vooral Nesunes kamer niet. Sarene herinnerde zich mogelijk die ene novice niet meer, maar Nesune zou haar vrijwel zeker herkennen. Een van die andere onbekende zusters kende haar misschien ook wel. Er was heel wat afgepraat over Egwene Alveren toen ze zich nog in de Toren bevond. ‘Ze hebben zelfs voor één nacht Berelains aanbod van schaduw afgewezen.’ Amys keek gefronst. Bij de Aiel werd een aanbod van gastvrijheid altijd aanvaard. Te weigeren, zelfs bloedvijanden, was een schande. ‘Ze verblijven bij een vrouw die Arilyn heet, een vrouwe van de boomdoders. Rhuarc denkt dat Coiren Saeldain die Arilyn al veel eerder kende.’

‘Een faktoor van Coiren,’ zei Egwene met zekerheid. ‘Of anders van de Grijze Ajah.’

Verschillende Wijzen mopperden binnensmonds; Sorilea snoof luid van afkeer en Amys slaakte een diepe, teleurgestelde zucht. Anderen bezagen het anders. Corelna, een groenogige felle vrouw met veel grijs in haar vlasblonde haren, schudde vol twijfel het hoofd en Tialin, een magere roodharige met een scherpe neus, keek Egwene openlijk ongelovig aan.

Iemand bespieden was een schending van ji’e’toh, maar hoe ze dat rijmden met het gluren van een droomloopster in andermans dromen, had Egwene nog niet uitgevonden. Het had geen zin hun erop te wijzen dat Aes Sedai ji’e’toh niet volgden. Ze wisten dat. Ze konden het alleen moeilijk geloven of begrijpen. Van Aes Sedai niet, van niemand. Wat ze ook dachten, ze zou om haar gelijk alles durven verwedden. Galdrian, de laatste koning van Cairhien, had tijdens zijn leven een Aes Sedai-raadgeefster gehad. Niande Moorwyn was vóór hij vermoord werd niet onzichtbaar gebleven, ook niet bij haar vertrek, maar Egwene had één ding opgestoken toen ze regelmatig het landgoed van vrouwe Arilyn had bezocht: Niande was van de Grijze Ajah. ‘Ze hebben blijkbaar honderd wachten in het huis ondergebracht,’ zei Bair wat later. Haar stem klonk opeens heel effen. ‘Ze zeggen dat de stad nog steeds niet tot rust is gekomen, maar ik denk dat ze bang zijn voor de Aiel.’ Op een aantal gezichten verschenen verontruste belangstellende blikken.

‘Honderd!?’ riep Egwene uit. ‘Hebben ze honderd man meegenomen?’ Amys schudde het hoofd. ‘Ruim vijfhonderd. Timolans verkenners hebben de meesten in een kampement aangetroffen op minder dan een halve dagreis ten noorden van de stad. Rhuarc heeft erover gesproken en Coiren Saeldain zei dat die mannen een erewacht vormden, maar dat ze de meesten buiten de stad hadden gelaten om geen angst op te roepen.’

‘Ze denken dat ze de Car’a’carn naar Tar Valon zullen begeleiden.’ Sorilea’s stem kon barsten in rots slaan, maar vergeleken met haar gezicht klonk ze nu zacht. Egwene had de inhoud van Elaida’s brief aan Rhand niet achtergehouden. Elke keer dat ze eraan dachten, vonden de Wijzen het minder aangenaam.

‘Rhand is niet zo dwaas om dat aanbod aan te nemen,’ zei Egwene verstrooid. Vijfhonderd man konden een erewacht vormen. Elaida dacht misschien dat de Herrezen Draak op zoiets rekende, er zelfs gevleid door zou zijn. Een aantal ideeën kwam in haar op, maar ze diende voorzichtig te zijn. Eén verkeerd woord kon ervoor zorgen dat Amys en Bair haar een onmogelijke opdracht gaven. Of nog erger: Sorilea zou iets zeggen, en je kwam met minder schrammen uit een doornstruik dan bij het niet uitvoeren van haar opdracht. Nee, ze wilde blijven doen wat zij alleen kon doen, in ieder geval wilde doen. ‘Ik neem aan dat de stamhoofden een oogje houden op de soldaten buiten de stad?’ Een halve dag naar het noorden – minstens een hele dag, aangezien het geen Aiel waren – was te ver om echt gevaarlijk te zijn, maar enige voorzichtigheid deed nooit kwaad. Amys knikte; Sorilea keek Egwene aan alsof zij had gevraagd of de zon ’s middags aan de hemel stond. Egwene schraapte haar keel. ‘Ja.’ Het was onwaarschijnlijk dat de stamhoofden zo’n fout zouden maken. ‘Goed. Ik heb deze ideeën. Als een van die Aes Sedai naar het paleis gaat, zouden enkele geleidsters van jullie hen kunnen volgen om ervoor te zorgen dat ze niet een soort valstrik achterlaten.’ Ze knikten. Van de aanwezigen konden twee op de drie geleiden, sommigen niet meer dan Sorilea, anderen waren even goed als Amys, die weer even sterk was als elke Aes Sedai die Egwene ooit had ontmoet. De verhoudingen onder de Wijzen waren ongeveer hetzelfde als die onder Aes Sedai. Hun vaardigheden verschilden van die van Aes Sedai – op sommige gebieden minder, op enkele meer, maar over het algemeen bestonden er verschillen – maar ze zouden in staat moeten zijn onwelkome verrassingen te ontdekken. ‘En we moeten er zeker van zijn dat het er maar zes zijn.’ Ze moest dat uitleggen. Ze hadden boeken van natlanders gelezen, maar zelfs de geleidsters kenden niet echt de gebruiken die waren ontstaan onder Aes Sedai die geleiders moesten aanpakken. Bij de Aiel vond een jonge geleider zichzelf uitverkoren. Hij trok naar het noorden, de Verwording in, om op de Duistere te jagen. Niemand was ooit teruggekeerd. Egwene had voor haar komst naar de Toren de Aes Sedai-gewoonten ook niet gekend. De verhalen die ze eerder had gehoord, vertoonden zelden enige overeenkomst met de waarheid. ‘Rhand kan twee geleidsters tegelijk aan,’ besloot ze. Dat wist ze uit eigen ervaring. ‘Hij is misschien in staat er zes aan te kunnen, maar als ze met meer zijn dan ze zelf hebben genoemd, is dat op z’n minst een bewijs dat ze hebben gelogen, al was het maar door het te verzwijgen.’ Ze kromp door hun gefrons in elkaar. Als je loog, was je toh verschuldigd aan de bedrogene. Maar in haar geval was het noodzakelijk. Het was zo.

Het verdere ontbijt werd besteed aan overleg. De Wijzen besloten wie vandaag naar het paleis zou gaan en aan welk stamhoofd kon worden toevertrouwd krijgers uit te kiezen om naar andere Aes Sedai uit te kijken. Sommigen zouden in ieder geval met tegenzin een Aes Sedai op die manier willen behandelen. De Wijzen zeiden het niet hardop, maar het was duidelijk uit hun vaak bittere woorden op te maken. Anderen konden het een bedreiging voor de Car’a’carn vinden, zodat die de Aes Sedai zelfs het liefst met de speer wilden aanpakken. Enkele Wijzen leken die mening nu ook te delen; Sorilea onderdrukte meteen meerdere terloopse opmerkingen dat de moeilijkheid opgelost zou zijn als de Aes Sedai er gewoon niet meer waren. Uiteindelijk waren Rhuarc en Mandelain van de Daryne de twee over wie ze het eens werden. ‘Zorg dat ze geen enkele siswai’aman kiezen,’ merkte Egwene op. Die zouden bij de minste aanduiding van gevaar zeker naar de speer grijpen. De opmerking zorgde voor heel wat blikken, die verschilden van effen tot wrang. Geen enkele Wijze was een dwaas. Eén ding zat haar nog dwars. Niemand van de Wijzen noemde datgene wat ze gewoonlijk bijna elke keer hoorde bij een bespreking over de Aes Sedai: dat de Aiel eenmaal gefaald hadden en vernietigd zouden worden indien ze dat weer deden.

Afgezien van die ene opmerking hield Egwene zich buiten het overleg en at vol overgave een tweede kom pap met gedroogde peren en pruimen, wat haar een goedkeurend knikje van Sorilea opleverde. Ze deed het echter niet voor Sorilea, ze had echt trek en hoopte vooral dat de anderen haar zouden vergeten. Het leek te werken. Nadat het ontbijt en het overleg voorbij waren, slenterde ze naar haar tent en bleef vlak achter de voorflap kijken hoe een klein groepje Wijzen onder leiding van Amys op weg ging naar de stad. Nadat ze door de stadspoort waren verdwenen, schoot ze weer naar buiten. Overal waren Aiel, gai’shain en anderen, maar de Wijzen waren binnen, en niemand lette op haar, toen ze – niet al te vlug – naar de stad liep. Als iemand haar zag, zou die mogelijk denken dat ze op pad ging voor haar ochtendoefening. De wind wakkerde aan en blies wolken stof en oude as op van Voorpoort, maar ze bleef stevig doorstappen: alleen maar buiten voor de oefening.

In de stad wist de eerste aan wie ze het vroeg, een slungelige vrouw die voor waanzinnige prijzen rimpelige appeltjes verkocht van een handkar, niet waar het paleis van vrouwe Arilyn lag. Een plompe naaister die met grote ogen keek naar de Aielse die zomaar haar winkel binnenkwam, evenmin. Ook een kalende messenmaker, die meende dat ze veel meer belangstelling had voor zijn messen, kon haar niet helpen. Ten slotte vertelde een zilversmid met toegeknepen ogen, die haar in zijn winkel voortdurend nauwlettend in het oog hield, waar ze moest zijn. Terwijl Egwene door de menigte stapte, schudde ze haar hoofd. Soms vergat ze hoe groot een stad als Cairhien werkelijk was, zodat niet iedereen wist waar iets was.

Ze verdwaalde dan ook driemaal en moest nog twee keer de richting vragen voor ze zich eindelijk tegen de zijmuur van een huurstal aandrukte en rond een hoek naar een laag, vierkant gebouw van donkere steen loerde. Het lag aan de andere kant van de straat en had veel smalle vensters, rechthoekige balkons en getrapte torentjes. Voor een paleis was het klein, maar voor een huis enorm. Arilyn was iets hoger dan de gewone adel in Cairhien, als Egwene het zich goed herinnerde. Soldaten in groene jassen met borstschilden en helmen op stonden op wacht voor de brede voortrap, bij iedere poort die ze kon zien en zelfs op de balkons. Het was vreemd, maar ze leken allemaal jong. Maar dat vond ze nu niet zo belangrijk. In dat gebouw werd de Ene Kracht geleid en dat ze dat aan het andere eind van de straat kon voelen, dat ze het zó sterk kon voelen betekende dat ze geen kleine stromen saidar geleidden. Opeens werd het veel minder, maar het was nog steeds aanzienlijk.

Ze beet op haar lip. Ze kon niet zeggen wat daar gebeurde. Ze moest de stromen zien en wat ze weefden. Zelfs als ze bij een raam stonden, zou elke stroom die vanuit dat herenhuis werd gestuurd, onzichtbaar of niet, op het zuiden gericht moeten zijn, weg van het Zonnepaleis, weg van alles. Wat deden ze daar?

Een poort zwaaide lang genoeg open om een bij elkaar passend span van zes vossen door te laten, die een dichte zwarte koets trokken met het wapen van twee zilveren sterren op een veld van rode en groene balken op de portieren geschilderd. De koets zocht zich een weg door de menigte naar het noorden. De koetsier in livrei gebruikte zijn lange zweep zowel om de mensen opzij te drijven als om de paarden aan te sporen. Vrouwe Arilyn ging ergens heen, of was het iemand van het gezantschap?

Nou ja, ze was hier niet om enkel te kijken. Ze schoof achteruit, zodat ze nog maar met één oog om het hoekje kon turen, net genoeg om het grote huis te zien. Ze haalde een kleine rode steen uit haar beurs, haalde diep adem en begon te geleiden. Als iemand deze kant opkeek, zou ze de stromen zien, maar niet Egwene. Dat gevaar moest ze maar voor lief nemen.

De gladde steen was inderdaad gewoon een steen die in een beek was gepolijst, maar Egwene had het kunstje van Moiraine geleerd. Die had een steen gebruikt als brandpunt – toevallig een edelsteen maar het kon met elk soort steen – dus Egwene deed het ook. Ze weefde voornamelijk Lucht, met een beetje Vuur, meer was niet nodig. Daarmee kon je afluisteren. Spioneren zouden de Wijzen zeggen. Egwene gaf er niet om hoe ze het noemden, zolang ze maar iets vernam van de bedoelingen van de Aes Sedai uit de Witte Toren.

Haar weefsel raakte behoedzaam een raam, heel, heel zachtjes, toen nog een, en nog een. Stilte. Vervolgens...

‘... dus zeg ik tegen hem,’ zei een vrouwenstem in haar oor, ‘als je wilt dat die bedden worden opgemaakt, dan moet je ophouden met me onder de kin te kriebelen, Alwin Rael.’ Een andere vrouw giechelde. ‘Nee toch?’ Egwene grijnsde. Dienstmeiden.

Een forse vrouw die met een mand brood op haar schouder voorbijkwam, gluurde verbaasd naar Egwene. Begrijpelijk, want ze hoorde twee vrouwenstemmen terwijl daar alleen Egwene stond, die niet eens praatte. Egwene loste het op de snelst denkbare manier op. Ze keek zo woest dat de vrouw een gilletje slaakte en bijna haar mand liet vallen toen ze in de menigte verdween.

Met tegenzin verminderde Egwene de sterkte van haar weefsel. Ze kon nu misschien minder goed horen, maar het was verstandiger dan toeschouwers met open monden aan te trekken. Er keken toch al te veel mensen naar die zich tegen de muur drukkende Aielse, al bleef niemand weifelend staan. Niemand wilde moeilijkheden met de Aiel. Ze zette hen van zich af. Ze richtte haar weefsel, raam na raam, zwetend als een otter, en dat niet alleen vanwege de steeds grotere hitte. Er hoefde maar één Aes Sedai haar stromen op te vangen om te weten, ook al wist ze niet wat het was, dat een tegenstandster aan het geleiden was. Ze zouden het doel kunnen vermoeden. Egwene schoof iets achteruit, waardoor nog maar een half oog zichtbaar was. Stilte. Stilte. Geritsel van iets. Liep daar iemand? Muiltjes op een tapijt? Maar geen gepraat. Stilte. Een mopperende man die blijkbaar de kamerpotten ledigde en daar helemaal niet blij mee was. Met rode oortjes ging ze snel verder. Stilte. Stilte. Stilte.

‘... geloof je echt dat het nodig is?’ Zelfs gedempt klonk de vrouwenstem diep en zelfbewust.

‘We dienen op alle mogelijkheden voorbereid te zijn, Coiren,’ antwoordde een andere vrouw met een stem als een ijzeren staaf, ik heb een verbazingwekkend gerucht opgevangen...’ Een deur klikte ferm dicht en sneed de rest af.

Egwene liet zich tegen de stenen stalmuur zakken. Ze had van ergernis kunnen gillen. Dat waren de Grijze zuster, die de leiding had, en een andere Aes Sedai, anders had ze nooit op die manier met Coiren gesproken. Geen andere Aes Sedai had betere inlichtingen kunnen geven over wat ze wilde weten, maar ze moesten zo nodig een andere kamer inlopen. Wat voor gerucht? Welke mogelijkheden? Op wat voor manier wilden ze zich voorbereiden? Het geleiden in het herenhuis veranderde weer en werd sterker. Wat waren ze van plan? Ze haalde diep adem en begon verbeten opnieuw.

Terwijl de zon steeds hoger kwam te staan, hoorde ze vele, vaak onherkenbare geluiden en veel geroddel en gebabbel van bedienden. Iemand die Ceri heette, zou binnenkort bevallen en de Aes Sedai zouden bij hun middageten wijn krijgen van Arindrim, wat dat ook mocht zijn. Het belangwekkendste nieuws was dat Arilyn inderdaad in die koets had gezeten en op weg was naar haar man op het platteland. Maar wat ze met dat nieuwtje aan moest? Een hele ochtend verknoeid. De voordeuren van het herenhuis zwaaiden wijd open en bedienden bogen diep. De schildwachten verstijfden niet, maar gaven de indruk nog aandachtiger op te letten. Nesune Bihara kwam naar buiten, gevolgd door een jongeman die uit een rotsblok leek te zijn gehouwen. Egwene liet haar weefsel haastig gaan, liet saidar los en haalde diep adem om kalm te worden. Dit was geen tijd voor paniek. Nesune en haar zwaardhand overlegden, vervolgens keek de zwartharige Bruine zuster de straat af, eerst de ene kant, toen de andere kant. Ze leek heel duidelijk iets te zoeken.

Egwene besloot dat het misschien toch tijd was voor paniek. Ze trok zich heel langzaam terug om de scherpe ogen van Nesune niet te trekken, en schoot weg zodra ze uit het zicht was. Ze tilde haar rok op en holde duwend door de menigte weg. Drie stappen tenminste. Toen raakte ze een stenen muur, botste achteruit en kwam zo hard op straat terecht, dat ze opnieuw opveerde van de hete straatstenen. Ze staarde omhoog, verdwaasd, wat door haar bonzende hart nog werd verergerd. De stenen muur was Gawein, die op haar neerkeek en net zo stomverbaasd was als zij. Zijn ogen waren schitterend blauw onder roodgouden krullen. Ze wilde die weer rond haar vingers wikkelen. Ze voelde haar gezicht donkerrood worden. Dat heb ik nooit gedaan, dacht ze ferm. Het was maar een droom! ‘Heb ik je pijn gedaan?’ vroeg hij bezorgd en hij wilde naast haar neerknielen.

Ze klauterde overeind en sloeg haastig het vuil van haar kleren. Als ze op dat ogenblik een wens had mogen uitspreken, zou ze gevraagd hebben nooit meer te blozen. Ze hadden reeds een hele kring toeschouwers aangetrokken. Ze haakte haar arm in de zijne en trok hem mee de straat in, in de richting die ze had willen inslaan. Toen ze omkeek, zag ze alleen een drukke mensenmassa. Zelfs als Nesuna naar die ene hoek liep, zou ze niets meer zien. Toch liep Egwene niet langzamer. De menigte ging opzij voor een Aielse en een man die groot genoeg was om een Aiel te zijn, al droeg hij een zwaard. Zijn manier van bewegen toonde dat hij ermee om wist te gaan; hij bewoog zich als een zwaardhand.

Na een tiental stappen trok ze met tegenzin haar arm weg. Hij greep echter haar hand voor die hem ontsnapte, en ze liet hem die vasthouden terwijl ze verderliepen. ik veronderstel,’ peinsde hij even later hardop, ‘dat ik behoor te negeren dat je je kleedt als een Aielse. Het laatste dat ik van je hoorde, was dat je je in Illian bevond. Ik neem ook aan dat ik niets mag zeggen over het weghollen van een paleis waar zes Aes Sedai verblijven. Vreemd gedrag, voor een Aanvaarde.’ ik ben nooit in Illian geweest,’ zei ze en ze keek snel rond om te zien of een Aiel dit kon horen. Velen keken haar kant op, maar niemand was binnen gehoorsafstand. Opeens drong tot haar door wat hij zei. Ze nam zijn groene jas op, hetzelfde groen als van de wachten in het huis. ‘Jij hoort bij hen. Bij de Aes Sedai van de Toren.’ Licht, wat stom dat ze het niet had beseft zodra ze hem had gezien. Zijn gezicht werd zachter. Het had even heel hard geleken, ik leid de Aes Sedai-erewacht om de Herrezen Draak naar Tar Valon te begeleiden.’ Zijn stem klonk merkwaardig genoeg zowel wrang, boos als vermoeid. ‘Als hij dat tenminste verkiest. En als hij hier was. Ik begrijp dat hij... verschijnt en weer verdwijnt. Coiren is boos en verbijsterd.’ Egwenes hart klopte in de keel. ‘Ik... ik moet je een gunst vragen, Gawein.’

‘Je kunt me alles vragen, behalve het volgende,’ zei hij alleen, ik doe Elayne of Andor geen kwaad en ik word geen draakgezworene. Al het andere wat in mijn macht ligt, wil ik voor je doen.’ Hoofden draaiden zich naar hen toe. Wanneer de draakgezworenen werden genoemd, spitsten zich vele oren. Vier mannen met harde gezichten en opgerolde paardenzwepen over de schouder keken Gawein woest aan en lieten hun vingerkootjes kraken, zoals sommige mannen doen voor een gevecht. Gawein keek hen slechts aan. Het waren geen kleine mannen, zijn blik liet hun vechtlust als sneeuw voor de zon verdwijnen. Twee tikten feitelijk nog met de knokkels tegen hun voorhoofd, voor ze in de mensenstroom wegglipten. Nog steeds staarden echter te veel mensen hen aan en probeerden te veel mensen net te doen alsof ze niet luisterden. In haar kleding trok ze zwijgend al de aandacht. En nu kwam daar een man bij met rood gouden haren, ruim twee pas lang, die eruitzag als een zwaardhand; zo’n paar moest wel alle aandacht trekken.

‘Ik moet met je spreken, onder vier ogen,’ zei ze. Als iemand Gawein tot zwaardhand heeft gebonden, ga ik... Merkwaardig genoeg maakte de gedachte haar niet razend.

Zonder iets te zeggen leidde hij haar naar De Langeman, een herberg vlakbij. Daar zorgde een naar de herbergierster geworpen gouden kroon voor een bijna eerbiedige knix en een kleine eetkamer met donkere panelen, glimmend gewreven tafel en stoelen, en droogbloemen in een blauwe vaas op de schoorsteenmantel. Gawein deed de deur dicht, en opeens leek een wolk van verlegenheid neer te dalen toen ze elkaar aankeken. Licht, wat was hij knap, zeker even knap als Galad en die krulletjes bij zijn oren...

Gawein schraapte zijn keel. ‘De hitte lijkt met de dag erger te worden.’ Hij trok een doekje te voorschijn, veegde zijn gezicht af en bood het Egwene aan. Opeens drong tot hem door dat het gebruikt was en hij schraapte opnieuw de keel. ik heb er nog een, denk ik.’ Ze pakte er zelf een, terwijl hij zijn zakken nazocht. ‘Gawein, hoe kun je Elaida dienen na wat zij heeft gedaan?’

‘De Jongelingen dienen de Toren,’ antwoordde hij stijfjes. Hij keek ongemakkelijk langs haar heen. ‘We doen dat al sinds... Siuan Sanche...’ Heel even werden zijn ogen ijskoud. Maar heel even. ‘Egwene, mijn moeder zei altijd: “Zelfs een koningin moet haar eigen wetten gehoorzamen, anders bestaat er geen wet.”’ Hij schudde boos zijn hoofd, ik moet niet verbaasd zijn jou hier aan te treffen. Ik had kunnen weten dat je in de buurt van Altor zou zijn.’

‘Waarom haat je hem?’ Er had haat in zijn stem geklonken, of ze moest zich wel heel sterk vergissen. ‘Gawein, hij is écht de Herrezen Draak. Je moet hebben gehoord wat er in Tyr is gebeurd. Hij...’

‘Het kan me niet schelen, al is hij de vleesgeworden Schepper,’ gromde hij raspend. ‘Altor heeft mijn moeder vermoord.’ Egwenes ogen rolden bijna uit haar hoofd. ‘Gawein, nee! Nee, dat heeft hij niet gedaan!’

‘Kun je dat zweren? Was jij erbij toen ze stierf? Iedereen praat erover. De Herrezen Draak heeft Caemlin veroverd en Morgase gedood. Hij heeft Elayne waarschijnlijk ook gedood. Ik hoor niets meer van haar.’ Alle boosheid stroomde uit hem weg. Hij zakte met gebogen hoofd in elkaar, balde zijn vuisten en sloot zijn ogen. ik kan maar niets te weten komen,’ fluisterde hij.

‘Met Elayne is alles goed,’ zei Egwene, verrast dat ze recht voor Gawein stond. Ze hief haar hand en verraste zichzelf nogmaals door met haar vingers door zijn haren te strijken toen hij opkeek. Het voelde net aan als haar herinnering. Haar handen schoten terug alsof ze zich brandde. Ze wist zeker dat ze zo rood aanliep dat haar gezicht in vlammen zou uitbarsten, maar... ook Gaweins wangen kleurden zich. Natuurlijk. Hij herinnerde het zich ook, maar alleen als zijn droom. Dat zou haar gezicht echt in vuur en vlam moeten zetten, maar op de een of andere manier gebeurde het tegendeel. Gaweins blos kalmeerde haar en ze wilde zelfs glimlachen. ‘Elayne is veilig, Gawein. Daarop kan ik zweren.’

‘Waar is ze?’ Zijn stem klonk benard. ‘Waar is ze geweest? Haar plaats is nu in Caemlin. Nou ja, niet in Caemlin – niet zolang die Altor daar is – maar in Andor. Waar is ze, Egwene?’ ik... kan het je niet vertellen, Gawein.’

Hij nam haar met een uitdrukkingsloos gezicht op en zuchtte toen. ‘Elke keer dat ik je spreek, ben je meer en meer Aes Sedai.’ Zijn lach klonk gedwongen. ‘Weet je hoe vaak ik heb gedacht dat ik je zwaardhand zou zijn? Is dat nou niet dwaas?’

‘Jij wordt mijn zwaardhand.’ Ze had niet geweten dat ze het ging zeggen tot de woorden aan haar mond ontsnapten, maar daarna voelde ze dat ze waar waren. Die droom. Gawein, knielend, zodat zij haar handen op zijn hoofd kon leggen. Het had honderden dingen kunnen betekenen of niets, maar ze wist het.

Hij grijnsde. De idioot dacht dat ze een grapje maakte! ‘Nee, mij niet. Galad, denk ik. Al zul je de andere Aes Sedai met een stok weg moeten jagen. Aes Sedai, dienstmeisjes, koninginnen, kamermeisjes, koopvrouwen, boerinnen... Ik heb ze naar hem zien kijken. Doe geen moeite met te zeggen dat je hem...’

De eenvoudigste manier om aan die onzin een eind te maken was een hand op zijn mond te leggen, ik houd niet van Galad. Ik houd van jou.’

De man trachtte nog steeds net te doen of het een grap was en glimlachte tegen haar vingers aan. ik kan geen zwaardhand zijn. Ik word Elaynes Eerste Prins van het Zwaard.’

‘Als de koningin van Andor een Aes Sedai is, kan haar Prins best een zwaardhand worden. En je zult de mijne zijn. Laat dat door je dikke schedel heen dringen. Ik meen het ernstig. En ik houd van je.’ Hij staarde haar aan. Hij glimlachte gelukkig niet meer, maar zei niets en staarde alleen. Ze nam haar hand weg. ‘Nou? Je tong verloren?’

‘Wanneer je zo lang verlangt iets te horen,’ zei hij langzaam, ‘en je hoort het dan opeens zonder waarschuwing, lijkt de bliksem in te slaan en een regenhoos de uitgedroogde grond te doorweken. Het maakt je doof, maar je kunt het niet vaak genoeg horen.’ ik houd van je, ik houd van je, ik houd van je,’ zei ze glimlachend. ‘Nou?’

Bij wijze van antwoord tilde hij haar op en kuste haar. Het was zeker even goed als in de dromen. Beter zelfs. Het was... Toen hij haar eindelijk weer op de vloer zette, hield ze zich stevig aan zijn armen vast; haar knieën werkten niet meer naar behoren. ‘Mijn vrouwe, de Aielse Egwene Aes Sedai,’ zei hij. ik houd van je en ik kan haast niet wachten tot je me bindt.’ Hij liet de spottende vormelijke titels schieten en voegde er zachter aan toe: ik houd van je, Egwene Alveren. Je zei dat je een gunst van me wilde? Welke? De maan aan een ketting? Binnen een uur zet ik een goudsmid aan het werk. Sterren om in je haar te vlechten? Ik zal...’

‘Zeg niet tegen Coiren of de anderen dat ik hier ben. Praat helemaal niet over me.’

Ze verwachtte enige aarzeling, maar hij zei slechts: ‘Ze zullen het niet van me horen. Of van iemand anders als ik er iets aan kan doen.’ Hij zweeg even en pakte haar toen bij de schouders. ‘Egwene, ik ga je niet vragen waarom je hier bent. Nee, luister goed. Ik weet dat Siuan jou bij haar plannen heeft betrokken en ik begrijp dat je een man uit je eigen dorp trouw blijft. Dat is niet belangrijk. Je hoort in de Witte Toren te leren. Ik herinner me dat ze allemaal zeiden dat je op een dag een heel sterke Aes Sedai zou zijn. Heb je een plan om zonder... straf terug te kunnen keren?’ Ze schudde zwijgend het hoofd en hij praatte snel door. ‘Misschien kan ik iets bedenken, als jij niets vindt. Ik weet dat je geen keus had en Siuan wel moest gehoorzamen, maar ik betwijfel of Elaida daar veel belang aan hecht. Als je bij haar de naam Siuan Sanche laat vallen, kost het je al bijna je kop. Hoe dan ook, ik zal een manier vinden, dat zweer ik. Beloof me echter wel tot dan niets... dwaas te doen.’ Zijn handen verstrakten en deden bijna pijn. ‘Beloof me enkel dat je voorzichtig zult zijn.’

Licht, nu zat ze diep in de stront. Ze kon hem niet zeggen dat ze niet van plan was naar de Toren terug te keren zolang Elaida de Amyrlin Zetel was. En met iets dwaas bedoelde hij bijna zeker Rhand. Hij keek zo bezorgd. Bezorgd over haar. ik zal voorzichtig zijn, Gawein, dat beloof ik.’ Zo voorzichtig als ik kan, vulde ze in gedachten aan. Het was een kleine verandering, maar op de een of andere manier maakte dat haar volgende woorden veel moeilijker, ik moet je een tweede gunst vragen. Rhand heeft je moeder niet gedood.’ Hoe kon ze dit zo verwoorden dat hij zich het minst bezwaard voelde? Nou ja, last of niet, ze moest. ‘Beloof me dat je je hand niet tegen Rhand zult heffen tot ik je heb bewezen dat hij het niet heeft gedaan.’ ik zweer het.’ Opnieuw zonder aarzeling, maar zijn stem klonk schor en zijn handen knepen zich kort samen, feller dan eerst. Ze kromp niet ineen. Dat beetje pijn voelde ze als een terugbetaling van de pijn die ze hem toebracht.

‘Het moet wel op die manier, Gawein. Hij heeft het niet gedaan, maar het zal tijd kosten om dat te bewijzen.’ Licht, hoe kon ze dat? Het woord van Rhand zou niet volstaan. Alles was zo’n janboel. Ze moest zich op een ding tegelijk richten. Wat waren die Aes Sedai van plan? Gawein deed haar schrikken door haperend adem te halen, ik zal alles overgeven, alles verraden, voor jou. Kom met me mee, Egwene. We zullen beiden alles achter ons laten. Ik heb een klein landgoed ten zuiden van Wittebrug, met een wijngaard en een dorp, en het ligt zo ver op het platteland dat de zon er pas twee dagen later opkomt. De wereld zal ons daar amper deren. We kunnen onderweg trouwen. Ik weet niet hoeveel tijd we nog hebben... Altor, Tarmon Gai’don... ik weet het niet, maar die tijd hebben we dan samen.’

Ze keek hem met grote ogen van verbazing aan. Toen besefte ze dat ze haar laatste gedachte – wat waren die Aes Sedai van plan? – hardop had uitgesproken. Een belangrijk woord drong tot haar door. Verraden. Hij dacht dat hij voor haar moest spioneren. Hij zou het nog doen ook. Wanhopig zou hij een manier zoeken om het niet te hoeven doen, maar als het gevraagd werd zou hij het doen. Hij had alles beloofd, en hij bedoelde ook alles, wat het hem ook zou kosten. Ze beloofde zichzelf, eigenlijk hem, iets, maar het was niet het soort belofte dat je hardop uitsprak. Als hij zich per ongeluk versprak, zou ze het gebruiken – ze moest wel – maar ze zou niets vragen, niet het minste of geringste, wat het ook mocht kosten. Sarene Nemdahl zou het nooit begrijpen, maar alleen op die manier kon ze evenaren wat hij aan haar voeten had neergelegd.

‘Ik kan het niet,’ zei ze zachtjes. ‘Je weet niet eens hoe graag ik het wil, maar ik kan het niet.’ Opeens lachte ze en voelde tranen in haar ogen. ‘En jij. Verraden? Gawein Trakand, dat woord past even slecht bij je als de nacht bij de zon.’ Onuitgesproken beloften waren allemaal heel aardig, maar ze kon het daar niet bij laten. Ze zou gebruiken wat hij haar gaf, het gebruiken tegen de zaak waarin hij geloofde. Het moest een offer zijn. ‘Ik slaap in de tenten, maar ik maak iedere ochtend een wandeling door de stad. Ik kom binnen door de Drakenmuurpoort, vlak na zonsopgang.’

Hij begreep het natuurlijk. Ze geloofde hem op zijn woord, ze schonk hem haar eigen vrijheid. Hij pakte haar handen en draaide ze om, zodat hij een zachte kus op de palm kon drukken. ‘Wat je mij in bewaring geeft, is heel kostbaar. Als ik iedere ochtend naar de Drakenmuurpoort ga, zal iemand het zeker opmerken en misschien kan ik niet iedere keer wegkomen, maar wees niet al te verbaasd als ik de meeste dagen meteen na je binnenkomst naast je opduik.’ Toen Egwene eindelijk weer buiten stond, was de zon aanzienlijk verder geschoven naar de heetste tijd van de middag, waardoor de menigte flink was uitgedund. Afscheid nemen had langer geduurd dan ze ooit had vermoed. Gawein kussen zou wel niet het soort oefening zijn dat de Wijzen voor haar bedachten, maar haar hart ging nog steeds als een razende tekeer. Alsof ze hard had gehold. Ze bande hem ferm uit haar gedachten – nou ja, duwde hem met enige inspanning weg, hem helemaal weg krijgen leek haar krachten te boven te gaan – en keerde terug naar haar uitkijkpost naast de stal. Nog steeds was iemand in het herenhuis aan het geleiden; meerderen waarschijnlijk, tenzij die ene iets heel groots aan het weven was. Het was minder dan die ochtend, maar nog steeds sterk. Een vrouw ging het huis in, een onbekende donkerharige vrouw, al maakte haar leeftijdloze gezicht veel duidelijk. Ze probeerde niet opnieuw af te luisteren en bleef niet lang. Als ze in en uit liepen, was de kans groot dat ze gezien zou worden en ondanks haar kleren herkend. Terwijl ze zich weghaastte, bleef de vraag op haar inbeuken wat ze van plan waren.

‘We zijn van plan hem naar Tar Valon te begeleiden,’ zei Katerine Alruddin en ze verschoof wat in haar stoel. Ze kon maar niet besluiten of die Cairhiense stoelen zo ongemakkelijk waren als ze leken, of dat men alleen geloofde dat ze dat waren doordat ze er zo uitzagen. ‘Als hij uit Cairhien naar Tar Valon vertrekt, zal er hier een... leegte ontstaan.’

Met een strak gezicht in de vergulde stoel tegenover haar boog vrouwe Colavaere zich iets naar voren. ‘U wekt mijn belangstelling, Katerine Sedai. Laat ons alleen,’ snauwde ze tegen de bediende. Katerine glimlachte.

‘We zijn van plan hem naar Tar Valon te begeleiden,’ zei Nesune Bihara afgepast maar ze voelde iets van ergernis. Ondanks een effen gezicht bleef de Tyrener met zijn voeten schuifelen, angstig in de aanwezigheid van een Aes Sedai, misschien bezorgd dat ze misschien ging geleiden. Alleen een Amadiciaan zou nog erger zijn. ‘Als hij eenmaal naar Tar Valon vertrekt, zal hier in Cairhien een krachtig persoon nodig zijn.’

Hoogheer Meilan likte zijn lippen af. ‘Waarom vertelt u me dit?’ Nesunes glimlach had van alles kunnen betekenen.

Toen Sarene de zitkamer binnenkwam, waren daar alleen Coiren en Erian die theedronken. En natuurlijk een dienaar om in te schenken. Sarene gebaarde hem naar buiten te gaan. ‘Berelain kan mogelijk moeilijkheden geven,’ zei ze nadat de deur was gesloten. ‘Ik weet niet wat het beste werkt: honing of azijn. Ik word verondersteld morgen met Aracome te spreken, maar ik denk dat ik meer tijd voor Berelain nodig heb.’

‘Honing of azijn,’ zei Erian gespannen. ‘Zolang het maar werkt.’ Haar gezicht leek op heel licht marmer, omgeven door ravenvleugels. Sarenes geheime ondeugd was poëzie, hoewel ze niemand ooit zou laten weten dat ze zoiets... gevoeligs nastreefde. Ze zou van schaamte sterven als Vitalien, haar zwaardhand, ooit ontdekte dat ze regels had geschreven waarin ze hem vergeleek met een luipaard en andere soepele, sterke roofdieren.

‘Beheers je, Erian.’ Als gewoonlijk klonk het of Coiren een toespraak hield. ‘Waar zij over in zit, Sarene, is een gerucht dat Galene heeft opgevangen, een gerucht dat er in Tyr een Groene zuster bij de jonge Rhand Altor was die nu hier bij hem in Cairhien is.’ Ze noemde hem altijd ‘de jonge Rhand Altor’, alsof ze de anderen eraan wilde herinneren dat hij jong was en dus onervaren.

‘Moiraine en een Groene,’ peinsde Sarene. Dat kon inderdaad problemen geven. Elaida had volgehouden dat alleen Moiraine en Siuan erbij betrokken waren geweest. Door hen had Rhand Altor zonder leiding kunnen rondtrekken, maar als er nog een andere Aes Sedai bij was, kon dat betekenen dat er nog meer waren en dat leidde mogelijk weer naar een paar andere, dan wel vele zusters die na het afzetten van Siuan Sanche uit de Toren waren gevlucht. ‘Maar het is slechts een gerucht.’

‘Misschien niet,’ zei Galina die de kamer instapte. ‘Hebben jullie het niet gehoord? Iemand heeft vanmorgen geleiding tegen ons gebruikt. Ik weet niet waarvoor, maar we kunnen dat wel raden, neem ik aan.’ De kralen die in Sarenes dunne donkere vlechten waren geknoopt, maakten klikkende geluiden toen ze haar hoofd schudde. ‘Het is geen bewijs van de aanwezigheid van een Groene zuster, Galina. Het is zelfs geen bewijs van een Aes Sedai. Ik heb gehoord dat sommige Aielvrouwen ook kunnen geleiden, die Wijzen. Het kan tevens een arme stakker zijn die uit de Toren is gestuurd, omdat ze voor de proef van Aanvaarde is gezakt.’

Galina glimlachte, scherpe tanden onder ernstige nachtzwarte ogen. ik denk dat het bewijst dat Moiraine leeft. Ik heb gehoord dat ze een kunstje kende om af te luisteren en ik geloof niets van dat verhaal dat ze dood is. Dat is me veel te gemakkelijk; er is geen lichaam en niemand weet bijzonderheden.’

Dat zat Sarene ook dwars. Enerzijds omdat ze Moiraine had gemogen – ze waren als novices en Aanvaarden bevriend geweest, al was Moiraine een jaar verder, maar hun vriendschap had tijdens hun latere spaarzame ontmoetingen standgehouden – en anderzijds omdat het vaag was en te handig. Moiraine dood, verdwenen feitelijk, terwijl er een bevel lag om haar gevangen te nemen. Moiraine was in die omstandigheden heel goed in staat haar eigen dood te spelen. ‘Dus jullie geloven dat we zowel te maken hebben met Moiraine als met een Groene zuster, van wie we de naam niet kennen? Je veronderstelt veel, Galina.’ Galina’s glimlach veranderde niet, maar haar ogen glinsterden. Ze was te hard voor nuchter denken – ze geloofde wat ze geloofde, met of zonder bewijs – maar Sarene had altijd gedacht dat er diep in Galina een geweldig vuur vlamde, ik geloof,’ zei Galina, ‘dat die zogenaamde Groene Moiraine is. Er is toch geen betere manier om aan de kerker te ontkomen dan zogenaamd dood te gaan en weer te verschijnen als iemand van een andere Ajah? Ik heb zelfs gehoord dat deze Groene klein van stuk is en we weten allen dat Moiraine niet echt lang is.’ Erian was stijf rechtop gaan zitten en haar bruine ogen waren smeulende kooltjes van woede. ‘Wanneer we die Groene zuster te pakken krijgen,’ zei Galina tegen haar, ‘stel ik voor Moiraine onder jouw hoede te plaatsen tijdens de terugreis naar de Toren.’ Erian knikte fel, maar de vlammen in haar ogen doofden niet.

Sarene was stomverbaasd. Moiraine? Die beweert van een andere Ajah te zijn? Zeker niet. Sarene was nooit getrouwd – het was niet redelijk te geloven dat twee mensen een heel leven bij elkaar bleven passen – maar ze kon een andere Ajah kiezen eigenlijk alleen vergelijken met het slapen met de man van een ander. Het was echter niet zozeer de mogelijkheid dat het waar kon zijn die haar verbijsterde, maar de aanklacht zelf. Ze wilde net opmerken dat er zoveel kleine vrouwen waren en dat klein maar betrekkelijk was, toen Coiren weer iets aankondigde.

‘Sarene, jij bent weer aan de beurt. We moeten voorbereid zijn, wat er verder ook gebeurt.’

‘Ik vind het niet fijn,’ zei Erian ferm. ‘Het klinkt alsof we ons voorbereiden op een mislukking.’

‘Het is gewoon redelijk,’ vertelde Sarene haar. ‘Wanneer je de tijd opdeelt in de kleinst mogelijke uitbreidingen, is het onmogelijk met enige zekerheid te zeggen wat er gaat gebeuren tussen de een en de ander. Indien we in Caemlin op Altor gaan jagen, kan dat inhouden dat we bij aankomst horen dat hij weer hier is. Dus blijven we hier, ervan uitgaande dat hij uiteindelijk terugkeert, hetzij morgen, hetzij over een maand. Elke afzonderlijke gebeurtenis in de tijd dat we hier wachten, of iedere samenloop van gebeurtenissen, kan ertoe leiden dat elke keus voor ons wegvalt. Daarom is het redelijk dat we ons voorbereiden.’

‘Heel fraai uitgelegd,’ zei Erian droogjes. Ze had geen hoofd voor koel en nuchter denken. Soms dacht Sarene dat knappe vrouwen dat niet konden, hoewel ze inzag dat er geen logisch verband was. ‘We hebben evenveel rijd als we nodig hebben,’ zei Coiren. Wanneer ze geen toespraak afstak, verkondigde ze feiten. ‘Beldeine is vandaag aangekomen en heeft een kamer bij de rivier genomen, maar Mayam komt pas over twee dagen. We moeten oppassen en dat geeft ons tijd.’ ik vind het nog steeds niet prettig ons op een mislukking voor te bereiden,’ mompelde Erian in haar kopje.

‘Ik vind het geen verspilling,’ zei Galina, ‘als we zo de tijd krijgen om Moiraine tot het gerecht te brengen. We hebben al zolang gewacht; waarom zouden we ons met die Altor haasten?’ Sarene zuchtte. Ze deden de dingen die ze deden heel goed, maar zij kon het niet begrijpen. Met rede denken was bij geen van de anderen sterk aanwezig.

Ze trok zich terug naar haar kamer boven en ging voor de koude haard zitten waar ze begon te geleiden. Kon die Rhand Altor echt het reizen weer hebben ontdekt? Het was ongelooflijk, maar het was de enige verklaring. Wat voor soort man was hij? Dat zou ze ontdekken wanneer ze hem ontmoette, niet eerder. Vervuld met saidar tot het punt dat zoetheid bijna pijn werd, begon ze de oefeningen uit haar novice-tijd te doen. Dat hielp even goed als al het andere. Voorbereiding was slechts redelijk.

26

Bloedlijnen

Donder rolde boven de lage bruine grasheuvels in een langdurige roffel, hoewel er geen wolk aan de hemel was te zien, alleen een brandende zon die nog lang niet op haar hoogste punt was. Op een heuveltop liet Rhand de teugels en de Drakenstaf op de zadelknop rusten en wachtte af. De donder werd luider. Hij vond het lastig niet steeds om te kijken naar het zuiden, naar Alanna. Ze had vanmorgen haar hiel bezeerd en haar hand geschramd, en had een rotbui. Hij had geen enkel idee hoe erg en waarom; hij had niet eens een idee hoe hij er zo zeker van was. De donder was op zijn luidst.

De Saldeaanse ruiters verschenen, met drie naast elkaar, in een daverende galop op de volgende helling, als een lange slang, een steeds langere slang, die langs de helling omlaag denderde naar het grote vlakke dal tussen de heuvels. Negenduizend man zorgden voor een zeer lange slang. Aan de voet van de heuvel verdeelden ze zich, de middelste rij reed recht verder, terwijl de ruiters links en rechts naast hen opzij weken, waarbij iedere rij zich steeds weer bleef verdelen tot er zo’n honderd naast elkaar reden, die zich door elkaar slingerden. Ruiters gingen op hun zadel staan, soms gewoon, soms op hun handen. Anderen tikten in een onmogelijke zwaai de grond aan, eerst aan de ene kant van hun galopperende rossen dan aan de andere kant. Mannen verlieten hun zadel en hingen onder hun dravende paarden of sprongen ernaast op de grond om in één beweging weer omhoog te zwaaien en hetzelfde aan de andere kant te doen.

Rhand trok aan de teugels en spoorde Jeade’en aan. Toen de appelschimmel bewoog, trokken de Aiel om hem heen mee. Vanmorgen waren het de mannen van de Bergdansers, de Hama N’dore, en ruim de helft droeg de hoofdband van siswai’aman. Caldin, grijzend en met een gelooid gezicht, had getracht Rhand ermee in te laten stemmen dat hij er meer dan twintig zou meenemen, met zoveel gewapende natlanders in de buurt. Geen enkele Aiel verspilde nog tijd aan afkeurende blikken op Rhands zwaard. Nandera had meer aandacht voor de tweehonderd vreemde vrouwen die te paard achter hen aanreden. Volgens haar kwam er meer gevaar van deze Saldeaansen dan van de krijgslieden, maar nadat hij enkele Saldeaanse vrouwen had ontmoet, was Rhand niet bereid er ruzie over te maken. Sulin zou het er waarschijnlijk mee eens zijn geweest. Hij bedacht opeens dat hij Sulin al in geen... Niet na zijn terugkomst uit Shadar Logoth. Acht dagen. Hij vroeg zich af of hij haar had beledigd.

Dit was echter geen tijd voor zorgen over Sulin of ji’e’toh. Hij reed om het dal heen tot hij op de heuveltop stond waar de Saldeanen voor het eerst in zicht waren gekomen. Bashere zelf reed met hem mee omlaag om de eerste groep die de figuren oefende te bezien, toen een volgende groep. Dat de man daarbij in het zadel stond, was toevallig zo. Rhand greep kort saidin aan en liet het een oogwenk later weer los. Met beter zicht was het niet moeilijk de twee witte stenen te zien die naast elkaar aan de voet van de helling lagen, precies op de plek waar Bashere ze persoonlijk de vorige avond had geplaatst, vier pas uit elkaar. Met wat geluk had niemand hem gezien. Met wat geluk zou niemand te veel vragen stellen over vanmorgen. Onder hem bereden sommige mannen nu twee paarden, een voet op elk zadel, nog steeds in volle galop. Anderen hadden een man op hun schouder; soms in handstand.

Hij keek om toen hij de hoefstappen van een paard hoorde. Deira ni Ghaline t’Bashere reed schijnbaar onbezorgd tussen de Aiel door naar hem toe. Ze was slechts gewapend met een klein mes aan haar zilveren gordel en gekleed in een rijgewaad van grijze zijde, met zilverborduursel langs de mouwen en hoog op de rug. Ze leek hen uit te dagen haar aan te vallen. Ze was even lang als veel Speervrouwen, bijna een hand langer dan haar man, en dus een grote vrouw. Niet fors, zelfs niet plomp, gewoon groot. Ze had witte lokken in het zwarte haar aan de zijkant van haar hoofd, en haar donkere scheef staande ogen waren strak op Rhand gevestigd. Hij vermoedde dat ze een heel knappe vrouw was, wanneer zijn aanwezigheid haar gezicht niet in graniet veranderde.

‘Schept mijn echtgenoot u... vermaak?’ Ze sprak Rhand nooit met een titel aan en gebruikte nooit zijn naam.

Hij keek naar de andere Saldeaanse vrouwen. De krijgsvrouwen hielden hem met harde gezichten en ijzige, scheve ogen in het oog, klaar voor de aanval. Ze wachtten slechts op Deira’s bevel. Hij wilde de verhalen best geloven dat een Saldeaanse vrouw het zwaard van haar gesneuvelde echtgenoot oppakte om vervolgens zijn mannen in de strijd voor te gaan. Ontspannen gebabbel was bij de vrouw van Bashere niet echt goed gevallen. Bashere zelf haalde slechts zijn schouders op en zei dat ze soms een moeilijke vrouw was, maar hij zei het met een grijns die als trots kon worden uitgelegd.

‘Zeg tegen heer Bashere dat het mij plezier doet,’ zei hij. Hij wendde Jeade’en en reed terug naar Caemlin. De ogen van de Saldeaanse leken in zijn rug te priemen.

Lews Therin giechelde; dat was het juiste woord ervoor. Prikkel een vrouw nooit, tenzij het moet. Ze zal je sneller doden dan een man en voor minder redenen, ook al zal ze er naderhand om huilen. Ben je daar werkelijk? wilde Rhand weten. Bestaat er meer dan alleen een stem? Alleen het zachte, krankzinnige gelach gaf antwoord. Hij bleef de hele terugweg naar Caemlin over Lews Therin nadenken, zelfs nog terwijl ze over de langgerekte markt met pannendaken langs de wegen naar de poorten en de Nieuwe Stad in reden. Hij maakte zich zorgen over de komende krankzinnigheid – niet vanwege het feit als zodanig, al was dat erg genoeg, maar hoe kon hij doen wat hij moest doen als hij krankzinnig werd? – maar hij had er nog niets van gemerkt. Aan de andere kant, als zijn verstand met hem op de loop ging, zou hij het dan weten? Hij had nooit eerder een gek gezien en kon alleen afgaan op Lews Therins gebazel in zijn hoofd. Werd iedereen op dezelfde manier gek? Zou het met hem op dezelfde manier aflopen? Lachen en huilen om dingen die niemand anders zag of wist? Hij wist dat hij een kans had het te overleven, al was het een schijnbaar onmogelijke kans. Als je wilt leven, moet je sterven. Dat was een van de dingen waarvan hij wist dat het waar moest zijn. Het was hem verteld binnen een ter’angreaal waar eerlijke antwoorden werden gegeven, die echter nooit gemakkelijk te begrijpen waren. Maar om zo te leven... Hij wist niet zeker of hij niet liever zou sterven. De menigte in de Nieuwe Stad week uiteen voor de ruim veertig Aiel en een handvol herkende bovendien de Herrezen Draak. Misschien wel meer, maar de toejuichingen die opstegen toen hij langsreed, klonken onregelmatig. ‘Het Licht schijne op de Herrezen Draak!’

‘De glorie van het Licht voor de Herrezen Draak!’

‘De Herrezen Draak, koning van Andor.’

Dat laatste stak hem hevig en hij hoorde het meerdere keren. Hij moest Elayne vinden. Hij voelde zijn tanden op elkaar knarsen. Hij kon niet naar de mensen op straat kijken; hij wilde hen neerslaan, op de knieën dwingen en toebrullen dat Elayne hun koningin was. Hij probeerde het niet te horen, maar bekeek de lucht, de daken van de huizen, al het andere maar niet de mensen. Daardoor zag hij hoe een man in een witte mantel op een dak met rode pannen opstond en een kruisboog optilde.

Alles gebeurde in enkele hartkloppingen. Rhand greep saidin beet en geleidde naar de aanvliegende pijl die kletterend als metaal tegen metaal Lucht raakte, een zilverblauwe wolk boven de straat. Een vuurbol sprong uit Rhands hand en trof de kruisboogschutter midden in de borst, terwijl de pijl van het schild van Lucht terugkaatste. De man werd in vlammen gehuld en viel gillend van het dak. Iemand sprong tegen Rhand op en trok hem uit het zadel.

Hij kwam hard op de straatstenen terecht met het gewicht boven op hem. Tegelijk raakte hij zowel alle lucht als saidin kwijt. Naar adem happend worstelde hij met het dode gewicht, duwde het omhoog en merkte dat hij Desora in zijn armen hield. Ze glimlachte hem toe, een prachtige glimlach, en haar hoofd zakte weg naar opzij. Niets ziende blauwe ogen staarden hem aan en verglaasden al. De kruisboogpijl stak door haar ribben heen en drukte tegen zijn pols. Waarom had ze zo’n mooie glimlach ooit willen verbergen?

Handen grepen hem vast en trokken hem overeind. Speervrouwen en Bergdansers duwden hem naar de zijkant, tegen de voorgevel van een tinwinkel. Ze vormden een dichte gesluierde kring om hem heen, hoornbogen in de hand, terwijl hun ogen straat en daken afzochten. Overal klonk geschreeuw en gegil, maar de straat was reeds leeg, afgezien van de lichamen op de stenen. Desora en zes anderen, drie Aiel. Nog een Speervrouw, dacht hij. Het was moeilijk dat op die afstand te bepalen, wanneer iemand als een hoopje vodden in elkaar was gezakt.

Rhand bewoog en de muur van Aielvlees drukte hem nog steviger tegen de winkel. ‘Deze plaatsen zijn net konijnenholen,’ zei Nandera alsof ze over het weer sprak, maar haar ogen boven de sluier bleven rondspeuren. ‘Als je je daarin in de dans schaart, heb je een speer in je rug voor je beseft dat er gevaar dreigt.’

Caldin knikte. ‘Dit herinnert me aan die keer bij Sedar Cur... We hebben in elk geval een gevangene.’ Enkele krijgers van zijn Hama N’dore kwamen uit een taveerne aan de overkant van de straat en duwden een man met de armen op de rug gebonden voor zich uit. Hij bleef zich verzetten tot ze hem op de knieën op de straat drukten en speerpunten op zijn keel zetten. ‘Misschien kan hij ons vertellen wie dit heeft beraamd.’ Caldin sprak alsof er geen enkele twijfel bij hem bestond. Wat later kwamen Speervrouwen met een tweede man uit een ander gebouw. De geboeide man hinkte en zijn gezicht zat onder het bloed. Binnen de kortste keren zat een viertal mannen onder Aielbewaking voor hem neergeknield. Eindelijk werd de halve kring die Rhand inklemde, losser.

De vier mannen hadden harde gezichten, hoewel de met bloed besmeurde man heen en weer zwaaide en met rollende ogen naar de Aiel blikte. De twee anderen toonden een koppig verzet, de vierde keek honend.

Rhands handen jeukten. ‘Weten jullie zeker dat ze erbij hoorden?’ Hij kon bijna niet geloven dat hij het zo zacht zei, met zo’n vaste stem. Lotsvuur zou alles oplossen. Lotsvuur, hijgde Lews Therin hem toe. Nooit weer. ‘Zijn jullie zeker?’

‘Ja,’ zei een Speervrouw. Door de sluier kon hij niet zien wie. ‘De mannen die we gedood hebben, droegen allemaal dit.’ Ze trok een mantel los achter de samengebonden armen van de bebloede kerel. Een smerige witte mantel, groezelig en vuil, met een geborduurde gouden zonnekrans op de borst. De andere drie hadden er ook een. ‘Deze moesten op de uitkijk staan,’ voegde een brede Bergdanser eraan toe, ‘en verslag uitbrengen als de aanslag slecht afliep.’ Hij lachte, kort en blaffend. ‘Wie hen ook heeft gestuurd, wist niet hoe verschrikkelijk slecht het zou verlopen.’

‘Geen van deze vier heeft die kruisboog afgeschoten?’ vroeg Rhand. Lotsvuur. Nee, gilde Lews Therin in de verte. De Aiel keken elkaar aan en schudden hun in sjoefa’s gehulde hoofd. ‘Ophangen,’ zei Rhand. De man met het bebloede gezicht klapte bijna in elkaar. Rhand greep hem met stromen Lucht en trok hem overeind. Voor het eerst drong tot hem door dat hij saidin weer vasthield. Hij verwelkomde de strijd om te overleven, hij verwelkomde zelfs het vuil dat zijn botten bezoedelde met bitter slijm. Hij was zich daardoor minder bewust van dingen waar hij liever niet aan dacht, van gevoelens die hij liever niet wilde voelen. ‘Hoe heet je?’

‘F... Faral, mijn heer. D... Dimir Faral.’ Met uitpuilende ogen staarde hij Rhand door een masker van bloed aan. ‘Als het u belieft, mijn heer. Ik... ik w... wandel in het L... Licht. Ik zweer het.’

‘Je bent een gelukkig man, Dimir Faral.’ Rhands stem klonk hem even ver in de oren als het geroep van Lews Therin. ‘Je mag toekijken hoe je vriendjes zullen hangen.’ Faral begon te huilen. ‘Daarna krijg je een paard en mag je Pedron Nial gaan vertellen dat ik hem op een dag hiervoor zal opknopen.’ Toen hij de stromen Lucht losliet, klapte Faral in een hoopje op straat en kreunde dat hij zonder stoppen naar Amador zou rijden. De drie die zouden sterven, staarden de snikkende man verachtelijk aan. Een spuwde naar hem.

Rhand zette hen uit zijn gedachten. Hij wilde alleen Nial in zijn geheugen vastleggen. Er was nog iets anders wat hem te doen stond. Hij duwde saidin van zich af en won het gevecht om zonder weggevaagd te worden eraan te ontsnappen; het gevecht om zichzelf te dwingen er vrij van te zijn. Bij wat hij moest doen, wilde hij geen scherm tussen hem en zijn gevoel.

Een Speervrouw legde net Desora’s lichaam goed. Ze had de sluier omhooggetrokken. Ze probeerde hem tegen te houden, toen hij dat doekje van algoed aanraakte, aarzelde toen, keek naar zijn gezicht en zette zich op haar hurken naast de dode Speervrouw neer. Hij trok de sluier af en bekeek Desora’s gezicht aandachtig. Ze keek of ze lag te slapen. Desora van de Musarasibbe van de Reynstam. Zoveel namen. Liah van de Cosaida Sharien, Dailin van de IJzerberg Taardad en Lamelle van de Rookwater Miagoma en... Zo velen... Soms liep hij in gedachten de lijst naam voor naam na. Er was één naam die hij er zelf niet had opgezet. Ilyena Moerelle Dalisar. Hij wist niet hoe Lews Therin haar daar had geplaatst, maar al had hij geweten hoe, hij zou de naam niet hebben gewist.

Het was zowel moeilijk als een opluchting om zich van Desora af te wenden. Het was puur opluchting voor hem dat het andere lichaam geen tweede dode Speervrouw was, maar een man die voor een Aiel vrij klein was. Het deed hem pijn dat mannen voor hem stierven, maar bij hen kon hij aan het oude gezegde denken: Laat de doden rusten en zorg voor de levenden. Niet gemakkelijk maar hij kon zich ertoe zetten. Hij kon het niet opbrengen om zich te dwingen hetzelfde bij de dood van een vrouw te denken.

Zijn oog viel op een rok die uitgespreid op de straat lag. Er waren niet alleen Aiel gedood.

Er zat een kruisboogpijl midden tussen de schouderbladen, maar bijna geen bloed op de achterkant van haar kleren. Het was snel gegaan, een kleine gunst. Neerknielend, draaide hij haar zo voorzichtig mogelijk om. Het andere eind van de pijl stak uit haar borst. Ze had een vierkant gezicht en was van middelbare leeftijd met een tikkeltje grijs in het haar. Haar donkere ogen stonden wijd open; ze keek verbaasd. Hij kende haar naam niet, maar prentte het gezicht in zijn geheugen. Ze was gestorven, omdat ze zich in dezelfde straat had bevonden. Hij pakte Nandera bij de arm en zij schudde zich los, omdat ze elk ogenblik haar boog wilde gebruiken, maar ze keek hem aan. ‘Zoek de familie van deze vrouw en zorg dat ze krijgen wat ze nodig hebben. Goud...’ Het was niet genoeg. Wat zij nodig hadden was een vrouw die terugkwam, een moeder, en dat kon hij niet geven. ‘Zorg voor hen,’ zei hij. ‘En ik wil haar naam weten.’

Nandera stak haar hand naar hem uit en pakte haar boog weer vast. Bij het opstaan zag hij de Speervrouwen naar hem kijken. O, ze hielden alles als gebruikelijk in het oog, maar de gesluierde gezichten draaiden zich wat vaker naar hem toe. Sulin wist hoe hij zich voelde, al wist ze niet van de lijst, maar hij had geen idee of ze het de anderen had verteld. In dat geval had hij geen idee wat ze ervan vonden. Hij liep terug naar de plek waar hij was neergetrokken en pakte de Drakenstaf met de kwast op. Bukken kostte hem moeite en de korte speer voelde loodzwaar. Jeade’en was met zijn lege zadel niet veel verder gelopen; het paard was goed geoefend. Rhand klom op de rug van de schimmel, ik heb alles wat ik hier kon doen, gedaan,’ zei hij. Ze mochten denken wat ze wilden. Hij spoorde het paard fel aan. Hij kon zijn herinneringen niet achterlaten, maar de Aiel wel, een tijdlang tenminste. Hij had Jeade’en al aan een stalknecht gegeven en was in het paleis, voor Nandera en Caldin hem inhaalden met ongeveer tweederde deel van de Speervrouwen en Bergdansers die ze bij zich hadden gehad. Sommigen waren achtergebleven om voor de doden te zorgen. Caldin keek zuur en geërgerd. Uit de vlammende ogen van Nandera kon Rhand opmaken dat hij blij mocht zijn dat ze niet gesluierd was.

Voor hij iets kon zeggen, kwam huisvrouwe Harfor naar Rhand toe en maakte een diepe buiging. ‘Mijn heer Draak,’ zei ze met een lage, krachtige stem, ‘de golfvrouwe van de Catelarclan van de Atha’an Miere heeft verzocht door u ontvangen te worden.’ Als de fraaie snit van Reenes rood-witte gewaad al niet genoeg aanwijzing gaf dat ‘huisvrouwe’ een verkeerde titel was, dan maakte haar optreden dat wel duidelijk. Ze was een enigszins gezette vrouw met grijzend haar en een lange kin en keek Rhand recht in de ogen, haar hoofd iets achterover om dat klaar te spelen. Op de een of andere wijze had ze tegelijk een gepaste eerbied, een volkomen afwezige slaafsheid en een afstandelijke houding die de meeste vrouwen van adel niet konden opbrengen. Net als Halwin Norrij was ze gebleven, terwijl veel bedienden waren gevlucht, hoewel Rhand min of meer vermoedde dat zij haar paleis wilde verdedigen en beschermen tegen rovers. Het zou hem niet verbazen als ze regelmatig zijn kamers afzocht om te kijken of daar kostbaarheden van het paleis waren verstopt. En evenmin als ze de tassen en kleren van de Aiel had willen nakijken. ‘Zeevolk?’ zei hij. ‘Wat willen ze?’

Ze keek hem geduldig aan en probeerde duidelijk inschikkelijk te zijn. ‘Het verzoek vermeldt dat niet, mijn heer Draak.’ Misschien had Moiraine iets van het Zeevolk geweten, maar ze had het niet opgenomen in haar lessen. Uit de houding van Reene maakte hij echter op dat de vrouw belangrijk was. Een golfvrouwe klonk zeker belangrijk. Dat hield dus de grote zaal in. Na zijn terugkomst uit Cairhien was hij er niet meer geweest. Niet dat hij enige reden had de troonzaal te vermijden, maar hij hoefde er niet te zijn. ‘Vanmiddag,’ zei hij langzaam. ‘Zeg haar dat ik haar vanmiddag wil spreken. Heb je haar een goede kamer gegeven? En haar gevolg?’ Hij dacht niet dat iemand met zo’n titel alleen zou reizen.

‘Ze heeft het aanbod afgeslagen en kamers genomen in De Bal en Hoepel.’ Haar mond verstrakte iets. Hoe hoog een golfvrouwe ook was, dat was blijkbaar in de ogen van Reene Harfor ongepast. ‘Ze zaten onder het stof en waren bont en blauw van de reis, amper in staat om recht te staan. Ze hebben gereden, niet in een koets, en ik geloof niet dat ze aan paarden gewend zijn.’ Ze knipperde met haar ogen alsof het haarzelf verbaasde dat ze zo losjes sprak en herwon haar afstandelijkheid alsof ze een mantel omsloeg. ‘Er is nog iemand die u wenst te spreken, mijn heer Draak.’ Haar toon kreeg de verre bijklank van iets onsmakelijks. ‘Vrouwe Elenia.’

Rhand grijnsde bijna inwendig. Ongetwijfeld had Elenia een nieuwe toespraak voorbereid over haar aanspraken op de Leeuwentroon. Tot dusver was het hem gelukt niet meer dan één op de drie woorden te horen. Haar kon hij gemakkelijk genoeg afwijzen. Hij moest echter meer van de geschiedenis van Andor weten en er was niemand die die beter kende dan Elenia Sarand. ‘Stuur haar maar naar mijn kamers, als u wilt.’

‘Bent u echt van plan de troon aan de erfdochter te geven?’ Reenes stem klonk niet ruw, maar alle eerbied was verdwenen. Haar gezicht stond niet anders, maar Rhand was er zeker van dat ze na een verkeerd antwoord zou roepen ‘Voor Elayne en de Witte Leeuw’ om hem vervolgens de hersens in te slaan, Aiel of geen Aiel. ‘Jazeker,’ zuchtte hij. ‘De Leeuwentroon behoort Elayne. Bij het Licht en mijn hoop op wedergeboorte en redding krijgt zij hem.’ Reene nam hem kort op en spreidde toen haar rok voor een nieuwe diepe knix. ik zal haar sturen, mijn heer Draak.’ Haar rug was stijf toen ze wegschuifelde, maar dat was altijd zo. Aan niets kon je zien of ze er iets van geloofde.

‘Een sterke vijand zal een slechte hinderlaag opzetten, waaraan je kunt ontkomen,’ zei Caldin verhit, voor Reene vijf stappen had gedaan. ‘Vol zelfvertrouwen vanwege het overwonnen gevaar, slecht oppassend, loop je recht in een tweede, veel betere hinderlaag.’ Meteen erna zei Nandera kil: ‘Jongemannen mogen onstuimig zijn, jongemannen mogen onbesuisd doen, jongemannen kunnen dwazen zijn, maar de Car’a’carn kan zichzelf niet toestaan een jongeman te zijn.’ Rhand keek om voor hij wegliep, lang genoeg om te zeggen: ‘We zijn weer in het paleis. Kies er twee.’ Het was weinig verrassend dat Nandera en Caldin zichzelf uitkozen en al helemaal geen verrassing dat ze met een luide stilte achter hem aanliepen.

Bij de deur naar zijn vertrekken, zei hij hun Elenia naar binnen te sturen wanneer ze kwam en liet hen in de gang staan. In een kan met zilverbeslag zat pruimenwijn, maar hij raakte het niet aan. In plaats daarvan staarde hij ernaar en probeerde te bedenken wat hij zou gaan zeggen, tot hij besefte wat hij deed en verbaasd gromde. Er hoefde toch helemaal niets bedacht te worden?

Een klopje op de deur kondigde de honingblonde Elenia aan die een knix uitvoerde in een gewaad met gouden rozen. Bij iedere andere vrouw zou Rhand gewoon aan rozen hebben gedacht, maar bij Elenia moesten ze wel de Rozenkroon aanduiden. ‘Mijn heer Draak is heel vriendelijk mij te willen ontvangen.’

‘Ik wil je iets vragen over de geschiedenis van Andor,’ zei Rhand. ‘Wil je wat vruchtenwijn?’

Elenia’s ogen gingen van vreugde wijd open voor ze zich kon bedwingen. Ongetwijfeld had ze van tevoren bedacht hoe ze Rhand op het onderwerp van haar aanspraak op de troon kon brengen, en nu kreeg ze het op een dienblaadje aangereikt. Er bloeide een glimlach op haar vossengezicht op. ‘Vergun mij de eer om mijn heer Draak te mogen inschenken,’ zei ze, en ze wachtte niet eens op zijn instemming. Ze was zo verguld met hoe alles verliep, dat hij bijna verwachtte dat ze hem in een gemakkelijke stoel zou duwen en een voetenbankje voor hem zou aanschuiven. ‘Op welk punt van de geschiedenis kan ik mijn licht doen schijnen?’

‘Een soort algemeen...’ Rhand fronste. Daarmee kreeg zij een kapstok om een zeer uitvoerige lijst voorouders op te sommen en zijn vraag niet in twee zinnen af te doen. ik bedoel: waarom bracht Souran Maravaile zijn vrouw hierheen? Kwam hij uit Caemlin?’

‘Ishara heeft Souran meegenomen, mijn heer Draak.’ Elenia’s glimlach werd even toegeeflijk. ‘De moeder van Ishara was Endara Casalain, die in die jaren de landvoogdes van Artur Haviksvleugel was in het gewest dat Andor werd genoemd. Zij was ook de dochter van Joal Ramedar, de laatste koning van Aldeshar. Souran was een gewone... gewoon een generaal,’ – Rhand durfde er wat om te verwedden dat ze ‘gewone burger’ had willen zeggen – ‘maar hij was wel de beste die Haviksvleugel had. Endara deed afstand van haar lastgeving en knielde voor Ishara neer als haar nieuwe koningin.’ Op de een of andere manier geloofde Rhand niet dat het echt zo was gebeurd, niet zo vlot in ieder geval. ‘Dat waren natuurlijk heel barre tijden, zeker zo slecht als de Trollok-oorlogen, denk ik. Na Haviksvleugels dood dacht iedere edele de nieuwe Hoge Koning of Hoge Koningin te kunnen worden. Ishara besefte echter dat niemand alles kon overheersen; er waren te veel splintergroepen en een verbond werd even snel gebroken als gesloten. Ze overtuigde Souran de belegering van Tar Valon te beëindigen en voerde hem met het grootste deel van zijn leger naar Andor.’

‘Dus Souran Maravaile belegerde Tar Valon?’ vroeg Rhand verbaasd. Artur Haviksvleugel had Tar Valon twintig jaar belegerd en op het hoofd van iedere Aes Sedai een prijs gezet.

‘Het laatste jaar,’ zei ze een tikkeltje ongeduldig. ‘Zoiets kunnen we tenminste uit de verslagen opmaken.’ Het was duidelijk dat ze eigenlijk geen echte belangstelling had voor Souran, hoogstens als de echtgenoot van Ishara. Ishara was verstandig. Ze beloofde de Aes Sedai dat haar oudste dochter voor lessen naar de Witte Toren zou worden gestuurd, waardoor ze de steun van Tar Valon verwierf en een Aes Sedai-raadgeefstet, te weten Ballair. Ze was de eerste vorst die dat deed. Anderen volgden natuurlijk, maar die streefden nog steeds naar de troon van Haviksvleugel.’ Ze had haar draai helemaal gevonden, haar gezicht was een en al leven, de roemer pruimenwijn vergeten en al pratend gebaarde ze druk met haar andere hand. ‘Een heel mensenleven ging voorbij voor dat idee stierf, al probeerde Narasim Bhuran wel zoiets in de laatste tien jaar van de Oorlog van Honderd Jaren. Het werd een smadelijke mislukking, die een jaar later eindigde met zijn hoofd op een speer. Esmara Getares, die ongeveer dertig jaar eerder hetzelfde poogde, veroverde een groot gebied voor ze Andor aanviel. De laatste twaalf jaar van haar leven was ze “te gast” bij koningin Telaisien. Uiteindelijk werd Esmara vermoord, hoewel er geen verslag bestaat waarom iemand haar dood wenste nadat Telaisien haar macht had gebroken. Ziet u, de koninginnen na Ishara, vanaf Alesinde tot Lyndelle, volgden na wat zij begon, en niet alleen door het sturen van een dochter naar de Witte Toren. Ishara liet Souran eerst zorgen voor veilige gebieden rond Caemlin, in het begin waren dat slechts enkele dorpen, maar geleidelijk breidde ze haar heerschappij uit. Het duurde wel vijf jaar voor de grens bij de Erinin kon worden getekend. Maar de Andoraanse vorstinnen hadden hun land stevig in handen, terwijl veel anderen die zich koning of koningin noemden, nog steeds méér belangstelling hadden voor nieuwe veroveringen, dan voor het versterken van het gebied waarover ze heersten.

Ze zweeg om adem te halen en Rhand onderbrak haar snel. Elenia sprak over deze mensen alsof ze hen persoonlijk kende, maar zijn hoofd tolde van de namen die hij nooit eerder had gehoord. ‘Waarom is er geen huis Maravaile?’

‘Geen enkele zoon van Ishara werd ouder dan twintig.’ Elenia trok haar schouders op en nam een slok van de wijn. Ze vond dit alles niet belangrijk, maar ze kwam zo wel op een nieuw onderwerp. ‘Negen koninginnen hebben gedurende de Oorlog van de Honderd Jaren geregeerd en van de vele zonen is de oudste drieëntwintig jaar geworden. Er was altijd oorlog en Andor werd van alle kanten bedreigd. Tijdens de regering van Maragaine brachten niet minder dan vier koningen hun leger tegen haar in het veld. Er is daar een stadje naar die veldslag genoemd. De koningen waren...’

‘Maar alle koninginnen stammen af van Souran en Ishara?’ bracht Rhand snel naar voren. De vrouw zou, als hij haar de kans gaf, een dagelijks verslag willen geven van die honderd jaar. Hij ging zitten en gebaarde haar een stoel te nemen.

‘Ja,’ zei ze aarzelend, waarschijnlijk omdat Souran op die lijst stond, maar ze klaarde onmiddellijk weer op. ‘Ziet u, het is een zaak van hoe sterk het bloed van Ishara in je is. Hoeveel bloedlijnen je verbinden met haar en in welke graad. In mijn geval...’

‘Het is voor mij niet gemakkelijk te begrijpen. Neem bijvoorbeeld Tigraine en Morgase. Morgase had de sterkste aanspraak op de troon na Tigraine. Ik neem aan dat dat inhoudt dat Morgase en Tigraine nauw verwant waren?’

‘Ze waren nichten.’ Elenia slaagde er met veel moeite in haar ergernis te onderdrukken dat ze zo vaak haar verhaal moest onderbreken, vooral nu ze zo dicht bij de kern van haar boodschap was gekomen, en haar mond kreeg iets zuinigs. Ze leek op een vos die wil toehappen, maar telkens merkt dat het kuikentje buiten zijn bereik trippelt, ik begrijp het.’ Nichten. Rhand nam een lange slok en ledigde zijn roemer half.

‘We zijn allemaal neven en nichten van elkaar. Alle Huizen.’ Zijn zwijgen leek haar nieuwe kracht te geven. Haar glimlach keerde terug. ‘Na zoveel huwelijken gedurende drieduizend jaar is er geen enkel Huis zonder bloed van Ishara. Maar in welke graad? Dat is net zo belangrijk als het aantal bloedlijnen. In mijn geval...’

Rhand knipperde met zijn ogen. ‘Jullie zijn allemaal neef of nicht van elkaar? Allemaal? Dat lijkt me onmo...’ Hij boog zich gespannen naar haar toe. ‘Elenia, stel dat Morgase en Tigraine... koopvrouwen waren geweest, of boerinnen... hoe zit het dan met de verwantschap?’

‘Boerinnen?’ riep ze uit terwijl ze hem aankeek. ‘Mijn heer Draak, wat een merkwaardige...’ Haar gezicht trok langzaam wit weg; Rhand was immers een boer geweest. Ze maakte haar lippen nat met een trillende beweging van haar tong. ik veronderstel... Ik zou moeten nadenken. Boeren. Ik neem aan dat het betekent dat ik me moet verbeelden dat alle Huizen boeren zijn.’ Ze giechelde opeens zenuwachtig, wat ze verdronk met een slok wijn. ‘Als ze boeren waren geweest, had niemand hen als familie beschouwd. Alle bloedlijnen stammen van zoveel eeuwen terug. Maar ze waren het niet, mijn heer Draak...’ Hij bleef met niet meer dan een half oor luisteren en zakte wat dieper weg in zijn stoel. Geen familie.

‘... heeft eenendertig lijnen naar Ishara, terwijl Dyelin er maar dertig heeft en...’

Waarom voelde hij zich opeens zo ontspannen? Er waren knopen uit zijn spieren verdwenen die hij voorheen niet eens had gevoeld. ‘... als ik zo vrij mag zijn te zeggen, mijn heer Draak.’

‘Wat? Vergeef me. Ik was even met mijn gedachten elders... de problemen... Ik miste het laatste dat u zei.’ Er was hem in haar laatste woorden ergens wat opgevallen.

Elenia toonde de slaafse vleierige glimlach die op haar gezicht zo vreemd stond. ‘O. Ik zei net dat u, uzelf, enige gelijkenis vertoont met Tigraine, mijn heer Draak. U zou zelf iets van Ishara’s bloed...’ Ze brak met een gilletje haar woorden af en hij besefte dat hij overeind was gesprongen.

‘Ik... ik voel me wat moe.’ Hij trachtte zijn stem gewoon te laten klinken, maar hij klonk veraf, alsof hij in de leegte verkeerde. ‘Zou je me alleen willen laten, alsjeblieft?’

Hij wist niet wat voor gezicht hij trok, maar Elenia schoot uit haar stoel en zette haastig haar roemer op het tafeltje. Ze beefde, en als haar gezicht eerder bloedeloos had geleken, was het nu lijkwit. Terwijl ze een knix maakte, die zo diep was als van een op diefstal betrapte keukenmeid, haastte ze zich, hem voortdurend aankijkend, naar de deur en wist die eindelijk open te wringen, waarna het geluid van haar hollende muiltjes in de gang wegstierf. Nandera stak haar hoofd om de hoek, keek naar hem en duwde de deur weer dicht. Heel lang stond Rhand in het niets te staren. Geen wonder dat die oeroude koninginnen hem hadden aangestaard. Zij wisten wat hij dacht, terwijl hij het zelf niet eens besefte. Die plotselinge knagende zorg die ongeweten aan hem had gevreten, nadat hij de echte naam van zijn moeder had ontdekt. Maar Tigraine was niet verwant geweest met Morgase. Zijn moeder was geen familie van Elaynes moeder. Hij was geen neef van...

‘Je bent nog erger dan een geile bok,’ zei hij verbitterd hardop. ‘Je bent een dwaas en een...’ Hij wilde dat Lews Therin wat zei, zodat hij tegen zichzelf kon zeggen: dat is een gek en ik ben bij mijn verstand. Voelde hij de dode vorstinnen van Andor of was het Alanna? Hij schreed naar de deur en gooide die open. Nandera en Caldin zaten op hun hurken onder een wandkleed met felgekleurde vogels. ‘Roep je mensen bij elkaar. Ik ga naar Cairhien. Zeg alsjeblieft niets tegen Aviendha.’

27

Geschenken

Egwene liep de stad uit naar het uitgestrekte tentenkamp en probeerde weer wat greep op zichzelf te krijgen, maar ze wist niet zeker of haar voeten eigenlijk wel de grond raakten. Nou ja, ze merkte dat het zo was. Ze voegden hun kleine stofwolkjes toe aan de stormen zand die door warme rukwinden werden meegevoerd. Ze hoestte en wenste dat de Wijzen sluiers droegen. Een omslagdoek om haar hoofd was niet hetzelfde en voelde bovendien aan of ze een zweettent meedroeg. Niettemin leek ze nog steeds op wolken te lopen. Haar hersens leken rond te tollen en niet van de hitte.

Eerst had ze gedacht dat er geen ontmoeting met Gawein zou komen, maar opeens was hij opgedoken, terwijl zij midden tussen de mensenmassa op straat liep. Ze hadden de hele ochtend in het achterkamertje van De Langeman elkaars hand vastgehouden en bij wat thee zitten praten. Ze had hem volkomen schaamteloos gekust zodra de deur dicht was, voordat hij ook maar een beweging in die richting had gemaakt. Ze had zelfs een keer op zijn knie gezeten, al had dat niet lang geduurd. Daardoor begon ze aan zijn dromen te denken – ze kon nog een keer naar binnen glippen – en aan dingen waar geen enkele nette vrouw ooit aan zou mogen denken! Een ongetrouwde vrouw zeker niet. Ze was als een geschrokken hinde opgesprongen, waardoor hij op zijn beurt was geschrokken.

Haastig keek ze rond. De renten waren nog een halve span verder en er was geen levende ziel in de buurt. Als die er was geweest, had die haar rode wangen kunnen zien. Ze besefte dat ze als een idioot achter de omslagdoek liep te grijnzen en veegde de lach van haar gezicht. Licht, ze moest zichzelf in de hand houden. Gaweins sterke armen vergeten en eraan denken waarom ze zoveel tijd in De Langeman hadden doorgebracht.

Ze baande zich een weg door de menigte en gluurde rond naar Gawem, terwijl ze met moeite probeerde net te doen alsof ze met niets bepaalds bezig was. Ze wilde tenslotte niet dat hij haar gretig zou vinden. Opeens boog een man zich naar haar toe en fluisterde heftig: ‘Volg me naar De Langeman.’

Ze sprong ongewild op. Het duurde even voor ze Gawein herkende. Hij droeg een eenvoudige bruine jas en een dunne stofmantel op de rug, de kap was opgetrokken en verborg vrijwel zijn hele gezicht. Hij was niet de enige met een mantel – behalve de Aiel droeg iedereen die de stad uitging er een – maar met die bloedhitte hadden er niet veel hun kap op.

Ze greep hem stevig bij de mouw, toen hij voor haar uit wilde lopen. ‘Hoe kom je erbij dat ik zomaar met jou naar een herberg ga, Gawein Trakand?’ vroeg ze dreigend met toegeknepen ogen. Ze bleef echter wel zachtjes praten; het was niet nodig met een ruzie ieders oog te trekken. ‘We zouden gaan wandelen. Je neemt te veel zomaar op eigen houtje aan. Als je ook maar één tel denkt dat ik...’ Grijnzend fluisterde hij haar haastig toe: ‘De vrouwen met wie ik ben gekomen zijn op zoek naar iemand. Iemand als jij. Als ik er ben, zeggen ze weinig, maar ik heb zo hier en daar wat opgevangen. Volg me nu maar.’ Hij keek verder niet om, maar schreed de straat in en liet het aan haar over hem met kramp in haar buik te volgen. Deze herinnering deed haar met beide voeten op de grond belanden. De zwart geblakerde grond was bijna even heet als de straatstenen onder haar laarszolen. Ze slofte verder in het zand en dacht verwoed na. Gawein had niet veel meer geweten dan hij in die eerste zinnen had gezegd. Hij stelde dat zij nooit die gezochte zuster kon zijn, en dat ze enkel voorzichtig moest zijn als ze geleidde, en zoveel mogelijk uit het zicht moest blijven. Maar hij leek zelf niet echt overtuigd, want hij droeg immers een vermomming. Ze beheerste zich en had niet op zijn kleren gewezen. Hij was zo bezorgd dat ze, als die Aes Sedai haar vonden, allerlei problemen zou krijgen, zo bezorgd dat hij de zusters naar haar zou leiden, en hij toonde zoveel tegenzin om haar niet meer op te zoeken, al stelde hij het wel zelf voor. En hij was er zo van overtuigd dat zij op de een of andere manier naar Tar Valon terug moest sluipen, de Toren in. Dat, of vrede sluiten met Coiren en de anderen, en met hen terugreizen. Licht, eigenlijk zou ze boos op hem moeten zijn omdat hij dacht dat hij alles het beste wist en dat beter wist dan zijzelf, maar om de een of andere reden wilde ze hem daardoor nog meer vergeven en toegeeflijk toelachen. Ze kon gewoon niet nuchter over hem denken, en hij leek al haar gedachten binnen te kruipen. Ze beet op haar lip en richtte haar aandacht op het echte probleem. De Aes Sedai van de Toren. Kon ze zichzelf er maar toe brengen Gawein te ondervragen. Het zou geen verraad van hem zijn. Een vraagje naar hun Ajahs was niet belangrijk, en waar ze in de stad heen gingen, of... Nee! Ze had het zichzelf beloofd en die belofte verbreken zou hem oneer brengen. Geen vragen. Alleen wat hij uit zichzelf vertelde. Uit zijn verhaal had ze niet kunnen opmaken dat men naar Egwene Alveren zocht. Maar ook geen aanwijzing, gaf ze aarzelend toe, om te denken dat ze dat niet deden, alleen heel wat veronderstellingen en veel hoop. Dat een faktoor van de Toren de Aielse niet als Egwene Alveren zou herkennen, wilde niet zeggen dat zo iemand haar naam niet had gehoord, of zelfs iets had opgevangen over Egwene Sedai van de Groene Ajah. Ze kromp in elkaar. Van nu af aan moest ze heel voorzichtig zijn in de stad. Uiterst voorzichtig.

Ze was aan de rand van het kamp gekomen, dat zich over vele spannen uitstrekte en de kale of begroeide heuvels ten oosten van de stad bedekte. Tussen de lage tenten liepen Aiel, maar er was slechts een handvol gai’shain in de buurt. Er was geen enkele Wijze te zien. Ze had een belofte gebroken. Aan Amys, maar eigenlijk aan allen. Noodzaak leek een steeds dunner rietje om haar bedrog vol te houden. ‘Kom erbij, Egwene,’ riep een vrouwenstem. Zelfs onder haar kap viel Egwene gemakkelijk te herkennen, tenzij ze omringd werd door nog jonge Aielvrouwen. Surandha, de leerlinge van Sorilea, had haar donkerblonde hoofd buiten een tent gestoken en zwaaide naar haar. ‘Alle Wijzen hebben ginds ergens een bijeenkomst, en ze hebben ons de hele dag vrij gegeven. De hele dag!’ Dat was een weelde die zelden werd aangeboden en niet een die Egwene wilde laten lopen. Binnen lagen de vrouwen languit op kussens bij olielampen te lezen – de tent werd vanwege het zand dichtgehouden dus was het er donker – of zaten te naaien, te breien of te borduren. Twee speelden kattenbak. Er werd mompelend gepraat en verschillende vrouwen begroetten haar met een glimlach. Het waren niet allemaal leerlingen – twee moeders en enkele eerstezusters waren op bezoek – en de oudere vrouwen droegen evenveel sieraden als een Wijze. Iedereen had het hemd halfopen en de omslagdoek om hun middel geknoopt, al leek de hitte binnen hen niet te deren.

Een gai’shain schoof rond en schonk thee in. Zijn manier van bewegen vertelde dat hij een ambachtsman was, geen algai’d’siswai. Hij had nog steeds een hard gezicht, maar het was wat verzacht en het gehoorzamen leek hem minder moeite te kosten. Hij was een siswai’aman, aan zijn haarband te zien. Geen enkele vrouw keek verbaasd, hoewel gai’shain werden geacht alleen wit te dragen. Egwene bond haar omslagdoek rond haar middel en pakte dankbaar het water aan om haar gezicht en handen te wassen. Ze knoopte daarna de koordjes van haar hemd wat losser en nam plaats op een rood kussen met kwasten tussen Surandha en Estair, de roodharige leerlinge van Aeron. ‘Waar praten de Wijzen over?’ Haar gedachten waren niet bij de Wijzen. Ze zou zeker geen poging meer wagen het herenhuis van vrouwe Arilyn af te luisteren, maar ze was niet van plan de stad geheel te mijden. Ze had beloofd elke ochtend in De Langeman te kijken of Gawein er was, hoewel de laatdunkende grijns op het gezicht van de forse herbergierster haar wangen warm deed aanlopen. Het Licht mocht weten wat die vrouw dacht. Nadat ze Gawein had achtergelaten, was ze dicht in de buurt geweest en had gevoeld dat er binnen nog steeds geleid werd, maar na een snelle blik om de hoek was ze weggegaan. Haar aanwezigheid op de hoek maakte haar onrustig omdat Nesune elk ogenblik achter haar op kon duiken. ‘Weet iemand het?’

‘Jouw zusters, natuurlijk,’ lachte Surandha. Ze was een knappe vrouw met grote blauwe ogen en haar lach maakte haar nog mooier. Ze was ongeveer vijf jaar ouder dan Egwene, een even sterke geleidster als veel Aes Sedai, en wachtte vol ongeduld op een verzoek voor een eigen veste. Ondertussen sprong ze al op wanneer Sorilea slechts dacht aan springen. ‘Waardoor zouden ze anders opspringen alsof ze op zegadestekels zitten?’

‘We moeten Sorilea met hen laten praten,’ zei Egwene, en ze nam een groen gestreepte theemok aan van de gai’shain. Gawein had verteld hoe zijn Jongelingen bij elkaar moesten slapen in de slaapkamers die niet door de Aes Sedai in gebruik waren genomen, en sommigen zelfs in de stal. Hij had zich laten ontvallen dat er zelfs geen plaats meer was voor een tweede keukenmeid en dat de Aes Sedai niemand wilden aannemen. Het was goed nieuws. ‘Sorilea zorgt er wel voor dat elke Aes Sedai, hoeveel het er ook zijn, kaarsrecht zit.’ Surandha lachte luid, met haar hoofd achterover.

Estairs lach klonk zacht en eigenlijk meer dan een beetje geschokt. De slanke jonge vrouw met ernstige grijze ogen gedroeg zich altijd alsof een Wijze haar in het oog hield. Het verbaasde Egwene buitengewoon dat Sorilea een leerlinge had die een en al pret betekende, terwijl Aeron, een aardige, glimlachende Wijze die amper een boos woord gebruikte, een leerlinge had die voortdurend gehoorzaam alle regeltjes leek op te volgen. ‘Ik geloof vanwege de Car’a’carn,’ zei Estair doodernstig. ‘Waarom?’ vroeg Egwene verstrooid. Ze hoefde alleen maar de stad te vermijden. Niet Gawein natuurlijk. Ze schaamde zich dat ze dat moest erkennen, maar ze zou een ontmoeting niet willen missen, tenzij het volkomen zeker was dat Nesune in De Langeman op haar wachtte. Dat betekende dat ze voor de oefeningen weer door het stof rond de stadswallen moest lopen. Vanmorgen was een uitzondering geweest, maar ze wilde de Wijzen geen uitvlucht aan de hand doen waarmee ze haar terugkeer naar Tel’aran’rhiod konden uitstellen. Vannacht zouden ze de Aes Sedai van Salidar nog alleen ontmoeten, maar over zeven nachten zou ze erbij zijn. ‘Hoezo?’

‘Heb je het niet gehoord?’ riep Surandha uit.

Over twee of drie dagen kon ze Nynaeve en Elayne weer benaderen door ze in hun dromen aan te spreken. In elk geval kon ze proberen met hen te praten. Je kon er nooit volkomen zeker van zijn dat de andere persoon wist dat je meer was dan een droom. Tenzij ze aan dit soort gesprekken gewend was, en dat waren Nynaeve en Elayne zeker niet. Ze had nog maar één keer op die manier met hen gesproken. In elk geval verontrustte de gedachte hen op te zoeken haar een beetje. Ze had er wederom een bijna nevelige nachtmerrie over gehad. Telkens wanneer Nynaeve of Elayne een woord wilde zeggen, struikelden ze en vielen plat op hun gezicht, lieten een kop of bord vallen of stootten een vaas om. Het was altijd iets dat bij de eerste schok al kapotkletterde. Nadat ze haar droom over Gawein als zwaardhand had verklaard, had ze dat bij alle dromen getracht. Tot nog toe zonder echt resultaat, maar ze wist zeker dat ze betekenis hadden. Misschien was het het beste de volgende ontmoeting af te wachten. Bovendien bestond altijd de kans dat ze weer op Gaweins droom zou stuiten en meegezogen zou worden. De gedachte alleen bezorgde haar al een rood hoofd. ‘De Car’a’carn is terug,’ zei Estair. ‘Hij ontvangt je zusters vanmiddag.’ Elke gedachte aan Gawein en de dromen verdween, Egwene keek fronsend in haar theekopje. Tweemaal binnen tien dagen. Hij was ongewoon snel terug. Waarom? Had hij op de een of andere manier van de Aes Sedai uit de Toren vernomen? Hoe? En als altijd ontlokte zijn uitstapje weer de hamvraag: hoe doet hij het?

‘Hoe doet hij wat?’ vroeg Estair en Egwene knipperde geschrokken met haar ogen omdat ze hardop had gepraat.

‘Hoe komt het dat mijn maag door hem van streek raakt?’

Surandha schudde meelevend en grijnzend haar hoofd. ‘Het is een man, Egwene.’

‘Hij is de Car’a’carn,’ zei Estair heel nadrukkelijk en met te veel eerbied. Egwene zou helemaal niet verbaasd zijn als zij ook zo’n stomme haarband om zou doen.

Surandha viel Estair er meteen op aan. Hoe kon ze ooit een vestehoofd aanpakken, laat staan een sibbehoofd of een stamhoofd, als ze niet besefte dat een man niet anders werd als hij leiding gaf? Estair hield daarentegen strak en ferm vol dat het met de Car’a’carn anders was. Een oudere vrouw, Mera, die op bezoek was bij haar dochter, boog zich naar hen toe en zei dat de manier om een hoofd van een veste of een stam, óf de Car’a’carn aan te pakken dezelfde was als de manier waarop je een echtgenoot aanpakte. Daardoor moest Baerin, een andere bezoekster, lachen en ze merkte op dat je dan heel snel het mes van de dakvrouwe voor je voeten had liggen, een verklaring van een vete. Baerin was voor haar trouwen een Speervrouw geweest, maar iedereen kon met iedereen een vete aangaan, met uitzondering van een Wijze of een smid. Voor Mera goed en wel was uitgesproken, mengden allen, behalve de gai’shain, zich in het gesprek, waardoor de arme Estair werd overstemd – de Car’a’carn was een hoofd onder hoofden, niets hogers in ieder geval – en besprak iedereen wat het beste was: een sibbehoofd rechtstreeks aanschieten of eerst met zijn dakvrouwe praten. Egwene besteedde er weinig aandacht aan. Rhand zou toch geen dwaze dingen doen? Hij koesterde terechte twijfels over Elaida’s brief, maar geloofde niettemin het schrijven van Alviarin dat niet alleen veel hartelijker was, maar regelrecht kruiperig. Hij meende vriendschap, zelfs volgelingen, in de Witte Toren te kunnen vinden. Zij dacht van niet. Drie Eden of geen Drie Eden, ze was ervan overtuigd dat Elaida en Alviarin samen die tweede brief hadden bekonkeld, met al dat belachelijke gepraat over ‘neerknielen in zijn straling’. Het was gewoon een spelletje om hem in de Toren te krijgen.

Ze tuurde droevig naar haar handen, zuchtte en zette haar kopje neer. De gai’shain had het al opgepakt voor haar hand zich had teruggetrokken.

‘Ik moet weg,’ zei ze tegen de twee leerlingen, ik besef opeens dat ik nog iets moet doen.’ Surandha en Estair zeiden iets in de zin van meegaan – nou, meer dan iets, want als Aiel iets zeiden, meenden ze het ook – maar ze gingen helemaal in het gesprek op en maakten geen tegenwerpingen toen Egwene erop stond dat ze bleven. Ze sloeg haar omslagdoek weer om het hoofd en liet de steeds luidere stemmen achter. Mera gaf net Estair in niet mis te verstane woorden te kennen dat ze uiteindelijk een Wijze zou worden, maar dat ze tot die dag best mocht luisteren naar een vrouw die een man in toom hield en zonder hulp van een zustervrouw drie dochters en twee zoons had opgevoed. Egwene dook het rondwervelende stof weer in.

In de stad probeerde ze door de overvolle straten te sluipen zonder dat het op sluipen leek, ze probeerde alle kanten op te kijken en de indruk te geven alleen recht voor zich uit te kijken. De kans Nesune tegen het lijf te lopen was klein, maar... Voor haar stapten twee vrouwen, in eenvoudige kleren en kraakheldere schonen, opzij om de ander voorbij te laten, maar beiden stapten dezelfde kant op zodat ze weer recht tegenover elkaar stonden. Ze verontschuldigden zich zacht en iedere vrouw stapte weer opzij. Dezelfde kant op. Nog meer verontschuldigingen, en als in een dans bewogen ze beiden opnieuw. Tegelijk. Toen Egwene langs hen liep, stapten ze nog in volmaakte eenheid links en rechts, terwijl hun gezichten rood werden en verontschuldigingen werden weggeslikt achter opeengeperste lippen. Ze had geen idee hoe lang dat nog door kon gaan, maar het was goed eraan te denken dat de ta’veren Rhand in de stad was. Licht, met hem in de buurt werd het zelfs aannemelijk dat ze tegen alle zes Aes Sedai zou botsen, waarbij tegelijk een windvlaag de doek van haar hoofd rukte en drie mensen haar met Egwene Sedai aanspraken. Met Rhand in de stad zou het zelfs niet ongelooflijk zijn als ze Elaida tegen het lijf liep.

Ze haastte zich verder met steeds wildere ogen en werd steeds ongeruster dat ze gevangen zou worden in een kolking van de ta’veren. Gelukkig stapten de mensen snel opzij bij het zien van een Aielse met wilde ogen en het hoofd in een doek – ze kenden toch niet het verschil tussen een doek en een sluier – waardoor ze bijna kon hollen, maar ze kwam pas op adem nadat ze door een achterdeurtje het Zonnepaleis was binnengeglipt.

Er hing een sterke eetlucht in de smalle gang en mannen en vrouwen in livrei haastten zich weg of kwamen terug. Anderen, in hemdsmouwen, bliezen even uit of wapperden met hun schort voor wat koelte. Allen staarden haar stomverbaasd aan. Waarschijnlijk was hier bij de keukens al die jaren nooit iemand anders dan een bediende geweest en zeker geen Aielse. Ze keken of Egwene meteen een speer onder haar rok vandaan zou halen.

Ze wees een rond mannetje aan die zijn nek met een doek afveegde. ‘Weet jij waar Rhand Altor is?’

Hij schrok, zijn ogen schoten schichtig naar de andere bedienden die snel wegschoven. Schuifelend met zijn voeten wilde hij heel graag hun voorbeeld volgen. ‘De Drakenheer, eh... vrouwe? In zijn vertrekken? Dat neem ik tenminste aan.’ Hij schuifelde buigend opzij. ‘Als vrouw... eh... als mijn vrouwe me wil vergeven dan moet ik weer aan...’

‘Jij brengt me erheen,’ zei ze ferm. Ditmaal ging ze niet ronddolen. Hij onderdrukte snel een zucht, liet zijn ogen nog eenmaal naar zijn verdwenen vrienden schieten en wierp haar een snelle, angstige blik toe om te zien of hij haar had beledigd. Daarna schuifelde hij weg om zijn livrei te pakken. Hij vond handig zijn weg door het doolhof van paleisgangen, liep snel, bij elke hoek haar toebuigend, en ten slotte wees hij met een buiging op de grote deuren die de gouden rijzende zon vertoonden en bewaakt werden door een Speervrouw en een Aielman. Ze voelde even verachting toen ze hem wegstuurde. Ze begreep niet waarom; hij deed enkel waarvoor hij loon kreeg. De Aielman bleef gewoon staan terwijl ze aan kwam lopen, een heel lange man van middelbare leeftijd, met een tors en schouders als een bierton en kille grijze ogen. Egwene kende hem niet en hij was zichtbaar van plan haar weg te sturen. Gelukkig kende ze de Speervrouw. ‘Laat haar maar door, Maric,’ zei Somara grijnzend. ‘Dit is de leerlinge van Amys, van haar en Bair en Melaine. Volgens ons de enige leerlinge die drie Wijzen tegelijk dient. En zo te zien moest ze van hen met enkele welgekozen woorden naar Rhand Altor hollen.’

‘Hollen?’ Marics gegrinnik verzachtte zijn gezicht en ogen niet. ‘Kruipen, lijkt wel.’ Hij richtte zijn ogen weer op de gang. Egwene hoefde niet te vragen wat hij bedoelde. Ze trok een doekje uit haar riembuidel en veegde haastig haar gezicht af. Niemand nam je woorden ernstig als je heel vuil binnenkwam en Rhand moest luisteren. in elk geval belangrijke woorden, Somara. Hij is alleen, hoop ik? De Aes Sedai zijn er nog niet?’ Het doekje zag er smerig en vuil uit en zuchtend stopte ze het weg in haar beurs.

Somara schudde het hoofd. ‘Dat duurt nog wel even. Wil je tegen hem zeggen voorzichtig te zijn? Ik wil niet oneerbiedig doen over je zusters, maar hij kijkt niet voor hij springt. Hij is dwars.’ ik zal het hem zeggen.’ Egwene kon een grijns niet bedwingen. Ze had Somara al eerder zo horen praten – met die vermoeide moederlijke trots voor een al te avontuurlijke zoon van ongeveer tien – en enkele andere Speervrouwen praatten net zo. Het moest een soort Aielgrapje zijn en ook al begreep ze het niet, ze steunde van harte elke poging te voorkomen dat hij naast zijn schoenen ging lopen, ik zal hem ook vertellen dat hij zijn oren moet wassen.’ Somara kon niet voorkomen dat ze knikte. Egwene haalde diep adem. ‘Somara, mijn zusters mogen niet horen dat ik hier ben.’ Maric keek haar nieuwsgierig aan, tussen zijn blikken op elke bediende die de gang in kwam lopen. Ze moest oppassen. ‘We zijn niet echt bevriend, Somara. Je mag feitelijk zeggen dat we als zusters niet verder van elkaar af kunnen staan.’

‘Het ergste kwade bloed bestaat tussen eerstezusters,’ zei Somara knikkend. ‘Ga naar binnen. Van mij zullen ze je naam niet horen en als Marics tong te veel ratelt, draai ik er een knoop in.’ Maric, die met kop en schouders boven haar uitstak en wel twee keer zo zwaar was, glimlachte zonder haar aan te kijken.

De gewoonte van de Speervrouwen haar zonder aankondiging naar binnen te laten gaan, had haar in het verleden al verlegen ogenblikken bezorgd, maar ditmaal zat Rhand niet in bad. De vertrekken hadden zo te zien de koning toebehoord en de voorkamer was meer een troonzaal in het klein. Klein in vergelijking met de echte troonzaal. De menslange kronkelstralen van de gouden zon, ingelegd in de glimmende stenen vloer, waren de enige ronde vormen in het vertrek. Hoge spiegels in strakke gouden lijsten hingen aan de muren onder brede, rechte vergulde banden, en de brede kroonlijst bestond uit gouden driehoeken die elkaar als schubben overlapten. Zwaar vergulde stoelen, aan weerszijden van de rijzende zon, zorgden met hun hoge rugleuningen voor twee strakke opgaande lijnen. Rhand zat in een andere stoel, die nog zwaarder verguld was, een veel hogere rug had en op een kleine verhoging stond die ook weer met goud was afgezet. Rhand droeg een roodzijden jas met goudborduursel, en in de kromming van zijn arm lag de fraai bewerkte Seanchaanse speer. Hij keek boos. Hij leek een koning, een die een moord ging plegen.

Ze zette haar vuisten in haar zij. ‘Somara zei dat je meteen je oren moest wassen, jongeman.’ Zijn hoofd schoot omhoog. Verrassing en iets van woede waren kort zichtbaar. Grijnzend stapte hij omlaag en gooide de halve lans op de zitting. ‘Bij het Licht, wat heb jij uitgespookt?’ Hij liep naar haar toe, pakte haar bij de schouder en draaide haar om zodat ze in een spiegel kon kijken.

Onwillekeurig kromp ze in elkaar. Ze zag er niet uit. Het stof dat door de doek was gedrongen – modder nu, door al dat zweet – trok strepen over haar wangen en ronde vegen op het voorhoofd, waar ze had getracht het schoon te vegen.

‘Ik zal Somara wat water laten halen,’ zei hij droog. ‘Misschien denkt zij dat het voor mijn oren is.’ Zijn grijns was onverdraaglijk. ‘Dat hoeft niet,’ zei ze hem, zo waardig als ze op kon brengen. Ze wilde zich hier niet wassen. Dat gunde ze hem niet. Ze trok het reeds smerige doekje uit haar beurs en begon gehaast het ergste weg te poetsen. ‘Je ontmoet Coiren en de anderen straks. Ik hoef je niet te waarschuwen dat ze gevaarlijk zijn, hè?’

‘Ik denk dat je dat net hebt gedaan. Ze komen niet allemaal. Ik heb gezegd niet meer dan drie, dus komen ze met drie.’ In de spiegel hield hij zijn hoofd schuin alsof hij luisterde. Hij knikte en zijn stem klonk fluisterzacht. ‘Ja, ik kan er drie aan als ze niet te sterk zijn.’ Opeens merkte hij dat ze keek. ‘Maar als een van hen Moghedien met een pruik op is, of Semirhage, zit ik natuurlijk in de prut.’

‘Rhand, maak er geen grapjes over.’ Het doekje hielp niet veel. Met enorme tegenzin spuugde ze erop; je kon niet keurig op een doekje spugen, ik weet hoe sterk je bent, maar het zijn Aes Sedai. Je kunt je niet gedragen alsof het vrouwen van het platteland zijn. Ook al neem je aan dat Alviarin aan je voeten zal neerknielen met al haar vriendinnen erbij; deze zusters komen van Elaida. Je denkt toch niet dat ze iets anders willen dan jou aan de lijn leggen, hè? Kort en goed komt het hierop neer: je kunt ze beter wegsturen.’

‘En jouw ondergedoken vriendinnen vertrouwen?’ vroeg hij zacht. Veel te zacht.

Aan haar gezicht kon ze niets meer doen. Ze had het aanbod van water moeten aannemen. Nu ze had geweigerd, kon ze er ook niet meer om vragen. ‘Je weet dat je Elaida niet kunt vertrouwen,’ zei ze voorzichtig, terwijl ze hem weer aankeek. Denkend aan wat er de vorige keer was gebeurd, wilde ze het niet eens hebben over de Aes Sedai in Salidar. ‘Dat weet je.’

‘Ik vertrouw geen enkele Aes Sedai. Ze zullen proberen mij te...’ – er klonk een aarzeling in door alsof hij een ander woord wilde kiezen maar ze kon niet bedenken welk – ‘gebruiken en ik zal trachten hen te gebruiken. Een mooie gesloten kring, nietwaar?’ Als ze ooit de mogelijkheid overwoog hem in de buurt te laten komen van de Aes Sedai in Salidar, dan gaven zijn ogen haar nu ongelijk. Ze keken zo hard en koud dat ze inwendig rilde.

Als hij misschien kwaad genoeg werd, als hij genoeg vlammen bij Coiren aanwakkerde zodat het gezantschap met lege handen naar de Toren terugkeerde, alleen... ‘Als jij zoiets mooi vindt, dan neem ik aan dat het zo is. Jij bént de Herrezen Draak. Nou, aangezien je van plan bent ermee door te gaan, kun je het maar beter goed doen. Denk eraan dat het Aes Sedai zijn. Zelfs een koning luistert met eerbied naar een Aes Sedai, ook al is hij het niet met hen eens, maar hij zou na een oproep wel meteen te paard naar Tar Valon gaan. Ook de Hoogheren en zelfs Pedron Nial.’ De dwaas grinnikte weer of liet in ieder geval zijn tanden zien. De rest van zijn gezicht vertelde evenveel als een rotswand. ‘Ik hoop dat je luistert. Ik probeer je te helpen. Laat ze niet blazen als verzopen katten. Ze zullen van de Herrezen Draak even weinig onder de indruk komen als ik, ondanks je mooie jas, de troon of die stomme staf.’ Ze keek kwaad naar de halve speer met de kwast. Licht, ze kreeg kippenvel van dat ding! ‘Ze vallen niet op hun knieën neer als ze je zien en je gaat er niet aan dood als ze dat niet doen. Je gaat er ook niet aan dood als je enige hoffelijkheid toont. Buig die koppige nek van je eens. Het is niet vernederend om gepaste achting te tonen en wat bescheidenheid.’

‘Gepaste achting,’ zei hij nadenkend. Zuchtend schudde hij droevig het hoofd en streek met een hand door zijn haar. ‘Ik neem aan dat ik tegen een Aes Sedai niet op dezelfde manier kan praten als tegen een heer die achter mijn rug om plannetjes smeedt. Een goede raad, Egwene. Ik zal het proberen. Ik zal zo nederig zijn als een muis.’ Ze wilde niet laten merken dat ze haast had en wreef opnieuw haar gezicht af met het doekje om haar stomverbaasde blik te verbergen. Ze wist niet echt zeker of haar ogen uitpuilden, maar ze dacht van wel. Haar hele leven had hij zijn kin hoog gehouden en volgehouden dat links beter was wanneer zij hem erop wees dat het rechts moest zijn! Waarom ging hij juist nu naar haar luisteren?

Was er iets goeds aan de huidige toestand? Het zou hem geen kwaad doen als hij de Aes Sedai enige achting betoonde, zelfs als ze Elaida steunden. Het was het idee van onbeschaamdheid bij een zuster dat haar echt van haar stuk bracht. Daarentegen wilde ze ook dat hij onbeleefd was, zo hoogmoedig als hij nooit eerder was geweest. Het had geen zin alles weer in te trekken. Nu niet, zo dom was hij niet. Slechts doodvermoeiend.

‘Ben je alleen daarvoor gekomen?’ vroeg hij.

Ze kon nog niet vertrekken. Er bestond een kans dat ze alles nog goed kon breien of er tenminste voor kon zorgen dat hij niet zo’n schaapskop was om mee naar Tar Valon te gaan. ‘Weet je dat er een golfvrouwe van het Zeevolk op een schip in de rivier is? Wit Schuim heet het.’ Dat was een even goed onderwerp als wat dan ook. ‘Ze is hier gekomen om met je te praten en ik hoor dat ze ongeduldig wordt.’ Dat laatste had ze van Gawein. Erian had zich naar het schip laten roeien om uit te zoeken wat het Zeevolk zo ver van zee deed. Ze had geen toestemming gekregen aan boord te komen en was teruggekeerd met een stemming die je bij een gewone vrouw laaiend noemde. Egwene had een redelijk vermoeden waarom ze er waren, maar dat ging ze Rhand niet aan de neus hangen. Hij mocht ook weleens iemand ontmoeten zonder de verwachting dat ze neerknielden. ‘De Atha’an Miere zit blijkbaar overal.’ Rhand ging in een van de stoelen zitten. Om de een of andere reden verkneukelde hij zich, maar ze durfde te zweren dat het met het Zeevolk niets te maken had. ‘Berelain zegt dat ik die Harine din Togara Tweewinden dien te ontvangen, maar als ze het karakter heeft dat Berelain beschrijft, mag ze wachten. Er zijn al meer dan genoeg vrouwen boos op me.’ Dat gaf haar bijna een kans, maar niet helemaal. ‘Ik begrijp niet waarom. Je hebt altijd iets innemends over je.’ Onmiddellijk wenste ze dat niet te hebben gezegd. Het versterkte slechts wat ze niet wilde dat hij deed.

Hij leek haar niet te hebben gehoord en fronste. ‘Egwene, ik weet dat je Berelain niet mag, maar ga je niet te ver? Ik bedoel, het lukt je uitstekend een echte Aielse te worden. Ik kan me voorstellen dat je haar nog eens aanbiedt met de speren te dansen. Ze was stil door iets, verontrust, maar wilde niets zeggen.’

Waarschijnlijk had de vrouw een man getroffen die nee tegen haar had gezegd. Dat was al voldoende om Berelains wereld tot in haar grondvesten te laten schudden. ‘Ik heb na de Steen van Tyr nog geen tien woorden tegen haar gezegd en daarvoor niet veel meer. Rhand, denk je niet dat...’

Een van de deuren ging wijd genoeg open voor Somara, die hem meteen weer achter zich sloot. ‘De Aes Sedai zijn er, Car’a’carn.’ Rhands hoofd wendde zich pijlsnel naar de deur, zijn gezicht was van steen. ‘Ze zouden pas...! Dus ze willen me onverhoeds overvallen, niet? Ze zullen moeten leren dat ik hier de regels bepaal.’ Op datzelfde ogenblik kon het Egwene niets schelen of ze hem in zijn ondergoed wilden betrappen. Elke gedachte aan Berelain verdween. Somara maakte een gebaartje dat misschien medeleven uitdrukte. Ook dat kon haar niets schelen. Als zij het vroeg, kon Rhand ervoor zorgen dat de Aes Sedai haar niet meenamen. Ze moest dan wel voortaan vlak bij hem blijven, zodat ze haar niet konden afschermen en ontvoeren zodra ze het waagde haar neus op straat te vertonen. Ze hoefde het maar te vragen en zich onder zijn bescherming te stellen. Vergeleken met een ontvoering in een zak naar de Witte Toren was die keus zo weinig beter dat ze er maagpijn van kreeg. Allereerst zou ze nooit Aes Sedai worden wanneer ze zich achter zijn rug verborg, en verder knarsten haar tanden al bij het idee zich achter iemand te verbergen. Maar ze waren ei; vlak achter de deur en binnen de kortste keren kon ze zo goed als in die zak zitten. Langzaam en diep ademhalen hielp niets om haar gevoelige zenuwen te bedaren. ‘Rhand, is er een andere uitgang? Als die er niet is, verberg ik me in een van de andere kamers. Ze mogen niet weten dat ik hier ben. Rhand? Rhand! Luister je?’

Hij zei iets, maar zeer zeker niet tegen haar. ‘Jij bent er wél,’ fluisterde hij hees. ‘Het is geen toeval meer dat je dat precies nu denkt.’ Hij staarde met een woeste, misschien bevreesde blik in het niets. ‘Bloedvuur, geef antwoord! Ik weet dat je er bent!’

Egwene maakte haar lippen vochtig voor ze zich kon bedwingen. Somara mocht Rhand best aangapen met een diepgevoelde moederlijke zorg – terwijl hij de grap niet eens opving – maar Egwenes maag maakte misselijke rondjes. Hij kon niet plotseling krankzinnig zijn geworden. Dat kon niet. Maar het leek erop dat hij zojuist naar een verborgen stem had geluisterd en misschien ook iets had gezegd. Ze herinnerde zich niet dat ze naar hem toeliep, maar opeens hield ze haar hand tegen zijn voorhoofd. Nynaeve zei altijd dat je eerst moest kijken of iemand koorts had, maar wat voor zin dat op dit ogenblik had... Wist ze maar meer dan dat kleine beetje van Heling, maar ook dat zou hier niet helpen. Niet als hij... ‘Rhand, ben je...? Voel je je wel goed?’

Hij vermande zich en schoof achteruit, weg van haar hand en gluurde haar achterdochtig aan. Meteen daarna richtte hij zich op, greep haar arm en sleurde haar zo snel de kamer door dat ze bijna over haar rok struikelde om hem bij te houden. ‘Blijf daar stilstaan,’ beval hij bruusk, terwijl hij haar naast de verhoging plaatste en achteruitstapte. Terwijl ze stevig en vooral opvallend over haar arm wreef, wilde ze hem achternalopen. Mannen beseften nooit hoe sterk ze waren. Zelfs Gawein wist dat niet, al vond ze dat bij hem niet erg. ‘Wie denk je wel dat je...’

‘Blijf daar!’ Vol afkeer voegde hij eraan toe: ‘Vloekvent, het lijkt wel of het rimpelt als je je beweegt. Ik ga hem aan de vloer bevestigen, maar je kunt nog steeds niet rondspringen. Ik weet niet hoe groot ik het kan maken en dit is niet de tijd om dat uit te zoeken.’ Somara’s mond was opengevallen, hoewel ze hem meteen weer dichtklemde. Aan de vloer bevestigen? Waar had hij het over? Het antwoord overviel haar zo plotseling dat ze vergat naar die vent te vragen. Rhand had saidin om haar heen geweven. Haar ogen gingen wijd open. Ze ademde te snel, maar kon zich niet beheersen. Was het dicht bij haar? Ieder vezeltje verstand zei haar dat de bezoedeling niet uit zijn geweven stroom kon sijpelen. Hij had haar al eerder met saidin aangeraakt, maar dat idee maakte het slechts erger. Als vanzelf trok ze haar schouders bij elkaar en hield haar rok strak om zich heen. ‘Wat...? Wat heb je gedaan?’ Ze was heel trots het zo te kunnen zeggen, wat trillerig misschien, maar in de verste verte geen krijsend gejank.

‘Kijk eens in de spiegel,’ lachte hij. Lachte!

Mopperig gehoorzaamde ze... en haar mond viel wijd open. Daar, in het verzilverde glas zag ze de vergulde stoel op de verhoging, een deel van de rest van de kamer, maar niet haarzelf, ik... ik ben onzichtbaar,’ zuchtte ze. Moiraine had hen eens achter een scherm van saidar verborgen, maar hoe had hij dit geleerd?

‘Veel beter dan je onder mijn bed te verstoppen,’ zei hij tegen een stuk lucht dat zich rechts van haar hoofd bevond. Alsof ze ooit aan zoiets zou denken! ik wil je laten zien hoeveel achting ik kan opbrengen.’ Zijn stem klonk weer ernstig. ‘Bovendien zul je misschien iets opmerken wat ik mis. Misschien ben je zelfs bereid het mij te vertellen.’ Met een blaffende lach sprong hij op de verhoging, pakte de speer op en ging zitten. ‘Stuur ze maar binnen, Somara. Laat het gezantschap van de Witte Toren de Herrezen Draak naderen.’ Zijn verwrongen glimlach maakte Egwene net zo ongerust als de nabijheid van de geweven saidin. Hoe dichtbij was dat bloedspul?

Somara verdween en even later gingen beide deuren wijd open. Een plompe, statige vrouw in een donkerblauw gewaad, dat moest Coiren zijn, kwam als eerste binnen. Eén pas achter haar volgden Nesune, in een eenvoudig bruin wollen gewaad, en een ravenzwarte Aes Sedai in groene zijde, een mooie vrouw met een rond gezicht en een volle veeleisende mond. Egwene zag graag dat een Aes Sedai de kleuren van haar Ajah droeg, en Witten deden het bij elke gelegenheid. Die derde vrouw kon van alles zijn, maar zeker geen Groene, aan de harde blik te zien die ze op Rhand wierp zodra ze een stap in het vertrek had gezet. Kille waardigheid verborg haar minachting amper, verborg het misschien voor iedereen die niet aan Aes Sedai gewend was. Zou het Rhand opvallen? Misschien niet. Hij leek alleen aandacht voor Coiren te hebben, maar van haar gezicht viel niets af te lezen. Nesune nam natuurlijk alles in haar op; haar felle ogen schoten alle kanten uit. Op dat ogenblik was Egwene heel blij met de verhulling die hij voor haar had geweven. Ze wilde haar gezicht afdeppen met het doekje in haar hand, maar verstarde meteen. Hij had gezegd dat hij het aan de vloer had vastgemaakt. Had hij dat gedaan? Licht, voor zover zij wist kon ze hier open en bloot voor hun ogen staan. Al gleed Nesunes blik wel zonder hapering door haar heen. Zweet druppelde van Egwenes gezicht. Het stroomde van haar gezicht. Bloedvuur! Ze zou volmaakt gelukkig zijn geweest met een schuilplekje onder zijn bed! De Aes Sedai werden gevolgd door ruim tien andere vrouwen, eenvoudig gekleed en met een ruw linnen stofmantel over hun rug. De meesten zagen er sterk uit, maar het gewicht van twee niet al te kleine kisten deed hen zwoegen. De glimmende koperbanden toonden de Vlam van Tar Valon. De dienstmeiden zetten de kisten met een hoorbare zucht van opluchting neer, bewogen hevig hun armen of duwden hun vuisten in de rug. De deuren sloegen dicht en Coiren en de andere twee maakten volmaakt tegelijk een knix, al was die niet erg laag. Rhand was zijn stoel al uit voor ze weer recht stonden. De gloed van saidar omringde de Aes Sedai. Van alle drie samen; ze hadden zich gekoppeld. Egwene probeerde zich te herinneren wat ze had gezien en hoe ze het hadden gedaan. Ondanks de gloed zagen ze er uiterlijk kalm en onverstoorbaar uit, terwijl Rhand naar de dienstmeiden beende en gezicht voor gezicht strak bekeek.

Wat was hij aan...? Natuurlijk! Hij wilde zeker weten dat niemand het leeftijdloze gezicht van een Aes Sedai had. Egwene schudde het hoofd en verstarde weer. Hij was een dwaas als hij dat afdoende vond. De meesten zagen er veel te oud uit – niet gewoon oud, maar je kon hun leeftijd schatten – maar er waren er twee zo jong dat ze pas verheven zusters konden zijn. Ze waren geen... Egwene kon de vaardigheid alleen in de drie Aes Sedai voelen, en ze was er dicht genoeg bij – maar hij kon het zeker niet op het oog ontdekken.

Hij tilde de kin van een jonge vrouw op en glimlachte in haar ogen. ‘Wees niet bang,’ zei hij zachtjes. Ze wankelde alsof ze ging flauwvallen. Met een zucht draaide Rhand zich om. Hij keek de Aes Sedai niet aan terwijl hij langs hen liep. ‘U geleidt niet in mijn aanwezigheid,’ zei hij vastberaden. ‘Laat gaan.’ Er gleed een schattende blik over Nesunes gezicht, maar de andere twee keken plechtig toe hoe hij ging zitten. Zijn arm wrijvend – Egwene was erbij geweest toen hij voor het eerst die prikkels herkende – zei hij luider: ik zei dat jullie bij mij niet geleiden. Zelfs geen saidar omhelzen.’

Een heel lang ogenblik gleed voorbij, terwijl Egwene in stilte bad. Wat zou hij doen als ze de Ware Bron bleven vasthouden? Proberen hen af te schermen? Een vrouw af te snijden van saidar wanneer ze het al had omhelsd, was veel moeilijker dan haar van tevoren afschermen. Ze wist niet zeker of hij dat kon met drie vrouwen die bovendien gekoppeld waren. Nog erger, wat zouden zij doen als hij iets wilde proberen? De gloed verdween en ze kon nog net voorkomen dat ze opgelucht zuchtte. Zijn weefsel maakte haar onzichtbaar, maar smoorde duidelijk geen enkel geluid.

‘Veel beter.’ Rhands glimlach was voor alle drie, maar ontbrak volkomen in zijn ogen. ‘Laten we opnieuw beginnen. Dit is het begin. Jullie zijn geëerde gasten en jullie zijn net binnengekomen.’ Ze begrepen het natuurlijk. Hij was niet aan het raden. Coiren verstijfde iets, en de ogen van de ravenzwarte vrouw werden echt wat groter. Nesune knikte slechts in zichzelf en voegde in gedachten iets aan haar aantekeningen toe. Egwene hoopte wanhopig dat hij zou oppassen. Nesune zou niets over het hoofd zien.

Het kostte Coiren zichtbaar moeite, maar ze sterkte zich, streek haar gewaad goed en ging bijna de stola schikken die ze niet droeg, ik heb de eer,’ verkondigde ze op galmende toon, ‘Coiren Saeldain Aes Sedai te zijn, gevolmachtigde van de Witte Toren en speciale gezant van Elaida do Avriny a’Roihan, Waker van de Zegels, de Vlam van Tar Valon, de Amyrlin Zetel. De andere twee stelden zich iets minder uitbundig voor, met hun eretitel van Aes Sedai. De vrouw met de harde ogen bleek Galina Casban te zijn.

‘Ik ben Rhand Altor.’ De eenvoud was een scherpe tegenstelling. Zij hadden de woorden Herrezen Draak niet gebruikt, hij evenmin, maar op de een of andere manier leek de titel toch zwak in het vertrek rondgefluisterd te worden.

Coiren haalde diep adem en bewoog haar hoofd alsof ze dat gefluister hoorde. ‘Wij zijn hier om een goedgunstige uitnodiging aan de Herrezen Draak te overhandigen. De Amyrlin Zetel heeft waargenomen en volledig onderkend dat er tekenen zijn geschied en voorspellingen vervuld, waardoor...’ Binnen korte tijd bereikte de lage, doordringende stem het punt dat Rhand ‘met alle zo terechte eer’ mee behoorde te gaan naar de Witte Toren en dat Elaida bij zijn welwillende instemming niet slechts de bescherming van de Witte Toren aanbood, maar hem ook verzekerde van de volle steun die het gezag en de invloed van die Witte Toren hem konden geven. Er bloeiden nog vele bloemen in Coirens toespraak voor ze besloot met: ‘... en als teken hiervan zendt zij u dit kleine geschenk.’

Ze wendde zich naar de kisten, hief haar hand en aarzelde toen met een uiterst zwak glimlachje. Ze moest tweemaal wenken voor de dienstmeiden het begrepen en de met koper beslagen deksels optilden. Blijkbaar was het plan geweest ze met saidar open te gooien. De kisten zaten vol leren zakken. Op een tweede, nog feller gebaar knoopten de vrouwen de zakken open.

Egwene slikte een zucht weg. Geen wonder dat die vrouwen zo hadden gesteund en gekreund. In de open zakken glommen gouden munten van iedere waarde, fonkelden ringen en glinsterden kettingen en losse edelstenen. Zelfs als er rommel tussen zat, zou het een fortuin zijn.

Achteruitgeleund in de troon keek Rhand naar de kisten met iets dat een glimlach benaderde. De Aes Sedai namen hem op, hun gezichten vormden strakke maskers, maar Egwene dacht iets van voldoening in Coirens ogen te ontdekken en wat meer verachting rond de volle lippen van Galina. Nesune... Nesune was het echte gevaar. Opeens klapten de deksels onaangeraakt hard dicht en de dienstmeiden sprongen opzij en wisten hun gegil niet te onderdrukken. De Aes Sedai verstijfden en Egwene riep even vurig het Licht aan als ze stond te zweten. Ze wilde dat hij hovaardig en een tikje lomp overkwam, maar niet zo erg dat ze met strakke rug zouden besluiten hem ter plekke te stillen.

Opeens bedacht ze dat hij tot dusver weinig ‘nederig als een muis’ was geweest. Hij was het nooit van plan geweest. De man had wat gespeeld met haar! Als ze niet zo bang was geweest dat haar knieën knikten, was ze naar hem toegegaan en had ze hem een draai om zijn oren gegeven.

‘Dat is heel veel goud,’ zei Rhand. Hij leek ontspannen en zijn glimlach vulde zijn hele gezicht, ik kan goud altijd nuttig gebruiken.’ Egwene knipperde met haar ogen. Het klonk bijna hebzuchtig! Coiren beantwoordde hem met een eigen glimlach, en leek nu het toonbeeld van overtuigde voldoening. ‘De Amyrlin Zetel is uiteraard zeer vrijgevig. Bij uw aankomst in de Witte Toren...’

‘Mijn aankomst in de Witte Toren,’ onderbrak Rhand haar alsof hij hardop nadacht. ‘Ja, ik zie met verlangen uit naar de dag dat ik in de Toren sta.’ Hij boog zich naar voren, een elleboog op zijn knie, en de Drakenstaf slingerde wat heen en weer. ‘Dat zal een tijdje duren, begrijpt u. Ik moet eerst nog wat afspraken nakomen, hier, in Andor, elders.’

Coirens mond verstrakte kort. Haar stem bleef echter even gladjes en vol. ‘We vinden het zeker geen enkel bezwaar om enkele dagen te rusten voor we aan onze terugreis naar Tar Valon beginnen. Mag ik u voor die korte tijd voorstellen dat een van ons u terzijde staat, om u raad te geven voor het geval u dat wenst? Wij hebben natuurlijk gehoord van Moiraines ongelukkige verscheiden. Ik kan mezelf niet voordragen, maar Nesune Sedai of Galina Sedai zouden uw verzoek ter wille zijn.’ Rhand nam het tweetal met een frons op en Egwene hield de adem in. Hij leek opnieuw ergens naar te luisteren of te luisteren of hij iets hoorde. Op haar beurt nam Nesune hem even openlijk op als hij haar opnam. Onbewust streken Galina’s vingers langs haar rok. ‘Nee,’ zei hij uiteindelijk en hij schoof weer naar achter met zijn armen op de armleuning, waardoor het zelfs nog meer op een troon leek dan eerst. ‘Het zou onveilig kunnen zijn. Ik zou het onaangenaam vinden als een van u per ongeluk een speer door de ribben krijgt.’ Coiren wilde wat zeggen maar hij overstemde haar. ‘Voor uw eigen veiligheid zou niemand van u mij dichter dan een span moeten benaderen. Het is het beste als u zo ver mogelijk van het Zonnepaleis vandaan blijft, tenzij u toestemming heeft. Ik zal het u laten weten wanneer ik klaar ben om mee te gaan, dat beloof ik.’ Opeens stond hij op. Op de verhoging stak hij zo ver boven de Aes Sedai uit dat die hun hoofd in de nek moesten leggen en aan de drie vrouwen was duidelijk te zien dat ze dit net als het onderhoud niet zo fijn vonden. Drie gezichten als uit rotssteen gehouwen staarden hem aan. ‘Ik zal u nu terug laten keren naar uw verblijf. Hoe sneller ik bepaalde dingen kan afhandelen, hoe eerder ik naar de Toren kan. Ik zal u berichten wanneer ik u weer kan ontvangen.’ Ze waren er niet blij mee zo plotseling te worden weggestuurd, het wegsturen op zich was al onaangenaam – Aes Sedai bepaalden zelf wanneer een ontvangst was afgelopen – maar ze konden slechts kleine kniebuiginkjes maken, waarbij hun ontevredenheid bijna door hun Aes Sedai-kalmte heen brak.

Terwijl ze zich omdraaiden, sprak Rhand weer langs zijn neus weg: ‘Ik vergat het te vragen. Hoe is het met Alviarin?’

‘Ze maakt het goed.’ Galina’s mond viel even open, haar ogen werden groot. Ze leek ervan geschrokken dat ze had geantwoord. Coiren twijfelde of ze deze kans zou aangrijpen iets te zeggen, maar Rhand bleef vol ongeduld wachten en tikte nog net niet met zijn voet op de vloer. Toen ze verdwenen waren, stapte hij omlaag, pakte de lans op en staarde naar de deuren die zich hadden gesloten. Egwene wachtte geen tel en beende naar hem toe. ‘Wat voor spelletje speel jij, Rhand Altor?’ Ze was al halverwege voor ze door een flits van haar beeld in de spiegel besefte dat ze recht door zijn saidinweefsel was gestapt. Gelukkig had ze er niet bij nagedacht. ‘Nou?’

‘Zij is er een van Alviarin,’ zei hij nadenkend. ‘Galina. Zij is een van Alviarins vriendinnetjes, durf ik te wedden.’

Ze plantte zich voor hem neer en snoof. ‘Je zou je geld verliezen en je ook nog met een riek in de voet steken. Galina is van de Rode Ajah, roder ken ik ze niet.’

‘Omdat ze me niet mag?’ Hij keek haar nu aan en ze wenste bijna dat hij dat niet zou doen. ‘Omdat ze bang van me is?’ Hij grijnsde niet, keek niet woest en staarde haar zelfs niet doordringend aan, maar zijn ogen leken dingen te weten die haar onbekend waren. Ze haatte het. Zijn glimlach verscheen zo onverwachts dat die haar verraste. ‘Egwene, verwacht jij dat ik meen een Ajah aan haar gezicht te kunnen herkennen?’

‘Nee, maar...’

‘In ieder geval zullen zelfs de Roden mij misschien nog volgen. Ze kennen de Voorspellingen net zo goed als ieder ander. De onbevlekte toren breekt en buigt de knie voor bet vergeten teken. Geschreven vóór er een Witte Toren was, maar een onbevlekte toren kan toch niets anders zijn? En het vergeten teken? Mijn banier, Egwene, met het oeroude teken der Aes Sedai.’

‘Bloedvuur, Rhand Altor.’ Haar vloek kwam er onhandiger uit dan haar lief was; ze was het niet gewend zulke dingen te zeggen. ‘Het Licht moge je branden! Je zult er toch niet ernstig over denken met hen mee te gaan? Dat kun je niet!’

Hij was vermaakt en toonde zijn tanden. Vermaak! ‘Heb ik niet gedaan wat je wilde? Wat ik moest doen volgens jou én wat je wilde?’ Haar lippen knepen zich verontwaardigd op elkaar. Het was al erg genoeg dat hij het wist, maar dat ze het recht in haar gezicht kreeg geslingerd, was gewoon grof. ‘Rhand, luister alsjeblieft naar me. Elaida...’

‘Nu is de vraag hoe we jou in de tenten terug kunnen krijgen zonder dat ze ontdekken dat jij erbij was. Ik vermoed dat ze ogen-en-oren in het paleis hebben.’

‘Rhand, je moet...’

‘Wat vind je van vervoer in een grote wasmand? Ik kan zorgen dat enkele Speervrouwen je bij de tenten afleveren.’

Ze stak bijna wanhopig haar handen op. Hij wilde haar even graag kwijt als de Aes Sedai daarnet. ‘Mijn eigen voeten zijn goed genoeg, dank je wel.’ Een wasmand, wel ja! ik zou me geen zorgen hoeven te maken als je me zou willen vertellen hoe je zomaar van Caemlin hierheen stapt, wanneer je dat wilt.’ Ze begreep niet waarom deze vraag haar tegen de haren in streek, maar het was wel zo. ik weet dat je het mij niet kunt bijbrengen, maar als je me vertelt hoe, kan ik misschien uitvinden hoe het met saidar werkt.’

Hij maakte geen grapje ten koste van haar, waarop ze eigenlijk rekende, maar pakte met beide handen de punten van haar omslagdoek beet. ‘Het Patroon,’ zei hij. ‘Caemlin.’ Een vinger van zijn linkerhand duwde de wol omhoog. ‘En Cairhien.’ Een vinger van de andere hand maakte een tent, en hij bewoog de twee punten naar elkaar toe. ik buig het Patroon en maak een bres van het ene naar het andere punt. Ik weet niet waar ik doorheen prik, maar er bestaat geen ruimte tussen het ene eind van het gat en het andere.’ Hij liet de doekpunten vallen. ‘Heb je daar wat aan?’

Bijtend op haar lip, keek ze zuur naar haar omslagdoek. Daar had ze helemaal niets aan. Enkel de gedachte aan het openscheuren van het Patroon voor een gat maakte haar misselijk. Ze had gehoopt dat het net zoiets zou zijn als ze had bedacht over Tel’aran’rhiod. Niet dat ze van plan was het ooit te gebruiken, natuurlijk niet, maar ze had nu alle tijd van de wereld en de Wijzen mopperden steeds dat de Aes Sedai vroegen hoe ze er in het vlees konden komen. Ze dacht dat er een manier zou zijn door... gelijkheid te scheppen – gelijkheid leek het enige gepaste woord – een gelijkheid tussen de echte wereld en de weerspiegeling ervan in de Dromenwereld. Dat zou een plek moeten vormen waar het mogelijk was van de ene plaats naar de andere te stappen. Als Rhands manier van reizen daar ook maar iets op had geleken, zou ze bereid zijn het te proberen, maar dit... Saidar deed wat je wilde, zolang je besefte dat het oneindig veel sterker was dan jij en zachtjes geleid moest worden. Als je probeerde het verkeerde te ontwringen dan was je voor je kon gillen, dood, verbrand of opgebrand. ‘Rhand, weet je zeker of het niet zinvol is de dingen hetzelfde te maken... of...’ Ze wist niet hoe ze het moest zeggen, maar hij schudde zijn hoofd al voor ze was uitgesproken.

‘Dat klinkt of je het weefsel van het Patroon verandert. Ik denk dat het mij in stukken zou scheuren, als ik dat zou proberen. Ik heb een gat geboord.’ Zijn vinger maakte een draaiende porrende beweging om het te tonen.

Nou ja, het had geen zin erover door te gaan. Ze schoof haar omslagdoek geërgerd goed. ‘Rhand, wat dat Zeevolk betreft. Ik weet niets meer van hen dan ik heb gelezen,’ – dat wist ze wel, maar ze ging het hem niet vertellen – ‘maar het moet om iets belangrijks gaan dat ze zo ver zijn gevaren om jou te spreken.’

‘Licht,’ mompelde hij verstrooid. ‘Je springt ook rond als een druppel water op een hete ovenplaat. Ik zal ze ontvangen wanneer ik tijd heb.’ Hij wreef kort over zijn voorhoofd en zijn ogen leken niets te zien. Hij knipperde met zijn ogen en zag haar weer. ‘Ben je van plan te blijven tot ze terugkomen?’ Hij wilde haar echt kwijt.

Ze bleef bij de deur staan, maar hij beende al door het vertrek naar achteren, de handen verstrengeld op de rug. Hij praatte in zichzelf, zachtjes, maar ze ving er iets van op. ‘Waar verberg je je, bloedvuur. Ik weet dat je er bent!’

Huiverend liet ze zichzelf uit. Als hij werkelijk reeds krankzinnig werd, kon ze er niets aan veranderen. Het Rad weefde wat het Rad wilde en het web moest aanvaard worden.

Ze besefte dat ze de bedienden die door de gang liepen aankeek en zich afvroeg wie de spionnen van de Aes Sedai waren. Ze dwong zich ermee op te houden. Het Rad weefde wat het Rad wilde. Met een knikje naar Somara rechtte ze haar schouders en probeerde niet heel hard weg te hollen, terwijl ze een weg zocht naar een bediendenpoort.

Er werd weinig gesproken in Arilyns mooiste koets terwijl die hobbelend van het Zonnepaleis wegreed, gevolgd door een wagen waarop de kisten hadden gestaan, maar die nu alleen de dienstmeiden en de koetsier vervoerde. Nesune plaatste de toppen van haar vingers tegen elkaar en tikte bedachtzaam tegen haar lippen. Een zeer boeiende jongeman. Een zeer boeiend onderwerp van studie. Haar voet raakte een verzamelkistje onder haar bankje; ze ging nooit ergens heen zonder enkele goede bewaarkistjes. Men zou toch denken dat de wereld allang goed was beschreven, maar na haar vertrek uit Tar Valon had ze vijftig nieuwe planten kunnen beschrijven, tweemaal zoveel insecten, de huid en botten van een vos, drie verschillende leeuweriken en niet minder dan vijf soorten grondeekhoorns, die volgens haar nergens in de boeken voorkwamen. ‘Ik wist niet dat je bevriend was met Alviarin,’ zei Coiren na een tijdje.

Galina snoof. ‘Je hoeft nog niet bevriend met haar te zijn om te weten dat ze in orde was bij ons vertrek.’ Nesune vroeg zich af of de vrouw wist dat ze pruilde. Misschien stond haar mond gewoon zo, maar je leerde toch te leven met je gezicht. ‘Denk je dat hij het echt wist?’ vervolgde Galina. ‘Dat wij... Het is onmogelijk. Hij moet het geraden hebben.’

Nesunes oren spitsten zich, hoewel ze tegen haar lippen bleef tikken. Dit was duidelijk een poging om van onderwerp te veranderen en bovendien een teken dat Galina zenuwachtig was. Weer bleef het een heel lange tijd stil, omdat niemand over Altor wilde praten en er geen ander onderwerp mogelijk leek te zijn. Waarom wilde Galina niet over Alviarin praten? Die twee waren zeker geen vriendinnen. Het kwam zelden voor dat een Rode een vriendin buiten haar eigen Ajah had. Nesune borg de vraag in een eigen vakje van haar geest op. ‘Als hij het heeft geraden, zou hij veel geld kunnen verdienen bij een beestenspul.’ Coiren was geen dwaas. Ongelooflijk hoogdravend, maar nooit dwaas. ‘Hoe belachelijk het misschien ook lijkt, we moeten aannemen dat hij saidar in een vrouw kan voelen.’

‘Dat kan rampzalig zijn,’ mompelde Galina. ‘Nee, het kan niet. Hij moet het geraden hebben. Iedere geleider zou veronderstellen dat wij saidar zouden omhelzen.’

Het gepruil van de vrouw ergerde Nesune. Deze hele reis ergerde haar. Ze zou meer dan gelukkig zijn geweest als haar gevraagd was om mee te gaan, maar Jesse Bilal had niets gevraagd. Jesse had haar praktisch persoonlijk op een paard getild. Misschien ging het in de andere Ajahs anders, maar van het hoofd van de Bruine Ajah-raad werd dit soort gedrag niet verwacht. Het ergste van alles was echter dat Nesunes reisgenoten zo sterk gericht waren op die jonge Altor dat ze voor al het andere blind leken.

‘Hebben jullie enig idee,’ peinsde ze hardop, ‘wie de zuster was die bij ons onderhoud aanwezig was?’

Misschien was het geen zuster – telkens wanneer zij de koninklijke librije bezocht leken er drie Aielvrouwen op te duiken van wie er twee konden geleiden – maar ze wilde zien hoe zij reageerden. Ze was niet teleurgesteld; of liever, ze was het wel. Coiren ging rechtop zitten, maar Galina staarde voor zich uit. Nesune kon een zucht niet onderdrukken. Ze waren echt blind. Ze hadden maar een paar stappen van een geleidster gestaan en hadden haar niet gevoeld omdat ze haar niet konden zien.

‘Ik weet niet hoe ze verborgen was,’ vervolgde Nesune, ‘maar het zou interessant zijn dat te ontdekken.’ Het moest zijn werk zijn, want een saidarweefsel zouden ze hebben gevoeld. De anderen vroegen niet of ze het zeker wist; Nesune wist altijd wanneer er geraden werd. ‘Een bevestiging dat Moiraine nog leeft.’ Galina schoof met een grimmige glimlach naar achter, ik stel voor dat we Beldeine dat uit laten zoeken. Dan pakken we Moiraine op en stoppen haar zolang in de kelder. Daarmee is ze uit de buurt van Rhand Altor en kunnen we haar samen met hem naar Tar Valon brengen. Ik betwijfel of hij het zal merken, zolang we hem genoeg goud onder de neus houden.’ Coiren schudde heftig het hoofd. ‘We hebben niet meer gegevens dan we reeds hadden, er is niets wat op Moiraine wijst. Het kan die geheimzinnige Groene zuster zijn. Ik ben het ermee eens dat we moeten uitzoeken wie ze is, maar al het andere dienen we zorgvuldig te overwegen. Ik ga niet alles wat zo zorgvuldig is uitgedacht, in de waagschaal zetten. We dienen te beseffen dat Altor met deze zuster, wie ze ook is, verbonden is en dat zijn verzoek om meer tijd slechts zijn beleid is. Gelukkig hebben we de tijd.’ Galina knikte, zij het met enige aarzeling. Ze zou nog eerder trouwen en boerin worden dan hun plannen in gevaar brengen.

Nesune stond zichzelf toe te zuchten. Behalve gewichtigdoenerij was het uitspreken van iets dat overduidelijk was, Coirens enige echte fout. Ze had best een goed verstand wanneer ze het gebruikte. En ze hadden inderdaad tijd. Haar voet raakte weer een van haar verzamelkistjes. Hoe alles verder ook verliep, de studie die ze over Rhand Altor ging schrijven, zou een hoogtepunt in haar leven worden.

28

Brieven

Lews Therin was er – dat wist Rhand zeker – maar nog geen fluistering die niet van hemzelf was, klonk in zijn hoofd. De rest van die dag probeerde hij aan andere zaken te denken, hoe nutteloos ook. Berelain stond op het punt uit haar vel te springen nadat hij voor de zoveelste keer bij haar binnengevallen was met een vraag die ze zonder hem volmaakt kon oplossen. Hij wist het niet zeker, maar ze leek hem te willen ontwijken. Zelfs Rhuarc keek wat opgejaagd toen Rhand hem voor de tiende keer naar de Shaido’s vroeg. Die hadden zich niet verplaatst, en voor zover Rhuarc het kon bekijken, konden ze kiezen tussen hen in Therins Dolk te laten zitten of hen uit te graven. Herid Fel zwierf ergens rond, wat hij vaak deed, zoals Idrien hem al snel duidelijk maakte, en was dan onvindbaar. Wanneer Fel in gedachten verzonk, verdwaalde hij zelfs in de stad. Rhand schreeuwde haar toe. Fel was niet haar verantwoordelijkheid en niet haar fout, maar ze zag spierwit en beefde toen Rhand haar achterliet. Zijn boze bui zond rimpelingen rond als een enorm onweer dat aan de einder opdoemt. Hij kafferde Meilan en Maringil uit tot ze stonden te trillen in hun laarzen en hem met gezichten als slap deeg verlieten. Colavaere sabelde hij neer tot een wilde huilbui en zelfs Anaiyella stuurde hij met de rok tot de knieën opgetrokken hollend weg. Toen Amys en Sorilea kwamen vragen wat hij de Aes Sedai had gezegd, schreeuwde hij trouwens ook. Aan de blik op Sorilea’s gezicht te zien toen ze wegschreden, vermoedde hij dat ze misschien voor het eerst in haar leven was uitgescholden. Het kwam doordat hij wist, echt wist, dat Lews Therin in hem zat en meer dan een stem was, een man die zich in zijn hoofd verborg. Hij was bijna bang in slaap te vallen toen de avond viel, bang dat Lews Therin hem in zijn slaap zou overmeesteren, en nadat zijn ogen eindelijk waren dichtgevallen, lag hij door zijn verwarde dromen te woelen en te mompelen. Het eerste straaltje licht door de ramen wekte hem in verwarde lakens die nat van het zweet waren. Hij had korrelige ogen, een mond die smaakte naar een zes dagen dood paard en pijnlijke benen. Elke droom die hij zich herinnerde, ging over vluchten voor iets dat hij niet kon zien. Hij duwde zich uit zijn grote hemelbed en waste zich bij de vergulde wastafel. Nu de hemel buiten net grijs werd, was de gai’shain nog niet met vers water verschenen, maar dat van de vorige avond was net zo goed.

Hij was bijna klaar met scheren toen hij opeens het scheermes stilhield tegen zijn wang en zichzelf aankeek in de spiegel. Vluchten. Hij was er zeker van dat hij voor een Verzaker op de vlucht was gegaan, of voor de Duistere, of voor Tarmon Gai’don of misschien wel voor Lews Therin Telamon. Rhand Altor, zo verschrikkelijk vol van zichzelf; een Herrezen Draak kon toch alleen maar dromen over vluchten voor de Duistere? Ondanks zijn verweer dat hij Rhand Altor was, vergat hij blijkbaar even gemakkelijk als ieder ander. Rhand Altor was weggevlucht voor Elayne, voor zijn vrees dat hij van Elayne hield, net zoals hij gevlucht was voor zijn vrees dat hij Aviendha liefhad. De spiegel kletterde in honderden scherven in de porseleinen wasbak. De stukken die in de lijst bleven hangen, kaatsten vele malen zijn gezicht terug.

Hij liet saidin los, schrapte zorgvuldig het laatste schuim weg en knipte bewust het scheermes dicht. Geen vluchten meer. Hij zou doen wat hij te doen had, maar hij ging niet meer vluchten. Twee Speervrouwen wachtten hem in de gang op toen hij verscheen. Harilin, een magere roodharige van ongeveer zijn leeftijd, verdween op een holletje naar de anderen bij zijn verschijnen. Chiarid, een blij kijkende blondharige die oud genoeg was om zijn moeder te zijn, bleef bij hem in de gangen. Er waren slechts enkele bedienden bezig, die verbaasd waren dat hij zo vroeg op was. Gewoonlijk maakte Chiarid graag grapjes over hem wanneer ze alleen waren. Sommige begreep hij zelfs. Ze zag hem als een jongere broer die nodig ingetoomd moest worden voor hij van trots naast zijn laarzen ging lopen. Vanmorgen voelde ze echter aan wat voor bui hij had en zei niets. Ze wierp een blik van walging op zijn zwaard, maar daar bleef het bij. Nandera en de andere Speervrouwen haalden hem in, voor hij halverwege de reiskamer was, en voelden zijn stemming even snel aan, net als de Mayeners en Zwartogen die de vierkante bewerkte deur bewaakten. Rhand meende Cairhien te kunnen verlaten zonder iemand iets te zeggen, tot een vrouwdienares in het rood en blauw van Berelain kwam aansnellen en een diepe knix maakte, net toen hij de poort had geopend.

‘De Eerste zendt u dit,’ hijgde de jonge vrouw, en ze hield hem een brief voor met een groot groen zegel. Blijkbaar had ze de hele weg gehold om op tijd te komen. ‘Hij komt van het Zeevolk, mijn heer Draak.’ Rhand propte de brief in zijn jaszak en stapte de poort door, de vraag van de vrouw negerend of er nog een antwoord zou komen. Stilte schikte hem vanmorgen beter. Hij liet zijn duim langs het snijwerk van de Drakenstaf glijden. Hij zou sterk en hard zijn en iedere vorm van zelfmedelijden achter zich laten.

De donkere grote zaal in Caemlin bracht de aanwezigheid van Alanna terug in zijn hoofd. Het was hier nog nacht, maar zij was wakker; hij wist dat even zeker als dat ze aan het huilen was en haar tranen droogde, nadat hij na de laatste Speervrouw de poort gesloten had. Een kleine bol van een rafelig onbegrijpelijk gevoel zat nog ergens achter in zijn hoofd, maar hij was ervan overtuigd dat ze wist dat hij terug was. Ongetwijfeld hadden zij en haar binding een aandeel gehad in zijn vlucht, maar hij aanvaardde nu de band, ook al haatte hij hem. Hij moest bijna grimmig grijnzen; hij kon maar beter aanvaarden wat hij niet kon veranderen. Ze had een draad aan hem gebonden – niet meer dan een draadje. Licht, laat het niet meer zijn. Het zou geen moeilijkheden mogen geven, tenzij ze zo dichtbij kon komen dat hij aan de riem kon worden gelegd. Hij had graag Thom Merrilin gesproken. Die wist waarschijnlijk alles over zwaardhanden en bindingen. Hij wist verrassend veel dingen. Nou ja, als hij Elayne vond, vond hij Thom ook. Meer kon er nu niet van gezegd worden.

Saidin maakte een bol van Licht, Vuur en Lucht om de troonzaal te verlichten. De oude koninginnen, verborgen in de duisternis ver boven zijn hoofd, vielen hem nu niet zwaar. Het waren maar afbeeldingen in gebrandschilderd glas.

Hetzelfde kon niet van Aviendha worden gezegd. Voor de deur van zijn kamers stuurde Nandera de Speervrouwen behalve Jalani weg. De twee vrouwen gingen met hem mee naar binnen om de kamers te onderzoeken, terwijl hij met de Kracht de lampen ontstak. De Drakenstaf gooide hij op een klein met ivoor ingelegd tafeltje dat aanzienlijk minder verguldsel vertoonde dan dat in het Zonnepaleis. Alle meubels waren zo, met minder opsmuk en meer houtsnijwerk, gewoonlijk van leeuwen of rozen. Een groot, rood tapijt op de vloer had rozen in gouddraad.

Zonder saidin in hem betwijfelde hij of hij de zachte passen van de vrouwen had gehoord, maar nog voor ze de voorkamer hadden nagekeken, kwam Aviendha uit de stille, donkere slaapkamer sluipen, met wilde haren en haar riemmes in de hand. Ze was spiernaakt. Toen ze hem zag, werd ze zo stijf als een plank en beende terug de slaapkamer in, nog net niet hollend. Een klein lichtje verscheen achter de deuropening, er was een lamp aangestoken. Nandera lachte zachtjes en wisselde blikken van vermaak uit met Jalani.

‘Ik zal de Aiel nooit begrijpen,’ mompelde Rhand en hij duwde de Bron weg. Het kwam niet zozeer doordat de Speervrouwen de toestand grappig vonden, want het begrijpen van hun humor had hij allang opgegeven. Het kwam door Aviendha. Zij vond het wel leuk zich voor het slapen gaan bij hem uit te kleden, maar wanneer hij slechts een glimp van haar enkel zag als ze dat niet wilde, veranderde ze in een geschroeide kat. En gaf hem bovendien nog de schuld. Nandera giechelde. ‘Het zijn vrouwen die je niet begrijpt, niet de Aiel. Geen man heeft ooit een vrouw begrepen.’

‘Mannen zijn daarentegen heel eenvoudig,’ bracht Jalani naar voren. Hij staarde naar de Speervrouw die nog het mollige van een kind vertoonde, en ze kreeg een kleur. Nandera stond op het punt in lachen uit te barsten.

De dood, fluisterde Lews Therin.

Rhand vergat al het andere. De dood? Wat bedoel je?

De dood komt.

Wat voor soort dood? wilde Rhand weten. Waar heb je het over? Wie ben jij? Waar ben ik?

Het voelde of een sterke vuist zijn hals dichtkneep. Rhand was er zo zeker van geweest maar... Dit was de eerste keer dat Lews Therin iets tegen hem zei, iets begrijpelijks en rechtstreeks. Ik ben Rhand Altor. Je zit in mijn hoofd.

In...? Nee, ik ben mezelf! Ik ben Lews Therin Telamon! Ik ben iiiiiik! De schreeuw vervaagde in de verte.

Kom terug, riep Rhand. Wat voor dood? Geef antwoord, bloedvuur! Stilte. Hij voelde zich verontrust. Weten was één ding, maar een dode man die in zijn hoofd over de dood sprak, bezorgde hem een smerig gevoel, als het kleinste veegje van de bezoedeling van saidin. Iets raakte zijn arm aan en hij had bijna de Bron weer vast voor hij besefte dat het Aviendha was. Ze moest haar kleren hebben aangerukt, maar had zo te zien ruimschoots de tijd gehad om elk haartje op de voor haar juiste plek te kammen. De mensen zeiden dat Aiel geen gevoel toonden, maar dat kwam alleen doordat ze zich beheerster gedroegen dan de meeste mensen, meer teruggetrokken bleven. Hun gezichten spraken heel duidelijk als je wist waarnaar je moest kijken. Aviendha werd heen en weer geslingerd tussen bezorgdheid en haar wens boos te zijn. ‘Alles in orde met je?’ vroeg ze.

‘Ik stond te denken,’ zei hij. Dat was ook waar. Geef antwoord, Lews Therin! Kom terug en geef antwoord! Waar was de gedachte van die ochtend gebleven dat stilte hem best beviel?

Jammer genoeg vatte Aviendha het letterlijk op en als ze zich nergens zorgen over hoefde te maken... Ze plantte haar vuisten in de zij. Dat begreep hij wel van vrouwen, uit de Woestenij, Emondsveld of van waar dan ook. Vuisten in de zij betekende moeilijkheden. Hij had geen moeite hoeven te doen de lampen aan te steken. Haar ogen vlamden zo fel dat ze de kamer konden verlichten. ‘Je bent wéér zonder mij weggegaan. Ik heb de Wijzen beloofd in je buurt te blijven tot ik weg moest, maar jij maakt mijn belofte nietswaardig. Je bent me hiervoor toh schuldig, Rhand Altor. Nandera, van nu af moet mij gezegd worden waar hij heen gaat en wanneer. Hij gaat zonder mij nergens heen als ik hem dien te vergezellen.’

Nandera aarzelde even voor ze knikte. ‘Het zal zijn zoals je verlangt, Aviendha.’

Rhand maakte zich groot voor beide vrouwen. ‘Ho, wacht eens even! Niemand wordt verteld waar ik heen ga of wanneer ik vertrek, tenzij ik het zeg.’

‘Ik heb het beloofd, Rhand Altor,’ zei Nandera vlak. Ze keek hem recht in de ogen en er lag niets van inbinden in. ik ook,’ zei Jalani even vlak.

Rhand deed zijn mond open en weer dicht. Vervloekte ji’e’toh. Het had uiteraard geen enkele zin te zeggen dat hij de Car’a’carn was. Aviendha keek zelfs een tikkeltje verbaasd omdat hij zich nog verzette. Blijkbaar was het voor haar een besluit waar je niet op terugkwam. Hij trok verontrust zijn schouders op, hoewel dat niet door Aviendha kwam. Het smerige gevoel hing er nog steeds en werd sterker. Misschien was Lews Therin terug. Zwijgend riep Rhand hem aan, maar er kwam geen antwoord.

Na een te verwaarlozen klopje op de deur kwam huisvrouwe Harfor binnen, die haar gebruikelijke diepe knix maakte. Uiteraard viel bij haar niets van het vroege tijdstip te zien. Reene Harfor kon je op elk ogenblik van de dag door een ringetje halen. ‘Er zijn mensen in de stad aangekomen, mijn heer Draak, en heer Bashere meende dat u zo snel mogelijk op de hoogte gesteld diende te worden. Vrouwe Aemlyn en heer Culhan zijn gisteren rond het middaguur hier gekomen. Zij verblijven bij heer Pelivar. Vrouwe Arathelle kwam wat later, met een groot gevolg. Heer Barel, heer Macharan, vrouwe Sergase en vrouwe Negara kwamen ’s avonds afzonderlijk aan, met slechts enkele soldaten. Geen heeft zijn groet aan het paleis afgegeven.’ Ze deelde het laatste op dezelfde toon mee, en er klonk niets van haar mening in door. ‘Dat is goed nieuws,’ zei hij tegen haar, en dat was het ook, of ze nu wel of niet hun opwachting bij het paleis wilden maken. Aemlyn en haar man Culhan waren bijna even machtig als Pelivar; Arathelle was machtiger dan ieder ander met uitzondering van Dyelin en Luan. De anderen waren van lagere Huizen en alleen Barel bezette de hoge zetel van zijn Huis, maar de adel die zich tegen ‘Gaebril’ had verzet, kwam weer nader. Dat was goed nieuws, mits hij bijtijds Elayne vond voor ze zouden proberen Caemlin van hem af te nemen. Huisvrouwe Harfor nam hem kort op en hield hem toen een blauw verzegelde brief voor. ‘Dit werd gisteravond laat bezorgd, mijn heer Draak. Door een staljongen, een smerige staljongen. De golfvrouwe van het Zeevolk was niet al te gelukkig met uw afwezigheid toen zij voor haar ontvangst verscheen.’ Ditmaal klonk er hoorbaar afkeuring in haar stem door, al was niet duidelijk of dat de golfvrouwe betrof, Rhands afwezigheid bij een ontvangst of de manier waarop de brief was bezorgd.

Hij zuchtte. Hij was helemaal vergeten dat het Zeevolk hier in Caemlin was. Dat herinnerde hem aan de brief die hem in Cairhien was gegeven en hij haalde hem te voorschijn. Zowel de groene als de blauwe lak toonde dezelfde afdruk, hoewel hij niet goed zag wat die voorstelde. Twee dingen als platte schalen met een dikke versierde lijn die van de ene door de andere liep. Elke brief was gericht aan de Coramoor, wie of wat dat ook was. Hijzelf, nam hij aan. Misschien was dat de naam die het Zeevolk aan de Herrezen Draak gaf. Het blauwe zegel verbrak hij het eerst. Er was geen aanhef, en het leek zeker op geen enkele andere brief die Rhand als Herrezen Draak ooit had ontvangen.

Zo het Licht wenst, zult u mogelijk uiteindelijk in Caemlin terugkeren. Aangezien ik ver heb gereisd om u te spreken, kan ik mogelijk tijd vrijmaken, wanneer u dat kunt. Zaida din Parede Zwartvleugel van de Catelarclan, golfvrouwe

Blijkbaar had huisvrouwe Harfor gelijk; de golfvrouwe was niet blij gestemd. De brief met het groene zegel bevatte weinig beters.

Indien het het Licht behaagt, zal ik u ontvangen op het dek van Wit Schuim zodra het u schikt. Harine din Togara Tweewinden van de Shodeinclan, golfvrouwe

‘Bevatten ze slecht nieuws?’ vroeg Aviendha.

‘Ik weet het niet.’ Hij bekeek fronsend de brieven en was zich er amper van bewust dat vrouwe Harfor een vrouw binnenliet in het rood en wit, en zacht wat besprak. Deze twee Zeevolk-vrouwen leken hem geen aangenaam gezelschap. Hij had iedere vertaling van de Voorspellingen van de Draak gelezen die hij kon vinden, en hoewel de helderste vaak nog duister was, herinnerde hij zich niets over de Atha’an Miere. Misschien zouden ze op hun zeeschepen en verre eilanden het enige volk zijn dat niet door hem of Tarmon Gai’don werd beroerd. Hij moest die Zaida zijn verontschuldigingen aanbieden, maar misschien kon hij haar met Bashere afschepen. Die had in ieder geval voldoende titels om ieders ijdelheid te strelen. ‘Ik denk van niet.’ Het dienstmeisje zonk op haar knieën voor hem neer, het hoofd met de witte haren omlaag en de handen uitgestrekt met een derde brief, deze op dik perkament. Haar houding deed hem met zijn ogen knipperen; zelfs in Tyr had hij een bediende nooit zo kruiperig zien doen, laat staan in Andor. Huisvrouwe Harfor schudde misnoegd het hoofd. De geknielde vrouw zei iets, nog steeds met haar gezicht omlaag. ‘Dit is gekomen voor mijn heer Draak.’

‘Sulin?’ De adem stokte in zijn keel. ‘Wat doe je? Waarom draag je die jurk?!’

Sulin keek naar hem op; ze zag er volmaakt gruwelijk uit, een wolf die heel hard trachtte te doen alsof hij een hinde was. ‘Dit is vereist voor vrouwen die voor geld dienen en gehoorzamen.’ Ze bewoog de brief in haar opgeheven handen. ‘Mij werd opgedragen te zeggen dat dit zojuist voor mijn heer Draak is gekomen en afgegeven door een... een ruiter die vertrok zodra dit was overhandigd.’ De huisvrouwe klakte vol ergernis met haar tong.

‘Ik wil een eerlijk antwoord,’ zei hij, het verzegelde perkament uit haar handen grissend. Ze sprong overeind zodra haar handen leeg waren. ‘Kom terug, Sulin. Sulin, ik wil antwoord.’ Maar ze rende even pijlsnel weg als ze in de cadin’sor zou doen, recht naar de deur en naar buiten.

Om de een of andere reden keek vrouwe Harfor woest naar Nandera. ik heb je gezegd dat dit niet zou gaan. En ik heb jullie allebei verteld dat zolang zij het livrei van het paleis draagt, ik erop reken dat ze het paleis tot eer strekt, of het nu een Aielse is of de koningin van... van Saldea.’ Ze maakte een knix, groette Rhand haastig met een ‘mijn heer Draak’ en beende naar buiten, in zichzelf pratend over die gekke Aiel.

Hij was bereid ermee in te stemmen. Hij keek van Nandera, naar Aviendha en Jalani. Geen van hen leek het minst verbaasd. Geen van hen leek iets ongewoons te hebben opgemerkt. ‘Willen jullie me bij het Licht vertellen wat hier aan de hand is? Dat was Sulin!’

‘Eerst zijn Sulin en ik naar de keukens gegaan,’ zei Nandera. ‘Ze dacht dat het boenen van pannen en zo gepast zou zijn. Daar zei een man echter dat hij reeds alle keukenmeiden had die hij nodig vond. Hij dacht blijkbaar dat Sulin met de anderen zou vechten. Hij was niet zo groot,’ ze wees tot net onder Rhands kin, ‘maar wel even breed en ik denk dat hij zou hebben aangeboden de speren te laten dansen als we niet weg waren gegaan. Daarna gingen we naar de vrouw Reene Harfor, aangezien zij hier de dakvrouwe lijkt te zijn.’ Er gleed een lichte grimas over haar gezicht; een vrouw zou dakvrouwe zijn of niet – in het denken van de Aiel was geen plaats voor huisvrouwen. ‘Ze begreep het niet, maar ten slotte stemde ze ermee in. Ik dacht bijna dat Sulin van gedachten zou veranderen, toen ze besefte dat Reene Harfor haar een rok aan wilde trekken maar natuurlijk deed ze dat niet. Sulin is moediger dan ik. Ik zou nog liever gai’shain worden gemaakt door een jonge Seia Doon.’

‘Ik zou nog liever elke dag een jaar lang een pak rammel krijgen,’ zei Jalani stoutmoedig, ‘van de eerstebroeder van mijn ergste vijand, vlak voor mijn moeders ogen.’

Nandera’s ogen knepen zich afkeurend samen en haar vingers bewogen, maar ze gebruikte geen handtaal en zei opzettelijk: ‘Je pocht als een Shaido, meisje.’ Als Jalani ouder was geweest, zouden deze drie opzettelijke beledigingen moeilijkheden hebben veroorzaakt, maar nu kneep ze haar ogen stijf dicht om uit het zicht te zijn van de mensen die haar beschaamd hadden gezien.

Rhand streek met zijn vingers door het haar. ‘Reene begreep het niet? Ik begrijp het niet, Nandera. Waarom doet ze dit? Heeft zij de speer opgegeven? Als ze met een Andoraan is getrouwd,’ – er waren wel vreemdere dingen vlak bij hem gebeurd – ‘zal ik haar genoeg goud voor een boerderij of wat dan ook geven. Ze hoeft geen dienstmeid te zijn.’ Jalani’s ogen sperden zich wijd open, en de drie vrouwen keken hem aan alsof hij gek was geworden.

‘Sulin komt haar toh na, Rhand Altor,’ zei Aviendha ferm. Ze stond kaarsrecht en keek hem strak aan, een goede nabootsing van Amys. Al werd het met de dag steeds minder nabootsing en steeds meer haarzelf. ‘Het is niet jouw zorg.’

Jalani knikte instemmend, heel vastbesloten. Nandera stond gewoon een speerpunt aandachtig te bekijken.

‘Sulin is wel mijn zorg,’ zei hij. ‘Als er iets met haar gebeurt...’ Opeens herinnerde hij zich het gesprekje dat hij had opgevangen vlak voor hun tocht naar Shadar Logoth. Nandera had Sulin ervan beschuldigd dat zij de gai’shain als Far Dareis Mai had aangesproken en Sulin had het toegegeven en gezegd dat ze het later zouden afhandelen. Hij had Sulin na hun terugkomst uit Tweewater niet meer gezien, maar hij had aangenomen dat ze boos op hem was en aan anderen de taak had overgelaten. Hij had beter moeten weten. Als je lang met Aiel omging, zou je iets van ji’e’toh leren. Speervrouwen waren er gevoeliger voor dan ieder ander, behalve misschien Steenhonden en Zwartogen. Bovendien had hij nog te maken met Aviendha en haar pogingen hem in een Aiel te veranderen.

In wezen was dit alles eenvoudig, even eenvoudig als alle andere ji’e’toh-toestanden. Als hij niet zo met zichzelf bezig was geweest, zou hij het vanaf het begin hebben geweten. Je kon zelfs een dakvrouwe, elke dag dat ze het gai’shain-wit droeg, eraan herinneren wie zij was – diep beschamend, maar het mocht en werd soms zelfs aangemoedigd – maar voor negen van de dertien krijgsgenootschappen was zoiets een grote schande, behalve in vier of vijf omstandigheden die hij zich niet herinnerde. Far Dareis Mai was zeer zeker een van die negen. Er bestonden een paar manieren om jegens een gai’shain toh te verkrijgen en dit was er een van. Dit soort toh leverde wel de zwaarste verplichtingen op. Blijkbaar had Sulin ervoor gekozen haar toh te voldoen met een in Aielogen nog grotere schande dan zij had veroorzaakt. Het was haar toh, haar keus er op die manier aan tegemoet te komen, en zijzelf bepaalde hoe lang ze met dit verachtelijke werk door zou gaan. Wie kende de waarde van haar eer of de grootte van haar plicht beter dan zijzelf? Niettemin had ze het alleen gedaan omdat hij haar niet genoeg tijd had gegeven. ‘Het is mijn schuld,’ zei hij. Dat was het verkeerde om te zeggen. Jalani keek hem geschrokken aan. Aviendha werd rood van verlegenheid. Ze wreef hem voortdurend onder de neus dat verontschuldigingen onder ji’e’toh niet golden. Als de redding van een kind je een verplichting aan je bloedvijand opleverde, betaalde je zonder twisten de prijs.

Als je aardig was, kon je Nandera’s blik op Aviendha minachtend noemen. ‘Je moet eens ophouden met je gedroom over zijn wenkbrauwen, dan kun je hem betere dingen leren.’ Aviendha’s gezicht werd rood van verontwaardiging maar Nandera sprak met flitsende gebaren Jalani toe, waardoor die lachend haar hoofd in de nek wierp. Hierdoor kleurden Aviendha’s wangen van pure verlegenheid nog feller rood. Rhand verwachtte half en half haar aanbod de speren te laten dansen. Hoewel... dat nu ook weer niet. Aviendha had hem geleerd dat de Wijzen en hun leerlingen dat soort dingen niet deden, maar het zou hem niet verbazen als ze Nandera uit ging schelden.

Om dat te voorkomen zei hij snel: ‘Als ik de oorzaak ben van wat Sulin deed wat ze heeft gedaan, heb ik dan geen toh jegens haar?’ Blijkbaar was het mogelijk een nog grotere dwaas van zichzelf te maken dan hij al had gedaan. Op de een of andere manier werd Aviendha’s gezicht nog roder en kreeg Jalani ontzettend veel belangstelling voor het tapijt onder haar. Zelfs Nandera keek wat boos vanwege zijn onwetendheid. Iemand kon gezegd worden dat toh bestond, al was dat beledigend, of kon eraan herinnerd worden, maar ernaar vragen betekende dat je het niet wist. Nou ja, hij wist dat hij het had. Hij kon beginnen met Sulin het bevel te geven dat belachelijke baantje als bediende op te geven, ervoor zorgen dat ze haar cadin’sor weer aantrok... En haar belemmeren haar toh na te komen. Alles wat hij deed om haar last te verlichten, zou haar eer schenden. Haar toh, haar keuze. Er zat iets in, maar hij kon niet zien wat. Misschien kon hij het Aviendha vragen. Later, wanneer ze niet stierf van dodelijke schaamte. De gezichten van de drie vrouwen maakten hem duidelijk dat hij haar op dit ogenblik al verlegen genoeg had gemaakt. Licht, wat een rotzooi.

Hij vroeg zich af hoe hij een uitweg kon vinden en besefte dat hij nog steeds Sulins brief in zijn hand had. Hij stak hem weg in een zak en gespte zijn zwaardriem los, die hij boven op de Drakenstaf legde, waarna hij het perkament weer pakte. Wie zou hem een bericht sturen met een ruiter die zelfs niet even voor een ontbijt afstapte? Aan de buitenkant stond niets, geen naam. Alleen de verdwenen bode kon hebben gezegd aan wie de brief was gericht. Wederom herkende hij niets aan het zegel. Het was een of andere bloem die in purperlak was gedrukt, maar het perkament zelf was dik, heel kostbaar. De inhoud, in een fijne kantachtige letter stemde hem glimlachend tot nadenken.

Neef,

De tijden zijn netelig, maar ik voelde de drang je te schrijven om je te verzekeren van mijn welwillendheid en mijn hoop op de jouwe uit te drukken. Vrees nooit; ik ken en erken je, maar we kennen degenen die geen glimlach overhebben voor mensen die jou benaderen, tenzij diezelfden erbij betrokken zijn. Ik vraag niets behalve de veiligheid van mijn vertrouwelijkheden in de vurige vlammen van je hart. Alliandre Maritha

‘Waarom grijns je?’ vroeg Aviendha, nieuwsgierig naar de brief turend. Nog steeds was wat boosheid voor wat hij haar had aangedaan merkbaar rond haar mond.

‘Het is gewoon prettig om van iemand op haar manier iets eenvoudigs te vernemen,’ vertelde hij. Het Spel der Huizen was eenvoudig vergeleken met ji’e’toh. De naam eronder gaf voor hem duidelijk genoeg aan wie de afzender was, maar als het perkament in de verkeerde handen viel, zou het gezien worden als een briefje aan een vriend, of mogelijk als een hartelijk antwoord op een verzoek. Alliandre Maritha Kigarin, Gezegende van het Licht, Koningin van Geldan, zou zeker nooit zo’n intieme brief aan iemand die ze niet kende, laat staan aan de Herrezen Draak, ondertekenen. Blijkbaar was ze bezorgd over de Witmantels in Amadicia en over Masema de Profeet. Hij zou iets aan Masema moeten doen. Alliandre was heel voorzichtig en had het papier slechts het noodzakelijkste toevertrouwd. Ze herinnerde hem er tevens aan de brief te verbranden: ‘In de vurige vlammen van je hart.’ Het was echter wel de eerste keer dat een vorstin hem benaderde zonder dat zijn zwaard op de nek van haar land lag. Nu diende hij alleen Elayne nog te vinden en Andor aan haar te overhandigen voor hier een nieuw slagveld ontstond.

De deur ging zachtjes open en hij keek op, maar hij zag niets en keek weer naar de brief. Hij vroeg zich af of hij er alles uit had gehaald wat erin zat. Lezend wreef hij over zijn neus. Lews Therin en zijn gepraat over de dood. Rhand kon het gevoel van smerigheid maar niet kwijtraken.

‘Jalani en ik gaan buiten op wacht staan,’ zei Nandera. Hij knikte verstrooid en staarde naar de brief. Thom zou waarschijnlijk bij een eerste blik al zes dingen tussen de regels door lezen die hij over het hoofd zag.

Aviendha legde een hand op zijn arm, maar trok die weer terug. ‘Rhand Altor, ik moet ernstig met je praten.’

Opeens viel alles in zijn hoofd op zijn plaats. De deur was opengegaan. Hij rook vuil, voelde het niet alleen, maar het was eigenlijk geen geur. Hij liet de brief vallen, stootte Aviendha zo hard opzij dat ze met een kreet van schrik viel, een eind van hem vandaan, buiten gevaar. Alles leek trager te verlopen. Hij greep saidin aan terwijl hij rondtolde.

Nandera en Jalani draaiden zich om, nieuwsgierig naar de reden van Aviendha’s schreeuw. Rhand moest heel goed kijken om de lange man in de grijze jas te zien. De beide Speervrouwen zagen hem niet terwijl hij vlak langs hen heen gleed met zijn donkere, levenloze ogen strak op Rhand gericht. Zelfs nu hij hem scherp bekeek, merkte hij dat zijn blik langs de grijzel wilde glijden. Het was een van de moordenaars van de Duistere. Terwijl de brief de grond raakte, besefte de grijzel dat Rhand hem had gezien. Aviendha’s schreeuw hing nog in de lucht en ze kwam omhoog na hard te zijn neergeploft. Een dolk verscheen in de hand van de grijzel, laag, en hij sprong naar voren. Rhand wikkelde hem bijna achteloos in lussen Lucht. Een polsdikke staaf Vuur flitste langs zijn schouder en brandde een gat in de borst van de grijzel, zo groot als een vuist. De moordenaar stierf voor hij kon bewegen. Zijn hoofd viel naar voren en zijn ogen, even dood als daarvoor, staarden Rhand aan.

In de dood hield de halve onzichtbaarheid van een grijzel geen stand. Dood was hij opeens even goed te zien als ieder ander. Aviendha, die net weer opkrabbelde, slaakte een geschrokken kreet en Rhand voelde kippenvel, wat hem vertelde dat ze saidar had omhelsd. Nandera’s hand schoot met een verbeten kreet naar haar sluier en Jalani trok die van haar al half omhoog.

Rhand liet het lijk vallen, maar hield saidin vast terwijl hij zich omdraaide en Taim aankeek, die in de deuropening van de slaapkamer stond. ‘Waarom heb je hem gedood?’ Slechts een deel van de harde kilte in zijn stem kwam door de leegte, ik had hem geboeid. Misschien had hij wat kunnen vertellen, wie hem had gestuurd. Wat doe je hier trouwens? Waarom sluip je zo mijn slaapkamer in?’ Volledig ontspannen kwam Taim verder de kamer in. Hij droeg een zwarte jas met draken die zich in blauw en goud om de mouwen slingerden. Ondanks saidar vertelden Aviendha’s ogen dat ze bereid was haar getrokken riemmes zowel in Taim te stoppen als terug in de schede aan haar riem. Nandera en Jalani hadden zich gesluierd en stonden op de punten van hun tenen, een speer in de aanslag. Taim negeerde hen; Rhand voelde hoe de Kracht de ander verliet. Taim leek zich zelfs geen zorgen te maken dat Rhand nog steeds van saidin was vervuld. Die merkwaardige halve glimlach speelde rond zijn lippen, terwijl hij naar de dode grijzel keek.

‘Nare dingen, die ziellozen.’ Ieder ander zou hebben gehuiverd, maar niet Taim. ‘Ik ben door een poort naar je balkon gereisd omdat ik meende dat je het nieuws zo snel mogelijk wilde horen.’

‘Over iemand die te snel leert?’ onderbrak Rhand hem en Taims halve glimlach flitste weer op.

‘Nee, geen Verzaker, tenzij het hem lukt zich te vermommen als een jongen die net iets ouder is dan twintig. Zijn naam is Jahar Narishma en hij heeft de vonk, hoewel die zich nog niet heeft laten blijken. Mannen tonen het gewoonlijk later dan vrouwen. Je zou weer eens naar de school moeten komen; de veranderingen zouden je verbazen.’ Rhand twijfelde er niet aan. Jahar Narishma was zeker geen Andoraanse naam. Voor zover hij wist kende reizen geen grenzen, maar blijkbaar had Taims zoektocht naar leerlingen zich heel ver uitgestrekt. Hij zei niets, maar keek weer even naar het lijk op het kleed. Taim grijnsde, nog steeds even bedaard, met slechts iets van ergernis. ‘Geloof me, ik wil even graag als jij dat die nog leefde. Ik zag hem en handelde meteen; het laatste dat ik wilde is jou dood zien liggen. Jij greep hem net toen ik geleidde, maar het was al te laat.’ Ik moet hem doden, mompelde Lews Therin en de Kracht stortte zich in Rhand. Verstijfd vechtend dwong hij saidin weg en het was een zware strijd. Lews Therin probeerde het vast te houden en te geleiden.

Langzaam verdween de Ene Kracht uiteindelijk, als water dat door een gat in de emmer weggorgelt.

Waarom? wilde hij weten. Waarom wil je hem doden? Er kwam geen antwoord, slechts een ver waanzinnig gelach en gehuil. Aviendha keek hem aan, haar gezicht een en al zorg. Ze had haar mes weggestoken, maar aan zijn prikkelende huid voelde hij dat ze saidar nog vasthield. De twee Speervrouwen hadden zich ontsluierd, nu uit alles bleek dat Taims komst geen aanslag inhield. Ze bleven hem en de rest van het vertrek echter in het oog houden, maar wierpen elkaar niettemin nog om de een of andere reden beschaamde blikken toe. Rhand nam een stoel bij de tafel waarop zijn zwaard boven op de Drakenstaf lag. De strijd had uiterst kort geduurd, maar zijn knieën voelden zwak. Lews Therin had hem bijna overgenomen, had saidin bijna overgenomen. Eerder was Rhand op de school nog in staat geweest zichzelf voor de gek te houden, ditmaal niet.

Mocht Taim iets gemerkt hebben dan liet hij er niets van blijken. Hij bukte zich om de brief op te rapen en keek er even naar voor hij hem met een buiginkje aan Rhand overhandigde.

Rhand propte het perkament in zijn zak. Niets kon Taim verontrusten, niets verstoorde zijn evenwicht. Waarom wilde Lews Therin hem doden? ‘Als ik denk aan je bereidheid elke Aes Sedai achterna te zitten, verbaast het me dat je niet voorstelt Sammael aan te vallen. Jij en ik samen, misschien met enkele sterke leerlingen, kunnen hem door een poort rauw op zijn dak in Illian vallen. Die grijzel moet van Sammael zijn gekomen.’

‘Misschien,’ zei Taim kortaf met een blik op de Zielloze. ‘Ik zou er heel wat voor overhebben om het zeker te weten.’ Dat klonk als de naakte waarheid. ‘Wat Illian betreft, ik betwijfel of het zo eenvoudig zal zijn als het uitschakelen van enkele Aes Sedai. Ik heb voortdurend in gedachten wat ik zou doen in Sammaels geval. Ik zou Illian met een ban in blokken verdelen, zodat ik het meteen weet als een geleider zelfs maar aan saidin durft te denken, en waar hij zit, en ik alles tot en met de aarde kan verschroeien nog voor die geleider adem kan halen.’ Zo zag Rhand het ook. Niemand wist beter dan Sammael hoe je een plek moest verdedigen. Misschien was het maar goed dat Lews Therin krankzinnig of misschien ook jaloers was. Rhand probeerde zich wijs te maken dat hij de school niet had vermeden omdat hij jaloers was, maar hij voelde wel altijd iets steken als hij in Taims buurt was. ‘Je hebt je nieuws gegeven. Ik stel voor die Jahar Narishma te gaan oefenen. Oefen hem goed. Mogelijk zal hij zijn kunde spoedig moeten tonen.’

Heel even glinsterden Taims ogen fel, toen boog hij kort het hoofd. Zonder iets te zeggen greep hij saidin en opende midden in de voorkamer een poort. Rhand dwong zich te gaan zitten, zich leeg te houden tot de man weg was en de poort zich versmalde tot een felle lichtstreep. Hij kon zich geen nieuw gevecht met Lews Therin veroorloven, niet wanneer hij misschien zou verliezen en zou merken dat hij met Taim streed. Waarom wilde Lews Therin deze man dood zien? Licht, Lews Therin leek iedereen dood te willen, waaronder hemzelf. Het was een drukke en boeiende ochtend geweest, vooral als je bedacht dat de hemel nog steeds grijs was. Er was meer goed nieuws geweest dan slecht. Hij bekeek de grijzel op het tapijt. De wond was meteen bij het treffen dichtgebrand. Huisvrouwe Harfor zou het hem zeker laten weten, zonder een woord te zeggen, als er ook maar één druppeltje bloed zichtbaar was. Wat de golfvrouwen van het Zeevolk betrof, ze konden wat hem betrof stikken in hun nukken. Hij had al genoeg om handen zonder een nieuwe geprikkelde vrouw op zijn bord. Nandera en Jalani stonden bij de deur nog wat te schuifelen. Ze hadden meteen na Taims vertrek al buiten moeten staan. ‘Als jullie je niet op je gemak voelen vanwege de grijzel,’ zei hij, ‘moet je het maar gewoon vergeten. Alleen een dwaas verwacht bij toeval iets van een Zielloze te zien en jullie zijn niet dwaas.’

‘Daar gaat het niet om,’ zei Nandera stijfjes. Jalani’s kaak stond zo strak dat ze zichtbaar nog net haar zwijgen kon bewaren. Op hetzelfde ogenblik begreep hij het opeens. Ze wisten dat ze de grijzel niet hadden kunnen zien en schaamden zich daarvoor. Beschaamd en bang voor de schande dat het nieuws van hun ‘falen’ zich zou verspreiden. ‘Niemand mag van mij weten dat Taim hier was en wat hij heeft gezegd. De mensen zijn bezorgd genoeg dat de school in de buurt van de stad ligt, ze hoeven niet ook nog bang te zijn dat Taim of een leerling zomaar kan opduiken. Ik denk dat we het beste kunnen verzwijgen wat er vanmorgen is gebeurd. We kunnen een lijk niet geheim houden, maar ik wil jullie belofte dat jullie niets zeggen, behalve dat een man me probeerde te vermoorden en daarbij is gedood. Dat ga ik zeggen en ik zou het niet fijn vinden door jullie voor leugenaar te worden gezet.’ De dank op hun gezicht was opmerkelijk, ik heb toh,’ mompelden ze bijna tegelijk.

Rhand schraapte ruw zijn keel. Daar was hij helemaal niet op uit geweest, maar nu had hij ze tenminste op hun gemak gesteld. Opeens kreeg hij een idee hoe hij het geval Sulin kon oplossen. Ze zou het niet leuk vinden, maar ze zou daarmee nog steeds aan haar toh voldoen, misschien nog wel heter, omdat ze er een hekel aan zou hebben. Tevens zou het zijn eigen geweten wat ontlasten en iets aan zijn toh jegens haar doen.

‘Ga nu lijfwacht spelen voor ik de gedachte krijg dat jullie naar mijn wenkbrauwen willen staren.’ Dat had Nandera echt gezegd. Vond Aviendha zijn wenkbrauwen boeiend? ‘Vooruit! En zoek iemand om het lijk weg te halen.’ Ze gingen weg, een en al glimlach en flitsende handtaal. Hij bleef staan en pakte Aviendha bij de arm. ‘Je zei dat we moesten praten. Kom mee naar de slaapkamer totdat dit hier is opgeruimd.’ Misschien kon hij een vlek met geleiding wegkrijgen. Aviendha trok zich los. ‘Nee! Niet daar!’ Ze haalde diep adem, matigde haar luide stem, maar keek hem nog steeds achterdochtig en redelijk kwaad aan. ‘Waarom kunnen we hier niet praten?’ Het lijk van een Zielloze was voor haar geen reden die telde. Ze duwde hem bijna hardhandig achteruit naar zijn stoel, nam hem op en haalde diep adem voor ze verder sprak.

‘Ji’e’toh is de kern van de Aiel. Wij zijn ji’e’toh. Vanmorgen heb je me tot op het bot te schande gezet.’ Ze sloeg haar armen over elkaar en keek hem recht in de ogen. Ze gaf hem een lesje over zijn onwetendheid en hoe belangrijk het was die te verhullen tot zij de zaak recht kon trekken, waarna ze verderging over het feit dat toh tegen elke prijs vervuld moest worden. Ze besteedde daar ruime aandacht aan.

Hij wist zeker dat ze dat niet had bedoeld, toen ze zei met hem te willen praten maar hij genoot zozeer van haar ogen dat hij zich dat alles niet meer af wilde vragen. Hij genoot er enorm van. Stukje bij beetje onderdrukte hij het genot en verpletterde alles tot slechts een doffe pijn achterbleef.

Hij meende het goed verstopt te hebben, maar zijn gezicht moest zijn veranderd. Aviendha ging steeds langzamer en zachter praten en bleef hem luid ademhalend aankijken. Met zichtbare inspanning wendde ze haar ogen af. ‘Nu begrijp je het tenminste,’ mopperde ze. ‘Ik moet ik moet nodig... Zolang je het maar begrijpt.’ Ze hield haar rok bijeen en beende de kamer uit. Het lijk had net zo goed een struikje kunnen zijn waar ze omheen moest stappen.

Ze liet hem alleen bij een dode man, in een kamer die opeens grijzer leek. Het paste bij elkaar. Toen de gai’shain de grijzel kwamen weghalen, stond Rhand zachtjes te lachen.

Padan Fajin zat met zijn voeten op een voetenkussen en bekeek de schoonheid van het ontluikende zonlicht dat glinsterde op de gebogen kling van de dolk die hij voortdurend rond liet draaien. De grote robijn in de punt van het handvat glansde diep en kwaadaardig. De dolk was een deel van hem, of hij een deel van de dolk. De dolk maakte deel uit van Aridhol, wat de mensen ook Shadar Logoth noemden, maar ja, hij maakte ook deel uit van Aridhol. Of was dat een deel van hem? Hij was door en door gek en besefte dat heel goed, maar hij gaf er niet om. Het zonlicht glom op staal dat dodelijker was dan al het staal uit Thakan’dar.

Hij hoorde geritsel en keek op naar de Myrddraal die aan de andere kant van het vertrek op Fajins luimen zat te wachten. Hij probeerde zijn blik niet op Fajin uit. Dat had de voormalige marskramer hem allang afgeleerd.

Hij probeerde zijn overpeinzingen over het wapen weer op te vatten, over de volmaakte schoonheid van een volmaakte dood. Over de schoonheid van wat Aridhol was geweest en weer zou worden, maar de Myrddraal had zijn aandacht te veel afgeleid en verpest. Hij was er bijna heen gelopen om het ding te doden. Het duurde lang voor Halfmannen stierven. Hoe lang zou het met deze dolk duren? Misschien voelde de Schim zijn gedachten, want hij bewoog weer. Nee, hij kon nog steeds nut hebben.

Het viel hem trouwens toch al moeilijk zijn aandacht langere tijd op iets gevestigd te houden. Behalve op Rhand Altor natuurlijk. Hij kon Altor voelen, hem van zo nabij aanwijzen. Altor trok aan hem, trok zo hard dat het pijn deed. De laatste tijd was er een verschil geweest dat opeens was ontstaan. Bijna alsof iemand anders gedeeltelijk van Altor bezit had genomen en daarmee een deel van Fajins eigendom opzij had geschoven. Het deed er niet toe. Altor behoorde hem. Hij had graag Altors pijn willen voelen. Hij had hem toch zeker al iets gepijnigd? Speldenprikjes tot dusver, maar met genoeg speldenprikken kon iemand ook bloedeloos worden. De Witmantels waren nu voldoende opgestookt tegen de Herrezen Draak. Fajins lippen krulden spottend. Het was onwaarschijnlijk dat Nial ooit Altor meer zou hebben gesteund dan Elaida van de Witte Toren, maar bij die vervloekte Rhand Altor kon je beter het zekere voor het onzekere nemen. Nou, hij had ze beiden getroffen met wat hij uit Aridhol had meegenomen. Ze zouden mogelijk hun eigen moeder vertrouwen, maar Altor nooit. De deur sloeg open en de jonge Perwijn Belman schoot de kamer in, gevolgd door zijn moeder. Nan Belman was een knappe vrouw hoewel Fajin zoiets zelden in een vrouw zag. Een Duistervriend die had gedacht dat haar eed slechts diende voor wat pootjebaden in slechtheid, totdat Padan Fajin had aangeklopt. Ze dacht dat hij ook een Duistervriend was, iemand hoog uit de raad. Fajin was natuurlijk veel hoger gestegen. Hij zou sterven zodra een Uitverkorene hem in handen kreeg. Hij moest giechelen bij de gedachte.

Perwijn en zijn moeder krompen in elkaar bij het zien van de Myrddraal. De jongen herstelde zich het eerst en kwam bij Fajin staan, terwijl de moeder nog steeds naar adem hapte.

‘Meester Mordeth, meester Mordeth,’ piepte de jongen en hij sprong in zijn rood-witte jas van de ene op de andere voet. ik heb nieuws dat u wilt horen.’

Mordeth? Had hij die naam gebruikt? Soms kon hij zich niet herinneren welke naam hij had gebruikt, niet eens welke naam van hem was. Hij stak de dolk weg onder zijn jas en mat zich een warme glimlach aan. ‘En wat voor nieuws mag dat wel zijn, kereltje?’ iemand heeft vanmorgen geprobeerd de Herrezen Draak te doden. Een man. Hij is nu dood. Hij wist langs iedereen, ook de Aiel, in de slaapkamer van de Drakenheer te komen.’

Fajin voelde hoe zijn glimlach een snauw werd. Geprobeerd Altor te doden? Altor behoorde hem! Altor zou door zijn hand sterven, niet door een ander! Wacht! Was de moordenaar langs de Aiel in Altors kamer gekomen? ‘Een grijzel!’ Hij herkende zijn raspende stem zelf niet eens. Een grijzel betekende de Uitverkorenen. Zou hij ooit van hun bemoeizucht bevrijd zijn?

Al die woede moest ergens heen voor hij ontplofte. Bijna terloops streek zijn hand langs het jongensgezicht. De ogen van de knaap puilden uit en hij begon zo hevig te beven dat hij klappertandde. Fajin begreep niet echt alle kunstjes die hij kon klaarspelen. Enkele wellicht van de Duistere, andere van Aridhol. Nadat hij was opgehouden met Padan Fajin, de marskramer te zijn, was het gekomen; daarna was zijn kunde geleidelijk zichtbaar geworden. Hij wist slechts dat hij zekere dingen kon zolang hij aanraakte waarmee hij werkte. Nan liet zich op haar knieën naast zijn stoel vallen en greep zijn jas beet. ‘Genade, meester Mordeth,’ hijgde ze. ‘Alstublieft, genade. Het is nog maar een kind. Nog maar een kind.’

Nieuwsgierig nam hij haar kort met een scheef hoofd op. Ze was eigenlijk best een leuke vrouw. Hij plantte een voet op haar borst en duwde haar opzij, zodat hij op kon staan. De Myrddraal gluurde verholen en rukte zijn oogloze gezicht opzij toen hij merkte dat Fajin keek. Hij herinnerde zich Fajins kunstjes maar al te goed. Fajin beende heen en weer. Hij moest iets doen. Altors ondergang moest door hém geschieden, niet door de Uitverkorenen. Hoe kon hij de man weer pijn doen, pijn die hem recht in het hart trof? In Culains Hond zaten natuurlijk die kwetterende meiden, maar als Altor al niet naar Tweewater kwam wanneer dat werd geteisterd, wat zou het hem dan kunnen schelen als Fajin de herberg met al die geiten platbrandde? Waar kon hij mee aan het werk? Hij had nog maar enkelen van zijn vroegere Kinderen van het Licht over. Dat was eigenlijk slechts een proef geweest – hij zou de man die Altor had kunnen doden persoonlijk het vel van het lijf hebben gestroopt – maar buiten Caemlin zaten nog enkele Duistervrienden bij elkaar en uit Tar Valon waren er nog onderweg. De trek van Altor sleurde hem verder. Dat was iets eigenaardigs met Duistervrienden. Niemand kon ooit een Duistervriend van een ander onderscheiden, maar de laatste tijd merkte hij dat hij het na één blik al zag, zelfs bij iemand die slechts dacht aan een eed aan de Duistere. Alsof ze een teken van roet op hun voorhoofd hadden. Nee! Hij moest zijn aandacht erbij houden. Alle aandacht! Vrij van andere gedachten! Zijn oog viel op de vrouw, die zacht kreunend haar snikkende zoon streelde en gedempt tegen hem praatte. Alsof dat zou helpen. Fajin had geen idee hoe hij zijn kunstje, als hij er eenmaal mee was begonnen, moest stoppen. De jongen zou het wel overleven, zij het in slechtere staat als het kunstje was uitgewerkt. Fajin had er zijn hart niet in gelegd. Schoon je gedachten. Denk aan iets anders. Een leuke vrouw. Hoe lang was het geleden dat hij een vrouw had gehad? Glimlachend pakte hij haar bij de arm. Hij moest haar van dat stomme joch aftrekken. ‘Kom met me mee.’ Zijn stem klonk anders, grootser. De Lugardse klanken waren weg, maar hij merkte het niet, hij merkte het nooit. ‘Ik weet zeker dat jij tenminste weet hoe je echt achting kunt tonen. Doe me een plezier en jou zal niets ergs overkomen.’ Waarom stribbelde ze tegen? Hij wist dat hij aardig en voorkomend was. Hij zou haar pijn moeten doen. Allemaal de schuld van Altor.

29

Vuur en Geest

Wachtend in de schaduw voor de Kleine Toren, depte Nynaeve zorgvuldig haar gezicht af en stak het doekje weer terug in haar mouw. Het hielp wel niet echt – ze was meteen alweer bezweet – maar ze wilde er binnen op haar best uitzien. Ze wilde er koel en kalm en waardig uitzien, al bestond daar weinig kans op. Haar slapen klopten pijnlijk en haar maag voelde... kwetsbaar. Vanmorgen had ze de aanblik van een ontbijt niet eens verdragen. Gewoon door de hitte natuurlijk, maar ze wilde graag weer naar bed, zich lekker instoppen en doodgaan. Nog erger was het feit dat haar weergevoel bleef opspelen. De blakerende zon hoorde onzichtbaar te zijn achter voortjagende zwarte onweerswolken en dreigende bliksems.

De zwaardhanden die aan de voorkant rondhingen, zagen er op het eerste oog niet als schildwachten uit, maar waren het wel. Ze herinnerden haar aan de Aiel in de Steen van Tyr. Zelfs in hun slaap leken ze waarschijnlijk nog op wolven. Een kale man met een vierkant gezicht, niet langer dan zij maar bijna even breed als lang, kwam hollend uit de Kleine Toren en verdween de straat in. Het gevest van het zwaard op zijn rug stak boven zijn schouder uit. Ook Jori, gebonden door Morvrin, leek op een wolf.

Uno kwam voorbij; hij stuurde zijn paard door de menigte en leek nauwelijks de hitte te voelen, hoewel hij vanaf zijn schouders door stalen platen en maliën omgord was. Hij verschoof in het zadel om haar met zijn goede oog aan te kijken en haar gezicht verhardde zich. Birgitte had wél gepraat. Elke keer dat de man haar zag, wachtte hij duidelijk op haar vraag naar paarden. Ze was er bijna aan toe. Zelfs Elayne kon niet zeggen dat ze hier nuttig werk verrichtten. Nou ja, ze kon het wel en deed het ook, maar het zou niet zo mogen zijn. Uno verdween om een hoek en Nynaeve zuchtte. Ze was eigenlijk bezig het uit te stellen. Misschien was Mijrelle binnen. Ze depte haar gezicht nogmaals af, keek boos naar haar rimpelige hand – vandaag was de elfde dag dat ze potten moest schuren en nog negenentwintig voor de boeg, negenentwintig! – en ging naar binnen. Het was ietwat koeler in de gelagkamer van de vroegere herberg en haar pijnlijke hoofd kreeg wat verlichting in wat iedereen nu de ‘wachtkamer’ noemde. Aan herstel was weinig tijd besteed. Verschillende stenen in de haarden ontbraken en achter de gaten in het pleisterwerk waren latten zichtbaar. Areina en Nicola waren met een andere novice aan het vegen, maar op de door de tijd verruwde vloer was daar weinig eer mee te behalen. Areina keek boos, want zij vond het nooit prettig om samen met de novices werkjes op te knappen. In Salidar had iedereen een taak. Aan de andere kant van het vertrek sprak Romanda met twee slanke, oudere Aes Sedai. Hun gezichten mochten tijdloos zijn, hun haren waren zilverwit. Ze waren net aangekomenen, aan de dunne stofmantels op hun rug te zien. Mijrelle was nergens te bekennen, wat een zucht van verlichting veroorzaakte. De vrouw legde Nynaeve bij iedere gelegenheid op het rooster, waarna ze Nynaeve ook nog aan de andere kant ging roosteren! De Aes Sedai zaten aan tafels die niet bij elkaar pasten, maar netjes in rijen waren geplaatst. Ze bekeken perkamenten of gaven opdrachten aan zwaardhanden en bedienden. Het waren er echter minder dan de eerste keer dat ze hier was binnengestapt. Alleen de Gezetenen en hun dienstmeiden woonden op de hogere verdiepingen. Ieder ander was verhuisd om werkruimte voor de Aes Sedai te scheppen. De Kleine Toren had alle kenmerken van de Witte Toren overgenomen, op de eerste plaats de nauwkeurige gepaste vormen. Bij Nynaeves eerste bezoek was er druk aan iets gewerkt, zogenaamd gewerkt, nu leek het bijna langzaam te gaan, maar het voelde aan als de Witte Toren.

Ze liep naar een tafel die het meest dichtbij stond en maakte zorgvuldig een knix. ‘Neemt u me niet kwalijk, Aes Sedai, maar mij was gezegd dat Siuan en Leane hier waren. Kunt u me zeggen waar ze zijn?’ Brendas’ pen hield stil en ze keek met koele donkere ogen op. Nynaeve had haar uitgekozen en niet iemand die dichter bij de deur zat, omdat Brendas een van de weinige Aes Sedai was, die haar nooit het vuur na aan de schenen had gelegd met vragen over Rhand. Bovendien had Siuan in haar tijd van Amyrlin Brendas aangewezen als iemand die je kon vertrouwen. Dat had hier wel niets mee te maken, maar het was toch prettig je ergens op je gemak te kunnen voelen. ‘Ze zijn bij enkele Gezetenen, kind.’ Brendas’ stem klonk als een klokje, maar was even gevoelloos als haar bleke gezicht. Witten toonden zelden gevoel, Brendas echt nooit.

Nynaeve onderdrukte een geërgerde zucht. Als Gezetenen een verslag van hun ogen-en-oren wensten, kon dat de komende uren in beslag nemen, misschien wel de rest van de dag, en op dat tijdstip zou ze weer met hoofd en schouders in de ketels hangen. ‘Dank u wel, Aes Sedai.’ Brendas voorkwam met een gebaar Nynaeves knix. ‘Heeft Theodrin gisteren nog vorderingen geboekt?’

‘Nee, Aes Sedai.’ Haar stem klonk wat strak en een tikkeltje kortaf, maar ze had er reden voor. Theodrin had gezegd dat ze alles zou proberen en blijkbaar bedoelde ze echt alles. Gisteren was ze begonnen met enkele slokjes wijn voor de ontspanning, maar op de een of andere manier was het voor Nynaeve op heel wat slokjes uitgelopen. Ze dacht niet dat ze ooit zou vergeten hoe ze zingend – zingend! – naar haar kamer terug was gedragen en ze zou zich dit altijd met een vuurrood hoofd blijven herinneren. Brendas zou het wel gehoord hebben. Iedereen. Nynaeve wilde in de vloer wegzinken. ‘Ik vraag het maar, omdat je studie eronder schijnt te lijden. Ik heb verschillende zusters horen zeggen dat je blijkbaar aan het eind van je opmerkelijke ontdekkingen bent gekomen. Je bijzondere keukentaken vormen wellicht het probleem – maar Elayne onthult elke dag iets nieuws en doet dat zelfs naast het lesgeven en haar werk aan de ketels. Enige zusters vragen zich af of zij je misschien beter kunnen helpen dan Theodrin. Als we het om beurten aanpakken en alle komende dagen de hele dag aan je werken, dan zullen die wellicht vruchtbaarder blijken te zijn dan die vrije zittingen met iemand die uiteindelijk zelf weinig meer is dan een Aanvaarde.’ Het kwam er allemaal heel effen uit, zonder enige beschuldiging, maar Nynaeves gezicht werd vuurrood alsof ze werd uitgescholden, ik weet zeker dat Theodrin nu elke dag een doorbraak kan bereiken, Aes Sedai,’ fluisterde ze bijna, ik zal het nog harder proberen, Aes Sedai.’ Ze maakte iets dat op een haastige knix leek en draaide zich pijlsnel om voor Brendas haar opnieuw kon tegenhouden. Het gevolg was dat ze tegen een van de twee witharige nieuwkomers aanbotste. De twee leken zoveel op elkaar dat het zusters konden zijn, bijna spiegelbeelden van elkaar met hun fijne botten en lange statige gezichten. Eigenlijk was de botsing meer iets van een veeg en ze probeerde zich echt te verontschuldigen, maar de Aes Sedai bevroor haar met zo’n strakke blik dat een havik er trots op zou zijn. ‘Kijk uit waar je loopt, Aanvaarde. In mijn tijd zou een Aanvaarde die trachtte een Aes Sedai omver te lopen, nog wittere haren hebben dan ik tegen de tijd dat ze klaar was met de vloeren.’

De ander tikte op haar arm. ‘Ach, laat het kind gaan, Vandene. We hebben nog meer te doen.’

Vandene liet Nynaeve een scherp gesnuif horen, maar liet zich vervolgens mee naar buiten tronen.

Nynaeve wachtte een paar tellen om hen voor te laten gaan en zag Sheriam uit een van de spreekkamers komen met Mijrelle, Morvrin en Beonin. Mijrelle zag haar ook en kwam haar kant op, maar al na een stap legden zowel Sheriam als Morvrin een hand op de armen van de Groene zuster en spraken snel en zacht met veel heimelijke blikken naar Nynaeve. Al pratend liep het viertal het vertrek door en verdween door een andere deur.

Nynaeve wachtte tot ze weer voor de Kleine Toren stond voor ze welbewust haar vlecht een ferme ruk gaf. Ze hadden gisteravond de Wijzen ontmoet en ze kon gemakkelijk raden waarom Mijrelle van de anderen niets had mogen zeggen. Als Egwene eindelijk in het Hart van de Steen was verschenen, mocht het haar niet gezegd worden. Nynaeve Almaeren was in ongenade gevallen. Nynaeve Almaeren mocht als een novice pannen en potten schuren, terwijl ze toch minstens een stap hoger moest staan dan een Aanvaarde. Nynaeve Almaeren speelde niets klaar bij Theodrin, en aan al haar prachtige ontdekkingen was een eind gekomen. Nynaeve Almaeren zou nooit Aes Sedai worden. Ze had geweten dat het een fout was om alles van Moghedien door Elayne te sluizen. Ze had het vooraf geweten!

Haar tong probeerde rond te krullen bij de herinnering aan een vieze smaak. Gekookte kattenvaren en fijngewreven maarneblad. Een poedertje dat ze bij kinderen gebruikte die steeds logen. Ze wilde toegeven dat zij echt degene was geweest die het had voorgesteld, maar het bleef een vergissing. De Aes Sedai hadden het niet meer over haar vernieuwingen. Ze praatten over het gemis eraan. Aes Sedai die nooit meer dan een terloopse belangstelling voor haar blok hadden getoond, waren er nu druk mee bezig hoe ze dat konden breken. Ze kon niet winnen. Hoe dan ook, het zou erop uitlopen dat ze van kruin tot teennagels van zonsopgang tot zonsondergang onderzocht zou worden door een Aes Sedai.

Ze rukte nog harder aan haar vlecht, zo hard dat haar hoofd zeer deed; met hoofdpijn werd haar stemming er niet beter op. Een soldaat, met de platte helm van een boogschutter op en in opgevulde wambuis, hield in om haar nieuwsgierig op re nemen, maar ze keek hem zo verfijnd smerig aan dat hij over zijn eigen voeten struikelde en zo snel mogelijk in de massa verdween. Waarom was Elayne toch zo koppig? Mannenhanden sloten zich om haar schouders en ze tolde rond met woorden die zijn hoofd van zijn schouders zouden scheuren. Ze stierven op haar tong.

Thom Merrilin grijnsde door zijn lange witte snor op haar neer en scherpe blauwe ogen fonkelden in zijn uitgeteerde gezicht. ‘Als ik jou goed aankijk, Nynaeve, zou ik bijna denken dat je boos bent, maar ik weet dat je zo’n lief gemoed hebt dat men jou behoort te vragen of je met je vinger hun kopje thee wilt roeren.’

Naast hem stond Juilin Sandar; de magere man leek uit donker hout te zijn gesneden, steunend op zijn duimdikke bamboestok. Juilin was een Tyrener, geen Taraboner, maar hij droeg nog steeds die belachelijke rode kegelhoed met de platte bovenkant, nog erger verfomfaaid dan de laatste keer. Hij griste hem af toen ze hem aankeek. Beide mannen waren stoffig en vermoeid van de reis, hun gezichten ingevallen hoewel ze geen van beiden voor hun vertrek bijzonder goed in hun vlees hadden gezeten. Ze zagen eruit alsof ze alle weken na hun vertrek uit Salidar in hun kleren hadden geslapen, wanneer ze niet in het zadel zaten.

Voor Nynaeve haar mond kon opendoen, werd ze door een menselijke storm geraakt. Elayne wierp zich zo hard op Thom dat hij wankelde. Natuurlijk tilde hij haar met zijn handen onder haar armen op en zwierde haar ondanks zijn manke been rond als een kind. Lachend zette hij haar weer neer en zij lachte met hem mee. Ze stak haar hand op, trok aan een snorpunt en ze barstten allebei in een nog grotere lachbui uit. Hij bekeek haar handen die even rimpelig waren als die van Nynaeve en vroeg in wat voor narigheid ze was gestonken, nu hij er niet was om haar op het smalle rechte pad te houden. Ze antwoordde dat zij geen behoefte had aan iemand die haar zei wat ze moest doen, maar ze bedierf het door te blozen, te giechelen en op haar lip te bijten.

Nynaeve haalde diep adem. Soms voerden die twee dat spelletje van vader en dochter veel te ver door. Soms leek Elayne te denken dat ze ongeveer tien was en Thom deed hetzelfde. ‘Had je vanmorgen geen klas met novices, Elayne?’

De ander keek haar van terzijde aan en richtte zich op, in een te late poging tot fatsoen en netheid, en begon haar kleren goed te doen. ik heb Calindin gevraagd het over te nemen,’ zei ze achteloos, ik dacht dat ik je gezelschap zou houden. En ik ben blij dat ik het heb gedaan,’ voegde ze er met een grimas voor Thom aan toe. ‘Nu kunnen we alles horen wat je in Amadicia hebt opgestoken.’

Nynaeve snoof. Haar gezelschap houden, welja. Ze herinnerde zich niet alles van gisteren, maar wel dat Elayne lachte bij het uitkleden en in bed leggen van Nynaeve, terwijl de zon nog lang niet onder was. En ze wist zeker dat de vrouw had gevraagd of ze een emmer water wilde om haar hoofd af te koelen.

Thom merkte niets. De meeste mannen waren blind, hoewel hij gewoonlijk best scherp was. ‘We zullen vlug moeten zijn,’ zei hij. ‘Nu Sheriam ons heeft uitgemolken, wil ze dat wij persoonlijk enkele Gezetenen verslag uitbrengen. Gelukkig kan ik het gemakkelijk samenvatten. Er zijn niet genoeg Witmantels langs de Eldar om een overstekende muis tegen te houden, zelfs niet als hij een dag eerder zijn komst met trommels en trompetten aankondigt. Afgezien van een sterke strijdmacht aan de grens met Tarabon en de mannen die proberen de Profeet in het noorden te houden, lijkt Nial de Witmantels tot de laatste man naar Amador terug te trekken, en Ailron haalt eveneens zijn soldaten terug. De verhalen over Salidar deden al voor ons vertrek de ronde op straat, maar als Nial dit dorp al enige aandacht heeft gegeven, dan kon ik er in de wijde omtrek geen enkele aanwijzing voor vinden.’

‘Tarabon,’ mompelde Juilin die zijn hoed bekeek. ‘Een door en door slecht land voor mensen die niet weten hoe ze voor zichzelf moeten zorgen. Zoiets hebben we tenminste gehoord.’

Nynaeve wist niet welk van de twee het best was in het verdraaien van feiten, maar ze was er zeker van dat ze zo staalhard konden liegen dat een wolkoopman van afgunst blauw zou aanlopen. En juist nu was ze er zeker van dat ze iets verborgen hielden.

Elayne zag nog meer. Ze greep Thom bij zijn jas en keek naar hem op. ‘Je hebt iets over moeder gehoord,’ zei ze kalm en het was geen vraag. Thom wreef langs zijn snor. ‘Er zijn honderden geruchten in iedere straat in Amadicia, en elk is wilder dan het vorige.’ Zijn magere, doorgroefde gezicht leek een en al open onschuld, maar deze man was zelfs bij zijn geboorte niet onschuldig geweest. ‘Er wordt gezegd dat de hele Witte Toren in Salidar zit, met tienduizend zwaardhanden die klaarstaan om de Eldar over te steken. Men zegt dat de Aes Sedai Tanchico hebben bezet en dat Rhand vleugels heeft, die hij gebruikt om ’s nachts rond te vliegen en...’

‘Thom?’ vroeg Elayne.

Hij snoof en keek woest naar Juilin en Nynaeve alsof het hun schuld was. ‘Kind, het is slechts een gerucht, even gek als andere. Ik kon niets bevestigd krijgen en geloof me dat ik het heb geprobeerd. Ik was niet van plan het te noemen. Het wakkert je pijn alleen maar aan. Laat het gaan, kind.’

‘Thom!’ Veel fermer. Juilin schuifelde wat heen en weer en keek alsof hij ergens anders wilde zijn. Thom keek slechts grimmig. ‘Nou ja, als je erop staat. Iedereen in Amadicia lijkt te denken dat je moeder in de Burcht van het Licht verblijft en dat ze een leger Witmantels terug naar Andor zal voeren.’

Elayne schudde zachtjes lachend het hoofd. ‘O, Thom, denk je echt dat ik me daarover zou opwinden? Moeder zou nooit naar de Witmantels toegaan. Ik zou graag zien dat ze het had gedaan, zoals ik graag zou hebben dat ze nog leefde. Zelfs al schendt het alles wat ze me ooit heeft geleerd – een vreemd leger Andor invoeren en nog wel Witmantels – dan zou ik er nog naar verlangen. Maar als wensen vleugels hadden...’ Haar glimlach was droef en verstild treurig. ‘Ik heb gerouwd, Thom. Moeder is dood en ik moet mijn best doen haar waardig te zijn. Zij zou nooit achter belachelijke geruchten zijn aangegaan of erom hebben gehuild.’

‘Kind,’ zei hij onhandig.

Nynaeve vroeg zich af wat hij eigenlijk zelf van Morgases dood vond. Het viel moeilijk te geloven, maar hij was haar geliefde geweest toen ze jong was en Elayne weinig meer dan een pasgeboren kind. In die jaren moest hij er niet hebben uitgezien alsof hij te lang in de zon te drogen had gelegen. Nynaeve wist weinig of niets over het waarom van het einde. Ze wist alleen dat hij met stille trom uit Caemlin was verdwenen met een aanhoudingsbevel aan zijn broek. Niet bepaald een teken van liefde dat in een speelmansverhaal wordt opgenomen. Op dit moment leek hij zich echter alleen maar bezig te houden met de zorg of Elayne de waarheid vertelde of dat ze haar verdriet verborg, terwijl hij op haar schouder klopte en haar haren streelde. Als Nynaeve niet gewenst had dat ze nu eindelijk eens als gewone mensen tegen elkaar uitvielen, zou ze hebben gedacht dat het een lief tafereeltje was.

Het geschraap van een keel onderbrak hen. ‘Meester Merrilin?’ vroeg Tabitha, en ze spreidde haar witte rok voor een haastige knix. ‘Baas Sandar? Sheriam Sedai zegt dat de Gezetenen gereed zijn om u te ontvangen. Ze zegt dat u niet verondersteld werd de Kleine Toren te verlaten.’

‘De Kleine Toren? Zo zo,’ zei Thom droog, en hij nam de vroegere herberg op. ‘Elayne, ze kunnen ons niet eeuwig vasthouden. Als we klaar zijn kunnen jij en ik praten over... wat je maar wilt.’ Hij gebaarde Tabitha voor te gaan en beende weer naar binnen. Zijn kreupelheid was duidelijk te zien, wat altijd het geval was als hij moe was. Juilin rechtte zijn schouders en volgde hem alsof hij naar de galg liep; per slot van rekening was hij een Tyrener. Nynaeve en Elayne bleven staan en ontweken elkaars blikken.

Ten slotte zei Nynaeve: ik was niet...’ terwijl Elayne tegelijk zei: ik zou niet moeten...’ Ze zwegen allebei en het bleef even stil. Ze friemelden aan hun rok en hun gezichten werden rood. ‘Het is te heet om hier te blijven staan,’ zei Nynaeve uiteindelijk. Het was niet waarschijnlijk dat de Gezetenen die Siuans en Leanes verslag aanhoorden, dit voor Thom en Juilin zouden onderbreken. Zulke zaken verdeelden onder elkaar. Dan bleef alleen Logain over, hoe graag ze ook iets anders had gewild. Ze zou niets te weten komen. Maar het was beter dan met haar duimen te draaien tot een tiental Aes Sedai zich met een hele dagindeling op haar zou storten. Met een zucht begon ze de straat af te lopen. Elayne liep mee, alsof ze uitgenodigd was. Dat hielp Nynaeve de boosheid te vinden die ze nodig had. Opeens besefte ze dat Elaynes polsen kaal waren. ‘Waar is de armband?’ vroeg ze zacht. Niemand op straat zou er maar iets van snappen als ze het opgevangen hadden, maar de voorzichtigheid één keer uit het oog verliezen kon één keer te veel zijn. ‘Waar is Marigan?’

‘De armband zit in mijn buidel, Nynaeve.’ Elayne stapte opzij om een kar met grote wielen voorbij te laten gaan, en voegde zich toen weer bij Nynaeve. ‘Marigan doet onze was, met twintig andere vrouwen om haar heen. En ze kreunt elke keer als ze zich beweegt. Ze heeft iets gezegd waarvan ze niet dacht dat Birgitte het zou horen, en Birgitte... Ik móést dat ding wel afdoen, Nynaeve. Birgitte had het recht, en het deed pijn. Ik heb Marigan gezegd dat ze moest zeggen dat ze van de trap is gevallen.’

Nynaeve snoof, maar haar hart lag er niet in. De laatste tijd had ze de armband niet veel gedragen. Niet omdat ze haar vondsten van Moghedien niet als de hare kon overdragen. Ze was er nog steeds van overtuigd dat Moghedien iéts van Heling wist, al besefte ze het zelf niet, want niemand kon zo blind zijn. Bovendien was er nog dat kunstje om te ontdekken wanneer een man geleidde, waarvan Moghedien maar bleef zeggen dat ze er bijna waren. Ze was feitelijk gewoon bang dat ze nog iets veel ergers zou doen dan Birgitte, als ze meer binding had met die vrouw dan werkelijk noodzakelijk was. Misschien wilde ze onbewust genoegdoening, zelfs als Moghedien kreunde van Nynaeves terugkerende pijn wanneer ze probeerde dat kunstje onder de knie te krijgen. Misschien was het de herinnering aan haar angst om alleen en zonder armband bij die vrouw te zijn. Misschien was het een groeiende afkeer van het feit dat een Verzaker geen gerechtigheid werd bewezen. Misschien was het iets van dat alles. In elk geval wist ze dat ze zich moest dwingen om de armband om te doen, en dat ze na het zien van Moghediens gezicht haar al met haar vuisten wilde bewerken. ik had niet moeten lachen,’ zei Elayne. ‘Het spijt me dat ik het deed.’ Nynaeve bleef zo onverwachts stilstaan dat een ruiter zijn teugels aan moest trekken om niet over haar heen te rijden. Hij riep iets voor de menigte hem verder voerde, maar de schok deed haar zijn woorden vergeten. Niet de schok van de spijtbetuiging, maar van wat ze moest zeggen. Het juiste moest zeggen. De waarheid. Ze liep weer dooi; niet in staat om Elayne aan te kijken, ik...’ Ze slikte hoorbaar. ‘Ik heb mezelf helemaal belachelijk gemaakt.’ Dat had ze. Een paar slokjes, had Theodrin gezegd; een beker. En ze had de hele kan geleegd. Als je toch faalde, was het beter om een andere reden te hebben dan dat je het gewoon niet kon volbrengen. ‘Je had die emmer moeten laten halen en mijn kop erin moeten stoppen, net zolang tot ik De Grote Jacht op de Hoorn zonder fouten kon opzeggen.’ Ze waagde een blik opzij. Elaynes wangen toonden kleine rode plekjes. Dus ze had een emmer voorgesteld. ‘Het kan iedereen gebeuren,’ zei ze eenvoudig. Nynaeve voelde haar eigen wangen rood worden. Toen het Elayne was overkomen, had ze haar ondergedompeld om de wijn eruit te wassen. ‘Je had moeten doen wat nodig was om... me nuchter te laten worden.’

Het werd waarachtig de vreemdste ruzie die Nynaeve zich ooit zou herinneren. Zij bleef volhouden dat ze een volkomen dwaas geweest was en elke straf verdiende, terwijl Elayne verontschuldiging na verontschuldiging voor haar aanvoerde.

Nynaeve begreep niet waarom het haar zo opluchtte om alle schuld op zich te nemen. Ze kon zich niet voor de geest halen dat ze dat ooit eerder gedaan had, zonder er zoveel mogelijk omheen te draaien. Ze werd bijna boos op Elayne, omdat die het er niet mee eens was dat ze een kinderachtige wolkop was geweest. Dat ging zo door tot ze het huisje aan de rand van het dorp bereikten, waar Logain werd vastgehouden.

‘Als je hier niet mee ophoudt,’ zei Elayne op het laatst, ‘zweer ik dat ik nu onmiddellijk een emmer water ga halen.’ Nynaeve deed haar mond open, en weer dicht. Zelfs met dit nieuw ontdekte, geweldige gevoel van eerlijk je ongelijk bekennen, ging dat te ver. Als ze zich zo goed voelde, kon ze Logain niet benaderen. Dat zou trouwens toch weinig zin hebben zonder Moghedien en de armband, en ze voelde zich beslist veel te fijn om die nu om te doen. Ze keek naar de twee zwaardhanden die naast de deur met stenen latei de wacht hielden. Ze waren nog te ver weg, maar ze praatte toch zacht. ‘Elayne, laten we gaan. Vannacht.’ Met Thom en Juilin in Salidar, hoefde ze Uno niet te vragen om paarden te vinden. ‘Niet naar Caemlin, als je dat niet wilt. Naar Ebo Dar. Merilille zal die schaal nooit vinden, en Sheriam zal ons nooit laten zoeken. Wat zeg je ervan? Vannacht?’

‘Nee, Nynaeve. Hoe kunnen we Rhand helpen als ze denken dat we zijn weggelopen? En dat zijn we dan. Je hebt het beloofd, Nynaeve. Je hebt het beloofd, als we iets vonden.’

‘Ik heb het beloofd als we iets zouden vinden dat we konden gebruiken. Alles wat we gevonden hebben is dit!’ Nynaeve hield haar de gerimpelde handen voor.

De vastberadenheid zakte uit Elaynes gezicht en stem; ze perste haar lippen opeen en bestudeerde de grond. ‘Nynaeve, je weet dat ik Birgitte verteld heb dat we blijven. Nou, blijkbaar heeft zij Uno gezegd dat hij je onder geen voorwaarde een paard mag geven, tenzij ze het zelf vroeg. Ze heeft hem verteld dat je erover dacht om weg te lopen. Ik kwam er pas achter toen het te laat was.’ Geprikkeld schudde ze haar hoofd. ‘Als dit de manier is waarop je een zwaardhand hebt, weet ik niet waarom iemand er eentje wil hebben.’

Nynaeve dacht dat ze zou ontploffen van verontwaardiging. Dus daarom had hij haar zo aangestaard. Het heerlijke gevoel verdween in de hitte van... nou ja, gedeeltelijk uit boosheid en gedeeltelijk uit schaamte. De man had het gewéten; hij dacht dat ze... Wacht even. Even keek ze Elayne bevreemd aan, maar besloot toen niet te vragen wat zojuist in haar hoofd was opgekomen. Was alleen Nynaeve bij Uno genoemd of was Elaynes naam er misschien ook bij gezegd? Elayne had een nogal grote, aangenomen familie gevonden. Met Thom, een toegeeflijke vader die haar alles wilde leren wat hij wist, en met Birgitte, een oudere zuster die dacht dat het haar werk was te voorkomen dat de jongste haar nek brak met paarden die ze nog niet aankon. ‘Laten we in dat geval,’ zei ze vlak, ‘maar zien wat ik van Logain kan leren.’

Het was een klein huis met maar twee kamers, maar dikke stenen muren hielden het betrekkelijk koel. Logain zat in hemdsmouwen bij het raam een boek te lezen en een pijp te roken. De Aes Sedai zorgden goed voor hem. De tafels en stoelen behoorden tot de beste in Salidar – niets uitbundigs, maar goed gemaakt, hoewel ze niet bij elkaar pasten – en een tapijt met rode en gouden krullen lag over een groot gedeelte van de vloer. Het vertrek was zo netjes geveegd dat Nynaeve betwijfelde dat hij het zelf had gedaan.

Toen ze binnenkwamen, legde hij het boek opzij. Hij leek het helemaal niet erg te vinden dat ze niet geklopt hadden. Hij stond op zijn gemak op, klopte zijn pijp uit, trok zijn jas aan en toen pas boog hij gladjes. ‘Fijn jullie na zo’n lange tijd weer te zien. Ik dacht dat jullie me vergeten waren. Willen jullie me gezelschap houden met wat wijn? De Aes Sedai geven me maar weinig in voorraad, maar wat ze me geven is helemaal niet slecht.’

Het aanbod van de wijn zou genoeg geweest zijn – Nynaeve kon nauwelijks een huivering onderdrukken – als ze dat al nodig had gehad. Wanneer ze aan Uno dacht, aan die man, was dat al voldoende. De Kleine Toren als bron van boosheid was overbodig. Maar eraan te denken, voegde het nodige toe. Plotseling was de Ware Bron er, een onzichtbare warmte die juist buiten haar gezichtsveld lag. Ze opende zichzelf en saidar vloeide in haar. Als ze eerder een goed gevoel had gehad, dan was dit meer dan vervoering. Ze gaf zich er aan over; naar de Doemkrocht met Theodrin!

‘Zitten,’ zei ze koud. ‘Ik wil geen geklets horen. Antwoord als je wat gevraagd wordt en hou verder je mond.’

Logain haalde slechts zijn schouders op en gehoorzaamde, zo mak als een lam. Nee, niet mak; zijn glimlach was zuiver onbeschaamd. Nynaeve was er zeker van dat het gedeeltelijk door zijn gevoelens over Aes Sedai kwam, en gedeeltelijk... Hij keek toe hoe Elayne een tweede stoel pakte en met een bestudeerd gebaar haar rok schikte. Zelfs als Nynaeve niet gezien had waar hij naar keek, zou ze geweten hebben dat het een vrouw was. Geen meesmuilend lachje, geen wellustige blik, alleen dat... Nynaeve wist niet wat, behalve dat hij haar ook zo aankeek, en ze besefte opeens heel goed dat zij een vrouw was en hij een man. Misschien was het alleen maar omdat hij knap was en brede schouders had, maar ze dacht dat ze een hogere dunk van zichzelf had. Dat was het natuurlijk niet.

Ze schraapte haar keel en weefde draden van saidar in hem; Lucht en Water, Vuur en Aarde, en Geest. Alle delen van Heling, maar ze gebruikte ze om door te dringen. Het zou helpen wanneer ze haar handen op hem zou leggen, maar dat kon ze niet opbrengen. Het was al erg genoeg hem met de Kracht aan te raken. Hij was zo gezond als een stier en bijna net zo sterk. Er was helemaal niets mis met hem, behalve dat gat.

Het was niet echt een gat, meer een gevoel dat iets dat steeds aanwezig was geweest, er gewoon niet was; iets dat vloeiend en recht was, maar zich nu in werkelijkheid om een afwezigheid boog. Ze kende dat gevoel goed, uit vroegere dagen, toen ze dacht dat ze echt iets kon leren. Ze kreeg er kippenvel van.

Hij keek haar heel aandachtig aan. Ze kon zich niet herinneren dat ze dichterbij gekomen was. Zijn gezicht was een onbeweeglijk masker van brutale minachting; ze mocht dan wel geen Aes Sedai zijn, maar ze was een goede tweede.

‘Hoe kun je dat allemaal tegelijk doen?’ vroeg Elayne. ik kon nog niet de helft volgen.’

‘Stil,’ mompelde Nynaeve. Ze verborg haar afkeer toen ze Logains hoofd ruw in haar handen nam. Ja, het ging beter met lijfelijke aanraking; de indrukken werden scherper.

Ze leidde de volledige stroom saidar in de plek van het gat – en was bijna verrast daar een leegte te vinden. Natuurlijk verwachtte ze nog steeds niet iets te leren. Mannen verschilden zowel lichamelijk als met de Kracht van vrouwen, misschien nog wel meer. Ze had net zo goed een rots kunnen bestuderen om iets uit te zoeken over vissen. Het was moeilijk om haar gedachten erbij te houden, wetend dat ze dit alleen maar voor de vorm deed, de tijd voorbij liet gaan. Wat zal Mijrelle zeggen? Zou zij een boodschap van Egwene verzwijgen? Die leegte, die zo klein was dat ze er zonder meer overheen kon glijden, was heel groot toen ze de stromen naar binnen geleidde, immens genoeg om hen allemaal op te slokken. Als ik maar met Egwene kon praten. Als ze eenmaal weet dat de Toren een gezant naar Rhand stuurt en dat de Aes Sedai hier op hun handen zitten, durf ik te wedden dat ze me zou helpen om Elayne ervan te overtuigen dat we hier alles gedaan hebben wat we kunnen. Een uitgestrekte leegte; een niets. Wat was het dat ze in Siuan en Leane had gevonden, het gevoel dat er iets was afgesneden? Ze wist zeker dat het echt was, hoe vaag ook. Mannen en vrouwen mochten verschillend zijn, maar misschien... Ik hoef alleen maar een manier te vinden om met haar te kunnen praten. Ze zal inzien dat Rhand beter af is met ons erbij. Elayne zal naar haar luisteren; Elayne gelooft dat Egwene Rhand beter dan wie ook kent. Daar was het. Iets dat afgesneden was. Niet meer dan een indruk, maar hetzelfde als bij Siuan en Leane. Dus hoe vind ik haar? Als ze maar weer eens in onze dromen wilde komen. Ik wed dat ik haar kan overhalen om zich bij ons te voegen. Met z’n drieën kunnen we veel beter bij Rhand zijn. Samen kunnen we hem vertellen wat we in Tel’aran’rhiod leren en hem ervan weerhouden een of andere stomme vergissing met de Aes Sedai te begaan. Er was iets met die snede... Als die werd overbrugd met Vuur en Geest, zodat...

Het enigszins groter worden van Logains ogen vertelde haar wat ze had gedaan. De adem stokte in haar keel. Ze trok zich zo snel van hem terug dat ze over haar rok struikelde.

‘Nynaeve,’ zei Elayne, rechtop zittend, ‘wat is er aan de ha...?’ In een oogwenk had Nynaeve alle saidar die ze kon bevatten tot een scherm gevormd. ‘Haal Sheriam,’ zei ze haastig. ‘Niemand anders dan Sheriam. Zeg haar...’ Ze haalde diep adem. Het leek wel de eerste teug sinds uren te zijn. Haar hart klopte als een galopperend paard. ‘Zeg haar dat ik Logain heb geheeld.’

30

Opnieuw te helen

Er duwde iets tegen het schild dat Nynaeve tussen Logain en de Ware Bron had. Het werd sterker en sterker tot het schild doorboog en het weefsel begon te trillen, op de rand van openscheuren. Ze liet saidar door haar heen stromen, een zoetheid die de grens van pijn naderde, en geleidde elke draad Geest in het schild. ‘Ga, Elayne!’ Ze gaf er geen bliksem om dat het er piepend uitkwam. Elayne, het Licht schijne op haar, verspilde geen tijd aan vragen. Ze sprong op uit haar stoel en stoof weg.

Logain had geen spier vertrokken. Zijn ogen hielden die van Nynaeve vast; ze leken te glinsteren. Licht, wat was hij groot. Ze tastte naar haar mes en besefte toen hoe belachelijk dat was. Hij kon het waarschijnlijk van haar afpakken zonder een druppeltje meer te zweten. Zijn schouders leken ineens net zo breed als zij lang was. Ze leidde iets van haar weefsel naar Lucht in boeien rond zijn armen en benen. Hij was nog steeds groot, maar plotseling zag hij er gewoon uit, en heel handelbaar. Pas toen merkte ze dat ze de kracht van het schild verminderd had. Maar ze kon geen streng meer weven; de zuivere levensvreugde van saidar zat al zo sterk in haar dat ze bijna moest huilen. Hij glimlachte naar haar.

Een zwaardhand stak zijn hoofd om de deur. Het was een donkerharige man met een stevige neus en een diep, wit litteken op zijn smalle kaak. iets niet in orde? Die andere Aanvaarde rende weg of ze in de brandnetels had gelegen.’

‘Alles is prima,’ zei ze koel tegen hem. Zo koel als ze kon opbrengen. Niemand mocht het weten – niemand! – tot ze de kans had gekregen om met Sheriam te spreken, om haar aan haar kant te krijgen. ‘Elayne herinnerde zich plotseling dat ze iets had vergeten.’ Dat klonk ontzettend dwaas. ‘Je kunt ons alleen laten. Ik heb het druk.’ Tervail, ja, dat was zijn naam; Tervail Dura, gebonden aan Beonin. Wat kon haar in Lichtsnaam zijn naam schelen? Tervail schonk haar een grijns en een spottende buiging voor hij zich terugtrok. Zwaardhanden gaven Aanvaarden zelden de kans om voor Aes Sedai te spelen. Het kostte haar behoorlijk veel moeite om haar lippen niet af te likken. Ze bestudeerde Logain. Van buiten was hij kalm, alsof er niets was veranderd.

‘Dit is niet nodig, Nynaeve. Denk je dat ik besloten heb om een dorp aan te vallen waar honderden Aes Sedai zitten? Ze zouden me aan stukken hakken voor ik twee passen gedaan had.’

‘Hou je mond,’ zei ze onbewust. Ze tastte achter zich, vond een stoel en ging zitten. Haar ogen verlieten hem geen moment. Licht, waar bleef Sheriam? Sheriam moest begrijpen dat het een ongeluk was. Werkelijk! Alleen door een op haarzelf gerichte boosheid kon ze blijven geleiden. Hoe had ze zo onvoorzichtig kunnen zijn, zo’n blinde dwaas? ‘Wees niet bang,’ zei Logain. ‘Ik zal me nu niet tegen hen keren. Ze bereiken wat zij willen, of ze dat nou beseffen of niet. De Rode Ajah heeft afgedaan. Binnen een jaar durft geen enkele Aes Sedai meer toe te geven dat ze een Rode is.’

‘Ik zei dat je stil moest zijn!’ snauwde ze. ‘Denk je dat ik geloof dat je alleen de Roden haat?’

‘Weet je, ik heb eens een man gezien die meer moeilijkheden zal veroorzaken dan ik ooit deed. Misschien was het de Herrezen Draak wel, ik weet het niet. Het was toen ze door Caemlin voerden, nadat ik gevangen was genomen. Hij was op grote afstand, maar ik zag een... gloed, en ik wist dat hij de wereld zou doen beven. Ik zat in een kooi maar kon het niet helpen dat ik moest lachen.’ Ze verplaatste een klein deel van de Lucht die hem vasthield en dwong dat als een prop tussen zijn kaken. Zijn wenkbrauwen trokken zich samen tot donkere woede. Het was meteen weer verdwenen, maar ze gaf er niet om. Ze had hem nu vastgelegd. Tenminste... Hij had niet eens een poging gedaan om tegen te stribbelen, maar dat kon zijn omdat hij vanaf het begin al had geweten dat ze hem slechts zou vastbinden. Dat kon het zijn. Maar hoe hard had hij geprobeerd door haar schild heen te breken? Dat geduw was niet echt traag opgebouwd, maar ook zeker niet snel. Het had iets weg van een man die niet-gebruikte spieren uitrekt en ergens tegenaan duwt, niet met de bedoeling om het in beweging te brengen, maar gewoon om zijn spieren weer te voelen. Die gedachte maakte een ijsklomp van haar maag. Het was om nijdig van te worden, die pretrimpels rond Logains ogen, bijna alsof hij alles wist wat zich in haar hoofd afspeelde. Daar zat hij, met zijn dwaze, opengesperde mond, gebonden en afgeschermd, en hij voelde zich op zijn gemak. Hoe had ze zo stom kunnen zijn? Ze was niet goed genoeg om Aes Sedai te zijn, niet als haar schild het nu begaf. Ze was niet geschikt om in haar eentje los te lopen. Ze zouden Birgitte moeten zeggen heel goed voor Nynaeve te zorgen, zodat ze niet plat met haar gezicht in het stof viel bij het oversteken van een straat. Het was niet de bedoeling, maar de verwijten tegen haarzelf hielden haar boosheid tegen het kookpunt aan tot de deur openvloog. Het was niet Elayne.

Sheriam kwam achter Romanda aan naar binnen, met Mijrelle en Morvrin en Takima op haar hielen, gevolgd door Lelaine en Janya, Delana en Bharatine en Beonin, en anderen die naar binnen drongen tot de hele kamer vol stond. Nynaeve kon anderen door de deur zien, die niet meer dicht kon. Degenen die binnen waren, tuurden zo gespannen naar haar en haar stromen dat ze moest slikken en al haar fijne boosheid vervloog. En natuurlijk gebeurde dat ook met haar schild en de banden die Logain vasthielden.

Voordat Nynaeve iemand kon vragen hem opnieuw af te schermen, plantte Nisao zich voor haar. Nisao mocht dan klein zijn, ze slaagde erin dreigend boven haar uit te torenen. ‘Nou, wat is al die onzin over dat je hem geheeld hebt?’

‘Heeft ze dat gezegd?’ Logain slaagde er zowaar in verbaasd te klinken. Varilin drong zich naast Nisao. De slanke Grijze zuster torende ook boven haar uit, maar zij was even groot als Logain. ik was er al bang voor na al die schouderklopjes vanwege haar ontdekkingen. Zodra dat niet meer gebeurde, hielden de schouderklopjes ook op, en dus verkondigt ze nu iets wilds om weer wat lof te krijgen.’

‘Het kwam doordat ze zich bezig mocht houden met Siuan en Leane,’ zei Romanda ferm. ‘En met deze kerel. Men had haar moeten vertellen dat er dingen zijn die niet geheeld kunnen worden, en dat is dat!’

‘Maar ik heb het gedaan!’ wierp Nynaeve tegen, ik heb het gedaan! Alstublieft, scherm hem af. Alstublieft, u moet het doen!’ De Aes Sedai die voor haar stonden, draaiden zich om en keken naar Logain. Er was voor haar net genoeg ruimte om hem ook te zien staan. Hij beantwoordde hun blikken met een nietszeggend gezicht. Hij haalde zelfs de schouders op!

‘Ik neem aan dat we hem in elk geval kunnen afschermen tot we er helemaal zeker van zijn,’ stelde Sheriam voor. Romanda knikte en ineens ontstond er een schild dat sterk genoeg was om een reus vast te houden, terwijl de gloed van saidar bijna iedere vrouw in de kamer omgaf. Romanda herstelde de orde enigszins door er snel zes op te dragen om een kleiner, maar bruikbaar schild te handhaven. Mijrelles hand sloot zich om Nynaeves arm. ‘Vergeef ons, Romanda; we moeten met Nynaeve onder vier ogen spreken.’ Sheriams hand sloot zich om haar andere arm. ‘Het is het beste als we daar niet te lang mee wachten.’

Romanda knikte afwezig en keek nadenkend naar Logain, net als de meeste andere Aes Sedai. Niemand verliet de kamer. Sheriam en Mijrelle trokken Nynaeve overeind en duwden haar naar de deur.

‘Wat doet u?’ vroeg ze ademloos. ‘Waar brengt u me naartoe?’ Buiten drongen ze zich door een menigte Aes Sedai heen. Verschillenden keken haar scherp, zelfs beschuldigend aan. Ze duwden haar recht langs Elayne, die verontschuldigend grimaste. Nynaeve keek om, terwijl de twee Aes Sedai haar zo snel meetrokken dat ze bleef struikelen. Niet dat ze verwachtte dat Elayne haar kon helpen, maar het kon wel de laatste keer zijn dat ze haar zag. Beonin zei iets tegen Elayne, die door de menigte wegsprong. ‘Wat gaat u met me doen?’ klaagde Nynaeve. ‘We zouden je de rest van je leven potten kunnen laten schuren,’ zei Sheriam luchtig.

Mijrelle knikte. ‘Je zou de hele dag in de keuken kunnen werken.’

‘Of we zouden je in plaats daarvan elke dag een pak slaag geven.’

‘Je vel in reepjes snijden.’

‘Je in een ton spijkeren en je door het spongat te eten geven.’

‘Maar alleen moes. Stinkende smerige moes.’

Nynaeves knieën knikten. ‘Het ging per ongeluk! Ik zweer het! Ik bedoelde het niet zo!’

Sheriam schudde haar flink door elkaar zonder in te houden. ‘Doe niet dwaas, kind. Je zou weleens juist het onmogelijke kunnen hebben gedaan.’

‘U gelooft me? U gelooft me! Waarom zei u niets toen Nisao en Varilin en... Waarom zei u niets?’

‘Ik zei “zou kunnen”, kind.’ Sheriams stem klonk teleurstellend vaag. ‘Een andere mogelijkheid,’ zei Mijrelle, ‘is dat je hersens door al die inspanning gezwollen zijn.’ Haar half toegeknepen ogen namen Nynaeve op. ‘Je zou verbaasd zijn over het aantal Aanvaarden, en zelfs novices, dat beweert een of andere verloren Gave te hebben herontdekt, of een nieuwe te hebben gevonden. Toen ik novice was, was er een Aanvaarde die Echiko heette; zij was er zo van overtuigd dat ze wist hoe ze kon vliegen dat ze van de top van de Toren sprong.’ Nynaeves hoofd tolde. Ze keek van de een naar de ander. Geloofden ze haar of niet? Dachten ze echt dat haar géést met haar op de loop was? Wat gaan ze in Lichtsnaam met me doen? Ze probeerde woorden te vinden om hen te overtuigen – ze loog niet, ze was niet gek, ze had Logain geheeld – maar uit haar mond kwam geen geluid toen ze haar haastig de Kleine Toren in duwden.

Pas in een lange kamer – vroeger een kleine eetkamer, waar nu een smalle tafel met stoelen eromheen tegen een muur stond – besefte Nynaeve dat er een hele stoet achter haar liep. Ruim tien Aes Sedai volgden haar op de hielen. Nisao sloeg haar armen grimmig over elkaar en Dagdara had haar kin naar voren gestoken alsof ze van plan was door een muur heen te lopen. Shanelle en Therva en... Allemaal van de Gele Ajah, behalve Sheriam en Mijrelle. De tafel leek op een gerechtshof; die rij grimmige gezichten duiden op een geding. Nynaeve slikte moeizaam.

Sheriam en Mijrelle lieten haar staan en liepen naar de tafel om met hun rug naar haar toe zacht te overleggen. Toen ze zich weer omdraaiden, waren hun gezichten uitdrukkingsloos. ‘Je beweert dat je Logain hebt geheeld?’ Er klonk iets smalends door in Sheriams stem. ‘Je beweert dat je met Heling een gestilde man hebt geheeld?’

‘U moet me geloven,’ riep Nynaeve. ‘U zei dat u dat deed.’ Ze sprong op toen iets onzichtbaars hard in haar zij porde.

‘Neem jezelf in acht, Aanvaarde,’ zei Sheriam koud. ‘Blijf je bij deze bewering?’

Nynaeve staarde haar aan. Sheriam was degene die krankzinnig was, die elke kant op sprong. Ze slaagde erin een eerbiedig ‘ja, Aes Sedai’ uit te brengen. Dagdara snoof als een scheurend zeildoek. Sheriam bracht met een gebaar het opklinkend gemurmel onder de Gelen tot zwijgen. ‘En je deed het per ongeluk, zei je. Als dat het geval is, veronderstel ik dat er geen kans is dat je het bewijst door het nog eens te doen.’

‘Dat kan ze toch niet?’ zei Mijrelle met een vermaakte blik. Vermaakt! ‘Als ze zich blindelings struikelend een weg heeft gezocht, hoe kan ze het dan nu nog eens doen? Maar het doet er niet toe, als ze het zojuist niet gedaan heeft.’

‘Antwoord me!’ snauwde Sheriam, en ze werd weer in de zij gepord. Deze keer kon Nynaeve voorkomen dat ze omhoogschoot. is er een kans dat je je zelfs maar voor een gedeelte voor de geest kunt halen wat je deed?’

‘Ik herinner het me, Aes Sedai,’ zei ze gemelijk, en ze zette zich schrap tegen nog een por. Die kwam niet, maar ze kon nu de gloed van saidar om Sheriam heen zien. Die gloed leek dreigend. Bij de deur ontstond enige beroering, waarna Carlinya en Beonin zich door de rij Gele zusters naar voren drongen. De een schoof Siuan voor zich uit, de ander Leane. ‘Ze wilden niet komen,’ verkondigde Beonin geërgerd. ‘Willen jullie geloven dat ze ons probeerden wijs te maken dat ze het te druk hadden?’ Leanes gezicht was even onverstoorbaar als van de andere Aes Sedai, maar Siuan wierp iedereen koppige, boze blikken toe, vooral Nynaeve.

Eindelijk begreep Nynaeve het. Eindelijk voegde zich alles bijeen. De aanwezigheid van de Gele zusters. Sheriam en Mijrelle die haar geloofden, en dan weer niet geloofden, haar bedreigden en haar toesnauwden. Het had slechts één enkel doel: haar zo boos maken dat ze Siuan en Leane kon helen, en zichzelf voor de Gelen kon bewijzen. Nee. Aan hun gezichten te zien, wilden ze haar zien falen, niet zien slagen. Ze deed geen poging om te verbergen dat ze haar vlecht een stevige ruk gaf. Ze deed het zelfs nog een keer, voor het geval iemand het de eerste keer gemist had. Ze wilde al die koppen tegen elkaar slaan. Ze wilde hen allemaal een kruidenmengsel toedienen waardoor ze huilend als kinderen op de grond zouden ploffen vanwege de stank. Ze wilde haar haren uitrukken en hen ermee wurgen, om... ‘Moet ik me die onzin laten aanleunen?’ gromde Siuan. ik heb belangrijk werk te doen, zelfs het ontkoppen van vis is nog belang...’

‘O, hou je mond,’ onderbrak Nynaeve haar getergd. In één stap was ze bij Siuan en greep haar hoofd tussen beide handen alsof ze van plan was haar nek te breken. Ze had die onzin allemaal geloofd, zelfs dat van die ton! Ze hadden haar bewerkt als een speelpop! Saidar vervulde haar, en ze geleidde het zoals ze met Logain gedaan had, waarbij ze alle vijf Krachten vervlocht. Ditmaal wist ze waarnaar ze moest kijken, dat bijna niet aanwezig zijnde gevoel van iets dat afgesneden was. Geest en Vuur om de breuk te helen, en... Siuan staarde een moment uitdrukkingsloos voor zich uit. Toen werd ze omgeven door de gloed van saidar. Overal in de kamer hoorde ze gehijg. Heel langzaam boog Siuan zich voorover en kuste Nynaeve op elke wang. Een traan biggelde over haar wang, toen nog een, en ineens huilde Siuan. Ze omarmde zichzelf en rilde; de lichte gloed om haar heen vervaagde. Vervolgens nam Sheriam haar snel in haar armen; ook zij leek op het punt te staan in huilen uit te barsten. De anderen staarden naar Nynaeve. De schok die door al die Aes Sedai-kalmte heendrong, was behoorlijk bevredigend, net als de ontevredenheid. Shanelles bleekblauwe ogen leken uit haar lieve donkere gezicht te vallen. Nisao’s mond hing open tot ze Nynaeve zag kijken, waarna ze hem dichtklapte.

‘Hoe kwam je erop om Vuur te gebruiken?’ vroeg Dagdara met verstikte stem, die veel te hoog klonk voor zo’n grote vrouw. ‘En Aarde? Je hebt Aarde gebruikt. Helen is Geest, Water en Lucht.’ Daarmee werden alle spraakwatervallen geopend en uit elke mond kwamen vragen. Het was eigenlijk steeds dezelfde vraag, alleen anders verwoord, ik weet het niet,’ zei Nynaeve, toen ze een opening vond. ‘Het leek gewoon juist te zijn. Ik heb bijna altijd alles gebruikt.’ Wat haar een rondje vermaningen opleverde. Een Heling was Geest, Water en Lucht. Het was gevaarlijk om Heling uit te proberen; bij een vergissing kon je niet alleen jezelf, maar ook de zieke doden. Ze gaf geen antwoord, maar de waarschuwingen gingen snel over in berouwvolle blikken en het gladstrijken van rokken. Ze had niemand gedood, en ze had iets geheeld waarvan men zei dat het niet geheeld kon worden. Leanes glimlach was zo hoopvol dat het bijna pijn deed. Nynaeve benaderde haar met een eigen glimlach, die haar smeulende geprikkeldheid verborg. De Gele Ajah met al die kennis over Heling, waarop ze zo prat gingen, en waarvoor Nynaeve op haar knieën had willen smeken er wat van te delen. Ze wist meer van Heling dan wie van hen ook! ‘Kijk nu goed. U krijgt niet gauw een tweede kans om het te zien gebeuren.’

Toen ze geleidde, voelde ze het samenvoegen heel duidelijk, hoewel ze weer niet kon zeggen wat ze samengevoegd had. Het was anders dan bij Logain – dat was ook met Siuan het geval geweest – maar mannen en vrouwen waren verschillend, hield ze zichzelf voor. Licht, ik heb geluk gehad dat het bij hen net zo goed werkte als bij hem! Dat bracht een ongemakkelijke reeks gedachten op gang. Stel dat sommige dingen bij mannen toch anders geheeld werden dan bij vrouwen? Misschien wist ze toch niet zo veel meer dan de Gelen. Leanes reactie was anders dan die van Siuan. Geen tranen. Ze omhelsde saidar, glimlachte verzaligd en liet het toen gaan, hoewel haar glimlach bleef. Toen sloeg ze haar armen om Nynaeve heen, omhelsde haar tot haar ribben kraakten en fluisterde steeds maar weer: ‘Dank je, o dank je, dank je.’

Onder de Gelen steeg een gemompel op en Nynaeve bereidde zich voor om zich te koesteren in hun gelukwensen. Ze zou hun verontschuldigingen sierlijk aanvaarden. Toen hoorde ze hun opmerkingen. ‘... gebruikt Vuur en Aarde alsof ze een gat in een rots wil boren.’ Dat was Dagdara.

‘Een kalmere toets zou beter zijn,’ stemde Shanelle in.

‘... zie waar Vuur nuttig kan zijn in moeilijkheden van het hart,’ zei Therva en ze tikte tegen haar lange neus. Beldemaine, een gezette Arafelse met zilveren belletjes in haar haren, knikte nadenkend.

‘... als de Aarde op die manier met Lucht zou worden samengebracht, zie je...’

‘... Vuur dat in Water wordt geweven...’

‘... Aarde met Water verweven...’

Nynaeve keek met open mond toe. Ze waren haar geheel vergeten. Ze dachten dat ze konden doen wat zij hen zojuist had laten zien, alleen beter dan zij!

Mijrelle klopte op haar arm. ‘Je hebt het erg goed gedaan,’ mompelde ze. ‘Maak je geen zorgen; later zullen ze allemaal vol lof zijn. Nu zijn ze nog steeds een beetje overweldigd.’

Nynaeve snoof hard, maar geen enkele Gele leek het op te merken. ‘Ik hoop dat dit in ieder geval betekent dat ik geen potten meer hoef te schuren.’

Sheriam keek verrast om. ‘Kind, wie bracht je op dat idee?’ Ze had nog steeds een arm om Siuan heen, die behoorlijk beschaamd met een kanten doekje haar ogen droogde. ‘Als iedereen naar believen maar een regel overtreedt en doet wat ze leuk vindt en denkt de straf te ontlopen door iets goeds te doen, zou de wereld een en al verwarring zijn.’ Nynaeve zuchtte diep. Ze had het kunnen weten. Nisao stapte van de andere Gelen weg en schraapte haar keel. De blik die ze Nynaeve in het voorbijgaan toewierp, kon slechts beschuldigend genoemd worden. ‘Ik neem aan dat we Logain opnieuw zullen moeten stillen.’ Ze klonk alsof ze wilde ontkennen dat er ook maar iets was voorgevallen.

Hoofden begonnen te knikken, en toen sprak Carlinya als een ijspegel die in de kamer werd geworpen: ‘Kunnen we dat?’ Ieder oog richtte zich op haar, maar ze ging kalm en koel door: ‘Kunnen wij rechtmatig en eerlijk overwegen om een geleider te steunen, een man die andere geleiders probeert te verzamelen, en tegelijkertijd blijven doen wat we altijd deden; elke geleider stillen? Praktisch gesproken: welk gevolg heeft dat voor hem als hij erachter komt? Hoe jammerlijk het ook mag zijn, zoals de zaken er nu voorstaan ziet hij ons als gescheiden van de Toren en, belangrijker nog, van Elaida en de Rode Ajah. Als we ook maar één man stillen, kunnen we dat onderscheid verliezen, en daarmee onze kans om greep op hem te krijgen voor Elaida dat doet.’ Toen ze zweeg, leek een deken van stilte over de kamer te vallen. Aes Sedai wisselden bezorgden blikken uit, en de blikken op Nynaeve maakten die van Nisao tot een lofprijzing. Er waren zusters gestorven bij de gevangenname van Logain. Zelfs als hij weer veilig was afgeschermd, was het haar schuld dat ze dat weer helemaal opnieuw moesten doen. Deze keer zou het moeilijker zijn. ‘Ik geloof dat je moet gaan,’ zei Sheriam zacht.

Nynaeve ging daar niet over redetwisten. Ze maakte haar knix zo snel en goed als ze kon en deed haar best niet weg te hollen bij haar vertrek.

Buiten krabbelde Elayne van de stenen trap overeind. ‘Het spijt me, Nynaeve,’ zei ze, en ze klopte haar rok af. ‘Ik was zo opgewonden dat ik er bij Sheriam alles uit gooide voordat ik in de gaten kreeg dat Romanda en Delana er ook waren.’

‘Het geeft niet,’ zei Nynaeve moeizaam, en ze begon de drukke straat af te lopen. ‘Vroeg of laat zou het toch bekend zijn geworden.’ Maar het was niet eerlijk. Ik heb iets gedaan waarvan ze zeiden dat het niet kon, en ik moet nog steeds potten schuren! ‘Elayne, het kan me niet schelen wat je zegt: we moeten gaan. Carlinya praatte over een “greep” op Rhand krijgen. Dit stel is niet beter dan Elaida. Thom of Juilin kunnen paarden voor ons versieren, en Birgitte mag haar nagels verder opvreten.’

‘Ik ben bang dat het te laat is,’ zei Elayne neerslachtig. ‘De praatjes verspreiden zich al.’

Van twee kanten doken Larissa Lindel en Zenare Ghodar als haviken op Nynaeve af. Larissa was een knokige vrouw, die er zo gewoon uitzag dat de leeftijdloosheid van de Aes Sedai erbij in het niet verdween. Zenare was een beetje gezet en hooghartig genoeg voor twee koninginnen. Hun gezichten stonden vol verwachting. Ze waren van de Gele Ajah, hoewel geen van beiden bij de Heling van Siuan en Leane aanwezig was geweest.

‘Ik wil dat je alles stap voor stap doorneemt, Nynaeve,’ zei Larissa, en ze greep haar arm vast.

‘Nynaeve,’ zei Zenare, die de andere arm greep, ‘ik durf te wedden dat ik wel honderd dingen vind waar je nooit aan gedacht hebt, als je het weven maar vaak genoeg herhaalt.’

Vanuit het niets leek Salita Toranes op te duiken, een Tyreense die er net zo donker uitzag als iemand van het Zeevolk. ‘Anderen zijn me voor, zie ik. Het Licht hale me als ik op mijn beurt moet wachten.’ ik was hier eerst, Salita,’ zei Zenare beslist, en ze verstevigde haar greep.

‘Ik was eerst,’ zei Larissa, die haar greep ook versterkte. Nynaeve wierp Elayne een blik van zuiver afgrijzen toe, en kreeg een blik vol medelijden terug. En een schouderophalen. Dat bedoelde Elayne met ‘te laat’. Ze zou vanaf nu geen enkel wakend ogenblik meer voor zichzelf hebben.

‘... boos?’ zei Zenare. ik schud zo vijftig manieren uit mijn mouw om haar boos genoeg te maken om stenen te kauwen.’ ik kan wel honderd manieren bedenken,’ zei Larissa. ik ben van plan om haar blok te doorbreken, al is het het laatste dat ik doe.’ Magla Daronos worstelde zich de groep in; daar had ze ook wel de schouders voor. Ze zag eruit alsof ze met een zwaard of een smidshamer kon werken. ‘Jij gaat die breken, Larissa? Ha! Ik heb al wat manieren bedacht om het uit haar te trekken.’ Nynaeve wilde alleen nog maar schreeuwen.

Alleen de gedachte dat ze opnieuw zou gaan huilen, weerhield Siuan ervan om saidar te omvatten en vast te houden. Dat kon ze niet doen. Bovendien zou het lijken op het gepronk van een novice, bij de vrouwen die haar in de wachtkamer omringden. Elke uitdrukking van verwondering en verrukking, elk warm welkom – alsof ze jaren weg was geweest – leek wel balsem, vooral van diegenen die haar vriendinnen waren voordat ze de Amyrlin was geworden, voordat tijd en verplichting hen uit elkaar hadden gedreven. Lelaine en Delana sloegen hun armen om haar heen, wat ze in jaren niet gedaan hadden. Moiraine was de enige geweest die haar nader had gestaan, de enige die ze na de Amyrlin stola naast Leane had kunnen behouden. Hun verplichtingen hadden ook geholpen om bij elkaar te blijven. ‘Het is zo goed om je weer terug te hebben,’ lachte Lelaine. ‘Zo ontzettend goed,’ mompelde Delana.

Siuan lachte, en moest de tranen van haar wangen vegen. Licht, wat was er met haar aan de hand? Ze had niet meer zo gehuild sinds ze een kind was!

Misschien kwam het door de vreugde om het herwinnen van saidar, door de warmte die haar omgaf. Het Licht wist dat dit alles tezamen iedereen van haar stuk zou brengen. Ze had nooit van zo’n dag durven dromen, en nu het gebeurd was, maakte ze deze vrouwen geen enkel verwijt. Niet hun koude afstandelijkheid van gisteren, niet hun drang dat zij haar plaats goed diende te beseffen. Het verschil tussen een Aes Sedai en iemand die dat niet was, was duidelijk – ze had er zelf op gestaan voordat ze gesust was, en vanzelfsprekend zou ze dat weer doen – en ze wist hoe je met gesuste vrouwen moest omgaan. Het was voor hun eigen bestwil en voor het bestwil van degenen die nog steeds konden geleiden. Ermee om moeten gaan. Hoe vreemd was het dat het nooit meer zo zou zijn.

Uit haar ooghoeken zag ze Garet Brin de trap op komen, aan de zijkant van de kamer. ‘Neem me niet kwalijk,’ zei ze, en ze haastte zich achter hem aan.

Maar ondanks haar haast moest ze elke twee, drie stappen stilstaan om een gelukwens te aanvaarden. Dat ging zo door tot aan de trap, zodat ze hem niet eerder kon inhalen dan toen hij de gang op de tweede verdieping af liep. Ze vloog vooruit en plantte zichzelf voor hem. Zijn grijzige haar was door de wind in de war, zijn vierkante gezicht en versleten leren jas waren stoffig. Hij zag er even betrouwbaar uit als steen.

Hij hield een stapeltje papier op. ik moet dit afleveren, Siuan,’ en hij probeerde langs haar heen te lopen.

Ze hield hem met een gebaar tegen, ik ben geheeld. Ik kan weer geleiden.’

Hij knikte. Hij knikte slechts! ik heb zoiets gehoord. Ik neem aan dat het betekent dat je nu mijn hemden met geleiden kunt schoonmaken. Misschien worden ze dan ook echt schoon. Ik heb er spijt van gehad dat ik Min zo gemakkelijk heb laten gaan.’

Siuan staarde hem aan. De man was geen dwaas. Waarom deed hij alsof hij het niet begreep? ‘Ik ben weer een Aes Sedai. Verwacht je echt dat een Aes Sedai jouw was doet?’

Alleen maar om het te onderstrepen, omhelsde ze saidar – die verloren zoetheid was zo wonderbaarlijk dat ze ervan huiverde -, wikkelde hem in stromen Lucht en tilde hem op. Probeerde dat. Haar mond viel open. Ze trok meer saidar aan, probeerde het harder en harder tot de zoetheid met duizend weerhaakjes aan haar trok. Zijn laarzen kwamen nog geen duim van de vloer.

Het was onmogelijk. Weliswaar was iemand optillen met geleiden een van de zwaarste dingen, maar ze was ooit in staat geweest om bijna drie keer haar eigen gewicht te tillen.

‘Word ik geacht hiervan onder de indruk te zijn?’ zei Brin kalm, ‘of moet ik bang worden? Sheriam en haar groepje gaven hun woord, de Zaal gaf haar woord en, belangrijker nog, jij gaf het jouwe, Siuan. Ik zou je niet laten gaan, al was je de Amyrlin zelf. Nou, maak ongedaan wat je gedaan hebt, anders zal ik je, eenmaal bevrijd, ondersteboven keren en je als een klein kind een pak slaag geven. Je bent zelden kinderachtig, dus denk niet dat ik je er zomaar mee weg laat komen.’ Bijna duizelig liet ze de Bron los. Niet vanwege zijn bedreiging – hij was ertoe in staat en had het al eens eerder gedaan; nee, niet daarom – en ook niet door de schok dat ze niet in staat was geweest om hem op te tillen. De tranen leken als een fontein in haar op te wellen. Ze hoopte dat het loslaten van saidar ook de tranen zou stoppen. Maar hoe vaak ze ook met haar ogen knipperde, er druppelden er nog steeds een paar over haar wangen.

Voor ze er erg in had, had Garet haar gezicht tussen zijn handen genomen. ‘Licht, vrouw, vertel me niet dat ik je heb laten schrikken. Volgens mij schrik je nog niet als je samen met een troep luipaarden in een kuil wordt gegooid.’

‘Ik ben niet geschrokken,’ zei ze stijfjes. Goed, ze kon nog steeds liegen. Tranen welden in haar op.

‘We moeten iets bedenken dat we elkaar niet de hele tijd naar de keel vliegen,’ zei hij rustig.

‘Er is geen reden om wat dan ook te bedenken.’ Ze kwamen. O Licht, ze kon hem niet laten merken dat ze moest huilen. ‘Laat me gewoon alleen, alsjeblieft. Alsjeblieft, ga nu maar.’ Hij aarzelde even voor hij deed wat hem gevraagd werd.

Met het geluid van zijn laarzen achter haar, slaagde ze erin de hoek om te lopen voor in de zijgang de dam brak. Ze zonk op haar knieën en begon treurig te huilen. Nu wist ze wat het was. Alric, haar zwaardhand. Haar zwaardhand die was gedood toen Elaida haar onttroond had. Ze kon liegen – de Drie Eden waren nog steeds weg – maar een gedeelte van haar binding met Alric, een binding van vlees tot vlees en geest tot geest, was weer tot leven gebracht. De pijn van zijn dood, de pijn die eerst werd onderdrukt door de schok van Elaida’s plannen en vervolgens begraven door haar sussing, die pijn vervulde haar nu helemaal. Jammerend en ineengekrompen tegen de muur kon ze slechts blij zijn dat Garet dit niet zag. Drakenvuur, ik heb geen tijd om verliefd te worden!

Die gedachte was als een emmer koud water in haar gezicht. De pijn bleef, maar de tranen hielden op en ze krabbelde weer overeind. Liefde? Dat was al even onmogelijk als... als... Ze kon niets bedenken wat onmogelijk genoeg was. De man was onmogelijk! Plotseling besefte ze dat Leane nog geen twee passen verder stond en toekeek. Siuan deed een enkele poging om haar tranen weg te vegen en gaf het toen op. Op Leanes gezicht stond slechts medeleven. ‘Hoe heb jij Anjens dood verwerkt, Leane?’ Dat was nu vijftien jaar terug, ik huilde,’ zei Leane. ‘Een maand lang beheerste ik me overdag en bracht de nacht door als een rillende bol van tranen in mijn bed. Nadat ik de lakens aan stukken had gescheurd. Drie maanden lang sprongen ineens zonder waarschuwing de tranen in mijn ogen. Het duurde meer dan een jaar voordat de pijn ophield. Daarom heb ik nooit meer een ander gebonden. Ik geloofde niet dat ik dit nog een keer kon doormaken. Het gaat voorbij, Siuan.’ Ergens vond ze een schelmse glimlach. ‘Nu denk ik dat ik wel twee of drie zwaardhanden aankan, zo niet vier.’ Siuan knikte. Ze kon ’s nachts huilen. En als die vreselijke Garet Brin... Er was geen ‘als’. Die was er niet! ‘Denk je dat ze er klaar voor zijn?’ Ze hadden maar weinig tijd om beneden te praten. Deze haak moest snel geplant worden of het zou helemaal niet meer lukken. ‘Misschien. Ik had niet veel tijd en ik moest voorzichtig zijn.’ Leane hield even op. ‘Weet je zeker dat je hiermee door wilt gaan, Siuan? Het zal alles waarvoor we gewerkt hebben veranderen, zonder waarschuwing, en... Ik ben niet zo sterk meer als ik was, Siuan, en jij ook niet. De meeste vrouwen hier kunnen meer geleiden dan jij of ik. Ik denk dat sommige Aanvaarden ook sterker zijn, zelfs als we Elayne of Nynaeve niet meetellen.’

‘Ik weet het,’ zei Siuan. Ze moesten het gevaar nemen. Het andere plan was slechts een lapmiddel geweest, omdat ze niet langer een Aes Sedai was. Maar nu was ze er weer een, en ze was afgezet met slechts een leeg buiginkje naar de wet van de Toren. Als ze weer Aes Sedai was, was ze dan niet ook weer Amyrlin?

Ze rechtte haar rug en ging naar beneden om het gevecht met de Zaal aan te gaan.

Elayne lag in haar onderhemd op bed, onderdrukte een geeuw en ging weer verder met het insmeren van haar handen met de zalf die Leane haar gegeven had. Het scheen iets te helpen; ze voelden tenminste zachter aan. Een avondbriesje kwam door het raam en liet de eenzame kaars flikkeren. Maar het leek de kamer alleen maar warmer te maken.

Nynaeve wankelde naar binnen en gooide de deur dicht. Ze wierp zich op bed en staarde Elayne aan. ‘Magla is de verachtelijkste, hatelijkste, laagste vrouw in de hele wereld,’ schold ze. ‘Nee, het is Larissa. Nee, Romanda.’

‘Ik maak eruit op dat ze je boos genoeg maakten om te kunnen geleiden.’ Nynaeve gromde, haar gezicht was vertrokken van afschuw, en Elayne ging haastig door: ‘Voor hoeveel zusters heb je het voorgedaan? Ik had je al een tijd terug verwacht. Ik heb je voor het avondeten gezocht, maar ik kon je niet vinden.’

‘Ik kreeg een broodje voor het avondeten,’ bromde Nynaeve. ‘Eén broodje! Ik heb het iedereen voorgedaan, iedere Gele zuster in Salidar. Maar ze zijn niet tevreden. Ze willen me een voor een. Ze hebben een schema opgesteld. Larissa heeft me morgenochtend, nog voor het ontbijt!, en meteen daarna moet ik naar Zenaire, en dan... Ze bespraken hoe ze me boos konden maken, alsof ik er niet bij stond!’ Ze tilde haar hoofd van het kussen en keek gejaagd. ‘Elayne, ze kibbelen onder elkaar wie mijn blok gaat breken. Het zijn net jongens die proberen om een ingevet varken te grijpen, en ik ben het varken!’ Elayne gaapte en gaf haar de pot met zalf. Even later rolde Nynaeve op haar andere zij en begon haar handen te bewerken. Zij moest ook nog steeds pannen schrobben.

‘Het spijt me dat ik niet gedaan heb wat je dagen geleden al wilde, Nynaeve. We hadden een vermomming kunnen weven, zoals die van Moghedien, en dan hadden we gewoon langs iedereen kunnen weglopen.’ Nynaeves handen vielen stil. ‘Wat is er, Nynaeve?’

‘Daar heb ik helemaal niet aan gedacht. Ik heb er niet eens aan gedacht!’

‘Nee? Ik was ervan overtuigd dat je dat gedaan had. Jij hebt het immers als eerste geleerd.’

‘Ik wilde niet eens denken aan wat we de zusters niet kunnen vertellen.’ Nynaeves stem was zo vlak als ijs, en minstens even hard en koud. ‘En nu is het te laat. Ik ben te moe om te geleiden, al stak je mijn haar in brand; en als zij hun zin krijgen, zal ik voor altijd te moe zijn. De enige reden waarom ze me vannacht lieten gaan was dat ik geen saidar meer kon vinden, zelfs niet toen Nisao...’ Ze huiverde, waarna ze haar handen bewoog en de zalf inwreef.

Elayne slaakte onhoorbaar een zuchtje. Ze had bijna dwars moeten liggen. Ook zij was moe. Je ongelijk toegeven liet de ander zich altijd beter voelen, maar het was niet haar bedoeling geweest om te zeggen dat ze saidar voor een vermomming konden gebruiken. Vanaf het begin was ze bang geweest dat Nynaeve dat zou gaan doen. Hier konden ze tenminste een oogje houden op de plannen van de Aes Sedai van Salidar. Misschien konden ze met hulp van Egwene aan Rhand een berichtje toespelen, als ze weer zou terugkeren naar Tel’aran’rhiod. Als er geen andere manier was, konden ze nog wat invloed uitoefenen via Siuan en Leane.

Alsof die gedachte een oproep was, ging de deur open en stapten juist deze twee naar binnen. Leane droeg een houten blad met brood en een kom soep, een rode aardewerken beker en een wit geglazuurde kan. Er was zelfs een takje groen in een klein blauw vaasje. ‘Siuan en ik dachten dat je wel honger zou hebben, Nynaeve. Ik heb gehoord dat de Gelen je flink aangepakt hebben.’

Elayne wist niet goed of ze op moest staan of niet. Het waren enkel Siuan en Leane. Ze waren echter weer Aes Sedai. Dat dacht ze tenminste. De twee losten het vraagstuk op door te gaan zitten; Siuan aan het voeteneind van Elaynes bed en Leane op dat van Nynaeve. Die keek hen allebei achterdochtig aan voordat ze overeind kwam, met haar rug tegen de muur ging zitten en het blad op haar knieën nam. ik hoorde een gerucht dat je de Zaal hebt toegesproken, Siuan,’ zei Elayne voorzichtig. ‘Hadden we een knix moeten maken?’

‘Bedoel je omdat we weer Aes Sedai zijn, meisje? Dat zijn we. Ze kijfden als viswijven op een feestdag, maar dat stonden ze ons toe.’ Siuan en Leane keken elkaar aan en Siuans wangen kleurden lichtjes. Elayne vermoedde dat ze wel nooit zou weten wat ze niet hadden toegestaan.

‘Mijrelle was zo aardig om me op te zoeken en het me te laten weten,’ zei Leane in de ontstane stilte, ik denk dat ik Groen kies.’ Nynaeve verslikte zich in haar hap. ‘Wat bedoel je? Kun je van Ajah veranderen?’

‘Nee,’ zei Siuan. ‘Maar de Zaal heeft besloten dat we een tijdlang geen Aes Sedai waren, hoewel we dat wel waren. En aangezien ze geloven dat die onzin in de Toren volgens de wet was, zijn al onze banden, bindingen, verbindingen en titels overboord gegooid.’ Haar stem was droog genoeg om hout mee te vijlen. ‘Morgen zal ik de Blauwen vragen of ze me terug willen hebben. Ik heb nog nooit meegemaakt dat een Ajah iemand afwijst – tegen de tijd dat je verheven bent tot Aanvaarde, ben je naar de juiste Ajah geleid, of je het weet of niet – maar zoals de zaken nu staan, zou ik niet echt verbaasd zijn als ze de deur voor mijn neus dichtslaan.’

‘Hoe staat alles er dan voor?’ vroeg Elayne. Er was iets aan de hand. Siuan bekte je af, porde je op, trok je arm uit het lid, maar kwam je geen soep brengen, ging niet op je bed zitten en babbelde niet als een vriendin, ik dacht dat alles naar verwachting verliep.’ Nynaeve gaf haar een blik die zowel ongelovig als ontdaan was. Nou ja, Nynaeve zou moeten weten wat ze ermee bedoelde.

Siuan draaide zich om en keek haar aan, maar haar woorden golden ook Nynaeve. ‘Ik kwam langs Logains huis. Zes zusters houden zijn schild in stand, net als toen hij gegrepen werd. Hij probeerde vrij te komen toen hij erachter kwam dat wij wisten dat hij geheeld was, en ze zeiden dat als er slechts vijf het schild hadden gehouden, het hem gelukt zou zijn. Hij is dus even sterk als hij eerst was, of daar zo dichtbij dat het geen verschil maakt. Maar ik niet. En Leane ook niet. Ik wil dat je het nog eens probeert, Nynaeve.’

‘Ik wist het!’ Nynaeve gooide haar lepe] op het blad. ik wist dat je hiervoor een reden had! Nou, ik ben te moe om te geleiden, en ook al zou ik niet moe zijn... Je kunt niet helen wat al geheeld is. Eruit, en neem die smerige soep maar mee!’ Er was minder dan de helft van die smerige soep over, en het was een grote kom.

‘Ik weet dat het niet zal werken!’ snauwde Siuan terug. ‘Vanmorgen wist ik dat stillen en sussen niet geheeld konden worden!’

‘Wacht even, Siuan,’ zei Leane. ‘Nynaeve, besef je welk gevaar we lopen door hier bij elkaar te komen? Dit is geen kamer in een straatje waar jouw boogschutter de wacht houdt; dit hele huis zit vol vrouwen die met hun ogen kijken en met hun tongen praten. Als men erachter komt dat Siuan en ik met iedereen een spel gespeeld hebben – zelfs al is dat over tien jaar – nou, laten we volstaan met de opmerking dat Aes Sedai straffen opgelegd kunnen krijgen. We zouden dan waarschijnlijk nog steeds op een boerderij kool moeten schoffelen tot onze haren wit zijn geworden. We zijn gekomen vanwege wat je voor ons gedaan hebt, om een nieuw begin te maken.’

‘Waarom ging je niet naar een Gele zuster?’ vroeg Elayne. ‘De meesten moeten nu wel net zoveel weten als Nynaeve.’ Nynaeve keek haar woest over de lepel aan. Smerige soep?

Siuan en Leane wisselden blikken uit, en uiteindelijk zei Siuan met tegenzin: ‘Als we naar een zuster gaan, weet vroeg of laat iedereen het. Als Nynaeve het doet, zal iedereen die erin geslaagd is om ons vandaag in te schatten, geloven dat ze zich vergist hebben. Men veronderstelt dat alle zusters gelijk zijn, maar er waren Amyrlins die maar net genoeg konden geleiden om de stola te ontvangen. Als je hen en de hoofden van de Ajahs buiten beschouwing laat, verwacht men dat je een ander, die sterker in de Kracht is dan jij, voor laat gaan.’

‘Ik begrijp het niet,’ zei Elayne. Hier stak ze behoorlijk wat van op. Die rangorde leek verstandig, maar ze nam aan dat het een van die dingen was die je pas leerde als je zelf Aes Sedai was. Ze had her en der genoeg opgestoken om te vermoeden dat je opleiding pas begon als je de stola omdeed. ‘Als Nynaeve je weer kan helen, ben je sterker.’ Leane schudde haar hoofd. ‘Niemand is ooit eerder van het sussen geheeld. Misschien zullen de anderen het als een soort wilder zien. Daarmee sta je iets lager in je kracht. Misschien telt het wel als je zwakker geweest bent. Als Nynaeve ons de eerste keer niet helemaal kon helen, kan ze ons misschien tot twee derde of tot de helft terugbrengen. Zelfs dat is al beter dan nu, maar de meesten hier zijn even sterk, en een behoorlijk aantal zelfs sterker.’

Elayne staarde haar aan en was meer dan ooit in de war. Nynaeve keek of ze tussen haar ogen was geraakt.

‘Alles heeft ermee te maken,’ legde Siuan uit. ‘Wie het snelste leerde, wie de kortste tijd novice of Aanvaarde was. Er zijn alle mogelijke vormen en soorten. Je kunt nooit precies zeggen hoe sterk iemand is. Twee vrouwen kunnen even sterk lijken; misschien wel, misschien niet, maar de enige manier om het met zekerheid te zeggen zou een tweegevecht zijn, en gezegend zij het Licht, daar staan we boven. Tenzij Nynaeve ons op volle sterkte terugbrengt, lopen we het risico om vrij laag te staan.’

Leane nam het weer over. ‘Die rangorde wordt niet geacht overal geldig te zijn, behalve bij de alledaagse dingen, maar dat is niet waar. De raad van iemand die hoger staat, krijgt meer aandacht dan die van iemand die lager staat. Het maakte niets uit toen we gesust waren. We hadden toen helemaal geen aanzien; wat we zeiden werd slechts beoordeeld op de eigen waarde. Dat wordt nu anders.’ ‘Ik begrijp het,’ zei Elayne zwakjes. Geen wonder dat de mensen dachten dat de Aes Sedai het Spel der Huizen hadden uitgevonden. Daarbij vergeleken was Daes Dae’mar eenvoudig.

‘Het is aardig om te zien dat deze Heling iemand méér problemen heeft bezorgd dan mij,’ gromde Nynaeve. Ze tuurde in de kom, zuchtte en veegde met het laatste stukje brood de bodem schoon. Siuans gezicht werd donkerder, maar ze slaagde erin haar stem vlak te houden. ‘Je kunt zien dat we onszelf helemaal blootgeven. En niet alleen om je over te halen opnieuw Heling op mij te gebruiken. Je hebt me... mijn leven teruggegeven. Zo eenvoudig ligt dat. Ik heb mezelf aangepraat dat ik niet dood was, maar dat leek zeker zo te zijn, als je het hiermee vergelijkt. Laten we dus met Leanes schone lei beginnen. Vriendinnen, als je mij als zodanig wilt hebben. Zo niet, dan roeiers in dezelfde boot.’

‘Vriendinnen,’ zei Elayne. ‘Dat klinkt mij beter in de oren.’ Leane schonk haar een glimlach, maar zij en Siuan keken nog steeds naar Nynaeve.

Nynaeve keek van de een naar de ander. ‘Elayne heeft een vraag gesteld, dus mag ik dat ook doen. Wat hebben Sheriam en de anderen gisteravond van de Wijzen opgestoken? Zeg me niet dat je het niet weet, Siuan. Voor zover ik het zie, weet jij wat ze denken binnen een uur nadat het bij hen opgekomen is.’

Siuan klemde haar kaken koppig op elkaar; die diepblauwe ogen deden hun best om vrees aan te jagen. Plotseling piepte ze en boog zich voorover om over haar enkel te wrijven.

‘Vertel,’ zei Leane, en ze trok haar voet terug, ‘anders doe ik het. Alles, Siuan.’

Siuan staarde Leane woest aan en blies zich op tot Elayne dacht dat ze zou barsten. Maar toen raakte haar blik die van Nynaeve en liep ze leeg. De woorden kwamen alsof ze eruit getrokken werden, maar ze kwamen. ‘Het gezantschap van Elaida heeft Cairhien bereikt. Rhand heeft hen ontmoet, maar het lijkt erop dat hij probeen met hen te spelen. Laten we dat tenminste hopen. Sheriam en de anderen zijn tevreden omdat ze er nu eens een keer in geslaagd zijn om zichzelf bij de Wijzen niét voor gek te zetten. En Egwene komt bij de volgende ontmoeting mee.’ Dat laatste leek er om een of andere reden het moeilijkst uit te komen.

Nynaeve fleurde op en ging rechter zitten. ‘Egwene? O, dat is geweldig! Zo, ze zijn eindelijk eens niet als dwazen tekeergegaan. Ik vroeg me al zo’n beetje af waarom ze niet hier zijn om ons weg te slepen voor een volgende les.’ Ze keek Siuan met samengeknepen ogen aan, maar zelfs die blik zag er opgewekt uit. ‘Een boot, zei je? Wie is de kapitein?’

‘Dat ben ik, kleine donderstr...’ Leane schraapte haar keel en Siuan haalde diep adem. ‘Goed, een bemanning op gelijke voet, met gelijke stemmen. Maar iemand moet aan het roer staan,’ voegde ze eraan toe, toen Nynaeve begon te glimlachen, ‘en die iemand ben ik.’

‘Goed,’ zei Nynaeve na een lange stilte. Ze aarzelde opnieuw terwijl ze met de lepel speelde; vervolgens zei ze met een stem die zo achteloos klonk dat Elayne haar handen in de lucht had willen steken: is er een kans dat je mij... ons uit de keuken kunt krijgen?’ Hun gezichten zagen er niet ouder uit als dat van Nynaeve, maar ze waren een hele tijd Aes Sedai geweest; hun ogen herinnerden zich die Aes Sedai-blik. Nynaeve beantwoordde die kalmer dan Elayne had verwacht – ze schuifelde alleen wat met haar voeten – maar het was geen verrassing toen ze uiteindelijk mompelde: ik neem aan van niet.’

‘We moeten weg,’ zei Siuan, en ze stond op. ‘Leane heeft de prijs van ontdekking heel laag ingeschat. Wij kunnen de eerste Aes Sedai zijn die in het openbaar gevild worden, en ik ben al eens de eerste geweest.’ Tot Elaynes verrassing boog Leane zich voorover om haar te omarmen en fluisterde: ‘Vriendinnen.’ Elayne beantwoordde de omarming en het woord met warmte.

Leane omarmde ook Nynaeve en mompelde iets dat Elayne niet kon opvangen, waarna Siuan volgde met een bedankje dat nors en weifelend was.

Zo klonk het haar tenminste in de oren, maar toen ze eenmaal vertrokken waren, zei Nynaeve: ‘Ze stond op het punt om te gaan huilen, Elayne. Misschien meende ze dit alles echt. Ik veronderstel dat ik zou moeten proberen om haar vriendelijker te bejegenen.’ Ze zuchtte, wat overging in een geeuw en een gedempt: ‘Vooral nu ze weer een Aes Sedai is.’ En met die woorden viel ze in slaap terwijl het blad nog op haar knieën lag.

Elayne onderdrukte zelf een geeuw, kwam overeind en ruimde alles netjes op, waarbij ze het blad onder Nynaeves bed schoof. Het kostte wat tijd om Nynaeve uit haar kleren te krijgen en ietwat gemakkelijk op bed te laten liggen, maar zelfs dat maakte haar niet wakker. Toen Elayne eenmaal de kaars gedoofd had en in haar kussens lag, bleef ze wakker, staarde in de duisternis en dacht na. Rhand wilde onderhandelen met Aes Sedai die door Elaida waren gestuurd? Ze zouden hem levend verorberen. Ze wenste bijna dat ze Nynaeves suggestie had opgevolgd toen die nog een kans van slagen had. Ze wist zeker dat ze hem door alle valstrikken kon leiden die zij voor hem hadden opgezet – Thom had een heleboel toegevoegd aan wat haar moeder haar geleerd had – en hij zou naar haar geluisterd hebben. Bovendien had ze hem op die manier kunnen binden. Ze had immers ook niet gewacht tot ze de stola droeg om Birgitte te binden; waarom zou ze met Rhand wel wachten?

Ze schoof wat dieper in de kussens. Hij moest wachten. Hij was in Caemlin, niet in Salidar. Hé, Siuan had gezegd dat hij in Cairhien was. Hoe...? Ze was te moe; de gedachte dreef weg. Siuan. Siuan hield nog steeds iets verborgen, daar was ze zeker van.

De slaap kwam aandrijven en daarmee een droom. Een boot met Leane op de boeg, minnekozend met een man die steeds een ander gezicht had als Elayne naar haar keek. Op de achtersteven worstelden Nynaeve en Siuan, die elk een andere kant op wilden sturen – tot Elayne opstond en het bevel op zich nam. Een kapitein met geheimen was reden genoeg voor muiterij als dat nodig mocht blijken. In de ochtend kwamen Siuan en Leane terug, nog voor Nynaeve haar ogen open had. Dat was meer dan voldoende om haar zo boos te maken dat ze kon geleiden. Maar het werkte niet. Wat reeds geheeld was, kon niet nogmaals geheeld worden.

‘Ik zal doen wat ik kan, Siuan,’ zei Delana, en ze leunde naar voren om de ander op de arm te kloppen. Ze zaten alleen in de zitkamer. De theekopjes op het tafeltje tussen hen in waren onaangeraakt. Siuan zuchtte en zag er verslagen uit, hoewel Delana niet snapte wat zij nog verwachten kon na haar uitbarsting in de Zaal. Het vroege ochtendlicht straalde door het raam, en ze dacht aan haar komende ontbijt, maar dit was Siuan. De omstandigheden waren verwarrend en Delana hield niet van verwarring. Ze had zichzelf aangewend haar oude vriendin niet in dit gezicht te zoeken, wat niet moeilijk was, aangezien ze helemaal niet leek op de Siuan Sanche die Delana zich herinnerde. Maar om Siuan weer te zien, een Siuan die jong en aantrekkelijk was, was slechts de eerste schok. De tweede was een Siuan die bij haar aanklopte voor hulp, terwijl de zon nog niet op was; Siuan had nooit om hulp gevraagd. En ten slotte kwam de grootste schok van allemaal, de schok die zich telkens wanneer ze Siuan zag herhaalde, nadat die Almaeren haar onmogelijke wonder had verricht. Zij, Delana, was sterker dan Siuan, veel sterker. Dat was altijd andersom geweest. Siuan had al in hun dagen als novice de leiding genomen, nog voor ze Aanvaarden waren. Maar ze was Siuan, en ze was van streek, wat Delana zich nooit had kunnen voorstellen. Siuan kon van streek zijn, maar ze liet dat nooit merken. Het deed haar pijn dat ze niet meer kon doen voor de vrouw, die ooit samen met haar honingkoekjes had gestolen en meer dan eens de schuld op zich had genomen voor streken die ze samen hadden uitgehaald.

‘Siuan, ik kan in ieder geval dit wel voor je doen. Romanda zou die droomter’angrealen heel graag aan de zorg van de Zaal willen toevertrouwen. Ze heeft niet genoeg Gezetenen achter haar om het te laten lukken, maar als Sheriam denkt van wel, of als ze denkt dat je het door jouw invloed op Leane en mij tegen hebt gehouden, zal ze het jou niet kunnen weigeren. Ik weet dat Leane ermee zal instemmen. Hoewel het mij een raadsel is waarom je die Aielvrouwen wilt ontmoeten. Romanda glimlacht als een kat in de boterton, als ze ziet hoe Sheriam na zo’n ontmoeting nijdig rondstampt. Met jouw karakter zul je waarschijnlijk iets kapotgooien.’ Wat een verandering. Vroeger zou ze er nooit aan gedacht hebben om Siuans stemming te benoemen; nu deed ze het zonder nadenken.

Op Siuans betrokken gezicht brak een glimlach door. ik had gehoopt dat je zoiets zou doen. Ik zal met Lelaine spreken. En Janya; ik geloof dat Janya wil helpen. Maar je moet ervoor zorgen dat Romanda het niet echt doet. Van het weinige dat ik weet, heeft Sheriam tenminste iets bedacht voor de omgang met die Aiel. Ik ben bang dat Romanda vanaf het begin zou moeten beginnen. Dat hoeft de Zaal natuurlijk niet belangrijk te vinden, maar ik ben er bepaald niet op gebrand om een eerste blik op hen te werpen als iedereen een haak in haar kieuwen heeft.’

Delana verborg haar glimlach terwijl ze Siuan naar de voordeur begeleidde en haar omarmde. Ja, het zou heel belangrijk voor de Zaal zijn om de Wijzen tevreden te stellen, hoewel Siuan dat niet kon weten. Ze keek Siuan na, die zich de straat uit haastte, en ging weer naar binnen. Het zag ernaar uit dat zij nu de beschermende hand was. Ze hoopte dat ze het even goed zou doen als haar vriendin had gedaan. De thee was nog warm en ze besloot om Miesa, haar dienstmeisje, erop uit te sturen voor wat broodjes en fruit. Toen er bedeesd op de deur werd geklopt, was het niet Miesa maar Lucilde, een novice die ze van de Toren hadden meegebracht.

Het spichtige meisje maakte een zenuwachtige knix, maar Lucilde was altijd zenuwachtig. ‘Delana Sedai? Er is vanmorgen een vrouw aangekomen, en Anaiya Sedai heeft gezegd dat ik haar naar u moest brengen? Haar naam is Halima Saranov. Ze zegt dat ze u kent?’ Delana opende haar mond om te zeggen dat ze nog nooit van Halima Saranov had gehoord, toen er een vrouw op de drempel verscheen. Onwillekeurig staarde Delana haar aan. De vrouw slaagde erin om zowel slank als weelderig te lijken. Ze droeg grijze rijkleding, die belachelijk laag was uitgesneden; lang, weelderig zwart haar omlijstte een gezicht met groene ogen, waar iedere man met open mond naar zou kijken. Maar dat was niet de reden waarom Delana zo staarde. De vrouw hield haar handen in haar zij, met de duimen tussen wijs- en middelvinger gestoken. Delana had zoiets nooit verwacht van een vrouw die geen stola droeg, en deze Halima Saranov kon niet eens geleiden. Ze was dichtbij genoeg om daar zeker van te zijn. ‘Ja,’ zei Delana, ‘ik meen me haar te herinneren. Laat ons alleen, Lucilde. En onthoud, kind, dat niet elke zin vragend hoeft te eindigen.’ Lucilde maakte zo snel een diepe knix dat ze bijna omviel. Onder andere omstandigheden zou Delana een zucht hebben geslaakt; ze had nooit goed om kunnen gaan met novices, hoewel ze niet wist waarom. Terwijl de novice de kamer verliet, schreed Halima reeds naar de stoel die Siuan had gebruikt, en ging onuitgenodigd zitten. Ze pakte een niet-gebruikt kopje op, sloeg haar benen over elkaar, nipte en keek Delana over de rand aan.

Delana wierp haar een harde blik toe. ‘Wie denk je wel dat je bent, vrouw? Hoe hoog je ook denkt te staan, geen staat hoger dan de Aes Sedai. En waar heb je dat teken geleerd?’ Voor het eerst in haar leven haalde haar blik niets uit.

Halima glimlachte spottend. ‘Denk je echt dat de geheimen van de... zullen we zeggen, dónkerder Ajah zo geheim zijn? En wat je hoogte betreft, je weet heel goed dat je zelfs een bedelaar zou gehoorzamen als hij het juiste teken laat zien. Mijn verhaal is dat ik een tijdje de reisgenote was van een zekere Cabriana Mecandes, een Blauwe zuster. Ongelukkigerwijze overleed Cabriana door een val van haar paard; haar zwaardhand weigerde om nog onder zijn dekens uit te komen of iets te eten. Hij ging ook dood.’ Halima glimlachte, alsof ze Delana vroeg of ze het allemaal nog kon volgen. ‘Cabriana en ik hebben veel gepraat voor ze stierf, en ze vertelde me over Salidar. Ze heeft me ook een aantal dingen gezegd die ze had opgestoken, over de plannen die de Witte Toren met jullie heeft. En met de Herrezen Draak.’ Weer een glimlach, een snelle flits van witte tanden, en ze richtte zich weer op de thee en keek toe.

Delana was nooit een vrouw geweest die het gemakkelijk opgaf. Ze had koningen gedwongen om vrede te sluiten terwijl ze oorlog wensten, en koninginnen aan hun nekvel naar de ondertekening van verdragen gesleept. Het was waar: ze zou de veronderstelde bedelaar gehoorzaamd hebben als hij de juiste tekens had gegeven en de juiste dingen had gezegd, maar Halima’s hand had het teken van de Zwarte Ajah gegeven, wat ze overduidelijk niet was. Misschien dacht de vrouw dat het de enige manier was waarop Delana haar zou erkennen, en misschien had ze met haar verboden kennis willen pralen. Delana hield niet van deze Halima. ‘En ik word verondersteld ervoor te zorgen dat de Zaal jouw inlichtingen aanvaardt,’ zei ze nors. ‘Dat hoeft geen probleem te zijn, zolang je genoeg van Cabriana weet om jouw verhaal te ondersteunen. Daar kan ik je niet in helpen; ik heb haar niet meer dan twee keer ontmoet. Ik neem aan dat er geen kans is dat ze verschijnt om jouw verhaal te ontkrachten?’

‘Geen enkele kans.’ Opnieuw die snelle, spottende glimlach. ‘En ik zou heel Cabriana’s leven kunnen vertellen. Ik weet dingen die ze zelf vergeten was.’

Delana knikte slechts. De dood van een zuster was te betreuren, maar wat gebeuren moest, moest gebeuren. ‘Dan is er geen probleem. De Zaal zal je als gast ontvangen, en ik kan ervoor zorgen dat ze luisteren.’

‘Een gast was niet wat ik in gedachten had. Iets dat behoorlijk wat langer duurt. Jouw schrijfster, of beter nog, jouw gezellin. Ik moet er zeker van zijn dat de Zaal zorgvuldig wordt gestuurd. Behalve het verhaal van Cabriana’s nieuws, zal ik ook van tijd tot tijd opdrachten voor je hebben.’

‘Luister eens goed naar me! Ik...’

Halima sneed haar af zonder haar stem te verheffen. ‘Mij is opgedragen om je een naam te noemen. Een naam die ik soms gebruik. Aran’gar.’

Delana ging met een plof zitten. Die naam was in haar dromen genoemd. Voor het eerst sinds jaren was Delana Mosalaine doodsbang.

31

Rode lak

Het geluid van de hoeven van de zwarte ruin ging bijna geheel onder in het lawaai van Amador. Emon Valda reed langzaam door de overvolle straten. Het zweet gutste van hem af, nog verergerd door zijn ondanks de stof volmaakt glimmende maliën en borstkuras en de sneeuwwitte mantel die over het machtige lijf van de ruin lag gespreid. Niettemin schonk hij er evenveel aandacht aan alsof het een mooie lentedag was. Hij deed zijn best de vuile mannen en vrouwen, en ook kinderen, te negeren, met hun lege gezichten en door de reis versleten kleren. Zelfs hier. Zelfs hier.

Voor het eerst in zijn leven voelde hij zich niet opgewekt door de grote stenen muren rond de Burcht van het Licht met de vele onaantastbare torens en banieren, een burcht van waarheid en gerechtigheid. Hij steeg af op het hoofdplein en gooide de teugels naar een Kind met de grommende aanwijzing goed voor het dier te zorgen. De man wist natuurlijk wat hij te doen had, maar Valda wilde iemand afsnauwen. Ondanks de hitte haastten mannen in witte mantels zich druk doend rond. Hij hoopte dat het meer was dan pure vertoning. De jonge Dain Bornhald kwam over het plein aanhollen; hij drukte zijn vuist tegen zijn gemaliede borst voor een ijverige groet. ‘Het Licht verlichte u, mijn heer kapitein. U had zeker een voorspoedige rit uit Tar Valon?’ Hij had bloeddoorlopen ogen en een stank van brandewijn walmde om hem heen. Er was geen verontschuldiging voor drinken overdag.

‘In ieder geval een snelle,’ gromde Valda, die zijn ruiterhandschoenen uittrok en achter zijn zwaardgordel stak. Ze hadden het lange stuk snel afgelegd. Hij was van plan zijn legioen bij wijze van beloning een avond in de stad te gunnen als ze eenmaal het kamp hadden opgezet. Een snelle reis, maar hij keurde de bevelen af die hem terug hadden geroepen op het ogenblik dat een ferme duw de kreupele Toren om had kunnen laten vallen om die feeksen onder het puin te begraven. Een opmerkelijke rit, want elke dag had slechter nieuws gebracht. Altor in Caemlin. Het deed er feitelijk niet toe of de man een valse Draak was of de echte. Hij kon geleiden en elke man die dat kon, moest een Duistervriend zijn. Dat gespuis van draakgezworenen in Altara. Die zogenaamde Profeet en zijn schorremorrie in Geldan, zelfs in Amadicia. Het was hem tenminste gelukt een paar van die smeerlappen te doden, hoewel het moeizaam vechten was tegen vijanden die vaker wegsmolten dan standhielden. Die in de vervloekte stroom vluchtelingen konden opgaan of verdwenen tussen die hersenloze zwervers die blijkbaar dachten dat Altor alle orde op zijn kop had gezet. Hij had echter een oplossing gevonden, zij het niet naar volle tevredenheid. De wegen die zijn legioen achter zich had gelaten, lagen nu bezaaid met lijken. De raven vraten zich daar te barsten. Als het onmogelijk was de straatschuimers van de Profeet te onderscheiden van het schuim van de vluchtelingen, nou ja, dan moest je iedereen die de weg verspert doden. De onschuldigen dienden thuis te blijven, waar ze hoorden. De Schepper zou hen toch wel beschermen. Wat hem betrof, voegden de zwervers pruimen toe aan zijn taart.

‘Ik hoorde in de stad dat Morgase hier was,’ zei hij. Hij geloofde het niet – bijna iedereen die hij in Andor had gesproken, had zijn vermoedens geuit over wie Morgase had vermoord – dus schrok hij echt op na het knikje van Dain.

Verbazing ging over in afkeer, toen de jongeman vertelde over Morgases vertrekken en haar jachtpartijen, over hoe goed zij werd behandeld en hoe zij er zeker van was dat elke dag de ondertekening van een verdrag met de Kinderen kon plaatsvinden. Valda lachte openlijk honend. Hij had van Nial ook niets beters mogen verwachten. De man was in zijn tijd een van de beste krijgsheren geweest, geroemd als een groot kapitein, maar hij werd oud en zacht. Valda had dat geweten zodra zijn bevelen in Tar Valon waren aangekomen. Nial had op volle sterkte naar Tyr moeten trekken, zodra het eerste nieuws van Altor bekend was geworden. Hij zou onderweg meer dan voldoende manschappen hebben aangetrokken. Tegen een valse Draak zouden de naties zich achter de Kinderen hebben geschaard. Tenminste, dat zat erin. Nu zat Altor in Caemlin, sterk genoeg om de weifelmoedigen angst aan te jagen. Maar Morgase was hier. Als hij haar in handen had, zou ze dat verdrag de eerstvolgende dag moeten tekenen; al moest iemand haar hand vasthouden om de pen te leiden. Bij het Licht, hij zou haar leren springen als hij ‘spring’ zei. En als ze tegenstribbelde om met de Kinderen naar Andor terug te keren, zou hij haar polsen aan een stok binden. Dat zou een mooie banier zijn voor de inval in Andor. Dain holde afwachtend met hem mee. Hij hoopte zeker op een uitnodiging voor het eten vanavond. Als jongere kapitein kon hij geen oudere officier uitnodigen, maar ongetwijfeld hoopte hij op een gesprek met zijn oude bevelhebber, over Tar Valon misschien, en over zijn dode vader. Valda had eigenlijk weinig achting voor Geofram Bornhald. De man was te zacht geweest, ik zie je in het kamp voor het eten, sober, Kind Bornhald.’

Bornhald was zeker een drinker. Zijn mond viel open en hij stamelde wat voor hij groette en wegging. Valda vroeg zich af wat er gebeurd was. Dain was een goede jonge officier geweest. Een die zich te veel zorgen maakte over frutsels als een schuldbewijs wanneer je dat onmogelijk kon krijgen, maar desondanks een goed man. Niet zo zwak als zijn vader. Het was schandalig dat hij zich zo aan brandewijn vergooide.

Binnensmonds mompelend – dronken officieren in de Burcht van het Licht zelf wezen er ook op dat Nial wegrotte in de kern – ging Valda op weg naar zijn kamers. Hij was van plan in het kamp te slapen, maar een heet bad zou hij zeer waarderen.

Een jong Kind met vierkante schouders kwam hem in de eenvoudige stenen gang tegemoet, de scharlakenrode herdersstaf van de Hand van het Licht achter de vlammende gouden zon op zijn borst. De Ondervrager bleef niet staan, keek niet naar Valda maar mompelde eerbiedig: ‘Mijn heer kapitein wil misschien de Koepel der Waarheid bezoeken.’

Valda keek de man fronsend na. Hij hield niet van Ondervragers. Op hun manier deden ze goed werk, maar hij kon zich nooit aan het gevoel onttrekken dat ze de staf hadden opgenomen, omdat ze dan nooit tegenover een gewapende vijand hoefden te staan. Hij wilde zijn stem al verheffen en de man aanspreken, maar hield zich in. Ondervragers waren slordig met krijgstucht maar een gewoon Kind zou nooit zomaar iets tegen een kapiteinheer zeggen. Misschien kon zijn bad even wachten.

De Koepel der Waarheid was een wonder dat eindelijk iets van Valda’s wezen weer herstelde. Vanbuiten puur wit, vanbinnen vol goudblad, kaatste de koepel het licht van duizend hanglampen omlaag. Dikke, witte pilaren omringden de ruimte en rezen eenvoudig en glimmend naar de koepel omhoog, die een doorsnede had van honderd pas en nergens zichtbaar werd gesteund. De koepel verhief zich vijftig pas boven de eenvoudige wit marmeren verhoging die precies in het midden van de wit marmeren vloer lag. Daar stond de kapiteinheer-gebieder van de Kinderen van het Licht om de verzamelde Kinderen toe te spreken op belangrijke ogenblikken, bij hun hoogste plechtigheden. Hij zou hier op een dag staan. Nial had niet het eeuwige leven. Tientallen Kinderen liepen in de enorme ruimte rond, want het was een bezoek meer dan waard, hoewel natuurlijk alleen de Kinderen hier kwamen. Maar de boodschap was hem niet gegeven om de koepel te bewonderen, dat wist hij wel zeker. Achter de hoge pilaren bevonden zich rijen kleinere zuilen, even eenvoudig, glanzend en glimmend, en hoge nissen waar in de loop van duizend jaar muurschilderingen waren aangebracht van overwinningen van de Kinderen. Valda schreed rond en keek in iedere inham. Eindelijk zag hij een lange grijzende man die een schildering bekeek. Serenia Latar die het schavot werd opgedragen, de enige Amyrlin die de Kinderen ooit hadden opgehangen. Ze was natuurlijk al dood geweest; het was moeilijk levende feeksen op te hangen, maar daar ging het niet om. Zeshonderddrieënnegentig jaar geleden was volgens de wet gerechtigheid geschied. ‘Voel je je bezwaard, mijn zoon?’ De stem was zacht, haast mild. Valda verstrakte enigszins. Rhadam Asunawa mocht dan Grootinquisiteur zijn, hij bleef een Ondervrager. En Valda was kapiteinheer, een Gezalfde van het Licht, geen ‘mijn zoon’. ‘Niet dat ik weet,’ zei hij effen.

Asunawa zuchtte. Zijn magere gezicht was een toonbeeld van gemarteld lijden, zodat zijn zweet als tranen uitgelegd kon worden, maar zijn diepliggende ogen leken te vlammen van een hitte die al het vlees had weggebrand. Zijn mantel vertoonde alleen de staf, niet de vlammende gouden zon, alsof hij geen deel uitmaakte van de Kinderen, of misschien boven hen stond. ‘De tijden zijn woelig. De Burcht van het Licht herbergt een feeks.’

Valda onderdrukte al een minachtende blik voor die zichtbaar werd. Lafaards of niet, een Ondervrager kon ook voor een kapiteinheer gevaar betekenen. De man zou misschien nooit toekomen aan het hangen van een Amyrlin, maar waarschijnlijk droomde hij van het ophangen van een koningin. Het kon Valda niet schelen of Morgase stierf, als het maar plaatsvond nadat elk nut uit haar was geslagen. Hij zei niets en de dikke grijze wenkbrauwen van Asunawa bewogen diep omlaag tot zijn ogen uit grotten leken te turen.

‘Het zijn woelige tijden,’ zei hij weer, ‘en Nial mag niet worden toegestaan de Kinderen van het Licht te vernietigen.’ Heel lang bleef Valda het schilderij bekijken. Misschien was het van een goede kunstenaar, misschien ook niet; hij wist niets van dit soort zaken en gaf er ook niet om. De man had de wapens en de wapenrustingen van de schildwachten juist geschilderd en het touw en het schavot leken net echt. Dat waren dingen die hij kende, ik ben bereid te luisteren,’ zei hij eindelijk.

‘Dan zullen we praten, mijn zoon. Later. Waar minder ogen kunnen zien en minder oren kunnen horen. Het Licht verlichte je, mijn zoon.’ Asunawa schreed zonder iets te zeggen weg. De witte mantel bolde lichtjes op en zijn laarzen galmden alsof hij elke stap in het marmer wilde vereeuwigen. Enkele Kinderen bogen diep toen hij langs hen liep.

Vanuit een smal raam, hoog boven het voorplein, zag Nial Valda afstijgen en met de jonge Bornhald spreken, waarna hij woest wegbeende. Valda was altijd woedend. Als er een kans had bestaan om de Kinderen uit Tar Valon thuis te brengen en Valda daar te laten, had Nial die met beide handen aangegrepen. De man was zeer goed in een veldslag, maar meer geschikt voor opstandige menigten. Zijn enige idee van strijd was aanvallen en van de krijgskunde de aanval. Hoofdschuddend begaf Nial zich naar de ontvangkamer. Hij had belangrijker zaken dan Valda aan zijn hoofd. Morgase verweerde zich nog steeds als een goed opgesteld leger met voldoende water en sterke trots. Ze weigerde toe te geven dat ze eigenlijk in een dal zat, zonder water en zonder uitweg, en dat haar vijand de hellingen bezette. Balwer stond op achter zijn tafel toen Nial binnenkwam. ‘Omerna was hier, mijn heer. Hij heeft dit voor u achtergelaten.’ Balwer raakte een stapel papieren aan die met een rood lint bijeen werden gehouden. ‘En dit.’ Smalle lippen verstrakten terwijl hij een buisje van been uit zijn zak trok.

Nial nam het buisje mompelend aan en stampte naar zijn eigen kamer. Omerna werd om de een of andere reden elke dag nuttelozer. Dat hij zijn rapporten bij Balwer achterliet was al erg, al bevatten ze grotendeels onzin, maar zelfs Omerna moest beter weten dan iemand een buisje te geven dat drie rode strepen vertoonde en dus alleen door Nial mocht worden opengemaakt. Hij hield de buis dicht bij een lichtje om de lak te bekijken. Ongebroken voor zijn duimnagel erdoorheen sneed.

Hij moest maar een vuurtje onder Omerna stoken en hem de vrees voor het Licht in zijn lijf jagen. De zot was zelfs als afleiding niet goed, terwijl hij de uitmuntende verspiedermeester goed en vaardig diende te spelen.

Het bericht kwam van Varadin en was gesteld in Nials persoonlijke geheimschrift, een vreemd spinachtig gekriebel op een reepje papier. Hij verbrandde het bijna ongelezen, maar toen viel zijn oog op iets aan het eind. Hij begon vooraan en las zorgvuldig alles door, met het geheimschrift in zijn hoofd. Hij wilde er volkomen zeker van zijn. Net als de vorige keer ging het over Aes Sedai aan riemen en vreemde beesten, maar aan het eind... Varadin had voor Asidim Faisar een schuilplek in Tanchico gevonden. Hij wilde proberen Faisar weg te smokkelen, maar de Voorlopers hielden zo goed de wacht dat zelfs gefluister niet zonder toestemming de muren voorbij kon. Nial wreef nadenkend langs zijn kin. Faisar was een van degenen die hij naar Tarabon had gestuurd om te onderzoeken of er nog iets te redden viel. Faisar wist niets van Varadin en Varadin hoorde niets van Faisar te weten. De Voorlopers bewaakten alles zo goed dat er niet eens gefluister over de stadswallen kwam. Gekrabbel van een gek. Hij stopte het papier in zijn zak en keerde naar de voorkamer terug. ‘Balwer, wat is het laatste nieuws uit het westen?’ Onder elkaar betekende het westen altijd de grens met Tarabon. ‘Geen veranderingen, mijn heer. Legergroepen die heel diep in Tarabon doordringen, keren niet terug. De grootste moeilijkheden bij de grens geven de vluchtelingen die de grens over willen.’ Soldaten die te diep naar binnen drongen. Tarabon was een kuil vol kronkelende gifslangen en bijtende ratten, maar... ‘Hoe lang duurt het voor een bode in Tanchico kan zijn?’

Balwer knipperde niet eens met zijn ogen. De man zou niet verbaasd zijn als zijn paard op een dag iets tegen hem zei. ‘Het probleem zijn verse paarden nadat hij de grens over is, mijn heer. Gewoonlijk zou ik zeggen: twintig dagen heen en terug, misschien enkele dagen minder met wat geluk. Maar nu, als hij geluk heeft tweemaal zo lang. Jazeker, tweemaal zo lang om Tanchico te bereiken.’ Een kuil die een bode kon verzwelgen en zelfs geen botten achterliet. Een terugkeer was niet noodzakelijk, maar dat hield Nial voor zich. ‘Regel het, Balwer. Ik heb binnen een uur een brief klaar en ik spreek zelf met de bode.’ Balwer boog gehoorzaam het hoofd maar waste tegelijk zijn droge handen alsof hij beledigd was. Hij mocht van Nial.

Er bestond een kleine kans dat dit afgehandeld kon worden zonder Varadin te verraden. Een overbodige voorzorg als de man waanzinnig was natuurlijk, maar zo niet... hem bekendmaken zou de zaken niet versnellen.

Terug in de ontvangkamer bekeek Nial Varadins boodschap nogmaals voor hij het strookje in de vlam van een lamp hield en het zag branden. Hij verkruimelde de as tussen zijn vingers.

Hij volgde vier regels wat betreft handelen en inlichtingen. Maak nooit een plan zonder zoveel mogelijk van je vijand te weten. Wees nooit bang je plannen aan nieuwe inlichtingen aan te passen. Geloof nooit dat je alles weet. En wacht nooit tot je alles weet. De man die wachtte om alles te weten zat nog steeds in zijn tent, terwijl de vijand reeds verschroeiend over zijn hoofd heen rolde. Nial volgde die regels. Slechts eenmaal in zijn leven had hij ze opzij gelegd om een inval te volgen. In Jhamara, enkel vanwege een gekriebel ergens in zijn hoofd, had hij het derde deel van zijn leger de bergen in het oog laten houden. Iedereen zei dat ze onbegaanbaar waren. Terwijl hij de rest van zijn legermacht opstelde voor een verpletterende nederlaag van de Morlanders en Altaranen kwam een Illiaans leger, dat naar men aannam honderden spannen verder lag, uit een van die ‘onbegaanbare’ bergpassen. De enige reden dat hij zich terug had kunnen trekken zonder verpletterd te worden was een ‘gevoel’. Nu voelde hij dat gekriebel weer.

‘Ik vertrouw hem niet,’ zei Tallanvor ferm. ‘Hij doet me denken aan een jonge straatschelm die ik een keer op een kermis zag, een kerel met een kindergezichtje die je recht in je ogen keek, maar ondertussen grijnzend de erwt onder het kopje liet verdwijnen.’ Ditmaal kostte het Morgase geen moeite haar drift te onderdrukken. De jonge Paitr had doorgegeven dat zijn oom eindelijk een manier wist om haar de Burcht van het Licht uit te smokkelen, haar en de anderen. Die anderen was het lastige geweest. Torwijn Barshaw had zich al heel lang in staat verklaard haar weg te krijgen, maar ze wilde de anderen niet aan de genade van de Witmantels overlaten. Zelfs Tallanvor niet.

‘Ik zal een aantekening maken van je gevoelens,’ zei ze toegeeflijk. ‘Zorg echter dat ze jou niet hinderen. Heb je een passend spreekwoord, Lini? Iets voor de jonge Tallanvor en zijn gevoelens.’ Licht, waarom vond ze het zo verrukkelijk hem te pesten? Hij zat op het randje van verraad maar ze was zijn koningin, niet zijn... De rest van de gedachte wilde niet komen.

Lini zat bij het raam en rolde een bol blauwe wol van de streng die Breane op haar gestrekte armen voor hield. ‘Paitr doet me denken aan die jonge hulpdienaar, vlak voordat je naar de Witte Toren vertrok. Die jongen die twee meisjes met een kind opscheepte en gepakt werd toen hij met een zak vol zilver van je moeder wilde wegsluipen van het landgoed.’

Morgases kaak verstrakte, maar niets kon haar plezier vergallen, zelfs Breanes blik op haar niet, alsof haar eveneens toegestaan zou moeten worden een mening te uiten.

Paitr was overgelukkig met de komende ontsnapping van Morgase. Natuurlijk kwam dat gedeeltelijk doordat hij een soort beloning van zijn oom verwachtte voor zijn aandeel – enkele van zijn opmerkingen gaven haar tenminste dat idee – iets over goedmaken van iets dat thuis was misgegaan. Maar de jongeman danste zowat na haar instemming met het plan dat hen allen vandaag nog de burcht uit zou brengen en voor de dageraad uit Amador. Weg uit Amador en op weg naar Geldan, waar geen soldaten zouden komen met banden die Andor bonden. Twee dagen geleden was Barshaw zelf het plan komen voorleggen, vermomd als een handelaar in breinaalden en wol. Een gezette man met een grote neus, gejaagde ogen en een spottende mond, hoewel zijn woorden heel eerbiedig klonken. Het was moeilijk te geloven dat hij Paitrs oom was. Ze zagen er zo verschillend uit, hij leek amper op een koopman, maar zijn plan was een wonder van eenvoud, wel niet echt waardig, maar er waren weinig mensen buiten de burcht nodig om het plan te laten slagen. Morgase zou de Burcht van het Licht uitrijden, begraven onder een karlading keukenafval. ‘Goed, jullie weten allemaal wat je te doen hebt,’ zei ze. Zolang zijzelf in haar kamers verbleef, konden de anderen met aanzienlijke vrijheid gaan en staan waar ze wilden. Daar hing alles van af. Nou ja, niet alles, maar ieders ontsnapping, behalve die van haarzelf. ‘Lini, jij en Breane moeten op het waserf zijn wanneer de hooggong klinkt.’ Lini knikte inschikkelijk, maar Breane keek met opeengeperste lippen naar haar terug. Ze hadden dit al twintig keer nagelopen. Desondanks was Morgase niet van plan een fout te maken waardoor iemand achter moest blijven. ‘Tallanvor, jij laat je zwaard hier en wacht in de herberg De Eikendoorn.’ Hij wilde wat zeggen, maar ze bracht hem meteen ferm tot zwijgen. ‘Ik heb alle redenen gehoord. Je kunt wel weer een ander zwaard vinden. Zij nemen aan dat je van plan bent terug te komen wanneer je hem achterlaat.’ Zijn gezicht betrok, maar uiteindelijk knikte hij. ‘Langwin wacht in Het Gouden Hoofd en Basel in...’ Er werd haastig geklopt en de deur ging ver genoeg open voor het kalende hoofd van Basel. ‘Mijn koningin, er is een man... een Kind...’ Hij keek om naar de gang. ‘Er is een Ondervrager, mijn koningin.’ Tallanvors handen gingen natuurlijk naar zijn gevest en hij liet ze pas weer zakken toen ze hem tweemaal wenkte en een bars gezicht trok. ‘Laat hem binnen.’ Het lukte haar kalm te spreken, maar vlinders zo groot als vossen fladderden heftig rond in haar buik. Een Ondervrager? Alles was zo goed gegaan; zou het nu onverwachts op een ramp uitlopen?

Een lange man met een haviksneus duwde Basel opzij en sloot de deur vlak voor hem. De witgouden wapenmantel met de vuurrode staf op zijn schouder gaven zijn rang van inquisiteur aan. Ze had Einor Saren nooit ontmoet, maar hij was haar aangewezen. Er lag een trek van onveranderbare zekerheid op zijn gezicht. ‘U wordt geroepen voor de kapiteinheer-gebieder,’ zei hij koud. ‘U komt met me mee.’ Morgases gedachten schoten sneller rond dan vlinders. Ze was het gewend geroepen te worden. Nial kwam niet naar haar toe, nu ze in de Burcht verbleef. Ze moest vaak bij hem komen voor weer een lezing over haar plicht jegens Andor of voor een zogenaamd vriendelijk babbeltje om haar te laten merken dat Nial haar en Andors beste belangen op het oog had. Dat was ze gewend, niet dit soort boodschapper. Als ze aan de Ondervragers overgedragen zou worden, zou ontsnapping onmogelijk zijn. Asunawa zou genoeg mannen sturen om haar en iedereen mee te slepen. Ze had hem kort ontmoet en haar bloed had ijs geleken. Waarom was er een inquisiteur gestuurd? Ze verwoordde de vraag en Saren antwoordde weer met ijzige stem. ik was bij de kapiteinheer-gebieder en moest deze kant uit. Ik ben klaar met mijn zaken en ik zal u er nu heenbrengen. U bent uiteindelijk koningin en verdient een gepaste eerbied.’ Het klonk allemaal lichtelijk verveeld, ietwat ongeduldig tot er in zijn laatste woorden een toon van wrange spot sloop. Maar geen enkele warmte. ‘Heel goed,’ zei ze.

‘Zal ik mijn koningin begeleiden?’ Tallanvor maakte een gepaste buiging. Gelukkig vertoonde hij enige achting, wanneer er een buitenstaander bij was.

‘Nee.’ Ze kon beter Langwin meenemen. Nee, elke man zou de indruk wekken dat ze een lijfwacht nodig meende te hebben. Saren maakte haar bijna even bang als Asunawa en ze zou niet toestaan dat hij daar ook maar iets van merkte. Ze dwong zich terloops en toegeeflijk te glimlachen. ‘Ik heb hier toch zeker geen bescherming nodig?’ Saren glimlachte eveneens, tenminste zijn mond vertrok. Hij leek haar uit te lachen.

Buiten stonden Basel en Langwin haar onzeker aan te kijken en ze veranderde bijna van gedachten. Ze zou het hebben gedaan als ze binnen niets had gezegd. Maar twee man konden haar niet beschermen als dit echt een of andere ingewikkelde valstrik was en het veranderen van idee zou een teken van zwakte zijn. Ze liep mee door de stenen gang, naast Saren, en voelde zich zwak en helemaal geen koningin. Nee. Misschien zou ze krijsen als ieder ander wanneer de Ondervragers haar in hun kerker hadden. Al kon ze dat ‘misschien’ wel weglaten. Ze was niet zo dwaas om aan te nemen dat koninklijk vlees in dat opzicht van een ander verschilde. Maar tot dat ogenblik zou ze zijn wat ze was. Doelbewust hamerde ze de vlinders neer.

Saren leidde haar naar een klein binnenhof met plavuizen waar mannen met ontbloot bovenlijf met zwaarden in houten staanders hakten. ‘Waar gaan we heen?’ wilde ze weten. ‘Dit is niet de weg die ik eerder naar de werkvertrekken van de kapiteinheer-gebieder ben gegaan. Is hij ergens anders?’

‘Ik neem de kortste weg,’ antwoordde hij kortaf, ik heb belangrijker zaken af te handelen dan...’ Hij maakte zijn zin niet af en liep snel door.

Ze kon hem maar net bijhouden, een gang door met langwerpige vertrekken vol smalle slaapplaatsen en halfblote mannen of met nog minder kleding. Ze hield haar ogen strak op Sarens rug gericht en bedacht reeds de schroeiende zinnen die ze Nial zou toevoegen. Over een erf met een zware lucht van paarden en mest, waar in een hoek een paard door een hoefsmid werd beslagen, langs andere slaapzalen en vervolgens langs keukens met hun dikke lucht van stamppot, naar weer een binnenplein... Ze bleef doodstil staan.

Een lang en hoog schavot stond midden op het plein. Drie vrouwen en meer dan tien mannen bevolkten het schavot. Hun handen en voeten waren geboeid en om ieders nek lag een strop. Sommigen huilden zielig, de meesten keken doodsbang. De laatste twee mannen aan het eind van de rij waren Torwijn Barshaw en Paitr. De jongen was in zijn hemdsmouwen en niet in de rood-witte jas die ze voor hem had laten maken. Paitr huilde niet, zijn oom wel. Paitr leek te bang om aan tranen te denken.

‘Voor het Licht!’ Een officier van de Witmantels riep luid en een andere Witmantel haalde een lange hendel over aan de rand van het schavot.

Luiken klapten met luid gekraak open en de slachtoffers vielen uit het zicht. Enkele touwen schudden alsof de mannen aan het eind stikten en niet snel aan een gebroken nek stierven. Paitr was er een van. En met hem stierf haar mooie ontsnapping. Misschien had ze zich evenveel zorgen over hem moeten maken, maar zij had alleen aan haar ontsnapping gedacht, aan de uitweg uit haar val. Zijzelf in de val en Andor met haar.

Saren keek naar haar en verwachtte duidelijk dat ze zou flauwvallen of zou overgeven.

‘Zoveel tegelijk?’ zei ze, trots op haar vaste stem. Paitrs touw schokte niet meer. Het zwaaide nu langzaam heen en weer. Geen ontsnapping.

‘We hangen elke dag Duistervrienden op,’ antwoordde Saren droog. ‘Misschien geeft u ze in Andor gewoon een lesje. Wij niet.’ Morgase keek hard terug. De kortste weg? Dus dit was Nials nieuwe aanpak. Het verbaasde haar niet dat haar uitgedachte ontsnapping niet was genoemd. Nial was daar te verfijnd voor. Ze was een geëerde gast en Paitr en zijn oom waren toevallig opgehangen voor een of ander misdrijf dat met haar niets te maken had. Wie zou de volgende zijn? Langwin of Basel? Lini of Tallanvor? Vreemd, maar het beeld van Tallanvor met een strop om zijn nek deed meer pijn dan het beeld van Lini. De geest speelde bijzondere spelletjes. Over Sarens schouder heen zag ze Asunawa bij een hoog venster staan dat op het schavot uitkeek. Hij keek naar haar. Misschien had hij hier de hand in en niet Nial. Het maakte geen verschil. Ze kon niet toestaan dat haar mensen voor niets stierven. Ze kon niet toestaan dat Tallanvor stierf. Heel merkwaardige spelletjes.

Ze trok spottend een wenkbrauw op en zei: ‘Als uw knieën zich hierdoor wat onvast voelen, kunnen we, naar ik aanneem, wel even wachten tot u uw kracht heeft hervonden.’ Opgewekt, in het geheel niet onder de invloed van wat ze had gezien. Licht, ze hoopte niet te hoeven overgeven.

Sarens gezicht versomberde; hij draaide zich om op zijn hakken en beende verder. Ze volgde hem waardig, keek niet op naar Asunawa’s venster en probeerde niet aan het schavot te denken. Misschien was het echt de kortste weg, want in de volgende gang leidde Saren haar een steile trap op naar Nials ontvangkamer, sneller dan ze zich van eerdere keren herinnerde. Zoals gewoonlijk stond Nial niet op en stond er geen stoel voor haar, zodat ze als een smekeling voor hem moest blijven staan. Hij leek afgeleid, staarde haar zwijgend aan, maar zag haar niet echt.

Hij had gewonnen en hij zag haar niet eens. Dat ergerde haar. Licht, hij had gewonnen. Misschien hoorde ze naar haar vertrekken terug te keren. Als ze tegen Tallanvor, Langwin en Basel zei een uitweg te bevechten, zouden ze het proberen. Ze zouden sterven en zij eveneens. Ze had nooit eerder een zwaard vastgehouden, maar na dat bevel zou ze er een oppakken. Ze zou sterven en Elayne zou de Leeuwentroon bestijgen, zodra Altor kon worden afgezet. De Witte Toren zorgde wel dat Elayne kreeg wat haar toekwam. De Toren. Als de Toren de troon voor Elayne veilig stelde... Het leek waanzinnig, maar ze vertrouwde de Toren nog minder dan Nial. Nee, ze diende zelf Andor te redden. Maar de prijs was hoog. De prijs moest betaald worden. Ze dwong zich de woorden te zeggen, ik ben bereid het verdrag te tekenen.’

Nial leek het aanvankelijk niet te horen. Vervolgens knipperde hij met zijn ogen, lachte opeens bitter en schudde het hoofd. Ook dat ergerde haar. Net doen alsof hij verbaasd was. Ze had niet geprobeerd te ontsnappen. Ze was een gast. Ze had hém graag op een schavot gezien. Hij kwam zo snel in beweging dat hij de herinnering aan zijn eerdere sloomheid volkomen deed vergeten. Binnen enkele ogenblikken liep zijn uitgedroogde schrijver binnen met een lang perkament. Alles was reeds uitgeschreven en hij had zelfs een nagemaakt zegel van Andor, dat ze niet van het oorspronkelijke zegel kon onderscheiden. Keus of geen keus, ze besteedde veel tijd aan het nalezen van de voorwaarden. Die waren wat ze verwachtte. Nial zou de Witmantels leiden om haar troon terug te winnen. Voor een zekere prijs, al werd die niet als zodanig genoemd. Duizend Witmantels ingekwartierd in Caemlin, met hun eigen rechters, onafhankelijk van de Andoraanse wet, voor eeuwig. Witmantels die over geheel Andor in rang gelijk waren aan de koninginnengarde, voor eeuwig. Het zou een heel leven kosten om deze handtekening ongedaan te maken, misschien ook Elaynes leven, maar de enig andere keus was Altor op de Leeuwentroon. Als ooit nog een vrouw daarop plaats zou nemen, zou het Elenia zijn, of Naean of iemand van hun slag, als een speelpop van Altor. Dat, of Elayne als de speelpop van de Toren. Ze kon het niet opbrengen de Toren te vertrouwen.

Ze zette duidelijk haar naam en drukte het nagemaakte zegel in de rode lak die Nials schrijver onderaan het blad op het perkament druppelde. De Leeuw van Andor in de Rozenkroon. Het was gedaan. Zij was de eerste koningin die vreemde soldaten op Andoraanse bodem toestond.

‘Wanneer...’ Het was moeilijker te zeggen dan ze had gedacht. ‘Wanneer rijden je legioenen uit?’

Nial aarzelde en wierp een blik op de tafel. Daar lagen een pen, inkt, een zandbakje en een nieuwe, afgesmolten pijp lak, alsof hij zojuist een brief had geschreven. Hij maakte zijn handtekening op het verdrag af en drukte zijn eigen zegel erin, een vlammende zon in goudgele lak, waarna hij het perkament aan zijn schrijver overhandigde. ‘Leg dit in de aktekamer, Balwer. Ik vrees dat ik niet zo snel kan optrekken als ik had gehoopt, Morgase. Er zijn ontwikkelingen die ik moet overwegen. Niets waar je je zorgen over hoeft te maken. Ik dien slechts goed op te treden in zaken die met Andor niets te maken hebben. Ik sta erop dat je dit gewoon aanvaardt als meer tijd voor mij om van je gezelschap te genieten.’

Balwer maakte een vlotte buiging, zij het wat stijf. Ze was er echter zeker van dat zijn ogen heel verbaasd naar Nial waren geschoten. Zelfs haar mond viel bijna open. Na al zijn druk en aanhouden, moest hij nu opeens andere zaken overwegen? Balwer haastte zich naar buiten, alsof hij bang was dat ze het verdrag terug zou pakken en verscheuren, maar daaraan dacht ze allerminst. Nu zouden er tenminste geen mensen meer worden opgehangen. De rest kon te zijner tijd worden afgehandeld. Eén stap tegelijk. Haar verbeten verzet was mislukt, maar nu had ze weer tijd gewonnen. Een onverwacht geschenk dat ze niet mocht verknoeien. Het plezier van zijn gezelschap? Ze glimlachte warm. ‘Het lijkt of een zwaar gewicht van mijn schouders is gerold. Vertel me eens, speel je steen?’

‘Men acht mij een redelijk speler.’ Zijn glimlach voor haar begon verrast en werd geamuseerd.

Morgase werd rood, maar slaagde erin haar boosheid te onderdrukken. Misschien was het het beste dat hij haar gebroken dacht. Niemand hield een gebroken tegenstandster goed in het oog of schatte haar hoog in. Als ze voorzichtig was, kon ze de komende tijd gaan terugwinnen wat ze had weggegeven, voor zijn legioenen Amadicia verlieten. Ze had een heel goede leraar gehad in het Spel der Huizen. ‘Ik zal trachten een waardig tegenstandster te zijn als je zou willen spelen.’ Ze was zelf meer dan redelijk, misschien zelfs een van de betere speelsters, maar ze zou natuurlijk verliezen. Hoewel met niet zo’n grote voorsprong dat hij verveeld zou raken. Ze had een hekel aan verlies.

Fronsend trommelde Asunawa met zijn vingers op de vergulde armleuning. Boven zijn hoofd tekende de herdersstaf in fonkelend rood zich af tegen een zuiver witte schijf. ‘De feeks had er niet van terug?’ mompelde hij.

Saren antwoordde alsof het een beschuldiging was. ‘Sommigen worden op die manier door de strop beïnvloed. De Duistervrienden werden gisteren opgepakt. Men heeft mij verteld dat ze een of andere leerregel voor de Schaduw zongen toen Trom de deur openbrak. Ik ben het goed nagegaan, maar niemand had eraan gedacht of iemand van hen nog een bijzondere verbinding met haar had.’ Hij schuifelde gelukkig niet met zijn voeten; hij stond kaarsrecht zoals het de Hand van het Licht betaamde.

Asunawa wuifde nadere uitleg met een licht handgebaartje weg. Natuurlijk was er geen verband, afgezien van het gegeven dat Morgase een feeks was en zij Duistervrienden. De feeks was tenslotte in de Burcht van het Licht. Toch was hij bezorgd.

‘Nial heeft me gebruikt alsof ik een hond ben,’ zei Saren schor. ‘Ik moest haast braken door zo dicht naast een feeks te staan. Ik wilde haar smoren.’

Asunawa deed geen enkele moeite te antwoorden. Hij hoorde het amper. Natuurlijk haatte Nial de Hand. De meeste mensen haatten dat waarvoor ze bang waren. Nee, hij dacht eerder aan Morgase. Volgens alle berichten was ze zeker niet zwak. Ze had Nial behoorlijk af weten te houden. De meesten zouden al zijn ingestort bij het betreden van de Burcht. Ze zou enkele plannen van hem verstoren als ze uiteindelijk toch zwak bleek te zijn. Hij had alle bijzonderheden in zijn hoofd, elke dag van haar rechtszaak, waarbij uit elk land afgezanten aanwezig waren. Uit elk land. Totdat ze naar haar laatste indrukwekkende bekentenis was gestuurd die haar zo meesterlijk zou worden afgedwongen dat niemand er ooit iets van zou merken, waarna de plechtigheden rond haar terechtstelling zouden plaatsvinden. Een bijzonder schavot, alleen voor haar, dat ter nagedachtenis naderhand bewaard zou blijven.

‘Laten we hopen dat ze haar verzet tegen Nial volhoudt,’ zei hij met een glimlach die sommigen zacht en meelevend zouden noemen. Zelfs Nials geduld duurde niet eeuwig. Uiteindelijk zou hij haar aan de gerechtigheid overleveren.

32

Met spoed opgeroepen

Rhands bezoek aan Cairhien leek volgens Egwene op een van die grote vuurfeesten van het Vuurwerkersgilde, waarbij alles over de hele stad verspreid ontplofte. Ze had ervan gehoord, maar het nog nooit gezien. De knallen leken eindeloos te kaatsen en te weerkaatsen. Ze ging natuurlijk niet opnieuw naar het paleis, maar de Wijzen die er elke dag naar saidar-valstrikken zochten, vertelden haar wat er gaande was. Mensen van adel staarden elkaar met toegeknepen ogen aan, zowel Tyreners als Cairhienin. Berelain leek zich te hebben verborgen en ontving alleen wie ze wilde spreken en weigerde ieder ander. Rhuarc had haar blijkbaar over het verwaarlozen van haar plicht onderhouden maar met weinig resultaat. Hij leek de enige te zijn in het hele paleis die niet beïnvloed was. Zelfs de bedienden sprongen op als je naar ze keek, hoewel dat ook kon komen doordat de Wijzen elk hoekje en gaatje onderzochten.

In de tenten was het niet veel beter, bij de Wijzen in ieder geval niet. De andere Aiel leken op Rhuarc, ze waren kalm en betrouwbaar. Hun houding deed de barre stemming van de Wijzen nog slechter uitkomen, al hoefde je niet eens te vergelijken. Amys en Sorilea keerden bijna blazend terug van een bijeenkomst met Rhand. Ze zeiden niet waarom, niet ergens waar Egwene het opving, maar dat gevoel verspreidde zich onder de Wijzen zo snel als een idee, tot ieder van hen rondbeende als een blazende kat die zijn klauwen naar elke beweging wilde uitslaan. Hun leerlingen liepen rond op hun tenen en spraken zachtjes, maar werden uitgescholden voor iets dat daarvoor zwijgend werd goedgekeurd en bestraft voor wat anders slechts boze woorden opriep. De aanwezigheid van de Shaido-Wijzen hielp allerminst. Therava en Emerys waren in ieder geval Wijzen. De derde was Sevanna zelf, die ondanks het opwaaiende stof zelfgenoegzaam rondliep met haar hemd zo ver open dat ze Berelain naar de troon stak. Therava en Emerys zeiden dat Sevanna een Wijze was en dus hadden ze ondanks het gemopper van Sorilea geen keus en moesten ze haar als zodanig aanvaarden. Egwene wist wel zeker dat ze spioneerde, maar Amys keek haar enkel aan wanneer ze iets in die richting zei. Beschermd door het gewoonterecht mochten ze vrij tussen de tenten rondlopen en werden ze verwelkomd door alle Wijzen – zelfs door Sorilea – als goede vriendinnen of eerstezusters. Maar hun aanwezigheid scherpte de nare kantjes van ieders stemming nog eens aan. Vooral die van Egwene. Die meesmuilende kat van een Sevanna wist wie Egwene was en deed geen enkele moeite haar opgetogenheid te verbergen als ze de kans kreeg om ‘die kleine leerlinge’ een beker water of zoiets te laten halen. Sevanna keek haar ook aan, een schattende blik. Egwene moest daardoor denken aan iemand die bedenkt hoe ze een gestolen kip in de pan zal hakken. Nog erger was dat de Wijzen haar niet wilden zeggen waarover ze spraken. Dat waren zaken van de Wijzen en niet van de leerlingen. Welke reden de Shaido ook mochten hebben, ze hadden in ieder geval belangstelling voor de stemming onder de Wijzen. Meermalen zag Egwene hoe Sevanna glimlachte als ze meende dat niemand het zag, wanneer ze keek hoe Amys, Malindhe of Cosain langsliepen terwijl die in zichzelf mompelden en nodeloos hun omslagdoek verschikten. Niemand luisterde natuurlijk naar Egwene. Nadat ze te veel opmerkingen had gemaakt over de Shaidovrouwen, kreeg ze haar verdiende loon en mocht de hele dag een kuil graven ‘diep genoeg om in te staan zonder gezien te worden’. Toen ze eruitklom, onder het zweet en het vuil, om de kuil weer op te vullen, stond Sevanna toe te kijken. Twee dagen na het vertrek van Rhand haaiden Aeron en enkele andere Wijzen drie Speervrouwen over om ’s nachts over de muur van Arilyns huis te klimmen en eens te zien wat ze konden ontdekken, en dat maakte alles nog erger. De drie konden Gaweins schildwachten ontwijken, zij het moeizamer dan ze hadden verwacht, maar de Aes Sedai bleken te zwaar. Terwijl ze van het dak naar de zolder klommen, werden ze in de Ene Kracht verpakt en naar binnen gedragen. Gelukkig leken Coiren en de anderen te denken dat ze kwamen stelen, hoewel de Speervrouwen mogelijk dachten dat ze niet zo gelukkig waren. Ze werden eruit gegooid, ze zaten dan onder de blauwe plekken, zodat ze amper konden lopen, en hadden er na hun terugkomst bij de tenten moeite mee niet te sniffen. De andere Wijzen berispten om beurten Aeron en haar vriendinnen, meestal onder vier ogen, hoewel Sorilea hen opzettelijk voor zoveel mogelijk mensen toesprak. Sevanna en haar twee vriendinnen keken openlijk heel spottend wanneer ze Aeron of de anderen zagen, en bespraken met luide stem wat de Aes Sedai zouden doen wanneer die erachter kwamen. Zelfs Sorilea keek hen daarvoor achterdochtig aan, maar niemand zei iets, en Aeron en haar vriendinnen liepen zo kleintjes als leerlingen rond. De leerlingen probeerden zich schuil te houden wanneer ze niets te doen hadden of geen les kregen. Kleine ergernissen werden woedende buien. Afgezien van de kuil lukte het Egwene het ergste te vermijden, maar alleen doordat ze zoveel mogelijk bij de tenten vandaan bleef, voornamelijk om Sevanna te vermijden, zodat ze die Shaido geen lesje zou geven. Er bestond bij haar ook geen enkele twijfel over de afloop. Sevanna was als Wijze door de anderen aanvaard, hoezeer er ook werd gegrijnsd wanneer ze niet in de buurt was. Amys en Bair zouden haar straf waarschijnlijk laten vaststellen door de Shaidovrouw. Gelukkig was wegblijven niet al te moeilijk. Ze mocht dan een leerlinge zijn, maar alleen Sorilea spande zich in haar de duizend dingen te leren die een Wijze moest weten. Tot Amys en Bair haar eindelijk toestemming zouden geven om naar Tel’aran’rhiod terug te keren, mocht ze overdag en ’s nachts zelf bepalen wat ze deed. Indien ze tenminste kon ontsnappen voor ze met Surandha en de anderen werd aangewezen om de afwas te doen of mest te verzamelen voor het vuur en dat soort dingen. Ze begreep niet waarom de dagen zo langzaam voorbij leken te gaan. Ze meende dat het kwam door het wachten op Amys en Bair. Gawein was iedere ochtend in De Langeman. Ze raakte gewend aan de nauwelijks verborgen spot van de herbergierster, hoewel ze er een paar keer over dacht de vrouw een schop te geven. Misschien drie keer, nier meer. Dié uren gingen pijlsnel voorbij. Ze zat nog maar amper op zijn knie, of het was tijd haar haren goed te doen en te vertrekken. Het zitten op zijn knie maakte haar niet meer bang. Niet dat ze dat ooit was geweest, maar het was nu heel, heel prettig geworden. Als ze dan eens een keertje aan dingen dacht die ze niet mocht denken en als ze daarbij rood werd... Hij streelde gelukkig haar gezicht wanneer ze bloosde, en sprak dan haar naam zo uit dat ze er haar hele leven naar wilde luisteren. Hij liet zich nog maar weinig dingen over de Aes Sedai ontvallen, minder dan ze op andere manieren hoorde, en het kon haar eigenlijk niet zoveel schelen.

De rest van de dag en de avond sleepte zich voort alsof hij in de modder was gezakt. Er was zo weinig te doen dat ze dacht van ergernis open te barsten. De Wijzen die toezicht hielden op Arilyns herenhuis, meldden dat er geen andere Aes Sedai waren. De wakers die gekozen waren uit de geleidsters, vertelden dat de Aes Sedai zonder onderbreking dag en nacht de Kracht geleidden. Egwene durfde niet dichterbij te komen, en als ze dat had gedaan, had ze zonder de stromen te zien toch niet kunnen zeggen wat er geweven werd. Als de Wijzen minder geprikkeld waren geweest, had ze misschien geprobeerd de tijd door te komen met in haar tent te lezen. Ze had een keer overdag een boek gepakt, maar Bair had toen wat gemopperd over meisjes die hun dag verknoeiden met lui te liggen, zodat Egwene iets over wat vergeten mompelde en haastig de tent uit snelde, voordat er voor haar nuttiger werk werd bedacht. Een kort gesprekje met een andere leerlinge kon ook gevaarlijk zijn. Ze zat een keer te praten met Surandha die zich in de schaduw van een tent van de Steenhonden verborgen hield. Sorilea zag hen daar, en toen mocht ze een middag lang de was doen. Ze was best blij geweest met dat werkje, ze had iets te doen, totdat Sorilea de smetteloos schone was bekeek die vanwege het steeds aanwezige stof in een tent was opgehangen, snoof en vertelde het nogmaals te doen. Daarna deed ze dat een tweede keer, en ook hierbij keek Sevanna toe.

Als ze in de stad was, keek Egwene altijd over haar schouder, maar op de derde dag zocht ze zich behoedzaam een weg door de havenwijk, zo voorzichtig als een muis die iets van een kat steelt. Een bejaarde man met een smal bootje krabde in zijn dunne haardos en vroeg een zilvermark voor het overzetten naar het Zeevolk-schip. Alles was duur, maar dit was belachelijk. Ze keek hem strak en effen aan, vertelde hem dat hij een zilverpenner kon krijgen – eigenlijk ook nog te veel – en hoopte dat het onderhandelen haar niet de hele beurs zou kosten, want ze had niet zoveel. Iedereen sprong op en kromp in elkaar voor de Aiel, maar wanneer het op loven en bieden aankwam, vergaten ze elke cadin’sor en speer en vochten als leeuwen. Hij opende zijn tandeloze mond, deed hem weer dicht, keek haar aan, mompelde iets binnensmonds en vertelde haar tot haar verrassing dat ze hem het brood uit de mond stootte.

‘Stap in,’ gromde hij. ‘Stap in. Ik kan niet voor zoiets armzaligs mijn hele dag verpesten. Een man koeioneren. Brood van hem stelen.’ Zo ging hij door, zelfs nadat hij de riemen had opgepakt en het bootje het brede water van de Alquin op roeide.

Egwene wist niet of Rhand deze golfvrouwe al had ontmoet, maar ze hoopte van wel. Volgens Elayne heette de Herrezen Draak bij het Zeevolk de Coramoor, de Gekozene, en hij hoefde slechts zijn gezicht te tonen om op zijn wenken door hen bediend te worden. Ze hoopte echter dat ze niet al te onderdanig zouden doen. Dat maakte Rhand al veel te veel mee. Het kwam echter niet door Rhand dat ze tegenover een mopperende roeier zat. Elayne had enkele mensen van de Atha’an Miere ontmoet. Ze had op hun schip gereisd en verteld dat de windzoeksters konden geleiden. Sommigen in ieder geval, misschien de meesten. Dat was een goed bewaard geheim van de Atha’an Miere, maar de windzoekster op Elaynes schip was bereid geweest haar kennis ruimschoots te delen nadat haar geheim was ontdekt. De windzoeksters wisten veel van het weer. Elayne beweerde dat ze er meer van wisten dan de Aes Sedai. Ze had gezegd dat de windzoekster op haar schip met enorme stromen aan een gunstige wind had gewerkt. Egwene wist niet hoeveel daarvan waar was en hoeveel aan Elaynes geestdrift ontsproot, maar iets meer van het weer te weten komen zou zeker veel beter zijn dan met haar duimen draaien en zich afvragen wat erger was: door Nesune gepakt te worden of door de Wijzen en Sevanna. Met wat ze nu wist, kon ze nog geen regen maken als de hemel zwart zag, alleen bliksems. Maar momenteel brandde de zon goudgeel in een wolkeloze hemel en waren er hittekringetjes boven het donkere water zichtbaar. Gelukkig kwam het stof niet zo ver over het water. Toen de roeier eindelijk zijn riemen stilhield en het bootje naast het schip dreef, stond Egwene op, zijn gemopper negerend dat ze zo allebei in de rivier zouden vallen. ‘Hallo!’ riep ze. ‘Hallo? Mag ik aan boord?’

Ze was op verschillende rivierschepen geweest en was er trots op de juiste woorden te kennen – het scheepsvolk leek akelig gevoelig in hun woordkeus – maar zo’n vaartuig had ze nog nooit gezien. Ze had langere rivierboten gezien, maar geen die zo groot was. Enkele bemanningsleden stonden in het want of klommen langs de schuine lijnen omhoog. De donkere mannen, met blote borst en barrevoets, droegen ruime, kleurige broeken onder fleurige buikbanden, net zo kleurrijk als de hemden van de vrouwen.

Ze wilde net opnieuw en wat luider roepen, toen een touwladder langs de zijkant van het schip omlaag rolde. Van het dek kwam geen antwoord, maar dit leek uitnodigend genoeg. Egwene klom. Het was moeilijk – niet de klim zelf, maar om haar rok netjes bij elkaar te houden, en ze snapte waarom de Zeevolk-vrouwen broeken droegen – maar eindelijk bereikte ze de omheining.

Meteen vielen haar ogen op een vrouw die twee pas verder op het dek stond. Haar hemd en broek waren van blauwe zijde met een donkerblauwe broeksband. Ze droeg drie fijn bewerkte gouden ringetjes in elk oor, en een fijn kettinkje met heel kleine, glinsterende penninkjes liep van een oorring naar een ring in de neus. Elayne had het haar beschreven en zelfs in Tel’aran’rhiod getoond, maar nu ze het in het echt zag, kromp Egwene ineen. Er was nog iets anders. Ze voelde de vaardigheid om te geleiden. Ze had de windzoekster gevonden. Ze wilde wat zeggen en een donkere hand met een glimmende dolk flitste vlak langs haar ogen. Nog voor ze kon schreeuwen sneed het lemmet de touwen van de ladder door. Zich nog steeds aan het nu nutteloze ding vastklemmend stortte ze omlaag.

Toen pas krijste ze, een hartenklop lang, voordat ze – haar voeten eerst – in de rivier onderging en de diepte inschoot. Water stroomde haar open mond in en smoorde haar gil, en ze meende de halve rivier te hebben ingeslikt. Verwoed worstelend draaide ze haar rok van haar hoofd los en bevrijdde zich van de touwladder. Ze was niet in paniek. Dat was ze niet. Hoe diep was ze? Hieronder was het een en al modder en duisternis. Welke kant was boven? IJzeren banden snoerden zich om haar borst, maar ze liet adem door haar neus ontsnappen en zag de belletjes. Ze had de indruk dat ze omlaag en iets links voorbij stroomden. Ze draaide en werkte zich met forse slagen omhoog. Hoe ver? Haar longen brandden.

Haar hoofd kwam weer in het zonlicht en ze zoog kuchend en proestend lucht naar binnen. Tot haar verbazing stak de roeier zijn hand uit en trok haar stukje na stukje het bootje in, mopperend dat ze moest ophouden met wild rond te slaan voor ze eruit vielen. Hij voegde eraan toe dat het Zeevolk een prikkelbaar volkje was. Hij boog zich nogmaals opzij om haar omslagdoek te redden voor die voorgoed omlaag zou zinken. Ze griste hem uit zijn handen en hij schoot naar achter alsof hij dacht dat ze hem wilde slaan. Haar rok hing zwaar en plakkerig om haar benen. Hemd en ondergoed kleefden aan haar huid en de hoofdband zakte scheef over haar voorhoofd. Op de bodem van de boot vormde zich onder haar voeten een plas.

Het bootje was zo’n twintig stappen van het schip weg gedreven. De windzoekster stond nu aan de boordrand met twee andere vrouwen naast haar, de een in eenvoudige groene zijde en de ander in rood brokaat afgewerkt met gouddraad. Hun oorringen, neusringen en kettinkjes glinsterden in de zon.

‘Jou wordt het geschenk van oversteek geweigerd,’ riep de vrouw in het groen. De rode riep: ‘Zeg dat tegen de anderen. Een vermomming bedriegt ons niet. Je maakt ons niet bang. Jullie allen wordt de gave van overtocht geweigerd.’

De oude roeier pakte zijn riemen weer op, maar Egwene stak vlak onder zijn neus haar vinger omhoog. ‘Stop daarmee, nu.’ Hij stopte. Haar in het water gooien. Geen enkel beleefd woord. Ze haalde diep adem, omhelsde saidar en geleidde vier stromen voor de windzoekster er iets tegen kon doen. Dus ze wist veel van het weer, hè? Kon zij haar stromen op vier manieren verdelen? Er waren niet veel Aes Sedai die daartoe in staat waren. Eén stroom was Geest, een schild dat ze over de windzoekster klapte zodat die niet kon ingrijpen. Als ze al wist hoe. Elk van de andere drie was Lucht, dat ze heel fijntjes rond de drie vrouwen weefde, waardoor de armen tegen hun zij werden geklemd. Optillen was niet echt moeilijk, maar ook niet gemakkelijk.

Een luid geroep klonk op van het schip toen de vrouwen de lucht in zweefden en boven de rivier hingen. Egwene hoorde de roeier kreunen. Ze negeerde hem. De drie Zeevolk-vrouwen trappelden niet eens. Met moeite hees ze hen hoger, tien tot twaalf pas boven het water. Hoe ze zich ook inspande, dat leek zo’n beetje haar grens. Nou ja, je wilt ze niet echt kwaad doen. Ze maakte de golven los. Nu gaan ze wel gillen. De drie vrouwen krulden zich tot een bol zodra ze begonnen te vallen. Ze tolden rond en staken hun armen recht voor zich uit. Met drie heel lichte plonzen kwamen ze in het water terecht. Enkele tellen later verschenen drie hoofden boven het oppervlak en zwommen de vrouwen snel naar het schip.

Egwene deed haar mond dicht. Als ik ze aan hun enkels omhoog hijs en dan met hun hoofden onder... Wat haalde ze zich nu in haar hoofd? Moesten ze gillen omdat zij dat had gedaan? Zij was niet natter dan die drie. Ze moest eruitzien als een verzopen rat! Ze geleidde behoedzaam – als je aan jezelf werkte deed je altijd voorzichtig, omdat je de stromen niet duidelijk kon zien – en het water spoot van haar af, stroomde uit haar kleren en vormde een aanzienlijke plas. Doordat de roeier haar met open mond en grote, wijd open ogen aanstaarde, besefte ze wat ze had gedaan. Geleid, midden op de rivier, waar ze zich nergens voor een Aes Sedai kon verschuilen die toevallig ergens kon staan waar ze alles kon volgen. Ondanks de zon voelde ze zich koud tot op haar botten.

‘Je mag me nu terug naar de oever brengen.’ Wie er in de haven was, viel niet te zien, op deze afstand kon ze nog geen vrouw van een man onderscheiden. ‘Niet naar de stad. De oever verderop.’ De man wierp zich zo hard op de riemen dat ze bijna achterover tuimelde. Hij bracht haar naar een plekje waar de oever bestond uit gladde rotsstenen, zo groot als haar hoofd. Er was niemand te zien maar ze sprong uit de boot zodra die over de stenen schraapte, trok haar rok op en schoot hard hollend de schuine oever op. Dat hield ze de hele weg tot haar tent vol, waar ze in een hijgend hoopje zweet neerplofte. Ze zou niet meer in de buurt van de stad komen. Behalve natuurlijk om Gawein te ontmoeten.

Dagen verstreken en de nu onophoudelijk waaiende wind droeg dag en nacht zand en gruis aan. Op de vijfde avond vergezelde Bair Egwene naar de Dromenwereld, enkel een snel uitstapje bij wijze van proef, een wandeling in dat deel van Tel’aran’rhiod dat Bair het beste kende. De Aiel Woestenij was een uitgedroogd en gehavend land dat zelfs het door droogte geteisterde Cairhien weelderig en mooi deed lijken. Een kort uitstapje en daarna kwamen Bair en Amys haar wekken om te zien of het nare gevolgen had gehad. Niet dus. En hoe vaak ze haar ook lieten hollen en springen, hoe vaak ze ook diep in haar ogen keken en haar hart beluisterden, ze waren het eens dat ze mee kon. Desondanks nam Amys haar de volgende nacht weer maar voor even mee naar de Woestenij en werd ze wederom onderzocht, zodat ze blij was in haar slaapzak te kruipen om in een diepe slaap te vallen. Die twee nachten keerde ze niet naar de Dromenwereld terug, maar dat kwam meer door uitputting dan door wat anders. De weken ervoor had ze zich iedere avond in het hoofd geprent ermee te stoppen – het zou mooi zijn als ze nét wanneer zij bereid waren de beperkingen in te trekken, gepakt zou worden omdat ze zich er niets van aantrok – maar op de een of andere manier besloot ze altijd dat een kort uitstapje best kon, een heel kort uitstapje, zodat de kans op betrappen heel klein was. Ze vermeed alleen die plek tussen Tel’aran’rhiod en de wakende wereld waar de dromen rondzweefden. Ze vermeed die in ieder geval, nadat ze merkte dat ze erover dacht toch heel voorzichtig in Gaweins dromen te gluren, zonder erin te worden getrokken, en dat het laatste ook niet erg was omdat het toch maar een droom was. Ze herinnerde zichzelf er ferm aan dat ze een volwassen vrouw was en geen dwaas meisje. Ze was wel blij dat niemand anders wist wat voor warboel de man van haar gedachten had gemaakt. Amys en Bair zouden lachen tot de tranen over hun wangen biggelden. In de zevende nacht bereidde ze zich zorgvuldig op het slapengaan voor, deed schone nachtkleren aan en borstelde haar haren tot ze glansden. Voor Tel’aran’rhiod was het zinloos, maar daarmee werd ze afgeleid van haar rondbuitelende maag. Vannacht zouden er Aes Sedai wachten in het Hart van de Steen, niet Nynaeve of Elayne. Dat zou geen verschil mogen maken, tenzij... De ivoren borstel verstarde midden in een slag. Tenzij een van de Aes Sedai onthulde dat ze slechts een Aanvaarde was. Waarom had ze daar niet eerder aan gedacht? Licht, wat zou ze nu graag met Elayne en Nynaeve willen praten. Maar ze zag niet in hoe dat zou kunnen helpen, en ze wist zeker dat de droom van de brekende voorwerpen inhield dat het verschrikkelijk slecht afliep als ze iets tegen hen zei.

Kauwend op haar lip overwoog ze naar Amys te stappen om te zeggen dat ze zich niet goed voelde. Niets ernstigs, enkel een bedorven maag, maar dat ze niet dacht vannacht de droom te kunnen bezoeken. Ze zouden na vannacht weer met hun lessen beginnen, maar... Weer een leugen en de uitvlucht van een lafaard. Ze wilde geen lafaard zijn. Niet iedereen kon zo dapper zijn als ieder ander, maar lafheid was verachtelijk. Wat er vannacht ook mocht gebeuren, ze moest het ferm onder ogen zien en dat was dat.

Vastbesloten legde ze de borstel neer, blies de lamp uit en kroop op haar slaapmat. Ze was zo moe dat het geen probleem was in slaap te vallen, al wist zij tegenwoordig wel hoe ze zich elk ogenblik in slaap kon krijgen, of een lichte droomtoestand kon oproepen waarin ze in de Dromenwereld kon zijn, en tegelijk kon praten, nou ja mummelen, met iemand die bij haar lichaam waakte. Voordat ze in slaap viel, was de verrassing dat haar maag niet meer opspeelde het laatste dat tot haar doordrong.

Ze stond in de grote hoge ruimte vol dikke zuilen van glanzend roodsteen. Het Hart van de Steen, in de Steen van Tyr. Boven haar hoofd hingen vergulde lampen aan kettingen. Ze waren niet aangestoken, maar er was uiteraard licht dat overal en nergens vandaan leek te komen. Amys en Bair waren er al en leken niet anders dan die ochtend, al fonkelden hun kettingen en armbanden iets meer dan het goud in werkelijkheid zou doen. Ze spraken rustig met elkaar en keken geërgerd. Egwene kon zo nu en dan een woord opvangen; ze hoorde ‘Rhand Altor’.

Plotseling besefte ze dat ze het witte kleed met de kleurenzoom van een Aanvaarde droeg. Op hetzelfde ogenblik had ze net zoiets als de kledij van de Wijzen aan, zonder de sieraden. Ze dacht niet dat de andere twee vrouwen het hadden opgemerkt, of zouden weten wat die kleren betekenden. Er waren tijden dat overgave minder verlies van ji betekende en minder toh verdiende dan een andere keus, maar iedere Aiel zou toch eerst de strijd aangaan.

‘Ze zijn weer laat,’ zei Amys grimmig en ze liep naar de lege plek onder de enorme koepel van de ruimte. In de vloertegels stak een zwaard dat van kristal leek, Callandor, een sa’angreaal voor mannen en een van de sterkste die ooit was gemaakt. Rhand had hem daar geplaatst, zodat de Tyreners hem niet zouden vergeten, alsof daarop ook maar enige kans bestond, maar Amys keek er amper naar. Voor anderen was het het Zwaard dat geen zwaard is en een teken van de Herrezen Draak, maar voor haar was dat de zorg van de natlanders. ‘We kunnen nu tenminste hopen dat ze niet zullen proberen net te doen of zij alles weten en wij niets. De vorige keer waren ze veel beter.’ Bair snoof zo verachtelijk dat Sorilea met haar ogen zou knipperen. ‘Ze zullen nooit beter worden. Ze kunnen op z’n minst toch wel zijn waar ze zeiden dat ze zouden zijn, toen ze zeiden...’ Ze zweeg plotseling toen aan de andere kant van Callandor zeven vrouwen verschenen.

Egwene kende hen, net als de jonge vrouw met de vastberaden blauwe ogen die ze eerder in Tel’aran’rhiod was tegengekomen. Wie was her? Amys en Bair hadden de anderen heel ijzig voorgesteld, maar nooit de zevende. Ze droeg een stola met blauwe franje; ze droegen allen de stola. Hun kleren veranderden elk ogenblik van stijl en snit, maar de stola’s flikkerden geen tel.

Onmiddellijk richtten de ogen van de Aes Sedai zich op Egwene. De Wijzen hadden er net zo goed niet kunnen zijn. ‘Egwene Alveren,’ zei Sheriam vormelijk, ’u wordt opgeroepen voor de Zaal van de Toren.’ Haar schuin staande groene ogen vonkten door een of ander onderdrukt gevoel. Egwene voelde haar maag omlaag zakken; ze wisten dat ze net had gedaan of ze een volleerd zuster was. ‘Vraag niet waartoe u wordt geroepen,’ zei Carlinya meteen na Sheriam, haar ijskoude stem benadrukte het vormelijke in de vraag nog sterker. ‘Het is aan u te antwoorden, niet te vragen.’ Om de een of andere reden had ze haar donkere haar kort geknipt. Dat soort kleinigheden leken Egwenes gedachten te overheersen. In ieder geval wilde ze liever niet nadenken over wat dit alles betekende. De vormelijke zinnen trilden in een statig ritme verder. Amys en Bair schoven hun omslagdoeken goed en fronsten, hun ergernis begon om te slaan in bezorgdheid.

‘Stel uw komst niet uit.’ Egwene had Anaiya altijd aardig gevonden, maar de vrouw met het open gezicht klonk even ferm als Carlinya en met al die vormelijke woorden niet veel warmer. ‘Het is aan u met spoed te gehoorzamen.’

De drie spraken samen: ‘Het is goed de oproep van de Zaal te vrezen. Het is goed om zonder vraag met spoed en in nederigheid te gehoorzamen. U wordt opgeroepen voor de Zaal van de Toren neer te knielen en hun oordeel te aanvaarden.’

Egwene probeerde haar ademhaling te beheersen, voldoende te beheersen om niet luid te hijgen. Wat was de straf voor wat ze had gedaan? Geen lichte, vermoedde ze, geen lichte als dit hele gedoe ermee gepaard ging. Ze staarden haar alle zeven aan. Ze probeerde iets in de gezichten van die Aes Sedai af te lezen. Zes van hen toonden een tijdloze plechtstatigheid, met mogelijk iets fels in hun ogen. De jonge Blauwe zuster leek even koel en kalm als iemand die al jaren Aes Sedai was, maar ze kon een licht tevreden glimlachje niet onderdrukken. Ze leken op iets te wachten, ik kom zodra ik kan,’ zei ze. Haar maag mocht dan ergens bij haar enkels zitten, met haar stem kon ze waardig blijven. Geen lafheid. Ze ging Aes Sedai worden. Als ze het hierna tenminste toestonden, ik weet echter niet hoe snel. Het is ver weg en ik weet niet precies waar Salidar is, enkel dat het ergens bij de Eldar ligt.’

Sheriam wisselde enkele blikken uit met de anderen. Haar gewaad ging van lichtblauwe zijde over in een donkergrijs rijgewaad. ‘We weten zeker dat er een manier is om de reis snel te maken. Als de Wijzen willen helpen. Siuan weet zeker dat je niet meer dan een dag of twee nodig hebt als je met je lichaam Tel’aran’rhiod betreedt...’

‘Nee,’ snauwde Bair tegelijk met Amys die zei: ‘We gaan haar zoiets niet bijbrengen. Het werd voor het kwaad gebruikt. Het is slecht en wie het doet verliest een deel van zichzelf.’

‘Dat weten jullie niet zeker,’ zei Beonin geduldig, ‘aangezien geen van jullie het blijkbaar heeft geprobeerd. Maar als jullie het kennen dan weten jullie hoe het gedaan kan worden. Misschien kunnen wij uitwerken wat jullie nog niet weten.’

Haar geduldige toontje viel precies verkeerd. Amys schoof haar doek goed en stond nog strakker en rechter dan anders. Bair plantte woest kijkend de vuisten in haar zij; zelfs haar tanden werden zichtbaar. Het volgende ogenblik zou er zo’n uitbarsting volgen, waarover de Wijzen hadden verteld. Ze zouden deze Aes Sedai enkele lesjes leren over wat in Tel’aran’rhiod gedaan kon worden door hun te tonen hoe weinig ze eigenlijk wisten. De Aes Sedai keken heel kalm terug, vol zelfvertrouwen. Hun stola’s bleven vast en stevig maar hun kleren veranderden even snel als Egwenes hartslag. Alleen die van de jonge Blauwe leken standvastiger en veranderden tijdens die lange stilte slechts één keer. Ze moest dit stoppen. Ze moest naar Salidar gaan en het zou zeker niet helpen als ze getuige van de vernedering van deze Aes Sedai zou zijn. ‘Ik weet hoe. Ik denk dat ik het kan. Ik ben bereid het te proberen.’ Als het niet ging, kon ze altijd nog te paard erheen. ‘Maar ik moet nog steeds weten waar. Beter weten dan ik nu doe.’ Amys en Bair richtten hun aandacht van de Aes Sedai op haar. Zelfs Carlinya en Morvrin konden die kille blikken niet evenaren. Egwenes hart daalde eveneens omlaag naar haar buik.

Sheriam begon meteen aanwijzingen te geven: zoveel span ten westen van dit dorp, zoveel roede ten zuiden van... Maar de jonge Blauwe schraapte de keel en merkte op: ‘Dit helpt wellicht beter.’ De stem klonk bekend, maar Egwene kon er geen gezicht aan verbinden. Wellicht had ze net iets meer beheersing over haar kleren dan de andere zes – de zacht groene zijde werd al pratend donkerblauw, de hoge geborduurde hals werd een kanten plooikraag in Tyreense stijl en een kapje van parels verscheen op het hoofd – maar ze wist wel iets van Tel’aran’rhiod. Opeens hing er naast de twee groepen een grote landkaart met een gloeiende rode punt waar in grote letters Cairhien stond, en een tweede rode punt die Salidar aangaf. De kaart werd groter en veranderde. Plots waren de bergen geen kronkellijnen meer, maar was de hoogte te zien, vertoonden de wouden verschillende tinten bruin en rood en glinsterden de rivieren als blauw water in het zonlicht. De kaart werd groter en groter tot die de hele zijkant van het Hart van de Steen verborg. Het leek of ze op de wereld neerkeken. Zelfs de Wijzen waren zo onder de indruk dat ze hun ongenoegen vergaten, tenminste tot het Tyreense gewaad van de jonge vrouw overging in gele zijde met een hals van zilverborduursel. De jonge vrouw lette echter niet op hen. Om de een of andere reden staarde ze de andere Aes Sedai uitdagend aan. ‘Prachtig, Siuan,’ zei Sheriam wat later.

Egwene knipperde met haar ogen. Het moest een vrouw zijn die ook zo heette. Deze jongere Siuan snoof, heel tevreden over zichzelf, en knikte kortaf wat haar ergens aan Siuan Sanche deed denken, maar dat was onmogelijk. Je probeert het slechts uit te stellen, maakte ze zich ferm duidelijk. ‘Dat is voor mij wel voldoende. Ik kan Salidar nu vinden en of ik wel of niet...’ Ze wierp een blik op Amys en Bair, die zoveel zwijgende afkeuring uitstraalden dat ze van een rots in de winter gevormd konden zijn. ‘Of ik er middels Tel’aran’rhiod wel of niet in het vlees kan komen. Hoe dan ook, ik beloof dat ik zo gauw mogelijk in Salidar zal zijn.’ De kaart verdween. Licht, wat gaan ze met me doen?

Haar mond wilde de woorden al vormen, maar Carlinya onderbrak haar scherp en was door en door vormelijk, zelfs nog meer dan eerst. ‘Vraag niet waartoe u wordt geroepen. Het is aan u te antwoorden, niet te vragen.’

‘Stel uw komst niet uit,’ zei Anaiya. ‘Het is aan u met spoed te gehoorzamen.’

De Aes Sedai keken elkaar aan en verdwenen zo snel dat Egwene zich min of meer afvroeg of zij dachten dat ze de vraag toch zou stellen. Waardoor ze nu alleen met Amys en Bair was, maar toen ze zich naar hen toe wendde, onzeker of ze zou beginnen met een uitleg, een verontschuldiging, of enkel een bede om begrip, verdwenen zij ook, waardoor ze in haar eentje achterbleef, omringd door de rood stenen zuilen, met Callandor glinsterend in het midden. Er bestonden binnen ji’e’toh geen verontschuldigingen.

Ze zuchtte bedroefd en stapte uit Tel’aran’rhiod in haar slapende lichaam.

Ze werd meteen wakker. Ontwaken wanneer je dat wilde, was een deel van de oefening van een droomloopster, evenals in slaap vallen wanneer je maar wilde. Ze had beloofd zo snel mogelijk te komen. Ze geleidde alle lampen aan. Ze had licht nodig. Met moeite deed ze alles bruusk, terwijl ze neerknielde naast een van de kleinere kisten tegen de zijwanden en haar kleren ging pakken die ze na haar komst in de Woestenij niet meer had gedragen. Een deel van haar leven was voorbij, maar ze ging er niet om huilen. Ze ging niet huilen.

Zodra Egwene was verdwenen, stapte Rhand achter een van de zuilen vandaan. Hij kwam hier soms om even naar Callandor te kijken. De eerste keer was geweest nadat hij van Asmodean had geleerd de said-instromen om te keren. Daarna had hij de vallen om de sa’angreaal zó veranderd dat alleen hij ze nog kon zien. Als je de Voorspellingen mocht geloven, zou de man die hem eruit trok hem ‘navolgen’. Hij wist niet zeker hoeveel hij ervan geloofde, maar het had geen zin slordig te worden.

Lews Therin rommelde ergens achter in zijn hoofd – dat deed hij altijd wanneer Rhand in de buurt van Tel’aran’rhiod kwam – maar vannacht had Rhand geen enkele belangstelling voor het kristallen zwaard. Hij staarde naar de plek waar de grote landkaart had gehangen, meer dan een landkaart uiteindelijk. Wat was dat voor plaats? Was het enkel toeval dat hij juist vannacht hierheen was getrokken en niet gisteren of morgen? Zo’n ta’verenverschuiving in het Patroon? Deed er niet toe. Egwene had de oproep heel gedwee aangenomen en dat zou ze nooit doen als die van Elaida en de Toren kwam. Salidar was de plaats waar haar geheimzinnige vrienden zich verborgen. Waar Elayne was. Ze hadden zichzelf aan hem overhandigd.

Lachend opende hij een poort naar de weerspiegeling van het paleis in Caemlin.

33

Moed voor kracht

Knielend in haar ondergoed bekeek Egwene fronsend haar donkergroene zijden rijkleding van de tocht naar de Woestenij, wat nu heel lang geleden leek. Ze moest zoveel doen. Ze had wat tijd genomen voor een haastig briefje en Cowinde op haar slaapplek gewekt met de opdracht dat de volgende ochtend in De Langeman af te geven. Er stond weinig meer in dan dat ze weg moest – ze wist ook niet meer – maar ze kon niet vertrekken zonder een berichtje aan Gawein. Enkele zinnen lieten haar bij de herinnering eraan blozen – schrijven dat ze van hem hield was tot daaraan toe, maar hem echt vragen te wachten! – niettemin had ze zo goed mogelijk aan hem gedacht. Nu diende ze zich klaar te maken en ze wist amper waarvoor. De voorflap van de tent werd teruggeslagen en Amys kwam binnen, gevolgd door Bair en Sorilea. Ze stelden zich naast elkaar op en keken op haar neer. Drie gezichten, strak van afkeuring. Het was heel moeilijk het kleed niet tegen haar aan te klemmen; in haar nachtgoed voelde ze zich in het nadeel. Het kwam doordat ze wist ongelijk te hebben. Het verbaasde haar dat ze de tijd hadden genomen om te komen. Ze haalde diep adem. ‘Als jullie hier zijn om me te straffen... Ik heb geen tijd om water aan te slepen of kuilen te graven of zoiets. Het spijt me, maar ik heb gezegd dat ik zo snel mogelijk zou komen en ik denk dat ze heel snel bedoelen.’

Amys’ lichte wenkbrauwen werden verbaasd hoog opgetrokken en ze keek Sorilea en Bair vragend aan. ‘Hoe zouden we je moeten straffen?’ vroeg Amys. ‘Met de oproep van je zusters kwam er een eind aan je leerlingschap. Je bent Aes Sedai en dient naar hen toe te gaan.’ Egwene kromp ineen en verborg dat door opnieuw de rijkleding te bekijken. Er zaten wonderlijk weinig kreukels in, nadat ze al die maanden opgerold in een kist hadden gelegen. Ze dwong zich hen weer aan te kijken, ik weet dat jullie boos op me zijn en dat is terecht...’

‘Boos?’ merkte Sorilea op. ‘We zijn niet boos. Ik dacht dat je ons beter kende.’ Ze klonk inderdaad niet boos, niettemin tekende een strakke beheersing ieders gezicht.

Egwene staarde van de een naar de ander, vooral naar Amys en Bair. ‘Maar jullie hebben me gezegd hoe verkeerd het is wat ik ga doen. Jullie zeiden dat ik er niet eens over moest denken. Ik zei dat ik het niet zou doen, maar daarna ben ik verdergegaan en heb bedacht hoe het kon.’

Tot haar verbazing ontbloeide er een brede glimlach op Sorilea’s gezicht. Tientallen armbanden kletterden toen ze voldaan haar omslagdoek goed trok. ‘Horen jullie dat? Ik heb je gezegd dat ze het zou begrijpen. Ze zou Aiel kunnen zijn.’

Iets van de strakheid verdween uit Amys’ gezicht, bij Bair ook, en Egwene begreep het. Ze waren niet kwaad dat ze wilde proberen om Tel’aran’rhiod in haar lichaam te betreden. In hun ogen was dat verkeerd, maar je moest doen wat je meende te moeten doen. Ook al lukte dat volledig, dan riep zoiets geen verplichting op, alleen voor jezelf. Eigenlijk helemaal niet kwaad, nog niet. Wat hen bedrukte, was haar leugen. Haar maag maakte vreemde bewegingen. Eén leugen had ze toegegeven. Misschien wel haar kleinste leugen. Ze moest nogmaals diep ademhalen om haar keel voor te bereiden op haar volgende woorden, ik heb ook over andere zaken gelogen. Ik ben alleen naar Tel’aran’rhiod gegaan, nadat ik had beloofd dat niet te doen.’ Het gezicht van Amys werd weer duister. Sorilea die geen droomloopster was, schudde bedroefd het hoofd, ik heb beloofd een gehoorzame leerlinge te zijn, maar toen jullie na mijn verwonding zeiden dat de Dromenwereld te gevaarlijk voor me was, ben ik toch gegaan.’ Bair sloeg uitdrukkingsloos haar armen over elkaar. Sorilea mompelde iets over dwaze wichten, maar het klonk niet echt fel. Voor de derde keer haalde ze diep adem. Haar maag speelde niet meer op, maar spande en ontspande zo hevig dat het haar verbaasde niet heen en weer geschud te worden. ‘Het ergste van alles is... Ik ben geen Aes Sedai, ik ben nog maar Aanvaarde. Jullie zouden me een leerlinge noemen. Het duurt nog vele jaren voor ik me Aes Sedai mag noemen, als ik het ooit nog word.’

Bij die woorden keek Sorilea fel op; haar smalle lippen waren een harde streep, maar nog steeds zeiden de vrouwen niets. Het was aan Egwene alles in orde te brengen. Het kon nooit meer worden als eerst, maar...

Je hebt alles toegegeven, fluisterde een klein stemmetje. Nu kun je maar beter uitzoeken hoe je het snelst in Salidar kunt komen. Nog steeds kun je op zekere dag tot Aes Sedai verheven worden, maar niet als je ze nog kwader maakt.

Egwene sloeg haar ogen neer en staarde naar de vele kleurige vloerkleden en voelde haar mond van afkeer vertrekken. Afkeer voor dat zachte stemmetje. En beschaamd dat het in haar hoofd hoorbaar was, zodat ze erover dacht. Ze zou vertrekken, maar eerst wilde ze alles in orde maken. Binnen ji’e’toh was dat mogelijk. Je deed wat je moest doen en betaalde dan de prijs ervoor. Lange maanden geleden had Aviendha haar getoond hoeveel een leugen je kostte. Ze schraapte elk vezeltje moed dat ze kon vinden bij elkaar, hoopte dat het genoeg zou zijn, legde het zijden gewaad opzij en stond op. Vreemd, ermee beginnen leek de rest gemakkelijker te maken. Ze moest haar ogen nog opslaan om hen aan te kijken, maar ze deed het trots, haar hoofd geheven en had in het geheel geen moeite met de woorden, ik heb toh.’ Haar maag fladderde niet meer. ‘Ik vraag om jullie welwillende hulp om aan mijn toh te voldoen.’ Salidar zou moeten wachten.

Mart steunde op zijn elleboog en keek aandachtig naar het slangen-en-vossenspel dat voor hem op de tentbodem was uitgezet. Nu en dan miste een druppel zweet die van zijn kin viel maar net het speelbord. Eigenlijk was het helemaal geen bord, enkel een lap rode stof waarop met zwarte inkt de lijnen waren getrokken en de pijlen die aangaven over welke lijnen je je slechts één kant op mocht verplaatsen en over welke beide kanten op. Tien schijfjes van een lichte houtsoort met een zwarte driehoek van inkt erop stelden de vossen voor, tien met een kronkellijn de slangen. Twee kaarsen aan beide kanten van het spel gaven voldoende licht.

‘Ditmaal winnen we, Mart,’ zei Olver opgewonden, ik weet dat we zullen winnen.’

‘Misschien,’ antwoordde Mart. Hun twee driehoekschijfjes waren bijna teruggeworpen tot de cirkel in het midden van het speelvlak, maar de volgende worp zou voor de slangen en vossen zijn. Meestal kwam je niet verder dan de buitenste rand. ‘Gooi de stenen.’ Hij raakte de beker zelf nooit aan, niet na de dag dat hij die aan de jongen had overhandigd. Als ze speelden, kon dat net zo goed zonder dat zijn geluk een handje hielp.

Grijnzend liet Olver de leren beker rammelen en gooide de houten dobbelstenen die zijn vader had gemaakt. Kreunend telde hij de stenen. Ditmaal toonden drie een driehoek en de andere drie een kronkellijn. Op hun beurt moest je de slangen en vossen naar je eigen stukken verplaatsen op de kortste afstand en als er een op het punt kwam waar je stond... Eén slang raakte Olvers stuk, een vos het stuk van Mart en hij voorzag reeds dat na het uitspelen van de andere ogen nog twee slangen hem zouden hebben bereikt.

Het was een kinderspel en als je je aan de regels hield, was winnen onmogelijk. Olver zou weldra oud genoeg zijn om dat te beseffen en het net als de andere kinderen niet meer spelen. Een spel voor kinderen, maar Mart had er een hekel aan als de vos hem te pakken kreeg, en zeker als slangen dat deden. Het bracht nare herinneringen boven, zelfs al had het een niets met het ander te maken.

‘Nou ja,’ mompelde Olver. ‘We hadden bijna gewonnen. Nog een spelletje, Mart?’ Hij wachtte niet op antwoord, maar maakte het teken waarmee je begon: een driehoek doorsneden door een kronkellijn, waarna hij de woorden zong: ‘Moed voor versterking, vuur voor verblinding, muziek voor verbijstering, ijzer voor binding. Mart, waarom zeggen we dat? Er is nergens vuur, muziek of ijzer.’ ik weet het niet.’ Ergens achter in zijn hoofd rakelde het zinnetje iets op, maar hij kon er niet opkomen. Die oude herinneringen vanwege de ter’angreaal hadden net zo goed volkomen willekeurig gekozen kunnen zijn – waarschijnlijk was dat ook zo – en bovendien bevatte zijn eigen geheugen vele zwarte gaten en nevelige plekken. De jongen had steeds van die vragen waarop hij geen antwoord wist en ze begonnen meestal met ‘waarom’.

Daerid dook uit de nacht op, kwam de tent in en keek verbaasd en geschrokken. Zijn gezicht glom van het zweet en hij had nog steeds zijn jas aan, al hing die open. Zijn laatste litteken vormde een rozige vore over de witte lijnen die kriskras over zijn gezicht liepen, ik denk dat het allang bedtijd is, Olver,’ merkte Mart op, en hij kwam overeind. Zijn wonden trokken wat, maar niet allemaal; ze genazen heel goed. ‘Berg het bord op.’ Hij ging vlak bij Daerid staan en fluisterde: ‘Als je dit ooit verder vertelt, snij ik je keel open.’

‘Waarom?’ vroeg Daerid droog. ‘Je begint een geweldige vader te worden. Hij lijkt merkwaardig veel op je.’ Hij leek een grijns te willen onderdrukken, maar die was bijna meteen verdwenen. ‘De Drakenheer komt naar het kamp,’ zei hij, zo ernstig als de dood.

Elke gedachte aan een stomp op Daerids neus verdween. Mart duwde de voorhang opzij en dook in hemdsmouwen de nacht in. Zes van Daerids mannen, in een kring rond de tent, verstrakten bij zijn verschijning. Kruisboogschutters; piekeniers zouden als lijfwacht niet veel nut hebben. Het was nacht maar nog niet donker in het kamp. De lichtgloed van een wassende driekwart maan in een wolkeloze hemel verdween bijna in het licht van de kampvuren tussen de tenten en de op de grond slapende mannen. Tot aan de palissade stonden om de twintig pas schildwachten. Mart had het liever niet, maar als een aanval zomaar uit de lucht kon komen vallen...

Het land was hier vrijwel vlak, dus had hij een goed zicht op Rhand, die op hem af schreed en niet alleen was. Twee gesluierde Aiel slopen op hun tenen achter hem aan en hun hoofden schoten opzij, wanneer een man van de Bond zich op zijn andere zij draaide of een wacht zijn voeten verzette om beter te zien. Aviendha beende naast hem mee, met een pak op haar schouders, alsof ze iedereen die haar voor de voeten liep zou aanvliegen. Mart snapte niet waarom Rhand haar bij zich duldde. Aielvrouwen betekenen slechts ellende, dacht hij grimmig, en nooit eerder heb ik een vrouw gezien die meer ellende kan veroorzaken dan die daar.

‘Is het echt de Herrezen Draak?’ vroeg Olver ademloos. Hij had het opgerolde spel tegen zijn borst geklemd en leek op en neer te springen. ‘Ja,’ zei Mart. ‘En nou naar bed. Dit is geen plek voor kleine jongens.’ Olver verdween en mopperde verwijten, maar liep slechts tot de volgende tent. Mart zag vanuit zijn ooghoeken hoe de jongen opzij schoot, waarna zijn gezicht weer zichtbaar werd toen hij om de hoek gluurde.

Mart liet het maar zo, hoewel hij zich na een tweede blik op Rhands gezicht afvroeg of dit wel een plek voor volwassenen was, laat staan voor jongens. Dat gezicht had een muur in kunnen slaan, maar iets van gevoel probeerde moeizaam door te breken. Opwinding of gretigheid misschien; in Rhands ogen lag een koortsachtig licht. Hij hield een lang opgerold perkament in zijn hand, terwijl de ander onbewust het zwaardgevest streelde. De gesp met de draken glinsterde in het licht van de vuren en soms gebeurde hetzelfde met een drakenkop die nu en dan onder zijn mouw zichtbaar was.

Toen hij bij Mart kwam, verspilde hij geen tijd aan een begroeting. ‘Ik moet met je praten. Alleen. Ik heb je nodig voor een klus.’ De nacht leek een zwarte oven, maar Rhand zweette geen druppel, hoewel hij een met goudborduursel versierde groene jas droeg. Daerid, Talmanes en Nalesean stonden half of slecht aangekleed enkele passen verderop toe te kijken. Mart gebaarde hen te wachten en knikte naar zijn tent. Rhand volgend voelde hij aan de zilveren vossenkop onder zijn hemd. Hij hoefde zich nergens zorgen over te maken. Hij hoopte tenminste van niet.

Rhand had ‘alleen’ gezegd, maar blijkbaar vond Aviendha dat dat niet op haar sloeg. Ze bleef precies op twee pas afstand, niet meer, niet minder. Meestal nam ze Rhand met een ondoorgrondelijk gezicht op, maar nu en dan wierp ze een blik op Mart en bekeek hem fronsend van top tot teen. Rhand besteedde geen aandacht aan haar en ondanks alle eerdere gebleken haast, leek die nu niet meer te bestaan. Hij keek de tent rond, zodat Mart zich verontrust afvroeg of hij het zag. Er was niet veel te zien. Olver had de lampen weer op het kleine vouwtafeltje gezet. De stoel was dichtgeklapt, evenals het wastafeltje en het bed. Alles was zwartgelakt met vergulde banden. Indien een man over wat munten beschikte, kon hij ze net zo goed aan iets uitgeven. De scheuren die de Aiel in de tent hadden gesneden, waren netjes hersteld, maar nog wel zichtbaar.

De stilte beviel Mart niet. ‘Wat is dit, Rhand? Ik hoop dat je niet alsnog hebt besloten van plan te veranderen.’ Er kwam geen antwoord, slechts een blik alsof Rhand net had bedacht waar hij was. Het maakte Mart zenuwachtig. Wat Daerid en de rest van de Bond ook mochten denken, hij werkte hard aan het ontwijken van veldslagen. Soms echter bedierf het ta’veren volgens hem zijn geluk. Hij meende dat Rhand daar iets mee te maken had. Die was veel sterker ta’veren, zo sterk dat Mart zijn aantrekkingskracht bijna meende te voelen. Wanneer Rhand erbij betrokken was, zou het Mart niet verbazen als hij zich slapend in een schuur midden in een veldslag bevond. ‘Nog een paar dagen en ik ben in Tyr. De veerboten brengen de Bond de rivier over en enkele dagen later zijn we bij Weiramon. Het is vervloekt veel te laat om nog te rommelen...’

‘Ik wil dat je Elayne naar... Caemlin brengt,’ onderbrak Rhand hem. ik wil dat je zorgt dat ze veilig in Caemlin aankomt, wat er ook gebeurt. Blijf aan haar zijde tot ze op de Leeuwentroon zit.’ Aviendha schraapte haar keel. ‘Ja,’ zei Rhand en zijn stem werd om een of andere reden even koud en hard als zijn gezicht. Was daarvoor een reden nodig als hij krankzinnig werd? ‘Aviendha gaat met je mee. Ik denk dat dat het beste is.’

‘Jij vindt dat het beste?’ zei ze verontwaardigd. ‘Als ik op dat ogenblik niet wakker was geworden, zou ik nooit hebben geweten dat je haar had gevonden. Jij stuurt me nergens heen, Rhand Altor. Ik moet met Elayne praten en heb daar mijn eigen reden voor.’ ik ben blij dat je Elayne gevonden hebt,’ zei Mart behoedzaam. Als hij Rhand was geweest, zou hij die vrouw rustig laten zitten waar ze zat. Licht, Aviendha was dan nog beter! Aielvrouwen liepen tenminste niet met hun neus in de lucht rond en namen niet aan dat je telkens gehoorzaam opsprong. Sommige Aielspelletjes waren natuurlijk best wel rauw en ze hadden de gewoonte je zo nu en dan te willen doden. ik begrijp alleen niet waarom je mij daarvoor nodig hebt. Spring door zo’n poort, geef haar een zoen, til haar op en spring weer terug.’ Aviendha schonk hem een woeste blik; net alsof hij Rhand aanraadde haar te kussen.

Rhand rolde het grote perkament uit op het tafeltje en gebruikte de lampen zodat het niet terugrolde. ‘Hier zie je waar ze is.’ Op de kaart stond een stuk van de Eldar met aan weerszijden een gebied van zo’n vijftig span breed. Met blauwe inkt was een pijl getekend die naar een bos wees. ‘Salidar’ stond er naast de pijl. Rhand tikte op het oostelijk gebied van de kaart. Dat waren voor het grootste deel ook bossen. ‘Hier is een groot open veld. Je kunt zien dat het meest nabije dorp zo’n twintig span naar het noorden ligt. Ik bezorg jou en de Bond een doorgang naar die open plek.’

Mart wist een grijns op zijn verkrampte gezicht te toveren. ‘Hoor eens, als ik dit moet doen, waarom dan niet in mijn eentje? Maak een poort naar Salidar. Ik trek haar op een paard en...’ Ja, wat dan? Zou Rhand ook een doorgang van Salidar naar Caemlin maken? Het was een heel eind rijden van de Eldar naar Caemlin. Een verschrikkelijk lang eind, met alleen een adellijke nuf en een Aielse als gezelschap. ‘Met de Bond, Mart,’ snauwde Rhand. ‘Jij en de hele Bond van de Rode Hand!’ Hij haalde lang en bevend adem en zijn toon werd wat zachter. Zijn gezicht bleef echter even strak en zijn ogen blonken koortsig. Mart kon bijna geloven dat hij ziek was of pijn had. ‘Er zijn Aes Sedai in Salidar, Mart. Ik weet niet hoeveel. Ik heb gehoord honderden, maar het zou me niet verbazen als het er rond de vijftig zijn. Als ik ze steeds over een ongedeelde en pure Toren hoor praten, betwijfel ik of je er meer zult tegenkomen. Ik ben van plan je op zo’n twee of drie dagen afstand te plaatsen, zodat ze van je komst kunnen horen. Het heeft geen zin ze schrik aan te jagen – ze zouden anders aan een aanval van de Witmantels kunnen denken. Het zijn opstandelingen tegen Elaida en waarschijnlijk zo bevreesd dat je slechts een beetje druk hoeft uit te oefenen. Zeg dat Elayne in Caemlin gekroond dient te worden, zodat ze haar laten gaan. Als je denkt dat je ze kunt vertrouwen, biedt ze dan jouw bescherming, en die van mij. Ze worden geacht aan mijn kant te staan en mogelijk zijn ze onderhand blij met mijn bescherming. Daarna begeleid je Elayne – en evenveel Aes Sedai als er mee willen -recht door Altara en Morland naar Caemlin. Toon mijn banier, verkondig war je aan het doen bent en de Altaranen of Morlanders zullen jou volgens mij weinig moeilijkheden bezorgen, zolang je maar doorrijdt. Als je onderweg een of meer aanhangers van de Draak tegenkomt, neem die dan in je troep op. De meesten zullen waarschijnlijk tot struikroverij vervallen als ik ze niet snel aan banden weet te leggen. Ik heb al een paar geruchten opgevangen, maar jij zult ze naar je toe trekken met mijn banieren.’ Zijn onverwachte grijns toonde het wit van zijn tanden maar bleef in zijn verhitte ogen onzichtbaar. ‘Hoeveel vogels met één steen, Mart? Jij rijdt met zesduizend man door Altara en Morland, je trekt de draakgezworenen met je mee en kunt me beide landen overhandigen.’

Het hele verhaal zette Mart zo op scherp dat hij er nu niets meer om gaf of Rhand tienmaal kiespijn had of beide laarzen vol scherpe roestdistels. Aes Sedai laten denken dat hij van plan was hen aan te vallen? Zeker niet. En van hem werd verwacht er zo’n vijftig bang te maken? Hij was niet bang van Aes Sedai, niet van vijf of zes misschien, maar vijftig? Opnieuw voelde hij aan de vossenkop achter zijn hemd voor hij het besefte. Misschien zou hij er nu achter komen hoeveel geluk hij echt bezat. En wat die rit door Altara en Morland betrof, hij zag het al voor zich. Ieder Huis met een stuk land waar hij overheen trok, zou zich opblazen als een pronkerige haan en hem willen pikken zodra hij zijn rug naar hen had gekeerd. Als die ta’veren-waanzin er nog bij kwam, zou hij waarschijnlijk op de een of andere heer of vrouwe met een leger stuiten.

Hij probeerde het nog eenmaal. ‘Rhand, denk je niet dat dit Saramaels ogen naar het noorden zal trekken? Jij wilt dat hij naar het oosten kijkt. Daarom ben ik hier, weet je nog? Om te zorgen dat hij deze kant opkijkt.’

Rhand schudde nadrukkelijk het hoofd. ‘Hij ziet alleen een erewacht die de koningin van Andor naar Caemlin begeleidt en zal dat pas vernemen als je al in Caemlin bent aangekomen. Hoe snel kun je klaar zijn?’

Mart wilde wat zeggen en gaf het toen op. Hij ging die man niet van zijn standpunt afbrengen. ‘Rond middernacht.’ De Bond kon sneller gekleed en gezadeld zijn, maar hij had geen haast en hij wilde de Bond zeker niet het idee geven dat ze voor een aanval optrokken. ‘Goed, ik heb zelf ook nog wat tijd nodig.’ Hij zei niet waarvoor. ‘Blijf vlak bij Elayne, Mart. Zorg voor haar veiligheid. Dit alles is zinloos als ze niet levend voor haar kroning in Caemlin aankomt.’ Dacht Rhand echt dat hij niet wist van Rhands en haar geminnekoos in ieder donker hoekje van de Steen, toen ze daar een tijd geleden samen waren?

‘Ik zal haar behandelen als mijn eigen zus.’ Zijn zussen hadden hun best gedaan hem een rotleven te bezorgen. Nou ja, hij verwachtte van Elayne hetzelfde, misschien op een andere manier. Wellicht was het met Aviendha een tikkeltje beter. ‘Ik hou haar in het oog tot ik haar in het koninklijk paleis afzet.’ En als ze te vaak vrouw Poeha speelt, geef ik haar een schop onder haar koninklijke billen! Rhand knikte. ‘Dat doet me ergens aan denken. Bodewhin is in Caemlin. Met Verin en Alanna en nog wat andere meisjes uit Tweewater. Ze zijn onderweg naar hun opleiding voor Aes Sedai. Ik weet niet zeker waar ze die zullen krijgen. Ik laat hen zeker niet naar de Toren gaan, zoals het er nu voor staat. Misschien kunnen de Aes Sedai die jij mee terugneemt voor hen zorgen.’

Marts mond viel open. Zijn zus, Aes Sedai? Bode, die altijd bij mama klikte wanneer hij iets leuks aan het doen was? ‘Nog iets,’ vervolgde Rhand. ‘Egwene kan vóór jou in Salidar aankomen. Ik denk dat ze op de een of andere manier hebben ontdekt dat ze zich Aes Sedai noemt. Doe wat in je vermogen ligt om haar te helpen. Zeg haar ook dat ik haar, zodra ik kan, bij de Wijzen terug zal brengen. Ze zal waarschijnlijk heel graag mee willen komen. Misschien ook niet; je weet hoe koppig ze kan zijn. Het voornaamste is Elayne. Denk eraan, blijf bij haar tot ze in Caemlin is.’

‘Dat beloof ik,’ mompelde Mart. Bij het Licht, hoe kon Egwene ergens aan de Eldar zitten? Hij wist zeker dat ze in Cairhien was bij zijn vertrek uit Maerone. Wellicht had ze Rhands kunstje met die poorten voor zichzelf uitgewerkt. In dat geval kon ze elke keer terugspringen als ze dat verkoos. Of naar Caemlin springen en tegelijk voor hem en de Bond een poort maken. ‘Maak je ook geen zorgen over Egwene. Ik haal haar uit alle moeilijkheden, welke dan ook, al gedraagt ze zich zo koppig als een muilezel.’ Het zou niet voor het eerst zijn dat hij voor haar de kastanjes uit het vuur haalde voor ze verbrandden. Heel waarschijnlijk zou er ditmaal ook geen bedankje af kunnen. Dus Bode werd Aes Sedai! Bloedvuur en bloedas!

‘Goed,’ zei Rhand. ‘Goed.’ Hij bleef echter gespannen naar de kaart kijken. Met moeite keek hij op en heel even meende Mart dat hij iets tegen Aviendha wilde zeggen. In plaats daarvan wendde hij zich ruw van haar af. ‘Het kan zijn dat Thom Merrilin bij Elayne is.’ Rhand haalde een brief uit zijn zak, gevouwen en verzegeld. ‘Zorg dat hij deze ontvangt.’ Hij duwde hem in Marts handen en verliet haastig de tent.

Aviendha deed een stap, hief haar hand half op en wilde wat zeggen. Maar even plotseling sloot ze ferm de lippen, verstopte haar handen in haar rok en kneep haar ogen dicht. Dus uit die hoek waaide de wind? Bovendien wil ze met Elayne praten. Hoe was het Rhand ooit gelukt zo in de stront te komen? Rhand die altijd wist hoe hij met meisjes moest omgaan. Hij en Perijn.

Maar dat was zijn zorg niet. Hij draaide de brief om en om. Een vrouw had er Thoms naam op geschreven. Hij herkende het zegel niet, een uitwaaierende boom onder een kroon. Welke edelvrouw wilde een taaie oude man als Thom een brief schrijven? Ook dat was zijn zorg niet. Hij gooide hem op de tafel, pakte zijn pijp en tobakszak. ‘Olver,’ zei hij de kop met tobak vullend, ‘vraag Talmanes, Nalesean en Daerid hier te komen.’

Vlak buiten de tentflap klonk wat gepiep, vervolgens ‘Ja, Mart’, en het geluid van rennende voeten.

Aviendha keek hem aan en sloeg haar armen vastberaden over elkaar. Hij was haar voor. ‘Zolang je met de Bond meetrekt, sta je onder mijn bevel. Ik wil geen problemen en reken erop dat jij zorgt dat die er niet komen.’ Als ze ook maar iets waagde, leverde hij haar in een zadeltas bij Elayne af, al zou het tien man kosten om dat klaar te spelen. ‘Ik weet hoe ik moet volgen, krijgshoofd.’ Ze benadrukte het met een scherp gesnuif. ‘Maar je hoort te weten dat niet alle vrouwen zo zacht zijn als een natlander. Als je een vrouw tegen haar wil op een paard dwingt, steekt ze je misschien een mes tussen de ribben.’ Mart liet zijn pijp bijna vallen. Hij wist dat de Aes Sedai geen gedachten konden lezen – als dat wel zo was, dan hadden ze hem allang gevild en zijn huid aan de muren van de Witte Toren te looien gehangen – maar de Wijzen van de Aiel... Natuurlijk niet. Het is gewoon zo’n vrouwenkunstje. Hij kon wel bedenken hoe ze dat deden, als hij goed nadacht. Maar hij vond het niet belangrijk genoeg om zich mee bezig te houden.

Hij schraapte zijn keel, stak de onaangestoken pijp tussen zijn tanden en boog zich over de kaart. De Bond kon zelfs in dat bosachtige terrein vanuit dat open gebied binnen een dag in Salidar zijn, als hij alles op alles zette. Maar hij was van plan twee, mogelijk drie dagen te gebruiken. Voor een waarschuwing aan de Aes Sedai ruimschoots voldoende. Hij wilde ze niet nog meer vrees aanjagen. Een bevreesde Aes Sedai was bijna een tegenspraak op zichzelf. Zelfs met die penning op zijn borst wilde hij niet graag uitvinden wat een bange Aes Sedai allemaal kon.

Hij voelde hoe Aviendha hem opnam en hoorde een schrapend geluid. Ze zat in kleermakerszit tegen de zijwand van de tent, scherpte haar riemmes aan een wetsteen en keek hem aan.

Toen Nalesean met Daerid en Talmanes binnenkwam, begroette hij hen met: ‘We gaan enkele Aes Sedai onder de kin kietelen, een koppige ezelin redden en een nuffige griet op de Leeuwentroon zetten. O ja, dit is Aviendha. Kijk haar niet knorrig aan, anders snijdt ze je keel open en onthalst zichzelf daarbij misschien per ongeluk.’ De vrouw lachte alsof hij het leukste grapje ter wereld had gemaakt, maar ging wel door met het wetten van haar mes.

Heel even begreep Egwene niet waarom de pijn niet erger werd. Toen duwde ze zich van de tapijten in haar tent op en ging staan, zo hard snikkend dat ze beefde. Ze wilde graag haar neus snuiten. Ze wist niet hoe lang ze zo hard had liggen huilen; ze wist alleen dat ze zich van haar heupen tot haar knieholten in brand voelde staan. Stilstaan was zo moeilijk dat ze het amper kon. Haar nachtgoed, dat een schamele bescherming zou bieden, was enige tijd terug al opzij gegooid. De tranen stroomden over haar wangen.

Sorilea, Amys en Bair keken haar nuchter aan en zij waren niet de enigen, hoewel de meesten op kussens zaten of languit lagen te praten en te genieten van de thee die hen door een slanke gai’shain werd aangeboden. Het Licht zij dank, was het een vrouw. Het waren allen vrouwen, Wijzen en leerlingen, de vrouwen tegen wie Egwene had gezegd dat ze Aes Sedai was. Ze was dankbaar dat anderen in die overtuiging laten, niet telde; dat zou ze niet overleefd hebben! Het was het zeggen, de uitgesproken leugen, maar er waren verrassingen geweest. Cosain, een magere hoogblonde Wijze van de Graatrugsibbe van de Miagoma, had ruw gezegd dat Egwene geen toh aan haar had, maar dat ze bleef voor de thee, en Estair had hetzelfde gezegd. Aeron daarentegen leek haar in tweeën te willen snijden en Surandha...

Egwenes ogen probeerden de waas van tranen weg te knipperen. Ze keek naar Surandha die met de drie Wijzen zat te babbelen en zo nu en dan Egwenes kant opkeek. Surandha was volkomen genadeloos geweest. Niet dat een van de anderen het haar gemakkelijk had gemaakt. De riem die Egwene in een van haar kisten had gevonden, was dun en soepel, maar tweemaal zo breed als haar hand en deze vrouwen hadden sterke armen. Ruim een handvol slagen van ieder van hen was bij elkaar heel wat.

Egwene had zich nog nooit zo geschaamd. Niet omdat ze naakt was, een rood hoofd had en huilde als een klein kind. Nou ja, het huilen had ermee te maken. Niet omdat iedereen die niet aan de beurt was bij de slagen had toegekeken. Ze schaamde zich vooral dat ze het zo slecht verdroeg. Een Aielkind zou veel minder hebben laten merken. Nou ja, een kind zou zoiets nooit worden aangedaan, maar daar kwam het eenvoudig gezegd wel op neer.

‘Is het gedaan?’ Was die gesmoorde, bevende stem van haar? Wat zouden deze vrouwen lachen als ze wisten met hoeveel moeite ze haar moed bij elkaar had kunnen schrapen.

‘Alleen jij kent de waarde van je eer,’ zei Amys vlak. Ze liet de riem langs haar rok bungelen waarbij ze de brede gesp als handvat gebruikte. Het gemompel van de anderen verstierf.

Egwene haalde tussen het gesnik lang en bevend adem. Ze hoefde slechts te zeggen dat het gedaan was en dan was het ook afgelopen. Ze had na één klap van iedere vrouw ‘het is genoeg’ kunnen zeggen. Ze kon...

In elkaar krimpend knielde ze neer en strekte zich weer op de tapijten uit. Haar handen voelden onder de rok naar Bairs bottige enkels in de zachte laarzen. Deze keer zou ze zeker de tanden op elkaar zetten. Deze keer zou ze het niet uitschreeuwen. Deze keer zou ze niet schoppen, rondwentelen of... De riem had haar nog niet geraakt. Ze hief het hoofd en keek knipperend met haar ogen op. ‘Waar wacht je op?’ Haar stem beefde nog steeds, maar er klonk ruimschoots boosheid in door. Haar naast dit alles ook nog laten wachten?! ik moet vannacht op reis, voor het geval jullie het vergeten zijn. Ga door.’

Amys gooide de riem naast Egwenes hoofd neer. ‘Deze vrouw heeft geen toh jegens mij.’

‘Deze vrouw heeft geen toh jegens mij.’ Dat was de ijle stem van Bair. ‘Deze vrouw heeft geen toh jegens mij,’ zei Sorilea krachtig. Ze bukte zich en streek het vochtige haar uit Egwenes gezicht, ik wist dat je in je hart een Aielse bent. Wees nu niet al te trots, meisje. Je hebt voldaan aan je toh. Sta op, voordat we denken dat je opschept.’ Waarna iedereen haar overeind hielp, haar omhelsde en haar tranen wegveegde. Ze gaven haar een doekje zodat ze eindelijk haar neus kon snuiten. De andere vrouwen kwamen erbij. Iedereen zei dat deze vrouw geen toh jegens haar had, voor ze hun eigen omhelzingen en glimlachjes eraan toevoegden. Die glimlachjes waren het schokkendst. Surandha schonk haar als vanouds de stralendste. Natuurlijk. Toh bestond niet meer, nadat die was nagekomen; de aanleiding evenmin. Het deel van Egwene dat niet in ji’e’toh was gehuld, bedacht dat het plat op de grond gaan liggen en haar woorden ook hadden geholpen. Misschien had ze het aanvankelijk niet zo onverschillig als een Aielse onder ogen gezien, maar uiteindelijk had Sorilea wel gelijk. In haar hart was Egwene een Aielse geweest. Ze dacht dat een deel van haar hart altijd Aiels zou zijn.

De Wijzen en de leerlingen gingen langzaam weg. Gewoonlijk hoorden ze te blijven, de rest van de avond of nog langer, waarbij met Egwene veel gelachen en gepraat zou worden, maar dat was slechts de gewoonte, geen ji’e’toh. Met hulp van Sorilea lukte het haar iedereen ervan te overtuigen dat ze geen tijd had. Ten slotte bleven alleen zij, Sorilea en de andere twee droomloopsters over. Na alle omhelzingen en glimlachjes kwamen haar tranen nog maar traag, en hoewel haar lippen ondanks al haar inzet nog steeds trilden, kon ze glimlachen. Eigenlijk wilde ze weer gaan huilen, maar nu om een andere reden. Deels om een andere reden; ze leek in vuur en vlam te staan, ik zal jullie allemaal zo verschrikkelijk missen.’

‘Onzin,’ snoof Sorilea nadrukkelijk. ‘Als je geluk hebt, zullen ze jou vertellen dat je nu nooit meer Aes Sedai kunt worden. Dan kom je bij ons terug en word je mijn leerlinge. Over een jaar of drie, vier heb je je eigen veste. Ik weet zelfs al een man voor je: Taric, de jongste kleinstzoon van mijn kleinstdochter Amaryn. Ik vermoed dat hij op een dag stamhoofd wordt, dus mag je uitkijken naar een zustergade die zijn dakvrouwe kan worden.’

‘Dank je,’ lachte Egwene. Het leek of ze hierop kon terugvallen als de Zaal in Salidar haar wegstuurde.

‘En Amys en ik zullen in Tel’aran’rhiod met je praten,’ zei Bair, ‘en je alles van hier en van Rhand Altor vertellen. Je zult je eigen pad gaan in de Dromenwereld, maar als je dat wenst, wil ik je nog wel lesgeven.’

‘Dat wil ik.’ Als de Zaal haar in de buurt van Tel’aran’rhiod liet komen. Aan de andere kant: ze konden haar niet buitensluiten. Wat ze verder ook deden, dat konden ze niet. ‘Hou alsjeblieft een waakzaam oog op Rhand en de Aes Sedai. Ik weet niet wat zijn plannen zijn, maar ik weet zeker dat ze gevaarlijker zijn dan hij aanneemt.’ Amys zei natuurlijk niets over verdere lessen. Ze had haar woord gegeven over hoe het verder zou gaan en zelfs je toh nakomen wiste dat niet uit. In plaats daarvan zei ze: ik weet dat het Rhuarc zal spijten dat hij er vanavond niet bij kon zijn. Hij is naar het noorden om zelf naar de Shaido te kijken. Wees niet bang dat jouw toh jegens hem onvervuld zal blijven. Hij zal je de gelegenheid geven wanneer jullie elkaar weer ontmoeten.’

Egwenes mond viel open en verborg dat door haar neus te snuiten, wat wel de tiende keer leek te zijn. Ze was Rhuarc helemaal vergeten. Natuurlijk bestond er geen enkele reden dat ze haar verplichting jegens hem op dezelfde manier moest nakomen. Haar hart was dan wel voor een stukje Aiels, maar heel even zocht haar geest verbeten naar een andere manier. Er moest er een bestaan. En ze zou voor hun volgende ontmoeting ruimschoots de tijd krijgen, ik zal er dankbaar voor zijn,’ zei ze zwakjes. En Melaine was er ook nog. En Aviendha. Licht! Ze had gedacht dat het achter de rug was. Ze bleef maar met haar voeten schuifelen, hoe hard ze ook probeerde die stil te houden. Er moest een andere manier zijn.

Bair wilde wat zeggen maar Sorilea maande haar te zwijgen. ‘Geef haar de kans zich aan te kleden. Ze gaat op reis.’ Bairs magere nek verstijfde en Amys’ mondhoeken trokken omlaag. Blijkbaar vonden ze het nog altijd heel slecht wat Egwene ging proberen. Misschien wilden ze blijven en haar ompraten, maar Sorilea begon wat binnensmonds te praten over dwazen die een vrouw tegenhielden die haar eigen weg wilde gaan. De jongere twee vrouwen trokken hun omslagdoek strak – Bair moest zeventig of tachtig zijn, maar was zeker jonger dan Sorilea -, namen met een omhelzing afscheid van Egwene en liepen met een gemompeld ‘moge je altijd water en schaduw vinden’ de tent uit.

Sorilea wachtte nog even. ‘Denk aan Taric. Ik had hem een keer in de zweettent moeten vragen, zodat je hem had kunnen zien. Maar denk erover tot dat gebeurt. We zijn altijd banger voor wat we graag willen zijn, maar kunnen altijd dapperder zijn dat we verwachten. Volg je hart, dan kunnen zelfs de Aes Sedai wat echt van jou is, namelijk je hart, geen pijn doen. Ze staan niet zo ver boven ons als we hebben aangenomen. Moge je altijd water en schaduw vinden, Egwene. En volg je hart.’

Egwene bleef alleen achter en staarde een tijdlang nadenkend in het niets. Haar hart. Misschien bezat ze meer moed dan ze dacht. Ze had gedaan wat ze hier moest doen; ze was een Aielse geweest. Ze zou het in Salidar nodig hebben. De werkwijze van de Aes Sedai verschilde in sommige opzichten van die van de Wijzen, maar ze zouden het haar niet gemakkelijk maken als ze wisten dat ze zich voor Aes Sedai had uitgegeven. Als ze dat wisten. Ze kon zich niet voorstellen waarom ze haar anders zo kil opriepen, maar een Aiel gaf zich niet over voor de dans was gedaan.

Geschrokken kwam ze weer met beide benen in de werkelijkheid terug. Als ik me pas na mijn gevecht overgeef, dacht ze wrang, kan ik de strijd net zo goed nu oppakken.

34

Naar Salidar

Egwene waste haar gezicht. Tweemaal. Toen pakte ze haar zadeltassen op en begon in te pakken. Haar ivoren kam, borstel en spiegel, en haar naaidoosje, een fijn gouden kistje dat vroeger vermoedelijk de sieraden van een vrouwe had bevat. Tevens een witte ronde zeep die naar rozen rook, schone kousen, ondergoed, schoonmaakdoekjes en nog vele andere zaken, tot de leren zijtassen uitpuilden en ze de flappen nauwelijks omlaag kreeg. Verschillende gewaden, mantels en haar omslagdoek bleven over. Ze maakte er een pak van dat ze netjes met een koord dichtbond. Daarna keek ze rond of er nog iets was om mee te nemen. Het was allemaal van haar. Zelfs de tent was een geschenk, maar zeker veel te groot, evenals de tapijten en de kussens. Haar kristallen wasbak was prachtig, maar te zwaar. Dat gold ook voor de kisten, hoewel verschillende mooi bewerkt beslag en fraai houtsnijwerk bezaten.

Toen pas, terwijl ze aan de verpakkingen van al die dingen dacht, besefte ze dat ze het moeilijkste probeerde uit te stellen. ‘Moed,’ zei ze droogjes. ‘Aielhart.’

Het bleek heel goed mogelijk om staande kousen aan te trekken, zolang ze het niet erg vond wat rond te huppen. Stevige schoenen volgden, goed voor als ze lang moest lopen, en daarna zijden ondergoed, wit en zacht. Ten slotte het donkergroene rijkleed met de smalle rokken. Jammer genoeg sloot dat behoorlijk strak om haar heupen waardoor ze er onnodig aan herinnerd werd dat ze een tijdlang minder graag zou willen zitten.

Het had geen zin naar buiten te gaan. Bair en Amys waren waarschijnlijk in hun eigen tent, maar ze was niet van plan de kans te lopen dat een van hen hierbij misschien een toeschouwster zou zijn. Het zou zijn of ze hun een klap gaf. Als het tenminste werkte. Zo niet, dan had ze nog een lange tocht voor zich.

Ze wreef zenuwachtig haar vingers over de handpalm, omhelsde saidar en liet het haar vervullen. Ze schuifelde met haar voeten. Saidar zorgde ervoor dat je alles scherper voelde, waaronder je eigen lichaam, waar ze op dat ogenblik geen behoefte aan had. Het uitproberen van iets nieuws, iets dat niemand voor zover zij wist ooit had geprobeerd, behoorde langzaam en zorgvuldig te gebeuren, maar ditmaal wilde ze de Bron best snel afstoten. Ze geleidde bruusk en op de juiste manier de stromen Geest.

Midden in de tent schemerde de lucht langs haar weefsel en hulde de andere kant in mist. Als ze gelijk had, had ze nu een plek geschapen waar de binnenkant van haar tent zo gelijk was aan de weerspiegeling ervan in Tel’aran’rhiod dat er daar geen enkel verschil bestond. De een was de ander. Maar er bestond slechts één manier om daar zeker van te zijn.

Ze gooide de zadeltassen over haar schouder, nam het pak onder de andere arm en stapte door het weefsel heen waarna ze saidar losliet. Ze was in Tel’aran’rhiod. Ze hoefde slechts naar de lampen te kijken, die niet brandden terwijl er toch een soort licht was. De dingen veranderden ietwat tussen de eerste blik en de volgende; de wastafel, een kist. Ze was in haar lichaam in Tel’aran’rhiod en het voelde niet anders dan in een droom.

Ze dook naar buiten. Een wassende maan scheen op het tentenkamp, waar geen vuren brandden en niemand bewoog, en scheen op Cairhien dat vreemd ver weg leek en gehuld was in de schaduw. Nu restte alleen het probleem echt in Salidar te komen. Ze had erover nagedacht. Er hing veel vanaf of ze hier in het vlees de Dromenwereld net zo goed beheerste als wanneer ze er in haar droom deel van uitmaakte.

Wat ze wilde aantreffen, zette ze vast in haar gedachten. Ze liep om de tent heen... en glimlachte. Daar stond Bela, de kleine ruigharige merrie, waarmee ze een leven geleden uit Emondsveld was weggereden. Slechts een droom-Bela, maar de dappere merrie gooide zijn snuit op en hinnikte bij het zien van Egwene.

Egwene liet haar pakken vallen en sloeg haar armen om de paardenhals. ik ben ook blij je weer te zien,’ fluisterde ze. Het donkere vochtige oog dat haar aankeek, was dat van Bela, spiegeling of niet. Bela droeg het zadel met de hoge boog, dat ze zich ook had ingebeeld. Meestal gemakkelijk voor een lange reis, maar zeker niet zacht. Egwene nam het ding achterdochtig op en vroeg zich af hoe het eruit zou zien met opvulsel. In Tel’aran’rhiod kon je alles veranderen als je wist hoe, zelfs jezelf. Als ze het zo goed beheerste dat ze zelfs Bela kon maken... Ze schonk haar eigen lichaam alle aandacht. Glimlachend maakte ze de zadeltassen vast en bond het pak achter het zadel, waarna ze opsteeg en het zich gemakkelijk maakte. ‘Het is geen bedrog,’ zei ze tegen de merrie. ‘Ze zullen niet van me verwachten dat ik zo de hele weg naar Salidar afleg.’ Nou ja, als ze er goed over nadacht, misschien ook wel. Desondanks, Aielhart of niet, alles had zijn grenzen. Ze wendde Bela en spoorde de merrie zacht aan. ik moet er zo snel mogelijk zijn, dus zul je als de wind moeten draven.’ Voor ze kon grijnzen over het beeld van de plompe, als de wind galopperende Bela deed de merrie dat. Het landschap vervaagde en scheerde voorbij. Heel even klemde Egwene zich met open mond aan de zadelknop vast. Het was of ze met elke stap van Bela spannen verder kwamen. Bij de eerste kreeg ze een tel om te beseffen dat ze op de rivieroever ten zuiden van de stad waren, met schepen die tussen de maanstralen op het donkere water dreven. Terwijl ze aan de teugels wilde trekken om te voorkomen dat Bela halsoverkop de rivier in sprong, waren ze met de volgende stap tussen de struiken van het heuvelland.

Egwene gooide haar hoofd in de nek en lachte. Dit was prachtig! Afgezien van het vervagen voelde het niet echt als een snelle rit. Haar haren kregen amper de tijd om in de wind naar achter te fladderen, waarna de volgende stap reeds werd gezet. Beia’s draf voelde als hetzelfde sukkeldrafje dat ze zich herinnerde, maar dat snelle verspringen was uitputtend. Nu eens een dorpsstraat, maanduister en stil, dan weer een landweg die zich door de heuvels slingerde, vervolgens een weiland waar het droge gras bijna tot Beia’s schoft reikte. Egwene bleef alleen nu en dan staan om de richting te bepalen – wat helemaal niet moeilijk was met die prachtige landkaart van Siuans naamgenoot in haar hoofd – en liet Bela dan doordraven. In de nacht verschenen en verdwenen in een waas dorpen, stadjes, grote steden... Een ervan, met zilverwitte muren, was vast en zeker Caemlin. Eenmaal verscheen in beboste heuvels heel onverwachts het hoofd en de schouders van een geweldig standbeeld vlak naast Bela, zodat Egwene bijna moest gillen, al was het meteen weer weg. Het diep in de aarde staande beeld met zijn verweerde grimas was wellicht een overblijfsel van een natie die lang geleden ten onder was gegaan. De maan bewoog tussen twee sprongen in het geheel niet of nauwelijks een klein stukje, terwijl ze zich voortspoedden. Een paar dagen om in Salidar te komen? Volgens Sheriams woorden. De Wijzen hadden gelijk. Iedereen nam al zo lang aan dat de Aes Sedai alles wisten dat de Aes Sedai het zelf geloofden. Ze zou vannacht bewijzen dat ze ongelijk hadden, maar hoogstwaarschijnlijk zouden ze geen enkele aandacht aan dat bewijs schenken. Ze wisten het toch zo goed?

Een tijd later, toen ze er zeker van was behoorlijk ver in Altara te zijn, liet ze Bela kleinere sprongen maken, trok haar teugels wat vaker aan en reed zelfs een stuk met normale snelheid, vooral als er een dorp in de buurt lag. Soms had een in de schemer gehulde herberg een bord met de naam van het dorp, De Marella-herberg of De Bron van de Ionin. Het maanlicht versterkte het vreemde gevoel van licht in Tel’aran’rhiod, waardoor het lezen gemakkelijk was. Beetje bij beetje werd ze er steeds zekerder van waar ze zich ten opzichte van Salidar bevond. Ze maakte nog kleinere sprongen, daarna helemaal geen meer, waarbij ze Bela alleen door het woud liet draven, waar grote bomen het meeste struikgewas hadden onderdrukt en de droogte de rest. Toch was ze verbaasd toen er opeens een behoorlijk groot dorp verscheen, stil en donker in het maanlicht. Dit móést de juiste plaats zijn. Aan de rand van de met riet bedekte bakstenen huizen steeg ze af en pakte haar tassen en het pak. Het was laat, maar er konden in de echte wereld nog steeds mensen wakker zijn. Het was niet nodig die te laten schrikken door opeens uit de lucht te komen vallen. Als een Aes Sedai het zag en het verkeerd uitlegde, zou ze misschien geen enkele kans krijgen de Zaal te zien.

‘Je hebt gedraafd als de wind,’ mompelde ze terwijl ze Bela voor het laatst omarmde. ‘Ik wou dat ik je mee kon nemen.’ Een zinloze dagdroom natuurlijk. Wat in Tel’aran’rhiod was gemaakt, kon alleen daar bestaan. Het was trouwens niet eens de echte Bela. Desondanks voelde ze een spoortje spijt, toen ze zich omdraaide. Ze wilde niet ophouden met zich Bela voor te stellen, liet haar liever zo lang mogelijk bestaan. Ze weefde haar schemergordijn van Geest. Met opgeheven hoofd stapte ze erdoorheen, bereid om met haar Aielhart elke aantijging onder ogen te zien.

Ze deed een stap en moest die met grote ogen heel klein maken na een felle pijnscheut. De veranderingen in de Dromenwereld bestonden in de echte wereld evenmin als Bela. De vlammen laaiden ineens weer op en tevens de woorden, alsof Sorilea tegen haar sprak: Als je doet wat je voor jouw toh hebt gedaan en het dan zo regelt alsof het net zo goed nooit had kunnen gebeuren, boe heb je dan aan je toh voldaan? Denk aan je Aielhart, meisje!

Ja, ze zou eraan denken. Ze was hier voor de strijd, of de Aes Sedai het beseften of niet, klaar voor de strijd om het recht Aes Sedai te worden, klaar om... Licht, wat?

Er waren mensen in de straten. Enkelen bewogen tussen de huizen waarvan verlichte vensters goudgele kringen op de grond wierpen. Wat behoedzaam lopend sprak Egwene een vrouw met een wit schort en een gejaagde uitdrukking op het gezicht aan. ‘Neemt u me niet kwalijk. Ik heet Egwene Alveren. Ik ben een Aanvaarde...’ – de vrouw nam haar kleding scherp op – ‘en ik ben net aangekomen. Kunt u me zeggen waar Sheriam Sedai is? Ik moet haar vinden.’ Heel waarschijnlijk was Sheriam al in slaap, maar Egwene was van plan haar te laten wekken. Er was haar gezegd zo snel mogelijk te komen, en Sheriam zou over haar komst te horen krijgen.

‘Iedereen komt maar naar mij,’ mopperde de vrouw. ‘Doet er iemand zelf nog wat? Nee, Nildra mag het doen. En jullie Aanvaarden zijn de ergsten van het stel. Nou, ik heb niet de hele avond de tijd. Volg me, als je dat wilt. Zo niet, zoek het dan zelf maar uit.’ Nildra schreed weg en keek amper om.

Egwene volgde zwijgend. Ze was bang dat ze, als ze haar mond opendeed, de vrouw eens goed de les zou lezen. Dat zou niet de beste manier zijn om haar verblijf in Salidar mee aan te vangen, hoe kort het ook mocht duren. Ze had graag gezien dat haar Aielhart en Tweewaterverstand het eens zouden worden.

Het was niet zo ver. Een stukje de straat van hard zand in en de hoek om naar een andere, smallere straat. In enkele huizen klonk gelach. Nildra bleef bij een stil huis staan, hoewel er licht uit de voorkamer naar buiten viel.

Ze bleef lang genoeg staan om aan te kloppen en ging naar binnen voor het antwoord kwam. Haar knix was uiterst netjes, zij het vlug, en ze praatte wat beleefder dan tegen Egwene. ‘Aes Sedai, dit meisje zegt dat ze Egwene heet en ze...’ Voor meer woorden kreeg ze de kans niet.

Ze waren er allemaal, de zeven vrouwen van het Hart van de Steen. Niemand leek aan bed te denken, al hadden ze afgezien van de jonge vrouw met de naam Siuan hun kamerjas al aan. De stoelen stonden zo dicht bij elkaar dat Egwene bedacht midden in een overleg te zijn beland. Sheriam sprong als eerste van haar stoel op en gebaarde Nildra weg te gaan. ‘Licht, kind! Nu al?’

Er werd geen enkele aandacht geschonken aan Nildra’s knix of aan haar nadrukkelijk gesnuif toen ze wegging.

‘Dat hadden we nooit verwacht,’ zei Anaiya, en ze greep Egwenes armen met een warme glimlach beet. ‘Niet zo snel. Welkom, kind. Welkom.’

‘Waren er nog nare gevolgen?’ wilde Morvrin weten. Ze was niet opgestaan, Carlinya en de jonge Aes Sedai evenmin, maar zij had zich gespannen naar haar toe gebogen. De kamerjassen van de anderen waren van zijde in verschillende tinten, soms met brokaat of borduurwerk, maar haar kleding bestond uit eenvoudige wol, hoewel het zacht leek en heel fijn geweven was. ‘Voel je of je hierdoor veranderd bent? We hadden verschrikkelijk weinig gegevens. Eerlijk gezegd verbaast het me dat het werkt.’

‘We moeten het zien werken om te weten hoe goed het werkt.’ Beonin zweeg voor een slokje thee en zette haar kop en schotel op een wankel zijtafeltje. Kop en schotel pasten niet bij elkaar. Dat gold ook voor de meubels; het meeste zag er even krakkemikkig uit als het tafeltje. ‘Als er nare gevolgen zijn, hebben we Heling en dan is dat ook achter de rug.’

Egwene stapte snel van Anaiya weg en legde haar spullen naast de deur neer. ‘Nee, met mij is het goed. Echt, helemaal.’ Als ze had geaarzeld, zou Anaiya haar wellicht ongevraagd hebben geheeld. Dat zou echter bedrog zijn geweest.

‘Ze lijkt me goed gezond,’ merkte Carlinya koel op. Haar haren waren echt kort, de donkere krullen bedekten amper haar oren. Het was dus niet iets van Tel’aran’rhiod geweest. Ze droeg natuurlijk wit, zelfs het borduursel was wit. indien het nodig is, kunnen we er later een Gele zuster bijhalen om er zeker van te zijn.’

‘Laat haar even bijkomen,’ zei Mijrelle lachend. Grote gele en rode bloemen op haar kamerjas onderdrukten bijna elk groen. ‘Ze heeft net op één avond zo’n duizend roede afgelegd. Nog niet eens een hele avond.’

‘We hebben geen tijd voor bijkomen,’ bracht de jonge Aes Sedai ferm naar voren. Ze leek er hier, in haar gele gewaad met blauwe panden en de lage ronde hals met blauw borduurwerk, niet echt bij te horen. Bovendien was ze de enige van wie je mogelijk de leeftijd kon schatten. ‘Morgenochtend zal de Zaal haar op de huid zitten. Als ze er niet klaar voor is, stroopt Romanda haar als een dikke karper.’

Egwenes mond viel open. Die stem maakte meer duidelijk dan haar woorden. ‘U bént Siuan Sanche. Nee, dat is onmogelijk!’

‘O, dat is best mogelijk,’ vond Anaiya droogjes en ze schonk de jonge vrouw een medelijdende blik.

‘Siuan is weer een Aes Sedai.’ Mijrelles blik was meer vermoeid dan meelevend.

Het moest waar zijn – ze zéiden het – maar Egwene kon het amper geloven, zelfs niet na Sheriams uitleg. Nynaeve had het sussen geheeld? En door het sussen zag Siuan er niet ouder uit dan Nynaeve? Siuan had altijd een heerszuchtig uiterlijk gehad, met een getaande huid en een gelooid hart, maar deze leuke vrouw had zachte, roomkleurige wangen en een bijna tere mond.

Egwene nam Siuan op, terwijl Sheriam het uitlegde. De blauwe ogen waren nog hetzelfde. Hoe had ze naar die ogen kunnen kijken en de staalharde blik niet herkend waarmee je nagels kon inslaan? Nou ja, wat dat betreft gaf het gezicht al antwoord. Maar Siuan was ook altijd heel sterk met de Kracht geweest. In het begin diende men een nieuw meisje op haar Kracht te beproeven, maar niet nadat zij die Kracht had verworven. Egwene wist voldoende om in enkele tellen elke aanwezige te kunnen schatten. Sheriam was afgezien van Egwene de sterkste in de kamer. Daarna kwam Mijrelle, hoewel dat moeilijk viel te zeggen, en alle anderen zaten dicht bij elkaar, behalve Siuan. Ze was verreweg het zwakst.

‘Dit is echt een van Nynaeves opmerkelijkste ontdekkingen,’ zei Mijrelle. ‘De Gelen hebben overgenomen wat ze heeft gedaan en hebben hun eigen wonderen gemaakt, maar zij was de eerste. Ga zitten, kind. Het verhaal is te lang om staande aangehoord te worden.’ ik sta liever, dank u wel.’ Egwene keek naar de kaarsrechte stoel met houten zitting die Mijrelle had aangewezen en kon nog net een rilling onderdrukken. ‘Hoe is het met Elayne? Is zij ook in orde? Ik wil alles over haar en Nynaeve horen.’ Nynaeves opmerkelijkste ontdekking? Dat hield in dat er meer waren. Het leek of ze door de Wijzen achter was geraakt en ze hard zou moeten werken om alles in te halen. Ze dacht tenminste dat haar dit wel zou worden toegestaan. Ze zouden haar zeker niet zo warm hebben begroet als ze in schande zou worden weggestuurd. Ze had geen knix gemaakt en geen enkele keer ‘Sedai’ gebruikt – meer omdat ze daarvoor de kans niet had gekregen dan om een andere reden, want met lijdelijk verzet won je weinig bij de Aes Sedai – maar niemand had haar berispt. Misschien wisten ze het toch niet. Maar waarom dan die oproep?

‘Afgezien van de last die zij en Nynaeve momenteel met potten en pannen hebben,’ begon Sheriam, maar Siuan onderbrak haar grof. ‘Waarom staan jullie allemaal te giebelen als een stel domme wichten? Het is te laat om bang te zijn voor het vervolg. Het is begonnen; jullie zijn het begonnen. Je maakt het óf af, óf Romanda hangt jullie naast dit meisje in de zon te drogen en dan zullen Delana, Faiselle en de rest van de Zaal aan de kant staan om de kreukels eruit te halen.’ Sheriam en Mijrelle draaiden zich bijna tegelijk om en keken haar aan. Alle Aes Sedai trouwens. Morvrin en Carlinya schoven wat heen en weer. Kille Aes Sedai-ogen keken strak uit kille Aes Sedai-gezichten. Aanvankelijk beantwoordde Siuan die met haar eigen koude blik. Zij was evenzeer Aes Sedai als zij, alleen schijnbaar wat jonger. Toen boog ze haar hoofd iets en verscheen een blos op haar wangen. Ze stond met neergeslagen ogen op. ‘Ik was wat te haastig,’ mompelde ze zachtjes. Haar ogen veranderden niet, al zag Egwene dat mogelijk als enige van de andere vrouwen. Niettemin gedroeg ze zich niet als de oude Siuan.

Egwene bedacht eveneens dat ze absoluut niet wist wat er aan de hand was. Niet alleen dat Siuan Sanche opeens zo zoet als melk was; als dat tenminste werd afgedwongen. Dat was nog het minste. Waarmee waren ze begonnen? Waarom zouden zij te drogen worden gehangen als ze ermee ophielden?

De Aes Sedai keken elkaar zo nietszeggend als Aes Sedai aan en Morvrin knikte als eerste.

‘Je bent opgeroepen voor een heel bijzondere reden, Egwene,’ zei Sheriam plechtig.

Egwenes hart begon sneller te kloppen. Ze wisten het niet van haar. Ze wisten het niet. Maar waarvoor dan opgeroepen? ‘Jij...’ zei Sheriam, ‘jij wordt de volgende Amyrlin Zetel.’

35

In de Zaal van de Gezetenen

Egwene staarde Sheriam strak aan en vroeg zich af of ze in lachen uit zou barsten. Mogelijk had ze door die lange tijd bij de Aiel vergeten wat Aes Sedai grappig vonden. Sheriam keek strak terug met haar leeftijdloze, ondoorgrondelijke gezicht; de scheef staande groene ogen leken niet eens te knipperen. Egwene keek de anderen aan. Zeven uitdrukkingsloze gezichten, hoogstens wat afwachtend. Mogelijk dat Siuan wat flauwtjes glimlachte, maar die ‘glimlach’ kon net zo goed de natuurlijke boog van haar lippen zijn. Het flakkerende licht maakte hun gelaatstrekken opeens vreemd en onmenselijk. Egwenes hoofd voelde licht aan, haar knieën slap. Onnadenkend liet ze zich op de harde rechte stoel neerploffen. Ze stond meteen weer op. Daarmee maakte ze in ieder geval haar gedachten wat zuiverder, een beetje tenminste, ik ben nog niet eens Aes Sedai,’ zei ze ademloos. Dat leek afstandelijk genoeg. Het moest een of andere grap zijn... of... of... iéts!

‘Dat kan later uitgewerkt worden,’ zei Sheriam ferm, en ze schikte bij wijze van onderstreping de knoop in haar kamerjaskoord wat rechter. Beonins honingkleurige vlechten zwierden door haar geknik op en neer. ‘De Amyrlin Zetel is Aes Sedai. De wet is vrij duidelijk. Op verschillende plaatsen wordt verklaard: de Amyrlin Zetel als Aes Sedai, maar nergens staat dat men eerst Aes Sedai dient te zijn om Amyrlin Zetel te worden.’ Iedere Aes Sedai zou de wet van de Witte Toren kennen, maar als onderhandelaars moesten de Grijzen op de hoogte zijn van de wetten van elk land. Beonins stem kreeg een belerende toon, alsof ze iets uitlegde dat alleen zij door en door beheerste. ‘De wet waarin wordt beschreven hoe de Amyrlin dient te worden gekozen, stelt louter de vrouw die wordt opgeroepen, of zij die voor de Zaal staat en dergelijke omschrijvingen. Van begin tot eind wordt geen enkele keer Aes Sedai gebruikt. Geen enkele keer. Men zou kunnen zeggen dat de bedoeling van de opstellers dient te worden overwogen, maar wat die bedoelingen van de schrijfsters van deze wet ook waren, daarin komt zonneklaar naar voren, dat...’ Ze fronste toen Carlinya haar onderbrak.

‘Ongetwijfeld dachten zij dat dit boven elke twijfel verheven was, voor iedereen, zodat dit niet als zodanig beschreven diende te worden. Bij een nuchtere beschouwing echter betekent de wet wat er staat, welke gedachten of bedoelingen de opstellers ervan ook bezaten.’

‘Wetten trekken zich zelden wat van nuchtere en heldere overwegingen aan,’ zei Beonin bitter. ‘Maar in dit geval heb je volkomen gelijk,’ gaf ze na kort nadenken toe. Voor Egwene voegde ze eraan toe: ‘En de Zaal ziet dat net zo.’

Ze waren allen doodernstig, zelfs Anaiya, toen ze zei: ‘Je zult Aes Sedai zijn, kind, zodra je tot Amyrlin Zetel wordt verheven. Hoe je het ook draait of keert, daarop komt het neer.’ Ook Siuan was ondanks dat glimlachje ernstig. Het was een glimlach.

‘Je kunt de Drie Geloften afleggen zodra we in de Witte Toren terug zijn,’ deelde Sheriam haar mee. ‘We hebben overwogen of je die hier al zou uitspreken, maar zonder de Eedstaf zou dat als een schijnvertoning uitgelegd kunnen worden. We kunnen beter wachten.’ Egwene ging weer bijna zitten maar voorkwam het nog net. Misschien hadden de Wijzen gelijk, misschien had de reis in haar lichaam door Tel’aran’rhiod iets met haar geest gedaan. ‘Dit is waanzin,’ sprak ze hen tegen, ik kan geen Amyrlin zijn. Ik ben... Ik ben...’ Bezwaren stapelden zich op en verlamden haar tong zo dat ze niets kon zeggen. Ze was te jong. In al die eeuwen was Siuan al de jongste Amyrlin geweest, en die was bij haar verheffing dertig. Zij was nog amper met haar oefenlessen begonnen en wat ze van de Dromenwereld wist, deed er niet veel toe. Een Amyrlin wist overal wat van en had ervaring. Ze was wijs; ze werden in ieder geval geacht wijs te zijn, maar zij voelde zich slechts overdonderd en in de war. De meeste zusters waren minstens tien jaar novice en tien jaar Aanvaarde geweest. Al hadden sommigen het wel sneller gedaan, of zelfs veel sneller, zoals Siuan. Maar zij was amper Aanvaarde geweest en nog maar net een jaar novice. ‘Het is onmogelijk,’ was het beste wat ze uiteindelijk kon stamelen. Morvrins gesnuif herinnerde haar aan Sorilea. ‘Kalmeer kind, of ik ga ervoor zorgen. Je mag nu niet zenuwachtig gaan worden of voor onze neus flauwvallen.’

‘Maar ik zou niet weten wat ik moet doen! Het eenvoudigste niet eens!’

Egwene haalde diep adem. Haar razend kloppende hart sloeg niet langzamer, maar het hielp een beetje. Aielhart. Wat ze ook deed, die vrouwen zouden haar niet gaan koeioneren. Ze keek naar Morvrins openhartige harde gezicht en dacht: ze kunnen me villen maar niet koeioneren. Ze zei: ‘Dit is op z’n minst volkomen belachelijk. Ik word bij iedereen voor gek gezet, dat gebeurt zeker. Als dit de reden voor de oproep van de Zaal is, zeg ik nu al nee.’

‘Ik vrees dat je geen keus hebt,’ zuchtte Anaiya, haar kamerjas gladstrijkend, een verrassend frutselig geval van roze zijde met heel fijn roomwit kant langs de randen. ‘Je kunt een oproep om Amyrlin Zetel te worden evenmin afwijzen als een oproep voor een gerecht. Zelfs de woorden van de oproep zijn hetzelfde.’ Nou, dat was moedgevend, o ja, dat was het zeker.

‘De keus ligt nu bij de Zaal.’ Mijrelle klonk wat treurig, wat Egwenes moed er niet groter op maakte.

Sheriam sloeg opeens glimlachend een arm om Egwenes schouders. ‘Maak je geen zorgen, kind. We zullen je helpen en leiden. Daarom zijn we hier.’

Egwene zei niets. Ze wist niets te zeggen. Misschien was gehoorzaamheid aan de wet geen koeioneren, maar het voelde wel zo aan. Ze vatten haar zwijgen op als instemming en ze nam dat ook maar aan. Siuan werd onverwijld weggestuurd, mopperend over waarom zij persoonlijk alle Gezetenen diende te wekken om Egwenes komst aan te kondigen.

Een wervelstorm trok door het huis voor Siuan de deur uit was. Egwenes rijkleding werd onderwerp van langdurig overleg, waaraan zij geen woord bijdroeg. Een plompe dienstmeid werd van haar tukje op een stoel in een achterkamer beroofd en voor kleding weggestuurd, onder de zwaarste bedreigingen niets los te laten. Zij moest bij de Aanvaarden op zoek gaan naar elk geschikt gewaad dat Egwene naar alle waarschijnlijkheid zou passen. Ze probeerde er acht, in aanwezigheid van de vrouwen, voor ze er een vonden dat enigszins paste. Het zat te strak om haar borsten, maar was gelukkig ruim rond de heupen. Terwijl de dienstmeid de kleding binnenbracht en Egwene die probeerde, gingen Sheriam en de anderen zich om de beurt omkleden, terwijl ze haar intussen leerden wat er stond te gebeuren en wat ze moest doen en zeggen.

Ze lieten haar alles herhalen. De Wijzen vonden dat eenmaal voldoende was en wee de onoplettende leerlinge die niet luisterde. Egwene herinnerde zich enkele dingen die ze moest zeggen van haar novicelessen en ze had die de eerste keer al goed, maar de Aes Sedai liepen alles woord voor woord nogmaals door en daarna nog eens. Egwene begreep het niet. Bij andere vrouwen zou ze aan zenuwen hebben gedacht, maar deze Aes Sedai met hun kalme gezichten en zo... Ze begon zich af te vragen of ze niet iets heel doms deed en begon opzettelijk andere woorden nadruk te geven.

‘Spreek het uit zoals het je gezegd is,’ beet Carlinya haar als een knappende ijspegel toe, en Mijrelle die amper minder kil klonk, voegde eraan toe: ‘Je kunt je geen fout veroorloven, kind. Geen enkele!’ Ze lieten het haar nog vijfmaal doen. Toen ze zich verzette en zei dat ze elk woord foutloos had herhaald, had opgesomd wie waar zou staan, wie wat zou zeggen, op de manier die ze haar hadden voorgedaan, verwachtte ze een draai om haar oren van Morvrin of anders van Beonin of Carlinya. Allengs werd hun gefrons vermanend en Sheriam keek haar aan of ze een dreinende novice was. Egwene zuchtte en begon weer opnieuw, ik ga naar binnen, drie begeleiden me en...’ Het was een stille stoet die door de bijna lege, maanlichte straten op weg ging. Er waren slechts weinig mensen op straat en die keken amper. Zes Aes Sedai met één Aanvaarde in hun midden was wellicht wel of geen alledaags tafereel, maar blijkbaar niet zo vreemd om een opmerking aan hen te ontlokken. Vensters waarachter licht had geschenen, waren nu donker. Het dorp was in stilte gehuld, zodat hun voetstappen op het harde zand duidelijk hoorbaar waren. Egwene voelde aan de Grote Serpent-ring, die nu weer stevig aan haar linkerhand was geschoven. Haar knieën beefden. Ze had zich op alles voorbereid, maar dit had op haar lijstje ontbroken.

Voor een rechthoekig gebouw van twee verdiepingen bleven ze staan. De ramen waren volkomen zwart, maar in het maanlicht leek het op een herberg. Carlinya, Beonin en Anaiya zouden bij haar blijven. De eerste twee waren daar in ieder geval niet zo blij mee. Ze klaagden niet zoals ze eerder in het huis hadden gedaan, maar ze verschikten wat overbodig hun rok en hielden het hoofd stijf rechtop, waarbij ze Egwene niet aankeken.

Anaiya streelde Egwene troostend over het haar. ‘Het zal best goed gaan, kind.’ Ze had een pak onder haar arm, het gewaad dat Egwene zou aantrekken als alles achter de rug was. ‘Je leert snel.’ In het gebouw klonk een gong heel diep, eenmaal, tweemaal, een derde maal. Egwene maakte bijna een sprongetje van schrik. Een hartenklop lang bleef het stil, waarna de gong zijn trillend lied herhaalde. Onbewust streek Mijrelle haar kleren goed. Opnieuw werd het stil en ten slotte klonk de derde oproep.

Sheriam opende de deur en Egwene volgde haar, met Mijrelle en Morvrin vlak achter zich. Op deze wijze hadden ze haar omsingeld. Onwillekeurig vergeleek Egwene hen met bewakers die dienden te zorgen dat ze er niet vandoor ging.

Het grote vertrek met het hoge plafond was niet donker, verre van dat. Op de mantels van de vier brede stenen haarden stonden rijen lampen, nog meer op de trap naar boven en op de leuning van de overloop boven het vertrek. Vier grote meerdelige lampen met spiegeltjes om het licht te versterken, verlichtten de hoeken. Voor de ramen hingen dekens die het licht binnenhielden.

Negen stoelen vormden aan iedere zijde van het vertrek een rij, opgesteld in groepjes van drie, met de rugleuningen naar de muur. De vrouwen die erop zaten, de Gezetenen van de zes Ajahs die in Salidar waren vertegenwoordigd, droegen stola’s en kleren in de kleur van hun Ajah. Hun hoofden wendden zich naar Egwene, hun gezichten toonden slechts koele, waardige rust.

Aan de andere kant van de ruimte stond maar één stoel, op een verhoging die veel weg had van een grote platte kist. Het was een hoge zware stoel waarvan de spiraalpoten en spijlen donkergeel waren geverfd om het op goud te laten lijken. Over de armleuningen lag een stola in zeven kleuren. Van de plek waar Egwene stond, leek de zetel eindeloos ver weg te staan.

‘Wie verschijnt voor de Zaal van de Toren?’ vroeg Romanda met een harde heldere stem. Ze zat vlak voor de gouden stoel, tegenover de drie Blauwe zusters. Sheriam stapte vlot opzij waardoor Egwene zichtbaar werd.

‘Een die komt in gehoorzaamheid en in het Licht,’ zei Egwene. Haar stem had moeten beven. Ze gingen dit toch zeker niet doorzetten? ‘Wie verschijnt voor de Zaal van de Toren?’ vroeg Romanda wederom.

‘Een die komt in nederigheid en in het Licht.’ Elk ogenblik kon dit overgaan in een rechtszitting, omdat ze net had gedaan of ze een Aes Sedai was. Nee, dat niet. In dat geval zouden ze haar hebben afgeschermd en opgesloten tot een beter tijdstip. Maar ze zouden toch zeker...

‘Wie verschijnt voor de Zaal van de Toren?’

‘Een die verschijnt na een oproep van de Zaal, gehoorzaam, nederig en in het Licht, slechts pogend de wens van de Zaal in te willigen.’ Tussen de Grijzen voor Romanda stond een donkere slanke vrouw op. Als jongste Gezetene sprak Kwamesa de vormelijke vraag die terugging tot het Breken van de Wereld. ‘Zijn hier alleen vrouwen aanwezig?’

Romanda sloeg nadrukkelijk haar stola terug en legde die over de stoelrug, terwijl ze opstond. Als oudste behoorde zij het eerst te antwoorden. Even nadrukkelijk maakte ze haar gewaad open en trok het met haar onderhemd omlaag tot haar middel. ‘Ik ben een vrouw,’ verklaarde ze.

Zorgvuldig legde Kwamesa haar eigen stola over de stoel en ontkleedde zich tot aan haar middel, ik ben een vrouw,’ zei ze. Daarna stonden alle anderen op en begonnen zich te ontbloten, waarbij ieder verkondigde dat ze een vrouw was en het bewijs toonde. Egwene had wat moeite met het strakke lijfje van het Aanvaardegewaad dat ze hadden gevonden, waardoor Mijrelle met de knoopjes moest helpen. Al snel stonden ze er echter even bloot bij als de andere vrouwen.

‘Ik ben een vrouw,’ zei Egwene de anderen na. Kwamesa liep langzaam de kamer rond, bleef met een bijna beledigend onderzoekende blik voor iedere vrouw staan, waarna ze weer voor haar eigen stoel verkondigde dat hier slechts vrouwen aanwezig waren. De Aes Sedai gingen zitten en de helft begon hun kleren weer goed te doen. Niet echt haastig, maar er werd ook weinig getreuzeld. Egwene schudde bijna het hoofd. Zij mocht zich pas veel later in de plechtigheid weer bedekken. Lang geleden zou Kwamesa’s vraag meer bewijs hebben geëist. In die dagen gebeurden de vormelijke plechtigheden ‘gekleed in het Licht’, wat inhield dat ze alleen hun eigen huid droegen. Wat zouden deze vrouwen zeggen van een Aielzweettent of een Shienaraanse wasruimte? Er was geen tijd voor verdere gedachten. ‘Wie staat er voor deze vrouw,’ zei Romanda, ‘en pleit ten gunste, hart voor hart, ziel voor ziel, leven voor leven.’ Ze zat rechtop en uiterst waardig, terwijl haar volle boezem nog steeds ontbloot was. ik pleit aldus,’ zei Sheriam ferm, even later beurtelings gevolgd door de krachtige stemmen van Morvrin en Mijrelle. ‘Treed naar voren, Egwene Alveren,’ beval Romanda scherp. Egwene deed drie stappen naar voren en knielde neer, ze voelde zich verdoofd. ‘Waarom bent gij hier, Egwene Alveren?’

Ze was echt verdoofd, ze kon niets voelen. Ze kon zich evenmin de antwoorden herinneren, maar op de een of andere wijze rolden die van haar tong. ‘Ik werd opgeroepen door de Zaal van de Toren.’

‘Wat zoekt gij, Egwene Alveren?’

‘De Witte Toren te dienen, niets meer en niets minder.’ Licht, ze gingen er echt mee door! ‘Hoe zult gij dienen, Egwene Alveren?’

Egwene haalde diep adem. Ze kon een eind maken aan deze dwaasheid. Ze kon toch onmogelijk klaar zijn om... in de Amyrlin Zetel, als het de Zaal van de Toren behaagt.’

Haar adem stopte. Te laat om terug te keren. Misschien was het in het Hart van de Steen al te laat geweest.

Delana stond als eerste op, gevolgd door Kwamesa. Janya en anderen volgden tot er negen Gezetenen voor hun stoel stonden, waarmee ze hun instemming lieten blijken. Romanda bleef nog steeds stijf in haar stoel zitten. Negen van de achttien. De aanvaarding diende eensgezind te zijn; de Zaal zocht altijd eendracht. Uiteindelijk was er altijd eenstemmigheid, al moest er soms heel wat gepraat worden om zover te komen. Maar vannacht zou er niet worden gepraat, afgezien van de vormelijke vragen en antwoorden; dit was een soort onuitgesproken afwijzing. Sheriam en de anderen hadden Egwenes vraag, of dit kon gebeuren, wat weggelachen. Ze hadden dat zo snel gedaan dat zij mogelijk bezorgd zou zijn geweest, als de hele zaak al niet zo belachelijk was geweest. Wat terloops hadden ze haar gewaarschuwd dat het kon voorkomen. Niet zozeer bedoeld als afwijzing, maar als verklaring dat de Gezetenen die in hun stoel bleven zitten, geen gehoorzame huisdiertjes wilden zijn. Slechts een gebaar, een teken volgens Sheriam, maar nu ze Romanda’s strenge gezicht en dat van Lelaine goed bekeek, dat boven haar ontblote borst al net zo streng was, wist Egwene dat niet zo zeker. Ze hadden ook gezegd dat het er drie of vier konden zijn. Zwijgend gingen de staande vrouwen weer zitten. Niemand sprak, maar Egwene wist wat ze moest doen. Haar verdoving was verdwenen.

Ze stond op en liep naar de meest nabije Gezetene, een Groene met een scherp gezicht die Samalin heette en was blijven zitten. Toen Egwene voor Samalin neerknielde, knielde Sheriam naast haar met een groot waterbekken in haar handen. Het oppervlak van het water rimpelde. Sheriam leek koel en droog, terwijl Egwene glom van het zweet, maar Sheriams handen trilden. Morvrin knielde neer en overhandigde Egwene een doek, terwijl Mijrelle naast haar wachtte met nog meer handdoeken over haar arm. Om de een of andere reden keek Mijrelle boos.

‘Sta me alstublieft toe te dienen,’ zei Egwene. Samalin keek recht voor zich uit en trok haar rok op tot de knieën. Ze had blote voeten. Egwene waste elke voet, wreef ze droog en bewoog toen naar de volgende Groene, een wat gezette vrouw die Malind heette. Sheriam en de anderen hadden haar de namen van alle Gezetenen genoemd. ‘Sta me alstublieft toe te dienen.’ Malind had een mooi gezicht met volle lippen en donkere ogen die leken te willen glimlachen, iets dat ze nu niet deed. Ze was een van de zusters die was opgestaan, maar ook zij had blote voeten.

Net als elke Gezetene in het vertrek. Terwijl Egwene hun voeten waste, vroeg ze zich af of de Gezetenen op de hoogte waren geweest van het aantal zittenblijvers. Waarschijnlijk wel, en dus wisten ze ook dat deze dienstverlening nodig zou zijn. Zij wist weinig meer van de Zaal dan wat ze van haar novicelessen had meegekregen, maar de gebruikelijke gang van zaken kende ze helemaal niet. Ze kon slechts doorgaan.

Ze waste en droogde de laatste voet; van Janya die fronste alsof ze aan iets heel anders dacht, maar gelukkig wel was opgestaan. Ze liet de doek in het waterbekken vallen, keerde terug naar haar plekje voor de rijen en knielde neer. ‘Sta me alstublieft toe te dienen.’ De volgende kans.

Opnieuw stond Delana als eerste op, maar Samalin volgde haar ditmaal meteen. Niemand sprong overeind, maar de een na de ander stond op, tot alleen Lelaine en Romanda nog zaten, elkaar, maar niet Egwene aankijkend. Eindelijk gaf Lelaine de indruk haar schouders op te trekken. Ze deed traag het lijfje van haar gewaad goed en stond op. Romanda wendde haar hoofd af en keek naar Egwene. Ze bleef haar zo lang en strak aankijken dat Egwene voelde hoe steeds meer zweet tussen haar borsten en over haar ribben omlaag druppelde. Eindelijk, statig en langzaam, kleedde Romanda zich volledig aan en volgde het voorbeeld van de anderen. Egwene hoorde een zucht van opluchting achter haar, waar Sheriam en de anderen wachtten. Natuurlijk was het nog niet voorbij. Romanda en Lelaine kwamen samen naar voren om haar naar de goud geverfde stoel te leiden. Ze bleef ervoor staan, terwijl de twee Gezetenen haar lijfje goed deden en de stola van de Amyrlin Zetel over haar schouders legden, terwijl zij en de andere Gezetenen zeiden: ‘Gij zijt verheven tot de Amyrlin Zetel, in de glorie van het Licht dat de Witte Toren voor eeuwig mag genieten. Egwene Alveren, Hoedster van de Zegels, Vlam van Tar Valon, Amyrlin Zetel.’ Lelaine trok de Grote Serpent-ring van haar linker ringvinger en overhandigde hem aan Romanda, die hem aan de vinger van Egwenes rechterhand schoof. ‘Moge het Licht de Amyrlin Zetel en de Witte Toren verlichten.’

Egwene lachte. Romanda knipperde met haar ogen, Lelaine schrok op en zij waren niet de enigen, ik moest aan iets denken,’ zei ze en ze voegde er toen aan toe: ‘Dochters.’

Zo noemde de Amyrlin Zetel de Aes Sedai. Waar ze aan dacht was de harde houten stoel, en dat die de prijs was voor haar gemakkelijke tocht door Tel’aran’rhiod. Egwene Alveren, Hoedster van de Zegels, Vlam van Tar Valon, Amyrlin Zetel, slaagde erin te blijven zitten, terwijl ze niet heel behoedzaam omlaag was gezakt en niet ineen was gekrompen. Ze beschouwde het allebei als een overwinning van haar wil. Sheriam, Mijrelle en Morvrin gleden naar voren – van de plechtige gezichten kon niet worden afgelezen wie er tevoren zo had gezucht – en de Gezetenen stelden zich achter hen op in een rij tot aan de deur. Ze stonden op leeftijd, met Romanda helemaal achteraan. Sheriam spreidde haar rok voor een diepe knix. ‘Sta mij alstublieft toe te dienen, Moeder.’

‘Je mag de Toren dienen, Dochter,’ antwoordde Egwene zo ernstig als ze kon. Sheriam kuste haar ring en stapte opzij, terwijl Mijrelle haar knix maakte. Vervolgens kwamen de anderen aan de beurt. Er waren enige verrassingen in de volgorde. Geen enkele Gezetene was ondanks hun Aes Sedai-gezicht echt jong, maar de lichtharige Delana, die volgens Egwene even oud was als Romanda, stond niet eens halverwege de rij, terwijl Lelaine en Janya, beiden heel knappe vrouwen zonder één grijze lok in het donkere haar, vlak voor de witharige Gele zuster stonden. Ieder maakte een knix en kuste Egwenes ring zonder dat er iets van hun gezicht viel te lezen, hoewel sommigen een blik op de zevenkleurige zoomband van Egwenes rok wierpen. Zwijgend verlieten ze het vertrek door de achterdeur. Gewoonlijk zou er nog meer gebeuren, maar de rest van de plechtigheid moest tot de volgende ochtend wachten.

Ten slotte was Egwene alleen met de drie vrouwen die haar pleitbezorgsters waren geweest. Ze was er nog steeds niet zeker van wat dat inhield. Mijrelle liep naar de deur en liet de andere drie zusters binnen. ‘Wat zou er gebeurd zijn als Romanda niet was opgestaan?’ Waarschijnlijk bestond er een tweede kans: opnieuw rondgaan en voeten wassen met de vraag om te mogen dienen, maar ze wist zeker dat als Romanda de tweede keer tegen had gestemd, ze dat ook een derde keer had gedaan.

‘Dan zou zij zeer waarschijnlijk over enkele dagen zelf tot Amyrlin zijn verheven,’ antwoordde Sheriam. ‘Zij of Lelaine.’

‘Dat bedoel ik niet,’ zei Egwene. ‘Wat zou er met mij zijn gebeurd? Zou ik weer gewoon Aanvaarde zijn geworden?’ Anaiya en de anderen kwamen glimlachend aansnellen en Mijrelle hielp Egwene met het uittrekken van haar witte kleding, zodat ze een lichtgroen zijden gewaad aan kon doen dat ze zou dragen tot ze naar bed ging. Het was al laat, maar een Amyrlin kon niet rondlopen in het witte kleed van een Aanvaarde.

‘Heel waarschijnlijk,’ antwoordde Morvrin even later, ik weet niet of dat prettig voor je zou zijn geweest of niet. Iedere Gezetene zou je zien als de Aanvaarde die bijna Amyrlin Zetel was geweest.’

‘Het is zelden voorgekomen,’ vertelde Beonin, ‘maar een vrouw die geweigerd wordt, wordt meestal verbannen. De Zaal streeft naar eendracht en zij zou ongewild een bron van geschillen zijn.’ Sheriam keek Egwene recht in de ogen als om het te benadrukken. ‘Wij zouden zeker verbannen worden. Mijrelle, Morvrin en ik in ieder geval, omdat wij jouw pleitbezorgsters waren; Carlinya, Beonin en Anaiya waarschijnlijk net zo goed.’ Opeens glimlachte ze. ‘Maar het is zo niet gegaan. De nieuwe Amyrlin wordt geacht haar eerste nacht in stilte en overpeinzing door te brengen, maar als Mijrelle eindelijk klaar is met die knopen, is het misschien beter als we een deel gebruiken om je over de toestand in Salidar bij te praten.’ Ze keken haar allemaal aan. Mijrelle stond achter haar en maakte de laatste knoopjes vast, maar ze kon de ogen van de vrouw voelen. ‘Ja. Ja, ik denk dat dat misschien het beste is.’

36

De Amyrlin wordt verheven

Egwene tilde haar hoofd van de kussens en keek rond, heel even verbaasd dat ze in een hemelbed lag, in een ruime kamer. Het licht van de vroege ochtend speelde bij de vensters en een gezette vriendelijke vrouw in een eenvoudig grijs wollen kleed plaatste een grote witte kan met heet water op de wastafel. Chesa was de vorige avond als haar dienares voorgesteld. De dienares van de Amyrlin. Een dienblad onder een doek stond reeds naast haar kam en borstel op een smal tafeltje onder een spiegel met een zilveren lijst. De geur van warm brood en stoofperen hing in de kamer.

Anaiya had de kamer voor Egwenes komst klaargemaakt. De meubels pasten ook hier niet bij elkaar, maar het waren de beste die Salidar te bieden had, vanaf de gemakkelijke leunstoel met groenzijden bekleding tot de onbeschadigde staande spiegel met goudwerk in de hoek en de fraai bewerkte houten klerenkast met haar kleding. Jammer genoeg leek Anaiya’s smaak nogal uit te gaan naar frulletjes en franjes. Allebei waren overvloedig aanwezig op de bedhemel, de opengeschoven bedgordijnen, het tafelkleed, de stoelbekleding en de leuningen van de beklede stoel. Haar op de grond liggende beddensprei vertoonde het, evenals het dunne zijden laken dat Egwene ook van het bed had gegooid. Zelfs de gordijnen voor de ramen waren van kant. Egwene legde haar hoofd weer neer. Ook de kussens hadden kanten zomen. De kamer gaf haar het gevoel in kant te stikken. Er was nog heel wat afgepraat, nadat Sheriam en de anderen haar naar deze plek hadden gebracht, die ze de Kleine Toren noemden. De meeste gespreksstof kwam van de andere vrouwen. Ze toonden niet veel belangstelling voor haar gedachten over Rhands plannen of wat Coiren en de andere Aes Sedai misschien wilden. Er was een gezantschap onderweg naar Caemlin, onder leiding van Merana, die wist wat er gedaan moest worden, al waren ze vrij vaag over wat dat nu precies inhield. Zij voerden voornamelijk het gesprek, Egwene luisterde en haar vragen werden terzijde geschoven. De antwoorden waren onbelangrijk, werd soms gezegd, nu tenminste. De wel beantwoorde vragen kregen slechts even de aandacht voor ze verder gingen met wat zij belangrijk vonden.

Naar iedere vorst en vorstin was een gezantschap onderweg. Ieder werd afzonderlijk genoemd met een uitleg waarom hij of zij echt van levensbelang voor Salidars zaak was, en zo te horen waren ze dat stuk voor stuk. Ze zeiden niet openlijk dat alles zou mislukken als ook maar één heerser zich tegen hen keerde, maar de nadruk in hun betoog sprak boekdelen. Garet Brin bouwde een leger voor hen op, dat uiteindelijk sterk genoeg diende te zijn om hun... eh... aanspraken tegen Elaida zo nodig kracht bij te zetten. Ze leken niet te denken dat het nodig zou zijn, ondanks Elaida’s eis dat ze naar de Toren terug dienden te keren. Indien het nieuws van Egwene Alverens verheffing tot Amyrlin Zetel eenmaal was verspreid, zouden de Aes Sedai volgens hen naar haar toe komen, zelfs zij die nu nog in de Toren verbleven. Dat zouden er zoveel zijn dat Elaida geen andere keus had dan af te treden. De Witmantels zaten om de een of andere reden met hun duimen te draaien, dus Salidar was voorlopig even veilig als elke andere plek. Tussen dit alles door werd kort vermeld dat Logain net als Siuan geheeld was. En Leane. Natuurlijk, als ze hier was, zou ze geheeld zijn; het was enkel een verrassing te horen dat ze hiér was.

‘Daarover hoef je je dus geen zorgen te maken,’ zei Sheriam kalmerend. Ze rees boven Egwene uit die in de beklede leunstoel zat met de anderen in een kring voor haar. ‘De Zaal zal overleggen of hij opnieuw gestild moet worden tot zijn gevorderde leeftijd ons van het probleem verlost.’

Egwene probeerde een nieuwe geeuw te onderdrukken – het was ontzettend laat – en Anaiya zei: ‘We moeten haar slaap gunnen. Morgenochtend wordt bijna even belangrijk als deze avond, kind.’ Opeens lachte ze zachtjes in zichzelf. ‘Moeder. Morgen is ook belangrijk, Moeder. We zullen Chesa sturen om alles voor de nacht klaar te maken.’ Zelfs na hun vertrek was slapen niet gemakkelijk. Terwijl Chesa nog bezig was haar uit te kleden, verscheen Romanda om de Amyrlin een aantal voorstellen te doen. Ze verstrekte die ferm, met een stem die geen onzin duldde, en was nauwelijks verdwenen of Lelaine verscheen, alsof de Blauwe Gezetene op het vertrek van de Gele zuster had staan wachten. Lelaine gaf Egwene haar eigen hulpvaardige raad, terwijl die rechtop in bed zat, nadat Chesa vriendelijk maar ferm was weggestuurd. Haar woorden kwamen in het geheel niet overeen met Romanda’s raad – evenmin met die van Sheriam – maar werden met een warme, zelfs gevoelige glimlach gesproken, evenwel met de grote zekerheid dat Egwene in de eerste maanden toch wel wat leiding nodig had. Geen van beide vrouwen zei openlijk dat alleen zij Egwene kon leiden naar wat het beste voor de Toren was, en dat beter kon dan Sheriam. Ze zeiden evenmin rechtuit dat Sheriam en haar kleine groepje misschien zouden proberen haar allerlei kanten op te trekken, of haar misschien slechte raad zouden geven, maar ze duidden er sterk op. Romanda en Lelaine wezen er tegelijk onderhuids op dat de ander mogelijk haar eigen werkplan had, wat ongetwijfeld onnoemelijk veel ellende zou veroorzaken.

Tegen de tijd dat Egwene de laatste kaars uit geleidde, rekende ze op een slaap vol nachtmerries. Maar het werden er feitelijk slechts twee die ze zich de volgende ochtend herinnerde. In de eerste was ze Amyrlin – en Aes Sedai zonder de geloften te hebben afgelegd – en alles wat ze deed, leidde tot een ramp. Dat wekte haar met een schok, zodat ze recht overeind zat, enkel om het kwijt te raken, maar ze was er zeker van dat de droom geen betekenis had. Hij kwam vrijwel overeen met een van haar ervaringen binnen de ter’angreaal, waarin ze beproefd was voor Aanvaarde. Voor zover iemand wist, hielden die geen verband met de werkelijkheid. Niet met deze werkelijkheid. De andere droom was het soort onzin dat ze verwachtte. Ze wist genoeg van haar eigen dromen om dat nu te weten, ook al moest ze zichzelf wekken om aan die droom te ontsnappen. Sheriam had de stola van haar schouders getrokken, waarna iedereen haar stond uit te lachen en wees naar de zottin die echt dacht dat een meisje van net achttien de Amyrlin kon zijn. Niet alleen de Aes Sedai, maar ook de Wijzen, Rhand, Perijn en Mart, Nynaeve en Elayne. Bijna iedereen die ze ooit had ontmoet, terwijl zij volkomen bloot voor hen stond en wanhopig probeerde de kleren van een Aanvaarde aan te trekken die slechts een tienjarige zouden hebben gepast.

‘Tuttut, u kunt niet de hele dag in bed blijven liggen, Moeder.’ Egwene deed haar ogen open.

Chesa’s gezicht toonde een uitdrukking van plagerige strengheid. Haar ogen fonkelden. Ze was minstens tweemaal zo oud als Egwene en was vanaf hun eerste ontmoeting meteen vervallen in die mengeling van achting en vertrouwelijkheid die van een oude verzorgster verwacht mocht worden. ‘De Amyrlin Zetel kan niet luilakken en zeker vandaag niet.’

‘Geen haar op mijn hoofd zou zoiets denken.’ Ze stapte stijf uit bed en rekte zich uit voor ze haar doorweekte nachthemd uittrok. Ze kon bijna niet wachten om zo lang met de Kracht te oefenen dat ze niet meer hoefde te zweten, ik wil die van blauwe zijde met de witte ochtendsterren rond de hals.’ Ze merkte dat Chesa heel zorgvuldig haar ogen afwendde bij het aanreiken van haar schone goed. De gevolgen van het nakomen van haar toh waren wat verflauwd, maar ze leek nog behoorlijk bezeerd en blauw, ik heb een ongelukje gehad voor ik hierheen kwam,’ zei ze, haastig haar hoofd door de hals stekend. Chesa knikte of ze het opeens begreep. ‘Paarden zijn sluwe, onbetrouwbare dieren. U zult mij er nooit op krijgen, Moeder. Een goede stevige kar is honderdmaal veiliger. Als ik zo van een paard was gevallen, zou ik het geen mens willen vertellen. Nildra zou weer van alles opmerken en Kaylin... O, u kunt bijna niet geloven wat sommige vrouwen achter je rug om zeggen. Voor een Amyrlin Zetel is het natuurlijk anders, maar ik zal er niets over zeggen.’ De klerenkast openhoudend, keek ze Egwene schuin aan om te zien of die het had begrepen.

Egwene schonk haar een glimlach. ‘Hoog of laag, mensen blijven mensen,’ merkte ze ernstig op.

Chesa straalde even voor ze het blauwe gewaad uit de kast nam. Mogelijk had Sheriam haar gekozen, maar zij was de dienares van de Amyrlin Zetel en was alleen aan haar trouw verschuldigd. Ze had bovendien gelijk dat dit een belangrijke dag was. Egwene at vlug, ondanks Chesa’s zachte gemompel dat het opschrokken van voedsel je maagpijn bezorgde en dat warme melk met honing en kruiden het allerbeste en enige middel was om een zenuwachtige maag tot bedaren te brengen. Ze poetste haar tanden en waste zich haastig. Ze liet Chesa enkele slagen met de borstel door haar haren doen en kleedde zich zo snel als de vrouw het blauwe kleed over haar hoofd kon krijgen aan. Ze legde de zevenkleurige stola over haar schouders en keek kort in de staande spiegel. Stola of geen stola; ze leek niet erg op een Amyrlin Zetel. Maar ik ben het. Dit is geen droom. In de grote kamer beneden waren de tafels nog even leeg als de avond ervoor. Alleen de Gezetenen met hun stola’s waren aanwezig en groepten in hun Ajah bij elkaar, waarbij Sheriam alleen stond. Het werd rustig terwijl Egwene omlaag liep, en ze maakten een knix toen ze beneden was. Romanda en Lelaine namen haar scherp op en wendden zich vervolgens af, waarbij ze Sheriam nadrukkelijk negeerden en weer verder spraken. Doordat Egwene bleef zwijgen werden de anderen ook stil. Zo nu en dan wierp iemand een blik op haar. Zelfs fluisterend klonken hun stemmen te luid. Buiten was het stil, volkomen stil. Egwene trok een doekje uit haar mouw en bette haar gezicht. Geen van hen zag er rood en verhit uit.

Sheriam kwam naast haar staan. ‘Alles zal goed gaan,’ zei ze zachtjes. ‘Denk alleen aan wat je te zeggen hebt.’ Dat was ook iets dat ze tot de laatste letter die nacht hadden doorgenomen. Deze ochtend moest Egwene een toespraak afsteken.

Egwene knikte. Het was vreemd. Haar maag zou dicht moeten klappen en haar knieën tegen elkaar rammelen. Maar dat was niet zo; ze begreep het niet.

‘Je hoeft je geen zorgen te maken,’ vervolgde Sheriam. Het klonk of ze dacht dat Egwene dat deed, en dat ze haar wilde kalmeren, maar voor ze nog meer kon zeggen, sprak Romanda luid: ‘Het is tijd!’ Met veel geruis van rokken schikten de Gezetenen zich naar leeftijd, ditmaal met Romanda voorop, en stapten naar buiten. Egwene liep tot vlak voor de deur mee. Nog steeds geen wee gevoel in haar maag. Misschien had Chesa gelijk met die warme melk.

Het bleef even stil, daarna klonk Romanda’s stem onnatuurlijk hard: ‘Wij hebben een Amyrlin Zetel.’

Egwene liep naar buiten in een hitte die ze eigenlijk pas veel later op de dag had verwacht. Toen haar voet van de stoep af wilde stappen, belandde die op een vlonder geweven van Lucht. De rijen Gezetenen strekten zich aan beide kanten langs haar uit en elke Gezetene gloeide van het saidarlicht.

‘Egwene Alveren,’ sprak Romanda zangerig, haar stem gedragen op de golven van de Ene Kracht, ‘Hoedster van de Zegels, Vlam van Tar Valon, Amyrlin Zetel.’

Ze tilden haar tijdens Romanda’s woorden omhoog en maakten haar verheffing tot Amyrlin zichtbaar tot ze vlak voor het rieten dak hing, waardoor het voor mannen en niet-geleidsters zou lijken of ze op lucht stond. Er waren veel mensen aanwezig die haar tegen de opkomende zon afgetekend zagen. Een tweede weefsel zorgde ervoor dat het licht om haar heen een glinsterend weefsel leek. De straat stond vol mannen en vrouwen en de menigte reikte zelfs tot om de hoeken. Iedere deuropening stond vol; achter de vensters en op elk dak, afgezien van dat van de Kleine Toren, stonden mensen. Er barstte een enorm gebrul los, dat zelfs Romanda bijna overstemde, een gejuich dat door het dorp golfde. Egwene nam de menigte op, zoekend naar Nynaeve en Elayne, maar ze kon hen in die zee van omhoogkijkende gezichten niet ontdekken. Er leek wel een eeuw voorbij te gaan voor het rustig genoeg was om te spreken. De golf die Romanda’s stem zo ver had gedragen, schoof naar haar toe.

Sheriam en de anderen hadden haar toespraak voorbereid. Een hoogdravende uiteenzetting die ze mogelijk zonder blozen had kunnen afsteken als ze tweemaal, nog liever driemaal zo oud was geweest. Ze had hem uit zichzelf wat gewijzigd. ‘We zijn hier bijeen voor een zware tocht naar waarheid en gerechtigheid, die pas zal eindigen wanneer de valse Amyrlin Elaida van de plek is gestoten die zij heeft geroofd.’ De enige verandering erin was ‘zal’ in plaats van ‘kan’, maar ze vond haar woord beter en sterker. ‘Als Amyrlin zal ik jullie bij die tocht voorgaan en ik zal niet falen, zoals ik weet dat jullie niet zullen falen.’ Die uitwijding was meer dan genoeg. Ze was niet van plan hier zo lang zo hoog te blijven staan en alles te herkauwen wat ze wilden dat er gezegd werd. Het kwam trouwens toch allemaal op hetzelfde neer. ‘Tot mijn Hoedster van de Kronieken benoem ik Sheriam Bayanar.’ Dat veroorzaakte veel minder gejuich; een Hoedster was tenslotte geen Amyrlin. Egwene wierp een blik omlaag en wachtte tot Sheriam naar buiten kwam snellen, nog steeds de stola goed schikkend. De stola van de Hoedster was blauw, om aan te geven dat ze verheven was uit de Blauwe Ajah. Er was besloten geen nabootsing te maken van de Arnyrlinstaf, die aan de punt de vlam van de Witte Toren toonde en door de Hoedster werd meegedragen. Tot de echte staf uit de Witte Toren terug was gewonnen, zouden ze het zonder moeten doen. Sheriam had erop gerekend veel langer te moeten wachten en keek Egwene openlijk verwijtend aan. In de rijen van de Gezetenen lieten Romanda en Lelaine niets merken. Beiden hadden heel goed aangeduid wie zij de beste Hoedster achtten, en het was overbodig te zeggen dat geen van beiden Sheriam had genoemd.

Egwene haalde diep adem en wendde zich weer tot de wachtende menigte. ‘Ter ere van deze dag verklaar ik hierbij dat alle Aanvaarden en novices van boetedoening of straf worden ontslagen.’ Dat was gebruikelijk en veroorzaakte een blij geroep onder de wit geklede meisjes en enkele Aanvaarden die zichzelf vergaten. ‘Ter ere van deze dag verklaar ik hierbij dat Theodrin Dabei, Faolain Orande, Nynaeve Almaeren en Elayne Trakand vanaf dit ogenblik tot de stola zijn verheven, tot volledige zusters en Aes Sedai.’ Dit werd begroet met een soort verwonderde stilte, waarbij hier en daar wat gemompeld werd. Dit was in het geheel geen gebruik, zeker niet. Maar het was gezegd, en het was maar goed dat Morvrin toevallig Theodrin en Faolain had genoemd. Het werd tijd weer naar de woorden terug te gaan die zij voor haar hadden geschreven. ‘Hierbij verklaar ik dit tot een feestdag. Verricht alleen die werkzaamheden die voor vreugde en vermaak vereist zijn. Moge het Licht schijnen op u allen en moge de hand van de Schepper u beschutten.’ Dat laatste ging ten onder in een reusachtig gebrul dat zelfs de golf die de woorden verspreidde, onderdrukte. Sommigen begonnen meteen in de straat te dansen hoewel daarvoor amper ruimte was.

Het vlot van Lucht daalde misschien een tikkeltje sneller dan het was opgestegen. De Gezetenen keken haar strak aan toen ze afstapte. De gloed van hun saidar was knipperend al bijna uit voor ze de grond raakte.

Sheriam schoot naar voren, greep Egwene bij de arm en glimlachte de Gezetenen met hun rotsharde gezichten toe. ik moet de Amyrlin haar werkvertrek tonen. Vergeef me.’ Egwene kon niet echt beweren dat Sheriam haar naar binnen werkte, maar ze kon het evenmin echt tegenspreken. Ze dacht niet dat Sheriam haar wilde meetrekken maar het leek haar toch beter met haar vrije hand de rok op te lichten en grotere stappen te maken, zodat ze het niet hoefde te ontdekken. Haar werkvertrek, achter de wachtkamer, bleek iets kleiner te zijn dan haar slaapkamer, met twee vensters, een schrijftafel, een stoel met een rechte rug erachter en nog twee ervoor. Verder niets. De muurpanelen met wormgaatjes waren in de was gezet zodat ze dof glommen, maar de tafel was volkomen kaal en leeg. Op de vloer lag een stuk van een gebloemd tapijt.

‘Vergeef me als ik wat kortaf was, Moeder,’ zei Sheriam die haar arm losliet, ‘maar ik meende dat we elkaar even onder vier ogen moesten spreken voor u met een van de Gezetenen praat. Ze hebben allemaal aan uw toespraak gewerkt en...’

‘Ik weet dat ik een paar dingen heb veranderd,’ merkte Egwene met een opgewekte glimlach op, ‘maar ik voelde me zo’n idioot terwijl ik daar stond en dat alles moest zeggen.’ Hadden ze er allemaal aan meegewerkt? Geen wonder dat het had geklonken als de praat van een dikdoenerig oud kletswijf. Ze lachte bijna hardop, in ieder geval zei ik wat gezegd moest worden, de kern ervan. Elaida moet weg en ik zal ze leiden om dat klaar te spelen.’

‘Ja,’ zei Sheriam langzaam, ‘maar er zullen vragen worden gesteld over enkele andere... veranderingen. Theodrin en Faolain zullen zeker tot Aes Sedai worden verheven zodra we de Toren en de Eedstaf weer in handen hebben. Waarschijnlijk Elayne ook, maar Nynaeve kan nog geen kaarsje aansteken als ze niet eerst in ieders aanwezigheid aan haar vlecht rukt.’

‘Dat was precies het punt dat ik wilde bespreken,’ merkte Romanda op die zonder kloppen binnenkwam. ‘Moeder,’ voegde ze er na een hoorbare pauze aan toe. Lelaine sloeg de deur achter haar dicht, in het gezicht van verschillende andere Gezetenen.

‘Het leek mij noodzakelijk,’ zei Egwene en haar ogen werden groter. ‘Ik dacht er gisteravond aan. Ik ben tot Amyrlin Zetel verheven zonder beproefd te worden of de Drie Geloften af te leggen. Als ik de enige was, zou ik daardoor bijzonder opvallen. Nu er vier anderen zijn, zal het niet meer zo vreemd lijken. Niet voor de mensen hier, tenminste. Het is mogelijk dat Elaida er munt uit wil slaan wanneer ze ervan hoort, maar de meeste mensen kennen de Aes Sedai zo slecht dat ze toch niet weten wat ze moeten geloven of niet. En het gaat uiteindelijk om de mensen. Zij moeten mij vertrouwen.’ Als het geen Aes Sedai waren geweest, zouden ze haar met open mond hebben aangestaard. Nu leek Romanda bijna te gaan sputteren. ‘Dat kan wel zo zijn,’ begon Lelaine scherp, haar blauwe stola een harde ruk gevend, maar ze zweeg toen. Het was zo. Nog erger, de Amyrlin Zetel had in het openbaar verklaard dat die vrouwen Aes Sedai waren. Misschien dat de Zaal in staat zou zijn hen weer Aanvaarde te maken – of wat Theodrin en Faolain ook waren – maar de Zaal kon herinneringen niet uitwissen en kon niet voorkomen dat iedereen zou weten dat ze de Amyrlin op de eerste de beste dag hadden gedwarsboomd. Dat zou het vertrouwen geen goed doen. ‘Ik hoop, Moeder,’ zei Romanda strak, ‘dat u de volgende keer de Zaal eerst wilt raadplegen. Ingaan tegen gebruiken kan onverwachte gevolgen hebben.’

‘Het niet volgen van een wet kan ongelukkige gevolgen hebben,’ zei Lelaine bot; ze plakte er nog net ‘Moeder’ aan vast. Dit was onzin, of bijna onzin. De voorwaarden bij iemands verheffing tot Amyrlin waren zeker wettelijk vastgelegd, maar de Amyrlin kon bijna alles wat zij wenste, verordenen. Niettemin ging een wijze Amyrlin geen gevecht aan met de Zaai, wanneer dat vermeden kon worden. ‘O, ik zal in de toekomst zeker raad vragen,’ zei Egwene ernstig. ‘Het leek me nu echter de juiste daad. Zouden jullie me alsjeblieft willen verontschuldigen? Ik moet met de Hoedster praten.’ Ze stonden zowat te trillen. Er was iets van een knix te zien, en bij het afscheid klonken keurig de gepaste woorden, maar Romanda mompelde en Lelaine siste zo scherp dat iedereen zich eraan kon snijden. ‘Dat heb je goed aangepakt,’ zei Sheriam na hun vertrek. Het klonk wat verbaasd. ‘Maar je moet eraan denken dat de Zaal elke Amyrlin moeilijkheden kan geven. Ik ben je Hoedster geworden en een van de redenen is dat ik je dan raad kan geven om dit soort problemen te voorkomen. Je behoort me bij elke verordening die je wilt uitvaardigen te raadplegen. En als ik niet beschikbaar ben, zijn Mijrelle, Morvrin en de anderen er nog. Wij zijn hier om je te helpen, Moeder.’ ik begrijp het, Sheriam. Ik beloof je dat ik zorgvuldig zal luisteren naar wat je zegt. Ik zou nu graag Nynaeve en Elayne willen spreken als dat mogelijk is.’

‘Dat zal wel kunnen,’ zei Sheriam glimlachend. ‘Hoewel ik Nynaeve misschien met geweld bij een Gele zuster vandaan zal moeten trekken. Siuan zal komen om je les te geven in hoe een Amyrlin Zetel zich gedraagt en optreedt – er valt veel te leren – maar ik zal haar zeggen wat later te komen.’

Egwene staarde naar de deur nadat ze was weggegaan. Toen draaide ze zich om en bekeek de tafel. Volkomen leeg. Geen verslag om te lezen, geen stuk om in te zien, niet eens pen en inkt om een briefje te schrijven, laat staan een besluit. En Siuan moest haar dus leren hoe ze zich moest gedragen.

Toen er bescheiden op de deur werd geklopt, stond ze nog steeds. ‘Binnen!’ riep ze en ze vroeg zich af of het Siuan was of misschien een dienstmeid met een schaaltje honingkoekjes die reeds in hapklare brokjes waren gesneden.

Nynaeve stak weifelend haar hoofd om de deur, maar werd meteen naar binnen geduwd door Elayne. Naast elkaar maakten ze beiden een volmaakte knix, waarbij ze hun witte rok met de strook met zeven kleuren uitspreidden en ‘Moeder’ mompelden.

‘Doe dat alsjeblieft niet,’ zei Egwene. Feitelijk klonk het meer als een gesnik. ‘Jullie zijn mijn enige twee vriendinnen en als jullie zo beginnen...’ Licht. Ze stond bijna op het punt in tranen uit te barsten! Elayne was met haar omhelzing Nynaeve op het nippertje voor. Nynaeve was vrij stil en speelde zenuwachtig met een smalle zilveren armband, maar Elayne niet. ‘We zijn nog steeds je vriendinnen, Egwene, maar je bent nu de Amyrlin Zetel. Licht, herinner je je nog dat ik je zei, dat je op een dag de Amyrlin zou zijn en ik...’ Elaynes gezicht betrok wat. ‘Nou ja, in elk geval, je bent het. We kunnen niet zomaar naar de Amyrlin toestappen en zeggen: “Hé, Egwene, maakt deze rok me dik?” Dat zou niet gepast zijn.’

‘Ja, dat is het wel,’ zei Egwene vermetel. ‘Nou ja, als we onder elkaar zijn,’ gaf ze even later toe. ‘Wanneer we alleen zijn, eis ik dat je me vertelt of een rok me dik maakt of... of wat je ook wilt zeggen.’ Ze schonk Nynaeve een glimlach en trok zachtjes aan haar dikke vlecht. Nynaeve schrok. ‘En ik wil dat je hier vanwege mij aan rukt als je je zo voelt. Ik heb iemand nodig die mijn vriendin is en niet voortdurend deze... deze vervloekte stola ziet, anders word ik gek. Over kleren gesproken, waarom hebben jullie deze nog steeds aan? Ik dacht dat je je inmiddels wel had kunnen omkleden.’

Toen pas gaf Nynaeve een ruk aan haar vlecht. ‘Die Nisao zei dat het wel een vergissing zou zijn en sleepte me mee. Ze zei dat ze niet haar beurt ging verknoeien vanwege een of ander feest.’ De geluiden van de feestvierders buiten op straat stegen op, een zwak sliertje muziek en een overal rondhangend gezoem, net hard genoeg om door de stenen muren heen te dringen.

‘Nou, het was geen vergissing,’ zei Egwene. Nisao’s beurt! Ze ging het nu niet vragen; Nynaeve was al niet zo blij en Egwene wilde het zo lang mogelijk leuk houden. Ze sleepte de stoel bij van de andere kant van de tafel, zag twee grove lapjeskussens op de zitting en glimlachte. Chesa. ‘We gaan nu fijn wat babbelen en daarna help ik jullie bij het vinden van de mooiste kleren van Salidar. Vertel me alles over jullie ontdekkingen. Anaiya had het erover, en Sheriam, maar ze gunden zich geen tijd om mij het fijne ervan te vertellen.’

Het tweetal wilde net gaan zitten en verstarde bijna tegelijk, waarna ze elkaar aankeken. Om een raadselachtige reden leken ze huiverig om over iets anders te praten dan over Nynaeves helen van Siuan en Leane – zij herhaalde driemaal tamelijk bezorgd dat het helen van Logain per ongeluk was gebeurd — en over Elaynes werk aan de ter’angreaal. Dat waren opmerkelijke daden, vooral die van Nynaeve, maar het hoefde niet zo vaak herhaald te worden zodat Egwene steeds moest zeggen dat ze prachtig werk hadden geleverd en zo jaloers op hen was. Een poging het te laten zien, duurde niet lang. Egwene had weinig gevoel voor Heling, zeker niet voor het ingewikkelde tapijt dat Nynaeve zonder veel nadenken weefde. En ondanks haar gevoel voor metalen en haar kracht in Vuur en Aarde kon ze Elayne al snel niet meer volgen. Natuurlijk wilden de andere twee weten hoe het was om bij de Aiel te leven. Ze zag hen geschrokken met hun ogen knipperen en geschokt glimlachen, wat snel werd onderdrukt, en betwijfelde of ze haar geloofden. Ze vertelde hun zeker niet alles. Van de Aiel kwam ze natuurlijk op Rhand. Beide vrouwen staarden haar aan tijdens haar verslag van zijn ontmoeting met de Aes Sedai. Ze waren het erover eens dat hij in diepere stromen waadde dan hij besefte en iemand nodig had om hem te leiden voor hij in een gat stapte. Elayne dacht dat Min hem kon helpen, wanneer het gezantschap in Caemlin zou zijn aangekomen. Het was voor het eerst dat Egwene hoorde dat Min mee was, of zelfs dat Min in Salidar was, maar feitelijk deed Elayne er nogal lauw over. Bovendien mompelde ze iets vreemds, alsof ze deze waarheid niet graag wilde horen. ‘Min is een betere vrouw dan ik ben.’ Om de een of andere reden verdiende ze daar een meelevende blik van Nynaeve mee. ‘Ik wou dat ik daar was,’ vervolgde Elayne nu wat luider. ‘Om hem te leiden, bedoel ik.’ Ze keek van Egwene naar Nynaeve en haar wangen werden rood. ‘Nou ja, daarvoor ook.’ Nynaeve en Egwene begonnen zo hard te lachen dat ze bijna van hun stoel gleden en Elayne sloot zich meteen bij hen aan.

‘Er is wel iets goeds over te zeggen, Elayne,’ zei Egwene die hijgend probeerde weer gewoon te doen. Tegelijk besefte ze wat ze wilde zeggen en waarom. Licht, ze was bijna lachend en wel een moeras ingestapt. ‘Het spijt me van je moeder, Elayne. Je weet niet hoe graag ik daarvoor mijn medeleven had willen betuigen.’ Elayne keek verward, wat begrijpelijk was. ‘Het punt is dat Rhand van plan is jou de Leeuwentroon en de Zonnetroon te geven.’ Tot haar verbazing verstijfde Elayne en ging kaarsrecht zitten.

‘O ja? Zomaar, hè!’ zei ze koel en vlak. ‘Hij is van plan die aan mij te geven.’ Haar kin ging iets omhoog, ik heb een of andere aanspraak op de Zonnetroon en als ik die verkies hard te maken, doe ik dat op grond van mijn eigen rechten. En wat de Leeuwentroon betreft: Rhand Altor heeft geen enkel recht – geen enkel! – mij iets te géven wat al van mij is.’

‘Ik weet zeker dat hij het zó niet bedoelt,’ protesteerde Egwene. Of wel? ‘Hij houdt van je, Elayne. Ik weet dat het zo is.’

‘Was het maar zo eenvoudig,’ mompelde Elayne, al wist Egwene niet wat dat nou weer had te betekenen.

Nynaeve snoof. ‘Mannen zeggen altijd dat ze het zo niet bedoelen. Af en toe denk je dat ze een heel andere taal spreken.’

‘Ik zal hem onder handen nemen,’ zei Elayne ferm, ‘en dan breng ik hem de juiste taal wel bij. Mij géven!’

Met de grootst mogelijke moeite kon Egwene haar lachen nog net onderdrukken. De volgende keer dat Elayne Rhand onder handen kon nemen, zou ze het veel te druk hebben met het zoeken van een stil hoekje om hem van alles te leren. Het leek weer net als vroeger. ‘Nu je Aes Sedai bent, kun je naar hem toegaan wanneer je maar wilt. Niemand kan je tegenhouden.’ De twee wisselden een snelle blik uit. ‘De Zaal staat niet toe dat iemand zomaar haar spullen pakt en vertrekt,’ zei Nynaeve. ‘Maar zelfs als dat kon, denk ik dat we iets hebben gevonden dat belangrijker is.’

Elayne knikte heftig, ik denk het ook. Ik geef toe dat mijn eerste gedachte bij de aankondiging van de nieuwe Amyrlin was dat Nynaeve en ik het misschien konden gaan zoeken. Nou ja, de tweede gedachte. De eerste was een soort verbijsterde blijdschap.’ Egwene knipperde verward met haar ogen. ‘Jullie hebben iets gevonden. Maar dat moeten jullie nu gaan zoeken.’ Ze bogen zich voorover en beantwoordden haar vraag opgewonden en bijna door elkaar heen. ‘We hebben het gevonden,’ zei Elayne, ‘maar alleen in Tel’aran’rhiod.’

‘We gebruikten toen nood,’ voegde Nynaeve eraan toe. ‘We hadden iets heel dringend nodig.’

‘Het is een schaal,’ ging Elayne verder. ‘Een ter’angreaal, en ik denk dat die sterk genoeg is om dit hete weer te veranderen.’

‘Maar de schaal bevindt zich ergens in Ebo Dar. In een afschuwelijk ingewikkeld doolhof van straten zonder borden of iets dat kan helpen.

De Zaal heeft een brief naar Merilille gestuurd, maar die kan hem nooit vinden.’

‘Vooral niet omdat van haar verwacht wordt dat ze druk bezig is koningin Tylin te overtuigen dat de echte Witte Toren hier staat.’

‘We hebben de zusters verteld dat er bij het geleiden een man nodig is,’ zuchtte Nynaeve. ‘Dat was natuurlijk nog vóór Logain, al denk ik niet dat zij hem zouden vertrouwen.’

‘Er is niet werkelijk een man nodig,’ merkte Elayne op. ‘We wilden enkel de Aes Sedai laten geloven dat ze Rhand nodig hadden. Ik weet niet met hoeveel vrouwen het kan lukken. Misschien is er wel een heel koppel van dertien nodig.’

‘Elayne zegt dat het heel sterk is, Egwene. Het kan het weer in orde maken. Ik zou graag willen dat mijn weergevoel goed werkt.’

‘De schaal kan het in orde maken, Egwene.’ Elayne en Nynaeve keken elkaar verheugd aan. ‘Je hoeft ons slechts naar Ebo Dar te sturen.’ De woordenstroom droogde op en Egwene leunde tegen de rug van haar stoel, ik zal zien w at ik kan doen. Misschien bestaan er geen bezwaren nu jullie Aes Sedai zijn.’ Ze had het gevoel dat die wél bestonden. Hen verheffen had een stoutmoedige daad geleken, maar ze wilde nu wel aannemen dat het allemaal niet zo eenvoudig lag. ‘Je zult zien?’ vroeg Elayne ongelovig. ‘Jij bent de Amyrlin Zetel, Egwene. Jij beveelt en de Aes Sedai springen op.’ Er flitste een snelle grijns over haar gezicht. ‘Zeg: “spring” en ik zal het bewijzen.’ Met een grimas verschoof Egwene op haar kussens, ik ben de Amyrlin maar... Elayne, Sheriam hoeft niet eens zo heel diep na te denken om zich een novice met de naam Egwene te herinneren. Een meisje dat met grote vraagogen alles bekeek en de paden van de Nieuwe Tuin mocht harken, omdat ze in bed een appel had gegeten. Ze is van plan mij aan haar hand te leiden of me misschien in mijn nekvel ergens heen te sleuren. Romanda en Lelaine wilden allebei Amyrlin worden en zij zien die novice ook. Ze zijn net als Sheriam net zo hard van plan mij te vertellen waar ik mag staan en waar niet.’

Nynaeve fronste bezorgd, maar Elayne was een en al verontwaardiging. ‘Dat mag je niet toestaan, dat ze jou zo... koeioneren. Jij bent de Amyrlin. De Amyrlin zegt tegen de Zaal wat er gebeurt en niet andersom. Je moet je schrap zetten en zorgen dat ze de Amyrlin Zetel zien!’

Egwenes lach had iets bitters. Had ze gisteravond niet hardnekkig gedacht niet gekoeioneerd te willen worden? ‘Daar is tijd voor nodig, Elayne. Ik heb eindelijk begrepen waarom ze mij hebben gekozen, zie je. Een deel is vanwege Rhand, denk ik. Misschien nemen ze aan dat hij inschikkelijker is wanneer hij mij de stola ziet dragen. Een ander deel is vanwege hun herinnering aan die novice. Een vrouw... nee, een meisje... dat zo gewend is te doen wat gezegd wordt dat ze geen problemen zal geven wanneer dat meisje moet doen wat zij willen.’ Ze voelde aan de gestreepte stola om haar nek. ‘Nou ja, welke redenen ze ook hadden, ze hebben me tot Amyrlin gekozen. Aangezien ze dat hebben gedaan, zal ik de Amyrlin zijn, maar ik moet oppassen, in het begin in ieder geval. Misschien liet Siuan met een frons de Zaal opspringen,’ – ze vroeg zich af of dat wel waar was – ‘maar als ik dat probeer, kan ik de eerste Amyrlin worden die de dag na haar verheffing weer afgezet wordt.’

Elayne leek met stomheid geslagen, maar Nynaeve knikte langzaam. Dat kwam waarschijnlijk doordat zij, als jonge Wijsheid, door de vrouwenkring in Emondsveld meer inzicht had gekregen hoe de Amyrlin Zetel en de Zaal van de Toren feitelijk samenwerkten. Meer inzicht dan Elaynes opleiding in Caemlin tot koningin. ‘Elayne, als het nieuws zich verspreid heeft en de vorsten mij kennen, kan ik het tot de Zaal door laten dringen dat ze een Amyrlin hebben gekozen en geen speelpop. Maar tot dan kunnen ze me deze stola even snel afnemen als ze me die hebben gegeven. Ik bedoel, als ik niet echt een Amyrlin ben, dan is het ook niet lastig mij opzij te schuiven. Er zal misschien wat worden gemompeld, maar ik twijfel er niet aan dat ze dat snel genoeg onder het kleed kunnen praten. Als iemand buiten Salidar ooit over een zekere Egwene Alveren en haar verheffing tot Amyrlin hoort, is dat slechts een van die eigenaardige geruchten die rond Aes Sedai opbloeien.’

‘Wat ga je dan doen?’ vroeg Elayne kalm. ‘Jij slikt het toch niet als een lammetje?’ Egwene glimlachte breed. Het was geen vraag maar een ferme bevestiging van een feit.

‘Nee, dat doe ik niet.’ Ze had naar een aantal van Moiraines lessen aan Rhand over het Spel der Huizen geluisterd. Ze had het Spel idioot gevonden en heel achterbaks. Nu hoopte ze dat ze zich het gehoorde kon herinneren. De Aiel zeiden altijd: ‘Gebruik de wapens die je hebt.’

‘Misschien helpt het dat ze mij aan die verschillende touwtjes proberen vast te leggen. Ik kan net doen of ik door de een of de ander meegetrokken wordt, afhankelijk van mijn eigen plannen. Zo nu en dan kan ik gewoon zelf doen wat ik wil, zoals jullie tot zusters verheffen, maar nog niet zo vaak.’ Ze rechtte haar schouders en keek hen recht in de ogen. ‘Ik zou graag willen zeggen dat ik jullie heb verheven, omdat jullie het verdienen, maar eigenlijk heb ik het gedaan, omdat jullie mijn vriendinnen zijn en omdat jullie mij als volledige zusters hopelijk beter kunnen bijstaan. Ik ken in ieder geval niemand anders die ik kan vertrouwen. Alleen jullie twee. Ik stuur jullie zo spoedig mogelijk naar Ebo Dar, maar ervoor en erna zijn jullie de mensen met wie ik van alles kan bespreken. Ik weet dat jullie me de waarheid zullen vertellen. Dat reisje naar Ebo Dar duurt misschien niet zo lang als je wellicht denkt. Jullie twee hebben van alles ontdekt, heb ik tenminste gehoord, maar ik kan zelf ook enkele dingen oplossen, en zelf misschien ook een ontdekking doen.’

‘Dat zou prachtig zijn,’ merkte Elayne op, maar het klonk wat afwezig.

37

Wanneer de strijd ontbrandt

De stilte was heel eigenaardig en Egwene begreep er niets van. Elayne keek Nynaeve aan, waarna beiden naar de smalle zilveren armband van Nynaeve keken. Nynaeve richtte vervolgens haar grote ogen op Egwene en keek daarna snel naar de vloer.

‘Ik moet iets bekennen,’ zei ze bijna fluisterend. Haar stem werd niet harder, maar de woorden stroomden in een snelle vloed, ik heb Moghedien gevangengenomen.’ Zonder haar ogen op te slaan, stak ze haar pols met de armband op. ‘Dit is een a’dam. We houden haar gevangen en niemand weet het. Behalve Siuan, Leane en Birgitte. En nu jij.’

‘We moesten wel,’ zei Elayne die zich gespannen naar haar toe boog. ‘Ze zouden haar hebben terechtgesteld, Egwene. Ik weet dat ze het verdient, maar ze zit stampvol kennis, dingen waar wij slechts van dromen. Daardoor hebben we al die ontdekkingen gedaan, behalve de Heling van Siuan, Leane en Logain en mijn ter’angreaal. Dat is van onszelf. Ze zouden haar hebben gedood en niet aan haar kennis hebben gedacht.’

De vragen wervelden duizelingwekkend door Egwene. Hadden ze een Verzaker gevangen? Hoe? Had Elayne een a’dam gemaakt? Egwene huiverde en was nauwelijks in staat naar het ding te kijken. Het leek helemaal niet op de a’dam die zij van Falme maar al te goed kende. Maar hoe hadden ze met zo’n ding een Verzaker tussen zoveel Aes Sedai verborgen kunnen houden? Een Verzaker gevangen. Niet berechtigd en terechtgesteld. Nu Rhand zo achterdochtig was geworden, zou hij Elayne nooit meer vertrouwen als hij dit ontdekte. ‘Breng haar hierheen,’ wist ze met holle stem uit te brengen. Nynaeve schoot haar stoel uit en holde weg. De geluiden van feestvieren, lachen, muziek en zang zwollen kort aan voor de deur achter haar dichtklapte. Egwene wreef over haar slapen. Een Verzaker. ‘Dat is me nogal een geheim.’

Elaynes wangen werden rood. Bij het Licht, waarom...? Natuurlijk. ‘Elayne, ik heb niet de bedoeling om iemand... Ik ga niet naar iemand vragen als jij verwacht dat ik dat niet doe.’

De goudblonde vrouw sprong echt omhoog, ik... ik kan wellicht wat vertellen. Later. Morgen. Misschien. Egwene, je moet me beloven dat je niets zult zeggen – tegen niemand! – tenzij het van mij mag. Ongeacht wat je... wat je ziet.’

‘Als je dat wilt.’ Egwene begreep niet waarom de ander zo opgewonden was. Niet echt goed. Elayne had een geheim dat Egwene kende, al had ze het bij toeval ontdekt en deden ze sindsdien allebei of alleen Elayne ervan wist. Ze had Birgitte ontmoet, de heldin uit de legendes in Tel’aran’rhiod. Misschien vonden die ontmoetingen nog steeds plaats. Wacht eens, wat had Nynaeve gezegd? Birgitte wist van Moghedien. Bedoelde ze de in Tel’aran’rhiod wachtende vrouw die op de oproep van de Hoorn van Valere wachtte? Nynaeve kende het geheim dat Elayne weigerde aan Egwene te vertellen, zelfs terwijl ze hen op heterdaad had betrapt? Nee. Dit werd geen rondje vol beschuldigingen en ontkenningen.

‘Elayne, ik ben de Amyrlin – echt de Amyrlin – en ik heb plannen. De Wijzen die kunnen geleiden, passen een groot aantal van hun weefsels anders toe dan de Aes Sedai.’ Elayne wist al van de Wijzen, maar nu ze eraan dacht, wist Egwene niet eens of de Aes Sedai van het geleiden wisten. De andere Aes Sedai nu. ‘Soms is wat zij doen ingewikkelder of grover, maar andere keren is het veel eenvoudiger dan wat wij in de Toren hebben geleerd en werkt het even goed.’

‘Wil je dat de Aes Sedai samen met de Aiel gaan studeren?’ Elaynes mond krulde vermaakt op. ‘Egwene, daar zullen ze nooit in toestemmen, al leef je nog duizend jaar. Maar ik neem wel aan dat ze de Aielmeisjes willen beproeven of ze novices kunnen worden.’ Egwene verschoof op haar kussens en aarzelde. Aes Sedai die samen met de Wijzen leerden? Als leerlingen? Het zou nooit gebeuren, maar zeker Romanda en Lelaine zouden met wat ji’e’toh hun voordeel kunnen doen. Sheriam ook en Mijrelle en... Ze vond een gemakkelijker manier om te zitten en hield op met dagdromen, ik betwijfel of de Wijzen het goed zullen vinden dat Aielvrouwen novices worden.’ Een jaar geleden was het misschien mogelijk geweest, maar nu zeker niet meer. Nu was het al heel wat als Egwene erop mocht rekenen dat ze Aes Sedai beschaafd behandelden, ik dacht aan een soort samenwerking. Elayne, er zijn nog geen duizend Aes Sedai. Als je geleidsters in de Woestenij meerekent, denk ik dat er meer Wijzen zijn die kunnen geleiden dan Aes Sedai. Misschien veel meer. In ieder geval ontsnapt daar niemand, niemand met een sprankje aanleg.’ Hoeveel vrouwen waren er aan deze kant van de Drakenmuur gestorven, omdat ze opeens konden geleiden, misschien zonder te beseffen wat ze eigenlijk aan het doen waren en omdat ze niemand hadden van wie ze les konden krijgen? ik wil meer vrouwen naar binnen brengen, Elayne. Denk eens aan de vrouwen die het kunnen leren, maar door geen enkele Aes Sedai meegenomen zijn, omdat ze veel te oud werden gevonden? Ik zeg je, als ze willen leren, Iaat het ze proberen, ook al zijn ze dik in de veertig of vijftig en hebben hun kleinkinderen al kleinkinderen.’ Elayne sloeg lachend de armen om haar heen. ‘O, Egwene, de Aanvaarden zullen het gewoon geweldig vinden die noviceklassen les te geven.’

‘Ze zullen de juiste manier moeten leren,’ zei Egwene vastberaden. Ze zag de moeilijkheid niet. De Aes Sedai hadden altijd gezegd dat je te oud kon zijn om novice te worden, maar als je wilde leren... Ze dachten er reeds half en half anders over; in de menigte had Egwene vrouwen met wit haar gezien die ouder waren dan Nynaeve. ‘De Toren is altijd heel strikt geweest in het uitsluiten van vrouwen, Elayne. Als je niet sterk genoeg bent, ga je eruit. Weiger een proef af te leggen en je wordt weggestuurd. Zak voor een proef en weg ben je. Als ze dat willen, zou het mogelijk moeten zijn om te blijven.’

‘Maar die proeven tonen aan of je sterk genoeg bent,’ sprak Elayne tegen. ‘Niet alleen in de Ene Kracht, maar of je dat zelf bent. Je wilt toch zeker niet dat een Aes Sedai bij de eerste de beste inspanning in elkaar stort? Of dat er Aes Sedai komen die amper kunnen geleiden?’ Egwene snoof. Sorilea zou de Toren zijn uitgestuurd zonder zelfs maar de proef voor Aanvaarde af te leggen. ‘Misschien kunnen ze geen Aes Sedai zijn, maar dat betekent nog niet dat ze nutteloos zijn. Ze zijn tenslotte al vertrouwd met het gebruik van de Ene Kracht en doen dat in ieder geval niet al te openlijk, anders zou de wereld het niet nemen. Mijn droom is dat iedere vrouw die kan geleiden op de een of andere manier met de Toren wordt verbonden. Tot en met de laatste aan toe.’

‘De windzoeksters?’ Elayne kromp ineen toen Egwene knikte. ‘Je hebt ze niet verraden, Elayne. Ik kan niet geloven dat ze het zo lang geheim hebben kunnen houden.’

Elayne zuchtte diep. ‘Nou ja, wat gedaan is gedaan. Je kunt geen honing terugstoppen in de raat. Maar als jouw Aielvrouwen bijzondere bescherming krijgen dan hoort het Zeevolk die ook te krijgen. Laat de windzoeksters hun meisjes lesgeven. Er mogen geen geleidsters van het Zeevolk door de Aes Sedai weggevoerd worden, wat ze verder ook willen.’

‘Afgesproken.’ Egwene spuwde op haar handpalm, stak die uit en even later spuwde Elayne op de hare. Grijnzend sloegen ze de handen ter bezegeling in elkaar.

Langzaam vervaagde de grijns. ‘Gaat dit over Rhand en zijn pardon, Egwene?’

‘Gedeeltelijk. Elayne, hoe kon de man zo...?’ Ze kon de zin niet afmaken; er bestond trouwens toch geen antwoord op. De ander knikte wat bedroefd. Begrijpend, instemmend, of wellicht allebei. De deur ging open en een forse vrouw in donkere wollen kleding verscheen met een zilveren dienblad in haar handen, waarop drie zilveren bekers stonden en een zilveren wijnkan met een hoge hals. Ze had een afgeleefd boers gezicht, maar haar donkere ogen glinsterden, terwijl ze beurtelings Elayne en Egwene opnam. Egwene verbaasde zich even dat de vrouw ondanks haar grauwe kleding een strakke zilveren ketting droeg, maar meteen erna verscheen Nynaeve die de deur dichtdeed. Ze moest er als de wind vandoor zijn gegaan, omdat ze nog tijd had gevonden een gewaad aan te schieten van donkerblauwe zijde waarop langs de hals en de zoom gouden krullen waren geborduurd. Het gewaad was niet zo laag uitgesneden als wat Berelain droeg, maar behoorlijk wat lager dan Egwene ooit van Nynaeve verwacht had. ‘Dit is Marigan,’ zei Nynaeve en ze schoof haar vlecht handig over de schouder. Haar gouden Grote Serpent-ring glansde aan haar rechterhand.

Egwene wilde vragen waarom ze die naam zo nadrukkelijk uitsprak, maar besefte opeens dat de ketting van ‘Marigan’ precies bij Nynaeves armband paste. Onwillekeurig bleef ze ernaar staren. De vrouw was zeker niet wat ze zich bij een Verzaker had voorgesteld. Dat zei ze ook en Nynaeve lachte. ‘Kijk maar, Egwene.’

Ze deed meer dan toekijken, ze omhelsde saidar en sprong bijna uit haar stoel. Zodra Nynaeve had gesproken had de gloed Marigan omhuld. Slechts kort, maar voor hij doofde, veranderde de vrouw in het eenvoudige wollen kleed volkomen. Eigenlijk waren het vrij kleine wijzigingen, maar alles tezamen maakte haar tot een andere vrouw, eerder mooi dan knap, maar zeker niet afgeleefd, een vrouw die trots en zelfs koninklijk was. De ogen bleven wel hetzelfde, glinsterend, maar hoe ze ook heen en weer schoten, Egwene kon best geloven dat het Moghedien was.

‘Hoe?’ vroeg ze slechts. Ze luisterde zorgvuldig terwijl Nynaeve en Elayne alles uitlegden over het weven van vermommingen en het omkeren van weefsels, maar bleef Moghedien aankijken. Die vrouw was trots en vol van zichzelf, verguld dat ze zichzelf weer was. ‘Maak het ongedaan,’ zei Egwene toen alles was uitgelegd. Opnieuw was de gloed van saidar enkele tellen zichtbaar en waren na het verdwijnen geen weefsels meer te zien. Moghedien werd weer de eenvoudige, afgeleefde boerenvrouw die een hard leven had geleid en er voor haar leeftijd ouder uitzag. Haar zwarte ogen glinsterden nog, vervuld met haat voor Egwene, maar mogelijk ook met afkeer van zichzelf.

Egwene besefte dat ze saidar nog steeds vasthield en voelde zich wat dwaas. Nynaeve noch Elayne hadden de Bron omhelsd. Maar ja, Nynaeve droeg de armband. Egwene stond op en bleef Moghedien aankijken. Ze stak haar hand uit en Nynaeve leek bijzonder gretig om het ding van haar pols af te schuiven, wat Egwene best kon begrijpen. Nynaeve overhandigde de armband en zei: ‘Zet het blad op tafel, Marigan. En gedraag je. Egwene heeft een tijd bij de Aiel gewoond.’ Egwene draaide de zilveren band om en om in haar handen en probeerde niet te rillen. Knap werk, zo knap verdeeld dat de armband bijna uit één stuk leek te zijn gemaakt. Ze had eens het andere eind van de a’dam gedragen. Een Seanchaans ding met een zilverige lijn tussen de ketting en de armband, maar toch hetzelfde. Haar maag speelde op, wat in de Zaal en buiten op straat voor al die mensen niet was gebeurd. Ze voelde kramp alsof haar maag het alsnog wilde klaarspelen. Vastbesloten klikte ze het zilver rond haar pols. Ze had enig idee wat ze kon verwachten, maar sprong desondanks bijna op van haar stoel. De gevoelens van de andere vrouw waren duidelijk herkenbaar, haar lichamelijke toestand, alles en alles in een afgeschermd gedeelte van Egwenes hoofd. Hoofdzakelijk bonzende vrees, maar Moghediens afschuw voor zichzelf, die ze meende gezien te hebben, werd veel sterker. Moghedien hield niet van haar huidige uiterlijk. Misschien vooral nu ze weer even zichzelf was geweest.

Egwene dacht aan de vrouw dié voor haar stond; een Verzaker; al eeuwenlang werd de naam gebruikt om kinderen angst aan te jagen. Een vrouw die zoveel misdaden had begaan dat ze wel honderdmaal gevonnist kon worden. Ze dacht aan de kennis in dat hoofd. Ze dwong zich te glimlachen. Het was geen prettige glimlach. Dat wilde ze ook niet, maar ze had niet gedacht er zo een te kunnen maken als ze het probeerde. ‘Ze hebben gelijk. Ik heb bij de Aiel gewoond. Dus als je erop rekent dat ik even aardig ben als Nynaeve of Elayne... Zet dat maar uit je hoofd. Een verkeerde beweging, en je smeekt om je dood. Maar ik ga je niet doden. Ik zal slechts een manier zoeken om dat gezicht blijvend te maken. Aan de andere kant, als je me meer ergert dan door een fout...’ Ze maakte haar wrede glimlach zo breed dat zelfs haar tanden te zien waren.

De vrees groeide buitensporig, zodat al het andere werd overstemd en tegen het scherm in haar hoofd spoelde. Voor de tafel staand hield Moghedien met witte knokkels haar rok vast en beefde zichtbaar. Nynaeve en Elayne keken Egwene aan alsof ze haar nooit eerder hadden gezien. Licht, verwachtten ze dat ze aardig zou zijn voor een Verzaker? Sorilea zou óf de vrouw buiten in de Woestenij vastbinden om haar gehoorzaamheid af te dwingen óf haar meteen de keel opensnijden.

Egwene stapte dichter naar Moghedien toe. De vrouw was langer, maar ze week krimpend terug tegen de tafel, waardoor de wijnbekers op het blad omvielen en de kan wankelde. Egwene maakte haar stem kil en had er niet veel moeite mee. ‘De dag dat ik een leugen van je ontdek, is de dag waarop ik jou terechtstel. Goed. Ik heb gedacht aan reizen van de ene plek naar de andere door laten we zeggen een gat te boren van hier naar elders. Een gat door het Patroon, zodat er geen afstand bestaat tussen het ene eind en het andere. Werkt dat inderdaad?’

‘Helemaal niet. Voor jou niet, voor geen enkele vrouw,’ zei Moghedien, ademloos en snel. De vrees die haar overheerste, was op haar gezicht af te lezen. ‘Zo reizen mannen.’

Het was duidelijk dat ze het over een verloren Talent had. ‘Als jij dat probeert, word je opgezogen... Ik weet niet waarin. De ruimte tussen de draden van het Patroon misschien. Ik denk niet dat je dat lang overleeft. Ik weet wel dat je nooit meer terug zou komen.’

‘Reizen!’ mompelde Nynaeve geërgerd. ‘We hebben nooit aan Reizen gedacht.’

‘Inderdaad.’ Elayne was net zo vergramd, ik vraag me af waar we nog meer niet aan hebben gedacht.’

Egwene negeerde hen. ‘Hoe dan?’ vroeg ze zachtjes. Een zachte stem was altijd beter dan schreeuwen.

Moghedien kromp ineen alsof ze wel had geschreeuwd. ‘Je maakt de twee plekken in het Patroon hetzelfde. Ik kan je laten zien hoe dat gaat. Het kost wat moeite door de... door de ketting, maar ik kan...’

‘Zo?’ vroeg Egwene terwijl ze saidar omhelsde en stromen Geest weefde. Ditmaal raakte ze de Dromenwereld niet aan, maar als het werkte, verwachtte ze iets soortgelijks. Ze kreeg echter iets heel anders. Het dunne geweven gordijn kreeg geen glinsterend gevolg, en het duurde maar een tel voor het samenklapte tot een rechte lijn die opeens een spleet van zilverblauw licht werd. De lichtspleet zelf verwijdde zich snel – of draaide zich denkelijk misschien om – tot... iets. Midden in de kamer was een... doorgang, zeker niet het mistige uitzicht op Tel’aran’rhiod, zoals ze de vorige avond buiten haar tent had gezien. Het was een opening naar een door de zon geteisterd land, waarbij zelfs het droge Salidar een bloeiende tuin leek. Stenen rotspieken en scherpe klippen rezen dreigend op boven een stoffige vlakte van gele klei, doorkliefd met barsten en bezaaid met enkele lage struiken die er zelfs op deze afstand stekelig uitzagen.

Egwenes mond viel bijna open. Dat was de Woestenij, halverwege de Koudrotsveste en de vallei van Rhuidean, een plek waar het zeer onwaarschijnlijk was dat iemand dit zou zien of gewond zou raken. Rhands voorzorg met zijn bijzondere kamer in het Zonnepaleis had haar aangeraden ook zoiets te doen – maar ze had slechts gehoopt het te bereiken en ze was er zeker van geweest dat ze het alleen door een schemerig gordijn zou zien.

‘Licht!’ zuchtte Elayne. ‘Weet je wat je hebt gedaan, Egwene? Weet je dat? Ik denk dat ik het kan. Als je dat weven herhaalt, weet ik het voor een volgende keer.’

‘Wat herhaalt?’ Nynaeve jankte bijna. ‘Hoe deed ze dat? O, vervloekt dit vervloekte blok! Elayne, geef alsjeblieft een schop tegen mijn schenen.’

Uit Moghediens gezicht viel opeens weinig op te maken. Naast vrees gaf de armband bijna even nadrukkelijk haar onzekerheid door; het herkennen van gevoelens leek zeker niet op het lezen van woorden in een boek, maar die twee gevoelens waren duidelijk. ‘Wie...?’ Moghedien likte haar lippen af. ‘Wie heeft jou dat bijgebracht?’ Egwene glimlachte zoals ze de Aes Sedai had zien glimlachen. Ze hoopte tenminste dat ze raadselachtig overkwam. ‘Wees er nooit zeker van dat ik een antwoord niet al weet,’ zei ze koel. ‘Denk eraan: eenmaal tegen me liegen...’ Opeens drong tot haar door hoe dit Nynaeve en Elayne in de oren moest klinken. Zij hadden de vrouw gevangengenomen, haar in de onmogelijkste omstandigheden gevangengehouden en allerlei inlichtingen uit haar losgewurmd. Ze wendde zich naar de andere twee en lachte hen wat berouwvol toe. ‘Het spijt me. Ik wilde het niet zomaar overnemen.’

‘Waarom zou het je spijten?’ Elayne toonde een brede glimlach. ‘Je wordt geacht het over te nemen, Egwene.’

Nynaeve gaf een ruk aan haar vlecht en keek er toen woest naar. ‘Niks lijkt te werken. Waarom kan ik niet kwaad worden? O, wat mij betreft mag je haar eeuwig hebben. We kunnen haar toch niet meenemen naar Ebo Dar. Waarom kan ik niet kwaad worden? O, bloed en bloedvuur!’ Haar ogen werden groot bij het besef wat ze had gezegd en ze sloeg haar hand voor de mond.

Egwene keek naar Moghedien. De vrouw was druk bezig de wijnbekers weer rechtop te zetten en wijn in te schenken die naar zoete kruiden rook, maar terwijl Nynaeve aan het praten was, was er iets door de armband gekomen. Schrik? Misschien gaf ze meer de voorkeur aan een bazin die ze kende, dan aan iemand die haar met haar eerste woorden met de dood bedreigde.

Er werd hard op de deur geklopt en Egwene liet snel saidar los. De opening naar de Woestenij verdween. ‘Kom binnen.’ Siuan zette een stap het werkvertrek in, bleef staan en nam Moghedien op, de armband om Egwenes pols en Nynaeve en Elayne. Ze sloot de deur en maakte een knix die weinig beter was dan die van Romanda of Lelaine. ‘Moeder, ik ben hier om u gedrag en optreden bij te brengen, maar als u liever hebt dat ik later...’ Haar wenkbrauwen rezen kalm vragend hoog op.

‘Ga!’ beval Egwene Moghedien. Als Nynaeve en Elayne haar zomaar vrij lieten rondlopen, kon deze a’dam haar even goed opsluiten als zo’n ding met een vaste lijn. Ze bevoelde de armband en haatte hem, maar was van plan hem dag en nacht te dragen. Ze voegde eraan toe: ‘Houd je wel beschikbaar. Ik behandel een ontsnapping hetzelfde als een leugen.’ Vrees stroomde door de armband terwijl Moghedien zich naar buiten haastte. Dit kon een probleem worden. Hoe waren Nynaeve en Elayne met die kolkingen van angst omgegaan? Nou ja, dat probleem was voor later.

Ze keek Siuan aan en sloeg haar armen over elkaar. ‘Dat helpt je niet, Siuan. Ik weet alles, Dochter.’

Siuan hield haar hoofd scheef. ‘Soms geeft kennis geen enkel voordeel.

Soms betekent het slechts dat je elkaars gevaar deelt.’

‘Siuan!’ zei Elayne, half geschrokken en half waarschuwend, en tot Egwenes verrassing zag ze bij Siuan iets dat ze nooit van haar had verwacht. Ze bloosde!

‘Je kunt niet van me verwachten dat ik na een nachtje slaap iemand anders word,’ mompelde de vrouw brommerig.

Egwene vermoedde dat Nynaeve en Elayne haar konden helpen, maar als ze echt de Amyrlin wilde zijn, diende ze het alleen te doen. ‘Elayne, ik weet dat je je wilt omkleden. Waarom doe je dat nu niet? En ga na wat je over verloren talenten te weten kunt komen. Nynaeve, als jij eens hetzelfde deed?’

Ze keken elkaar aan, wierpen toen een blik op Siuan en gingen staan voor een volmaakte knix, waarbij ze eerbiedig mompelden: ‘Zoals u beveelt, Moeder.’ Aan Siuan viel niets te merken. Ze stond bij hun vertrek Egwene met een wrang gezicht aan te kijken. Egwene omhelsde opnieuw kort saidar, zette de stoel weer achter de tafel, schikte haar stola goed en ging weer zitten. Heel lang bleef ze Siuan zwijgend opnemen, ik heb je nodig,’ zei ze uiteindelijk. ‘Jij weet wat het is om Amyrlin te zijn, wat de Amyrlin kan en niet kan. Jij kent de Gezetenen, hoe ze denken, wat ze willen. Ik heb jou nodig en ik ben van plan jou te gebruiken. Sheriam, Romanda en Lelaine denken mogelijk dat ik onder deze stola nog steeds het novice-wit draag – misschien denken ze dat allemaal – maar jij gaat me helpen mijn stola duidelijk te maken. Ik vraag het je niet, Siuan. Ik... eis... je hulp!’ Waarna ze alleen kon afwachten.

Siuan nam haar op, schudde vervolgens even het hoofd en lachte zachtjes. ‘Ze hebben wel een heel grote fout gemaakt, hè? Ik als eerste natuurlijk. De malse kleine knorvis voor de dis blijkt een levensgrote levende zilvertand te zijn.’ Ze spreidde haar rok wijd uit, maakte een diepe knix en boog daarbij het hoofd. ‘Moeder, sta me alstublieft toe te dienen en raad te geven.’

‘Zolang je maar beseft, Siuan, dat het slechts raad is. Er zijn al veel te veel mensen die denken hun touwtjes aan mijn armen en benen vast te binden. Ik neem het niet als jij hetzelfde doet.’ ik zou nog liever touwtjes aan mezelf binden,’ merkte Siuan droogjes op. ‘Weet je, ik heb je nooit zo gemogen. Misschien omdat ik re veel van mezelf in jou herkende.’

‘In dat geval mag je me Egwene noemen,’ zei Egwene even droog. ‘Wanneer we alleen zijn. Ga nu zitten en vertel me waarom de Zaal hier nog steeds niks zit te doen en hoe ik ze kan opporren.’ Siuan trok een stoel bij voor ze zich herinnerde dat ze het weer met saidar kon. ‘Ze zitten stil omdat na een eerste zet de breuk met de Witte Toren echt zichtbaar is. Wat betreft dat opporren zou ik je aanraden...’ Haar raadgevingen namen veel tijd in beslag. Een gedeelte ervan volgde het pad dat Egwene al gedeeltelijk had uitgedacht en klonk haar uitstekend in de oren.

In haar kamer in de Kleine Toren schonk Romanda muntthee voor drie andere Gezetenen, van wie er slechts één een Gele was. De kamer lag achterin, maar het lawaai van het feest drong toch door. Romanda negeerde het bewust. Deze drie waren bereid geweest haar te steunen om Amyrlin Zetel te worden en met hun stem aan dat meisje hadden ze de verheffing van Lelaine voorkomen. Lelaine zou in vuur en vlam staan als ze dit ooit zou vernemen. Nu Sheriam haar kind-Amyrlin had verheven, waren deze drie nog steeds bereid naar haar te luisteren. Vooral nadat die Aanvaarden waren verheven door zomaar een uitspraak van de Amyrlin. Daar moest Sheriam achter zitten; zij en dat naaikransje, die de vier Aanvaarden vertrouwden. Het was hun idee geweest Theodrin en Faolain boven de andere Aanvaarden te plaatsen en ze hadden hetzelfde een keer voor Nynaeve en Elayne voorgesteld. Fronsend vroeg ze zich af waar Delana bleef, maar begon desondanks, na de kamer met saidar te hebben afgeschermd zodat ze niet afgeluisterd konden worden. Delana kon bijgepraat worden wanneer ze opdaagde. Het belangrijkste was Sheriam met een lesje duidelijk te maken dat ze, hoewel ze het baantje van Hoedster had ingepikt, niet zoveel macht had verworven als ze dacht.

In een huis verderop in Salidar schonk Lelaine gekoelde wijn voor vier Gezetenen, van wie er slechts één van haar Blauwe Ajah was. Saidar had het vertrek tegen luisteraars afgeschermd. De geluiden van het feest deden haar glimlachen. Deze vier vrouwen hadden haar voorgesteld naar de Amyrlin Zetel te streven. Ze was er niet afkerig van geweest, maar het gevolg van een mislukking zou de verheffing van Romanda tot gevolg hebben, wat Lelaine evenveel pijn zou doen als een verbanning. Wat zou Romanda met haar tanden knarsen als ze ooit zou vernemen dat zij alleen voor dat kind hadden gestemd om te voorkomen dat de stola rond Romanda’s schouders zou glijden. Nu zaten ze echter bij elkaar om te bespreken hoe Sheriams invloed ingeperkt kon worden, nu die de stola van de Hoedster der Kronieken had gegrepen. Zo’n besluit van dat meisje om die Aanvaarden te verheffen was toch een klucht! Sheriams hoofd moest opgeblazen zijn van waanzin! Al pratend begon Lelaine zich af te vragen waar Delana was. Ze had er al moeten zijn.

Delana keek in haar kamer strak naar Halima die op de rand van Delana’s bed zat. De naam Asan’gar mocht nooit gebruikt worden. Soms was Delana bang dat Halima het zelfs zou weten als ze enkel aan de naam dacht. De ban tegen afluisteren was klein en omsloot alleen haarzelf en de andere vrouw. ‘Dat is waanzin,’ wist ze uiteindelijk te zeggen. ‘Begrijp je het niet? Als ik doorga met iedere groepering te steunen, zullen ze me vroeg of laat betrappen!’

‘Iedereen loopt enig gevaar.’ De vastbesloten vrouwenstem vormde een nare tegenstelling met de glimlach rond de volle lippen. ‘En je blijft erop hameren dat Logain weer gestild moet worden. Dat of gedood.’ Een lichte grijns maakte de vrouw op de een of andere manier nog knapper. ‘Als ze hem eens een keer buiten zouden laten, kon ik er zelf voor zorgen.’

Delana kon zich niet voorstellen hoe, maar ze wilde zo lang mogelijk niet aan de vrouw twijfelen. ‘Wat ik niet begrijp, is waarom je zo bang bent van een man die door zes zusters van zonsopgang tot zonsondergang wordt afgeschermd.’

Halima’s groene ogen spogen vuur terwijl ze opsprong, ik ben niet bang en waag het nooit meer zoiets te zeggen! Ik wil dat Logain gestild wordt of gedood en dat is het enige dat je hoeft te weten. Begrijpen we elkaar?’

Niet voor het eerst overwoog Delana de andere vrouw te doden, maar als altijd had ze de ontmoedigende zekerheid dat zijzelf dan zou sterven. Op de een of andere manier wist Halima wanneer ze saidar omhelsde, al kon Halima zelf niet eens geleiden. Het ergste van alles was de mogelijkheid niet gedood te worden omdat Halima haar nodig had. Delana kon daarvoor niets bedenken, maar juist dat vage in het dreigement liet haar rillen. Ze zou de vrouw hier en nu kunnen doden. ‘Ja, Halima,’ zei ze onderdanig en ze haatte zichzelf.

‘Heel lief van je,’ mompelde Siuan en ze hield haar kopje op, zodat Lelaine een scheutje brandewijn aan de thee kon toevoegen. De zon zakte reeds naar de kim en gaf het licht iets rossigs, maar de straten buiten waren een en al feestrumoer. ‘Je hebt geen idee hoe vermoeiend het is om dat meisje iets van beschaving bij te brengen. Ze schijnt te denken dat ze zich moet gedragen als een Wijsheid in haar dorp, en dat daarmee alles wel in orde is. In haar gedachten zal de Zaal vermoedelijk zoiets als de vrouwenkring zijn.’

Lelaine liet wat meelevende geluidjes horen bij haar eigen kopje thee. ‘Zei je niet dat ze klaagde over Romanda?’

Siuan trok de schouders op. iets over dat Romanda benadrukte hier te blijven en niet naar Tar Valon op te trekken, voor zover ik het goed heb begrepen. Licht, die meid heeft buien als een visvogel op zoek naar een mannetje. Ik had haar bijna aan haar schouders door elkaar gerammeld, al draagt ze nu wel de stola natuurlijk. Nou ja, als ik klaar ben met mijn lessen, heb ik niets meer met haar te maken. Weet je nog...’

Inwendig glimlachend zag Siuan hoe Lelaine alles als een droge spons opzoog. Alleen de eerste zin was belangrijk geweest. Dat stukje over die buien had ze er zelf aan toegevoegd, maar mogelijk kon dat ervoor zorgen dat enkele Gezetenen wat behoedzamer met Egwene zouden omspringen. Bovendien vermoedde ze dat het waar kon zijn. Ze zou zelf nooit meer Amyrlin Zetel zijn en ze was er vrij zeker van dat elke poging om Egwene naar haar hand te zetten net zo vergeefs zou zijn als pogingen van anderen. Zeker ook pijnlijk, maar een Amyrlin leren hoe ze zich moest gedragen... Ze keek er meer naar uit dan al het andere van de laatste tijd. Egwene Alveren zou een Amyrlin Zetel zijn waar tronen voor beefden.

‘Maar hoe zit het met mijn blok?’ vroeg Nynaeve en Romanda keek haar gefronst aan. Ze waren in de kamer van de Gezetenen in de Kleine Toren en volgens het plan van de Gele Ajah zou Romanda op dit tijdstip over haar beschikken. De muziek en het gelach buiten leken de Gele zuster te ergeren.

‘Eerder op de dag was je niet zo ijverig. Ik hoorde dat je tegen Dagdara hebt gezegd dat je ook Aes Sedai was en dat ze ter afkoeling haar hoofd in een vijver mocht stoppen.’

Nynaeve voelde haar gezicht rood worden. Ze had het zichzelf door haar drift voor de zoveelste keer weer eens moeilijk gemaakt. ‘Misschien dringt eindelijk tot me door dat het zusterschap niet inhoudt gemakkelijker te kunnen geleiden.’

Romanda snoof. ‘Aes Sedai. Daarvoor heb je nog een lange weg af te leggen, hoe het ook... Goed. Iets dat we niet eerder hebben geprobeerd.

Spring op en neer op één voet. En praat.’ Ze ging in een fraaie leunstoel naast het bed zitten, nog steeds fronsend. ‘Laten we zeggen, roddels. Praat over lichte zaken. Waarover wilde Lelaine volgens de Amyrlin bijvoorbeeld komen praten?’

Even staarde Nynaeve haar verontwaardigd aan. Op één voet springen? Belachelijk! Maar ze was hier niet alleen voor haar blok. Ze tilde haar rok op en begon te springen. ‘Egwene... de Amyrlin... zei er niet... veel over. Iets over afwachten in Salidar...’ Dit kon maar beter helpen, anders zou Egwene enkele woorden van haar te horen krijgen, Amyrlin of niet.

‘Ik denk dat deze beter werkt, Sheriam,’ zei Elayne terwijl ze haar een gekronkelde ring met blauwe en rode vlekken gaf, die vanochtend nog van steen was geweest. Eigenlijk was deze ring volkomen hetzelfde. Ze stonden een stukje van de menigte af, in de opening van een smalle steeg die verlicht werd door een rode zon. Achter hen klonken vedels en riedelden fluiten.

‘Dank je, Elayne.’ Sheriam stak de ter’angreaal in haar riembuideltje zonder ernaar te kijken. Elayne had haar aangesproken tijdens een danspauze. Sheriams gezicht was rood opgezet, ondanks alle koele Aes Sedai-strengheid, maar haar lichtgroene ogen, waarvoor Elaynes knieën als novice hadden gebeefd, waren op haar gezicht gericht. ‘Waarom krijg ik het gevoel dat dit niet de enige reden voor je gesprek is?’

Elaynes gezicht betrok en draaide de Grote Serpent-ring rond aan haar vinger. Aan de rechterhand. Ze moest zich eraan herinneren nu ook Aes Sedai te zijn. ‘Het is Egwene. De Amyrlin, hoor ik denkelijk te zeggen. Ze is bezorgd, Sheriam, en ik hoopte dat je haar kon helpen. Jij bent de Hoedster en ik weet niemand anders om naartoe te gaan. Ik heb het nog niet helemaal goed doordacht. Je weet hoe Egwene is. Ze zou nog geen klacht uiten als haar voet werd afgehakt. Het is Romanda, denk ik, hoewel ze ook Lelaine noemde. Een van hen, of allebei, zijn bij haar geweest, denk ik, met de boodschap hier in Salidar te blijven en nog niet op te trekken, omdat het te gevaarlijk is.’

‘Dat is een goede raad,’ zei Sheriam langzaam. ‘Van dat gevaar weet ik niet, maar dat is de raad die ik haar zelf zou geven.’ Elayne stak met een hulpeloos schouderophalen haar handen op. ik weet het. Ze vertelde me dat u dat had gezegd, maar... Ze zéi het ook niet ronduit, maar ik denk dat ze een beetje bang is van die twee. Ik wéét dat ze nu de Amyrlin is en zo, maar ik denk dat ze haar het gevoel geven dat ze nog maar een novice is. Volgens mij is ze er bang voor dat door nu te doen wat ze willen – zelfs al is het een goede raad – de zusters erop rekenen dat ze de volgende keer weer goed zal luisteren. Ik denk... Sheriam, ze is bang dat ze de volgende keer geen nee kan zeggen, als ze nu ja zegt. En... en ik ben daar ook bang voor. Sheriam, zij is de Amyrlin Zetel. Ze hoort niet onder de plak van Romanda te zitten of van Lelaine, van niemand! Jij bent de enige die haar kan helpen. Ik weet niet hoe, maar jij kunt het.’ Sheriam bleef zo lang stil dat Elayne dacht dat de ander haar zou zeggen dat elk woord belachelijk was. ‘Ik zal zien wat ik kan doen,’ zei Sheriam ten slotte.

Elayne onderdrukte een opgeluchte zucht voor ze besefte dat die heel passend zou zijn geweest.

Voorovergebogen liet Egwene haar armen rusten op de zijkant van de koperen kuip. Terwijl Chesa haar rug boende, liet Egwene haar gebabbel over zich heen komen. Ze had gedroomd van een bad, maar nu ze echt in het naar bloemen geurende sop zat, voelde het vreemd aan na de zweettent van de Aiel. Ze had haar eerste stappen als Amyrlin gezet, haar zwakke leger opgesteld en de aanval ingezet. Ze herinnerde zich wat ze Rhuarc eens had horen zeggen; dat na het begin van de strijd een krijgsleider de gebeurtenissen niet meer in de hand had. Dus kon ze nu alleen nog afwachten. ‘Desondanks,’ zei ze zachtjes, ‘denk ik dat de Wijzen trots op me zouden zijn.’

38

Een plotselinge kou

De bloedhete zon klom nog steeds achter Mart omhoog en hij was blij dat zijn breedgerande hoed zijn gezicht wat schaduw bood. Dit Altaraanse bos was zo kaal als in de winter en zag er nu nog meer winters uit door de dorre naaldbomen, lederbladbomen en andere eeuwig groene bomen en de verschrikkelijk kale eiken, essen en zoetgombomen. Het moest nog middag worden en het zou dus nog heter worden en het leek nu al op een rit door een oven. Zijn jas had hij op zijn zadeltassen gelegd, maar zijn bezwete hemd van fijn linnen plakte aan hem vast. Pips’ hoeven knisperden op dode varens en gevallen bladeren die een dikke laag op de bladaarde vormden. De Bond reed over een krakende bosbodem. Er lieten zich weinig vogels zien, er was wat gefladder tussen de takken en geen enkele eekhoorn. Er waren wel vliegen en bijters, alsof het hartje zomer was en niet de maand van het Lichtfeest en de jaarwisseling. Het verschilde eigenlijk niet van wat hij eerder langs de Erinin had opgemerkt, maar deze omgeving verontrustte hem. Was de hele wereld echt aan het verbranden? Aviendha beende naast Pips mee, met de bepakking op haar rug en schijnbaar onbezorgd over stervende bomen of steekvliegen. Ze maakte ondanks haar rok aanzienlijk minder herrie dan het paard. Haar ogen zochten de omringende bomen af, alsof ze er niet op vertrouwde dat de verkenners en de flankdekking een hinderlaag zouden voorkomen. Ze had elk aanbod om mee te rijden afgeslagen. Hij had dat trouwens ook wel verwacht, denkend aan wat de Aiel van rijden vonden, maar ze veroorzaakte evenmin overlast, tenzij het wetten van haar mes bij elke stop als zodanig kon worden beschouwd. Er was natuurlijk dat voorval met Olver geweest. Rijdend op de hoogbenige ruin die Mart tussen de hulppaarden had gevonden, bleef Olver haar behoedzaam opnemen. Hij had de tweede nacht geprobeerd haar met zijn mesje dood te steken, schreeuwend dat de Aiel zijn vader hadden vermoord. Natuurlijk pakte ze hem het mes gewoon af, maar zelfs nadat Mart zijn polsen had vastgehouden en had geprobeerd het verschil tussen de Shaido en de Aiel uit te leggen – iets waarvan Mart ook betwijfelde of hij het fijne ervan begreep – keek Olver haar voortdurend woest aan. Hij hield niet van Aiel. Wat Aviendha betrof: ze voelde zich niet op haar gemak bij Olver, wat Mart onbegrijpelijk vond. De bomen waren zo hoog dat er best een briesje onder de takken door had kunnen dringen, maar de banier van de Rode Hand hing volkomen slap, evenals de twee die hij te voorschijn had laten halen nadat Rhand hen door een poort naar een nachtelijk weiland had laten stappen. De banier van de Draak, de rood met gouden vorm verborgen achter de witte plooien, en de banier met het gelukkig eveneens onzichtbare, oeroude Aes Sedai-teken dat de Bond Altors banier noemde. Een grijze, oudere vaandrig droeg de Rode Hand, een man met dicht bij elkaar staande ogen en zelfs meer littekens dan Daerid, die erop stond de banier inderdaad een deel van een dag te dragen, wat maar weinig vaandeldragers deden. Talmanes en Daerid hadden gezorgd voor tweehandmeesters voor de andere banieren. Jongemannen met frisse gezichten die zich standvastig genoeg hadden betoond voor wat verantwoordelijkheid.

Ze trokken nu drie dagen door Altara, drie dagen in een bos zonder één draakgezworene te zien – niemand anders ook trouwens – en Mart hoopte dat die eenzaamheid zou blijven bestaan tot ze bij Salidar kwamen. Afgezien van de Aes Sedai zat hij met de moeilijkheid hoe hij Aviendha uit de buurt van Elaynes keel kon houden. Hij twijfelde eigenlijk weinig over de reden dat ze haar mes steeds weer aanscherpte. De snede glinsterde als edelstenen. Hij was heel bang dat hij uiteindelijk de Aielse onder bewaking mee naar Caemlin zou moeten voeren, waarbij de vervloekte erfdochter bij elke stap van de reis de strop voor haar zou eisen. Rhand met zijn vervloekte vrouwen! Alles wat de Bond ophield en hem van de rotzooi die hij in Salidar verwachtte, weghield, kwam Man uitstekend uit. Vroeg stoppen en laat wegrijden hielpen ook. Net als de bevoorradingswagens achter hen, die in het bos nog slechter konden doorrijden, maar de Bond kon bijna niet trager. Het zou niet lang duren, of Vanin vond iets.

Alsof de gedachte de man had opgeroepen, verscheen de dikke verkenner tussen de bomen, gevolgd door vier ruiters. Hij was er met zes man voor de dageraad op uit getrokken.

Mart hief een gebalde vuist, wat stoppen aangaf, en door de colonne trok wat gemompel. Zijn eerste bevel na de poort was geweest: geen trommels, geen trompetten, geen fluiten en geen bloedliedjes. Er waren aanvankelijk misschien enkele ontevreden gezichten geweest, maar na de eerste dag in het bos, waar je nooit verder en vaak minder dan zo’n honderd pas ver kon zien, maakte niemand meer bezwaar. Mart liet zijn speer op het zadel rusten en wachtte tot Vanin naast hem de teugels aantrok en terloops met zijn knokkels langs het voorhoofd streek. ‘Gevonden?’

De kalende man boog zich in het zadel opzij om door een gat van een ontbrekende tand te spuwen. Hij zweette zo erg dat hij leek te smelten. ‘Ik heb ze gevonden. Acht of tien span naar het westen. Er zijn zwaardhanden in het bos. Ik heb gezien dat ze Mar vastgrepen. Hij verscheen in zo’n mantel gewoon uit het niets en maaide hem met één klap uit het zadel. Sloeg hem behoorlijk, maar heeft hem niet gedood. Ik vermoed dat Ladwin om dezelfde reden niet zal opdagen.’

‘Dus ze weten dat we hier zijn.’ Mart snoof diep de lucht op door zijn neus. Hij rekende er niet op dat die twee mannen iets voor de zwaardhanden zouden verzwijgen, laat staan voor een Aes Sedai. Nou ja, de Aes Sedai moesten het vroeg of laat toch horen. Hij had het alleen graag wat uitgesteld. Hij sloeg naar een blauwvlieg, maar die zoemde weg, een rode plek op zijn pols achterlatend. ‘Hoeveel?’ Weer spoog Vanin. ‘Meer dan ik ooit had gedacht te zien. Ik ben het dorp in gelopen en in alle hoeken en gaten zag ik Aes Sedai-gezichten. Twee-, driehonderd. Misschien wel vierhonderd, ik wilde niet al te opvallend tellen.’ Voor die schok was verwerkt, had de man nog een andere klaar. ‘Ze hebben ook een leger. Voornamelijk in kampen naar het noorden. Meer man dan jij hebt. Wellicht tweemaal zoveel.’ Tijdens dit gesprek waren Talmanes, Nalesean en Daerid er zwetend bij komen staan, terwijl ze vliegen en bijters wegsloegen. ‘Hebben jullie dat gehoord?’ vroeg Mart en ze knikten kort. Dat hij geluk had in de strijd was fijn, maar nu stond het een tegen twee, terwijl ze daar nog eens enkele honderden Aes Sedai bij mochten tellen. Zoiets maakte aan elk geluk een eind. ‘We zijn niet hier om te vechten,’ opperde hij, maar hun gezichten bleven lang. Die opmerking maakte hem ook niet echt blij, want waar het op aankwam was of de Aes Sedai wilden dat hun leger moest vechten.

‘Bereid de Bond voor op een aanval,’ beval hij. ‘Ruim zoveel mogelijk grond en gebruik stammen om versperringen op te richten.’ Talmanes vertrok zijn gezicht bijna even erg als Nalesean. Ze zaten in de strijd liever te paard zodat ze zich konden bewegen. ‘Denk na! Op dit ogenblik kunnen zwaardhanden ons al in het oog houden.’ Verbaasd zag hij dat Vanin knikte en betekenisvol naar rechts keek. ‘Als ze zien dat we ons voor de verdediging klaarmaken, hebben we duidelijk niet de bedoeling aan te vallen. Misschien besluiten ze dan ons met rust te laten, maar als dat niet gebeurt, zijn we er tenminste klaar voor.’ Dat drong door, sneller tot Talmanes dan tot Nalesean. Daerid had vanaf het begin instemmend staan knikken.

Nalesean rukte even aan zijn geoliede baardje en mompelde. ‘Wat ben je van plan daarna te gaan doen? Gewoon zitten wachten?’

‘Nee, dat doe jij,’ vertelde Mart hem. Vervloekte Rhand met zijn ‘wellicht zo’n vijftig Aes Sedai’! Bloedvuur met zijn ‘dreig een beetje, maak indruk’! Het leek hem een heel goed idee hier te wachten tot er iemand uit dat dorp kwam om te vragen wie ze waren en wat ze wilden. Ditmaal geen vreemde kronkels door ta’veren. Elke veldslag moest naar hem toekomen; hij stapte er niet uit zichzelf in. is het die kant op?’ vroeg Aviendha wijzend. Ze wachtte niet op antwoord, maar legde haar pak op de schouders en beende naar het westen.

Mart keek haar met grote ogen na. Vervloekte Aiel. Een zwaardhand zou waarschijnlijk proberen haar ook gevangen te nemen en vervolgens zijn hoofd keurig verliezen. Een zwaardhand misschien niet. Als zij probeerde hem overhoop te steken, zou hij haar misschien verwonden. Daar kwam nog bij dat als zij Elayne vond en over Rhand aan wat haren ging trekken, of nog erger een mes in haar stak... Ze liep heel snel, draafde bijna, wilde heel graag snel in Salidar zijn. Bloeden bloedvuur!

‘Talmanes, jij hebt het bevel tot ik terugkom, maar je verzet geen stap tenzij iemand met beide laarzen de Bond een trap wil verkopen. Deze vier verkenners zullen je zeggen wat je mogelijk te wachten staat. Vanin, jij blijft bij me. Olver, blijf bij Daerid voor het geval hij berichten door wil geven. Je kunt hem leren hoe je slangen-en-vossen moet spelen,’ voegde hij er met een grijns voor Daerid aan toe. ‘Hij heeft me gezegd dat hij het graag wil leren.’ Daerids kaak zakte omlaag, maar Mart was al doorgereden. Het zou niet zo mooi zijn als hij met een bult op zijn kop door een zwaardhand Salidar werd ingesleurd. Hoe kon hij de kans daarop verkleinen? Zijn oog viel op de banieren. ‘Jij blijft hier,’ zei hij tegen de grijze vaandrig. ‘Jullie twee, kom mee. En hou die dingen opgerold.’

Zijn vreemde groepje had Aviendha snel genoeg ingehaald. Als er iets was wat de zwaardhanden kon overtuigen hen ongehinderd door te laten, dan moest één blik volstaan. Er schuilde geen gevaar in een vrouw en vier mannen die duidelijk een poging deden niet op te vallen door de twee banieren niet omhoog te houden. Hij keek naar de tweehandmeesters. Er stond geen enkele bries maar ze hielden de banieren strak tegen de stokken. Hun gezichten stonden gespannen. Alleen een dorpsgek zou een groep Aes Sedai in rijden en de banier door een onverwachte bries tonen.

Aviendha keek hem van opzij aan en probeerde zijn laars uit de stijgbeugel te schuiven. ‘Laat me erop,’ beval ze kortaf. Waarom wilde ze nu opeens, bij het Licht, rijden? Hij liet haar er niet op klauteren omdat ze hem waarschijnlijk uit het zadel zou stoten. Hij had al eens eerder een Aiel op een paard zien klimmen. Hij sloeg weer een vlieg dood, boog opzij en greep haar hand. ‘Hou vast,’ zei hij en hij trok haar met een grom achter zich. Ze was bijna even lang als hij en een en al spieren. ‘Hou je gewoon aan mijn middel vast.’ Ze keek hem aan en verschoof wat onhandig tot ze schrijlings over de rug zat, de benen bloot tot boven de knie maar daar trok ze zich weinig van aan. Mooie benen, maar hij liet zich niet meer in met een andere Aielse, ook niet als ze niet verzot op Rhand was. Even later zei ze tegen zijn rug: ‘Die jongen, Olver. Hebben de Shaido zijn vader gedood?’

Mart knikte zonder om te kijken. Zou hij de kans krijgen een zwaardhand te zien voor het te laat was? Vanin leidde hen en reed als altijd als een zak varkensvet, maar zijn ogen stonden scherp. ‘Zijn moeder stierf van de honger?’ vroeg Aviendha. ‘Daaraan of aan een ziekte.’ Zwaardhanden droegen van die mantels die helemaal in de achtergrond opgingen. Je kon langs ze lopen zonder hen te zien. ‘Olver was er niet al te helder over en ik heb niet aangedrongen. Hij heeft haar zelf begraven. Waarom? Denk je dat je hem iets verschuldigd bent, aangezien de Aiel zijn vader en moeder hebben gedood?’

‘Verschuldigd?’ Ze klonk geschokt, ik heb geen van beiden gedood, en trouwens, het waren maar boomdoders. Hoe kan ik dan toh hebben?’ Ze wachtte niet maar praatte verder alsof het hetzelfde onderwerp was. ‘Je zorgt niet goed voor hem, Mart Cauton. Ik weet dat mannen niets weten van kinderen opvoeden, maar hij is nog te jong om zijn tijd bij volwassen mannen door te brengen.’

Nu pas keek Mart haar aan en knipperde met zijn ogen. Ze had haar hoofddoek afgedaan en was druk bezig een gladde, groenstenen kam door haar donkerrode haren te halen. Her leek al haar aandacht te vragen. Dat en niet van het paard vallen. Ze had ook een fraaie zilveren ketting omgedaan en een brede armband van bewerkt ivoor. Hoofdschuddend wijdde hij zich weer aan het bestuderen van het bos. Aiel of niet, in sommige dingen waren ze allemaal hetzelfde. Al eindigt de wereld, een vrouw zal tijd voor haar kapsel vragen. Al eindigt de wereld, een vrouw zal alle tijd nemen om een man zijn fout duidelijk te maken. Hij zou misschien hebben gegrinnikt als hij niet zo druk bezig was met de vraag of de zwaardhanden hem nu in het oog hielden.

De zon klom naar het hoogste punt en was eraan voorbij, toen het bos opeens ophield. Minder dan honderd pas vrijgemaakte grond scheidde de bomen van het dorp zelf, en dat leek nog niet zo lang geleden te zijn gebeurd. Salidar zelf was een behoorlijk dorp van grijze stenen gebouwen en rieten daken. De straten waren vol en druk. Mart bewoog zijn schouders. Zijn jas was van de mooiste groene wol, met goudborduursel op de polskragen en hoge halskraag. Dat zou goed genoeg moeten zijn voor een gesprek met een Aes Sedai. Hij liet hem echter openhangen. Zelfs voor een Aes Sedai wilde hij niet van de hitte omkomen.

Niemand probeerde hen tegen te houden, maar mensen bleven staan, en elk oog richtte zich op hem en zijn vreemde kleine groepje. Ze wisten het inderdaad; iedereen wist het. Na vijftig gaf hij het tellen van Aes Sedai op. Het ging te snel en dat maakte hem ongerust. Hij zag geen krijgslieden tussen de mensen, tenzij hij de zwaardhanden meetelde. Sommigen in die kleur veranderende mantels, en enkelen voelden aan hun gevest terwijl ze voorbijreden. Geen krijgslieden in het dorp betekende gewoon dat ze allen in dat kamp waren, dat Vanin had genoemd. En alle krijgslieden in het kamp hield in dat ze gereedstonden om iets te gaan doen. Mart hoopte dat Talmanes zich aan zijn orders hield. Talmanes was redelijk verstandig, maar kon soms even gretig aanvallen als Nalesean. Hij had Daerid het bevel moeten geven – Daerid had te veel veldslagen meegemaakt om nog gretig te zijn – maar de edellieden zouden dat nooit hebben gepikt. Er leken geen vliegen in Salidar te zijn. Misschien weten zij iets dat ik niet weet. Zijn ogen vielen op een vrouw, een leuke vrouw in vreemde kleren. Een ruime gele korte broek en een wit jasje. Haar goudblonde haren hingen in een ingewikkelde vlecht tot aan haar middel. Verbaasd zag hij dat ze een boog droeg. Er waren niet veel vrouwen die de boog gebruikten. Ze zag hem kijken en dook weg in een smalle steeg. Iets aan haar kriebelde zijn geheugen, maar hij wist niet wat. Dat was de ellende met al die oude herinneringen. Hij zag voortdurend mensen die hem aan iemand herinnerden, die dan nadat hij op hun naam was gekomen, al duizend jaar dood bleken te zijn. Misschien had hij wel echt iemand gezien die op haar leek. Die gaten in de herinneringen aan zijn eigen leven waren aan de rand wazig. Waarschijnlijk weer zo’n Jager naar de Hoorn, dacht hij wrang en hij zette haar uit zijn gedachten. Het had geen zin door te rijden tot iemand wat zei, omdat blijkbaar niemand dat ging doen. Mart trok de teugels aan en knikte een magere, donkerharige vrouw toe die koel en vragend naar hem opkeek. Ze was leuk, maar té mager naar zijn smaak, zelfs zonder dat leeftijdloze gezicht. Wie wilde door botten worden gepord wanneer je iemand omarmde? ik heet Mart Cauton,’ zei hij enkel. Als zij buigingen en geknik wilde zien, kon ze de boom in, maar haar tegen zich in te nemen was dwaas, ik ben op zoek naar Elayne Trakand en Egwene Alveren. En Nynaeve Almaeren, neem ik aan.’ Rhand had haar niet genoemd, maar hij wist dat ze samen met Elayne was vertrokken. De Aes Sedai knipperde verbaasd met haar ogen, maar in een flits keerde de waardige ernst weer terug. Ze nam hem en de anderen een voor een op, keek wat langer naar Aviendha en keek toen zo lang naar de tweehandmeesters dat Mart zich afvroeg of zij de draak en de zwart-witte schijf door het opgevouwen doek heen kon zien. ‘Volg me,’ zei ze eindelijk, ik zal zien of de Amyrlin Zetel u kan ontvangen.’ Ze trok haar rok iets op en liep verder de straat in.

Terwijl Mart Pips aanspoorde te volgen liet Vanin zijn grijsbruine paard terugvallen en mompelde: Tets aan Aes Sedai vragen is nooit een goed idee. Ik had je de weg kunnen wijzen.’ Hij gebaarde met zijn hoofd naar een stenen vierkant gebouw van twee verdiepingen hoog. ‘Ze noemen het de Kleine Toren.’ Mart trok ongerust zijn schouders op. De Kleine Toren? En ze hadden iemand die ze de Amyrlin Zetel noemden? Hij betwijfelde of de vrouw Elaida had bedoeld. Opnieuw had Rhand het mis. Dit stel was zeker niet bang. Ze waren te opgeblazen gek om bang te zijn.

Voor het stenen gebouw zei de magere Aes Sedai gebiedend: ‘Wacht hier,’ en ze verdween naar binnen.

Aviendha liet zich op de grond glijden en Mart volgde snel. Hij wilde klaarstaan als ze probeerde weg te glippen. Hij wilde eerst de kans om met die zogenaamde Amyrlin te kletsen en was niet van plan haar zomaar te laten gaan om Elayne de hals te laten afsnijden, zelfs al kostte het hem wat bloed. Ze bleef echter kalm staan, staarde recht voor zich uit, had de vingers verstrengeld voor haar buik en de omslagdoek rond de ellebogen hangen. Ze leek volkomen op haar gemak, maar hij dacht dat ze net zo goed zeer bevreesd kon zijn. Als ze iets van verstand bezat, was ze dat. Ze hadden een menigte aangetrokken. Aes Sedai begonnen zich te verzamelen, sloten hen in tegen de voorgevel van hun Kleine Toren, en loerden in stilte naar hem. De kring vrouwen werd steeds groter. Eigenlijk leken er net zoveel naar Aviendha te kijken als naar hem, maar hij voelde alle kille, onleesbare ogen. Hij kon nog net voorkomen dat hij aan de zilveren vossenkop onder zijn hemd voelde.

Een Aes Sedai met een eenvoudig gezicht duwde zich naar voren en voerde een slanke jonge vrouw met grote ogen met haar mee. Hij herinnerde zich Anaiya nog vaag, maar ze leek amper belangstelling voor hem te hebben. ‘Weet je het zeker kind,’ vroeg ze de novice. De mond van de jonge vrouw verstrakte iets, maar ze liet zeker geen ergernis in haar stem doorklinken. ‘Hij lijkt nog te gloeien, te glanzen. Ik zie het echt. Ik weet alleen niet waarom.’

Anaiya glimlachte opgetogen ‘Hij is ta’veren, Nicola. Je hebt je eerste Talent ontdekt. Je kunt ta’veren zien. Nu terug naar je klas. Snel. Je wilt niet achter komen.’ Nicola maakte een snelle knix en werkte zich na een laatste blik op Mart weer door de omringende groep Aes Sedai. Daarna richtte Anaiya haar blik op hem. Zo’n Aes Sedai-blik die bedoeld was om een man van zijn stuk te brengen. Hij raakte inderdaad behoorlijk van slag. Natuurlijk kenden sommige Aes Sedai hem, soms beter dan hem lief was. Nu hij erover nadacht, leek hij zich te herinneren dat Anaiya een van hen was, maar ze hoefde dat alles niet hardop te zeggen, niet in aanwezigheid van het Licht mocht weten hoeveel vrouwen met kille Aes Sedai-ogen. Zijn handen streken over de schacht van zijn speer. Vossenkop of niet, er stonden nu meer dan genoeg om hem gewoon op te tillen en mee te dragen. Vervloekte Aes Sedai! Vervloekte Rhand!

Hij kon Anaiya’s belangstelling echter maar kort vasthouden. Ze stapte naar Aviendha en zei: ‘Hoe heet jij, kind?’ Het klonk heel aardig, maar ze verwachtte een antwoord en wel meteen. Aviendha keek haar vierkant aan; ze was een hoofd groter en gebruikte elk haartje van dat voordeel, ik ben Aviendha van de Bitterwatersibbe van de Taardad Aiel.’ Anaiya’s mond vertrok door haar weerspannige toon tot een glimlach.

Mart vroeg zich af wie het eerst haar ogen zou neerslaan, maar voor hij met zichzelf een weddenschap kon afsluiten, kwam er een andere Aes Sedai bij. Deze vrouw had een gezicht met ingevallen wangen waardoor ze de indruk van ouderdom gaf, ondanks haar gladde huid en glanzende bruine haar. ‘Besef je dat je kunt geleiden, kind?’

‘Dat weet ik,’ zei Aviendha kort en ze klemde haar mond weer dicht, alsof ze niet van plan was meer te zeggen. Ze bekeek nauwlettend haar omslagdoek, maar ze had al te veel gezegd. De Aes Sedai verzamelden zich om haar heen en lieten Mart verder met rust. ‘Hoe oud ben je, kind?’

‘Je hebt veel kracht opgedaan, maar als novice zou je nog zoveel kunnen leren.’

‘Sterven er veel Aielvrouwen aan een verterende ziekte wanneer ze nog wat jonger zijn dan jij?’

‘Hoe lang kun je al...’

‘Je kunt...’

‘Je zou echt...’

‘Je moet...’

Nynaeve verscheen zo onverwachts in de deuropening dat ze uit het niets leek te verschijnen. Ze plantte haar vuisten in de zij en keek Mart strak aan. ‘Wat doe jij hier, Martrim Cauton? Hoe ben je hier gekomen? Ik veronderstel dat ik niet echt mag hopen dat je niets te maken hebt met dat leger draakgezworenen dat op ons afstormt.’

‘Eigenlijk,’ zei hij droog, ‘staan ze onder mijn bevel.’

‘Onder jouw...’ Nynaeve bleef met open mond staan kijken, gaf haar schouders een ruk en trok aan haar blauwe gewaad, alsof het niet goed zat. Ze droeg een lagere halslijn dan hij ooit eerder bij haar had gezien, laag genoeg om iets van haar borsten te tonen, met geborduurde gele krullen rond de halslijn en aan de zoom. Heel anders dan wat ze thuis in Tweewater had gedragen. ‘Nou, kom met me mee,’ zei ze scherp. ‘Ik breng je naar de Amyrlin.’

‘Mart Cauton,’ riep Aviendha, een tikkeltje ademloos. Ze keek zoekend tussen de Aes Sedai rond. ‘Mart Cauton.’ Enkel die twee woorden, maar voor een Aiel leek ze buiten zichzelf te zijn. De Aes Sedai om haar heen gingen gewoon, onvermoeid en wijs, met kalme stemmen door.

‘Voor jou is het het beste...’

‘Je dient te overwegen...’

‘Je kunt je amper voorstellen...’

Mart grijnsde. Misschien zou ze dadelijk haar dolk trekken, maar hij betwijfelde of dat in zo’n menigte veel zou helpen. Ze zou zeker niet snel op jacht kunnen naar Elayne. Zich afvragend of hij haar bij terugkeer in witte kledij zou aantreffen, gooide hij de speer naar Vanin. ‘Ga maar voor, Nynaeve. Laten we die Amyrlin van jou eens opzoeken.’

Ze keek hem streng fronsend aan en leidde hem naar binnen, terwijl ze aan haar vlecht rukte en half en half in zichzelf liep te mopperen. ‘Dus hier heeft Rhand mee te maken, nietwaar? Ik weet dat het zo is. Op de een of andere manier. Iedereen de stuipen op het lijf jagen. Pas jij maar heel goed op, generaalheer Cauton of ik zweer je dat je liever weer betrapt zou worden bij het stelen van blauwbessen. Mensen zoveel angst aanjagen! Zelfs een man moest verstandiger zijn! Hou op met dat gegrijns, Mart Cauton! Ik weet niet wat ze met jou gaat doen.’ Binnen zaten Aes Sedai aan tafels. Het voelde aan als een gelagkamer, zelfs met die zorgvuldige Aes Sedai die schreven of bevelen afgaven. Ze keken hem en Nynaeve amper aan, terwijl ze door de ruimte liepen. Voor hem leek het echter een soort beestenspul van vrouwen. Een Aanvaarde beende mopperend weg, en geen enkele Aes Sedai zei iets. Hij was eens in de Toren geweest – en het was hem gelukt die tijd zo kort mogelijk te houden – maar hij wist dat de Aes Sedai zaken niet op deze manier regelden.

Achter in het vertrek duwde Nynaeve een deur open die betere dagen had gekend. Alles in dit dorp had betere dagen gekend. Mart volgde haar... en bleef stokstijf staan. Binnen stond Elayne, mooi als altijd met haar goudblonde haren, maar ze speelde weer tot aan haar kruin de hoge edelvrouwe. Ze droeg een gewaad van groene zijde met een hoge hals van kant en toonde een van die neerbuigende glimlachjes en opgetrokken wenkbrauwen. Egwene zat er ook, achter een tafel met een vragende glimlach op haar gezicht. En een stola met zeven kleurstroken over haar lichtgele gewaad. Hij keek snel naar buiten en klapte de deur dicht voor een Aes Sedai naar binnen kon gluren. ‘Misschien vinden jullie dit grappig,’ gromde hij terwijl hij zo snel hij kon over het tapijt verder stapte, ‘maar ze villen je als ze dit zien. Hiermee laten ze je nóóit gaan, niemand van jullie, als ze...’ Hij griste de stola van haar schouders en trok haar haastig de stoel uit. De zilveren vossenkop tegen zijn borst werd ijskoud.

Hij duwde Egwene zachtjes van de tafel weg en keek hen woedend aan. Egwene keek verwonderd, maar Nynaeves mond hing weer open en Elaynes grote blauwe ogen leken uit haar hoofd te rollen. Iemand had getracht de Ene Kracht op hem te gebruiken. Het enige goede dat zijn uitstapje in de ter’angreaal had opgeleverd was het zegel met de vossenkop. Hij veronderstelde dat het ook een ter’angreaal was, maar was er niettemin heel blij mee. Zolang het zijn huid raakte, kon de Ene Kracht hem niet bereiken. In elk geval saidar niet en daar had hij meer bewijzen van dan hem lief was. Maar als iemand het probeerde, werd de vossenkop koud.

Hij gooide de stola en zijn hoed op de tafel, ging zitten en tilde zich half op om enkele kussens te pakken en op de vloer te gooien. Hij legde zijn laars op de rand van de tafel en keek de dwaze vrouwen aan. ‘Die kussens zul jij wel nodig hebben als die zogenaamde Amyrlin van dit grapje hoort.’

‘Mart,’ begon Egwene ferm, maar hij onderbrak haar. ‘Nee! Als je wilt praten, dan had je moeten praten en niet die vervloekte Kracht moeten gebruiken. Nu mag jij luisteren.’

‘Hoe wist je...’ vroeg Elayne zich verbaasd af. ‘De stromen... verdwenen!’

Bijna tegelijk zei Nynaeve dreigend: ‘Mart Cauton, je maakte de grootste...’

‘Ik zei: luister!’ Hij wees met z’n vinger naar Elayne. ‘Jij, jou neem ik mee naar Caemlin, als ik kan klaarspelen dat Aviendha je niet vermoordt. Als je niet wilt dat dat fraaie keeltje opengehaald wordt, blijf je in mijn buurt en doe je wat ik je zeg. Geen vragen!’ De vinger gleed naar Egwene. ‘Rhand zegt dat hij je naar de Wijzen wil laten brengen wanneer je maar wilt, en als wat ik tot nog toe heb gezien enige aanwijzing van jouw plannen geeft, raad ik je aan zijn aanbod nü te aanvaarden! Blijkbaar weet je hoe je kunt reizen...’ Egwene schrok even op. ‘Dus kun jij voor de Bond een poort naar Caemlin maken. Ik wil geen tegenspraak, Egwene! En jij, Nynaeve. Ik zou je hier moeten laten, maar als je mee wilt, kan het. Ik waarschuw je echter. Pluk nog eenmaal aan die vlecht en ik zweer je dat ik je billen zal verwarmen.’ Ze staarden hem aan of hij hoorns als een Trollok had gekregen, maar ze hielden in elk geval hun mond. Misschien was het hem gelukt die vrouwen wat gezond verstand aan te praten. Niet dat ze hem ooit zouden bedanken dat hij hun hachje had gered. O nee, zij niet. Als gewoonlijk zouden ze zeggen dat ze met iets meer tijd alles zelf hadden opgelost. Als een vrouw tegen je zei dat je lastig was, wanneer je haar uit een kerker in een machtige burcht haalde, wat zouden ze dan nog meer zeggen?

Hij haalde diep adem. ‘Goed. Wanneer die arme blinde zottin verschijnt die ze hier tot Amyrlin hebben gekozen, doe ik het woord. Ze kan nooit slim zijn, anders hadden ze haar nooit zo gek gekregen de baan aan te nemen. Amyrlin Zetel in een bloeddorp midden in het niets en nergens! Jullie houden je mond en maken knixen met je neus tegen de grond en ik haal de spek wel van de houtskool.’ Ze keken hem met open mond aan. Goed zo. ik weet alles van haar leger, maar ik heb er ook een. Als zij gek genoeg is te denken dat ze de Toren van Elaida kan afpakken... Nou, ze zal door jullie hier te houden waarschijnlijk geen verliezen willen lijden. Jij maakt die poort, Egwene, en morgen heb ik je in Caemlin, overmorgen op z’n laatst. Dan kunnen deze gekke vrouwen hier op stap en zich door Elaida laten doden. Misschien krijgen jullie nog gezelschap. Ze kunnen niet allemaal gek zijn. Rhand is bereid bescherming aan te bieden. Een knix, een snelle eed van trouw, en hij houdt Elaida wel tegen voor jullie hoofden in Tar Valon op een piek worden gestoken. Beter kun je toch niet vragen? Nou? Nog iets te zeggen?’ Voor zover hij zag, knipperden ze niet eens met hun ogen. ‘Een eenvoudig “dank je wel, Mart” volstaat.’ Geen woord, geen spiertje vertrok.

Een bescheiden klopje op de deur werd gevolgd door een novice. Een knap meisje met groene ogen dat een diepe knix maakte en met haar grote ogen een en al ontzag uitstraalde, ik werd hierheen gestuurd om te vragen of u iets wilde, Moeder. Voor... voor de heer, bedoel ik. Wijn of... of...’

‘Nee, Tabitha.’ Egwene trok de gestreepte stola onder zijn hoed vandaan en schikte hem op haar schouder. ‘Ik wil nog wat langer praten met krijgshéér Cauton. Zeg tegen Sheriam dat ik haar raad gauw nodig kan hebben.

‘Doe je mond dicht, Mart, voor er vliegen inwaaien,’ zei Nynaeve met een toon van diepe voldoening.

39

Mogelijkheden

Egwene schikte haar stola en nam Mart op. Ze verwachtte dat hij zou lijken op een in de hoek gedreven beer, maar hij was halsstarrig en bezweet. Ze wilden hem zoveel vragen stellen. Hoe wist Rhand van Salidar? Hoe was het, bij het Licht, mogelijk dat hij wist dat zij het reizen had ontdekt? Waar was Rhand mee bezig? Ze ging Mart die vragen niet stellen. Mart en zijn Bond van de Rode Hand deden haar hoofd gonzen. Wellicht had Rhand haar een geschenk van het Licht gegeven. ‘Eh... mijn stoel?’ vroeg ze kalm. Ze hoopte dat hij had gemerkt dat ze niet zweette en Elayne of Nynaeve evenmin. Nynaeve niet zo erg tenminste. Siuan had het kunstje onthuld. Het had niets met de Ene Kracht te maken, je moest slechts op een bepaalde manier je gedachten erop richten. Nynaeve was tot niemands verbazing behoorlijk boos geweest dat Siuan hun dit niet eerder had geleerd. Siuan gaf echter bedaard ten antwoord dat het voor de Aes Sedai was en niet voor Aanvaarden. Tot dusver had Egwene er goed op kunnen letten wanneer er zusters waren, en een koel en niet bezweet gezicht leek echt te helpen om hun houding te veranderen. Bij sommigen. Het zou wonderen doen voor Mart, als hij ooit eens ophield met dat gestaar en echt keek. ‘Mart? Mijn stoel?’

Hij schrok op, stond op en schoof opzij, sprakeloos starend van haar, naar Elayne en naar Nynaeve, alsof ze samen een soort raadsel vormden. Nou ja, Nynaeve en Elayne keken hem op dezelfde manier aan en zij hadden er veel meer reden voor.

Ze klopte de kussens af voor ze die met een vriendelijke gedachte aan Chesa in de stoel teruglegde. Na twee dagen had ze die eigenlijk niet meer nodig, maar ze had de keus tussen niet meer in bad te gaan of de kussens daar te laten tot er geen enkele blauwe plek meer te zien was. Alleen voor Egwene zou Chesa de kussens weghalen. Bezweet of koel, maar Egwene was de Amyrlin Zetel, voor wie koningen bogen en koninginnen een knix maakten. Niemand had dat nog gedaan, maar Egwene zou een oordeel over Elaida vellen, haar binnen de kortste keren terechtstellen, alles regelen met de Witte Toren en daardoor met de wereld. Chesa zou het doen, maar zou zulke pijnlijke en verwijtende blikken op Egwene werpen als ze niet voor haar mocht zorgen, dat het veel gemakkelijker was de kussens op de stoel te laten. Ze ging zitten met de handen verstrengeld op het tafelblad en zei: ‘Mart...’ Hij onderbrak haar meteen.

‘Dit is echt waanzin, weet je,’ zei hij kalm. Kalm maar heel vastbesloten. ‘Uiteindelijk verlies je je hoofd, Egwene. Jullie allemaal. Jullie hoofden... bammm, eraf!’

‘Mart,’ zei ze harder, maar hij praatte gewoon door.

‘Luister, je kunt nog steeds weg. Als zij denken dat jij de Amyrlin bent, kun je met me meerijden om... om de Bond te zien. Dan maak je een poort en weg zijn we van dit stel maanzieke geitenkoppen met hun knipperoogjes.’

Nynaeve had gezien dat saidar bij hem niet werkte, maar ze had dwarse mannen al aangepakt voor ze had leren geleiden. Onder een mopperend gemompel van ‘mijn billen verwarmen?’ dat volgens Egwene niet bedoeld was om gehoord te worden, trok Nynaeve haar rok iets op en gaf Mart zo’n keiharde schop tegen zijn achterste dat hij helemaal naar de muur toe wankelde, voor hij zich met een hand tegen kon houden. Elayne barstte in lachen uit en onderdrukte het even snel, maar ze stond te schokken en haar ogen glansden. Egwene beet op haar lip om haar lach te onderdrukken. Het was echt komisch. Mart richtte langzaam zijn opengesperde ogen op Nynaeve, door en door verontwaardigd en woest. Toen kneep hij zijn wenkbrauwen samen en met een ruk aan zijn openhangende jas, alsof hij die recht wilde trekken, kwam hij stap voor stap op haar af. Langzaam omdat hij hinkte. Egwene drukte een hand tegen haar mond. Lachen zou hier niet veel goeds doen.

Nynaeve richtte zich streng op en bedacht daarbij waarschijnlijk enkele dingen. Wellicht was ze boos genoeg om te geleiden, maar saidar was duidelijk nutteloos. Voor een man uit Emondsveld was Mart heel groot, aanzienlijk groter dan zij, en er glom zeer beslist een gevaarlijke vonk in zijn oog. Ze wierp een blik op Egwene, streek haar rok goed en probeerde ernstig te kijken. Mart kwam stap voor stap nader, met een gezicht als een onweersbui. Nog een haastige blik en haar bezorgdheid werd zichtbaar, gevolgd door een stapje naar achter.

‘Mart,’ zei Egwene vlak. Hij bleef niet staan. ‘Mart, hou op met die onzin. Je zit diep in de narigheid, maar ik denk dat ik je eruit kan halen als je je verstand gebruikt en luistert.’

Eindelijk bleef hij staan. Na een laaiende blik en een waarschuwend geheven vinger voor Nynaeve keerde hij haar de rug toe en plantte zijn vuisten op de schrijftafel, ik in de narigheid? Egwene, je bent uit een boom in een berenkuil gesprongen en jij denkt dat alles piekfijn in orde is, omdat je nog niet op de grond staat.’

Ze glimlachte kalm. ‘Mart, er zijn hier in Salidar niet veel mensen die draakgezworenen geweldig vinden. Heer Brin zeker niet en zijn soldaten evenmin. We hebben enkele heel verontrustende berichten vernomen. Enkele die je goed ziek maken.’

‘Draakgezworenen?’ piepte hij. ‘Wat hebben die met mij te maken? Bloedvuur, daar hoor ik niet bij!’

‘Natuurlijk wel, Mart.’ Ze liet het klinken alsof dat overduidelijk was en door iedereen werd begrepen. Wat het ook was, als je goed nadacht. ‘Jij gaat waar Rhand je heenstuurt. Dan ben je toch een draakgezworene? Maar als je naar me luistert, kan ik voorkomen dat ze jouw hoofd op een piek steken. Eigenlijk weet ik wel zeker dat heer Brin geen piek zal gebruiken. Hij klaagt altijd dat hij er niet genoeg heeft, maar volgens mij zal hij wel iets bedenken.’

Mart keek naar de andere twee vrouwen en Egwene perste haar lippen op elkaar. Ze was duidelijk geweest, maar hij leek op zoek naar een aanwijzing waar ze het over had. Elayne keek met een strakke glimlach terug en knikte vastbesloten en bevestigend. Misschien begreep ze niet waar Egwene heen wilde, maar ze wist dat Egwene niet alleen praatte om haar eigen stem te horen. Nynaeve die nog steeds veel moeite had een ernstig gezicht op te zetten en aan haar vlecht trok, keek hem slechts razend aan, maar dat was wellicht nog beter. Hoewel ze begon te zweten; Nynaeve kon nooit goed ergens haar aandacht bij houden als ze boos was.

‘Nu ga jij naar mij luisteren, Egwene,’ zei Mart. Het kon ook zijn dat geen enkel antwoord echt voldoende was. Hij slaagde erin zowel redelijk als neerbuigend te klinken en dat op de meest beledigende manier. ‘Als jij je Amyrlin wilt noemen, mag je je Amyrlin noemen. Rhand zal je met open armen in Caemlin ontvangen, zelfs al neem je niet al deze Aes Sedai mee, maar ik weet dat hij heel blij zal zijn als je dat doet. Welke moeilijkheden jij met Elaida hebt: hij kan er een oplossing voor vinden. Ze weet dat hij de Herrezen Draak is. Licht, jij hebt haar brief ook gezien. En dan heb jij weer een hele verenigde Witte Toren voor je Jak met de zeis kunt zeggen. Geen oorlog. Geen bloedvergieten. Jij wilt ook geen bloedvergieten, Egwene.’

Dat wilde ze ook niet. Als het eerste bloed tussen Salidar en Tar Valon was vergoten, zou het moeilijk zijn de Toren weer te verenigen. Als het eerste bloed van een Aes Sedai eenmaal vloeide, kon dat onmogelijk worden. Elaida diende echter wel afgezet te worden en Egwene zou doen wat gedaan moest worden. Al vond ze het niet prettig. En ze vond het evenmin leuk dat Mart uitsprak wat ze zelf goed besefte, en nog minder leuk dat hij gelijk had. Hoewel ze zeker een hekel had aan zijn toontje. Het kostte haar veel moeite haar handen stil op de tafel te houden. Ze wilde opstaan en hem een draai om zijn oren geven. ‘Hoe ik met Rhand omga, bepaal ik zelf wel,’ zei ze koel. ‘Je kunt er zeker van zijn dat ik geen enkele Aes Sedai voor zal gaan om hem of een ander trouw te zweren.’ Koel en zeker geen ruzie; een kalme vaststelling van eenvoudige feiten. ‘Hoe ik met Elaida omga, is mijn zorg en zeker niet de jouwe. Als er enig gezond verstand in je zit, Mart, hou je je mond dicht zolang je in Salidar zit, en hou je je koest. Als je andere Aes Sedai gaat vertellen wat Rhand zal doen als ze eenmaal voor hem zijn neergeknield, zul je hun antwoorden minder leuk vinden. Als je praat over mij wegvoeren, of Nynaeve of Elayne, mag je zeker van geluk spreken als niemand een zwaard door je heen steekt.’ Hij ging, woest kijkend, rechtovereind staan. ‘Ik praat wel met je wanneer je bereid bent naar iets verstandigs te luisteren, Egwene. Is Thom Merrilin in de buurt?’ Ze knikte kort. Wat wilde hij met Thom? Waarschijnlijk zich laveloos drinken. Nou, ze wenste hem geluk als hij in Salidar een taveerne wilde vinden. ‘Wanneer je weer wilt luisteren,’ herhaalde hij grimmig en hij beende... hinkte naar de deur. ‘Mart,’ zei Elayne, ‘als ik jou was zou ik niet proberen weg te gaan. Salidar binnenkomen is veel gemakkelijker dan eruit vertrekken.’ Hij grijnsde haar beledigend toe en met de manier waarop hij haar van top tot teen bekeek, had hij geluk dat ze hem geen klap gaf waardoor zijn tanden in het rond vlogen. ‘En jou, knappe vrouwe, breng ik terug naar Caemlin, al moet ik je daarvoor in een zak aan Rhand geven. Bloedvuur als ik dat niet doe. En bloedvuur, ik ga weg wanneer ik dat verkies.’ Zijn buiging, voor Elayne en Egwene, was spottend. Nynaeve kreeg slechts een boze blik en weer die waarschuwend opgestoken vinger.

‘Hoe is het mógelijk dat Rhand zo’n gemene, onuitstaanbare kwajongen als vriend heeft,’ barstte Elayne los, tegen niemand in het bijzonder, nog voor de deur goed en wel achter hem was dichtgevallen. ‘Zijn taal was in ieder geval beneden alle peil,’ gromde Nynaeve duister. Ze rukte haar hoofd opzij om de vlecht over haar schouder te laten zwaaien. Als ze die niet buiten het bereik van haar hand hield, dacht Egwene, zou ze hem er met wortel en al uitrukken, ik had hem moeten laten doen wat hij wilde, Nynaeve. Je moet eraan denken dat je nu Aes Sedai bent. Je kunt niet zomaar mensen schoppen, een draai om de oren geven of ze met een knuppel slaan.’ Nynaeve keek haar strak aan, haar mond bewoog en haar gezicht werd steeds roder. Elayne begon nauwgezet het tapijt te bekijken. Zuchtend vouwde Egwene de gestreepte stola op en legde hem op de tafel. Op deze manier maakte ze Elayne en Nynaeve duidelijk dat ze alleen waren. Soms veroorzaakte de stola dat ze tegen de Amyrlin Zetel spraken en niet met Egwene Alveren. Als gewoonlijk werkte het. Nynaeve haalde heel diep adem.

Voor ze echter iets kon zeggen, zei Elayne: ‘Ben je van plan hem en die Bond van de Rode Hand aan Brins leger toe te voegen?’ Egwene schudde haar hoofd. De zwaardhanden hadden verteld dat Marts Bond zo’n zes- tot zevenduizend man telde, meer dan ze zich uit Cairhien herinnerde. Dat aantal was aanzienlijk, al waren het er niet zoveel als die twee gevangenen beweerden. Brins soldaten zouden de draakgezworenen echter zeker niet vriendelijk ontvangen. Bovendien had ze haar eigen plan, dat ze uitlegde terwijl ze de andere stoelen naar de tafel trok. Het leek net of ze in een keuken zat te praten. Ze schoof de stola nog verder opzij.

‘Dat is briljant.’ Elaynes grijns maakte duidelijk dat ze het meende, al kwam ze altijd eerlijk voor haar mening uit. ‘Ik dacht ook niet dat het andere zou slagen, maar dit is werkelijk briljant.’ Nynaeve snoof geërgerd. ‘Waarom denk je dat Mart dat zal doen? Alleen al voor de lol steekt hij zijn stok in jouw wiel.’ ik denk dat hij iets heeft beloofd,’ zei Egwene kort en Nynaeve knikte. Langzaam en aarzelend, maar ze knikte. Elayne snapte er natuurlijk niets van, maar zij kende hem niet. ‘Elayne, Mart doet precies wat hij zelf wil. Dat heeft hij altijd gedaan.’

‘Ook al moest hij nog zoveel aardappelen rooien,’ mopperde de vroegere Wijsheid, ‘en kreeg hij nog zo vaak met de zweep.’

‘Ja, dat is Mart,’ zuchtte Egwene. Hij was de grootste vrijbuiter van Emondsveld geweest, mogelijk wel van Tweewater. ‘Maar als hij zijn woord geeft, houdt hij zich eraan. En ik denk, Elayne, dat hij Rhand heeft beloofd jou naar Caemlin te brengen. Je merkte dat hij tegenover mij wat terugkrabbelde, maar bij jou gaf hij geen duimbreed toe. Ik denk dat hij zal trachten even dicht bij je te blijven als de beurs aan je riem. Maar we zorgen dat hij jou niet ziet, tot hij doet wat we willen.’ Ze zweeg. ‘Elayne, als je met hem mee wilt gaan, dan kun je dat doen. Naar Rhand, bedoel ik. Zodra we hem en zijn Bond volledig hebben benut.’

Elayne aarzelde heel kort, voor ze vastbesloten haar hoofd schudde. ‘Nee, Ebo Dar is te belangrijk.’ Dat was een van hun overwinningen geweest, tot hun verbazing met slechts één voorstel behaald. Elayne en Nynaeve zouden zich aan het hof van Tylin bij Merilille voegen. ‘Als hij in de buurt blijft, heb ik tenminste enkele dagen de tijd die ter’angreaal te bekijken die hij moet hebben. Dat moet het zijn, Egwene, er is geen andere verklaring.’

Egwene was het met haar eens. Ze had hem in Lucht willen wikkelen, als een zachte herinnering dat hij een Aes Sedai onjuist behandelde, maar de stromen hadden hem geraakt en waren opgelost. Dat was de enige manier om het uit te leggen. De stromen bestonden niet meer zodra hij erdoor werd aangeraakt. Ze voelde nog de schok bij haar herinnering en ze besefte dat ze niet de enige was geweest die opeens wat overbodig haar rok schikte.

‘We kunnen enkele zwaardhanden zijn zakken laten leeghalen.’ Nynaeve zei het alsof ze genoot van de gedachte. ‘Dan zullen we zien of baas Mart Cauton dat leuk vindt.’

‘Denk je niet, dat als we iets van hem afpakken,’ zei Egwene geduldig, ‘dat hij dwars gaat liggen wanneer we hem gaan zeggen wat hij moet doen?’ Mart had er nooit goed tegen gekund dat iemand hem iets beval en zijn antwoord op Aes Sedai en de Ene Kracht was gewoonlijk het grijpen van de eerste de beste kans om ervandoor te gaan. Misschien zou zijn belofte aan Rhand dat voorkomen – hij móést iets hebben beloofd, anders was zijn gedrag onverklaarbaar – maar dat gevaar wilde ze niet riskeren. Nynaeve knikte tamelijk bokkig. ‘Misschien...’ Elayne roffelde met haar vingers op de tafel en staarde nadenkend in het niets. ‘Misschien kunnen we hem meenemen naar Ebo Dar. Op die manier heb ik wellicht een betere kans die ter’angreaal te bekijken. Al zie ik niet hoe ik dat ooit kan klaarspelen als het saidar stopt.’

‘Die schavuit meenemen?’ Nynaeve veerde op. ‘Dat kun je niet menen, Elayne. Hij maakte elke dag een grote ellende, daar is hij heel goed in. Hij doet nooit wat je zegt. Bovendien luistert hij niet naar je. Hij denkt alleen maar aan jou naar Caemlin te brengen. Dat zul je er nooit uit krijgen, nog niet met een koevoet en een vierspan paarden.’

‘Maar als hij me in de gaten wil houden tot ik in Caemlin ben,’ zei Elayne, ‘moet hij wel meegaan. Het is volmaakt.’

‘Het zou geen slecht idee zijn,’ bracht Egwene naar voren, terwijl Nynaeve naarstig een andere reden zocht. Haar vriendinnen achter de schaal aan sturen leek nog steeds goed, maar hoe meer ze dacht aan de plaats waar ze moesten zoeken, hoe meer zorgen ze zich maakte. ‘Enkele soldaten erbij nemen is een goed idee, tenzij jullie al een zwaardhand hebben zonder het mij te vertellen. Thom, Juilin en Birgitte zijn allen goed en wel, maar jullie gaan wel naar een ruige plek.’

‘Een paar soldaten kunnen misschien wel helpen,’ zei Elayne, die enigszins rood werd. ‘Zolang ze weten dat ze bevelen dienen op te volgen.’ Nynaeve keek niet naar Elayne, maar er viel een duidelijke stilte voor ze geprikkeld haar hoofd schudde. ‘We gaan er toch niet heen om met messen te vechten, Egwene, hoe lichtgeraakt die mensen daar in Ebo Dar ook zijn. Thom en Juilin zijn meer dan voldoende. Volgens mij zijn al die verhalen alleen bedoeld om ons ervan te overtuigen niet te gaan.’ Iedereen kende verhalen over Ebo Dar, nadat het nieuws van hun reis zich had verspreid. Chesa had er verschillende opgevangen. Het een nog zieliger en afgrijselijker dan het andere. Verhalen over vreemdelingen die, nog voor ze met hun ogen konden knipperen, na een verkeerde blik werden neergestoken. Vrouwen die na één woord weduwen en kinderen die na één gebaar wezen werden. Vrouwen die met het mes op straat vochten. ‘Nee, als we Tanchico alleen met Thom en Juilin kunnen overleven, terwijl Liandrin en enkele Zwarte zusters daar bezig waren, kunnen we het in Ebo Dar ook best af zonder Mart Cauton of een soldaat. Mart, aanvoerder van een leger! Hij vergat altijd de koeien van zijn vader te melken, tenzij hij met de emmer in zijn handen op een kruk werd gepoot.’

Egwene zuchtte licht. Dat gebeurde altijd als Birgitte genoemd werd. Ze schrokken, alsof ze kippenvel kregen en stotterden dan wat of praatten er gewoon overheen. Egwene had Birgitte slechts eenmaal gezien, maar ze was ervan overtuigd dat de vrouw die Elayne en Nynaeve overal volgde – om de een of andere reden vooral Elayne – dezelfde vrouw was die ze in Tel’aran’rhiod had gezien. Birgitte van de legende, de boogschutster die nooit miste. Ze hoorde bij de dode helden die wachtten op de oproep van de Hoorn van Valere. Een dode heldin, geen levende vrouw die op straat rondliep, maar niettemin dezelfde vrouw. Elayne had nog steeds niets uitgelegd, slechts wat behoedzaam en verlegen gemompeld dat ze niet kon praten over iets waarvan ze had beloofd er niet over te praten. Birgitte zelf, de heldin van de verhalen, draaide zich om of verdween in een steeg als ze Egwene zag aankomen. De opdracht geven die vrouw naar haar werkkamer te halen en een uitleg te eisen was onmogelijk. Ze had het tenslotte beloofd en het deed er niet toe dat ze zich door dit alles dwaas voelde. Zo belangrijk was het trouwens ook niet. Ze had alleen graag het waarom willen weten. En het hoe.

Ze zette Birgitte uit haar gedachten en boog zich over de tafel heen naar Nynaeve. ‘Misschien kunnen we Mart niet rechtstreeks een bevel geven, maar zou het niet leuk zijn als hij erover mag broeden jouw lijfwacht te zijn?’

‘Dat zou zeer zeker de moeite waard zijn, als Rhand hem echt tot generaal heeft aangesteld,’ merkte Elayne nadenkend op. ‘Moeder zei vaak dat de beste mannen moeite hadden met bevelen en dat het altijd de moeite waard was zo’n man het toch te leren. Lini zei altijd: “Dwazen luisteren alleen naar zichzelf.” Ik zie Mart zeker niet als een van de besten, maar als we hem genoeg bij kunnen brengen, zodat hij geen al te grote dwaas van zichzelf maakt, zodat niemand hem kan redden, bewijzen we Rhand een grote dienst. Bovendien heb ik tijd nodig als ik die ter’angreaal wil bestuderen.’

Egwene trachtte niet te glimlachen. Elayne had alles heel vlug door. Daarentegen zou ze waarschijnlijk proberen om Mart keurig rechtop te laten zitten. Daar zou ze graag bij willen zijn. Ze hield van Elayne en bewonderde haar kracht, maar in deze wedstrijd wilde ze op Mart wedden, al zou het nipt zijn.

Nynaeve gaf heel koppig en traag toe. Mart was dwaas. Als zij ‘omhoog’ riepen, zou hij ‘omlaag’ doen, alleen om te pesten. Hij was een gistend vat bier dat te veel geschud was. Ze moesten hem voortdurend uit taveernes en speelholen slepen. Ten slotte beweerde ze dat Mart Elayne wellicht in haar achterste zou knijpen als ze niet keek en wist Egwene dat haar bezwaren overwonnen waren. Mart besteedde zeker veel tijd aan de vrouwenjacht, wat Egwene nauwelijks kon goedkeuren, maar Nynaeve wist even goed als zij dat hij bij al dat jagen op de meest ongelukkige ogenblikken een griezelig zintuig voor vrouwen bezat. Hij koos altijd vrouwen – hoe onwaarschijnlijk ook – die gejaagd wilden worden. Net toen Nynaeve volgens haar wilde toegeven, kondigde jammer genoeg een klopje op de deur Sheriam aan. Sheriam wachtte niet op toestemming binnen te komen. Dat deed ze nooit. Met koele ogen en met haar blauwe stola bleef ze Nynaeve en Elayne aankijken. De Hoedster van de Kronieken was na de Amyrlin de hoogste, maar zij had geen echt gezag over de zusters, behalve de macht die een Amyrlin haar gaf. Ze kon zeker niet zomaar iemand bij de Amyrlin wegsturen, maar haar ogen spraken een andere taal. Elayne stond vlot op en maakte een diepe nette knix voor Egwene. ‘Als u me wilt verontschuldigen. Ik wil Aviendha opzoeken.’ Nynaeve daarentegen keek keihard terug naar Sheriam, tot Egwene haar keel schraapte en de gestreepte stola weer omdeed. Nynaeve werd rood en schoot overeind, ik hoor ook te gaan. Janya zei dat ze met me wilde praten over verloren Talenten.’ Het herwinnen van die Talenten was minder gemakkelijk gebleken dan Egwene had gehoopt. De zusters waren best bereid te praten, maar de moeilijkheid was Moghedien te laten begrijpen wat bedoeld werd met een vage omschrijving of soms alleen een term. Bovendien moest je maar afwachten of ze er echt iets van wist. Het was bijvoorbeeld leuk te weten dat Richten van het web metalen sterker maakte, maar de vrouw wist nog minder van metalen dan van Helen. Wat in Lichtsnaam waren trouwens Weven van aardvuur of Melken van tranen? Moghedien leek heel graag te willen helpen, wanhopig graag zelfs nadat Siuan haar het kunstje van het niet zweten had geleerd. Blijkbaar had ze daarover tegen Nynaeve en Elayne gelogen. Ze was ervan overtuigd dat Egwene dat als die ene leugen zou opvatten. De vrouw had op haar knieën gelegen, huilend, smekend en klappertandend en de zoom van hun rok kussend. Ze wilde zeker helpen maar haar angst had nieuwe hoogten bereikt en de snikkende doodsangst drong voortdurend door de a’dam heen en maakte haar spuugmisselijk. Ze wilde het eigenlijk niet, maar de armband zat nu in Egwenes beurs. Ze had hem graag aan Nynaeve willen geven om ervanaf te zijn – maar het ding in aanwezigheid van de anderen heen en weer te schuiven zou vroeg of laat opmerkingen ontlokken.

In plaats daarvan zei ze: ‘Nynaeve, het is misschien beter als je Mart vermijdt tot hij wat is afgekoeld.’ Ze wist niet zeker of Mart zijn dreigement echt zou uitvoeren, maar als iemand hem daartoe kon brengen, dan was het Nynaeve. Daarna hoefden ze zeker niet meer te proberen hem om te praten. ‘Of zorg er tenminste voor dat je alleen met hem praat als er heel wat mensen om je heen staan. Misschien enkele zwaardhanden.’

Nynaeve wilde wat zeggen, maar besloot even later dat niet te doen. Haar wangen waren wat bleker en ze slikte. ‘Ja. Ja, ik denk dat dat het beste is, Moeder.’

Sheriam keek hoe de deur zich sloot. Ze fronste nog licht toen ze zich tot Egwene wendde. ‘Er zijn harde woorden gevallen, Moeder?’

‘Alleen woorden die je mag verwachten wanneer oude vrienden elkaar na lange tijd ontmoeten. Nynaeve herinnert zich Mart als een schelm, maar hij is geen tien meer en hij heeft er een hekel aan.’ Gebonden door de Gelofte tegen liegen, hadden de Aes Sedai de halve waarheid, de kwart waarheid en verborgen betekenissen tot kunst verheven. Een nuttige kunst, dacht Egwene. Vooral bij Aes Sedai. De Drie Geloften deden niemand veel goed, het minst nog de Aes Sedai. ‘Je beseft soms met moeite dat mensen veranderen.’ Sheriam pakte ongevraagd een stoel en schikte haar blauwzijden rok zorgvuldig om haar heen. ‘Ik neem aan dat de onbekende aanvoerder van de draakgezworenen met de jonge Mart een boodschap van Rhand Altor heeft meegegeven? Ik hoop dat u niets hebt gezegd wat als een toezegging uitgelegd kan worden, Moeder. Een leger draakgezworenen op nog geen tien span afstand plaatst ons in een hachelijke toestand. Het helpt weinig indien hun aanvoerder gelooft dat wij onze beloften niet hard kunnen maken.’

Egwene nam de ander even op. Niets bracht Sheriam van haar stuk. Tenminste, niet zichtbaar. Sheriam wist vrij veel van Mart, net als verschillende andere zusters in Salidar. Kon dat gebruikt worden om hem in de juiste richting te duwen, of werd hij dan weerspannig? Mart is van later zorg, dacht ze ferm. Nu eerst Sheriam. ‘Zou je iemand kunnen vragen ons thee te brengen, Sheriam? Ik ben wat dorstig.’ Sheriams gezicht veranderde maar weinig, enkel een verstrakking rond haar schuin staande ogen, zo klein dat het amper haar plechtstatige uiterlijk verstoorde. Egwene kon echter zien hoe de vragen bij haar naar boven sprongen. Wat had ze tegen Mart gezegd? Waarover wilde ze niet praten? Welke beloften had zij gedaan, zodat Sheriam dat zou moeten oplossen zonder terrein aan Romanda of Lelaine te verliezen?

Sheriam zei zacht iets tegen iemand buiten de deur en nadat ze weer had plaatsgenomen, gaf Egwene haar niet de kans wat te zeggen. In plaats daarvan zorgde ze in zekere zin voor een eerste voltreffer. ‘Blijkbaar is Mart de aanvoerder; Sheriam, en mag je zijn leger de boodschap noemen. Rhand wil volgens mij dat we allemaal naar Caemlin komen. Er werd iets gemompeld over eed van trouw.’ Sheriams hoofd schoot met grote ogen omhoog. Er zat echter maar gedeeltelijk iets van woede in. Er was een zekere... bij ieder ander dan een Aes Sedai zou Egwene het angst hebben genoemd. Heel begrijpelijk. Ze kwam uit hetzelfde dorp als Rhand, een van de redenen dat ze tot Amyrlin was verheven. Als ze dat had beloofd, zou dat een bodemloos en onontkoombaar moeras betekenen. Het nieuws zou zich verspreiden, ongeacht wat Sheriam deed. Sommige Gezetenen zouden haar de schuld geven, of het in ieder geval als aanleiding gebruiken. Romanda en Lelaine waren niet de enige leden van de Zaal die Egwene hadden gewaarschuwd over het al te braaf volgen van Sheriams raad zonder de Zaal te raadplegen. Eigenlijk werd Sheriam alleen volledig gesteund door Delana, maar die gaf ook de raad om naar Romanda en Lelaine te luisteren. Alsof het mogelijk was drie kanten tegelijk uit te gaan. Maar zelfs als de Zaal bewerkt kon worden, zou de belofte aan Rhand en die weer intrekken, inhouden dat het tienmaal, nee honderdmaal zo moeilijk zou worden om hem aan te pakken. Egwene wachtte slechts tot Sheriams lippen van elkaar gingen en sprak toen als eerste: ‘Natuurlijk zei ik tegen hem dat het belachelijk was.’

‘Natuurlijk.’ Sheriams stem was niet zo vast als die was geweest. Heel goed.

‘Maar je hebt volkomen gelijk. De toestand is heel kwetsbaar. Dat is zo jammer. Jouw raad over mijn aanpak van Romanda en Lelaine was goed, maar ik denk niet dat we nu nog kunnen volstaan met het opvoeren van de voorbereidingen voor de verhuizing.’ Romanda had haar in een hoek gedreven en grimmig een lezing gegeven dat overijld handelen altijd tot rampen leidde. Garet Brins leger moest groter worden, zo groot dat het nieuws van de grootte veel indruk zou maken op Elaida. Romanda wilde bovendien heel sterk benadrukken dat de gezantschappen naar de vorsten móésten worden teruggeroepen. Afgezien van de Aes Sedai zelf hoefde niemand méér te weten van de moeilijkheden binnen de Toren dan al bekend was. Lelaine gaf niets om Brins leger of om de vorsten. Beide zaken waren van weinig belang, hoewel ze aanraadde om op te passen en af te wachten. De juiste benadering van de Aes Sedai in de Witte Toren zou zeker veel profijt opleveren. Elaida kon dan van de Amyrlin Zetel worden verwijderd. Daarna kon Egwene zodanig worden verheven, dat behalve enkele zusters niemand ooit goed zou weten wat er feitelijk was gebeurd. Na verloop van tijd zou het feit van de verdeelde Toren worden opgevat als iets uit een speelmansverhaal. Het zou misschien nog lukken ook als ze genoeg tijd hadden. Als hun afwachten Elaida niet alle kansen bood de zusters in Salidar te bewerken. Nog een verschil was dat Lelaine alles had gezegd met een glimlach, die de oudere vrouw bij een lievelingetje zou tonen of bij een Aanvaarde op wie ze trots was. Ze kreeg al vele glimlachjes van de zusters omdat ze het reizen opnieuw had ontdekt, al waren er maar weinigen zo sterk dat ze een poort konden maken die groter was dan een armsgat en de meesten dat zelfs niet eens. Romanda wilde een poort gebruiken om de Eedstaf en bepaalde andere voorwerpen uit de Toren weg te halen. Ze had Egwene niet verteld welke dingen, maar daarmee konden ze in Salidar echte Aes Sedai worden terwijl ze tegelijk Elaida van die mogelijkheid beroofden. En Egwene wilde toch een echte Aes Sedai zijn? Lelaine was het met het laatste eens, maar niet over het gebruik van een poort. De kans was te groot dat die ontdekt zou worden en als de zusters in de Toren leerden reizen, zou er te veel voordeel verloren gaan. Deze punten hadden bij de Zaal veel gewicht in de schaal gelegd, wat Romanda helemaal niet beviel. Sheriam had ook geglimlacht over Lelaines instemming, maar nu was er geen glimlach te zien. ‘Moeder, ik weet niet zeker of ik het begrijp,’ zei ze veel te welwillend. ‘De voorbereidingen volstaan om de Zaal te tonen dat u zich niets laat welgevallen. In beweging komen voor alles op de juiste plek is, zou rampzalig zijn.’

Egwene wist een onoprechte trek op haar gezicht te toveren, ik begrijp het Sheriam. Ik weet niet wat ik zonder jouw raad zou moeten doen.’ Ze keek met verlangen uit naar de dag dat ze ermee op kon houden. Sheriam zou een heel goede Hoedster zijn – misschien wel een goede Amyrlin – maar Egwene zou de dag waarop ze aan de vrouw duidelijk kon maken dat ze de Hoedster was en niet de Amyrlin, zeer vreugdevol vinden. Aan Sheriam én de Zaal. ‘Het komt gewoon doordat Mart dat leger van draakgezworenen op onze drempel heeft gelegerd. Wat gaat heer Brin doen? Of sommige krijgslieden, uit zichzelf, zonder opdracht? Iedereen heeft het erover dat hij mannen wil laten jagen op draakgezworenen die volgens de geruchten dorpen platbranden. Ik weet dat hem is gezegd de mannen strak aan de lijn te houden maar...’

‘Heer Garet zal precies doen wat we... wat u beveelt, en verder niets.’

‘Misschien.’ Hij was niet gelukkig met die strakke teugels, nam Sheriam gemakshalve aan. Siuan bracht heel wat tijd door met Brin, ondanks al haar gemopper op die man, en hij vertelde haar van alles. Egwene kon het zich echter niet veroorloven Siuans band te verraden. ‘Ik hoop dat hetzelfde gezegd kan worden over zijn krijgslieden, voor iedere man in het kamp. We kunnen niet naar het westen, Amadicia in, maar ik bedacht dat we wellicht langs de rivier naar Ebo Dar kunnen afzakken. Misschien met behulp van een reispoort. De Aes Sedai zullen daar toch wel welkom zijn? Heer Brin kan het kamp buiten de stad opslaan. Wegtrekken zou benadrukken dat we Rhands... aanbod, als we het zo willen noemen, niet aannemen. En als we ons nog meer dienen voor te bereiden, kunnen we alles veel beter voltooien in een grote stad met wegen en schepen die de haven in- en uitvaren.’ Wederom verloor Sheriam haar beheersing en dat was nu aan haar kortademigheid te horen. ‘Ebo Dar is niet zo gastvrij als het schijnt, Moeder. Enkele zusters zijn niet hetzelfde als een paar honderd, die ook nog door een leger gevolgd worden. Bij de minste aanwijzing zal Tylin de gedachte krijgen dat we van plan zijn de stad te veroveren. Een behoorlijk aantal Altaraanse edellieden wil niets liever dan een uitvlucht om haar af te zetten en zelf op de Troon der Winden plaats te nemen. Zo’n wanorde zou ons bij elke vorst in een kwaad daglicht plaatsen. Nee, Moeder, dat is geheel buiten de orde.’

‘Maar durven we dan nog hier te blijven zitten? Mart doet niets, maar het ergste kan gebeuren indien enkele van Brins krijgslieden besluiten de zaak in eigen hand te nemen.’ Egwene keek fronsend naar haar rok, streek hem glad alsof ze bezorgd nadacht en zuchtte vervolgens. ‘Hoe langer we hier blijven zitten en niets doen, terwijl een leger draakgezworenen ons recht in de ogen kijkt, hoe erger het zal worden. Het zou me niet verbazen als er geruchten komen dat ze van plan zijn ons ’ aan te vallen en hier zal men dan zeggen dat wij het eerst moeten toeslaan.’ Als dit niet werkte, zouden die geruchten zeker komen, daar zouden Nynaeve, Elayne, Siuan en Leane wel voor zorgen. Het zou gevaarlijk zijn, maar ze kon eventueel iets verzinnen om Mart zich te laten terugtrekken voor de vonken een brand zouden veroorzaken. ‘Tja, zoals de geruchten zich verspreiden, zou het me niet verbazen als half Altara binnen een maand denkt dat wij, de Aes Sedai hier, draakgezworenen zijn.’ Dat gerucht zou onmiddellijk de kop ingedrukt moeten worden, als dat mogelijk was. De Zaal haalde na Logains Heling geen edellieden meer naar het dorp, maar de zoekgroepen van Brin reden nog steeds uit en nog steeds zochten groepen Aes Sedai naar novices. Bovendien maakte men met karren en wagens lange tochten naar nabije dorpen om voedsel te kopen. Honderden paden voor een gerucht, en er was er maar een nodig. ‘Sheriam, ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat we in de val zitten, en als we dit niet oplossen, zal daar niets goeds uit voortkomen. Helemaal niets goeds.’

‘Het antwoord daarop is de draakgezworenen weg te sturen,’ zei Sheriam, niet meer zo geduldig als eerst. ‘Ik betreur het dat Mart ons weer door de vingers glipt, maar ik vrees dat er geen ander antwoord is. Je hebt hem gezegd dat het aanbod is afgewezen, dus vraag hem te vertrekken.’

‘Ik wilde dat het zo eenvoudig was. Ik denk dat hij dat na mijn vraag niet zal doen, Sheriam. Hij duidde erop dat hij hier op deze plek moest wachten tot er iets gebeurt. Misschien wacht hij op bevelen van Rhand, of zelfs op Rhand zelf. Er ging een gerucht in Cairhien dat hij de laatste tijd op zijn reizen mannen meeneemt. De mannen die hij leert geleiden? Ik weet niet wat we moeten doen wanneer dat gebeurt.’ Sheriam staarde haar aan en haar adem klonk zwaar voor iemand die er zo kalm uitzag.

Een gekrabbel aan de deur werd gevolgd door Tabitha met een zilveren blad van gedreven zilver. Ze voelde de stemming niet goed aan en deed veel moeite alles netjes te schikken. De theepot van groen porselein en de kopjes, het zilveren honingpotje en het kleine kannetje room, de kleine doekjes met kant, tot Sheriam haar woest toesnauwde dat er wel meer werk op haar lag te wachten, zodat Tabitha een gilletje slaakte en met grote ogen een knix maakte waarbij haar hoofd bijna de grond raakte, waarna ze er op een holletje vandoor ging. Heel even hield Sheriam zich bezig met het schikken van haar rok terwijl ze haar kalmte trachtte te hervinden. Ten slotte bracht ze weifelend uit: ‘Misschien is het voor ons noodzakelijk Salidar toch te verlaten. Spoediger dan ik gewenst zou hebben.’

‘Maar de enige weg die ons openstaat, leidt naar het noorden.’ Egwenes ogen werden wat groter. Licht, wat had ze hier een hekel aan! ‘Dan lijkt het erop dat we naar Tar Valon optrekken.’ ik weet het,’ snauwde Sheriam bijna. Ze haalde diep adem en matigde haar toon. ‘Vergeef me, Moeder, ik voel me wat... Ik houd er niet van tot iets gedwongen te worden en ik vrees dat Rhand Altor ons dwingt iets te doen voor we echt klaar zijn.’

‘Ik zal hem daarover streng onderhouden wanneer ik hem zie,’ zei Egwene. ‘Ik kan me amper indenken wat ik zonder uw raad zou moeten doen.’ Misschien kon ze een manier vinden om Sheriam als leerlinge bij de Wijzen te plaatsen. De gedachte aan een Sheriam na zo’n halfjaar bij Sorilea deed haar glimlachen, zodat Sheriam zelfs teruglachte. ‘Met of zonder honing?’ vroeg Egwene, die de theepot ophield.

40

Onverwacht gelach

‘Je moet me helpen om hun wat gezond verstand bij te brengen,’ zei Mart met de pijpsteel tussen zijn lippen. ‘Thom, luister je nog?’ Ze zaten op omgekeerde tonnetjes in de smalle schaduw van een huis met één verdieping, en rookten een pijpje. De magere oude speelman leek meer belangstelling te hebben voor de brief die Rhand hem had laten bezorgen. Hij stak hem nu in zijn jaszak, met het zegel van de boom en kroon nog steeds heel. Het gemompel van stemmen en het gepiep van assen uit de straat aan het eind van de steeg leek veraf. Van hun gezichten droop het zweet. Gelukkig was tenminste één ding afgehandeld. Mart was de Kleine Toren uitgekomen en had gezien dat een groep Aes Sedai Aviendha ergens heen had gebracht. Voorlopig ging ze niemand overhoop steken.

Thom trok de pijp uit zijn mond. De lange steel was geheel besneden met eikenbladeren en eikels, ik heb eens een vrouw proberen te redden, Mart. Die Larita was een roos in de knop en getrouwd met een grove bruut van een laarzenmaker, in een dorp waar ik mijn reis enkele dagen onderbrak. Een bruut. Hij schold haar uit wanneer het warme eten niet klaarstond als hij aan tafel wilde gaan en haalde de zweep over haar heen als hij merkte dat ze meer dan twee woorden met een andere man wisselde.’

‘Thom, in naam van de Doemkrocht, wat heeft dat te maken met die stomme vrouwen wat gezond verstand bijbrengen?’

‘Luister nou maar, jongen. Het hele dorp wist hoe hij haar behandelde, maar Larita vertelde me het zelf, voortdurend klagend hoe graag ze door iemand hieruit gered wilde worden. Ik had wat goud in mijn beurs, een mooie koets, een koetsier en een lijfknecht. Ik was jong en zag er goed uit.’ Thom streek met zijn knokkels over de witte snor en zuchtte. Het was moeilijk te geloven dat dit gelooide gezicht er ooit knap had uitgezien. Mart knipperde met zijn ogen. Een koets? Sinds wanneer had een speelman een koets? ‘Mart, haar smeekbede raakte mij recht in het hart. En ik zal niet ontkennen dat ik haar gezichtje aantrekkelijk vond. Nou, zoals ik zei, ik was jong, meende verliefd te zijn en een held, zoals in een van die verhalen. Dus zat ik op een dag onder de bloesem van een appelboom – heel ver van het huis van de laarzenmaker – en ik deed het aanbod haar mee te nemen. Ik zou zorgen voor een dienstmeid en haar eigen huis en haar het hof maken met zang en gedichten. Toen ze het eindelijk doorhad, gaf ze me zo’n harde schop tegen mijn knie dat ik wel een maand mank liep, en bovendien raakte ze me ook nog flink met het bankje.’

‘Ze lijken allemaal van schoppen te houden,’ mompelde Mart en hij ging wat anders op het tonnetje zitten, ik neem aan dat ze je niet geloofde en dat kun je haar toch niet verwijten?’

‘O, ze geloofde me wel. Maar ze was woest dat ik dacht dat zij ooit haar geliefde man in de steek zou laten. Haar eigen woorden: geliefde man. En ze holde zo snel als haar voeten haar konden dragen terug naar die vent en ik had de keus hem te doden of in mijn koets te springen. Ik kon nog net m’n vege lijf redden. Ik neem aan dat ze nog steeds fijn bij elkaar zijn. Zij houdt de koordjes van de beurs stevig vast en is nog steeds bereid een gat in z’n hoofd te slaan met alles wat ze kan vastpakken als hij voor een biertje in een herberg blijft hangen. Zoals ze altijd al deed, vernam ik later na wat bescheiden rondvragen.’ Hij stak de pijp weer in zijn mond alsof hij een punt had gezet. Mart krabde zijn hoofd, ik begrijp niet wat dit te maken heeft met...’

‘Enkel dat je niet moet denken het hele verhaal te kennen als je maar één stukje hebt gehoord. Weet je bijvoorbeeld dat Elayne en Nynaeve binnen enkele dagen naar Ebo Dar vertrekken? Juilin en ik gaan mee.’

‘Ebo...’ Mart kon nog net zijn pijp grijpen voor die op het droge onkruid in de steeg viel. Nalesean had enkele verhalen verteld over een bezoek aan Ebo Dar en zelfs als je rekening hield met zijn opschepperij, wanneer hij het over vrouwen en gevechten had, leek het hem een heel woeste plaats. Dus ze dachten echt dat ze Elayne konden wegmoffelen, hè? ‘Thom, je moet me helpen...’

‘Wat?’ onderbrak Thom hem. ‘Ze van de laarzenmaker stelen?’ Hij blies een lange sliert blauwe rook omhoog. ‘Dat doe ik niet, jongen. Je kent nog steeds niet het hele verhaal. Wat zijn jouw gevoelens eigenlijk over Nynaeve en Egwene? Wacht, laat Nynaeve erbuiten. Wat vind je van Egwene?’

Mart fronste en vroeg zich af of de man alles verwarrend kon maken als hij maar lang genoeg in kringetjes rond bleef draaien, ik mag Egwene graag, ik... Bloedvuur, Thom, het is Egwene, en daarmee is alles eigenlijk gezegd. Daarom probeer ik haar stomme hals te redden.’

‘Haar te redden van de laarzenmaker, bedoel je,’ mompelde Thom, maar Mart ging gewoon door. ‘Haar nek en ook die van Elayne, zelfs die van Nynaeve als ik mezelf kan bedwingen en niet eerst zelf haar strot dichtknijp. Licht! Ik wil ze alleen maar helpen. Bovendien breekt Rhand mijn nek als Elayne iets overkomt!’

‘Heb je ooit overwogen hen te helpen bij wat ze willen, in plaats van te doen wat jij wilt? Als ik mijn zin kreeg, zou ik Elayne op een paard naar Andor zetten. Ze dient andere dingen te doen – héél nodig te doen volgens mij – dus sukkel ik dag en nacht achter haar aan, met het angstzweet dat het iemand zal lukken haar te doden voor ik het kan voorkomen. Ze gaat naar Caemlin wanneer ze er klaar voor is.’ Hij zoog voldaan aan zijn pijp maar er klonk iets van scherpte in zijn laatste woorden door, alsof hijzelf de woorden niet graag hoorde, al deed hij net alsof.

‘Mij lijkt het of ze Elaida hun hoofd op een blaadje willen aanbieden.’ Dus Thom zou dat malle mens op een paard zetten, hè? Een speelman die de erfdochter van Andor meevoert om gekroond te worden! Hij vond zich wel heel belangrijk, die Thom Merrilin. ‘Je bent geen dwaas, Mart,’ zei Thom kalm. ‘Je weet wel beter. Egwene... Het is moeilijk voor te stellen dat dat kind de Amyrlin is...’ Mart stemde grimmig brommend in, maar Thom lette er niet op. ‘... niettemin geloof ik dat ze er de ruggengraat voor heeft. Het is nog te vroeg om te zeggen of enkele dingen gewoon toeval zijn, maar ik begin te geloven dat ze er ook de hersens voor heeft. De vraag is: is ze taai genoeg? Als dat niet zo is, vreten ze haar levend op... met ruggengraat, hersens en al.’

‘Wie doen dat? Elaida?’

‘O, zij? Als ze de kans krijgt. Die vrouw is er taai genoeg voor. Maar als de Aes Sedai in dit dorp aan Egwene denken, denken ze amper aan een Aes Sedai. Aan een Amyrlin mogelijk, maar niet aan een Aes Sedai, hoe moeilijk je je zoiets ook kunt voorstellen.’ Thom schudde het hoofd. ‘Ik begrijp het niet, maar het is waar. Datzelfde geldt voor Nynaeve en Elayne. Ze proberen het voor zich te houden, maar zelfs Aes Sedai verbergen niet zoveel als ze willen als je goed kijkt en je hersens gebruikt.’ Hij trok de brief weer te voorschijn en speelde er wat mee zonder ernaar te kijken. ‘Egwene loopt langs het randje van de afgrond, Mart. Er zijn drie groepen hier in Salidar – van drie weet ik het zeker – die haar na één verkeerde stap de diepte in zullen duwen. Elayne zal haar volgen als dat gebeurt en Nynaeve evenzeer. Of misschien duwen ze eerst die twee omlaag, voor ze haar naar beneden trekken.’

‘Hier. In Salidar, in dit vlekje van een dorp,’ merkte Mart zo vlak als een geschaafde plank op. Thom knikte kalm en Mart kon niet voorkomen dat hij steeds harder ging praten. ‘En jij wilt dat ik ze hier achterlaat?’

‘Ik wil dat je de gedachte diep wegstopt dat jij ervoor zal zorgen dat ze iets doen. Zij hebben besloten wat ze gaan doen en jij kunt daar niets aan veranderen. Maar misschien... heel misschien kun je ze in leven houden.’

Mart sprong op. In zijn hoofd had hij een beeld van een vrouw met zijn mes tussen haar borsten en dat was geen herinnering van een ander. Hij gaf het tonnetje een schop waardoor het in de steeg wegrolde. Een spéélman helpen om hen in leven te houden? Een zwakke herinnering kriebelde; iets over Basel Gil, een herbergier in Caemlin die iets over Thom vertelde, maar het leek een nevel die meteen verdween toen hij trachtte hem vast te houden. ‘Van wie is die brief, Thom? Een andere vrouw die je hebt gered? Of heb je haar ergens achtergelaten waar ze haar hoofd kon verliezen?’

‘Ik heb haar achtergelaten,’ zei Thom zachtjes. Hij stond op en liep zwijgend weg.

Mart stak al half zijn arm uit om hem tegen te houden, wilde nog iets zeggen, maar kon niets bedenken. Dwaze oude man! Nee, hij was niet dwaas. Egwene was zo koppig als een ezel; met haar vergeleken viel er met Nynaeve best te praten. Nog erger was dat ze allebei in het topje van een boom zouden klimmen om de bliksem beter te kunnen zien. En wat Elayne betrof, edelvrouwen waren nooit zo wijs om met regen onderdak te zoeken, waarna ze heel verontwaardigd over al die natheid waren.

Hij klopte zijn pijp leeg en trapte de kooltjes goed met zijn hak uit voor het onkruid vlam kon vatten. Hij graaide zijn hoed op en hinkte de steeg uit. Hij had betere inlichtingen nodig dan die van een speelman met zijn waanvoorstellingen van grootsheid nadat hij een tijdje met die verwaande meid van een erfdochter had rondgereisd. Verderop in de straat zag hij Nynaeve uit de Kleine Toren komen en hij liep haar richting uit, tussen de hoog opgeladen karren die door ossen of paarden werden getrokken. Zij kon hem vertellen wat hij diende te weten. Als ze het wilde vertellen. Zijn heup stak. Bloedvuur, ze is me enkele antwoorden schuldig.

Op dat ogenblik zag Nynaeve hem en ze verstrakte zichtbaar. Heel even bleef ze staan om naar hem te kijken en haastte zich opeens de andere kant op. Ze wilde hem blijkbaar ontlopen. Ze keek tweemaal om voor ze achter de mensen en karren verdween. Hij bleef gramstorig staan en trok zijn hoed diep omlaag. Eerst schopte die vrouw hem zomaar en nu wilde ze niet met hem praten. Ze waren van plan hem in zijn sop te laten gaarkoken, zij en Egwene, tot hij braaf weg zou hollen zodra zij met een vingertje wezen. Nou, ze hadden de verkeerde gekozen voor hun spelletje, bloedvuur-nog-aan-toe! Vanin en de anderen stonden voor een stal naast een stenen gebouw dat vroeger vast en zeker een herberg was geweest. Nu stroomden er voortdurend Aes Sedai naar binnen of naar buiten. Pips en hun andere paarden waren aan een balk vastgebonden. Vanin en de twee verkenners die gevangen waren genomen zaten gehurkt tegen de muur. Mar en Ladwin verschilden sterk van elkaar. De een was lang, mager en had een ruw gezicht, de ander was klein en stevig en leek zachtmoedig. Beiden keken echter heel verlegen bij Marts nadering, ze voelden zich niet zo goed na hun gevangenname. De tweehandmeesters stonden stijf rechtop en hielden de banieren strak rond de stokken alsof dat nu nog zin had. Ze zagen er uiterst bezorgd uit. Een veldslag was één, maar al die Aes Sedai waren een andere zaak. In de strijd had de man een kans. Twee zwaardhanden hielden hen in het oog. Niet openlijk en van de andere kant van het erf, maar die plek in de volle zon waar ze stonden te praten, was niet toevallig gekozen. Mart streek over Pips’ neus en bekeek de ogen van het dier nauwkeurig. Een man in een leren vest kwam de stal uit en schoof een mestton de straat op. Vanin kwam naast hem staan en tuurde ook strak in de paardenogen. Mart keek niet naar hem en zei: ‘Kun jij de Bond bereiken?’

‘Misschien.’ Vanin fronste en schoof een ooglid van Pips omhoog. ‘Zal wat geluk nodig hebben. Ik laat mijn paard echter niet graag achter.’ Mart knikte en hield zijn hoofd nog dichter bij het paardenhoofd. ‘Zeg tegen Talmanes daar kalm te blijven zitten. Ik blijf hier misschien enkele dagen en vervloekt, ik wil geen stomme redding. Probeer hier weer terug te komen. Ongezien, als dat mogelijk is.’

Vanin spuwde in het zand onder Pips. ‘Als een man zich bemoeit met Aes Sedai, wordt hij zelf aan de teugel gelegd en gezadeld. Ik kom terug als het me lukt.’ Hoofdschuddend slenterde hij weg in de menigte, een dikke, verkreukelde man met een deinende loop, van wie niemand zou vermoeden dat hij zo goed kon sluipen. Een tweehandmeester schraapte weifelend zijn keel en kwam wat dichterbij. ‘Mijn heer; is alles...? Dit verloopt toch volgens plan, mijn heer?’

‘Alles volgens plan, Verdin,’ zei Mart, en hij gaf Pips een klopje. Hij zat vastgebonden in een zak waarvan het touwtje was dichtgeknoopt. Hij had Rhand beloofd Elayne veilig naar Caemlin te brengen en hij kon niet zonder haar vertrekken. Hij kon ook niet weggaan en Egwene met haar nek op het beulsblok achterlaten. Licht, het deed pijn, maar het zou best zo kunnen zijn dat hij Thoms raad moest opvolgen. Dat hij ervoor moest zorgen dat de bloedkoppen van die bloedwijven op hun bloedschouders bleven door ze op de een of andere manier te helpen om dit hele, idiote plannetje te laten slagen. Terwijl hijzelf trouwens ook graag zijn nek heel wilde houden. Waarbij hij er eveneens voor diende te zorgen dat Aviendha Elayne niet naar de keel vloog. Nou ja, in ieder geval was hij in de buurt om hen mee te voeren wanneer alles in elkaar stortte. Het bood weinig troost. ‘Alles is vervloekt fijn.’

Elayne had verwacht Aviendha in de wachtkamer te vinden of misschien buiten, maar ze hoefde amper te luisteren om te ontdekken waarom de Aielse hier zeker niet was. Twee onderwerpen voerden bij de Aes Sedai de boventoon en iedereen zat te praten, waarbij alle papieren op de tafels vergeten leken. Mart werd door de meesten besproken. Zelfs de bedienden en novices die het in de wachtkamer druk hadden, bleven tussen hun boodschappen even hangen om wat woorden aan dit alles toe te voegen. Hij was een ta’veren. Was het veilig een ta’veren in Salidar toe te laten? Was hij echt in de Toren geweest en had hij daarna zomaar mogen vertrekken? Was het waar dat hij het bevel voerde over het leger draakgezworenen? Werd hij gevangengenomen voor de wandaden die ze hadden vernomen? Was het waar dat hij uit hetzelfde dorp kwam als de Herrezen Draak en de Amyrlin Zetel? Er gingen geruchten dat er twee ta’veren banden hadden met de Herrezen Draak. Wie was die tweede en waar zat hij nu? Wellicht wist Mart Cauton dat. Er leken evenveel meningen te leven als mensen. Elayne had eigenlijk op twee vragen gerekend en juist die hoorde ze niet. Wat wilde Mart in Salidar en hoe had Rhand geweten waar hij hem heen moest sturen? Niemand stelde ze, maar hier en daar zag ze iets van verontrusting. Een Aes Sedai trok opeens haar stola op alsof ze het koud had of schrok wanneer het doordrong dat iemand haar had aangesproken. Hier stond een dienstmeid midden op de vloer in het niets te staren voor ze zich met een schokje verder repte, daar wierp een novice bevreesde blikken op de zusters. Mart was wel niet helemaal een kat in een duiventil, maar het kwam er dichtbij. Het feit alleen al dat Rhand wist waar ze zich bevonden, bezorgde iedereen koude rillingen.

Aviendha riep wat minder vragen en opmerkingen op, maar onwillekeurig spraken de zusters over haar en niet alleen om van onderwerp te veranderen. Niet elke dag verscheen er een wilder uit zichzelf op je drempel, en nog wel een heel sterke en bovendien een Aielvrouw. Dat laatste vond iedere zuster zeer boeiend. Er was nog nooit een Aielse in de Toren opgeleid en maar weinig Aes Sedai waren ooit in de Woestenij geweest.

Elayne hoefde maar een keer te vragen waar ze werd vastgehouden. Niet letterlijk, maar Elayne wist hoe Aes Sedai konden zijn wanneer ze een meisje als novice wilden.

‘Als de avond valt, is ze in het wit gekleed,’ zei Akarrin vol vertrouwen. De slanke Bruine zuster knikte bij elk woord als om het te benadrukken. De twee zusters bij haar waren er even zeker van. Inwendig meesmuilend haastte Elayne zich de straat op. Verderop zag ze een bijna hollende Nynaeve die zo vaak omkeek dat ze tegen mensen op botste. Elayne wilde haar inhalen, omdat ze gezelschap op prijs zou stellen, maar alleen om Nynaeve in te halen wilde ze met deze hitte niet gaan hollen, ook al beheerste ze het zweten nu nog zo goed. Niettemin trok ze haar rok iets op en maakte wat meer spoed. Binnen vijftig stappen voelde ze Birgitte dichterbij komen. Ze draaide zich om en zag haar komen aanhollen. Areina was bij haar en bleef met opgevouwen armen en boos kijkend op enige afstand staan. Die vrouw was een onmogelijk stuk verdriet en ze was zeker niet van mening veranderd nu Elayne echt Aes Sedai was geworden, ik dacht dat je het behoort te weten,’ zei Birgitte kalm. ik heb net gehoord dat Vandene en Adeleas ook meegaan naar Ebo Dar.’

‘Zo,’ mompelde Elayne. Het kon zijn dat die twee zich om de een of andere reden bij Merilille gingen voegen, hoewel er al drie Aes Sedai aan het hof van Tylin waren of misschien hadden ze een eigen taak in Ebo Dar. Ze geloofde het allebei niet. Net zoals Areina niet van mening veranderde, deed de Zaal dat evenmin. Elayne en Nynaeve dienden vergezeld te worden door twee échte Aes Sedai. ‘Zolang zij maar begrijpt dat zij niet meegaat.’

Birgitte zag naar wie Elayne keek en haalde haar schouders op. ‘Areina begrijpt het, al is ze er niet gelukkig mee. Zelf kan ik amper wachten om te vertrekken.’

Elayne aarzelde slechts even. Ze had beloofd geheimen te bewaren, waar ze niet van hield, maar ze had niet beloofd te stoppen met haar pogingen de andere vrouw te overtuigen dat het geen zin had en niet nodig was. ‘Birgitte, Egwene...’

‘Nee!’

‘Waarom niet?’ Niet lang nadat Birgitte Elaynes zwaardhand was geworden had Elayne besloten dat ze bij de binding Rhand op de een of andere manier zou laten beloven te doen wat hem gezegd werd, tenminste in belangrijke dingen. Later had ze er nog een verbetering aan toegevoegd: hij zou haar vragen moeten beantwoorden. Birgitte beantwoordde ze naar eigen keuze, ontweek ze naar eigen keuze en keek – net als nu – soms gewoon koppig. ‘Vertel me waarom niet en als het een goede reden is, zal ik het nooit meer vragen.’ Aanvankelijk keek Birgitte slechts laaiend, maar daarna pakte ze Elayne bij de arm en trok haar min of meer mee naar de hoek van een steeg. Geen enkele voorbijganger keek een tweede keer en Areina bleef staan waar ze stond, al was haar gezicht nog somberder dan eerst. Birgitte keek echter toch behoedzaam rond en fluisterde: ‘Telkens als het Rad me naar buiten weefde, werd ik geboren, leefde en stierf ik zonder te beseffen dat ik met het Rad was verbonden. Dat wist ik alleen in de tussentijd, in Tel’aran’rhiod. Soms kende men mij, soms was ik zelfs beroemd, maar ik was als ieder ander mens, niet iemand uit een legende. Ditmaal werd ik met geweld eruit getrokken, niet erin geweven. Voor het eerst dat ik een lichaam draag, weet ik wie ik ben. Voor het eerst kunnen andere mensen mij ook kennen. Thom en Juilin bijvoorbeeld. Ze zeggen niets, maar ik weet het zeker. Ze kijken me anders aan dan andere mensen. Als ik zou zeggen dat ik een glazen berg ging beklimmen en met mijn blote handen een reus zou gaan doden, zouden ze vragen of ik ergens nog hulp nodig had en er dan eigenlijk op rekenen dat ik nee zeg.’

‘Ik begrijp het niet,’ zei Elayne langzaam en Birgitte zuchtte en liet haar hoofd hangen.

‘Ik weet niet of ik dat alles waar kan maken. In andere levens deed ik wat ik moest doen en wat me het juiste leek om te doen. Het was voor die Maerion of Joana of elke vrouw het juiste. Nu ben ik de Birgitte van de verhalen. Iedereen die dat weet, zal iets verwachten. Ik voel me net een pluimdanseres die een Tovaanse kluis in loopt.’ Elayne vroeg er niet naar. Wanneer Birgitte dingen van voorbije levens noemde, was haar uitleg vaak verwarrender dan onwetendheid. ‘Dat is onzin,’ zei ze ferm en ze pakte de ander bij haar armen. ‘Ik weet het en ik verwacht zeker niet dat je reuzen gaat doden. Egwene ook niet. En ze wéét het al!’

‘Zolang ik het niet toegeef,’ mompelde Birgitte, ‘is het net of ze het niet weet. Doe geen moeite, ik weet ook dat het onzin is, maar dat verandert er niets aan.’

‘Wat denk je dan van het volgende? Zij is de Amyrlin en jij bent een zwaardhand. Ze verdient je vertrouwen, Birgitte. Ze heeft het nodig.’

‘Ben je al klaar?’ wilde Areina weten die een pas achter haar stond. ‘Als jullie weggaan en mij achterlaten, is mij helpen bij het boogschieten wel het minste dat je kunt doen.’

‘Ik zal erover nadenken,’ zei Birgitte kalm tegen Elayne. Ze wendde zich tot Areina en greep haar vlecht vlak bij de nek. ‘We gaan het over boogschieten hebben,’ zei ze, haar de straat opduwend, ‘maar eerst over goede manieren praten.’

Hoofdschuddend dacht Elayne opeens weer aan Aviendha en haastte zich verder. Het huis was niet ver weg.

Het duurde even voor ze Aviendha herkende. Elayne was het gewend haar in de cadin’sor te zien, met kortgeknipt, kastanjerood haar; niet in een rok, hemd en omslagdoek. Haar haren vielen tot ver over de schouders en werden door een opgerolde doek bijeengehouden. Op het eerste oog leek ze niet in problemen te verkeren. Ze zat vrij onhandig in een stoel waaraan ze niet gewend was, en leek in de zitkamer vredig thee te drinken met vijf zusters die in een kring om haar heen zaten. Huizen waar Aes Sedai waren ondergebracht hadden een zitkamer, hoewel Elayne en Nynaeve nog steeds in hun kleine hokje verbleven. Bij een tweede blik wierp Aviendha over de rand van haar kopje gejaagde blikken op de Aes Sedai. Voor een derde blik was geen tijd. Aviendha zag Elayne en schoot overeind, waarbij ze haar kopje op de aangeveegde vloer liet vallen. Elayne kende weinig Aiel, behalve in de Steen van Tyr, maar wist wel dat ze hun gevoelens verborgen en dat Aviendha er goed in was. Maar nu toonde haar gezicht pure pijn.

‘Het spijt me,’ zei Elayne gladjes tegen de zusters, ‘maar ik moet haar even meenemen. Misschien kunt u later met haar praten.’

Verscheidene zusters wilden tegen haar ingaan, al hadden ze dat niet eens mogen laten merken. Ze was verreweg de sterkste in deze kamer, afgezien van Aviendha, en er was geen Gezetene of iemand van Sheriams raad aanwezig. Ze was heel blij dat Mijrelle er niet was, aangezien zij in dit huis woonde. Elayne had voor de Groene Ajah gekozen, was aanvaard en had vervolgens vernomen dat in Salidar Mijrelle de overste van de Groene Ajah was. Mijrelle, die zelf nog geen vijftien jaar Aes Sedai was. Uit allerlei opmerkingen had Elayne opgemaakt dat er Groenen in Salidar waren die de stola al minstens vijftig jaar droegen, hoewel niemand één grijs haartje bezat. Als Mijrelle er was geweest, zou Elaynes grote kracht geen steek hebben geholpen indien de overste Aviendha had willen houden. Nu waagde echter alleen Shana, een Witte zuster met ronde poppenogen die Elayne aan een vis deden denken, haar mond wat verder open te doen. Ze deed hem weer dicht, zij het tamelijk gemelijk, nadat Elayne een wenkbrauw had opgetrokken.

De lippen van het vijftal werden behoorlijk op elkaar geperst, maar Elayne negeerde de spanning. ‘Dank jullie wel,’ zei ze met een glimlach die ze niet voelde.

Aviendha zwaaide een donker pak op haar rug, maar aarzelde tot Elayne het haar rechtstreeks beval. Op straat zei Elayne: ‘Neem me niet kwalijk. Ik zal zorgen dat het niet meer gebeurt.’ Daar kon ze wel voor zorgen, dacht ze. En Egwene zeker. ‘Er zijn niet veel plekken waar we alleen kunnen praten, vrees ik. Mijn kamer is behoorlijk warm op deze tijd van de dag. We kunnen proberen wat schaduw op te zoeken, of wat thee drinken als die je neus nog niet uitkomt.’

‘Jouw kamer.’ Het was niet echt kortaf, maar blijkbaar wilde Aviendha niet praten. Nog niet. Opeens sprong ze naar een voorbijrijdende kar vol brandhout. Ze trok er een tak uit die later gebroken zou worden voor aanmaakhout, langer dan haar arm en dikker dan haar duim. Ze kwam weer naast Elayne lopen en sneed met haar mes de bast eraf. Het scherpe wapen ging als een scheermes door de kleinere takken heen. Op haar gezicht was de pijn verdwenen. Ze leek nu vastbesloten.

Elayne nam haar tijdens de wandeling van opzij op. Ze dacht eigenlijk niet dat Aviendha haar kwaad wilde doen, wat die schelm van een Mart Cauton ook zei. Aan de andere kant... Ze wist wat van ji’e’toh, want Aviendha had iets uitgelegd toen ze samen in de Steen waren. Misschien had Rhand iets gedaan of gezegd. Misschien eiste Aviendha’s verwarrende doolhof van eer en verplichting dat ze... Het leek onmogelijk. Maar misschien...

In haar kamer besloot ze de zaak meteen bij de hoorns te vatten. Ze ging recht voor de ander staan – omhelsde met opzet niet de Ware Bron – en zei: ‘Mart beweert dat je hier bent om mij te vermoorden.’ Aviendha knipperde met haar ogen. ‘Natlanders draaien de zaken altijd om,’ zei ze verwonderd. Ze legde de tak op Nynaeves bed en legde haar mes er zorgvuldig naast. ‘Mijn naastzuster Egwene vroeg me voor jou een oogje op Rhand Altor te houden en ik heb dat beloofd.’ Haar pak en omslagdoek vielen op de vloer naast de deur. ik heb toh jegens haar, maar nog meer jegens jou.’ Ze knoopte haar hemd los, trok het over haar hoofd uit, waarna ze haar onderhemd tot haar middel omlaag trok. ‘Ik houd van Rhand Altor en ik heb mezelf een keer naast hem gelegd. Ik heb toh en ik vraag jouw hulp om die uit te wissen.’ Ze draaide Elayne haar rug toe en knielde in de kleine ruimte neer. ‘Je mag zelf kiezen: de stok of het mes; de toh is van mij, maar de keuze aan jou.’ Ze hief haar kin hoog en strekte haar nek. Haar ogen waren gesloten. ‘Wat je ook kiest, ik aanvaard het.’ Elayne meende door haar knieën te zakken. Min had gezegd dat de derde vrouw gevaarlijk zou zijn, maar Aviendha? Wacht eens! Ze zei dat ze... Met Rhand! Haar hand schoof naar het mes op het bed en ze sloeg haar armen over elkaar om haar handen in bedwang te houden. ‘Sta op en trek je hemd aan. Ik ben niet van plan je met die stok...’ Een paar keer misschien? Ze drukte haar armen nog sterker tegen zich aan om haar handen daar te houden. ‘... en ik ga zéker dat mes niet pakken. Stop het alsjeblieft weg.’ Ze had het graag aan de ander overhandigd, maar ze wist niet zeker of het veilig was het ding te pakken. ‘Je hebt geen toh jegens mij.’ Ze meende dat dat de juiste woorden waren. ik houd van Rhand, maar ik geef er niet om dat jij ook van hem houdt.’ De leugen brandde op haar tong. Had Aviendha echt met hem geslapen?

Aviendha bleef geknield liggen maar draaide zich om en keek haar aan. ‘Ik weet niet zeker of ik het begrijp. Stel je voor hem te delen? Elayne, we zijn vriendinnen, denk ik, maar we dienen eerstezusters te zijn als we zustervrouwen willen worden. Het zal tijd kosten voor we weten of we dat kunnen zijn.’

Elayne besefte dat haar mond openstond en deed hem snel dicht, ik neem aan dat dat zo is,’ zei ze zwakjes. Min hield vol dat ze hem zouden delen, maar toch zeker niet op die manier! Het idee alleen al was ongepast! ‘Het is wat ingewikkelder dan je denkt. Er is nog een derde vrouw die van hem houdt.’

Het ene ogenblik zat Aviendha nog geknield, hetzelfde ogenblik leek ze rechtop te staan. ‘Hoe heet ze?’ Haar groene ogen spuwden vuur en ze had het mes in haar hand.

Elayne moest bijna lachen. Het ene ogenblik praten over delen en het volgende even woest als... als... even woest als ik, bedacht ze en ze voelde zich niet echt blij met die gedachte. Het had erger kunnen zijn, veel erger. Het had Berelain kunnen zijn. Als het iemand moest zijn, kon dat net zo goed Aviendha zijn. En ik kan het maar beter goed aanpakken en niet als een klein meisje tegen mijn rok schoppen. Ze zette zich op haar bed en vouwde haar handen in haar schoot. ‘Stop dat mes in de schede en ga zitten, Aviendha. En doe alsjeblieft een hemd aan. Ik moet je nog heel veel vertellen. Er is een vrouw... mijn vriendin, mijn naastzuster... die Min heet...’

Aviendha kleedde zich aan, maar er verstreek behoorlijk veel tijd voor ze ging zitten en nog veel meer tijd om haar ervan te overtuigen dat er niet werd samengespannen om Min neer te leggen. Was zij dan de enige die gewoon deed? Aan de kaart onder haar slaapzak te zien, zou Min heel gauw in Caemlin zijn of was dat wellicht al. Ze wist niet wat ze wilde dat daar gebeurde, alleen dat Min hem met haar visioenen moest helpen. Wat inhield dat Min heel dicht bij Rhand was terwijl Elayne naar Ebo Dar vertrok, is er iets in het leven ooit eenvoudig, Aviendha?’

‘Niet wanneer er mannen bij betrokken zijn.’

Elayne wist niet zeker wat haar het meest verraste. Dat zij lachte of dat Aviendha lachte.

41

Dreiging

Terwijl ze langzaam door Caemlin reed onder een bloedhete ochtendzon, zag Min eigenlijk maar weinig van de stad. Ze bemerkte amper de mensen en draagstoelen, wagens en koetsen die de straten verstopten, behalve wanneer ze haar vosmerrie ertussendoor stuurde. Het was altijd haar droom geweest in een grote stad te wonen en naar vreemde plaatsen te reizen, maar vandaag waren de fleurige torens met glinsterende tegels en adembenemende uitzichten als de straat een heuvel rondde, bijna onzichtbaar aan haar voorbijgegaan. Groepjes Aiel die door de mensenmassa schreden, waarbij zich een ruimte rond hen opende, kregen een tweede blik, evenals de stadswachten van ruiters met haviksneuzen en vaak een baard, maar alleen omdat ze haar herinnerden aan de verhalen die ze reeds in Morland steeds vaker hoorde. Merana was heel boos geweest vanwege die verhalen, en vanwege de verkoolde bewijzen van de draakgezworenen die ze tweemaal hadden gezien. Min dacht dat ook sommige andere Aes Sedai bezorgd waren geweest. Hoe minder men zei over het pardon dat Rhand aan geleiders had verleend, hoe beter het was.

Aan de rand van het plein voor het koninklijk paleis trok ze de teugels van Wilderoos aan, depte haar gezicht zorgvuldig af met een doekje met kant en stak het weer in haar jasmouw terug. Slechts enkele mensen waren op het grote ovale plein te zien, misschien omdat Aiel de openstaande grote poorten van het paleis bewaakten. Nog meer Aiel stonden op marmeren balkons of gleden als luipaarden over hoge, door zuilen begrensde galerijen. Een bries bewoog de Witte Leeuw van Andor op de hoogste paleiskoepel. Een andere vuurrode vlag wapperde aan een torenspits, iets lager dan de witte koepel, en waaide net genoeg uit om het oeroude Aes Sedai-teken te tonen, de zwart-witte schijf.

Vanwege de Aiel was ze blij dat ze het aanbod van een stel zwaardhanden als begeleiding had afgeslagen. Ze vermoedde dat Aiel en zwaardhanden bij elkaar vonken konden slaan. Nou ja, het was eigenlijk geen echt aanbod geweest en ze had het afgewimpeld door een uur voor de afgesproken tijd, volgens de klok op de schoorsteenmantel, weg te sluipen. Merana kwam uit Caemlin en had hen bij hun aankomst in de duistere dageraad recht naar de volgens haar beste herberg van de Nieuwe Stad geleid.

Het kwam echter niet door de Aiel dat Min daar stilhield. Niet alleen, hoewel ze allerlei verschrikkelijke verhalen over zwart gesluierde Aiel had gehoord. Haar jas en kniebroek waren van de fijnste en zachtste wol die in Salidar gevonden kon worden, lichtroze met blauw-witte bloempjes geborduurd op de jasomslagen, de polskragen en langs de broekspijpen. Haar hemd was ook geknipt als een jongenshemd, maar van romige witte zijde. In Baerlon hadden haar tantes na de dood van haar vader geprobeerd van haar een nette keurige vrouw te maken, zoals ze het noemden. Misschien had haar tante Miren begrepen dat het, na tien jaar in jongenskleren rondhollen, wat laat was om haar in een rok of gewaad te hijsen. Desondanks hadden ze het geprobeerd, en ze had zich even koppig verzet als bij haar weigering om naald en draad op te pakken. Afgezien van die ongelukkige gebeurtenis bij het bedienen van de tafel in De Rust van de Mijnwerker had ze nooit uit vrije wil een rok gedragen. Die herberg was een rauwe plek geweest, maar ze was er na enkele heel vurige woorden van Rana, Jan én Miren pijlsnel vertrokken, ook al was ze toen al twintig. Maar nu bedacht ze dat ze misschien een kleed had moeten laten maken in plaats van deze jas en kniebroek. Een gewaad van zijde, met een mooi strak gesneden lijfje en een lage hals en...

Hij moet me maar nemen zoals ik ben, dacht ze terwijl ze geërgerd aan de teugels trok. Ik ga me bij geen enkele man anders voordoen. Alleen zouden haar kleren niet al te lang geleden even eenvoudig zijn geweest als die van een boer en haar haren niet in kleine krulletjes tot haar schouders reiken. Een klein stemmetje fluisterde: jij bent alles wat hij wil dat je bent. Ze schopte het even hard in de hoek als ze elke stalknecht die op een ruw spelletje uit was, zou hebben geschopt, en spoorde Wilderoos toen iets zachter aan verder te stappen. Ze had een hekel aan het idee dat vrouwen zwak waren wanneer het om mannen ging. Er was echter een kleine moeilijkheid: ze was er behoorlijk zeker van dat ze binnen enkele ogenblikken precies zou ontdekken hoe dat zou zijn.

Ze steeg voor de paleispoort af, gaf de merrie een klopje om duidelijk te maken dat ze eigenlijk niet had willen schoppen en nam de Aiel onzeker op. De helft bestond uit vrouwen en waren, met uitzondering van één, behoorlijk veel langer dan zij. De mannen waren net zo lang als Rhand, de meesten tenminste en sommigen waren nog langer. Ieder stond haar aan te kijken; ze leken eigenlijk alles op te nemen, maar zij hoorde daar zeer zeker bij, en volgens haar knipperde niemand met zijn ogen. Met hun speren en schilden, bogen op de rug en pijlkokers bij de heup en hun grote messen leken ze bereid meteen te gaan moorden. Die zwarte doekjes op hun borst moesten de sluiers zijn. Ze had gehoord dat Aiel pas doodden als ze hun gezicht hadden bedekt. Ik hoop dat het zo is.

Ze richtte zich tot de kleinste vrouw. In een krans van lichtrood haar, even kort als dat van Min vroeger, kon haar getaande gezicht uit hardhout zijn gesneden, maar ze was zelfs iets kleiner dan Min. ik ben hier voor Rhand Altor,’ zei Min een tikkeltje onvast. ‘De Herrezen Draak.’ Knipperden ze nooit met hun ogen? ik heet Min. Hij kent me en ik heb een belangrijke boodschap voor hem.’

De roodharige vrouw wendde zich tot de andere Aiel, snelle gebaren makend met haar vrije hand. De vrouwen lachten toen ze zich weer tot Min wendde, ik zal je naar hem toebrengen, Min. Maar als hij jou niet kent, zul je sneller vertrekken dan je bent aangekomen.’ Enkele Aielvrouwen lachten daar ook om. ik heet Enaila.’

‘Hij kent me,’ zei Min met een rood gezicht. Ze had een stel messen in haar mouwen en Thom Merrilin had haar geleerd hoe ze die kon gebruiken, maar ze had het gevoel dat deze vrouw ze zo zou afpakken en haar daarna zou villen. Een beeld flikkerde boven Enaila’s hoofd en was verdwenen, een soort krans of zo. Min had geen idee wat het betekende. ‘Moet ik mijn merrie soms ook meenemen? Ik denk niet dat Rhand haar wil zien.’ Tot haar verrassing grinnikten enkele Aiel, zowel de mannen als de vrouwen, en Enaila’s lippen vertrokken of ze mee wilde doen:

Een man nam Wilderoos van haar over en Min dacht dat hij ook een Aiel was, hoewel hij zijn ogen had neergeslagen en in het wit was gekleed. Ze volgde Enaila de poort door, een groot plein over, naar het eigenlijke paleis. Enigszins opgelucht zag ze haastige bedienden in wit-rood livrei in de met wandkleden behangen gangen. Ze hielden behoedzaam de Aiel in het oog die eveneens de gangen bevolkten, maar eigenlijk niet meer dan hoe ze een loslopende hond zouden bekijken.

Ze begon al te denken dat ze alleen maar Aiel zou tegenkomen. Rhand te midden van vele Aiel, misschien gekleed in een jas en broek in allerlei tinten bruin, grijs en groen, die haar zonder met de ogen te knipperen scherp zou opnemen.

Voor openstaande, hoge brede deuren met houtsnijwerk van leeuwen bleef Enaila staan en gebaarde snel met haar hand naar de Aiel die daar op wacht stond. Het waren allemaal vrouwen. Een met vlasblond haar en aanzienlijk langer dan de meeste mannen seinde met haar vingers terug. ‘Wacht hier;’ zei Enaila en ze ging naar binnen. Min deed een stap naar voren en terloops schoot de speer van de vlasblonde vrouw voor Mins borst. Of misschien niet terloops, maar daar gaf Min niet om. Ze kon Rhand zien.

Hij zat op een grootse vergulde troon die geheel van draken leek te zijn vervaardigd, in een rode jas vol goud, en hield een of ander groen-witte speerpunt met kwasten vast. Een tweede troon stond op een grote verhoging achter hem, eveneens verguld, maar met een leeuw die in witte edelstenen afstak tegen de rode. De Leeuwentroon, volgens de verhalen. Op dit ogenblik had hij die als voetenbankje mogen gebruiken, wat haar betrof. Hij zag er moe uit. Hij was zo knap en haar hart deed pijn. Beelden dansten voortdurend om hem heen. Bij Aes Sedai en zwaardhanden was die waterval van beelden iets waaraan ze wilde ontkomen. Ze kon zo vaak even weinig over de betekenis vertellen als iemand anders, maar ze waren er altijd! Bij Rhand moest ze zich dwingen er goed naar te kijken, anders zou ze slechts naar zijn gezicht staren. Een van de beelden had ze bij elke ontmoeting gezien. Ontelbare fonkelende lichtjes, als sterren of vuurvliegjes in een groot zwart dat ze probeerden te vullen; ze snelden erin en werden verzwolgen. Er leken meer lichtjes te zijn dan ze vroeger had gezien, maar het duister slokte ze ook veel sneller op. Er was nog iets anders, iets nieuws, een aura van geel, bruin en paars, waarvan haar maag verkrampte.

Ze probeerde de beelden van de edelen die hem aankeken op te vangen. Het was wel zeker wat ze waren met al die fijn geborduurde jassen en rijke zijden huisjassen, maar ze kon bij hen niets zien. Dat gebeurde zo vaak bij de meeste mensen, en wanneer ze wel iets zag, had ze vaak geen enkel idee wat het voorspelde. Desondanks kneep ze haar ogen dicht en spande zich in. Als ze maar één beeld kon onderscheiden, één aura, kon het hem misschien helpen. Uit de verhalen die ze tijdens hun reis in Andor had opgevangen, kon hij alle hulp gebruiken die hij kon vinden. Met een diepe zucht gaf ze het uiteindelijk op. Toegeknepen ogen en inspanning hielpen niet veel wanneer er echt niets te zien viel.

Opeens besefte ze dat de edelen zich terugtrokken. Rhand stond op en Enaila gebaarde wuivend binnen te komen. Rhand glimlachte en Min dacht dat haar hart van vreugde ontplofte. Dus zo voelden al die vrouwen zich die ze had uitgelachen omdat ze zich aan de voeten van een man wierpen. Nee, ze was geen giebelend meisje; ze was ouder dan hij. Ze had al voor het eerst gezoend toen hij nog dacht dat schapen bewaken het leukste ter wereld was; en zij... Licht, alsjeblieft, laat me niet door mijn knieën zakken.

Rhand gooide zorgeloos de Drakenstaf op de troon, sprong van de verhoging en snelde de Grote Zaal door. Zodra hij bij haar was, greep hij haar onder de armen en zwaaide haar hoog de lucht in; rond en rond, voor Dyelin en de anderen waren vertrokken. Enkele heren en vrouwen keken haar strak aan en mochten dat van hem rustig doen. ‘Licht, Min, het is fijn je gezicht te zien,’ lachte hij. Aanzienlijk beter dan de steenharde trekken van Dyelin of van Ellorien. Maar als Aemlin, Arathelle, Pelivar en Luan en alle anderen stuk voor stuk hun grote vreugde hadden geuit omdat Elayne op weg was naar Caemlin en hem niet vol twijfel of met ‘leugenaar’ in hun ogen hadden aangekeken, zou hij bij het zien van Min even dol van vreugde zijn geweest. Toen hij haar weer neerzette, zakte ze tegen zijn borst aan, omklemde zijn armen en ademde snel en diep. ‘Het spijt me,’ zei hij. ‘Ik wilde je niet duizelig maken. Ik ben gewoon blij om je te zien.’

‘Nou, je maakt me duizelig, wolkoppige schaapherder,’ mompelde ze tegen zijn borst. Ze duwde zich van hem af en keek door haar lange wimpers naar hem op. ‘Ik heb een lange tocht achter de rug. Ik ben midden in de nacht aangekomen, of rond die tijd, en jij gooit me als een zak haver in de lucht. Heb je nooit manieren geleerd?’

‘Wolkop,’ lachte hij zachtjes. ‘Min, je mag me een leugenaar noemen, maar ik heb het echt gemist dat je me zo noemde.’ Ze noemde hem niets meer, keek enkel naar hem op en haar felheid was verdwenen. Haar wimpers leken langer dan hij zich herinnerde. Hij besefte waar ze waren en pakte haar hand. Een troonzaal was geen plek om oude vrienden te ontmoeten. ‘Kom mee, Min. We kunnen wat koele vruchtenwijn in mijn zitkamer gebruiken. Somara, ik ga naar mijn kamer en je kunt iedereen wegsturen.’

Somara leek daar niet al te blij mee, maar ze zond alle Speervrouwen weg, behalve haarzelf en Enaila. Beiden keken wat boos, wat hij niet begreep. Hij had Somara alleen zoveel Speervrouwen in het paleis toegestaan, omdat Dyelin en de anderen kwamen. Bashere was om dezelfde reden buiten de stad in het kampement van zijn ruiters. De Speervrouwen om het geheugen van de Andoranen te prikkelen en Bashere om het ook weer niet te gek te maken. Hij hoopte dat de twee Speervrouwen niet van plan waren hem te bemoederen. Ze namen volgens hem vaker de wachtbeurt dan de anderen. Maar Nandera was even hardnekkig als Sulin, wanneer het erop aankwam hem te zeggen wie in het bijzonder wat te doen had. Hij kon de Far Dareis Mai bevelen geven maar hij was geen Speervrouw en met al het andere had hij niets te maken.

Min bekeek de wandtapijten terwijl hij haar aan de hand door de gangen meevoerde. Ze tuurde naar ingelegde kisten en tafels, naar gouden schalen en hoge vazen van het Zeevolk-porselein in nissen. Ze nam Enaila en Somara driemaal van top tot teen op. Ze keek echter niet naar Rhand en zei niets. Zijn hand omvatte de hare en hij kon de hartslag in haar pols voelen als een wedren voor paarden. Hij hoopte dat ze niet echt boos was, dat hij haar zo had rondgedraaid. Tot zijn grote opluchting hurkten Somara en Enaila aan weerszijden van de deur neer, al keken ze hem lang aan toen hij om vruchtenwijn vroeg en het moest herhalen. In de zitkamer trok hij zijn jas uit en gooide die over een stoel. ‘Ga zitten, Min. Ga zitten. Rust uit en ontspan je. De vruchtenwijn komt zo. Je moet me alles vertellen. Waar ben je geweest en hoe ben je hier gekomen? Waarom ben je ’s nachts aangekomen? Het is niet veilig ’s nachts te rijden, Min, nu minder dan ooit. Ik geef je de mooiste kamers in het paleis, nou ja, de op een na mooiste, want deze zijn de beste. Je krijgt een Aielwacht om je overal heen te brengen, waar je maar heen wilt. Elke bullebak of spierbundel zal zijn hoed afnemen en naar de grond kijken, als hij al niet tegen de muur van een gebouw omhoogrent om weg te komen.’ Heel even dacht hij dat ze ging lachen, zoals ze bij de deur bleef staan, maar in plaats daarvan haalde ze diep adem en pakte een brief uit haar zak. ‘Ik kan je niet vertellen waarvandaan ik gekomen ben, want dat heb ik beloofd, Rhand, maar Elayne is daar en...’

‘Uit Salidar,’ zei hij en hij glimlachte toen haar ogen groot werden. ‘Ik weet enkele dingen, Min. Misschien meer dan sommigen denken.’ ik hoor... dat je die weet,’ zei ze zwakjes. Ze duwde hem de brief in handen en stapte weer naar achter. Haar stem klonk flinker toen ze eraan toevoegde: ik heb gezworen dat ik je deze als eerste zou geven. Vooruit, lees hem.’

Hij herkende het zegel, een lelie in donkergele lak, en Elaynes vloeiende handschrift, en aarzelde even voor hij hem opende. Een snelle breuk was het beste en hij had die gemaakt, maar met deze brief in zijn hand kon hij zichzelf niet weerhouden. Hij las, ging toen boven op zijn jas zitten en las hem opnieuw. Het was zeker een kort briefje.

Rhand,

Ik heb je mijn gevoelens duidelijk gemaakt. Weet dat ze niet veranderd zijn. Ik hoop dat jij voor mij voelt wat ik voor jou voel. Min kan je helpen, maar luister wel goed naar haar. Ik houd van haar alsof ze mijn zus is en ik hoop dat je van haar houdt zoals ik.

Elayne

Haar inkt moest bijna op zijn geweest, want de laatste regels waren een haastig gekras en leken in de verste verte niet op het sierlijke begin. Min was opzij geschoven en hield haar hoofd schuin. Heel onopvallend had ze de brief willen lezen, maar toen hij zich opduwde om de jas weg te leggen – de angreaal van het dikke mannetje zat in een zak – trok ze zich snel terug. ‘Proberen alle vrouwen een man gek te maken?’ mompelde hij. ‘Wat?’

Hij staarde naar de brief en praatte half en half tegen zichzelf. ‘Elayne is zo knap dat ik haar met open mond aangaap, maar de helft van de tijd weet ik niet of ze me wil kussen of mij op de knieën wil zien. Eerlijk gezegd wil ik soms neerknielen en haar vereren, het Licht sta me bij. Ze schrijft hier dat ik weet hoe zij zich voelt. Ze heeft me eerder twee brieven geschreven, een is een en al liefde, de ander zegt dat ze me nooit meer wil zien. Hoeveel keer ik niet heb zitten dromen dat de eerste waar is en de ander een soort grap of een vergissing of... En dan is Aviendha er nog. Zij is ook knap, maar elke dag was een gevecht met haar. Ik krijg geen kussen van haar, niet meer, en er bestaat geen twijfel over haar gevoelens. Ze was nog gelukkiger om van me weg te komen dan ik om haar te zien verdwijnen. Maar voortdurend denk ik dat ik haar zal zien wanneer ik me omdraai en wanneer ze er niet is, lijkt het of iets in me haar mist. Ik mis die strijd echt en er zijn ogenblikken dat ik steeds denk: er zijn dingen die het waard zijn om voor te vechten.’ Iets in Mins zwijgen deed hem opkijken. Ze staarde hem aan met een even nietszeggend gezicht als een Aes Sedai. ‘Heeft niemand je ooit gezegd dat het niet beleefd is om tegen een vrouw over een andere vrouw te praten?’ Haar stem klonk volkomen vlak. ‘Laat staan over twee vrouwen?’

‘Min, jij bent een vriendin,’ verweerde hij zich. ik denk niet aan jou als vrouw.’ Zodra de woorden zijn mond hadden verlaten, wist hij dat hij het niet erger had kunnen zeggen.

‘O ja?’ Ze gooide haar jas naar achter en plantte haar handen in haar zij. Het was niet die overbekende boze houding. Haar polsen waren gedraaid, zodat haar vingers naar boven wezen en op de een of andere manier maakte het de houding heel anders. Een knie was licht gebogen en dat... Voor het eerst zag hij haar werkelijk; niet alleen Min, maar hoe ze eruitzag. Niet de gebruikelijke eenvoudige bruine jas en broek, maar lichtrood en borduurwerk. Niet de gebruikelijke wilde geknipte haren die amper haar oren bedekten, maar krulletjes die langs haar nek zwierden. ‘Zie ik eruit als een jongen?’

‘Min, ik...’

‘Zie ik eruit als een man? Als een paard?’ Met een snelle stap stond ze voor hem en liet zich op zijn schoot ploffen. ‘Min,’ zei hij verbijsterd, ‘wat doe je?’

‘Jou ervan overtuigen dat ik een vrouw ben, wolkop. Zie ik er niet als een vrouw uit? Ruik ik niet als een vrouw?’ Ze rook licht naar bloemen nu hij de lucht opsnoof. ‘Voel ik niet als... Nou, Iaat maar. Geef antwoord, schaapherder.’

Het kwam door het ‘schaapherder’ en het ‘wolkop’ dat zijn schrik verdween. Eerlijk gezegd voelde ze, terwijl ze zo op zijn schoot zat, heel lekker aan. Maar zij was Min die dacht dat hij een boerenknul was met stro in zijn haren en met niet al te veel gezond verstand. ‘Licht, Min. Ik weet dat je een vrouw bent. Ik wilde je zeker niet beledigen. Je bent ook een vriendin. Ik voel me alleen bij jou volkomen op m’n gemak. Bij jou doet het er niet toe als ik een dwaas lijk. Ik kan jou dingen vertellen die ik tegen niemand anders zou zeggen, zelfs niet tegen Mart of Perijn. Wanneer ik bij je ben, komen alle knopen in mijn schouders los en de spanning die ik daarvoor niet eens voelde verdwijnt. Begrijp je dat, Min? Ik vind het fijn bij je te zijn. Ik heb je gemist.’ Ze sloeg haar armen over elkaar en keek hem van opzij fronsend aan. Haar been jeukte. Als haar voet bij de vloer had kunnen komen, zou ze die hebben losgetikt. ‘Dat hele verhaal over Elayne. En die... Aviendha. Wie is dat trouwens? Ik krijg de indruk dat je van allebei houdt. O, hou op met dat gezeur. Je bent me enkele antwoorden schuldig. Zomaar zeggen dat ik... Geef gewoon antwoord. Hou je van hen allebei?’

‘Misschien wel,’ zei hij langzaam. ‘Het Licht helpe me, ik denk misschien van wel. Maakt mij dat een rokkenjager, Min, of een geile bok?’ Ze deed haar mond open en dicht. Ze schudde boos en met samengeknepen lippen haar hoofd. Haastig ging hij verder voor zij de vrouw uitkoos die volgens haar bij hem paste. Hij wilde het liever niet uit haar mond vernemen. ‘Het doet er trouwens niet veel meer toe. Het is afgehandeld. Ik heb Aviendha weggestuurd en ik laat haar niet terugkomen. Ik zorg dat ik een span uit haar buurt én uit de buurt van Elayne blijf, nog beter tien span, als het aan mij ligt.’

‘Uit liefde voor...! Waarom Rhand? Wat geeft jou het recht een dergelijke keus voor hen te maken?’

‘Min, begrijp je het niet? Ik ben een doelwit. Iedere vrouw van wie ik houd, wordt ook een doelwit. Zelfs als de pijl op mij is gericht, kan zij geraakt worden. De pijl kan ook op haar worden gericht.’ Hij slaakte een diepe zucht en leunde achterover met zijn armen op de met rozen besneden leuningen. Ze draaide een beetje en nam hem met het ernstigste gezicht op dat hij ooit bij haar had gezien. Ze glimlachte altijd, vond vele dingen vermakelijk. Het was maar goed dat ze dat nu niet deed; hij was volkomen ernstig. ‘Lan zei tegen me dat hij en ik op verschillende gebieden hetzelfde zijn en dat is waar. Hij zei dat er mannen waren die de dood uitstralen. Hijzelf. Ik. Wanneer zo’n man verliefd wordt, is zijn mooiste geschenk zo ver mogelijk van de vrouw wegblijven. Dat begrijp je toch?’

‘Wat ik begrijp...’ Ze zweeg even. ‘Goed dan. Ik ben je vriendin en ik ben blij dat je dat weet, maar doe geen moeite te denken dat ik het opgeef. Ik zal je overtuigen dat ik geen man ben en geen paard.’

‘Min, ik zei dat...’

‘O nee, schaapherder, dat is niet goed genoeg.’ Ze schoof behaaglijk op zijn schoot rond, zodat hij z’n keel moest schrapen, en porde met een vinger in zijn borstkas, ik wil tranen in je ogen, wanneer je dat nog eens zegt. Ik wil dat je kwijlt op je kin en stottert. Je hoeft niet te denken dat ik het je niet betaald zal zetten.’

Onwillekeurig moest Rhand lachen. ‘Min, het is echt heel fijn jou hier te hebben. Maar jij ziet slechts een boerenpummel uit Tweewater, nietwaar?’

Haar stemming sloeg bliksemsnel om. ‘Ik zie jou, Rhand,’ zei ze vreemd kalm. ik zie jou.’ Ze schraapte haar keel en ging zuinig netjes zitten, met de handen op de knieën. Voor zover het mogelijk was om op die plek zo te zitten. ‘Ik kan net zo goed nu vertellen waarom ik hier ben. Blijkbaar weet je van Salidar. Dat zal enkele wenkbrauwen doen optrekken, kan ik je zeggen. Wat je waarschijnlijk niet weet, is dat ik niet alleen ben gekomen. Er is een gezantschap van Salidar in Caemlin, om jou te spreken.’

Lews Therin mopperde, een ver onweer. Het noemen van Aes Sedai wond hem sinds de binding door Alanna altijd op, zij het niet zo erg als Taims aanwezigheid.

Ondanks het gemopper van Lews Therin glimlachte Rhand bijna. Hij had het vermoed zodra Min hem Elaynes brief had overhandigd. De bevestiging was bijna net zo goed als het bewijs dat ze bevreesd waren, zoals hij al had gedacht. Hoe kon het ook anders? Opstandelingen die waren verdreven en zich aan het randje van het machtsgebied van de Witmantels verborgen hielden? En heel waarschijnlijk ook graag weer naar de Witte Toren terug wilden kruipen en op hun nagels beten hoe ze zich weer in de welwillende gunsten van Elaida konden vleien. Uit wat hij wist van Elaida hadden ze weinig kans en ze moesten dat beter weten dan hij. Als ze een gezantschap hadden gezonden naar de Herrezen Draak, naar een geleider, dan moesten ze bereid zijn om zijn bescherming te aanvaarden. Terwijl Elaida daarentegen meende dat hij gekocht kon worden en dat ze hem waarschijnlijk als een zangmerel in een rieten mandje kon houden. Egwenes nevelige beloften over Aes Sedai die hem steunden, stonden op het punt bewaarheid te worden.

‘Wie is er met je meegekomen?’ vroeg hij. ‘Misschien ken ik haar.’ Hij kende eigenlijk geen enkele Aes Sedai, behalve Moiraine, die dood was, maar hij had er enkelen ontmoet. Als zij een van hen was geweest, zou dat alles veel moeizamer zijn geweest. Hij was in die tijd nog een echte boerenpummel die meteen in elkaar kromp wanneer een Aes Sedai naar hem keek.

‘Het zijn er meer dan een, Rhand. Eigenlijk zijn het er negen.’ Hij schrok op en ze ging haastig verder. ‘Het is bedoeld als eerbetoon, Rhand. Driemaal zoveel als ze naar een koning of koningin sturen. Merana heeft de leiding. Ze is van de grijze Ajah en komt vanmiddag in haar eentje hierheen. Er komt er niet meer dan één bij jou in de buurt, tenzij het jou niet uitmaakt. Ze hebben kamers genomen in De Rozenkroon, in de Nieuwe Stad. Ze hebben de herberg praktisch overgenomen met hun zwaardhanden en dienstmeiden. Merana heeft me vooruit gestuurd, omdat ik jou ken, om de weg te effenen. Ze willen je geen kwaad doen, Rhand, dat weet ik zeker.’

‘Een visioen, Min, of je mening?’ Het leek vreemd een ernstig gesprek te voeren met een vrouw die op je knie zat, maar het was tenslotte Min. Dat maakte het anders. Hij diende dat wel goed te beseffen. ‘Mijn mening,’ gaf ze weifelend toe. ‘Rhand, ik heb ze stuk voor stuk opgenomen. Elke dag, de hele lange weg vanuit Salidar. Als ze je kwaad willen doen, zou ik iets hebben gemerkt. Ik kan niet geloven dat al die tijd nooit iets zou zijn gebleken.’ Ze schoof wat heen en weer en keek hem bezorgd aan, wat snel overging in een ferme vastbeslotenheid, ik kan je net zo goed nog iets anders vertellen, nu ik erover bezig ben. Ik zag een aura rond je in de troonzaal. Aes Sedai gaan je pijn doen. Geleidsters in ieder geval. Het was heel verwarrend, ik ben niet zeker van dat stuk met Aes Sedai. Maar het kan meerdere malen gebeuren en ik denk dat het daardoor een warrig visioen is.’ Hij keek haar zwijgend aan en ze glimlachte. ‘Dat vind ik zo lief van je, Rhand. Je aanvaardt wat ik kan en niet kan. Je vraagt me niet of ik er zeker van ben of wanneer het gaat gebeuren. Je vraagt me nooit meer dan ik weet.’

‘Tja, ik wil je toch één ding vragen. Min. Weet je zeker dat die Aes Sedai van jouw visioen niet de Aes Sedai zijn waarmee je bent gekomen?’

‘Zeker,’ zei ze gewoon. Dat vond hij fijn aan haar: ze deed nooit ontwijkend.

Ik moet oppassen, fluisterde Lews Therin gespannen. Zelfs die half geoefende meisjes kunnen gevaarlijk zijn als het er negen zijn. Ik moet... Dat moet i’k, dacht Rhand ferm. Een ogenblik van verwarring bij Lews Therin en toen vloog hij terug naar zijn schuilplekje in de schaduwen. Dat deed hij tegenwoordig altijd als Rhand iets tegen hem zei. Het enige probleem was dat Lews Therin meer leek te zien en te horen en van plan was daar iets mee te doen. Er was na zijn poging saidin te grijpen niets ernstigs meer voorgevallen, maar Rhand paste nu beter op. De man wilde Rhands geest en lichaam voor zichzelf. Hij beschouwde het als zijn eigen lichaam en als het hem ooit lukte nogmaals de macht te grijpen, zou hij het volgens Rhand op die manier doen. Lews Therin Telamon zou bewegen en praten, terwijl Rhand Altor slechts een stem in het hoofd was.

‘Rhand,’ zei Min bezorgd, ‘kijk me niet zo aan. Ik sta aan jouw kant, als je aan partijen denkt. Misschien helpt het een beetje. Ze denken dat ik hun vertel wat je zegt. Dat doe ik niet, Rhand. Ze willen alleen weten hoe ze jou aan moeten pakken, wat ze kunnen verwachten, maar ik vertel hun geen woord als jij dat niet wilt, en als je me vraagt te liegen dan doe ik dat. Ze weten niets van mijn visioenen. Die zijn voor jou, Rhand. Je weet dat ik iedereen die jij aanwijst, zal lezen, ook Merana en de anderen.’

Hij onderdrukte de snauw op zijn gezicht en zorgde dat hij zacht sprak. ‘Ik ben kalm, Min. Ik weet dat je naast me staat.’ Dat was gewoon waar. Achterdocht jegens Min zou achterdocht jegens hemzelf zijn. Lews Therin was voor dit moment afgehandeld. Het werd tijd Merana en haar gezantschap aan te pakken. ‘Zeg hun dat er drie mogen komen.’ Dat had Lews Therin hem in Cairhien aangeraden. Niet meer dan drie tegelijk. De man leek aan te nemen dat hij er drie aankon. Hij liet zich ook meer dan minachtend uit over de tegenwoordige Aes Sedai. Maar wat in Cairhien de grens was geweest, lag hier anders. Merana wilde hem kalm en gladgestreken, voordat ook maar één Aes Sedai in de buurt kwam. Ze mocht lang over die uitnodiging voor drie zusters kauwen, en nadenken over de betekenis ervan. ‘Afgezien daarvan mag niemand zonder mijn toestemming de Binnenstad in. Ze mogen niet proberen in mijn aanwezigheid te geleiden. Vertel dat, Min. Ik weet het meteen wanneer ze de Bron aangrijpen en dan zal ik niet blij gestemd zijn. Zeg hun dat.’

‘Zij zullen ook niet echt blij gestemd zijn, schaapherder,’ zei ze droogjes. ‘Maar ik zal het ze zeggen.’ Een klap deed Rhand pijlsnel omkijken.

Sulin stond net binnen de deur in haar rood-witte gewaad, haar gezicht zo bloedrood aangelopen dat het litteken op haar wang nog bleker afstak dan gewoonlijk. Haar witte haren waren langer sinds ze het livrei droeg, maar nog steeds korter dan van de andere bedienden. Huisvrouwe Harfor had het in een strak kapje vol krullen laten kappen en Sulin haatte het. Voor haar voeten lag een zilveren dienblad, afgezet met gedreven goud, waarop de omgevallen gouden roemers lagen met het gedreven zilver. De wijnkan wankelde voor de laatste keer en bleef wonderbaarlijk genoeg rechtop staan, hoewel er evenveel wijn op het blad en het tapijt leek te zijn als in de kan was achtergebleven. Min was al half overeind, voor hij haar om het middel vatte en omlaag trok. Het was meer dan tijd, de hoogste tijd, dat hij het idee verstevigde dat het met Aviendha afgelopen was en Min zou het niet erg vinden daarbij te helpen. Ze stribbelde eigenlijk een beetje tegen, maar leunde vervolgens tegen hem aan en legde haar hoofd op zijn borst. ‘Sulin,’ merkte hij op, ‘een goede bediende gooit geen schalen neer. Goed, pak alles nu op en doe wat je geacht wordt te doen.’ Ze keek hem strak en boos aan en huiverde bijna.

Hij had lang nagedacht hoe hij ervoor kon zorgen dat ze haar toh inloste, terwijl hij minstens iets van zijn verplichting aan haar inloste. Hij meende iets briljants te hebben gevonden. Sulin zorgde nu voor zijn vertrekken en deed alleen dingen voor hem. Ze had er natuurlijk een hekel aan, vooral omdat hij het elke dag zag, maar ze hoefde niet langer haar rug te breken door in het hele paleis vloeren te boenen of eindeloze reeksen zware emmers water voor de was te halen. Hij vermoedde dat ze nog liever had dat iedere Aiel aan deze kant van de Drakenmuur haar schande zag dan hij, maar het had haar werkzaamheden aanzienlijk verlicht. Dat had zijn geweten gerustgesteld, en als zij door haar werk voor hem tot het besluit zou komen dat haar toh sneller was ingelost, was dat des te beter. Sulin behoorde de cadin’sor en de speren te dragen, niet in livrei het beddengoed. Ze pakte het blad op, beende de kamer door en schoof het ruw op een met ivoor ingelegde tafel. Terwijl ze zich wilde afwenden, zei hij: ‘Dit is Min, Sulin. Ze is mijn vriendin. Ze kent de manieren van de Aiel niet en ik zou het zwaar opvatten als haar iets zou overkomen.’ Opeens drong tot hem door dat de Speervrouwen misschien zo hun eigen idee hadden over dat hij Aviendha had weggestuurd en nu alweer een andere vrouw in zijn armen had. Hun eigen idee en ze hadden hun eigen manier om ermee om te gaan. ‘Als haar iets overkomt, beschouw ik dat feitelijk alsof het mij is aangedaan.’

‘Alleen Aviendha zou deze vrouw toch iets willen doen?’ zei Sulin grimmig. ‘Ze heeft te veel tijd besteed aan dromen over jou en niet genoeg om je te leren wat je dient te weten.’ Ze bewoog haar schouders heftig en voegde er grommend aan toe: ‘Mijn heer Draak.’ Hij meende dat zoiets gemompeld diende te worden. Bij haar knix viel ze bijna tweemaal om, voor ze weer recht stond; bij het weggaan sloeg ze de deur met een daverende klap dicht.

Min hield haar hoofd scheef om naar hem op te kijken. ‘Ik denk niet dat ik ooit zo’n dienstmeid als... Rhand, volgens mij had ze je neergestoken als ze een dolk had gehad.’

‘Mij misschien geschopt,’ grinnikte hij. ‘Niet gestoken, nooit. Ze denkt dat ik haar lang vermiste broer ben.’ Er lag verwarring in Mins ogen en hij kon honderd vragen zien opborrelen. ‘Het is een lang verhaal, voor een andere keer.’ Een gedeelte ervan. Niemand zou ooit weten wat hij moest doorstaan met Enaila, Somara en enkele anderen. Nou ja, de Speervrouwen wisten het, maar niemand anders. Melaine kwam op de Aielmanier binnen, wat inhield dat ze haar hoofd om de deur stak, rondkeek en daarna de rest liet volgen. Hij had nooit uitgevonden wat een Aiel kon doen besluiten niet binnen te komen. Stamhoofden, Wijzen en Speervrouwen liepen bij hem naar binnen als hij in zijn onderkleren zat, in bed of in bad lag. De zonneblonde Wijze kwam naderbij en zette zich met veel armbandengerinkel op een paar pas afstand met gekruiste benen op een tapijt en schikte zorgvuldig haar rok om zich heen. Groene ogen namen Min nietszeggend op.

Ditmaal deed Min geen moeite op te staan. Uit de manier waarop ze lag, het hoofd tegen zijn borst en langzaam ademhalend, wist hij niet zeker of ze misschien niet in slaap viel. Ze had tenslotte verteld dat ze ’s nachts in Caemlin waren aangekomen. Opeens besefte hij dat zijn hand nog in haar zij lag en legde hem vastberaden op de armleuning. Ze zuchtte bijna spijtig en schurkte zich nog dichter tegen hem aan. Ze zou ongetwijfeld in slaap vallen.

‘Ik heb nieuws,’ zei Melaine, ‘en ik weet niet zeker wat het belangrijkste is. Egwene is van de tenten vertrokken. Ze is naar een plaats die Salidar heet, waar Aes Sedai wonen die jou mogelijk steunen. Op haar verzoek hebben we het niet eerder verteld, maar nu zeg ik je dat ze onhandelbaar zijn, onbeheerst, twistziek en onbeschaamd vol van zichzelf.’ Haar stem werd op het eind heel opgewonden en ze had haar hoofd naar voren gestoken.

Dus een droomloopster uit Cairhien had in een droom met Melaine gesproken. Dat was zowat het enige dat hij van de kunde van de droomloopsters wist. Misschien kon die heel nuttig voor hem zijn, maar ze waren zelden bereid de kunde hem ter beschikking te stellen. Iets heel anders waren die woorden als onhandelbaar en zo. De meeste Aiel gedroegen zich tegen Aes Sedai alsof ze meenden elk moment een verdiende klap te krijgen en alsof ze van plan waren die te ontvangen zonder ineen te krimpen. Zelfs Wijzen spraken vol eerbied over hen. Klaarblijkelijk waren er enkele dingen gewijzigd. Maar hij zei alleen: ik weet het.’ Als Melaine van plan was hem het waarom te vertellen, zou ze het ook doen zonder dat hij ernaar vroeg. Zo niet, zou ze zijn vraag sowieso niet beantwoorden. ‘Dat van Egwene en van Salidar ook. Op dit ogenblik zijn negen Aes Sedai uit Salidar in Caemlin. Min is met hen meegereisd.’ Min bewoog op zijn borst en mompelde iets. Lews Therin gromde weer, maar te zacht om het te verstaan en Rhand was blij met de afleiding. Min voelde... goed. Ze zou hemelhoog beledigd zijn als ze dat wist. Als hij echter aan haar belofte dacht om het hem betaald te zetten, kon ze misschien ook gaan lachen. Misschien. Ze kon in een oogwenk omslaan.

Melaine liet niet merken dat ze verbaasd was over zijn kennis; ze schoof haar omslagdoek niet eens goed. Na haar trouwen met Bael leek ze... gekalmeerd was niet helemaal het juiste woord, want dat was veel te evenwichtig voor Melaine, maar ze was niet meer zo snel opgewonden. ‘Dat was het tweede nieuwtje. Je moet voor ze oppassen, Rhand Altor, en een ferme hand gebruiken. Voor iets anders hebben ze geen achting.’ Heel zeker een verandering.

‘Je krijgt twee dochters,’ mompelde Min. ‘Een tweeling. Net spiegelbeelden.’

Melaine was eerder in het geheel niet verrast geweest, maar maakte nu alles goed. Haar ogen stonden wijd open en ze schrok zo dat ze bijna opstond. ‘Hoe wist je...’ begon ze ongelovig en ze zweeg om haar beheersing terug te krijgen. Desondanks ging ze bijna ademloos verder. ‘Ik wist het zelf tot vanmorgen niet eens zeker dat ik een kind droeg. Hoe weet je het?’

Toen kwam Min overeind en schonk hem een blik die hij maar al te goed kende. Om de een of andere reden was het zijn schuld. Ze was niet helemaal zonder foutjes, al waren het kleine. Ze hield zich druk bezig met haar jas en keek alle kanten uit, behalve naar Melaine. Toen haar ogen weer op hem rustten, was het net zoiets als haar eerste blik. Het was zijn schuld dat ze dit had gedaan en hij moest haar eruit redden.

‘Het is wel goed, Min,’ zei hij. ‘Ze is een Wijze en ik neem aan dat ze dingen weet waar jouw haren van krullen.’ Al waren die nu een en al krul. Hoe deden vrouwen dat trouwens? ik weet zeker dat ze wil beloven je geheim te bewaren, en je kunt haar belofte vertrouwen.’ Melaine struikelde bijna over haar woorden.

Niettemin kreeg Rhand nog zo’n bijna verwijtende blik voordat Min naast Melaine ging zitten. Hoe had ze dan gedacht dat hij haar hieruit moest redden? Melaine zou het op zijn vraag niet willen vergeten, maar ze zou haar belofte houden en het geheim bewaren. Ze had voor hem meer dan genoeg verborgen.

Ondanks al haar dralen gaf Min, nadat ze eenmaal was begonnen, een veel vollediger uitleg dan ze hem ooit in Baerlon had verstrekt, misschien geholpen door het aanhoudend gevraag van Melaine en door haar veranderende houding. Het leek of Melaine het gevoel had dat Mins kunde haar zowat een gelijke maakte, zodat ze zeker geen natlandervrouw was.

‘Het is opmerkelijk,’ zei Melaine eindelijk. ‘Net alsof je een droom uitlegt zonder te dromen. Twee zei je? Allebei meisjes? Bael zal dat zo fijn vinden. Dorindha heeft hem drie zonen gegeven, maar we wisten allebei dat hij graag een dochter wenste.’ Min knipperde met haar ogen en schudde fel haar hoofd. Natuurlijk, zij wist niets van zustervrouwen.

Daarna stapten de twee snel over naar de geboorte zelf. Geen van beiden had ooit een kind gebaard, maar beiden hadden vroedvrouwen geholpen.

Rhand schraapte luid zijn keel. Niet dat die bijzonderheden hem verlegen maakten, want hij had ooien geholpen, merries en koeien. Het ergerlijke was dat ze daar met hun hoofden vlak bij elkaar zaten, alsof hij niet meer bestond. Geen van twee keek op tot hij opnieuw zijn keel schraapte, nu zo hard dat hij zich afvroeg of hij iets had opgelopen.

Melaine boog zich nog dichter naar Min toe en fluisterde zo dat het in de kamer ernaast hoorbaar was: ‘Mannen vallen altijd flauw.’

‘En altijd op het minst geschikte ogenblik,’ beaamde Min op dezelfde toon.

Wat zouden ze denken als ze hem die keer in de schuur van Marts vader hadden gezien? Onder het bloed en het vruchtwater, en met drie gekneusde ribben van de schoppen van de merrie die nog nooit een veulen had geworpen en heel bang was. Een mooi hengstveulen was dat geweest en de merrie had de keer erna helemaal niet meer geschopt. ‘Voor ik flauwval,’ zei hij droog terwijl hij naast hen op het tapijt ging zitten, ‘kan iemand van jullie misschien wat meer vertellen over de Aes Sedai.’ Hij zou al eerder op de grond zijn gaan zitten, als zijn schoot niet in gebruik was geweest. Bij de Aiel hadden alleen stamhoofden stoelen, die slechts werden gebruikt als er een oordeel werd uitgesproken of de overgave van een vijand werd aangehoord. Beide vrouwen waren gepast op de vingers getikt. Ze zeiden niets, maar verschoven hun omslagdoek, trokken hun jas goed, en geen van beiden keek hem recht aan. Dat alles verdween toen ze met hun verhaal begonnen. Min hield stevig vast aan haar mening dat de Aes Sedai uit Salidar niet van plan waren Rhand kwaad te doen en misschien hulp wilden bieden. Mits ze gepast behandeld werden, dus met alle achting in het openbaar, waarna Min persoonlijk verslag zou doen aan Rhand van elk gehoord gefluister. ‘Ik ben geen verraadster, begrijp je, Melaine. Ik kende Rhand al voor die Aes Sedai, behalve Moiraine eigenlijk, en feitelijk bezat hij mijn trouw reeds vóór zij stierf.’ Melaine vond Min in het geheel geen verraadster, integendeel, ze leek haar er zelfs nog hoger om te achten. Wijzen hadden hun eigen invulling van het Aiel-idee over spionnen, maar met aanwijsbare uitzonderingen konden Aes Sedai volgens haar evenzeer vertrouwd worden als Shaido; wat inhield dat dat vertrouwen pas bestond als ze gevangen waren genomen en gai’shain gemaakt. Ze stelde nog net niet voor de Aes Sedai in De Rozenkroon vast te zetten, maar het scheelde niet veel. ‘Hoe kun je hen vertrouwen, Rhand Altor? Ik denk dat ze geen eer hebben, afgezien van Egwene Alveren, en zij...’ Melaine verschikte haar omslagdoek weer. ‘Wanneer een Aes Sedai me toont dat ze evenveel eer bezit als Egwene, zal ik haar vertrouwen, niet eerder.’ Wat Rhand betrof, hij luisterde meer dan dat hij sprak en zei niet meer dan een handvol woorden, maar leerde veel. Min liep alle tegenwerpingen van Melaine na en besprak het gezantschap naam voor naam. Ze noemde wat elke vrouw over steun aan Rhand had gezegd, maar moest eerlijk toegeven dat het niet allemaal rozengeur en maneschijn was. Merana Ambrey en Kairen Stang, een Blauwe, kwamen beiden uit Andor en maakten zich zorgen dat Rhand in Caemlin zat en misschien Morgase had vermoord. Dat ondanks het idee dat Aes Sedai alle vroegere banden verzaakten en alleen die met de Witte Toren koesterden, maar misschien waren ze van de Toren vervreemd. Rafela Cindal, ook van de Blauwe Ajah, zou misschien genoegen hebben gevonden in Rhands veranderingen in Tyr. Daar was geleiden vroeger volgens de wet verboden en een meisje dat het kon leren werd pijlsnel het land uit gestuurd. Rafela zei echter weinig en was ook bezorgd om Morgase. Seonid Traighan, een Groene, piekerde over elk gerucht uit haar vaderland Cairhien en sloot zich sterk in zichzelf op. Faeldrin Harella, de tweede Groene zuster, vergeleek de gruwelijkheden van de draakgezworenen in Altara en Morland soms met wat zij Tarabon hadden aangedaan. Ze weigerde zelfs toe te geven dat de burgeroorlog het land al had verscheurd voor de eerste man daar trouw aan de Draak had gezworen. Maar ondanks Melaines aandringen hield Min vol dat iedere Aes Sedai Rhand als de Herrezen Draak erkende. Ze hadden haar heel behoedzaam ondervraagd gedurende de lange reis uit Salidar. Wat voor man hij was en hoe hij het best benaderd kon worden zonder hem te beledigen of vrees aan te jagen.

Rhand gromde wat – dat ze zich zorgen maakten met hem vrees in te boezemen – maar Melaine wilde volhouden dat als de meeste vrouwen van het gezantschap zoveel redenen hadden om tegen Rhand te zijn, het gezantschap als geheel zeker nog niet het halen van mest voor de kampvuren toevertrouwd mocht worden. Min schonk hem een toegeeflijke grijns en vertelde snel door. Arad Doman kende evenveel draakgezworenen als Tarabon en ook daar heerste een burgeroorlog, maar Demira Erif van de Bruine Ajah had eigenlijk maar over twee dingen gepraat. Een ontmoeting met Rhand en het gerucht dat hij in Cairhien een soort school had opgezet. Een man die een school begon, kon in Demira’s ogen amper slecht zijn. Berenicia Morsad, een Gele zuster uit Shienar, had van de Shienaranen in Salidar gehoord dat Rhand in Fal Dara was ontvangen door de grote kapiteinheer Agelmar Jagad, een eer die voor haar behoorlijk veel gewicht in de schaal legde. Heer Agelmar zou geen struikrover hebben ontvangen, noch een zot of een schurk. Voor Masuri Sokawa woog dat even zwaar. Ze was een Bruine uit Arafel, dat aan Shienar grenst. De laatste was Valinde Nathenos, die volgens Min een gretigheid toonde die heel ongewoon was Voor de Witte Ajah. Ze wilde dolgraag dat Rhand Sammael uit Illian verdreef, en zelfs als hij het alleen maar beloofde, zou het Min niet verbazen als Valinde hem een eed van trouw wilde zweren. Melaine drukte met rollende ogen haar ongeloof uit. Ze had nog nooit een Aes Sedai met dat inzicht gezien. Rhand vond al nadenkend haar houding meer dan verrassend. Waarschijnlijk zou ze hem midden in zijn gezicht uitlachen als hij om zo’n eed zou vragen. Min hield echter vol dat het waar was, wat de andere vrouw ook zei. ‘Ik bied hen zoveel achting als ik zonder knielen kan opbrengen,’ zei Rhand tegen Min aan het eind van haar verhaal. Voor Melaine voegde hij eraan toe: ‘En tot ze hun goede wil bewijzen, vertrouw ik ze voor geen druppel.’ Hij meende beiden daarmee een plezier te hebben gedaan, aangezien ieder kreeg wat ze wenste, maar aan de fronsen te zien was dat niet zo.

Na al het heen en weer praten rekende hij er min of meer op dat de twee elkaar aan zouden vliegen, maar blijkbaar hadden Melaines zwangerschap en Mins visioen een band geschapen. Bij het opstaan waren de vrouwen een en al glimlachjes en omhelzingen. Melaine zei: ‘Ik dacht dat ik je niet zou mogen, Min, maar dat doe ik wel en ik zal een van de meisjes naar je vernoemen, omdat jij het eerst van haar hebt gehoord. Ik moet het Bael gaan vertellen zodat hij niet jaloers wordt omdat Rhand Altor het eerder dan hem wist. Moge je ‘altijd water en schaduw vinden, Min.’

Voor Rhand voegde ze eraan toe: ‘Hou die Aes Sedai goed in de gaten, Rhand Altor. Bescherm Min wanneer ze het nodig heeft. Ze zullen haar kwaad doen als zij jou trouw heeft gezworen.’ Natuurlijk verdween ze met precies dezelfde hoffelijkheid als bij haar aankomst; een knikje.

Waardoor hij weer met Min alleen was en zich om de een of andere reden niet op zijn gemak voelde.

42

De Zwarte Toren

Rhand en Min stonden elkaar onbeweeglijk aan te kijken tot hij uiteindelijk zei: ‘Zou je het leuk vinden met mij naar de boerderij te gaan?’ Ze schrok even van zijn stemgeluid. ‘De boerderij?’ in werkelijkheid is het een school. Voor de mannen die komen vanwege het pardon.’

Mins gezicht verbleekte. ‘Nee, ik denk niet... Merana wil zo snel mogelijk van me horen. Ik wil ze jouw voorwaarden zo snel mogelijk laten weten. Ieder van hen kan per ongeluk de Binnenstad in dwalen en jij wilt toch niet... Ik moet echt weg.’

Hij begreep het niet. Ze had geen enkele leerling ontmoet en was toch bang voor hen, bang voor geleiders en mannen die wilden geleiden. Bij ieder ander zou het begrijpelijk zijn, maar hijzelf kon het en ze was wei bereid door zijn haren te woelen, in zijn ribben te porren en hem recht in zijn gezicht uit te schelden. ‘Wil je iemand mee naar De Rozenkroon? Zelfs overdag zijn er straatrovers. Niet zoveel, maar ik heb liever niet dat jou iets overkomt.’

Haar lach was wat zweverig. Ze was echt verontrust over die boerderij. ik zorgde al voor mezelf toen jij de schapen hoedde, boerenknul.’ Opeens had ze een mes in beide handen, een draai en ze verdwenen weer in de mouwen, zij het niet zo vlot als ze waren verschenen. Veel nuchterder zei ze: ‘Je moet beter op jezelf passen, Rhand. Rust wat meer. Je ziet er moe uit.’ Geschokt zag hij dat ze op haar tenen ging staan en een kus langs zijn lippen veegde. ‘Fijn je weer te zien, schaapherder.’ Na nog een lach, ditmaal verrukt, glipte ze naar buiten. In zichzelf mompelend trok Rhand zijn jas weer aan en verdween in zijn slaapkamer om zijn zwaard te pakken. De kledingkast was een donker, met rozen besneden meubel dat breed en diep genoeg was voor de kleren van wel vier man. Hij werd echt zo langzamerhand een geile bok. Min maakte zich vrolijk ten koste van hem. Hij vroeg zich af hoe lang ze hem voor zijn verspreking zou blijven plagen. In een ladenkast, ingelegd met lazuur, lag onder zijn kousen een buideltje van stof. Het rinkelde toen hij het pakte en in zijn jaszak liet glijden. Een nog kleiner fluwelen zakje ging boven op zijn angreaal. De zilversmid die de inhoud van de buidel had gemaakt, was zo blij dat hij voor de Herrezen Draak mocht werken, dat hij vanwege die eer elke betaling had geweigerd. De goudsmid die het ene stuk in het zakje had gemaakt, had er vier keer zoveel voor gevraagd dan het werk volgens Bashere waard was. Een stel Speervrouwen had hem moeten bewaken tot het werk af was.

Hij had al enige tijd de bedoeling om een uitstapje naar de boerderij te maken. Hij mocht Taim niet en Lews Therin zou door de man weer woest opspringen, maar hij kon de plek niet blijven ontwijken. Zeker nu niet. Voor zover hij wist, had Taim er inderdaad goed voor gezorgd dat de leerlingen buiten de stad bleven. Rhand had tenminste niets daarover vernomen en dat zou anders zeker zijn gebeurd. Het nieuws over Merana en haar gezantschap zou echter uiteindelijk op de boerderij aankomen, met een karrenvoerder mee of nieuwe leerlingen. En zoals het met geruchten ging, zouden de negen Aes Sedai negen Rode zusters worden of negentig, op jacht naar geleiders om ze te stillen. Als gevolg daarvan zouden leerlingen ’s nachts wegsluipen of naar Caemlin komen om de eerste klap uit te delen. Hij moest het de kop indrukken voor het zover kwam.

In Caemlin deden vandaag al veel te veel geruchten over Aes Sedai de ronde en dat was een tweede reden om er nu eens op uit te gaan. Alanna, Verin en de meisjes uit Tweewater behoorden volgens de praatjes op straat min of meer tot de Toren en er waren ruim voldoende andere verhalen over Aes Sedai die ’s nachts door de poort de stad binnenslopen. Het gerucht over een Aes Sedai die katten heelde, kwam zo vaak voor dat hij het zelf bijna geloofde. Elke poging van Bashere om de bron van dat verhaal te vinden, werd nog minder bevestigd dan het verhaal dat de vrouwen in de erewacht van de Herrezen Draak in feite vermomde Aes Sedai waren.

Onbewust draaide Rhand zich om, staarde naar een muur met een strook wit steenwerk van leeuwen en rozen, staarde naar een verre verte. Alanna was niet meer in Culains Hond. Ze was zenuwachtig. Als ze geen Aes Sedai was geweest, zou hij zeggen dat haar zenuwen blootlagen. Hij was de vorige nacht een keer wakker geworden en had zeker geweten dat ze huilde, zo sterk was dat gevoel geweest. Soms merkte hij dat hij haar aanwezigheid bijna vergat, tot er iets gebeurde zoals door haar gewekt te worden. Hij nam aan dat je echt aan alles kon wennen. Vanmorgen was Alanna ook... gretig. Gretig leek het beste woord. Hij zou er heel Caemlin om durven verwedden dat de lijn van zijn ogen pijlrecht naar de Rozenkroon liep. Hij durfde ook te wedden dat Verin bij haar was. Geen negen Aes Sedai, maar elf. Lews Therin mompelde verontrust; het geluid van een man die zich afvraagt of hij met de rug tegen de muur staat. Rhand vroeg het zich ook af. Elf of dertien stuks konden hem zo gemakkelijk als een kind oppakken, als hij hun de kans bood. Lews Therin begon zachtjes te lachen, een schor jankend gelach voor hij weer wegzweefde. Even overwoog hij Somara en Enaila mee te nemen, maar opende toen een poort vlak boven de blauwe en gouden patronen in het tapijt van zijn slaapvertrek. Al leken ze vanmorgen nog zo tam, een van hen zou zeker iets uitkramen voor het bezoek aan de boerderij voorbij was. Denkend aan eerdere bezoeken wilde hij niet dat de leerlingen voortdurend gingen omkijken uit vrees voor zo’n twintigtal Speervrouwen. Dat soort dingen gaf geen enkele man enig zelfvertrouwen en als ze wilden overleven, hadden ze alle vertrouwen nodig. Taim had op één punt gelijk: door het vasthouden aan saidin voelde een man dat hij lééfde, en dat ging verder dan scherpere zintuigen. Ondanks de bezoedeling van de Duistere, ondanks het gevoel van vettig afval dat je botten besmeurde. Wanneer de Ene Kracht je ter plekke trachtte te smelten, te bevriezen tot je huiverde, en één misstap of een ogenblik van zwakheid de dood betekende, wist je, Licht, dat je lééfde. Toch duwde hij de Bron van zich af zodra hij de poort uit was, en niet alleen om zich van de bezoedeling te bevrijden voor hij moest overgeven. Het leek erger dan het geweest was; smeriger, als dat mogelijk was. Zijn eigenlijke reden om de Kracht los te laten was dat hij niet met saidin en Lews Therin in zijn hoofd tegenover Taim wilde staan. Het open veld was bruiner dan hij zich herinnerde. Nog meer dode bladeren ritselden onder zijn laarzen en er waren nog minder bladeren aan de bomen. Sommige naaldbomen waren helemaal geel en een aantal lederbladbomen stond er doods, grijs en kaal bij. Misschien was dit wat veranderd, de boerderij was onherkenbaar. Het huis zag er onder het nieuwe riet veel beter uit en de schuur was geheel nieuw opgetrokken. Hij was veel groter dan de eerste en hing niet scheef. De grote paardenwei was gevuld met paarden en de wei met koeien en schapen lag wat verder van het woonhuis weg. De geiten stonden nu ook aan kettingen en de kippen liepen in nette, op een rij staande kippenhokken. Het woud was een stuk naar achteren gedwongen. Ruim tien tenten vormden een rij achter de schuur en dichterbij stonden de balken voor twee gebouwen die veel groter zouden worden dan het woonhuis. Daar zat een groepje vrouwen te naaien en een aantal kinderen in het oog te houden, die met hoepels holden, ballen gooiden of met poppen speelden. De grootste verandering vormden de leerlingen. De meesten droegen strakke, hoog gesloten, zwarte jassen, en weinigen zweetten. Het moesten er meer dan honderd zijn, zowel jong als oud. Rhand had nooit vermoed dat Taims zoektochten zo voorspoedig waren verlopen. Er hing een gevoel van saidin in de lucht. Sommige mannen oefenden weefsels, staken boomstronken in brand, vergruizelden stenen en boeiden elkaar in lussen Lucht. Anderen geleidden met Lucht emmers water naar een andere plek of duwden mestkarren en stapels brandhout uit de schuur. Niet iedereen geleidde. Henre Haslin had een rij half blote mannen voor hem staan die met oefenzwaarden aan de zwaardvormen werkten. Met zijn kransje wit haar en gezwollen rode neus zweette Haslin meer dan al zijn leerlingen bij elkaar en verlangde ongetwijfeld naar wijn. Hij keek wel goed en verbeterde hen even scherp als toen hij nog zwaardmeester was voor de koninginnengarde. Saerin, een grijsharige Aiel van de Roodwater Goshien die geen rechterhand had, stond tegenover twee rijen hemdloze mannen en nam hen steenhard op. Een leerling schopte ter hoogte van de hoofden, draaide en schopte, draaide en schopte vervolgens met zijn andere voet, telkens weer. De anderen boksten zo snel ze konden in de lucht voor hen. Alles tezamen leek het in de verste verte niet meer op het zielige kleine groepje dat Rhand de vorige keer had gezien.

Een zwart gejaste man, net niet van middelbare leeftijd, plantte zich voor Rhand neer. Hij had een scherpe neus en een spottende mond. ‘En wie mag dit wel zijn?’ wilde hij in een Taraboonse tongval weten. ‘Ik neem aan dat je naar de Zwarte Toren bent gekomen om te leren, hè? Je had in Caemlin moeten wachten op de wagen die je hierheen zou brengen. Dan had je nog een dag langer van je mooie jas kunnen genieten.’

‘Ik ben Rhand Altor,’ zei Rhand kalm, heel kalm, opdat hij niet opeens driftig zou worden. Beleefdheid kostte niets en als deze dwaas niet heel gauw bedacht dat het voor zijn prijs zelfs heel goedkoop was... De spottende trek werd nog groter. ‘Dus dat ben jij, hè?’ Hij nam Rhand van top tot teen beledigend op. ‘Op mij maak je niet zo’n grootse indruk. Ik denk dat ikzelf wel...’ Een stroom Lucht verdikte zich vlak onder zijn oor en door de stoot stortte hij in een hoopje neer. ‘Soms hebben we de harde hand van de tucht nodig,’ merkte Taim op, die naar de gevallen man liep. Zijn stem klonk bijna vrolijk, maar zijn donkere schuin staande ogen keken zo’n beetje moordlustig strak naar de man die hij had neergeknuppeld. ‘Je kunt niet tegen een man zeggen dat hij de kracht heeft om de wereld te doen schudden en dan verwachten dat hij als een muis rondkruipt.’ De draken langs de mouwen van zijn zwarte jas glinsterden in het zonlicht. Gouddraad zorgde voor de glans van de ene draak, maar wat bij die blauwe? Opeens verhief hij zijn stem. ‘Kisman! Rochaid! Sleep Tolvar mee en leg hem in bed tot hij bijkomt. Let erop: geen Heling. Wellicht zal wat hoofdpijn hem leren zijn tong beter te beheersen.’ Twee mannen in zwarte jassen, jonger dan Rhand, kwamen aanhollen en bogen zich over Tolvar heen. Ze weifelden en keken snel naar Taim. Even later voelde Rhand hoe saidin hen vervulde. Stromen Lucht hieven de slappe Tolvar op, en het tweetal holde weg, terwijl hij tussen hen in zweefde. Ik bad hem al heel lang geleden moeten doden, hijgde Lews Therin. Ik had hem... ik had hem... Er werd naar de Ware Bron gereikt. Nee, bloedvuur! dacht Rhand. Nee, dat doe je niet. Je bent slechts een bloedstem! Met vervagend gejank vluchtte Lews Therin weg. Rhand haalde langzaam adem. Taim keek hem aan en toonde weer dat halve glimlachje. ‘Leer jij hen Heling?’

‘Als eerste. Het weinige dat ik ervan weet. Zelfs nog eerder dan hoe ze zich in dit weer niet dood hoeven te zweten. Een wapen verliest zijn nut als het na de eerste wond al afgedankt moet worden. Op dit ogenblik heb ik er een gehad die zichzelf doodde door te grote inspanningen en drie zijn opgebrand, maar door het zwaard is nog niemand gestorven.’ Het lukte hem heel veel minachting in ‘zwaard’ te leggen. ‘Ik begrijp het,’ zei Rhand slechts. Eén dode en drie opgebrand. Verloren de Aes Sedai er ook zoveel in de Witte Toren? Maar zij deden het kalm aan. Ze konden het zich veroorloven het langzaam op te bouwen. ‘Wat was die Zwarte Toren waar hij het over had? De klank ervan bevalt me niet, Taim.’ Lews Therin mompelde en kreunde weer, maar vormde nog net geen woorden.

De man trok zijn schouders op en nam met bezitterstrots de boerderij en de studenten op. ‘Een naam van de leerlingen. Je kunt dit alles geen boerderij meer noemen. Ze vonden dat niet goed klinken en wilden iets anders. De Zwarte Toren als tegenhanger van de Witte Toren.’ Hij hield zijn hoofd scheef en keek Rhand bijna als van opzij aan. ik kan het verbieden als je daarop staat. Het is zeer gemakkelijk bepaalde woorden van ieders tong te verjagen.’

Rhand weifelde. Het was misschien heel gemakkelijk de woorden uit hun mond weg te nemen, maar niet uit hun gedachten. Dit hier moest uiteraard een naam hebben. Hij had er nog niet eerder over nagedacht. Dus waarom niet de Zwarte Toren? Al moest hij glimlachen, kijkend naar het woonhuis, en het bouwskelet dat wel groter was, maar nog steeds van hout. ‘Doe maar.’ Misschien was de Witte Toren even bescheiden begonnen. Niet dat de Zwarte Toren ooit de tijd zou krijgen om tot iets uit te groeien dat gelijk was aan de Witte Toren. Waarmee zijn glimlach verdween en hij droevig naar de kinderen keek. Hij was net zo aan het spelen als zij, door te doen of er iets duurzaams opgebouwd kon worden. ‘Roep de leerlingen bijeen, Taim. Ik wil enkele dingen tegen ze zeggen.’

Hij was hierheen gekomen met de verwachting hen om zich heen te verzamelen, en na het zien van het grote aantal, hen. toe te spreken vanaf de bak van de kapotte wagen, maar die bleek nu weg te zijn. Taim had echter een verhoging voor toespraken laten maken, een eenvoudig vierkant van zwarte steen, zo fijn bewerkt en gepolijst dat het als een spiegel in het zonlicht glansde. Aan de achterkant waren twee treden uitgeslepen. Het stond op een open veldje achter het woonhuis en de grond eromheen was hard, vlak en kaal gelopen. De vrouwen en kinderen verzamelden zich opzij van het veld om te luisteren. Vanaf het zwarte blok kreeg Rhand de kans het bewijs te zien van hoe ver de werving van Taim had gereikt. Jahar Narishma, die Taim eerder had genoemd, de jongeman met de aangeboren vonk, had grote donkere ogen als die van een meisje, een bleek gezicht vol zelfvertrouwen, en zijn haar in twee lange vlechten met zilveren belletjes aan de punt. Feitelijk had Taim gezegd dat hij uit Arafel kwam, maar Rhand herkende ook het geschoren hoofd van een Shienaraan en een haarknotje bij een ander. Twee droegen een doorzichtig sluiertje, zoals mannen en vrouwen uit Tarabon. Hij zag de schuin staande ogen van Saldea en blanke kleine mannen uit Cairhien. Een oude man had een geolied baardje dat in een punt was geknipt, waarmee hij een Tyreense heer nabootste, die hij aan het gerimpelde verweerde gezicht te zien zeker niet was. Niet minder dan drie hadden een baard maar geen snor. Hij hoopte dat Taim niet de aandacht van Sammael had getrokken door in Illian te werven. Hij had voornamelijk jongemannen verwacht, maar er waren evenveel jeugdige gezichten als die van Eben en Fedwin, als grijze, kalende hoofden, terwijl sommigen nog grijzer waren dan Damer. Nu hij erover nadacht, was het geen raadsel. Er bestond geen enkele reden waarom er niet evenveel grootvaders les konden krijgen als jonge jongens.

Hij was niet gewend aan het maken van toespraken, maar hij had lang en diep nagedacht over de dingen die hij wilde zeggen. Niet over het begin, want dat zou met enig geluk snel afgehandeld zijn. ‘Jullie hebben waarschijnlijk de verhalen gehoord dat de Toren... de Witte Toren verdeeld is. Wel, dat is waar. Er zijn enkele opstandige Aes Sedai die misschien besluiten mij te volgen en ze hebben gezanten gestuurd. Negen van hen verblijven sinds vanmorgen in Caemlin en wachten op mijn uitnodiging. Wanneer jullie dus iets opvangen over Aes Sedai in Caemlin, geloof dan geen geruchten. Jullie weten waarom ze hier zijn en dan mag je de man met het gerucht in zijn gezicht uitlachen.’ Niemand wilde iets vragen of opmerken. Ze bleven hem aankijken en leken amper met hun ogen te knipperen. Taim keek grimmig, heel grimmig. Rhand voelde naar het buideltje in zijn jaszak en ging verder met het tweede onderwerp, waaraan hij hard had gewerkt. ‘Jullie hebben een naam nodig. In de Oude Spraak betekent Aes Sedai Dienaren van Allen, of iets dat daarop leek; de Oude Spraak is lastig te vertalen.’ Zelf kende hij maar enkele woorden, sommige van Asmodean, een handvol van Moiraine en enkele van Lews Therin. Bashere had hem echter deze woorden gegeven. ‘Een ander woord in de Oude Spraak is asha’man. Het betekent wachter of wachters. Ook verdediger en nog enkele andere dingen, maar wachter leek het beste. Echter, niet zomaar een verdediger of wachter. Je kon een man die een onrechtvaardige zaak verdedigde, geen asha’man noemen, en een man die het kwaad verdedigde al helemaal niet. Een asha’man was een man die stond voor waarheid, gerechtigheid en rechtvaardigheid voor iedereen. Een wachter die zich niet overgaf, ook niet wanneer alle hoop verloren was.’ Het Licht mocht weten of elke hoop verdwenen zou zijn bij Tarmon Gai’don, zo niet eerder. ‘Dit zullen jullie hier worden. Na afsluiting van jullie lessen zijn jullie asha’man.’ Gemompel ruiste als een bries in het rond. De naam werd herhaald maar het gemompel verstierf snel. Aandachtige ogen richtten zich weer op hem, en hij kon bijna zien hoe de oren voor zijn volgende woorden werden gespitst. Dit was tenminste beter dan bij het begin. Het buideltje van stof rinkelde zacht, terwijl hij het te voorschijn haalde. ‘Aes Sedai beginnen als novices, worden dan Aanvaarden en uiteindelijk volleerde Aes Sedai. Jullie zullen ook rangen hebben, maar niet dezelfde als zij. Niemand wordt bij ons eruit gegooid of weggestuurd.’ Wegsturen? Licht, afgezien van hen aan handen en voeten te boeien zou hij alles doen om zelfs de zwakste geleider die weg wilde, tegen te houden. ‘Wanneer een man voor het eerst naar de Zwarte Toren komt...’ Hij vond het geen fijne naam. ‘... heet hij soldaat, want dat wordt hij wanneer hij zich bij ons voegt, en wat jullie nu al zijn: een soldaat die de Schaduw bestrijdt en niet alleen de Schaduw, maar iedereen die de gerechtigheid schendt of de zwakken onderdrukt. Wanneer een soldaat een zekere kunde heeft bereikt, wordt hij Toegewijde en draagt dit.’ Hij nam het sieraad dat de zilversmid had vervaardigd uit het buideltje. Het was een klein glimmend, zilveren zwaardje, prachtig gemaakt met een lang gevest, schuine weerstangen en een licht gebogen kling. ‘Taim.’

Taim liep stijfjes naar het blok en Rhand bukte zich om het zilveren zwaard op de hoge kraag te spelden. Het leek op de pikzwarte wol nog meer te glanzen. Taim reikte tot Rhands laarzen en zijn gezicht leek van steen. Rhand overhandigde hem het buideltje en fluisterde: ‘Geef dit aan de mannen die er volgens jou klaar voor zijn. Maar wees zeker dat ze het zijn.’

Hij richtte zich op en hoopte dat er genoeg waren; hij had nooit zoveel mannen verwacht. ‘Toegewijden die hun kunde ver genoeg ontwikkelen, krijgen de naam asha’man en dragen dit.’ Hij pakte het fluwelen zakje en hield de inhoud op. Zonlicht fonkelde op prachtig goud en dieprood email. Een slanke kronkelige afbeelding die volkomen gelijk was aan de draak op de banier. Ook die ging op Taims kraag, aan de andere kant, zodat aan beide kanten van zijn keel een zwaard en een draak glommen, ik neem aan dat ik de eerste asha’man was,’ zei Rhand tegen de leerlingen, ‘maar Mazrim Taim is de tweede.’ Vergeleken met Taims gezicht was rots boterzacht. Wat was er aan de hand met die man? ik hoop dat jullie uiteindelijk allemaal asha’man zullen worden, maar of dat nu wel of niet gebeurt, bedenk dat wij allemaal soldaten zijn. Er liggen vele veldslagen in het verschiet, misschien niet altijd de strijd die we verwachten, en ten slotte de Laatste Slag. Het Licht geve dat die de laatste is. Als het Licht op ons schijnt, zullen we overwinnen. We gaan winnen, omdat we moeten winnen.’ Er diende na zijn laatste woorden een soort gejuich op te klinken. Hij vond zichzelf geer spreker bij wie mensen schreeuwend opsprongen, maar deze mannen wisten waarom ze hier waren. De woorden dat ze zouden winnen, hadden iets teweeg moeten brengen, hoe zwakjes ook. Er heerste slechts stilte.

Rhand sprong van de verhoging af en Taim snauwde: ‘Wijd je aan je taken en lessen.’ De leerlingen... soldaten verdwenen bijna even stil als ze hadden geluisterd en wisselden zacht enkele woorden met elkaar. Taim gebaarde naar het woonhuis. Hij hield het zakje met zwaarden zo strak vast dat het een wonder was dat ze niet door de stof heen prikten. ‘Heeft mijn heer Draak tijd voor een beker wijn?’ Rhand knikte. Hij wilde nu de onderste steen boven. De voorkamer van de boerderij was wat men kon verwachten: een kale vloer die smetteloos schoon was geveegd, slecht bij elkaar passende stoelen met spijlen in de rug, voor een rode haard die zo rein was dat daar onmogelijk ooit een vuur in had kunnen branden. Op een kleine tafel lag een wit laken, afgezoomd met geborduurde bloemen. Sora Gradi kwam zwijgend binnen en zette een houten dienblad op tafel met een lichtblauwe kan wijn en twee witte bekers. Rhand had gedacht dat haar blik na al die tijd geen pijn meer zou doen, maar met haar beschuldigende ogen was hij blij dat ze verdween. Ze zweette, besefte hij. Taim gooide het buideltje op het dienblad en dronk de beker in één teug leeg.

‘Leren jullie de vrouwen dat kunstje van het niet-zweten niet?’ vroeg Rhand. ‘Het is wreed hen te laten zweten terwijl hun mannen dat niet doen.’

‘De meesten willen er niets mee te maken hebben,’ zei Taim kortaf. ‘Hun echtgenoten en geliefden proberen het hun te leren maar de meesten willen niet eens luisteren. Het zou iets met saidin te maken kunnen hebben, begrijp je?’

Rhand tuurde in zijn beker naar de donkerrode wijn. Hij moest meer op zijn gevoel afgaan en geen opgefokte toestand veroorzaken omdat er enige ergernis leefde. ‘Ik ben blij dat het werven zo goed gaat. Je hebt gezegd dat je de Toren... de Witte Toren...’ Witte Toren, Zwarte Toren. Wat zouden de verhalen ervan maken? Als er ooit verhalen over kwamen. ‘... in minder dan een jaar ging evenaren en als je met deze snelheid doorgaat, gebeurt dat ook. Ik begrijp niet hoe je er zoveel hebt kunnen vinden.’

‘Als je maar genoeg zand zeeft,’ zei Taim strak, ‘zul je uiteindelijk enkele korreltjes goud vinden. Ik laat dat nu aan anderen over, afgezien van een paar reizen die ik zelf maak. Damer, Gradi. Er zijn een tiental mannen aan wie ik het toevertrouw een dag alleen rond te trekken. Ze zijn oud genoeg om geen stomme dingen te doen en er zijn genoeg jongere mannen die een doorgang kunnen maken om de oudere man die het niet kan te begeleiden. Voor het jaar om is, zul je er duizend hebben. En hoe gaat het met de mannen die ik naar Caemlin doorstuur? Heb je ze al tot een leger gevormd? Daarvan heb je er al duizend, veel meer zelfs.’

‘Dat laat ik aan Bashere over,’ zei Rhand kalm. Taims mond vertrok spottend en Rhand zette zijn beker neer voor die in zijn handen brak. Bashere maakte ervan wat hij kon, had hij begrepen, in een tentenkamp ergens ten westen van de stad. Volgens de Saldeaan was het een groep zwervers van straatarme boertjes, weggelopen gezellen of mislukte ambachtslieden die nog nooit een zwaard hadden vastgehouden, een gezadeld paard bereden of meer dan vijf span buiten hun dorp waren geweest. Rhand had zelf te veel aan zijn hoofd om er zich druk over te maken. Hij had Bashere gezegd met hen te doen wat hij maar wilde en hem er niet mee lastig te vallen, tenzij ze in opstand kwamen. Rhand keek naar Taim die geen enkele poging deed zijn minachting te verbergen en hield zijn handen achter zijn rug waar hij ze tot vuisten balde. In de verte kaatste Lews Therin rommelend Rhands boosheid terug. ‘Wat heb je? Je lijkt al een distel in je broek te hebben vanaf het ogenblik dat ik die onderscheidingen heb gegeven. Heeft het daarmee te maken? Als dat zo is, begrijp ik het niet. Die mannen zullen die van henzelf geweldiger vinden na gezien te hebben hoe jij ze van de Herrezen Draak hebt ontvangen. Ze zullen jou trouwens hoger achten. Misschien hoef je dan orde en gezag niet meer te handhaven door mannen bewusteloos te stompen. Nou, heb je nog wat te zeggen?’ Dat was een goed begin, heel kalm, maar niet zachtmoedig. Hij wilde ook niet zachtmoedig klinken, maar geleidelijk aan was zijn stem steeds feller en luider geworden. Nog net geen schreeuwen, maar die laatste vraag had geklapt als een zweep.

De opmerkelijkste verandering vond plaats in de ander. Taim beefde letterlijk – van woede zou Rhand hebben gezegd, niet van angst – maar werd daarna weer de man van eerst. Zeker niet vriendelijk en een tikkeltje spottend, maar uiterst ontspannen en beheerst. ‘Als je het wilt weten... Wat mij zorgen baart zijn de Aes Sedai en jou. Er zijn er negen in Caemlin, plus die andere twee, dat zijn er elf. Er kunnen er misschien nog een paar zitten. Ik heb ze nog niet gevonden, maar...’ ik heb je gezegd buiten de stad te blijven,’ zei Rhand vlak. ik heb enkele mannen bereid gevonden namens mij wat vragen te stellen.’ Taims stem klonk gortdroog, ik ben niet dichter bij de stad geweest na de keer dat ik je van die grijzel heb gered.’ Rhand ging er niet op in. Nog net niet. Bijna. De stem in zijn hoofd was te zacht om begrepen te worden, maar voelde als kille donder. ‘Die zullen eerder rook in hun vingers krijgen dan geruchten.’ Dat klonk even minachtend als hij zich voelde. Had Taim hem geréd? De man schoot omhoog; uiterlijk nog steeds ontspannen, maar zijn ogen konden zwarte edelstenen zijn.

‘En als zij zich aansluiten bij de Rode Aes Sedai?’ Zijn stem klonk koel en vermaakt maar zijn ogen fonkelden. ‘Er zijn Rode zusters in de omstreken waargenomen. De laatste dagen zijn verschillende groepen aangekomen. Ze proberen de mannen die hierheen willen tegen te houden.’

Ik wil hem doden, schreeuwde Lews Therin en Rhand voelde hem naar saidin reiken.

Ga weg, zei hij ferm. Het tasten ging door, net als de stem. Ik wil hem doden en daarna hen. Ze moeten hem dienen. Dat is duidelijk, ze moeten hem dienen.

Ga weg, schreeuwde Rhand zwijgend terug. Je bent niets meer dan een stem! Iets reikte naar de Ware Bron.

O Licht, ik heb ze allemaal gedood, ledereen van wie ik hield. Als ik hem dood, zal het echter goed zijn. Ik kan het goedmaken als ik hem eindelijk dood. Nee, niets kan het goedmaken, maar ik moet hem toch doden. Allemaal doden. Ik moet het doen. Ik moet. Nee! krijste Rhand inwendig. Je bent dood, Lews Therin. Ik ben in leven, bloedvuur, en jij bent dood! Jij bent dood!

Ineens besefte hij dat hij op de tafel steunde en zich met wankele knieën overeind hield. Hij mompelde. ‘Je bent dood! Ik leef en jij bent dood!’ Maar hij had saidin niet aangegrepen. Lews Therin evenmin. Huiverend keek hij Taim aan en zag verbaasd bezorgdheid op diens gezicht. ‘Je moet je schrap zetten,’ zei Taim zachtjes. ‘Als je je gezond verstand wilt vasthouden, moet je dat doen. De prijs is te hoog als jij faalt.’ ik zal niet falen,’ zei Rhand, en hij duwde zichzelf overeind. Lews Therin zweeg. Er leek niemand anders in zijn hoofd te zitten, behalve dat gevoel van Alanna natuurlijk. ‘Hebben die Roden iemand gevangengenomen?’

‘Ik heb niets gehoord.’ Taim nam hem behoedzaam op, alsof hij een tweede uitbarsting verwachtte. ‘De meeste leerlingen komen nu door poorten, en met al de mensen op de weg is het niet gemakkelijk een man die hierheen gaat, eruit te halen, tenzij hij zijn mond voorbijpraat.’ Hij zweeg. ‘Ze kunnen in elk geval gemakkelijk genoeg opgeruimd worden.’

‘Nee.’ Was Lews Therin echt verdwenen? Hij wilde het graag maar wist dat het dwaas was zoiets aan te nemen. ‘Als ze mannen aanhouden, moet ik er iets aan doen, maar zoals het nu is, vormen ze hier op het platteland geen gevaar. En geloof me, niemand van Elaida zal zich waarschijnlijk bij de Aes Sedai in de stad aansluiten. Zowel dat ene stel als dat andere heet jóu nog eerder welkom dan een Aes Sedai van de andere groep.’

‘En hoe staat het met de vrouwen die niet buiten de stad zijn? Het zijn er elf. Een paar ongelukjes en dan hebben we een veel veiliger aantal. Als jij je handen er niet vuil aan wilt maken, ben ik bereid...’

‘Nee! Hoe vaak moet ik dat nog zeggen. Nee! Als ik in Caemlin een man voel geleiden, kom ik naar jou toe, Taim. Ik zweer het. En denk niet dat je veilig bent als je ver genoeg van het paleis wegblijft, zodat ik het niet kan voelen. Als een van die Aes Sedai zonder duidelijke oorzaak dood neervalt, ken ik de schuldige. Knoop dat in je oren!’

‘Je stelt je grenzen wel heel ruim,’ bedacht Taim droog. ‘Als Sammael of Damodred besluit jou op te zadelen met enkele dode Aes Sedai, worden mijn aderen opengesneden?’

‘Tot dusver hebben ze dat niet gedaan en je kunt maar beter hopen dat ze er niet mee beginnen. Onthoud dat, heb ik gezegd.’ ik hoor mijn heer Draak en natuurlijk gehoorzaam ik.’ De man met de haviksneus maakte een kleine buiging. ‘Maar ik zeg je dat het een gevaarlijk aantal is.’

Rhand lachte onwillekeurig. ‘Taim, ik ben van plan ze op het wijsje van mijn fluit te laten dansen.’ Licht, hoe lang was dat geleden? Waar was zijn fluit? Heel zwak hoorde hij Lews Therin grinniken.

43

De Rozenkroon

Merana’s gehuurde koets deinde langzaam door de dichtbevolkte straten terug naar De Rozenkroon. Ze was blij dat ze uiterlijk kalm was. De vrouw met het donkere haar en de koele hazelnoot-bruine ogen hield haar handen met slanke verstrengelde vingers vredig op haar lichtgrijze zijden rok. Innerlijk was ze niet zo kalm. Achtendertig jaar geleden was ze gestuurd naar de onderhandelingen tussen Arad Doman en Tarabon waarmee naar verwachting een eind gemaakt zou worden aan de twisten over de Vlakte van Almoth. De Domani en Taraboners verdwenen bij iedere wending van de onderhandelingstafel en begonnen al bij de uitwisseling van de eerste woorden driemaal bijna opnieuw aan de oorlog, terwijl ze al die tijd gezichten trokken van oprecht goede wil. Tegen de tijd dat de handtekeningen droog waren, voelde ze zich alsof ze in een versplinterde ton over woeste heuvels was gerold. Na dat alles bleek het verdrag ook nog aanzienlijk minder waard dan de lak en de linten van de zegels. Ze hoopte dat wat vanmiddag in het koninklijk paleis was begonnen, beter zou aflopen. Dat moest wel, maar het leek of ze zojuist uit zo’n zelfde ton was gekropen.

Min zat ver achterovergezakt met gesloten ogen. De jonge vrouw leek al een dutje te doen zodra ze niet rechtstreeks door een Aes Sedai werd aangesproken. De andere twee zusters in de koets wierpen zo nu en dan een snelle blik op het meisje. Seonid, koel en teruggetrokken in groen brokaat; de slimme Masuri met blije ogen, in het bruin met bloesemranken langs de zoom. Ze droegen voor de gelegenheid de stola en gepaste kledij in de kleur van hun Ajah.

Merana wist zeker dat ze hetzelfde dachten, wanneer ze naar Min keken. Seonid zou het wel begrijpen, maar wie kon er zeker van zijn? Seonid was heel ordelijk en nuchter over haar zwaardhanden, bijna als een vrouw met een stel prachtige wolfshonden die ze lief vond. Masuri zou het misschien begrijpen. Zij danste graag en vrijde zelfs, al was ze geneigd de arme man al te vergeten wanneer ze een fluistering opving van een geheim oud handschrift. Merana zelf was allang voor dat Vijfde Verdrag van Falme niet meer verliefd geweest, maar ze herinnerde het zich wel. Wie een blik op Min wierp terwijl ze Altor aangaapte, zag heel zeker een vrouw die haar gezond verstand uit het raam had gegooid en er galopperend op haar hart vandoor was gegaan. Er was geen bewijs dat Min elke voorzorgsmaatregel had genegeerd, haar belofte had verbroken en Altor alles had verteld, maar hij wist van Salidar. Hij wist dat Elayne daar was en was vermaakt – vermaakt! – doordat ze een uitspraak hadden ontweken. Afgezien van de vraag of Min het vertrouwen had beschaamd – de woorden moesten nu zeker in haar aanwezigheid zorgvuldig overwogen worden – was het vreeswekkend als je andere zaken in overweging nam. Merana was het niet gewend bang te zijn. Zij was vaak angstig geweest in het jaar na Basans dood. Ze had nooit meer een zwaardhand gebonden, deels omdat ze zoiets nooit meer wilde meemaken en ook gedeeltelijk omdat ze het gewoon te druk had om een goede man uit te zoeken – maar dat was de laatste keer dat ze voor de Aieioorlog iets meer dan bange voorgevoelens had gehad. Nu voelde ze vrees en daar hield ze niet van. Alles kon nog goed verlopen, er was niet echt iets rampzaligs gebeurd, maar Altor zelf had hun knieën zo slap als water gemaakt. De gehuurde koets kwam met een schok tot stilstand voor de stal van De Rozenkroon. Stalknechten in lange voorschoten die met rozen waren afgewerkt, schoten naar buiten om de hoofdstellen vast te houden en de koets te openen.

De gelagkamer paste bij het hoge gebouw van twee verdiepingen achter fraai geschuurde, witte steen. Naast de donkere glanzende lambrisering prijkten grote haarden van wit marmer. Een haardmantel droeg een brede, met goud afgewerkte klok die elk heel uur sloeg. De dienstmeisjes droegen blauwe kleding en witte schorten, waarop een krans van rozen was geborduurd. Ze glimlachten allemaal, beleefd, nuchter, en wie niet knap was, zag er goed uit. De Rozenkroon was de geliefde herberg van adel die van het land naar de stad kwam en geen stadswoning bezat. Nu zaten er alleen zwaardhanden aan de tafels. Plus Alanna en Verin achterin. Als Merana haar zin kreeg, zouden ze bij de bedienden in de keuken zitten. De andere zusters waren allemaal de stad in. Er mocht geen tijd verspild worden.

‘Als u het niet erg vindt,’ zei Min, ‘zou ik graag een ommetje willen maken. Ik wil vóór het donker nog wat van Caemlin zien.’ Merana gaf haar toestemming en terwijl de jonge vrouw weer naar buiten schoot, keek zij Seonid en Masuri aan, zich afvragend hoeveel tijd Min nodig zou hebben om in het paleis terug te komen. Vrouw Kinsonijn verscheen meteen en was even gezet als elke herbergierster die Merana ooit had gezien. Ze boog herhaaldelijk en wreef zenuwachtig in haar roze handen. ‘Kan ik iets voor u doen, Aes Sedai? Kan ik iets voor u halen?’ Ze had Merana vaak en goed onderdak geboden, ook nadat ze wist dat Merana een Aes Sedai was. ‘Bessenthee,’ zei Merana met een glimlach, in onze eigen zitkamer boven.’ De glimlach verdween, terwijl de herbergierster zich weghaastte naar een dienstmeisje. Merana maakte een scherp gebaar naar Alanna en Verin om hen te volgen, waarna het vijftal zwijgend naar boven liep.

De vensters van de zitkamer boden goed uitzicht op de straat voor wie wilde kijken, maar daar hoorde Merana niet bij. Ze trok de open ramen dicht, zodat het lawaai van buiten verminderde en wendde zich tot de anderen. Seonid en Masuri hadden een stoel genomen. Alanna en Verin waren blijven staan, tussen de andere twee. Het donkerbruine wollen gewaad van Verin leek gekreukeld, al was dat niet zo, en ze had een inktvlek op het puntje van haar neus. Haar ogen leken op die van een vogel, scherp en waakzaam. Alanna’s ogen glansden ook, maar dat kwam waarschijnlijk door haar boosheid. Nu en dan trilden haar handen waarbij ze de rok van haar blauwzijden gewaad met het gele lijfje vastgreep. Ze leek erin geslapen te hebben. Ze kon natuurlijk enigszins verontschuldigd worden. Enigszins, maar niet geheel, ik weet nog niet, Alanna,’ zei Merana, ‘of jouw daad slechte gevolgen heeft gehad. Hij heeft jouw binding – tegen zijn wil – niet genoemd, maar hij was scherp, heel scherp en...’

‘Heeft hij nog meer beperkingen vastgesteld?’ onderbrak Verin haar terwijl ze haar hoofd iets schuinhield. ‘Volgens mij lijkt alles goed te verlopen. Hij is niet op de vlucht geslagen na van jullie te hebben gehoord. Hij heeft er drie ontvangen, in elk geval min of meer hoffelijk, anders zouden jullie in alle staten zijn. Hij is een beetje bang voor ons, wat maar goed is, anders zou hij die beperkingen niet hebben opgelegd. Als hij er echter niets aan heeft toegevoegd, hebben we evenveel vrijheid als eerst. Dus doodsbang is hij ook niet. Bovendien mogen wij hém niet te veel vrees aanjagen.’

De moeilijkheid was dat Verin en Alanna geen deel uitmaakten van Merana’s gezantschap. Ze had geen gezag over hen. Ze hadden het nieuws van Logain en de Rode zuster aangehoord en waren eveneens van mening dat het Elaida niet mocht worden toegestaan de Amyrlin Zetel te bezetten, maar dat hield verder niets in. Natuurlijk was Alanna niet het probleem, alleen in de toekomst misschien. Zij en Merana waren even sterk met de Kracht, en de enige manier waarop beslist kon worden wie de sterkste was, zou een krachtmeting zijn; iets dat novices deden tot ze betrapt werden. Alanna was zes jaar novice geweest, Merana slechts vijf, maar belangrijker was dat Merana al tien jaar Aes Sedai was op de dag dat de vroedvrouw Alanna aan haar moeders borst had gelegd. Daarmee stond Alanna buiten het spel. Merana stond hoger. Eigenlijk dacht niemand in dat soort bewoordingen, tenzij het moest, maar ze wisten het allebei en schikten zich er als vanzelf in. Niet dat Alanna een opdracht zou uitvoeren, maar een vanzelfsprekende achting zou haar tot op zekere hoogte in de hand houden. Dat, en de wetenschap wat ze met Altor had gedaan. Verin was het probleem waardoor Merana nu aan kracht dacht en aan het zijn van de hoogste. Merana wilde opnieuw voelen hoe sterk de vrouw met de Ene Kracht was, hoewel ze natuurlijk wist wat ze zou vinden. Het viel niet te zeggen wie de sterkste was. Ze hadden er beiden vijf jaar als novice opzitten, zes als Aanvaarde. Dat was een van de dingen die iedere Aes Sedai minstens over een andere wist. Het verschil was de leeftijd. Verin was bijna evenveel ouder als zij meer jaren telde dan Alanna. De grijze lokken van Verin benadrukten het. Als Verin een lid van het gezantschap was geweest, zou er zeker geen moeilijkheid hebben bestaan, maar dat was ze niet en Merana merkte dat ze aandachtig luisterde en zonder verder nadenken het hoofd boog. Tweemaal die ochtend had ze zich eraan moeten herinneren dat Verin niet de leiding had. De toestand was eigenlijk alleen te verdragen, doordat Verin iets van Alanna’s schuld moest voelen. Als die niet had bestaan, zou ze even snel als de twee anderen in een stoel zijn gaan zitten en niet naast Alanna blijven staan. Ze had graag een manier geweten om haar dag en nacht in Culains Hond te laten blijven, zodat ze toezicht kon houden op die prachtige schat aan geschikte meisjes uit Tweewater. Merana zette zich neet; zodat zij en Seonid en Masuri het tweetal insloten, waarna ze haar rok en stola zorgvuldig schikte. Lichamelijk had ze nu de overhand doordat zij op een stoel zat en de anderen bleven staan. Zij vond wat Alanna had gedaan min of meer een aanranding. ‘Eigenlijk heeft hij nog een grens bepaald. Het is goed dat jullie zijn... schóól hebben gevonden, maar nu raad ik jullie ten sterkste aan elke gedachte die je in die richting mocht koesteren, te laten varen. Hij heeft ons... opgedragen... uit de buurt te blijven van zijn... mannen.’ In gedachten zag ze hem nog voor zich, naar voren gebogen op die monsterachtige troon, met de Leeuwentroon als een soort tentoonstelling erachter en met die bewerkte halve speer in zijn vuist. Dat was ongetwijfeld een Aielgebruik.

‘Luister naar me, Merana Sedai,’ zei hij, heel aardig en heel ferm. ‘Ik wil geen moeilijkheden tussen Aes Sedai en asha’man. Ik heb de soldaten opgedragen uit jullie buurt te blijven, maar ik ben niet van plan ze aan jullie te overhandigen om opgepeuzeld te worden. Als jullie op jacht gaan naar de Zwarte Toren, kom je zelf op het keukenblok terecht. Dat willen we beiden voorkomen.’

Merana was al lang genoeg Aes Sedai om niet te huiveren wanneer er een kip over haar graf drentelde, maar ditmaal was het op het nippertje. Asha’man. De Zwarte Toren. Mazrim Taim! Hoe had het zo uit de hand kunnen lopen? Maar volgens Alanna zaten daar minstens honderd man, al gaf ze natuurlijk geen bijzonderheden over hoe ze dat wist. Geen enkele zuster gaf vrijwillig haar ogen-en-oren prijs. Het deed er niet toe. ‘Als je achter twee hazen aangaat, zullen er twee ontsnappen,’ was het spreekwoord en Altor was de belangrijkste haas ter wereld. De anderen konden wachten.

‘Is hij... Is hij nog hier of is hij vertrokken?’ Verin en Alanna leken het heel kalm op te vatten dat Altor blijkbaar de kunst van het reizen had herontdekt, maar Merana kreeg het er benauwd van. Wat had hij nog meer uit zichzelf geleerd dat de Aes Sedai waren vergeten? ‘Alanna? Alanna!’

De slanke Groene zuster schrok op en kwam terug van de plek waar haar geest had vertoefd. Ze leek vaak weg te dromen. ‘Hij is in de stad. In het paleis, denk ik.’ Ze klonk nog wat dromerig. ‘Het was... Hij heeft een wond in zijn zij. Een oude wond die maar half is geheeld. Telkens wanneer die tot me doordringt, wil ik huilen. Hoe kan hij die verdragen?’

Seonid keek haar scherp aan. Elke vrouw met een zwaardhand voelde zijn verwondingen, maar ze wist wat Alanna nu doorstond, na het verlies van Owein. Toen ze wat zei klonk haar stem zacht, al zat er iets kortafs in. ‘Tja, Teryl en Furen hebben wonden opgelopen waarvan ik zowat flauwviel, zelfs al voelde ik het heel ver, maar ze hebben er geen stap minder door gezet. Geen stap!’ ik denk dat we afdwalen,’ zei Masuri kalm. Ze was altijd kalm, maar in tegenstelling tot de meeste Bruinen heel rechtlijnig. Merana knikte. ‘Ja. Ik heb overwogen om voor hem de opvolgster van Moiraine te worden...’ Een klopje op de deur kondigde een vrouw in een wit schort aan, die de thee bracht op een blad met een zilveren theepot en porseleinen kopjes. De Rozenkroon was ingesteld op de adel. Tegen de tijd dat het blad goed was neergezet en het dienstmeisje verdwenen, was Alanna niet dromerig meer. Haar donkere ogen flitsten even vurig als Merana ooit van haar had gezien. Vooral de Groenen waren heel jaloers wat betreft hun zwaardhanden, en Altor behoorde haar nu toe, ongeacht de manier van haar binding. Elke achting verdween als het erop aankwam in de zinkput. Ze stond zo recht als een speer en wachtte op Merana’s volgende woorden om te zien of ze zou toeslaan en snijden. Merana wachtte niettemin tot de bessenthee was ingeschonken en iedereen weer zat. Ze zei zelfs tegen Verin en Alanna te gaan zitten. De dwaze vrouw verdiende een beetje ongemak, zelfs naast dat van Owein. Het was wellicht een soort verkrachting. ‘Ik heb het overwogen,’ vervolgde ze ten slotte, ‘en verworpen. Ik zou het misschien hebben gedaan als jij niet had gedaan wat je hebt gedaan, Alanna, maar hij koestert nu zoveel achterdocht jegens Aes Sedai dat hij me na zo’n voorstel midden in mijn gezicht zou uitlachen.’

‘Hij is even hooghartig als een koning,’ merkte Seonid kortaf op. ‘Hij is alles en nog erger dan wat Elayne en Nynaeve ons vertelden,’ voegde Masuri er hoofdschuddend aan toe. ‘Hij beweerde dat hij weet wanneer een vrouw geleidt. Ik had bijna saidar omhelsd om zijn ongelijk aan te tonen, maar als ik dat had gedaan zou het hem natuurlijk te veel schrik aanjagen.’

‘Al die Aiel.’ Seonids stem klonk strak; ze was een Cairhiense. ‘Mannen én vrouwen. Ik denk soms dat ze ons al aan de speer rijgen als we alleen onze ogen te snel opslaan. Er was er een, een vrouw die zowaar een rok droeg, met zonblonde haren, die totaal geen moeite deed haar afkeer te verbergen.’

Soms beseft Seonid niet goed dat Altor zelf het gevaar vormt, bedacht Merana.

Alanna begon onbewust als een klein meisje op haar lip te bijten. Het was maar goed dat ze Verin had om voor haar te zorgen. Ze kon in deze toestand niet alleen naar buiten. Verin nipte slechts van haar thee en keek toe; haar ogen konden heel verontrustend zijn. Merana merkte dat ze medelijden kreeg. Ze herinnerde zich maar al te goed de kwetsbare zenuwpees die ze na Baran was geweest. ‘Gelukkig is er nog een zonzijde aan zijn achterdocht. Hij heeft in Cairhien de gezanten van Elaida ontvangen. Hij was er heel open over. Zijn achterdocht zal hen op behoorlijke afstand houden, neem ik aan.’ Seonid zette het kopje terug op het schoteltje. ‘Hij dacht ons tegen elkaar uit te spelen.’

‘En dat denkt hij misschien nog steeds,’ zei Masuri droog, ‘maar wij weten waarschijnlijk meer van hem dan Elaida. Ik denk dat zij haar afgevaardigden naar een schaapherder meende te sturen, op z’n best een schaapherder in een zijden jas. Wat hij nu is, maakt niet uit, maar dat is hij niet meer. Blijkbaar heeft Moiraine hem veel geleerd.’

‘Wij hadden voorkennis.’ zei Merana. ‘Het is niet waarschijnlijk dat zij die had.’

Alanna staarde haar met knipperende ogen aan. ‘Dus ik heb niet alles verknoeid?’ Ze knikten alle drie en ze haalde diep adem, waarna ze fronsend haar rok goed streek alsof ze nu pas de kreukels zag. ik ben wellicht in staat ervoor te zorgen dat hij me aanvaardt.’ De kreukels waren vergeten en haar gezicht en stem werden kalmer en met elk woord fermer. ‘Wat het pardon betreft, misschien moeten we elk plan opschorten, wat niet inhoudt dat we ze niet behoren te maken. Dat soort gevaar mogen we niet negeren.’ Heel even had Merana spijt van haar welwillendheid. Deze vrouw had een man zoiets aangedaan en het enige waar zij zich zorgen over maakte, was of het hun kans op een geslaagde reis had benadeeld. Ze gaf echter ook weifelend toe dat als Altor hierdoor inschikkelijk was geworden, zij zich dan had ingehouden en had gezwegen. ‘Eerst dienen we Altor in het gareel te krijgen. De opschorting duurt zolang het noodzakelijk is, Alanna.’ Alanna’s mond verstrakte, maar even later erkende ze het knikkend, of beaamde het in ieder geval. ‘En hoe krijg je hem in het gareel?’ vroeg Verin. ‘Hij moet heel verfijnd worden aangepakt. Het is een wolf aan een riem die een wollen draadje dik is.’

Merana aarzelde. Ze had niet de bedoeling alles te delen met dit tweetal dat slechts de schraalste band met de Zaal in Salidar bezat. Ze was bang voor wat er zou gebeuren als het Verin lukte het hier over te nemen, als ze het in feite klaarspeelde alles over te nemen. Ze wist zelf heel goed hoe ze dit moest aanpakken. Ze was uitgekozen omdat ze een heel leven had gewijd aan het bemiddelen bij gevoelige gesprekken, onderhandelingen voor verdragen waarbij de haat niet verbannen leek. Dat afspraken uiteindelijk niet werden nagekomen en verdragen geschonden, was de aard van de mens. Maar in die zesenveertig jaar was het Vijfde Verdrag van Falme haar enige mislukking geweest. Ze wist er alles van, maar al die jaren hadden diep in haar enige onbewuste gevoelens gekerfd. ‘We benaderen zekere heren en vrouwen, die zich nu gelukkig allemaal in Caemlin bevinden...’

‘Ik ben bezorgd om Elayne,’ zei Dyelin ferm. Heel doortastend eigenlijk, nu ze alleen met een Aes Sedai in de zitkamer was. Een Aes Sedai kon hard doordrukken wanneer je je in je eentje zwak opstelde. Vooral wanneer niemand anders wist dat je met haar alleen was. Kairen Sedai glimlachte, maar dat noch de koele blauwe ogen verrieden iets. ‘Het is heel wel mogelijk dat de erfdochter nog gevonden zal moeten worden om op de Leeuwentroon plaats te nemen. Wat voor een ander een onoverkomelijke berg is, is dat zelden voor Aes Sedai.’

‘De Herrezen Draak zegt...’

‘Mannen zeggen vele dingen, vrouwe Dyelin, maar u weet dat ik niet lieg.’

Luan gaf een klopje op de grijze nek van de Tyreense hengst en keek links en rechts voor het geval een paardenknecht de stal inkwam. Hij ontweek nog net een beet van de grote tanden. Rafela’s zwaardhand zou wel waarschuwen maar Luan betwijfelde de laatste tijd of hij iemand kon vertrouwen. Zo’n bezoek als dit zeker niet. ik weet niet zeker of ik het begrijp,’ zei hij kortaf.

‘Eenheid is beter dan splitsing,’ zei Rafela. ‘Vrede is beter dan oorlog, geduld is beter dan de dood.’ Luans hoofd schoot omhoog bij dat vreemde slot van die alledaagsheden. De Aes Sedai met het ronde gezicht glimlachte, is het voor Andor niet beter als Rhand Altor dit land in vrede en eenheid achterlaat, heer Luan?’

Terwijl ze haar kamerjas angstvallig dichthield, staarde Ellorien naar de Aes Sedai die onaangekondigd en wellicht ongezien naar haar badkamer was gekomen. Zittend op een kruk keek de vrouw met de bruingele huidskleur haar over de marmeren kuip met water aan alsof dit heel gewoon en natuurlijk was. ‘Wie,’ vroeg Ellorien ten slotte, ‘zou de Leeuwentroon dan krijgen, Demira Sedai?’

‘Het Rad weeft wat het Rad wil,’ was het antwoord en Ellorien wist dat ze geen ander antwoord zou krijgen.

44

De kleur van vertrouwen

Nadat Vanin was vertrokken om de Bond te zeggen zich koest te houden, merkte Mart dat letterlijk elke herberg in Salidar was overgenomen door Aes Sedai en dat de vijf stallen tot het laatste hok toe vol stonden. Nadat hij echter een stalknecht met een smalle kaak wat zilver had toegeschoven, zorgde de man dat zakken haver en balen hooi voor ruim zes paarden van een ommuurd erf werden opgehaald. Hij wees Mart en de andere vier mannen van de Bond plaatsen om te slapen, op zolder waar het wat koeler was.

‘Vraag nergens om,’ zei Mart tegen zijn mannen, terwijl hij de andere munten onder hen verdeelde. ‘Betaal alles en neem geen geschenken aan. De Bond laat zich aan niemand hier binden.’ Zijn gespeelde zelfvertrouwen straalde naar de anderen over, en ze aarzelden zelfs niet op zijn bevel de banieren uit de zolderdeur te steken, zodat die aan de voorgevel van de stal omlaag hingen. Vuurrood en wit, de zwart-witte schijf en de Draak waren nu voor iedereen duidelijk zichtbaar. Daarentegen rolden de ogen van de stalknecht bijna uit zijn kassen en sprongen zowat op en neer, terwijl hij wilde weten wat Mart daar aan het doen was.

Mart grijnsde slechts en gooide de kerel met de smalle kaak een goudmark toe. ‘We laten gewoon iedereen heel duidelijk weten wie er op bezoek is.’ Hij wilde dat Egwene besefte dat hij niet van plan was met zich te laten sollen en als je zeker wilde zijn dat mensen iets doorhadden, diende je je soms als een joker te gedragen. De narigheid was dat de banieren niets uitlokten. O, iedereen die er langsliep, wees er met open mond naar, en een aantal Aes Sedai kwam met koele ogen en uitdrukkingsloos kijken, maar hij had toch min of meer verwacht dat iemand verontwaardigd zou zeggen dat ze moesten worden weggehaald. Dat gebeurde echter niet. Hij liep terug naar de Kleine Toren, en daar schikte een Aes Sedai haar stola met bruine franje. Ze slaagde er ondanks haar gladde, tijdloze wangen op de een of andere manier in om in zeer duidelijke bewoordingen zuinigjes te vertellen dat de Amyrlin Zetel het druk had en ze hem misschien over een dag of twee zou kunnen ontvangen. Misschien. Elayne leek net als Aviendha te zijn verdwenen, maar niemand liep moord en brand schreeuwend rond. Hij vermoedde dat ze de Aielse mogelijk ergens witte kleding aantrokken. Het maakte hem niet uit, als de vrede daarmee bewaard bleef. Hij wilde niet de man zijn die Rhand moest vertellen dat de een de ander had omgebracht. Hij ving een glimp op van Nynaeve, maar die dook meteen een hoek om en was al verdwenen toen hij daar rondkeek.

Het grootste deel van de middag besteedde hij aan het zoeken naar Thom en Juilin. Een van hen zou hem zeker meer kunnen vertellen over wat hier gaande was en bovendien moest hij zich bij Thom verontschuldigen voor zijn opmerkingen over de brief. Jammer genoeg leek niemand te weten waar de twee mannen waren. Lang voor de avond viel, kwam hij tot het besluit dat ze uit zijn buurt werden gehouden. Egwene was echt van plan hem in zijn sop te laten gaar koken, maar hij wilde haar duidelijk laten merken dat er nog geen belletje opsteeg. Om dat idee te ondersteunen ging hij dansen. Blijkbaar hoorde het feest van een nieuwe Amyrlin een maand te duren, en hoewel iedereen in Salidar overdag het werk op een holletje leek af te wikkelen, werden na het invallen van de duisternis op elke kruising houtvuren ontstoken, waarna vedels en fluiten en zelfs enkele hakkeborden verschenen. Overal waren muziek en gelach te horen, en het feest regeerde tot het tijd werd om te gaan slapen. Hij zag Aes Sedai op straat dansen met voermannen en stalknechten in hun werkkleren, maar ook zwaardhanden met dienstmeiden en kokkinnen die hun schort opzij hadden gegooid. Maar geen Egwene. De vervloekte Amyrlin Zetel was niet van plan op straat rond te hangen. Ook geen Elayne en Nynaeve en geen Thom of Juilin. Zelfs met twee gebroken benen zou Thom geen enkele dans hebben gemist, tenzij hij met opzet verborgen werd gehouden. Mart vergenoegde zich ermee wat plezier te hebben en iedereen te tonen dat hij de meest zorgeloze ziel van de wereld was. Het werkte niet precies zo uit als hij verwachtte. Hij danste een korte tijd met de knapste vrouw die hij ooit had gezien, heel slank en heel wulps. Ze wilde alles van Mart Cauton weten. Het was heel vleiend, vooral nadat ze hem had gevraagd aan de kant wat te praten. Een poosje later merkte hij echter dat Halima zich vreemd tegen hem aandrukte, in een half voorovergebogen houding, strak naar iets turend, zodat hij wel in haar jurk moest kijken. Hij zou ervan genoten hebben, als zij niet telkens met scherpe ogen en een vermaakt glimlachje naar zijn gezicht had opgekeken. Ze was geen erg goede danser, ze bleef bijvoorbeeld proberen hem te leiden, en ten slotte dankte hij haar.

Misschien was er niets aan de hand, maar voor hij tien pas verder was gelopen, werd de vossenkop op zijn borst ijskoud. Hij draaide zich snel om en blikte woest rond. Hij zag alleen Halima in het licht van de vlammen strak naar hem kijken. Maar heel even, voor ze de arm van een lange zwaardhand pakte en weer wervelend werd opgenomen in de dans. Hij wist zeker dat hij een grote schok op haar knappe gezichtje had gezien.

De vedels lieten een bekend wijsje horen. Een oude herinnering in zijn hoofd kende het en het was niet erg veranderd, als hij bedacht dat het zo’n duizend jaar oud was. De woorden moesten wel volkomen anders zijn, want de oude woorden die in zijn hoofd weerkaatsten, zouden hier niet vriendelijk aangehoord worden.

Vertrouw me, zei Aes Sedai met Ene Kracht,

op mijn schouders draag ik dag en nacht.

Vertrouw me, ik weet het het best,

ik zorg ook heel best voor de rest.

Doch vertrouwen is de kleur van kruiden zwart.

Vertrouwen is de kleur van bloedend hart.

Vertrouwen is de kleur van ademnood.

Vertrouwen is de kleur van trage dood.

‘Aes Sedai?’ vroeg een stevige jonge vrouw verachtelijk na zijn vraag. Ze zag er leuk uit en in andere omstandigheden zou Mart hebben gekeken of wat zoenen en vrijen aan zou slaan. ‘Halima is gewoon de schrijfster van Delana Sedai. Ze plaagt de mannen altijd wel erg. Net als een kind dat nieuw speelgoed uitprobeert. Ze plaagt om te zien wat kan. Ze had al tienmaal tot haar nek in de modder gezeten, als Delana haar niet had beschermd.’

Vertrouw me, zei de vorstin met grote macht,

want ik houd voor ieder en allen de wacht.

Vertrouw me, ik spreek en ben de baas,

en niemand vindt jou nog een dwaas.

Doch vertrouwen is ’t geblaf bij een graf in de nacht.

Vertrouwen is ’t geluid van verraad van je wacht.

Vertrouwen is ’t geluid van ademnood.

Vertrouwen is ’t geluid van trage dood.

Misschien had hij het mis. Misschien was ze geschokt omdat hij zomaar was weggelopen. Er zouden niet veel mannen weglopen van een vrouw die er zo uitzag, al plaagde ze nog zoveel en danste ze nog zo slecht. Dat moest het wel zijn. Waarna hij echter met de vraag van wie dan en waarom achterbleef. Zijn ogen gleden langs de dansers en toeschouwers die aan de rand van de schaduwen op hun beurt wachtten. De goudblonde Jager naar de Hoorn die hem bekend voorkwam, wervelde langs met een kerel met een bijzonder dik gezicht. Haar vlecht wapperde bijna recht achter haar aan. Mart kon Aes Sedai aan hun gezicht herkennen – de meesten – maar hij beschikte over geen enkele manier om te zeggen wie geprobeerd had wat ze geprobeerd had. Hij beende de straat door naar het volgende vreugdevuur, zowel om van al dat andere als van dat lied weg te komen voor het verder ging met ‘de koning op hoge troon’ en ‘de vrouwe en haar heer’ tot aan ‘de lief van je leven’. In zijn oude herinnering wist hij dat lied te hebben geschreven vanwege de grote liefde in zijn leven. Vertrouwen is de smaak van trage dood. Op de volgende straathoek speelden een vedelaar en een vrouw met een fluit iets dat op ‘Schud het kussen’ leek. Een leuke boerendans.

In hoeverre kon hij Egwene vertrouwen? Ze was nu een Aes Sedai; dat moest wel nu ze Amyrlin was, al was het een tweedehands Amyrlin in een tweedehands dorpje. Nou ja, wat ze ook was, het bleef Egwene. Hij kon niet geloven dat ze op die manier vanuit het duister zou toeslaan. Zoiets deed Nynaeve uiteraard wel, al zou ze hem niet echt kwaad willen doen. Zijn heup deed echter nog steeds pijn; de blauwe plek stak erg. En het Licht mocht weten wat een vrouw als Elayne zou doen. Ze probeerden hem nog steeds weg te jagen, besloot hij. Hij kon waarschijnlijk nog meer pogingen verwachten. Het beste was hen te ergeren; hij hoopte bijna dat ze het nogmaals zouden proberen. Ze konden hem met de Ene Kracht niet aanraken en hoe meer ze het probeerden en hoe meer het mislukte, des te beter zouden ze inzien dat hij geen duim zou wijken.

Mijrelle kwam naast hem staan kijken naar de dans. Hij herinnerde zich haar nog vaag. Hij dacht niet dat ze iets gevaarlijks van hem wist. Hij dacht van niet. Ze was natuurlijk niet zo knap als Halima, maar toch meer dan gewoon aardig. Flakkerende schaduwen speelden over haar gezicht, zodat hij bijna kon vergeten dat ze een Aes Sedai was. ‘Een warme nacht,’ zei ze glimlachend en ze praatte zo ontspannen door, terwijl hij haar bewonderend opnam, dat het enige tijd duurde voor hij besefte waar ze op uit was.

‘Ik denk van niet,’ zei hij beleefd, zodra hij een kans kreeg. Dat kreeg je altijd als je iets vergat: een Aes Sedai was een Aes Sedai. Ze glimlachte slechts. ‘Er zouden heel wat voordelen zijn en ik zou niet proberen je aan mijn rok vast te spelden. Heel wat voordelen. Je hebt een leven vol gevaren gekozen of dat leven heeft jou uitgekozen. Als zwaardhand heb je een betere kans het te overleven.’

‘Ik denk eigenlijk dat dat niet zo is. Nee, maar wel bedankt voor uw aanbod.’

‘Denk erover na, Mart. Tenzij... Heeft de Amyrlin je gebonden?’

‘Nee.’ Dat zou Egwene niet doen. Of wel? Ze kon het niet zolang hij het vossenzegel droeg, maar zou ze het doen als hij dat niet had? ‘Neem me niet kwalijk.’ Hij boog licht voor haar en liep snel naar een leuke jonge vrouw met blauwe ogen die met haar voeten het wijsje meetikte. Ze had een zachte mond, precies goed om te kussen en, bloedvuur, hij was van plan zich te vermaken. ‘Ik zag je ogen en toen moest ik wel komen. Wil je dansen?’

Te laat zag hij de Grote Serpent-ring aan haar rechterhand en toen ging die zachte mond open en zei een stem die hij herkende droog: ik heb jou al eens gevraagd of je er zou zijn wanneer het huis in brand stond, jongen, maar blijkbaar maak je er een gewoonte van in het vuur te springen. Ga maar weg en zoek iemand die met jou wil dansen.’ Siuan Sanche! Ze was gesust en dood! Ze keek hem venijnig aan met een gezicht dat ze ergens had gestolen, maar ze was wat ze was en droeg een Aes Sedai-ring! Hij had Siuan Sanche ten dans gevraagd! Hij stond nog steeds met grote ogen te kijken, toen een slanke Domani kwam aanwervelen, in een lichtgroen gewaad dat dun genoeg was om er in de vlammen haar omtrekken doorheen te zien. Ze wierp Siuan een ijzige blik toe, die met rente werd terugbetaald. Ze trok Mart zowat de dansers in. Ze was even lang als een Aielse en haar donkere ogen keken zowaar iets op hem neer. ‘Tussen twee haakjes,’ zei ze met een honingzoete, strelende stem, ‘ik ben Leane, voor het geval je me niet herkent.’ Haar zachte lach was ook bijna een streling.

Hij schoot recht en verknoeide bijna de eerste draai. Ze droeg eveneens de ring. Hij bewoog zich als vanzelf. Lang of niet, in zijn armen leek ze een veertje, een glijdende zwaan. Het kon echter nooit de vraag onderdrukken die als het vuurfeest van een Vuurwerker in zijn hoofd opkwam. Hoe? Hoe was dit bij het Licht mogelijk? Als klap op de vuurpijl zei ze na afloop van de dans: ‘Je danst heel goed.’ Weer met die strelende stem, waarna ze hem zo stevig kuste als hij maar zelden was gekust. Hij was zo geschokt dat hij niet eens probeerde weg te komen. Met een zucht gaf ze een klapje op zijn wang. ‘Je danst heel, heel goed. Hou volgende keer je hoofd erbij en het zal nog beter gaan.’ Waarna ze lachend wegliep voor een volgende dans met een of andere kerel die ze bij de toeschouwers wegtrok.

Mart besloot dat hij voor vanavond wel alles had verdragen wat een man kon doorstaan. Hij liep terug naar de stal en ging slapen, waarbij hij zijn zadel als kussen gebruikte. Zijn dromen zouden heel prettig zijn geweest, als ze niet allemaal betrekking hadden op Mijrelle, Siuan, Leane en Halima. Op het gebied van dromen was een man niet begaafd genoeg om het water uit zijn laarzen te gieten. De volgende dag moest beter zijn, besloot hij, zeker toen hij in de dageraad een slapende Vanin op zolder aantrof. Talmanes had het begrepen en zou daar in het legerkamp blijven. Zwaardhanden hadden staan kijken naar de voorbereidingen van de Bond, waarbij ze zich opzettelijk lieten zien, maar niemand was naar de Bond toegekomen. Een minder prettige verrassing was Olvers grijze paard op het erf achter de stal te zien en vervolgens de jongen zelf, opgerold op zijn dekens in een hoekje.

‘Je hebt iemand nodig om je in de rug te bewaken,’ zei hij somber tegen Mart. ‘Ze kan niet vertrouwd worden.’ Hij hoefde Aviendha’s naam niet te laten vallen.

Olver had geen zin om met de kinderen in het dorp te spelen, zodat Mart opgescheept zat met scherpe blikken en glimlachjes, terwijl Olver hem door heel Salidar volgde, waarbij hij zijn best deed de lenige pas van een zwaardhand na te bootsen en probeerde tien kanten tegelijk uit te kijken, op zoek naar Aviendha. Die was nergens te zien, net zomin als Elayne of Nynaeve. En ‘de Amyrlin’ had het nog steeds druk, net als Thom en Juilin. Vanin ving hier en daar wel wat op, maar niets dat Mart blij stemde. Als Nynaeve echt Siuan en Leane had geheeld, zou ze nog erger in de omgang zijn dan ooit. Ze had zichzelf altijd al heel goed gevonden, en na iets onmogelijks te hebben klaargespeeld, zou haar hoofd nog groter zijn dan een dauwmeloen. Maar dat was nog het beste nieuws. Logain en de Rode Ajah deden Mart ineenkrimpen. Dat klonk als iets dat geen enkele Aes Sedai ooit zou vergeven. Als Garet Brin hun leger zou leiden, was het geen boerenopstand met enkele zwaardhanden voor de strakke rug. Toen hij vervolgens aan de voedselvoorraden dacht, die volgens Vanin ingepakt werden of in vaten gelegd voor een tocht, dan riekte dat heel sterk naar moeilijkheden. De ergste moeilijkheden die Mart zich kon indenken. Alleen tegenover een Verzaker aan tafel zitten terwijl tien Trolloks de deur binnenkwamen, leek hem nog erger. Geen enkel gegeven maakte hen minder grote dwazen; het maakte hen gevaarlijke dwazen. Thom met zijn ‘hen helpen om het te laten slagen’! Als die speelman ooit uit zijn schuilhoekje kwam, mocht hij tenminste een ‘hoe’ uit een speelmansverhaal te voorschijn toveren.

Die avond vroeg Mijrelle hem opnieuw haar zwaardhand te worden. Haar ogen verstrakten ietwat, toen hij haar vertelde dat dit aanbod al het vijfde was dat hij na zonsopgang had afgeslagen. Hij betwijfelde of ze hem geloofde, maar ze liep driftig weg, erger snuivend dan hij ooit van een Aes Sedai had gehoord. Het was echter waar. De allereerste was al tijdens zijn ontbijt verschenen. Het was Delana, voor wie Halima werkte, een sterke vrouw met licht haar en waterige blauwe ogen, die het hem bijna bars opdroeg. Die avond hield hij zich verre van het dansen en viel met muziek en gelach in slaap. Het klonk bitter ditmaal.

Halverwege de middag van de tweede dag in Salidar vond een leuk meisje met sproeten, dat heel hard haar best deed een ijzige waardigheid te tonen – wat haar bijna lukte -, hem voor een oproep, want dat was het. ‘U dient zich meteen te melden bij de Amyrlin Zetel.’ Punt. Verder geen woord. Mart gebaarde haar voor te gaan; dat leek juist en ze deed het blijkbaar graag.

Ze waren er allemaal. Allen in die kamer van de Kleine Toren. Egwene en Nynaeve, Elayne en Aviendha, hoewel hij tweemaal moest kijken om de Aielse in dat mooie gewaad van fraaie blauwe wol, met een kraagje en polskragen van kant te herkennen. Gelukkig waren ze geen van beiden bezig elkaar te wurgen, maar ze hadden een rotshard gezicht opgezet. Wat hen in het geheel niet deed verschillen van Egwene en Nynaeve. Op hun gezicht viel niets, maar dan ook niets te lezen en alle ogen waren op hem gericht. Het lukte hem zijn mond te houden, terwijl Egwene de mogelijkheden die hij volgens haar kon kiezen, voor hem opnoemde. Ze zat achter de tafel met de gestreepte stola om de schouders.

‘Mocht je niets van dat alles willen doen,’ besloot ze, ‘dan mag je eraan denken dat ik je aan je paard kan vastbinden en je naar de Bond van de Hand kan terugsturen. In Salidar is geen plaats voor lijntrekkers en luiwammesen. Ik zal dat niet toestaan. Je kunt dus ofwel met Elayne en Nynaeve naar Ebo Dar, ofwel vertrekken om te zien op wie je met je vlaggen en banieren wel indruk kunt maken.’ Dit gaf hem natuurlijk geen enkele keus. Hij merkte dat op en niemand vertrok een spier, integendeel, Nynaeves gezicht werd nog niets-zeggender en Egwene zei slechts: ik ben blij dat dat is afgehandeld, Mart. Goed, ik heb duizenden dingen te doen. Ik zal proberen of ik je voor het vertrek nog kan spreken.’ Als een staljongen weggestuurd. De Amyrlin Zetel had het druk. Ze had hem toch minstens een penner kunnen toegooien.

Daarom stond Mart op de derde ochtend vlak buiten Salidar op een open veld tussen het dorp en het bos. ‘Ze mogen hier blijven tot ik terug ben,’ zei hij tegen Talmanes terwijl hij omkeek naar de huizen. Ze zouden spoedig komen en hij wilde niet dat Egwene één woord te horen kreeg. In dat geval zou ze proberen er een spijker dwars in te slaan. ‘Dat hoop ik in elk geval. Als ze in beweging komen, volg hen dan waar ze ook heen gaan, maar nooit zo dichtbij dat je ze angst aanjaagt. En als een jonge vrouw die Egwene heet, komt opdagen, stel dan geen vragen, maar zet haar op een paard en rijdt haar naar Caemlin, al moet je je door Garet Brin zelf heen slaan.’ Natuurlijk waren ze misschien van plan naar Caemlin te gaan. Daar bestond best kans op, maar hij vreesde dat hun doel in Tar Valon lag. De Witte Toren en de bijl van de beul. ‘Neem Nerim mee.’

Talmanes schudde zijn hoofd. ‘Als jij Nalesean meeneemt, zal ik me beledigd voelen indien je mij niet toestaat jou mijn lijfknecht mee te geven voor je spullen.’ Mart had graag gezien dat Talmanes af en toe eens glimlachte. Het zou helpen om te weten wanneer hij iets ernstig bedoelde. Hij klonk nu in elk geval wel ernstig. Nerim stond even verder bij Pips, bij zijn eigen kleine, sterke, bruine merrie, die boven hem uitstak, en bij twee pakpaarden met propvolle rieten manden. De lijfknecht van Nalesean, een stevige vent die Lopin heette, leidde maar één pakpaard naast zijn stompneuzige ruin en de grote zwarte hengst van Nalesean.

Dat was niet de gehele groep. Niemand leek bereid hem meer te vertellen dan waar hij moest zijn en wanneer, maar midden in het derde gesprekje over zwaardhand worden, had Mijrelle hem laten weten dat hij zich met de Bond in verbinding mocht stellen, zolang hij ze niet dichter bij Salidar bracht. Dat was wel het laatste waar hij eigenlijk aan dacht. Vanmorgen was Vanin aanwezig, omdat hij elk gebied uitstekend verkende, en een tiental ruiters die hij had uitgekozen vanwege hun brede schouders en omdat ze als Roodarmen heel goed de orde in Maerone hadden gehandhaafd. Van Nalesean had hij begrepen dat harde vuisten en knuppels in staat waren elk ongemak plat te slaan waar Nynaeve en Elayne in terechtkwamen, minstens zo plat dat ze ijlings afgevoerd konden worden. De laatste ten slotte was Olver op het grijze paard dat hij Wind had genoemd, een naam die het langbenige dier misschien wel verdiende. De keuze voor Olver was eenvoudig geweest. De Bond kon heel goed op moeilijkheden stuiten als ze die groep gekke vrouwen moest volgen. Wellicht geen problemen met Brin, maar er zouden genoeg heren en vrouwen hun stekels opzetten wanneer twee legers over hun grondgebied trokken. Dat betekende nachtelijke aanvallen op paarden en pijlen uit zowat alle bosjes en struiken. Zelfs de gevaarlijkste stad was voor die jongen veiliger. Nog steeds was geen enkele Aes Sedai te zien en de zon rees al brandend boven de boomtoppen.

Mart gooide geërgerd zijn hoed neer. ‘Nalesean kent Ebo Dar, Talmanes.’ De Tyrener grinnikte ondanks zijn zweten en knikte. Zijn gezicht vertrok geen spier. ‘O, goed dan, Nerim gaat mee.’ Talmanes boog zijn hoofd, hij was dus wellicht ernstig geweest.

Eindelijk was er in het dorp beweging te zien, een groep vrouwen met paarden aan de hand. Niet alleen Elayne en Nynaeve, hoewel hij niemand anders had verwacht. Aviendha droeg grijze rijkleding, maar ze keek met grote twijfels naar haar slanke vaal bruine merrie. Die Jager met de goudblonde vlecht ging gemakkelijker met haar muisgrijze ruin met zware schoften om en probeerde blijkbaar Aviendha iets over het paard bij te brengen. Wat deden die twee hier? Er waren ook twee Aes Sedai bij; twee andere Aes Sedai moest hij zeggen, kijkend naar Nynaeve en Elayne. Slanke vrouwen met wit haar, wat hij nooit eerder bij een Aes Sedai had gezien. Een oude kerel met een pakpaard naast zijn eigen ros volgde hen. Een graatmagere vent zonder veel haar, het weinige dat nog restte was grijs. Het duurde even voor Mart zich realiseerde dat het een zwaardhand was en dat hij zo’n mantel die van kleur kon veranderen, op zijn rug had hangen. Dat was nu zwaardhand zijn: een Aes Sedai gebruikte je tot je kaal was en liet je botten na je dood nog zwoegen.

Niet ver erachter volgden Thom en Juilin en ook zij hadden een pakpaard. De vrouwen bleven op zo’n vijftig pas links van hem met hun zwaardhand staan en keken geen enkele keer naar Mart en zijn mannen. De speelman wierp een blik op Nynaeve en de anderen, zei iets tegen Juilin en vervolgens stuurden ze hun paarden naar Mart toe, waar ze op korte afstand bleven staan, alsof ze niet wisten hoe ze ontvangen zouden worden. Mart ging naar hen toe. ik moet me verontschuldigen, Mart,’ zei Thom, die met zijn knokkels langs zijn snor streek. ‘Elayne heeft me in heel ferme woorden duidelijk gemaakt dat ik verder niets meer tegen je mocht zeggen. Pas vanochtend wilde ze toegeven. Enkele maanden geleden heb ik in een zwak ogenblik beloofd haar bevelen op te volgen en op de minst geschikte tijden slingert ze me dat in mijn gezicht. Ze was niet zo blij met wat ik toch nog heb gezegd.’

‘Nynaeve dreigde me een blauw oog te slaan als ik naar je toe zou gaan,’ zei Juilin, die mistroostig op zijn bamboestok leunde. Hij droeg een rode Taraboonse hoed die hem weinig tegen de zon beschermde. Zelfs de hoed zag er verdrietig uit.

Mart keek naar de vrouwen. Nynaeve gluurde over haar zadel naar hem, maar dook weg voor zijn blik achter haar paard, een sterke bruine merrie. Hij zou nooit hebben gedacht dat Nynaeve zelfs Juilin kon afstraffen, maar de donkere dievenpakker was nog geen schim van de man die hij korte tijd in Tyr had gekend. Die Juilin had voor alles opengestaan. Deze Juilin liep voortdurend met diepe fronsrimpels rond en keek alsof hij zich eeuwig zorgen maakte. ‘We zullen haar op dit uitstapje wel enkele manieren bijbrengen, Juilin. Thom, ik dien me ook te verontschuldigen. Over wat ik over die brief zei. Het kwam door mijn opgewonden woorden en mijn zorgen over dwaze vrouwen. Ik hoop dat het goed nieuws was.’ Te laat herinnerde hij zich Thoms woorden. Hij had de schrijfster van de brief in de steek gelaten en ze was gestorven.

Thom trok echter alleen zijn schouders op. Mart wist niet goed wat hij aan de man had zonder diens speelmansmantel. ‘Goed nieuws? Dat heb ik eigenlijk nog niet overdacht. Vaak weet je niet of een vrouw een vriendin is, een vijand of een minnares. Tot het te laat is. Soms is ze het alle drie.’ Mart verwachtte een lach, maar Thom slaakte fronsend een zucht. ‘Vrouwen lijken zich altijd heel geheimzinnig te maken, Mart. Ik kan je een voorbeeld noemen. Herinner jij je Aludra nog?’

Mart moest nadenken. ‘Die Vuurwerkster die we beschermden toen ze haar in Aringil de keel wilden afsnijden?’

‘Die ja. Juilin en ik hebben haar op onze reis weer ontmoet en ze negeerde me. En niet doordat ze me niet herkende. Je zegt tijdens een reis dingen tegen een vreemde waardoor je ze beter leert kennen. Aludra wilde me niet kennen en goed, ik wist wel niet waarom, maar zag geen reden om me op te dringen. Ik ontmoette haar als vreemde en nam afscheid als vreemde. Nou, noem je haar een vriendin of een vijand?’

‘Wellicht een minnares,’ zei Mart droog. Hij zou het niet erg vinden Aludra weer tegen te komen, want ze had hem vuurwerk gegeven dat hem heel goed van pas was gekomen. ‘Als je iets van vrouwen moet weten, vraag het dan aan Perijn, niet aan mij. Ik weet helemaal niets. Ik denk dat Rhand ook wat weet, en Perijn in elk geval.’ Elayne stond met de twee witharige Aes Sedai te praten onder het waakzame oog van de Jager. Een van de oudere Aes Sedai keek nadenkend in Marts richting. Ze hadden hetzelfde voorkomen als Elayne: zo koeltjes als een koningin op haar bloedtroon. ‘Nou ja, als we geluk hebben, hoeven we niet lang met hen op te trekken,’ mompelde hij in zichzelf. ‘Als we geluk hebben, zal dat wat ze willen doen niet lang duren en kunnen we binnen vijf of tien dagen terug zijn.’ Als hij geluk had, was hij terug voor de Bond die gekke vrouwen moest gaan schaduwen. Het volgen van een leger, laat staan twee legers, was natuurlijk even gemakkelijk als het stelen van een taart, maar hij bracht het liefst zo weinig mogelijk dagen in Elaynes gezelschap door. ‘Tien dagen?’ zei Thom. ‘Mart, zelfs met een poort hebben we al vijf of zes dagen nodig om in Ebo Dar aan te komen. Het is beter dan ongeveer twintig, maar toch...’

Mart luisterde niet langer. Ieder druppeltje ergernis dat na zijn eerste ontmoeting met Egwene in hem was gaan broeien, kwam nu tot een uitbarsting. Hij griste zijn hoed op en beende naar de groep van Elayne en de anderen. Hem nergens over inlichten was erg, want hoe moest hij hen uit de problemen houden als ze hem niets vertelden, maar dit was belachelijk. Nynaeve zag hem aankomen en schoot om de een of andere reden achter haar merrie weg.

‘Een reis met een ta’veren lijkt me heel boeiend,’ zei een van de witharige Aes Sedai. Van nabij kon hij nog steeds niet zeggen hoe oud ze was, maar haar gezicht straalde iets uit van vele, vele jaren. Het moest door dat haar komen. De andere Aes Sedai had ze voor spiegel kunnen gebruiken. Misschien waren het wel echt zusters, ik heet Vandene Namelle.’

Mart was niet in de stemming om over ta’veren te praten. Hij was voor zoiets nooit in de stemming, en zeker nu niet. ‘Wat is dat voor onzin die ik hoor over vijf of zes dagen om in Ebo Dar te komen?’ De oude zwaardhand rechtte zich en keek hem met een harde blik aan, waarop Mart zijn oordeel over hem bijstelde: zo mager als een pees, maar zo hard als een oude boomwortel. Het maakte geen verschil voor zijn toon. ‘Je kunt in het zicht van Ebo Dar een poort openen. We zijn geen bloedleger dat iemand komt afschrikken, en wat dat uit de lucht vallen betreft: jullie zijn Aes Sedai en mensen rekenen erop dat je uit de lucht komt vallen of door muren heen stapt.’

‘Ik ben bang dat je het tegen de verkeerde hebt,’ zei Vandene. Hij keek naar de andere witharige vrouw, maar die schudde het hoofd terwijl Vandene opmerkte: ‘Adeleas evenmin, vrees ik. Blijkbaar zijn we niet sterk genoeg voor sommige nieuwe dingen.’

Mart weifelde, trok toen zijn hoed laag over het voorhoofd en wendde zich tot Elayne.

Haar kin ging omhoog. ‘Blijkbaar weet je minder dan je aanneemt, baas Cauton,’ zei ze koel. Ze zweette helemaal niet, besefte hij, niet meer dan de twee... de andere twee Aes Sedai. De Jager keek hem uitdagend aan. Wat zat haar nu weer dwars? ‘Rond Ebo Dar liggen in een gebied van zo’n honderd span vele boerderijen en dorpen,’ vervolgde Elayne alsof ze iets stoms aan een dwaas uitlegde. ‘Een poort is heel gevaarlijk. Ik ben niet van plan wat schapen of koeien van een arme boer te doden, laat staan de arme stakker zelf!’ Haar toon was al erg, maar wat ze vertelde! Ze had gelijk en dat vond hij vervelend. Maar hij was niet van plan dat toe te geven, zeker niet aan haar. Hij zocht een weg om hieruit te ontsnappen en zag Egwene uit het dorp komen met zo’n twintig Aes Sedai, waarvan de meesten de stola droegen. Of eigenlijk, zij kwam en de anderen volgden. Ze hield haar hoofd hoog, keek recht voor zich uit en had de gestreepte stola om de nek. De anderen slenterden in groepjes achter haar aan. Sheriam, in de blauwe stola van de Hoedster, praatte met Mijrelle en een Aes Sedai met een vol gezicht die er moederlijk uitzag. Afgezien van Delana herkende hij niemand anders. Een had haar grijze haar in een knotje. Hoe oud zouden Aes Sedai moeten zijn, voor ze volledig grijs of wit werden? Ze liepen echter met elkaar te praten en negeerden de vrouw die ze tot Amyrlin hadden verheven. Egwene had net zo goed alleen kunnen zijn; ze zag er eenzaam uit. Hij kende haar echter en ze probeerde heel hard uit te dragen tot wat ze haar hadden uitverkoren. Ze lieten haar geheel alleen lopen, voor het oog van iedereen. Naar de Doemkrocht met die wijven als ze denken dat ze een meisje uit Emondsveld zo kunnen behandelen, dacht hij grimmig. Met grote stappen liep hij naar Egwene, nam met een brede zwaai zijn hoed af, zette zijn rechterbeen achter de linker, boog en groette met een zwierige zwaai van zijn armen. De beste begroeting die hij kon opbrengen. ‘Goedemorgen, Moeder, moge het Licht op u schijnen,’ zei hij, luid genoeg om zelfs in het dorp te worden gehoord. Neerknielend greep hij haar rechterhand en kuste de Grote Serpent-ring. Een felle blik en een streng gezicht naar Talmanes en de anderen, door Egwenes lichaam verborgen voor haar gevolg, zorgden dat ze allemaal knielden en uitriepen: ‘Het Licht verlichte u, Moeder,’ of iets dergelijks. Zelfs Thom en Juilin.

Egwene leek eerst geschrokken, maar verborg het snel. Vervolgens glimlachte ze en zei zachtjes: ‘Dank je Mart.’

Heel even keek hij naar haar op, schraapte toen zijn keel en stond op, terwijl hij zijn knieën afsloeg. Sheriam en alle anderen achter Egwene staarden hem aan. ‘Ik had je hier niet verwacht,’ zei hij zachtjes, ‘maar ik had blijkbaar vele dingen niet verwacht. Zwaait de Amyrlin altijd mensen uit bij een reis? Je wilt me zeker niet gewoon vertellen waar het allemaal om gaat, nietwaar?’

Eerst dacht hij dat ze het zou doen, maar haar mond verstrakte even en ze schudde bijna onmerkbaar haar hoofd, ik wil altijd vrienden uitzwaaien, Mart. Ik zou al eerder met je hebben gepraat als ik het niet zo druk had gehad. Mart, probeer in Ebo Dar uit de problemen te blijven.’

Hij staarde haar verontwaardigd aan. Hij deed niet anders dan knielen en ringen kussen en zij meende hem te moeten vertellen braaf op te passen, terwijl het hem er alleen om ging Elayne en Nynaeve heelhuids af te leveren. ‘Ik zal het proberen, Moeder,’ zei hij wrang, maar niet al te scherp. Sheriam en enkele anderen waren misschien te dichtbij. ‘Als u me wilt verontschuldigen. Ik moet naar mijn mannen.’ Na een nieuwe buiging liep hij enkele stappen achterwaarts, voor hij naar Talmanes en de anderen beende die nog knielden. ‘Zijn jullie van plan hier wortel te schieten?’ gromde hij. ‘Opstijgen!’ Hij deed hetzelfde en, behalve Talmanes, klauterde iedereen in het zadel.

Egwene wisselde enkele woorden met Elayne en Nynaeve, terwijl Vandene en Adeleas met Sheriam spraken. Toen leek na het eerdere getreuzel alles heel snel te verlopen. Mart verwachtte min of meer een soort plechtigheid nu Egwene de stola van de Amyrlin droeg, maar zij en de andere Aes Sedai die niet meegingen, stapten slechts een stukje achteruit. Elayne stapte naar voren, en opeens verscheen er een felle streep licht voor haar die zich draaiend verwijdde tot een gat dat leek uit te kijken op een lage heuveltop van bruin gras. Net zoals Rhand het deed. Bijna hetzelfde.

‘Afstijgen,’ beval Mart. Elayne leek heel tevreden met zichzelf. Als je naar die opgetogen glimlach keek, zou je nooit denken dat ze zo’n soort vrouw was. Niettemin, blij of niet, de poort was niet zo groot als Rhand voor de Bond had gemaakt. Natuurlijk, ze waren niet met zoveel mensen als toen, maar ze had hem wel zo hoog kunnen maken dat je erdoorheen kon rijden.

Aan de andere kant strekte een golvend landschap van heuvels met bruin gras zich tot de einder uit. Dat veranderde niet nadat Mart weer was opgestegen, hoewel een donkere plek in het zuiden een woud kon zijn. Stoffige heuvels.

‘Laten we de paarden niet al te erg vermoeien,’ merkte Adeleas op en ze zette zich met een ervaren zwaai op haar ronde vosmerrie, terwijl de poort verdween. Het dier maakte de indruk zich in een schuur meer thuis te voelen.

‘Laten we dat inderdaad niet doen,’ zei Vandene. Haar rijdier was een magere, zwarte ruin met een lichte stap. Het tweetal zette zich in beweging naar het zuiden en gebaarden de anderen te volgen. De oude zwaardhand reed vlak achter hen.

Nynaeve en Elayne keken elkaar vol ergernis aan en spoorden toen hun merries aan om de oudere vrouwen in te halen, waarbij de hoeven hoge stofwolken opwierpen tot ze naast hen reden. De Jager volgde hen net zo gehoorzaam als de zwaardhand de andere twee vrouwen.

Zuchtend maakte Mart de zwarte doek rond zijn hals los en bond die over zijn neus en mond vast. Hoezeer hij ook van het lesje genoot dat die oudere Aes Sedai aan de twee anderen gaven, hij had veel liever een ongestoorde rit, een kort verblijf in Ebo Dar en een snelle sprong terug naar Salidar, voordat Egwene iets stoms en onherstelbaars deed. Hij begreep niet waarom vrouwen hem altijd problemen bezorgden.

Nadat de poort was gedoofd, zuchtte Egwene. Misschien konden Elayne en Nynaeve samen voorkomen dat Mart in al te grote moeilijkheden kwam. Hem overal buiten houden, was waarschijnlijk te veel gevraagd. Ze voelde een steek van pijn omdat ze hem zo gebruikte, maar wellicht was hij daarginds van nut. Hij moest bovendien ook van de Bond worden weggehaald. Trouwens, hij verdiende het. Misschien kon Elayne hem écht wat manieren bijbrengen.

Ze wendde zich tot de anderen, de Zaal, Sheriam en haar groepje, en zei: ‘Nu dienen wij verder te gaan met wat we willen.’ Alle ogen gleden naar de Cairhiener in de donkere jas die net bij de bomen opsteeg. Talmanes, had Mart volgens Egwene gezegd. Ze had niet al te veel durven vragen. Hij nam hen kort op, schudde zijn hoofd en reed vervolgens het bos in.

‘Een man die problemen kan opleveren, dat is duidelijk,’ zei Romanda.

Lelaine knikte. ‘Het zal heel goed zijn om wat verder van dat soort weg te blijven.’

Egwene zorgde ervoor niet te glimlachen. Marts Bond had het eerste doel bereikt, maar veel hing af van de bevelen die Mart bij Talmanes had achtergelaten. Ze dacht dat ze hem hierin wel kon vertrouwen. Siuan had gezegd dat die man Vanin al feiten had opgedoken voor zij de kans had gekregen die met haar eigen mond te vertellen. En als zij weer bij haar verstand was gekomen en voor bescherming naar de Bond snelde, zou die heel dichtbij moeten blijven. ‘Zullen we naar onze paarden gaan,’ zei ze. ‘Als we nu vertrekken, kunnen we heer Brin ruim voor zonsondergang inhalen.’

45

Een bittere gedachte

Terwijl Vilnar zijn bereden stadswacht door de straten van de Nieuwe Stad leidde, niet ver van de hoge stadswallen, waarvan de grijze steen in de middagzon zilveren en witte strepen toonde, dacht hij erover zijn baard af te scheren. Sommigen hadden het reeds gedaan. Ook al zei iedereen dat de hitte niet gewoon was, het moest ginds in Saldea toch koeler zijn. Zelfs slapend kon hij zijn paard nog leiden, en alleen de stomste beurzensnijder wilde zijn vak in de nabijheid van Saldeanen uitoefenen. Ze reden zomaar rond, willekeurig, zodat die kerels niet zouden weten waar ze veilig waren. Ze hoefden trouwens de dieven niet eens te zoeken, ze konden hen zo oppakken wanneer ze naar hen toe kwamen. De hardste rouwdouw in Caemlin kwam hollend naar de Saldeanen voor de Aiel hem vingen. Dus hield Vilnar een half oog op de straat en droomde onderwijl wat weg. Hij dacht aan het meisje thuis in Merhar, met wie hij graag wilde trouwen. Teryanes vader was koopman en wilde het liefst een krijgsman als schoonzoon, nog meer dan Teryane een echtgenoot wenste. Hij dacht over dat spel dat de Aielvrouwen hadden genoemd: maagdenkus klonk heel onschuldig, maar hun ogen glinsterden hem te veel. Hij dacht voornamelijk na over de Aes Sedai.

Vilnar had altijd graag een Aes Sedai willen ontmoeten, en vandaag de dag was er geen betere plaats voor dan Caemlin, tenzij hij op een dag naar Tar Valon zou trekken. Blijkbaar zaten er overal in Caemlin Aes Sedai. Hij was naar Culains Hond gereden, waar er volgens de geruchten zeker honderd verbleven, maar op het allerlaatst had hij niet naar binnen gedurfd. Met een zwaard in de hand, een paard tussen de benen en vijanden of Trolloks tegenover hem had hij moed genoeg, maar denkend aan een Aes Sedai voelde hij zich bedremmeld. Bovendien was die herberg te klein voor honderd mensen, en de meisjes die hij zag, konden onmogelijk Aes Sedai zijn. Hij was eveneens naar De Rozenkroon gegaan en had aan de andere kant van de straat toegekeken, maar hij betwijfelde of een van die vrouwen wel een Aes Sedai was en door die twijfel wist hij zeker dat ze het niet waren. Hij wierp een oog op een magere vrouw met een brede neus die uit een groot huis, waarschijnlijk van een koopman, kwam. Ze stond fronsend in de straat voor ze uiteindelijk een strohoed met brede rand opzette en zich weghaastte. Vilnar schudde het hoofd. Hij kon onmogelijk zeggen hoe oud ze was, maar dat was nier genoeg. Hij wist waaraan je een Aes Sedai herkende. Jidar mocht zeggen dat ze zo knap waren dat ze een man met een glimlach konden doden en Rissen hield vol dat ze wel een voet langer waren dan een gewone man, maar Vilnar wist dat je het aan het gezicht kon zien, het tijdloze gezicht van een onsterfelijke. Daar kon je onmogelijk een fout mee maken. Terwijl de wacht tegenover de hoge boog onder de toren van de Wittebrugpoort kwam, vergat Vilnar zijn Aes Sedai verder. Buiten strekte zich langs de weg een boerenmarkt uit. Lange, open bakstenen gebouwtjes onder rode of paarse leidaken; hokken vol kalveren, varkens en schapen, kippen, eenden en ganzen; kramen met allerlei groenten, van bonen tot knollen. Gewoonlijk was het een herrie van belang doordat de boeren hun waren aanprezen, maar afgezien van het lawaai van de dieren was het nu raar stil op de markt door een vreemde stoet, de vreemdste die Vilnar ooit had gezien.

Een lange rij boeren, vier te paard naast elkaar, vormde de grootste groep, en erachter leken wagens te rijden. Aan hun grove jassen te zien waren het boeren, maar de eerste tot de laatste droeg op de rug de grootste boog die Vilnar ooit had gezien, een volle pijlkoker op de heup en een lang mes of kort zwaard aan de andere zij. Vooraan werd een banier meegevoerd, een witte banier met een rode rand en een rode wolfskop, door een groep mensen van allerlei slag, even vreemd als de stoet. Er waren drie Aiel, lopend natuurlijk, twee ervan Speervrouwen, en een kerel die aan zijn felgroene gestreepte jas en gifgele kniebroek te zien een ketellapper was, als hij geen zwaard op de rug had gedragen. Hij leidde een paard mee dat zo groot was als een Nashun-trek-paard met een zadel voor een reus. De leider leek de kerel met krulharen en brede schouders, een korte baard en een vervaarlijke bijl aan zijn riem en naast hem reed een Saldeaanse in een donkere rijrok die steeds verliefde blikken op de man wierp en...

Vilnar schoot naar voren in zijn zadel. Hij herkende die vrouw. Hij dacht aan heer Bashere die nu in het koninklijk paleis verbleef en nog veel meer aan vrouwe Deira en zijn hart zakte in zijn schoenen. Zij was ook in het paleis. Als een Aes Sedai met een handgebaar de hele stoet in Trolloks had veranderd, zou Vilnar opgetogen zijn geweest. Dit was wellicht de prijs voor zijn dagdromerij. Als hij aan zijn plicht had gedacht, zou de stadswacht deze poort allang voorbij zijn gereden. Niettemin had hij zijn bevelen.

Terwijl hij zich afvroeg of vrouwe Deira zijn hoofd als een speelbal zou gebruiken, stelde hij zijn manschappen in de poort op.

Perijn reed zijn vaalgrijze hengst tien stappen de stadspoort in, voor hij de teugels aantrok. Stapper wilde best stilstaan, hij hield niet van de hitte. De ruiters die de doorgang versperden, waren Saldeanen, aan de ferme neuzen en scheef staande ogen te zien. Sommigen hadden glanzend zwarte baarden, anderen een dikke snor, en een paar waren gladgeschoren. Met uitzondering van één man had ieder zijn hand aan het zwaard. In de lucht die hij opving, al was er geen briesje te voelen, rook hij geen vrees. Perijn keek naar Faile, maar zij zat over Zwaluws gebogen nek gebogen en had alle aandacht voor het bit van de zwarte merrie. Ze rook vaag naar kruidenzeep en zorgen. Ze hadden al ruim tweehonderd span geweten dat er Saldeanen in Caemlin waren die vermoedelijk door Failes vader werden aangevoerd. Dat leek Faile niet veel zorgen te baren, maar ze was er zeker van dat haar moeder eveneens in Caemlin zou zijn. Ze zei dat ze zich daarover ook geen zorgen maakte.

‘We hebben de boogschutters niet eens nodig,’ zei Aram kalm terwijl hij het gevest boven zijn schouder streelde. Zijn donkere ogen leken gretig, hij rook zeker bloeddorstig. ‘Het zijn er maar tien. Jij en ik kunnen ons erdoorheen slaan.’ Gaul had zich gesluierd, net als Bain en Chiad aan de andere kant van Faile waarschijnlijk. ‘Niet schieten en niet slaan,’ zei Perijn. ‘En geen speren, Gaul.’ Tegen Bain en Chiad zei hij niets, ze luisterden toch alleen naar Faile, die niet bereid leek op te kijken of voorlopig iets te zeggen. Gaul liet slechts schouder ophalend de sluier zakken; Aram fronste teleurgesteld. Perijn bleef onschuldig kijken terwijl hij zich tot de Saldeanen wendde. Goudgele ogen maakten sommige mannen zenuwachtig. ‘Mijn naam is Perijn Aybara. Ik vermoed dat Rhand Altor mij wil spreken.’ De man met de baard die zijn zwaard niet had aangeraakt, maakte in het zadel een kleine buiging. ‘Ik ben Vilnar Barada, heer Aybara, zwaardgezworen sarzant van heer Davram Bashere.’ Hij sprak luid en duidelijk en Perijn bedacht opeens dat de man voortdurend had vermeden naar Faile te kijken. Ze zuchtte toen hij haar vader noemde en keek grimmig naar Barada, wat nog verergerde toen hij haar bleef negeren. ‘Op bevel van heer Bashere,’ vervolgde de man, bijna als vergeten gedachte, ‘en van de Drakenheer, kan geen edelman Caemlin betreden met meer dan twintig gewapende mannen of vijftig bedienden.’ Aram bewoog op zijn paard. Hij was nog sneller aangebrand over Perijns veronderstelde eer dan Faile, en dat zei wel iets, maar het Licht zij dank, trok hij pas het zwaard als Perijn het zei. Perijn keek om. ‘Danel, neem iedereen mee naar dat weiland waar we drie span terug langs zijn gereden en sla daar het kamp op. Als een boer komt klagen, geef hem dan wat goud en kalmeer hem. Vertel hem dat elke schade zal worden vergoed. .Aram, jij gaat met ze mee.’ Danel Lewin, een magere lat met een dikke snor die bijna zijn mond verborg, raakte met zijn knokkels zijn voorhoofd aan, ondanks al die keren dat Perijn hem had gezegd dat een ‘in orde’ voldoende was. Hij begon onmiddellijk bevelen te geven om iedereen om te laten keren. Aram verstijfde natuurlijk – hij wilde nooit ver van Perijn vandaan zijn – maar hij zei niets en ook dat was heel gewoon. Soms meende Perijn dat hij er met de ketellapper een wolfshond had bijgekregen. Zoiets was niet goed voor een mens, maar hij wist niet wat er aan te doen viel.

Hij dacht eigenlijk dat Faile heel wat te zeggen zou hebben over het terugsturen van iedereen. Ze zou vast en zeker opmerken dat een gevolg voor zijn zogenaamde aanzien vereist was en erop staan zoveel mogelijk mensen mee te nemen. Het liefst die twintig man van Barada en ook nog de vijftig bedienden. Ze hing echter half uit haar zadel en sprak fluisterend met Bain en Chiad. Hij wilde nadrukkelijk niet meeluisteren, maar kon toch een paar woorden opvangen. Iets over mannen en het klonk vermaakt. Vrouwen leken vaak óf vermaakt óf boos, wanneer ze het over mannen hadden. Faile was de reden waarom hij al die mensen achter zich aan had, en de banier was wel het toppunt, al had hij nog niet uitgevogeld hoe ze dat had klaargespeeld. Hij vond het ongelooflijk maar in de wagens achter hen reden bedienden mee, mannen en vrouwen in livrei met de wolfskop op de schouder. Zelfs Emondsvelders hadden niet gemopperd, en leken het even trots te dragen als de vluchtelingen.

‘Stelt dat u tevreden?’ vroeg hij Barada. ‘U kunt ons naar Rhand begeleiden als u ons niet zomaar door wilt laten rijden.’ ik denk...’ Barada’s ogen schoten naar Faile en weer terug, ik denk dat dat het beste zal zijn.’

Terwijl Faile zich oprichtte, draafden Bain en Chiad naar de rij ruiters en drongen zich erdoorheen, alsof ze er niet stonden. De Saldeanen keken niet eens verbaasd, ze moesten onderhand gewend zijn aan Aiel. Alle geruchten vermeldden dat Caemlin vol Aiel zat. ik ga mijn speerbroeders opzoeken,’ zei Gaul opeens. ‘Moge je altijd water en schaduw vinden, Perijn Aybara.’ En hij sprong weg, de vrouwen achterna. Faile verborg een vermaakte glimlach achter een grijze handschoen.

Perijn schudde het hoofd. Gaul wilde dat Chiad met hem trouwde, maar naar Aielgewoonte moest zij hém vragen en hoewel ze volgens Faile bereid was zijn minnares te worden, wilde ze niet de speer opgeven en trouwen. Hij leek even beledigd als een meisje uit Emondsveld in dezelfde omstandigheden. Op de een of andere manier had Bain er ook mee te maken, al begreep Perijn niet goed hoe. Faile betoogde zogenaamd nergens van te weten, maar zei het veel te snel en Gaul deed stuurs wanneer hij het vroeg. Een vreemd volk. De Saldeanen baanden zich een weg door de mensen. Perijn besteedde weinig aandacht aan hen. Aan de stad evenmin, want hij had Caemlin gedeeltelijk al eens gezien, en hij hield niet meer zo van steden. Wolven kwamen zelden dicht bij een stad. Hij had ze al een dag of twee nergens meer gevoeld. Wat hij wel deed was zijn vrouw van opzij, zo onopvallend mogelijk, opnemen. Hij had net zo goed openlijk kunnen kijken. Ze reed altijd flink, maar nu zat ze heel stijf in het zadel woest naar Barada’s rug te staren. Die had zijn schouders ingetrokken alsof hij haar ogen voelde. Een valk kon nog niet zo woest kijken als Faile.

Perijn verwachtte dat ze aan hetzelfde dacht als hij, hoewel ze het misschien anders benaderde. Haar vader. Ze zou hem enkele dingen hebben uit te leggen, want ze was uiteindelijk weggelopen om een Jager naar de Hoorn te worden. Perijn daarentegen was degene die de heer van Bashere, Tair en Sidona onder ogen mocht komen om hem te vertellen dat zijn dochter en erfgename een smid had getrouwd. Perijn keek er niet echt naar uit. Hij vond zichzelf niet bijzonder dapper – doen wat je moest doen was geen moed – maar hij had tot nu toe nooit gedacht dat hij misschien een lafaard was. De gedachte aan Failes vader maakte zijn mond droog. Misschien hoorde hij toe te zien op het opzetten van het kamp. Een brief kon heer Bashere ook alles uitleggen. Een zorgvuldig opgestelde brief kostte zeker twee of drie dagen tijd. Misschien wel meer. Hij was niet zo handig met woorden. Een glimp van de vuurrode banier die lui boven het koninklijk paleis wapperde, bracht hem met een schok terug. De geruchten hadden die genoemd. Perijn wist dat het niet de Drakenbanier was, wat men ook zei. Sommigen beweerden dat het aangaf dat de Aes Sedai Rhand dienden, anderen dat hij hun dienstbaar was, en hij vroeg zich af waarom Rhand de Drakenbanier niet liet opsteken. Rhand. Hij voelde Rhand nog steeds trekken, de sterkere ta’veren trok aan de zwakkere. Het vertelde hem niet waar Rhand was, zo’n soort aantrekkingskracht was het niet. Hij was uit Emondsveld vertrokken met de verwachting naar Tyr te moeten rijden of naar elke andere stad, het Licht mocht weten waar, en alleen door die storm van geruchten en verhalen die zich over Andor naar het westen had verspreid, was hij hierheen geleid. Er waren enkele heel verontrustende geruchten bij. Nee, wat hij voelde, was meer een behoefte vlak bij Rhand te zijn en misschien Rhands behoefte aan hem, als een jeuk tussen je schouderbladen waar je niet bij kon. Nu kon hij bijna krabben, en hij had het liever niet gedaan. Hij had een droom, waar Faile om zou lachen omdat zij van avonturen hield, een droom over een leven met haar in een klein huisje, ergens op het platteland, ver van steden en drukte. Er gebeurde rond Rhand altijd van alles. Maar Rhand had hem nodig en hij zou doen wat hij moest doen.

Op een groot, door zuilen omringd plein onder marmeren balkons en torenspitsen, hing Perijn zijn riem met de bijl aan het zadel – het was een hele opluchting die even kwijt te zijn – en een man en een vrouw in witte kleren namen Stapper en Zwaluw over. Met enkele woorden droeg Barada hem en Faile over aan kil kijkende Aiel. Velen hadden een vuurrode hoofdband met een zwart-witte schijf om het voorhoofd. Ze werden naar binnen gebracht en met nog minder woorden doorgegeven aan Speervrouwen die even ijzig deden. Perijn herkende er geen een uit de Steen, en zijn poging een gesprek te beginnen, werd met een lege blik beantwoord. Hun handen flitsten de handtaal van de Speervrouwen en er werd er een aangewezen om hem en Faile verder het paleis binnen te leiden: een magere vrouw met zandkleurig haar, die volgens hem ongeveer van Failes leeftijd was. Ze zei Lerian te heten; haar enige woorden, afgezien van een waarschuwing niet weg te dwalen. Hij had graag Bain of Chiad hier gehad. Een bekend gezicht zou prettig zijn. Faile zweefde als een hoge vrouwe door de gangen, maar zij was het gewend, al keek ze bij iedere zijgang snel rond. Ze wilde blijkbaar niet door haar vader verrast worden. Eindelijk bereikten ze een dubbele deur, elk met houtsnijwerk in de vorm van een leeuw, waar twee Speervrouwen vanuit hun hurkzit opstonden en nog meer handtaal heen en weer flitste voor de vrouw met het zandkleurige haar zonder kloppen binnenstapte. Perijn vroeg zich af of het tegenwoordig altijd zo rond Rhand ging, met die Aiellijfwacht en dat zwijgen, tot de deuren opeens werden opengegooid en Rhand in zijn hemdsmouwen voor hen stond. ‘Perijn! Faile! Het Licht schijne op jullie trouwdag!’ lachte hij, een kus op Failes wang drukkend. ‘Ik wou dat ik erbij had kunnen zijn.’ Ze leek evenzeer in de war als Perijn.

‘Hoe weet je dat?’ riep hij uit en Rhand lachte weer, hem een klap op de schouder gevend.

‘Bode is hier, Perijn. Bode en Janse Torfin en alle anderen. Hier in Caemlin, ja. Ze kwamen hierheen, nadat Verin en Alanna het nieuws van de Toren hadden vernomen.’ Hij leek vermoeid, met diepliggende ogen, hoewel hij blij lachte. ‘Licht, Perijn, ze hebben me verteld wat jij hebt uitgespookt. Heer Perijn van Tweewater. Wat zegt vrouw Lohan daar wel niet van?’

‘Ze noemt me heer Perijn,’ mompelde Perijn wrokkig. Elsbet Lohan had hem vaker over de knie genomen dan zijn moeder. ‘Ze maakt een knix, Rhand. Ze doet dat echt.’ Faile nam hem schuin op. Ze zei dat hij mensen verlegen maakte als hij hun vroeg met dat gedoe op te houden. En wat zijn verlegenheid betrof, zei ze dat het een deel van de prijs was die je te betalen had.

De Speervrouw die naar binnen was gegaan, perste zich langs Rhand heen en hij schrok. ‘Licht, ik laat jullie maar in de deur staan. Kom binnen, kom binnen. Lerian, zeg tegen Sulin dat ik meer vruchtenwijn nodig heb. De meloen. En zeg haar voort te maken.’ Om de een of andere reden lachten de vrouwen, alsof Rhand iets grappigs had gezegd. Na één stap in de zitkamer wist Perijn al aan de bloemengeur dat er nog een vrouw aanwezig was, voor hij haar zag. Hij herkende haar meteen. ‘Min?’ Het haar in korte krulletjes, de blauwe jas met borduurwerk en de kniebroek waren anders, maar het gezicht was hetzelfde. ‘Min, ben jij het?’ Lachend ving hij haar in een omarming, iedereen komt weer bij elkaar, niet? Faile, dit is Min. Ik heb je over haar verteld.’

Nu pas besefte hij wat hij van zijn vrouw rook en hij zette Min vlug neer, terwijl ze hem nog toegrijnsde en tegelijk tot hem doordrong dat die krappe broek Mins benen heel fraai deed uitkomen. Faile had weinig gebreken, maar ze had enigszins de neiging jaloers te zijn. Hij werd niet geacht te weten dat ze met een stok een halve span achter Kalla Kopin had aangejaagd. Alsof hij ooit echt naar een andere vrouw zou kijken terwijl hij haar had.

‘Faile?’ zei Min haar handen uitstekend. ‘Elke vrouw die deze harige lummel kan verdragen en met hem trouwen, heeft mijn achting. Ik neem aan dat hij een goede echtgenoot kan worden, als jij hem van alles hebt bijgebracht.’

Faile nam met een glimlach Mins handen aan, maar ze bleef narrig en geprikkeld ruiken, ik heb hem nog niet voldoende bijgebracht, Min, maar ik ben van plan hem minstens zo lang te houden tot ik zover ben.’

‘Een knix van vrouw Lohan?’ Rhand schudde ongelovig zijn hoofd. ‘Dat wil ik met eigen ogen zien voor ik het geloof. Waar is Loial? Is hij niet meegekomen? Staat hij nog buiten?’

‘Hij is mee,’ zei Perijn en hij probeerde onopvallend Faile in het oog te houden. ‘Maar nog niet hier in Caemlin, nog niet. Hij zei dat hij moe was en een stedding nodig had; dus wees ik hem er een aan die ik kende, een verlaten stedding ten noorden van de weg naar Caemlin. Hij is er te voet heen. Hij zei een stedding te kunnen voelen als hij er ongeveer tien span vandaan is.’

‘Ik neem aan dat je Rhand en Perijn goed kent?’ vroeg Faile en Min keek Rhand aan.

‘Al van een tijd terug, in elk geval. Ik heb ze vlak na hun vertrek uit Tweewater ontmoet. Ze vonden Baerlon een geweldige stad.’

‘Te voet?’ vroeg Rhand.

‘Ja,’ zei Perijn langzaam. Failes geur veranderde, de prikkelige jaloersheid smolt weg. Waarom? ‘Hij wilde veel liever zijn voeten gebruiken, weet je. Hij wedde om een goudkroon dat hij binnen tien dagen ook hier in Caemlin zou zijn.’ De twee vrouwen keken elkaar aan, Faile glimlachend en Min met een lichte kleur. Min rook een tikkeltje verlegen, Faile blij. En verbaasd, al was daarvan slechts iets op haar gezicht te zien. ik wilde het niet aannemen – want hij moet een omweg van ruim vijftig span maken – maar hij hield aan. Hij wilde het binnen vijf dagen doen.’

‘Loial zei altijd dat hij sneller liep dan een paard,’ lachte Rhand. Maar er was even een stilte gevallen. Het lachen verdween, ik hoop dat hij hier veilig aankomt,’ zei hij ernstiger. Hij was moe en op andere manieren ook anders. De Rhand die Perijn voor het laatst in Tyr had gesproken, was niet zacht, verre van dat, maar met deze Rhand vergeleken was hij daar een onschuldige boerenjongen geweest. Hij knipperde niet vaak met zijn ogen, alsof hij dan iets miste dat hij echt diende te zien. Perijn herkende die blik; hij had hetzelfde gezien op de gezichten van de Emondsvelders na de aanvallen van de Trolloks, na de vijfde of de tiende, wanneer schijnbaar alle hoop vervlogen was en je enkel doorging omdat de prijs van opgeven te hoog was. ‘Mijn heer Draak,’ zei Faile en Perijn schrok. Ze had hem altijd Rhand genoemd, hoewel ze de titel vanaf Wittebrug reeds hadden gehoord, ‘als u het ons wilt vergeven, dan wil ik mijn echtgenoot iets zeggen en dan laat ik u twee verder aan elkaar over.’

Ze wachtte amper op Rhands verbaasde toestemming en kwam vlak bij Perijn staan, waarbij ze Rhand de rug toekeerde. ‘Ik ga niet ver weg, lief hart. Min en ik gaan ergens anders praten over dingen die jou waarschijnlijk vervelen.’ Ze speelde met zijn jas en sprak haastig en binnensmonds, zodat ieder ander, behalve Perijn zelf, de oren zou moeten spitsen om iets op te vangen. Soms dacht ze wel aan zijn scherpe gehoor. ‘Denk eraan dat hij niet meer je vriend uit jullie jongenstijd is, Perijn. Niet alleen dat in elk geval. Hij is de Herrezen Draak, de Drakenheer. Maar jij bent de Heer van Tweewater. Ik weet dat je voor jezelf en voor Tweewater zult opkomen.’ Haar glimlach was een en al liefde en vertrouwen en hij wilde haar zo graag kussen. ‘Zo,’ zei ze weer gewoon. ‘Jij ziet er weer behoorlijk uit.’ Er was niet meer het geringste spoortje van jaloersheid te ruiken.

Ze maakte voor Rhand een sierlijke knix, mompelde: ‘Mijn heer Draak,’ en stak een hand naar Min uit. ‘Kom mee Min.’ De knix van Min was veel minder geoefend en verraste Rhand. Voor ze bij de deuren waren, sloeg een ervan wijd open. Een lange vrouw in livrei kwam binnen met een zilveren dienblad met roemers en een kan die de geur van wijn en honingmeloen verspreidde. Perijn keek haar bijna met open mond aan. Ondanks de roodwitte kleding had ze Chiads moeder kunnen zijn, of misschien wel haar grootmoeder met dat korte, witte krulhaar. Ze keek de vertrekkende vrouwen fronsend na, beende naar een tafeltje en zette het blad neer, haar gezicht een masker van onderworpenheid, wat haar trekken leek te bevriezen. ‘Mij was vier gezegd, mijn heer Draak,’ zei ze vreemd genoeg. Hij meende dat ze probeerde iets van nederige eerbied op te brengen, maar dat bleef blijkbaar in haar keel steken, ik heb er dus vier meegenomen.’ Vergeleken met haar knix was die van Min heel fraai, en bij haar vertrek smeet ze de deur dicht.

Perijn keek Rhand aan. ‘Heb jij ook ooit de gedachte dat vrouwen... vreemd zijn?’

‘Waarom vraag je dat aan mij? Jij bent de getrouwde man hier.’ Rhand vulde een roemer van gedreven zilver met vruchtenwijn en overhandigde die aan Perijn. ‘En als jij het niet weet, zul je het Mart moeten vragen. Ik weet elke dag minder.’

‘Net als ik,’ zuchtte Perijn. De wijn koelde heerlijk af, Rhand leek helemaal niet te zweten. ‘Waar is Mart trouwens? Als ik mag raden, zou ik zeggen in een herberg vlakbij. Tien tegen één dat hij een dobbelbeker in de hand heeft of een meisje op de knie.’

‘Hij kan die twee dingen maar beter niet hebben,’ zei Rhand grimmig terwijl hij zijn wijn onaangeraakt neerzette. ‘Ik verwacht dat hij Elayne voor de kroning hierheen brengt. En Egwene en Nynaeve, naar ik hoop. Licht, er is zoveel te doen voor ze hier komt.’ Zijn hoofd zwaaide als een zoekende beer rond, waarna hij Perijn strak aankeek. ‘Zou jij voor me naar Tyr willen gaan?’

‘Tyr? Rhand, ik ben al twee maanden onderweg. Mijn zitvlak heeft de vorm van een zadel.’

‘Ik kan je er vanavond al heenbrengen. Vandaag. Je kunt in de tent van de generaal slapen en je hoeft zolang je wilt geen zadel aan te raken.’

Perijn staarde hem aan; de man leek ernstig te zijn. Opeens vroeg hij zich af hoe het met zijn verstand was. Licht, hij moest het volhouden, minstens tot aan Tarmon Gai’don. Hij nam een lange teug om de bittere gedachte weg te spoelen. Zó mocht je niet over een vriend denken. ‘Rhand, al kon je me op dit ogenblik in de Steen van Tyr brengen, dan zou ik nog nee zeggen. Ik moet met iemand hier in Caemlin praten. Ik zou ook graag Bode en de anderen willen zien.’ Rhand leek niet te luisteren. Hij liet zich in een vergulde stoel vallen en staarde somber naar Perijn. ‘Weet je nog hoe Thom met al die ballen ronddraaide en dat het zo gemakkelijk leek. Nou, ik ben zo goed en zo kwaad ik kan aan het ballen en het is niet gemakkelijk. Sammael zit in Illian, de andere Verzakers in het Licht mag weten waar. Soms denk ik zelfs dat zij niet eens het ergst zijn. Opstandelingen die mij een valse Draak vinden. Draakgezworenen die denken dat ze in mijn naam dorpen mogen platbranden. Heb je gehoord van de Profeet, Perijn? Doet er niet toe, hij is niet erger dan de rest. Ik heb bondgenoten die elkaar haten en de beste generaal die ik voor de strijd tegen Illian kan aanwijzen, wil niets liever dan erheen stormen en gedood worden. Elayne zou met wat geluk over anderhalve maand hier kunnen zijn, maar misschien heb ik dan inmiddels met een opstand te maken. Licht, ik wil Andor onbeschadigd aan haar overhandigen. Ik heb eraan gedacht haar zelf te gaan halen, maar dat is het slechtste dat ik kan doen.’ Hij wreef met beide handen over zijn gezicht, maar sprak toch door. ‘Het allerslechtste.’

‘Wat zegt Moiraine ervan?’

Rhands handen gleden zo ver omlaag dat hij eroverheen kon kijken. ‘Moiraine is dood, Perijn. Ze doodde Lanfir en stierf en dat betekende het eind.’

Perijn ging zitten. Moiraine? Het leek onmogelijk. ‘Als Alanna en Verin hier zijn...’ Hij liet de roemer tussen zijn handen heen en weer draaien. Hij kon het niet opbrengen die twee vrouwen te vertrouwen. ‘Heb je hun om raad gevraagd?’

‘Nee!’ Rhands hand maakte een scherp hakkend gebaar. ‘Ze blijven uit mijn buurt, Perijn, dat heb ik ze duidelijk gemaakt.’ Perijn besloot Faile te vragen om bij Alanna en Verin uit te zoeken wat er aan de hand was. De twee Aes Sedai verontrustten hem vaag, maar Faile leek goed met hen te kunnen opschieten. ‘Rhand, je weet even goed als ik dat het gevaarlijk is een Aes Sedai boos te maken. Moiraine kwam ons... jou in elk geval halen, maar er waren tijden dat ik dacht dat ze bereid was Mart, mij én jou te doden.’ Rhand zei niets maar hij luisterde wel, met zijn hoofd scheef. ‘Als een tiende van de verhalen die ik na Baerlon heb gehoord, voor de helft waar is, zou dit de ergste tijd zijn om Aes Sedai kwaad op je te maken. Ik beweer niet te weten wat er in de Toren gaande is, maar...’ Rhand vermande zich en boog zich naar hem toe. ‘De Toren is recht doormidden gebarsten, Perijn. De helft vindt mij een varken dat op de markt gekocht moet worden, de andere helft... Ik weet niet wat die denken eigenlijk. Drie dagen achter elkaar heb ik enkele, zusters van hun gezantschap ontmoet. Ik word verondersteld ze vanmiddag weer te ontvangen en ik kan nog steeds niet tot iets tastbaars komen. Ze stellen veel meer vragen dan ze beantwoorden en lijken niet zo blij dat ik ze niet meer geef dan wat ze mij verstrekken. Elaida – zij is de nieuwe Amyrlin als je het nog niet hebt gehoord – geeft me iets, haar mensen zeggen tenminste nog iets, al lijken ze te denken dat ik zo onder de indruk raak van een knix door een Aes Sedai, dat ik niet al te lang doorvraag.’

‘Licht!’ zuchtte Perijn. ‘Licht! Vertel jij me nu dat een deel van de Aes Sedai echt in opstand is gekomen en dat jij je plompverloren tussen de Toren en de opstandelingen hebt geplaatst? Twee beren die willen vechten en jij gaat ertussen wolkbessen plukken? Heb je nooit bedacht dat je zonder dat al genoeg problemen hebt? Laat me je dit zeggen, Rhand. Siuan Sanche deed mijn tenen in mijn laarzen krom staan, maar bij haar wist je tenminste waar je aan toe was. Ze gaf me het gevoel dat ik een paard was terwijl zij overwoog of ik goed genoeg was voor een lange en zware rit, maar zij maakte me in ieder geval wel duidelijk dat ze niet van plan was mijzelf op te tuigen.’

Rhands lach was zo schor dat er geen enkel plezier uit sprak. ‘Denk je echt dat de Aes Sedai mij met rust zouden laten als ik hén met rust laat? Mij? Zo’n verdeelde Toren is het beste dat mij kon overkomen. Ze hebben het zo druk met elkaar boos aan te kijken dat ze niet al hun aandacht op mij hebben gericht. Als dat niet was gebeurd, had ik in elk zichtbaar hoekje en gaatje twintig Aes Sedai staan. Vijftig! Ik heb Tyr en Cairhien min of meer achter me en een klein plekje hier in Andor; waar ik kan staan. Zonder die splitsing zou ik iedere keer als ik mijn mond opendeed, iemand horen zeggen: Ja, maar de Aes Sedai zeggen... Perijn, Moiraine heeft haar best gedaan mij met een heleboel koordjes te binden, tot ik haar dwong ermee op te houden, maar om eerlijk te zijn: ik weet niet zeker of ze er wel mee is opgehouden. Wanneer een Aes Sedai je raad geeft en jou laat beslissen, bedoelt ze dat zij weet wat je moet doen en zal zij zorgen dat jij dat doet als ze het kan klaarspelen.’ Hij pakte zijn roemer op en nam een lange slok. Toen hij hem liet zakken, leek hij kalmer. ‘Als de Toren één en onverdeeld was, zou ik nu zoveel touwen aan me vast hebben dat ik nog geen vinger zou kunnen bewegen zonder aan zes Aes Sedai te vragen of ik dat wel mag.’

Perijn moest bijna stiekem lachen, met even weinig plezier als Rhand. ‘Dus jij denkt dat het beter is om... ja, om wat? Om de opstandige Aes Sedai uit te spelen tegen de Toren? Maak de stier blij of maak de beer blij. Maak ze beide blij, en je wordt opgepeuzeld.’

‘Zo eenvoudig ligt dat niet, Perijn, hoewel ze het niet weten,’ zei Rhand, zelfvoldaan zijn hoofd schuddend. ‘Er is nog een derde mogelijkheid. De Aes Sedai die bereid zijn voor me te knielen. Als ze weer met me willen praten. Licht! Na zo’n lange tijd zouden we zo niet moeten praten, over Aes Sedai en zo. Perijn, Emondsveld!’ Rhands gezicht werd bijna weer zo zacht als Perijn het zich herinnerde en hij grijnsde gretig. ik kon maar kort met Bode en de anderen praten, maar ze hadden het over allerlei veranderingen. Vertel me erover, Perijn, en zeg me wat hetzelfde is gebleven.’

Heel lang spraken ze over de vluchtelingen en alle nieuwe dingen die ze hadden meegenomen. Nieuwe soorten bonen en pompoenen. Nieuwe rassen peren en appels. Het weven van fijne stoffen en misschien vloerkleden. Het maken van bakstenen en tegels, steenwerk en fraaiere meubels dan Tweewater ooit had gekend. Perijn was gewend geraakt aan de grote groepen mensen die over de Mistbergen waren getrokken, maar Rhand werd er stil van. De voor- en nadelen van een stadswal, die sommigen om Emondsveld en de andere dorpen wilden optrekken, werden diepgaand besproken, evenals de voordelen van stenen muren tegenover palissades. Regelmatig klonk de Rhand van vroeger, lachten ze samen over al die vrouwen met hun aanvankelijke afkeer van Taraboonse en Domani-kleding en hun huidige verdeeldheid. Een groep die alleen maar de goede sterke rokken en hemden van Tweewater wilde dragen en een groep die hun kleren nu had verscheurd tot stofdoeken. Over de snor die een aantal jongere mannen nu kweekte, net als Taraboners of Domani, en dat er zelfs hier en daar een sik als op de Vlakte van Almoth te zien was, waardoor de onverstandige bezitter de indruk wekte een klein diertje onder zijn kin te dragen. Perijn vermeed te melden dat zijn baard eveneens navolgers kende. Het schokte hem echter wel, toen Rhand duidelijk maakte dat hij niet van plan was het kamp te bezoeken, al waren er veel bekenden. ‘Ik kan jou of Mart niet beschermen,’ zei hij zachtjes, ‘maar hen wel.’ Daarna zakte het gesprek natuurlijk in, totdat zelfs Rhand besefte dat hij het had gedoofd. Hij stond ten slotte met een zucht op, haalde de handen door zijn haar en keek misnoegd rond. ‘Je wilt je wassen en rusten, Perijn. Laat ik je niet tegenhouden. Ik heb kamers voor je laten klaarmaken.’ Hij bracht Perijn naar de deur en voegde er opeens aan toe: ‘Wil je over Tyr nadenken, Perijn? Ik heb je daar nodig. Je loopt er geen gevaar. Ik zal je het hele plan vertellen, als je besluit te gaan. Je zult daarmee als vierde het echte plan kennen.’ Rhands gezicht verhardde zich. ‘Hou dat voor je, Perijn. Vertel het zelfs niet aan Faile.’

‘Ik kan mijn mond houden,’ zei Perijn stijfjes en een tikkeltje bedroefd. De nieuwe Rhand was er weer. ik zal over Tyr nadenken.’

46

Achter de poort

Perijn lette amper op de opdracht die Rhand aan een Speervrouw gaf. ‘Zeg tegen Sulin kamers voor Perijn en Faile klaar te maken en hen te gehoorzamen zoals ze mij zou doen.’ De twee Aielvrouwen beschouwden dat als een geweldige grap, aan hun gelach en dijengeklets te horen, maar Perijn keek strak naar een slanke man die wat verder in de gang met de wandkleden stond. Hij koesterde geen enkele twijfel dat het Davram Bashere was. Niet alleen door zijn Saldeaanse uiterlijk, want hij leek in het geheel niet op Faile met die dikke grijs gestreepte druipsnor, die zijn mond bijna verborg. Hij was ook niet veel langer dan haar, zelfs wat kleiner, maar door zijn manier van staan, met de armen over elkaar, met dat havikengezicht dat omlaag tuurt als naar een kippenren, wist Perijn het zeker. De man wist het ook; dat was eveneens zeker.

Na voorlopig afscheid te hebben genomen van Rhand, haalde Perijn diep adem en liep de gang in. Hij merkte dat hij naar zijn bijl verlangde; Bashere droeg zijn zwaard. ‘Heer Bashere?’ Perijn maakte een buiging die niet werd beantwoord. De man rook naar kille woede, ik ben Perijn Aybara.’

‘We gaan praten,’ zei Bashere kortaf en hij draaide zich op zijn hakken om. Perijn kon slechts volgen en moest ondanks zijn langere benen snel lopen.

Twee gangen verder ging Bashere een kleine zitkamer in en sloot de deur achter hen. Hoge vensters lieten ruimschoots licht binnen en meer hitte dan het hoge plafond kon verwerken. Twee stoelen met zachte zittingen en hoge, met krullen verfraaide ruggen waren tegenover elkaar geplaatst. Een zilveren kan met een hoge smalle hals en twee zilveren bekers stonden op een met lazuur ingelegd tafeltje. Zo te ruiken was het ditmaal geen vruchtenwijn maar een volle rode wijn. Bashere vulde de bekers en stak er Perijn wild een toe, terwijl hij gebiedend naar een stoel knikte. Zijn snor verborg zijn glimlach, maar de ogen en de glimlach konden aan twee verschillende mannen hebben toebehoord. Zijn ogen konden nagels in hardhout drijven, ik neem aan dat Zarine je alles heeft verteld over mijn landgoederen voor je met haar... getrouwd bent. En alles over de Gebroken Kroon. Als kind praatte ze al veel.’

De man bleef staan, dus Perijn deed hetzelfde. Gebroken kroon? Over een gebroken kroon had Faile het zeker nooit gehad, in het begin vertelde ze me dat u een bonthandelaar was. Of misschien was u eerst houthandelaar en daarna een bontkoopman. U verkocht ook ijspepers.’ Bashere veerde recht en mompelde ongelovig: ‘Bontkoopman?’

‘Haar verhaal veranderde,’ vervolgde Perijn, ‘maar eenmaal herhaalde ze iets, namelijk wat u over het optreden van een legeraanvoerder had gezegd en toen vroeg ik het haar ronduit en...’ Hij wierp een blik op zijn beker wijn en dwong zich de ander aan te kijken. ‘Nadat ik hoorde wie u was, veranderde ik bijna van gedachten om met haar te trouwen. Ze was echter vastbesloten en wanneer Faile eenmaal iets besloten heeft, lijkt haar te overtuigen van iets anders op het verplaatsen van een span muilezels die allemaal tegelijk gaan zitten. Bovendien hield ik van haar. Ik houd van haar.’

‘Faile?’ baste Bashere. ‘Wie bij de Doemkrocht is Faile? We hebben het over mijn dochter Zarine en over wat jij haar hebt aangedaan.’

‘Faile is de naam die ze aannam nadat ze Jager naar de Hoorn was geworden,’ zei Perijn geduldig. Hij diende een goede indruk op deze man te maken. Ruzie met je schoonvader was bijna even erg als het niet goed kunnen vinden met je schoonmoeder. ‘Dat was nog voordat ze mij ontmoette.’

‘Een Jager?’ In de stem klonk een trots die ook uit zijn onverwachte grijns straalde. De boze geur verdween bijna. ‘Daarover heeft dat brutale nest me nooit iets verteld. Ik moet zeggen dat Faile beter bij haar past dan Zarine. Dat was een idee van haar moeder, en ik...’ Opeens vermande hij zich en wierp een achterdochtige blik op Perijn. Opnieuw rook het weer naar boosheid. ‘Probeer niet van onderwerp te veranderen, jongen. Waar we over praten is jou, mijn dochter en dat zogenaamde trouwen van jullie.’

‘Zogenaamd?’ Perijn had zijn drift altijd heel goed kunnen beheersen. Vrouw Lohan zei altijd dat hij geen driftbuien bezat. Wanneer je groter en sterker was dan de andere jongens om je heen en je iemand per ongeluk kon bezeren, leerde je wel om zulke buien te onderdrukken.

Maar op dit ogenblik had hij het er moeilijk mee. ‘De Wijsheid heeft de plechtigheid op dezelfde manier uitgevoerd als bij ieder ander die sinds mensenheugenis in Tweewater trouwt.’

‘Jongen, al zouden de woorden zijn uitgesproken voor een Ogierouder met zes Aes Sedai als getuigen. Zarine is nog niet oud genoeg om zonder haar moeders toestemming te trouwen. En die heeft ze nooit gevraagd en dus ook nooit ontvangen. Ze is nu bij Deira, en als ze haar moeder er niet van weet te overtuigen dat ze oud genoeg is om te trouwen, gaat ze mee terug naar het kamp, waarbij ze waarschijnlijk als haar moeders zadel mag dienen. En jij...’ Basheres vingers streelden langs zijn gevest, al leek hij het niet te beseffen. ‘Ja,’ zei hij bijna opgewekt, ‘jou zal ik moeten doden.’

‘Faile is de mijne,’ grauwde Perijn. De wijn spatte over zijn vuist en hij keek verbaasd naar de roemer die hij in zijn vuist had samengeknepen. Hij plaatste het verbogen stuk zilver zorgvuldig naast de kan op tafel, maar zijn stem kon hij minder goed beheersen. ‘Niemand kan haar van me afnemen. Niemand! Als u haar terugbrengt naar het kamp – of waar dan ook – kom ik haar halen.’

‘Ik heb negenduizend man bij me,’ zei de ander verrassend vriendelijk. ‘Zijn ze moeilijker te doden dan Trolloks? Probeer haar mee te voeren... probeer dat maar en dan zullen we het weten.’ Perijn besefte dat hij stond te trillen en zijn handen waren tot zulke harde vuisten gebald dat het pijn deed. Hij schrok er zelf van; hij was al zo lang niet boos, echt boos geweest dat hij zich niet eens herinnerde hoe het voelde. Bashere nam hem van top tot teen op en schudde vervolgens het hoofd. ‘Jouw dood zou jammer zijn. We hebben nieuw bloed nodig. Het wordt wat dun in het Huis. Mijn grootvader placht te zeggen dat we allemaal slap werden en hij had gelijk. Ik ben nog maar de helft van de man die hij was, hoe beschamend ik het ook vind, en Zarine is verschrikkelijk zacht. Niet zwak, hoor...’ Even verschenen er diepe rimpels op zijn voorhoofd en hij knikte toen Perijn niet beaamde dat Faile zwak was. ‘... maar toch zacht.’

En dat schokte Perijn weer zo dat hij ging zitten, voor hij besefte dat hij naar een stoel was gelopen. Hij vergat bijna boos te zijn. Was deze man gek, dat hij telkens van onderwerp veranderde? En Faile zacht? Ze kon inderdaad af en toe heerlijk zacht zijn, maar iedere man die haar zacht zou vinden in de betekenis van haar vaders woorden, zou waarschijnlijk zijn hoofd in een pakje met haar lint eromheen terugvinden. Perijn net zo goed, trouwens.

Bashere pakte de verfrommelde wijnbeker, bekeek hem, zette hem terug en nam de andere stoel. ‘Zarine heeft me veel over je verteld voor ze naar haar moeder ging. Alles over Perijn van Tweewater, slachter van de Trolloks. Dat is wel goed. Ik mag een man die teen aan teen kan staan met een Trollok en niet wegkruipt. Nu wil ik weten wat voor soort man je bent.’ Hij wachtte af en nam een slokje wijn. Perijn had graag wat meer van Rhands meloenwijn gedronken, of zijn beker niet fijngeknepen, nu hij zo’n droge keel had. Hij wilde best een goede indruk maken, maar diende met de waarheid te beginnen. ‘In alle oprechtheid... ik ben helemaal geen heer. Ik ben een smid. Ziet u, met de komst van de Trolloks...’ Zijn stem stierf weg omdat Bashere zo hard lachte dat de man zijn ogen moest afvegen. ‘Jongen, de Schepper heeft de Huizen nooit gemaakt. Sommigen vergeten het, maar als je in de geschiedenis teruggaat, stuit je vroeg of laat op een burger die een ongewone moed toonde of zijn hoofd erbij hield en de leiding nam, toen ieder ander als een geplukte gans rondwaggelde. Denk er wel aan dat sommigen tevens graag vergeten dat de weg omlaag ook opeens kan opdoemen. Ik heb twee dienstmeiden in Tair die een vrouwe zouden zijn als hun voorvaderen tweehonderd jaar geleden geen dwazen waren geweest die zelfs een grotere dwaas niet wilde volgen. Ik ken een houtsnijder in Sidona die beweert dat vóór Artur Haviksvleugel zijn voorouders koningen en koninginnen waren. Misschien vertelt hij de waarheid; het is een goede houtsnijder. Er gaan net zoveel wegen omhoog als omlaag en alle zijn ze glad en gevaarlijk.’ Bashere snoof zo luid dat zijn snorpunten trilden. ‘Een dwaas kreunt wanneer het lot hem omlaag voert en een nog grotere dwaas kreunt wanneer het lot hem opheft. Wat ik van je wil weten, is niet wat je was. En ook eigenlijk niet wat je bent, of wat je vanbinnen bent. Als mijn vrouw Zarines vel niet stroopt en als ik je niet dood, weet je dan hoe je een vrouw moet behandelen? Nou?’

Denkend aan een goede indruk besloot Perijn niet uit te leggen dat hij veel liever weer smid zou willen zijn. ‘Ik behandel Faile zo goed als ik maar kan bedenken,’ zei hij behoedzaam.

Bashere snoof opnieuw. ‘Zo goed als je maar kunt bedenken.’ Zijn vlakke stem werd een grom. ‘Je kunt het maar beter heel goed bedenken, jongen, anders... Luister, een vrouw is geen wapenknecht die op jouw roep komt aansnellen. In sommige opzichten is een vrouw net een duif. Je dient haar maar half zo hard vast te houden als je nodig vindt, anders doe je haar pijn. En jij wilt Zarine geen pijn doen. Begrijp je me?’ Opeens verscheen er een verontrustende grijns en werd zijn stem bijna vriendelijk. ‘Je zou heel goed kunnen dienen als schoonzoon, Aybara, maar als je haar ongelukkig maakt...’ Hij streek weer over zijn zwaardgevest.

‘Ik probeer haar gelukkig te maken,’ merkte Perijn ernstig op. ‘Haar pijn doen is wel het laatste dat ik wil.’

‘Goed, omdat dat ook het allerlaatste zou zijn dat je doet, jongen.’ Ook dat werd grijnzend gezegd, maar Perijn twijfelde er niet aan dat de man elk woord meende, ik denk dat het tijd wordt jou naar Deira te brengen. Als zij en Zarine inmiddels hun gesprek niet hebben beëindigd, kunnen we ze maar beter storen voor de een de ander doodt. Ze werden altijd al een tikkeltje opgewonden bij een heftig gesprek en Zarine is nu zo groot dat Deira haar niet tot zwijgen kan brengen door haar over de knie te nemen.’ Bashere zette de beker terug en liep al pratend naar de deur. ‘Eén ding moet je goed beseffen. Enkel omdat een vrouw zegt dat ze iets gelooft, betekent dat nog niet dat het waar is. O, zij gelooft dat wel, maar iets is niet noodzakelijkerwijs zo omdat een vrouw erin gelooft. Hou dat in gedachten.’

‘Dat doe ik.’ Perijn meende de man te begrijpen. Faile had altijd een vluchtige ontmoeting met de waarheid. Nooit in belangrijke zaken, of liever, in zaken die zij als belangrijk beschouwde, maar wanneer ze beloofde iets tegen haar zin te doen, slaagde ze er altijd in voor zichzelf een gaatje open te houden, waar ze zich doorheen kon wurmen, zodat ze zich naar de letter aan haar belofte hield en tegelijk mooi haar eigen zin deed. Wat hij niet begreep was wat dat met Failes moeder te maken had.

Het was een lange wandeling door het paleis, langs zuilenrijen en vele trappen op. Er leken weinig Saldeanen te zijn, maar vrij veel Aielmannen en Speervrouwen, en bovendien de in rood en wit gestoken bedienden, die een buiging of een knix maakten, en mannen en vrouwen in net zulke witte kledij als de mensen die de paarden hadden overgenomen. De laatsten haastten zich met dienbladen, armen vol handdoeken en met neergeslagen ogen verder, en leken nergens op te letten. Geschokt besefte Perijn dat een aantal van hen ook die scharlakenrode hoofdband droeg, zoals veel Aielmannen. Dat moesten ook Aiel zijn. Iets anders kleins viel hem eveneens op. Er waren evenveel Aiel mét zo’n hoofdband als zonder, maar geen enkele Speervrouw. Gaul had hem wat dingen over de Aiel verteld, maar de hoofdbanden nooit vermeld.

Hij en Bashere gingen een kamer binnen vol stoelen met ingelegd ivoor en kleine tafeltjes op een tapijt met figuren. Perijns oren vingen het gedempte geluid op van harde vrouwenstemmen in een andere kamer. Hij kon door de dikke deur de woorden niet verstaan, maar wist wel dat een van de stemmen aan Faile toebehoorde. Opeens hoorde hij een klap, bijna meteen gevolgd door een tweede, en hij kromp ineen. Alleen een doorgebakken wolkop bemoeide zich met een ruzie tussen zijn vrouw en haar moeder. Uit ervaring wist hij dat ze zich uiteindelijk allebei op die dwaas stortten – en hij wist heel goed dat Faile het gewoonlijk best voor zichzelf kon opnemen. Daarentegen had hij ook sterke vrouwen gekend die soms al moeder of grootmoeder waren, maar zich niet verzetten als hun eigen moeder hen als een klein kind behandelde.

Hij trok zijn schouders op en beende op de tussendeur af, maar Bashere was hem voor, aankloppend met zijn knokkels, alsof hij alle tijd van de wereld had. Bashere kon natuurlijk niet horen wat volgens Perijn twee katten in een zak waren. Twee razende katten. Basheres geklop onderbrak het gekift, alsof een mes het doorsneed. ‘Kom binnen,’ zei een beheerste stem luid.

Perijn kon nog net voorkomen dat hij Bashere opzij duwde en eenmaal binnen zochten zijn ogen meteen bezorgd naar Faile, die in een brede leunstoel zat op een plek waar het licht door de ramen wat minder scherp was. Het tapijt hier was hoofdzakelijk rood, waardoor hij aan bloed moest denken en een van de twee wandkleden toonde een vrouw te paard die met een speer een luipaard doodde. Het andere gaf een beeld van een hevige strijd rond een banier met de Witte Leeuw. Ze rook heel verward en hij kon de gevoelens niet goed scheiden. Op haar linkerwang stond een rode handafdruk, maar ze glimlachte hem zwakjes toe.

Failes moeder deed hem met de ogen knipperen. Vanwege Basheres gepraat over duiven had hij een breekbare vrouw verwacht, maar vrouwe Deira was een paar duim langer dan haar man en ze was... statig. Niet zo groot als vrouw – Lohan, die mollig was, of als Daise Kongar, die eruitzag of ze de smidsmoker kon overnemen. Ze was weelderig, wat een man zeker niet van zijn schoonmoeder zou mogen denken, en hij zag aan wie Faile haar schoonheid te danken had. Failes gezicht was haar moeders gezicht, zonder het wit in het donkere haar rond de slapen. Als Faile er op die leeftijd zo uit zou zien, was hij een heel fortuinlijk man. Aan de andere kant gaf de forse neus vrouwe Deira het uiterlijk van een adelaar, terwijl ze haar donkere, schuin staande ogen op hem richtte. Een adelaar met een felle blik die zich gereedhield óm haar klauwen in een bijzonder onschuldig konijntje te begraven. Ze rook naar woede en verachting. De echte verrassing was echter de rode handafdruk op haar gezicht.

‘Vader, we spraken net over je,’ zei Faile met een beminnelijke glimlach, naar hem toezwevend en zijn handen grijpend. Ze drukte een kus op beide wangen en Perijn voelde zich opeens even stekelig. Een vader verdiende dat alles niet, wanneer vlak naast hem de echtgenoot stond. Maar hij mocht het met een glimlachje doen. ‘Moet ik dan wegrijden en me verbergen, Zarine?’ grinnikte Bashere. O, het klonk heel genoeglijk. De man leek niet eens te zien dat zijn vrouw en dochter elkaar hadden geslagen!

‘Ze geeft de voorkeur aan Faile, Davram,’ zei vrouwe Deira verstrooid. Met de armen over elkaar onder die overvloedige boezem nam ze Perijn openlijk van zijn kruin tot zijn kleine tenen op. Hij hoorde Faile tegen haar vader fluisteren dat het nu op hém aankwam.

Perijn nam aan dat het zo was, als zij en haar moeder tot slaan waren overgegaan. Hij rechtte zijn schouders en bereidde zich voor om vrouwe Deira te vertellen dat hij even zacht met Faile zou omgaan als met een pasgeboren poesje en dat hijzelf zich zo mak als een lammetje zou gedragen. Dat laatste was natuurlijk een leugen, want Faile zou een makke echtgenoot aan het spit rijgen en hem in een schaal op tafel zetten, maar de vrede moest bewaard blijven. Bovendien probeerde hij echt zacht voor haar te zijn. Misschien kwam het door vrouwe Deira dat Bashere het had over zacht optreden. Bij zo’n vrouw zou geen enkele man iets anders durven.

Voor hij kon beginnen zei Failes moeder: ‘Gele ogen maken nog geen wolf. Ben je sterk genoeg om mijn dochter aan te kunnen, jongeman? Uit wat ze mij vertelt ben je een doetje. Geef je toe aan al haar grillen en draait ze jou om haar vinger wanneer ze kattenbak wil spelen?’ Perijn keek haar met grote ogen aan. Bashere had Failes stoel genomen en tuurde uitvoerig naar zijn laarzen, waarvan hij de een op de punt van de ander had geplaatst. Faile, gezeten op de brede armleuning naast haar vader, keek haar moeder met een verontwaardigde frons aan en schonk toen Perijn een glimlach met al het vertrouwen dat ze had getoond toen ze hem bij Rhand had gezegd voor zichzelf op te komen.

‘Ik denk niet dat ze me om haar pink draait,’ zei hij behoedzaam. Ze probeerde het wel, dat was waar, maar hij dacht niet dat het ooit zover was gekomen. Behalve zo nu en dan, om haar een pleziertje te doen. Vrouwe Deira’s gesnuif sprak boekdelen. ‘Zwakkelingen denken dat altijd. Een vrouw wil een sterke man, sterker dan zij is. Hier.’ Haar vinger porde zo hard tegen zijn borst dat hij gromde. ‘Ik zal nooit die eerste keer vergeten dat Davram me in mijn nekvel greep en me bewees dat hij de sterkste was. Het was prachtig!’ Perijn knipperde met zijn ogen; dat plaatje kon hij zich gewoon niet voorstellen. ‘Als een vrouw sterker is dan haar man zal ze hem weldra minachten. Zij heeft dan de keus: ofwel hem overheersen, ofwel zichzelf kleiner maken zodat ze hem niet kleineert. Als de echtgenoot echter sterk genoeg is’ – opnieuw porde ze in hem, nog harder – ‘kan ze even sterk zijn als hij, kan ze even sterk worden als hij. Je zult Faile moeten bewijzen dat je sterk bent.’ Weer een stevige por, zelfs nog harder. ‘De vrouwen van onze familie zijn luipaarden. Als je haar niet kunt africhten om op jouw bevel te jagen, zal Faile je klein snoeien wat je dan ook verdient. Ben je sterk genoeg?’ Deze keer porde haar vinger Perijn een stap naar achter. ‘Wilt u daarmee ophouden?’ gromde hij. Hij bedwong zich om over zijn borst te wrijven. Faile bood geen enkele hulp en glimlachte hem slechts bemoedigend toe. Bashere zat hem met samengeknepen lippen en een opgetrokken wenkbrauw op te nemen. ‘Als ik haar soms haar zin geef, komt dat doordat ik dat wil. Ik wil haar glimlach zien. Als u verwacht dat ik over haar heen stamp, kunt u dat vergeten.’ Misschien had hij het daarmee verloren. Failes moeder begon hem hoogst vreemd aan te kijken en haar geur was zo warrig dat hij er niets uit opmaakte, hoewel er nog boosheid in zat en ijzig misnoegen. Een goede indruk of niet, hij had er genoeg van om te zeggen wat Bashere en zijn vrouw wilden horen, ik hou van haar en zij houdt van mij; dat is wat mij betreft het enige en alles.’

‘Hij zegt dat als jij onze dochter meeneemt,’ zei Bashere langzaam, ‘hij haar komt halen. Hij denkt blijkbaar dat negenduizend man Saldeaanse ruiterij geen partij is voor tweehonderd boogschutters uit Tweewater.’

Zijn vrouw nam Perijn nadenkend op en beheerste zich zichtbaar weer beter, waarbij ze haar hoofd oprichtte. ‘Alles goed en wel, maar elke man kan met een zwaard zwaaien. Wat ik wil weten is of hij een eigenwijze, koppige, ongehoorzame...’

‘Genoeg, Deira,’ onderbrak Bashere haar zacht. ‘Aangezien je blijkbaar hebt besloten dat Zarine... dat Faile geen kind meer is, denk ik dat Perijn wel voldoet.’

Tot Perijns verbazing boog Basheres vrouw gedwee het hoofd. ‘Zoals je zegt, mijn hart.’ Vervolgens keek ze Perijn woest aan, zeker niet gedwee, alsof ze wilde zeggen dat dit de beste manier was waarop een man een vrouw kon aanpakken.

Bashere mompelde iets binnensmonds over kleindochters en het bloed weer sterker maken. En Faile? Ze schonk Perijn een glimlach die hij nooit eerder van haar had gezien, en haar gelaatsuitdrukking stelde hem zeker niet op zijn gemak. Met haar handen verstrengeld, haar enkels over elkaar en haar hoofd wat schuin, slaagde ze erin, er... onderworpen uit te zien. Faile! Misschien had hij een schoonfamilie getroffen waar iedereen gek was.

Rhand sloot de deur achter Perijn, dronk zijn roemer leeg en ging schrijlings in zijn stoel zitten om na te denken. Hij hoopte dat Perijn het goed kon vinden met Bashere. Maar als de vonken er inderdaad vanaf vlogen, zou Perijn wellicht meer gewillig zijn naar Tyr te gaan. Hij had Mart of Perijn daar nodig, zodat Sammael ervan overtuigd was dat de echte aanval daarvandaan kwam. Die gedachte veroorzaakte een zacht, bitter lachen. Licht, dat je op die manier over je vrienden dacht. Lews Therin giechelde en mompelde iets vaags over vrienden en verraad. Rhand had hem graag een jaar in slaap gehad. Min kwam zonder kloppen en onaangekondigd binnen. De Speervrouwen keken soms vreemd, maar wat Sulin of wellicht Melaine ook had gezegd, ze stond nu op het lijstje van mensen die ongeacht Rhands bezigheden naar binnen mochten. Ze maakte er ook misbruik van. Ze had zonder blikken of blozen een kruk naast zijn badkuip geplaatst voor een gesprek alsof er niets vreemds aan de hand was. Nu bleef ze even staan om een roemer vruchtenwijn in te schenken en met een sprongetje in zijn schoot neer te ploffen. Haar gezicht glom iets van het zweet. Ze wilde ook niet leren hoe ze de hitte kon negeren, maar lachte slechts en zei dat ze geen Aes Sedai was en nooit wilde worden. Hij was bij deze bezoeken blijkbaar haar lievelingsstoel geworden, maar als hij het negeerde, zou ze het spelletje volgens hem vroeg of laat opgeven. Daarom had hij zich zo goed mogelijk onder het badwater gehouden en haar niet met Lucht geblinddoekt. Als ze ooit zou merken hoezeer hem dat beïnvloedde, zou ze het grapje steeds weer herhalen. En al vond hij het voor zichzelf beschamend, een meisje op zijn knie voelde prettig. Hij was niet van steen. ‘Fijn gepraat met Faile?’

‘Niet zo lang. Haar vader kwam haar halen en ze had het te druk met haar armen om hem heen te slaan om nog iets van mij op te merken. Ik ben een wandelingetje gaan maken.’

‘Je mocht haar niet zo erg?’ vroeg hij en Mins ogen werden groot en haar wimpers maakten ze zelfs nog groter. Vrouwen dachten dat een man nooit iets zag of begreep wat hij van hen niet mocht merken. ‘Het is niet zo dat ik haar niet mag,’ zei ze en de woorden kwamen heel langzaam. ‘Het is gewoon... nou ja, ze wil wat ze wil wanneer ze het wil, en dan wil ze geen nee meer horen. Ik heb medelijden met Perijn dat hij met haar getrouwd is en zo. Weet je wat ze van me wilde? Ze wilde zeker zijn dat ik geen plannetjes had met haar kostbare echtgenoot. Misschien heb je het niet gemerkt, want mannen zien die dingen nooit...’ Ze zweeg opeens en keek hem achterdochtig vanonder haar lange wimpers aan. Hij had zojuist laten merken dat hem wel dingen opvielen. Nadat ze eenmaal tevreden had gezien dat hij niet lachte of haar wilde verbeteren, vertelde ze verder, ik zag na één blik al dat hij stapel op haar is, de arme dwaas. En zij op hem, maar of dat zo geweldig voor hem is... Ik denk dat hij niet eens een tweede keer naar een andere vrouw zou kijken, maar dat gelooft ze niet. Zeker niet als die andere vrouw het eerst kijkt. Hij heeft zijn valk gevonden en het zou me niet verbazen als ze hem doodt wanneer de havik vérschijnt.’ Haar adem stokte en ze keek opnieuw naar hem op, waarna ze een lange teug uit haar roemer nam.

Ze zou hem uitleggen wat ze bedoelde als hij ernaar vroeg. Zij hoefde van hem haar visioenen niet te vertellen tenzij die op hem sloegen, maar nu was het om de een of andere reden veranderd. Ze zou nu iedereen goed bekijken wanneer hij het vroeg en alles vertellen. Het zorgde er echter voor dat ze zich niet op haar gemak voelde. Hou je bek’, schreeuwde hij Lews Therin toe. Ga weg! Jij bent dood.’ Het lukte niet, het lukte de laatste tijd vaak niet. De stem mompelde verder, misschien over verraad door vrienden, misschien over hen te verraden.

‘Nog iets gezien wat mij betreft?’ vroeg hij.

Met een dankbare grijns maakte Min het zich gemakkelijk tegen zijn borst. Het was alleen om het ontspannen te houden en aan de andere kant misschien ook weer niet. Tussen de slokjes door begon ze te vertellen. ‘Toen jullie twee bij elkaar waren, zag ik die vuurvliegjes en de duisternis sterker dan ooit. Mmm, ik vind meloenwijn lekker. Maar als jullie twee in dezelfde kamer zijn, blijven de vuurvliegjes bestaan en worden ze niet sneller opgevreten dan ze kunnen uitzwermen, zoals wel gebeurt wanneer je alleen bent. Ik zag nog iets anders toen jij en hij bij elkaar waren. Tweemaal zal hij erbij moeten zijn, anders zul je...’ Ze tuurde in haar roemer zodat hij haar gezicht niet kon zien. ‘Als hij er niet is, zal er iets ergs met je gebeuren.’ Haar stem klonk kleintjes en bang. iets heel ergs.’

Hoe graag hij ook meer zou willen weten – zoals wanneer en waar en wat – hij wist dat ze reeds alles had verteld. ‘Dan zal ik hem gewoon bij me moeten houden,’ zei hij zo opgewekt mogelijk. Hij had niet graag dat Min bang was.

‘Ik weet niet of dat volstaat,’ mompelde ze in haar roemer. ‘Het gebeurt als hij er niet is, maar ik zag niets wat duidelijk maakte dat het niet gebeurt als hij er wel is. Het zal heel erg zijn, Rhand. Alleen al de gedachte aan dat visioen...’

Hij trok haar gezicht omhoog en zag verrast dat er tranen in haar ogen stonden. ‘Min, ik wist niet dat zo’n visioen jou pijn deed,’ zei hij zachtjes. ‘Het spijt me.’

‘Je snapt er ook niks van, schaapherder,’ mopperde ze. ‘Gewoon stof.’ Ze trok een kanten doekje uit haar mouw en depte haar ogen. ‘Enkel stof. Je laat Sulin hier te weinig stoffen.’ Het doekje verdween met een sierlijk gebaartje, ik hoor terug te gaan naar De Rozenkroon. Ik moest je enkel vertellen wat ik van Perijn had gezien.’

‘Min, wees voorzichtig. Misschien kun je maar beter niet zo vaak komen. Ik kan me niet’ indenken dat Merana het door de vingers ziet als ze ontdekt wat je aan het doen bent.’

De grimas op haar gezicht leek weer de oude Min en haar ogen keken vermaakt, al glansden ze nog van de tranen. ‘Gun me mijn eigen zorgen, schaapherder. Ze denken dat ik naar al die mooie dingen van Caemlin kijk, zoals elke andere boeren trien. Als ik niet elke dag kwam, zou jij niet weten dat ze besprekingen voeren met de adel.’ Ze had het gisteren toevallig een keer opgevangen op weg naar het paleis. Merana had kort voor het raam gestaan van een paleis waarvan Min vernam dat het heer Pelivar behoorde. De kans dat Pelivar en zijn gasten de enigen waren, was even groot als dat Merana daar was heen gegaan om de afvoergoten schoon te scheppen. ‘Pas op,’ zei hij ferm. ik wil niet dat jou iets overkomt, Min.’ Ze nam hem kort op, trok zich vervolgens hoog genoeg op voor een lichte kus op de lippen. Tenminste... Nou, het was een lichte kus, maar het was bij haar dagelijkse vertrek een gewoonte geworden en hij dacht dat die kussen eigenlijk elke dag wat meer gewicht kregen. Ondanks al zijn beloften aan zichzelf zei hij: ik wou dat je dat niet deed.’ Haar op zijn knieën laten zitten was een, maar kussen maakte het grapje geen grapje meer.

‘Nou geen tranen, boerenjongen,’ glimlachte ze, ‘en geen gestotter.’ Ze woelde door zijn haren alsof hij nog tien was en liep naar de deur. Net als een paar andere keren bewoog ze zich heel sierlijk en deinend. Het riep geen tranen en gestotter op, maar zorgde er wel voor dat hij haar nakeek, hoe hard hij het ook probeerde te onderdrukken. Zijn ogen schoten naar haar gezicht, zodra zij zich omdraaide. ‘Nee maar, schaapherder, je wordt rood. Ik dacht dat je geen last meer had van de hitte. Nou ja, laat maar. Ik wil je zeggen dat ik voorzichtig zal zijn. Tot morgen. Zorg dat je schone kousen aantrekt.’ Rhand liet zijn adem langzaam ontsnappen nadat de deur stevig achter haar was dichtgevallen. Schone kousen? Dat deed hij elke dag! Hij had slechts keus uit twee dingen: hij kon net doen of ze hem helemaal niets deed tot ze ermee ophield, of hij kon zich bij zijn gestotter neerleggen. Of het misschien afbedelen. Wellicht hield ze er dan mee op, maar dat zou ze voor geplaag kunnen gebruiken en Min vond plagen leuk. De enige andere keus – hun tijd samen zo kort mogelijk houden, koel en afstandelijk zijn – was niet mogelijk. Ze was een vriendin. Dan kon hij net zo goed koel zijn tegen... Aviendha en Elayne. Het waren de enige namen die hem te binnen schoten en die pasten niet in dit voorbeeld. Tegen Mart of Perijn. Hij begreep echter niet waarom hij zich bij haar zo ontspannen voelde. Door haar manier van plagen zou dat niet zo moeten zijn, maar hij was het wel.

Lews Therins gebabbel was luider geworden vanaf het ogenblik dat de Aes Sedai ter sprake waren gekomen en nu zei hij heel duidelijk: Als ze plannen beramen met de Huizen moet ik er iets aan doen. Ga weg, beval Rhand.

Negen zijn te gevaarlijk, zelfs ongeoefend. Te gevaarlijk. Kan dat niet toestaan. Nee. O, nee. Ga weg, Lews Therin!

Ik ben niet dood! huilde de stem. Ik verdiende de dood, maar ik leef! Leef! Leef!

Je bent dood! schreeuwde Rhand hem in zijn hoofd terug. Je bent dood, Lews Therin!

De stem stierf weg, nog steeds huilend leef’., en verdween uit zijn gehoor.

Bevend stond Rhand op, vulde zijn roemer bij en dronk hem in één slok leeg. Het zweet droop van zijn gezicht en zijn hemd kleefde. Dat aandacht te geven was lastig. Lews Therin werd steeds hardnekkiger. Een ding was zeker: als Merana plannen beraamde met de adel, vooral met de Huizen die bereid waren een opstand uit te roepen wanneer hij Elayne niet snel genoeg naar hun zin hierheen haalde, moest hij er iets aan doen. Jammer genoeg had hij geen idee wat. Dood ze, fluisterde Lews Therin. Negen zijn te gevaarlijk, maar als ik er enkelen dood, als ik hen verjaag... dood... zorg dat ze bang van me zijn... zal ik niet opnieuw doodgaan... Ik verdien de dood, maar ik wil leven... Hij begon te huilen maar het fluisterende geraaskal ging door. Rhand vulde zijn roemer bij en probeerde niet te luisteren. Toen de Origanpoort naar de Binnenstad zichtbaar werd, ging Demira Erif langzamer lopen. Een aantal mannen in de volle straat nam haar bewonderend op toen ze langsliep. Misschien wel voor de duizendste keer maakte ze in gedachten een aantekening geen kleren meer uit haar geboorteland Arad Doman te dragen, en voor de duizendste keer vergat ze het prompt. Kleren waren amper belangrijk. Ze liet al jaren dezelfde zes gewaden maken, en als een onbeschaamde vent niet besefte dat hij een Aes Sedai voor zich had, was het altijd heel eenvoudig hem duidelijk te maken tegen wie hij zo opgefokt deed. Daarna vielen ze haar heel snel niet meer lastig, gewoonlijk even snel als ze weg konden komen.

Maar op dit ogenblik had ze alleen aandacht voor de Origanpoort, een grote wit marmeren boog in een glanzend witte muur, en voor de mensen, karren en koetsen die erdoorheen stroomden onder het toeziend oog van een tiental Aiel die vermoedelijk niet zo onoplettend waren als het op het eerste oog leek. Misschien herkenden ze een Aes Sedai meteen. Tot haar verbazing konden sommige mensen dat. Bovendien was ze uit De Rozenkroon gevolgd. Die jas en broek waarmee ze tussen rotsen en struiken konden verdwijnen, waren op straat opvallend. Dus zelfs als ze de Binnenstad had willen binnengaan, zelfs als ze bereid was geweest het gevaar van Merana’s woede te trotseren door het zonder Altors toestemming toch te doen, zou het niet lukken. Het smaakte bitter dat een Aes Sedai toestemming moest vragen aan een man. Ze wilde alleen ene Milam Hamder zien, de tweede boekbewaarder van de koninklijke librije en al bijna dertig jaar haar factoor.

De librije in dit paleis was niet te vergelijken met die van de Witte Toren of met de koninklijke librije in Cairhien of de Terhana-librije, maar om daar binnen te komen, kon ze net zo goed van vliegen gaan dromen. Indien haar boodschap Milam echter had bereikt, zou hij op zoek zijn gegaan naar de boeken die ze wilde hebben. De paleislibrije zou heel goed gegevens kunnen verschaffen over de zegels van de kerker van de Duistere, misschien wel bronnen die in librijelijsten waren opgenomen, al zou dat misschien te veel gehoopt zijn. De meeste boekverzamelingen hadden wel wat liggen dat al heel lang geleden geboekstaafd had moeten worden, doch zomaar honderd jaar, vijfhonderd jaar, soms nog langer, vergeten was. De meeste librijen bevatten schatten die de boekbewaarders niet eens vermoedden.

Ze wachtte geduldig en liet de menigte voorbijstromen, waarbij ze alleen lette op de mensen die de poort uitkwamen. Milams kale hoofd en ronde gezicht zag ze echter niet. Ten slotte gaf ze het met een zucht op. Het was duidelijk dat hij haar bericht niet had ontvangen. Anders zou hij zich met elke smoes hebben verontschuldigd om hier op de afgesproken tijd te zijn. Ze zou moeten wachten op haar beurt om Merana te vergezellen naar het paleis en moeten hopen dat die jonge Altor toestemming zou geven – weer die toestemming! – de librije na te zoeken.

Ze wendde zich van de poort af en haar ogen vielen toevallig op een lange kerel met een smal gezicht in een voermansvest die haar veel te bewonderend aangaapte. Toen hun ogen elkaar ontmoetten, gaf hij haar een knipoogje!

Ze was niet van plan dat tijdens haar weg terug naar de herberg nog te slikken. Ik moet nu eens onthouden dat ik wat eenvoudiger kleren laat maken, dacht ze en ze vroeg zich af waarom ze het nooit eerder had gedaan. Gelukkig was ze enkele jaren geleden al in Caemlin geweest en Stevan zou in De Rozenkroon op haar wachten, een baken dat ze kon gebruiken om haar zo nodig de weg te wijzen. Ze glipte een smalle opening in de schaduw in, tussen een messenwinkel en een taveerne.

De smalle stegen van Caemlin waren bij haar vorige bezoek modderig geweest, maar naarmate ze verder doordrong in de nu droge stegen, werd de stank steeds erger. Ze liep tussen blinde muren, er was vaak geen venster, en zelden een klein deurtje of een smalle poort die niet de indruk gaf de laatste tijd nog open te zijn geweest. Magere katten blikten haar stil aan van vaten en achtermuren, en zwerfhonden met uitpuilende ribben legden hun oren soms al grommend plat voor ze een doorloop inschoten, zoals een steeg hier werd genoemd. Ze maakte zich geen zorgen over een krab of een beet. Katten leken iets van Aes Sedai te voelen. Ze had nog nooit gehoord dat een Aes Sedai was gekrabd, niet eens door de wildste katten. Honden gedroegen zich weliswaar vijandig, alsof zij Aes Sedai katten vonden, maar slopen altijd wat slinks weg na een blijk van haar Kracht.

Er liepen veel meer honden en katten rond dan ze zich herinnerde, en ook meer uitgehongerd, maar niet veel mensen. Ze had nog niemand gezien tot ze een hoek omsloeg en vijf of zes Aielmannen lachend en pratend aan zag komen. Ze leken geschrokken toen ze haar zagen. ‘Neem me niet kwalijk, Aes Sedai,’ mompelde er een en ze drukten zich allen tegen de muur van de doorloop, hoewel er ruimschoots plaats was.

Zich afvragend of het dezelfde waren die haar hadden gevolgd – één gezicht van een ineengedrongen kerel met venijnige ogen kwam haar bekend voor – knikte ze en mompelde haar dank terwijl ze langs hen schoof.

De speer in haar zij was zo’n schok dat ze niet eens riep. Verwoed probeerde ze saidar te bereiken, maar nog iets anders drukte in haar zij, en ze viel neer in het stof. Het gezicht dat ze zich herinnerde, kwam met zijn zwarte spottende ogen vlak voor haar gezicht. De man gromde iets dat ze negeerde, terwijl ze probeerde naar saidar te reiken, probeerde... De duisternis viel op haar neer.

Nadat Perijn en Faile eindelijk de eindeloze ondervraging van haar ouders achter de rug hadden, wachtte die vreemde dienstmeid Sulin hen in de gang op. Perijn was nat van het zweet dat donkere vlekken op zijn jas maakte, en hij voelde zich alsof hij tien span had gehold, terwijl hij tegelijk met een knuppel was bewerkt. Faile had een glimlach op haar gezicht en liep alsof ze veren in haar laarzen had. Ze zag er stralend en mooi uit en leek even trots als die dag dat ze de mannen van Wachtheuvel aanvoerde op het moment dat de Trolloks Emondsveld onder de voet dreigden te lopen. Sulin maakte telkens als ze keken een knix, waarbij ze elke keer zowat omviel. Het gelooide gezicht met het litteken op de wang was verstard tot een onderdanige glimlach die bij iedere zucht volkomen kon verdwijnen. Langslopende Speervrouwen flitsten elkaar handtaal toe en voor hen maakte Sulin eveneens een knix, hoewel ze haar tanden zo hard op elkaar klemde dat Perijn het zowat hoorde. Zelfs Faile begon haar behoedzaam op te nemen.

Nadat de vrouw hen naar hun kamers had gebracht, een zitkamer, een slaapvertrek met een hemelbed dat groot genoeg was voor tien mensen en een lang marmeren balkon dat uitkeek op een binnenhof met een fontein, stond ze erop alles uit te leggen en te tonen, ook wat ze zelf konden zien. Hun paarden stonden in de stal en waren drooggewreven. Hun zadeltassen waren uitgepakt en met Perijns bijlriem in de kleerkast opgeborgen. Het grootste deel van hun karige spullen was keurig netjes in de laden van een ladekast gelegd. Perijns bijl stond naast de grijs marmeren haard alsof die houtjes voor het vuur kon hakken. Een van de twee zilveren kannen glinsterde van de waterdamp en bevatte ijsthee met munt, de andere pruimenwijn. Twee spiegels met vergulde lijsten werden aangewezen en aangeraakt. Een boven een tafeltje met Failes ivoren kam en borstel en een grote staande spiegel tussen bewerkte houten staanders die een blinde nog niet over het hoofd zou zien.

Terwijl Sulin nog steeds aan het uitleggen was, over badwater dat gebracht zou worden en de koperen kuipen, drukte Perijn een goudkroon in haar eeltige hand. ‘Dank je wel,’ zei hij, ‘maar als we nu verder alleen kunnen zijn...’ Heel even dacht hij dat ze hem de zware munt in het gezicht zou gooien, maar in plaats daarvan ontving hij wederom een wankele knix en een dichtgesmeten deur bij haar vertrek, ik neem aan dat degene die hier de bedienden oefent, zijn taak niet aan kan,’ zei Faile. ‘Dat was heel goed trouwens. Beleefd maar vastberaden. Als je dat nu ook bij ónze bedienden zou doen.’ Ze keerde hem haar slanke rug toe en fluisterde: ‘Wil je mijn knoopjes losmaken?’

Hij vond altijd dat zijn vingers dik leken vergeleken bij haar kleine knoopjes en was een beetje bang dat hij ze eraf zou trekken of haar gewaad zou scheuren. Aan de andere kant vond hij het leuk zijn vrouw uit te kleden. Gewoonlijk deed een meid het, volgens hem vanwege alle losgetrokken knopen. ‘Meende je dat echt, die onzin die je tegen je moeder zei?’

‘Heb je mij dan niet getemd, echtgenoot?’ zei ze zonder hem aan te kijken, ‘en mij niet geleerd braaf op je pols te zitten wanneer je mij roept? Ren ik niet naar je genoegen? Volg ik niet gehoorzaam je kleinste wenk op?’ Ze rook vermaakt. Haar stem klonk zeker vermaakt. Maar ze klonk ook of ze het meende, hetzelfde als toen ze haar moeder bijna hetzelfde vertelde, met opgeheven hoofd en zo trots als ze maar kon zijn. Vrouwen waren vreemd, meer viel er niet over te zeggen. En haar moeder...! Trouwens: wat een vader! Misschien kon hij beter van onderwerp veranderen. Wat had Bashere ook alweer genoemd? ‘Faile, wat is een gebroken kroon?’ Hij wist zeker dat hij dat had gezegd. Ze maakte een geërgerd geluidje en rook opeens verontrust. ‘Rhand is weg uit het paleis, Perijn.’

‘Nou, wat dan nog?’ Hij bukte zich om naar een paarlemoeren knoopje te kijken en fronste. ‘Hoe weet je dat?’

‘De Speervrouwen. Bain en Chiad hebben me iets van hun handtaal geleerd. Verklap het niet, Perijn. Ze gedroegen zich zo vreemd toen ze hoorden dat hier Aiel waren, dat ik denk dat ze het misschien niet hadden moeten doen. Bovendien kan het goed zijn die Speervrouwen te begrijpen zonder dat ze het weten. Er zijn er velen rond Rhand.’ Ze kronkelde zich los om hem als een schavuit aan te kijken en zijn baard te strelen. ‘Die eerste Speervrouwen die we tegenkwamen, dachten dat je mooie schouders had, maar je baard vonden ze niets. Zelfs wanneer ze een echte baard zien, weten Aielvrouwen niet wat een mooie baard is.’

Hoofdschuddend wachtte hij tot ze zich weer omdraaide. Hij stak de losgetrokken knoop in zijn zak. Misschien zou ze het niet merken. Zijn jas had wel een week een knoop gemist en hij zou het nu nog niet hebben geweten als zij hem er niet op had gewezen. Wat baarden betreft, Gaul had verteld dat de Aiel zich altijd gladschoren. Bain en Chiad hadden zijn baard het onderwerp voor vreemde grapjes gevonden. Hij had verscheidene malen gedacht hem af te scheren in deze hittegolf. Maar Faile vond de baard leuk. ‘Wat is dat met Rhand? Waarom is het van belang of hij weg is?’

‘Enkel dat je behoort te weten wat hij achter je rug om doet. Blijkbaar wist je niet dat hij wegging. Denk eraan dat hij de Herrezen Draak is. Dat is net zoiets als een koning, een koning der koningen, en koningen gebruiken zelfs hun vrienden, per ongeluk of opzettelijk.’

‘Dat zou Rhand nooit doen. Waar zinspeel je nou op? Dat ik hem moet bespieden?’

Hij bedoelde het als grapje, maar ze zei: ‘Jij niet, mijn lief. Dat is het werk van een vrouw.’

‘Faile!’ Hij richtte zich zo snel op dat hij bijna een tweede knoop lostrok, pakte haar bij de schouders en draaide haar om. ‘Jij gaat Rhand niet bespieden, hoor je me?’ Ze keek heel halsstarrig, de mond omlaag getrokken, ogen half toegeknepen – koppigheid walmde bijna uit haar lichaam -, maar hij kon ook verbeten zijn. ‘Faile, ik wil iets van de volgzaamheid zien waar je net over opschepte.’ Voor zover hij kon zien, deed ze wat hij zei wanneer het haar uitkwam en anders niet. Ze vergat het ook vaak, of hij nu gelijk had of niet. ‘Ik meen het, Faile. Ik wil je belofte. Ik wil er niet aan meedoen, aan...’ ik beloof het, mijn hart,’ zei ze en ze legde haar vingers op zijn lippen. ik beloof je dat ik Rhand niet zal bespioneren. Zie je, ik gehoorzaam mijn heer echtgenoot. Herinner jij je nog hoeveel kleinkinderen mijn moeder verwachtte?’

Die onverwachtse wending in het gesprek deed hem met zijn ogen knipperen. Maar ze had het beloofd, dat was het belangrijkste. ‘Zes, geloof ik. Ik raakte de tel kwijt toen ze ons ging vertellen welke de jongens moesten zijn en welke de meisjes.’ Vrouwe Deira had enkele schokkende raadgevingen verstrekt over de manier waarop. Gelukkig had hij het meeste gemist, doordat hij zich afvroeg of hij, voor ze klaar was, de kamer kon verlaten. Faile had gewoon zitten knikken alsof het de natuurlijkste zaak van de wereld was, nu haar echtgenoot en haar vader aanwezig waren.

‘Minstens zes,’ zei ze met een echt sluwe grijns. ‘Perijn, ze blijft over onze schouders meekijken, tenzij ik kan vertellen dat ze de eerste weldra mag verwachten en ik dacht zo: als het je ooit nog lukt de laatste knoopjes los...’ Na maanden van trouwen bloosde ze nog steeds, maar de grijns verdween zeker niet. ‘De aanwezigheid van een echt bed na zoveel weken maakt me even hitsig als een boerenmeid tijdens de oogst.’

Soms vroeg hij zich van alles af over die Saldeaanse boerenmeisjes die ze altijd noemde. Blozen of niet, als ze even hitsig waren als Faile, wanneer hij en zij alleen waren, werd er in Saldea nooit geoogst. Hij trok nog twee knopen stuk om haar gewaad open te krijgen en ze gaf er niets om. Ze flikte het zelfs om zijn hemd kapot te scheuren.

Demira merkte verrast dat ze haar ogen kon openen, was verbaasd dat ze in het bed lag van haar eigen kamer in De Rozenkroon, Ze verwachtte dood te zijn, niet uitgekleed onder een linnen laken te liggen. Stevan zat op een kruk aan het voeteneind en slaagde erin zowel opgelucht, bezorgd als streng te kijken. Haar slanke Cairhiense zwaardhand was een hoofd kleiner dan zij en bijna twintig jaar jonger ondanks al het grijs bij zijn slapen, maar soms gedroeg hij zich als haar vader. Hij zou zeker voor de zoveelste keer zeggen dat ze niet voor zichzelf kon zorgen zonder dat hij haar hand vasthield. Ze vreesde niet onterecht dat dit voorval hem veel voordeel zou bieden in de strijd van de komende maanden. Merana stond ernstig kijkend naast haar bed, Berenicia aan de andere kant. De gezette Gele zuster keek altijd ernstig, maar nu zelfs door en door somber.

‘Hoe?’ bracht Demira zwakjes uit. Licht, wat voelde ze zich zwak. Het kwam door helen. Haar armen boven het laken tillen kostte al veel moeite. Ze moest bijna dood zijn geweest. Heling liet geen littekens achter, maar de herinnering en haar zwakte waren ruim voldoende. ‘Er kwam een man de gelagkamer binnen,’ zei Stevan, ‘en die bestelde een biertje. Hij zei gezien te hebben hoe Aiel een Aes Sedai volgden – hij beschreef jou heel precies – en dat ze zeiden jou te gaan doden. Zodra hij was uitgesproken, voelde ik...’ Hij grijnsde somber. ‘Stevan vroeg me mee te gaan,’ zei Berenicia. ‘Hij sleurde me bijna mee, en we hebben het hele stuk gehold. Om je de waarheid te zeggen: totdat je net je ogen opendeed, wist ik niet of we op tijd waren gekomen.’

‘Natuurlijk maakte het allemaal deel uit van dezelfde val,’ merkte Merana vlak op, ‘van dezelfde waarschuwing. Die Aiel en de man hier. Jammer dat we hem lieten gaan, maar we waren zo bezorgd over jou dat het hem lukte weg te glippen voor iemand eraan dacht hem vast te houden.’

Demira had aan Milam liggen denken. In hoeverre zou dit alles haar zoektocht in de librije beïnvloeden en hoe lang zou het duren voor Stevan weer gekalmeerd was? Wat Merana zei drong eigenlijk niet echt door, afgezien van het laatste. ‘Hem vasthouden? Een waarschuwing? Waar heb je het over, Merana?’ Berenicia mompelde iets over alleen begrip van dingen die in boeken werden geschreven. Soms had Berenicia een vlijmscherpe tong.

‘Heb je na onze aankomst hier ooit iemand voor een drankje de gelagkamer zien binnenkomen, Deira?’ vroeg Merana geduldig. Dat was waar, dat had ze niet gezien. Een of twee Aes Sedai maakten weinig verschil voor de omzet van een herberg in Caemlin, maar negen was een andere zaak. Vrouw Kinsonijn had het kortgeleden nog hardop uitgesproken. ‘Dus was de bedoeling jullie te laten weten dat de Aiel mij hadden gedood, of misschien dat ik gevonden diende te worden voor ik stierf.’ Ze had zich net herinnerd wat die kerel met dat boevengezicht haar had toegegromd. ‘Ze vertelden mij tegen jullie te zeggen uit de buurt van Altor te blijven. Met deze woorden: “Zeg tegen de andere feeksen van de Herrezen Draak weg te blijven.” Als ik dood was, had ik die boodschap toch moeilijk kunnen doorgeven, niet? Waar zitten mijn wonden?’

Stevan bewoog op zijn kruk en schoot een gepijnigde blik op haar af. ‘Beide steken misten het orgaan waardoor je ter plekke zou zijn gestorven, maar je verloor zoveel bloed...’

‘Wat moeten we nu?’ onderbrak Demira hem voor hij kon beginnen over hoe dom ze was geweest zich op die manier te laten vangen. Ze keek Merana vragend aan.

‘Ik zeg dat we de Aiel moeten vinden die hiervoor verantwoordelijk zijn,’ zei Berenicia vastberaden, ‘en hen als voorbeeld stellen.’ Ze kwam uit de Grensvenen van Shienar en overvallen van de Aiel kende ze uit haar kindertijd. ‘Seonid is het met me eens.’

‘O nee,’ sprak Demira haar tegen, ik wil mijn eerste kans op een studie van de Aiel niet verknoeien. Ze zeggen nu al amper twee woorden. Het was per slot van rekening mijn bloed. Bovendien, als die man die jullie waarschuwde ook een Aiel was, lijkt het me waarschijnlijk dat ze op bevel handelden en ik denk dat er maar één man in Caemlin is die de Aiel kan bevelen.’

‘De anderen zijn het met je eens, Demira’ zei Merana terwijl ze Berenicia ferm aankeek, ik wil geen gezeur over verspilde tijd en moeite om tussen honderden andere honden die ene troep te vinden, terwijl de man die hen op jacht heeft gestuurd grijnzend rondloopt.’ Berenicia stribbelde nog wat tegen voor ze het hoofd boog, maar dat deed ze altijd.

‘We moeten Altor minstens tonen dat hij Aes Sedai niet op deze manier kan behandelen,’ zei Berenicia scherp. Een blik van Merana deed haar toon matigen hoewel ze niet al te blij keek. ‘Maar niet zo scherp dat we daarmee onze eigen plannen dwarsbomen natuurlijk.’ Demira legde haar vingertoppen tegen de lippen en zuchtte. Ze voelde zich echt zwak. ik bedenk opeens wat. Als we hem openlijk beschuldigen van wat hij heeft gedaan, zal hij het natuurlijk ontkennen en we hebben geen bewijs dat we hem in het gezicht kunnen slingeren. Niet alleen dat, het kan best onverstandig zijn als dit bekend wordt. Dan voelt hij zich vrij om op jacht te gaan naar Aes Sedai alsof het konijnen zijn.’ Merana en Berenicia keken elkaar aan en knikten, een en al instemming. De arme Stevan fronste woedend. Hij had nooit iemand zomaar laten gaan wanneer haar kwaad was geschied. ‘Zou het niet beter zijn niets te zeggen? Dan zal hij zeker gaan piekeren en zweten over waarom we niets zeggen. Over wat we van plan zijn en zo. Ik weet niet hoeveel we kunnen doen, maar we kunnen er wel voor zorgen dat hij wat argwanend wordt.’

‘Een goed punt,’ zei Verin in de deuropening. ‘Altor moet eerbied hebben voor Aes Sedai, anders valt er met hem niet te werken.’ Ze gebaarde Stevan weg te gaan, die natuurlijk eerst op Demira’s knikje wachtte, en nam zijn kruk. ‘Aangezien jij het doelwit was, dacht ik...’ Ze keek Merana en Berenicia fronsend aan. ‘Kunnen jullie niet gaan zitten. Ik krijg kramp in mijn nek van het omhoogkijken.’ Verin praatte alweer door, terwijl ze de enige stoel en de andere kruk erbij haalden. ‘Aangezien jij het doelwit was, Demira, moet jij beslissen welk lesje meester Altor dient te leren. En je lijkt me al een begin te hebben gemaakt.’

‘Ik vind...’ begon Merana, maar Verin onderbrak haar. ‘Straks, Merana. Demira mag als eerste iets voorstellen.’

Demira snakte naar adem, terwijl ze op de ontploffing wachtte. Merana leek het altijd prettig te vinden als haar beslissingen door Verin werden goedgekeurd, wat in deze omstandigheden wel onhandig, maar best begrijpelijk was. Dit was echter voor het eerst dat Verin de leiding had overgenomen. In het bijzijn van anderen, tenminste. Merana staarde Verin echter kort aan, perste haar lippen op elkaar en boog toen het hoofd. Demira vroeg zich af of dit betekende dat Merana nu het gezantschap onder leiding van Verin zou stellen. Er leek weinig anders op te zitten. Alle ogen richtten zich afwachtend op Demira. Vooral die van Verin waren doordringend.

‘Als we willen dat hij zich zorgen maakt over onze plannen, stel ik voor dat vandaag niemand naar het paleis gaat. Misschien zonder verdere uitleg of, als dat al te fors is, met een boodschap die hij doorziet.’ Merana knikte. Zoals de zaak er nu voor stond, was het belangrijker dat Verin ook knikte. Demira besloot een stapje verder te gaan. ‘Misschien moeten we enige dagen niemand sturen, zodat hij wat mag broeden. Als we dan Min in de gaten houden, komen we volgens mij zeker te weten of hij het kookpunt al nadert en dan...’ Water ook besloten zou worden, ze wilde erbij betrokken blijven. Het was tenslotte haar bloed geweest, en het Licht mocht weten hoe lang ze haar onderzoek in de librije nu moest uitstellen. Dat laatste was al reden genoeg om Altor een lesje te leren, nu hij blijkbaar was vergeten dat hij Aes Sedai tegenover zich had.

47

De Zwerfster

Mart wilde een rustige rit naar Ebo Dar en dat kreeg hij ook. In zekere zin. Een reis met zes vrouwen waarvan er vier Aes Sedai waren, schonk hem ergernissen bij de vleet.

Ze bereikten die eerste dag het verre woud, toen de zon nog vrij hoog stond. Ze reden verschillende uren onder een hoog dak van meest kale takken. Dode bladeren en droge takken knisperden onder de hoeven. Vlak voor zonsondergang zetten ze het kamp op bij een opdrogende stroom. Harnan met zijn lantaarnkaak, de brigantleider met het havikteken op zijn wang, zorgde ervoor dat alles klaar was voor de krijgslieden van de Bond: de paarden drooggewreven en gekluisterd, schildwachten uitgezet en vuren aangestoken. Nerim en Lopin liepen voortdurend te klagen dat er geen tenten waren meegenomen. Hoe kon iemand weten dat ze ’s nachts op de grond moesten slapen als de meester niets zei, en als die daardoor een dodelijke ziekte opliep, was het niet de schuld van de lijfknecht. Zowel de magere als de dikke man bracht hetzelfde gezeur voort. Vanin zorgde natuurlijk voor zichzelf, al hield hij een oogje op Olver en wreef hij Winds huid droog, daar waar de jongen er niet bij kon, zelfs niet als hij zijn zadel als opstapje gebruikte. Iedereen zorgde voor Olver.

De vrouwen deelden het kamp, maar in zekere zin had hun gedeelte wel vijftig pas verder kunnen liggen. Een onzichtbare grens leek de kampplek doormidden te delen met onzichtbare tekens voor de soldeniers er niet overheen te komen. Nynaeve, Elayne en de twee witharige vrouwen gingen rond hun eigen vuur zitten, met Aviendha en de goudblonde Jager, en wierpen maar heel zelden een blik in de richting van Mart en zijn mannen die hun dekens uitspreidden. Voor zover Mart uit hun gemompelde gesprek kon opmaken, ging het er over dat Vandene en Adeleas zich bezorgd afvroegen of Aviendha van plan was de hele weg naar Ebo Dar haar paard aan de teugel mee te leiden.

Thom probeerde nog wat met Elayne te praten en kreeg – ongelooflijk – een verstrooid tikje op zijn wang voor hij naar Juilin werd teruggestuurd. Die zat bij Jaem, de magere oude zwaardhand van Vandene, die elk ogenblik leek te besteden aan het wetten van zijn zwaard. Mart had er geen bezwaar tegen dat de vrouwen zich afzonderden. Er hing een onbegrijpelijke spanning tussen hen. Rond Nynaeve en Elayne tenminste, en de Jager leek er ook door aangestoken. Ze zaten soms naar de Aes Sedai te staren, naar die anderen. Hij betwijfelde of het ooit zou wennen om op die manier aan Nynaeve en Elayne te denken. Ze keken veel te gespannen, hoewel Vandene en Adeleas even onverstoorbaar leken als Aviendha. Wat de reden ook mocht zijn, Mart wilde er niets mee te maken hebben. Het rook naar een smeulende ruzie die een uitslaande brand kon worden. En of het nu zou opvlammen of ondergronds doorsmeulen, een verstandig man stapte met een grote boog om een vrouwenruzie heen. Vossenzegel of niet, een verstandig man maakte een nog grotere bocht als die vrouwen Aes Sedai waren.

Dat was maar een kleine ergernis, evenals het eten en dat was zijn eigen schuld. Vrij snel dreef de geur van lamsvlees en een of andere soep van het vuur van de Aes Sedai naar hen toe. Omdat Mart had gedacht snel in Ebo Dar te zijn, had hij het tegen Vanin en de anderen niet over voedsel gehad, waardoor hun zadeltassen slechts gedroogd vlees en harde sneden platbrood opleverden. Mart had amper een vogel of een eekhoorn gezien, laat staan het spoor van een hert, dus had jagen geen zin. Nadat Nerim een klein opvouwtafeltje en een kruk voor Mart had neergezet – Lopin plaatste iets dergelijks voor Nalesean – droeg Mart hem op zijn inkopen in de manden van de pakpaarden maar te verdelen. De opbrengst was slechter dan hij had gehoopt. Nerim stond naast Marts tafeltje en schonk water in uit een zilveren kan alsof het wijn was en keek treurig toe hoe verfijnde hapjes in de magen van de soldeniers verdwenen. ‘Kwarteleitjes in het zuur, mijn heer,’ kondigde hij op een graftoon aan. ‘Ze zouden heel wel hebben gepast bij de ontbijtdis van mijn heer in Ebo Dar.’ En: ‘De beste gerookte tong, mijn heer. Ach, als mijn heer eens wist wat ik in dat armzalige dorp heb moeten doorstaan voor die met honing gerookte tong, terwijl ik geen tijd had iets te zoeken en de beste dingen al door de Aes Sedai waren meegenomen.’ Feitelijk leek zijn grootste grief te zijn dat Lopin voor Nalesean ingemaakte leeuweriken had gevonden. Iedere keer dat er krakend een tussen Naleseans tanden verdween, werd Lopins verwaande glimlach breder en Nerims gezicht langer. Aan de manier waarop enkele mannen de lucht opsnoven, was heel goed te merken dat ze liever een lamskarbonade of een kom soep hadden gehad dan een schaal tong met honing of ganzenleverpastei. Olver staarde met openlijk verlangen naar het kookvuur van de vrouwen. ‘Wil je daar gaan eten?’ vroeg Mart. ‘Als je dat wilt, mag dat.’ ik vind gerookte paling lekker,’ zei Olver dapper. Somberder voegde hij eraan toe: ‘Nou ja, zij zal er misschien iets in stoppen.’ Zijn ogen volgden Aviendha telkens wanneer ze zich bewoog en hij leek ook de Jager te wantrouwen, misschien doordat ze vrij lang opvallend vriendelijk met de Aielse zat te praten. Aviendha moest zijn blik hebben gevoeld, want ze keek fronsend zijn kant op.

Mart veegde zijn kin af, keek naar het vuur van de Aes Sedai – als het erop aankwam zou ook hij liever lamsvlees en soep hebben gehad – en merkte dat Jaem weg was. Vanin mokte dat hij weer op verkenning uit moest, maar Mart stuurde hem om dezelfde reden als overdag weg, ondanks het feit dat Jaem hetzelfde deed. Hij wilde niet afhankelijk zijn van wat Aes Sedai hem wel of niet wilden vertellen. Nynaeve vertrouwde hij nog wel – hij dacht niet dat ze echt tegen hem zou liegen, want als Wijsheid had ze leugenaars keihard aangepakt – maar ze bleef hem heel achterdochtig langs Adeleas’ schouder begluren. Verbaasd zag hij Elayne opstaan en over de onzichtbare grens glijden, zodra ze klaar was met eten. Sommige vrouwen leken de grond nauwelijks aan te raken. ‘Wilt u met me oplopen, meester Cauton,’ vroeg ze koeltjes. Niet echt beleefd maar ook niet echt onbeleefd. Hij gebaarde haar voor te gaan en ze zweefde naar de schaduwen van de maan onder de bomen voorbij de wachtposten. Het lange goudblonde haar tot op de schouders, rond een gezicht waarnaar iedere man met open mond zou kijken, verzachtte haar hooghartigheid in het maanlicht. Als ze wat anders was geweest dan ze was... Waarmee hij niet alleen Aes Sedai bedoelde en zelfs niet dat ze bij Rhand hoorde. Rhand leek zich te laten strikken door de ergste vrouwen en dat snapte Mart niet van een jongen die altijd had geweten hoe hij ze moest aanpakken. Elayne nam het woord en hij vergat al het andere. ‘Je hebt een ter’angreaal,’ zei ze zonder omhaal en zonder hem aan te kijken. Ze zweefde gewoon verder, liet de bladeren op de grond ruisen alsof ze verwachtte dat hij als een schoothondje naast haar zou blijven. ‘Sommigen beweren dat volgens de wet een ter’angreaal eigendom is van de Aes Sedai, maar ik eis niet van je hem over te dragen. Niemand zal hem afpakken. Die voorwerpen dienen echter bestudeerd te worden. Daarom wil ik dat je me iedere avond als we afstappen de ter’angreaal geeft. Ik zal hem iedere ochtend voor vertrek weer teruggeven.’

Mart keek haar van opzij aan. Ze meende het, daar bestond geen twijfel over. ‘Heel aardig van je om mij te laten houden wat van mij is. Maar hoe kom je op het idee dat ik zo’n... hoe noem je het, zo’n ter-dinges heb?’

Daar verstijfde haar rug behoorlijk van en nu keek ze hem eindelijk aan. Het verbaasde hem dat er geen vuur uit haar ogen sprong om de nacht te verlichten. Haar stem daarentegen klonk als harde ijskristallen. ‘Je weet héél goed wat een ter’angreaal is, meester Cauton. Ik heb gehoord dat Moiraine er met jou in de Steen van Tyr over heeft gepraat.’

‘De Steen,’ zei hij onschuldig. ‘Ja, ik herinner me de Steen nog. Dat waren fijne dagen. Herinner jij je iets van de Steen dat jou het recht geeft iets van mij te eisen? Ik niet. Ik ben alleen hier om te voorkomen dat er in Ebo Dar gaten in jou en Nynaeve worden gestoken. Je kunt Rhand naar de ter’angreaal vragen, nadat ik je naar hem heb gebracht.’ Heel lang keek ze hem strak aan, alsof ze van plan was hem met wilsdwang neer te slaan, waarna ze zich zwijgend op haar hakken omdraaide. Hij volgde haar naar het kamp en zag haar verbaasd naar de rij gekluisterde paarden lopen. Ze keek naar de kookpotten en de klaarliggende dekens, en schudde het hoofd bij de resten van het maal van de soldeniers. Hij had geen idee wat ze van plan was, tot ze hem met opgeheven kin aansprak.

‘Uw mannen hebben het heel goed gedaan, meester Cauton,’ zei ze, zo luid dat iedereen het kon horen. ‘Over het geheel ben ik ruimschoots tevreden. Maar als u wat meer vooruit had gedacht, zouden ze zich niet volstoppen met eten dat hen vannacht op z’n minst wakker zal houden. Niettemin hebt u het over het geheel heel goed gedaan. Ik ben er zeker van dat u alles voortaan beter zult voorbereiden.’ Zo koeltjes mogelijk schreed ze terug naar haar eigen kampvuur voor hij iets kon zeggen. Hij keek haar met open mond na.

Indien dat echter alles was geweest, als die vervloekte erfdochter hem alleen maar als haar onderdaan had behandeld en als zij en Nynaeve slechts met strakke lippen bij Vandene en Adeleas hadden gezeten, had hij een hop gedanst. Maar meteen na Elaynes rondgang en nog voor hij zijn dekens had kunnen opzoeken, werd de vossenkop koud.

Het was zo’n grote schok dat hij stom naar zijn borst stond te kijken voor hij eraan dacht naar de Aes Sedai te kijken. Ze stonden naast elkaar, op die onzichtbare grens, ook Aviendha. Elayne mompelde iets dat hij niet kon horen, en de twee witharige Aes Sedai knikten, terwijl Adeleas voortdurend een pen in een inktpotje aan een soort houdertje aan haar gordel doopte en haastig aantekeningen maakte in een klein boekje. Nynaeve trok mompelend aan haar vlecht. Alles bij elkaar duurde het enkele ogenblikken. Toen verdween de kou en keerden ze naar hun kampvuur terug, zachtjes met elkaar pratend. Nu en dan keek de een of de ander zijn kant uit, tot hij ten slotte ging liggen om te slapen.

De tweede dag kwamen ze bij een weg en borg Jaem zijn kleur veranderende mantel op. Het was een brede weg van hard zand, waar soms nog enkele stenen van vroeger zichtbaar waren, maar de betere weg maakte de reis niet veel sneller. Op de eerste plaats doordat die door een steeds heuvelachtiger woud slingerde. Sommige heuvels konden minstens lage bergen genoemd worden, met steile rotswanden en scherpe toppen die boven de bomen zichtbaar waren. De tweede reden was de kleine, maar gestage stroom reizigers. Voornamelijk groepjes armoedige mensen met doffe gezichten, die het amper konden opbrengen opzij te stappen voor een ossenkar op grote wielen, of voor een handelskaravaan van met zeil afgedekte wagens achter spannen van wel zes of acht paarden. Boerderijen en schuren van lichtgekleurde steen leken zich aan de hellingen vast te klampen en halverwege de derde dag zagen ze het eerste dorp van witgekalkte huisjes met platte, lichtrode leidaken.

De prikkeling ging echter door. Elayne bleef ’s avonds keurend rondlopen. Toen hij haar tijdens het tweede kamp naast de weg met spottende hoon zei dat hij blij was met haar goedkeuring, toonde ze een van die opzettelijk koninklijke glimlachjes en zei: ‘Dat mag u best zijn, meester Cauton.’ Waardoor het leek of hij zijn woorden echt had gemeend!

Als ze de nacht in een herberg doorbrachten, keek ze naar de paarden in de stal, maar óók naar de slaapplek van de soldeniers op zolder. Hij vroeg haar dat niet te doen, maar ze trok koeltjes een wenkbrauw op en gaf geen antwoord. Toen hij haar zéi daarmee op te houden, werd de wenkbrauw niet eens opgetrokken, maar negeerde ze hem. Ze zei hem dingen te doen die hij al besloten had, zoals het nazien van de hoeven in de eerste herberg waar een hoefsmid was. Ze zei hem ook dingen die hij zou hebben opgelost als hij het vooraf had geweten, hoe ergerlijk! Hoe ze had ontdekt dat Tad Kandel een puist op zijn zitvlak probeerde stil te houden, wist Mart niet, en evenmin dat Lawdrin Mendair niet minder dan vijf flessen brandewijn stiekem in zijn zadeltassen had verborgen. Ergerlijk kon het na haar opmerking niet eens meer genoemd worden, maar naast tien andere zaken moest de brandewijn worden weggegoten en Kandels puist opengesneden. Er waren mannen in de Bond die Mans houding hadden overgenomen en niet geheeld wilden worden.

Man hoopte bijna dat ze iets overbodigs zou zeggen, zodat hij gewoon met nee kon antwoorden. Een hartgrondig en volmondig ‘nee’. Een tweede vraag naar zijn ter’angreaal zou volmaakt zijn, maar ze had het er helemaal niet meer over. Hij legde aan de soldeniers uit dat ze zeker niet verplicht waren haar te gehoorzamen. Daar betrapte hij ook niemand op, maar ze toonden een vriendelijke grijns na haar lof over de goede verzorging van de paarden en zetten een hoge borst op wanneer ze hun vertelde dat ze in haar ogen goede krijgslieden waren. Op de dag dat Mart zag hoe Vanin zijn knokkels tegen zijn voorhoofd drukte, verslikte hij zich bijna in zijn eigen tong. Hij probeerde vriendelijk te blijven, maar geen van de vrouwen ging daarop in. Aviendha vertelde hem, Licht-nog-aan-toe, dat hij geen eer had en als hij niet meer achting voor Elayne kon opbrengen, zou zij het op zich nemen hem eerbied bij te brengen. Aviendha! De vrouw die vermoedelijk haar kans afwachtte om Elayne de keel open te snijden! Ze noemde Elayne naastzuster! Vandene en Adeleas bekeken hem als een onbekend insect dat aan een speld geprikt was. De Jager had een boog die haar verbeelding op hol deed slaan, want ze noemde zich Birgitte, maar toen hij haar voorstelde om voor de lol of om geld te gaan schieten, keek ze hem heel vreemd aan en sloeg het af. En bleef daarna trouwens steeds bij hem vandaan. Ze zat als kleefkruid aan Elayne vast, behalve wanneer Elayne naar hem toekwam. En Nynaeve... Ze bleef hem na Salidar vermijden alsof hij stonk. Tijdens hun derde nacht, de eerste in een kleine herberg die De Trouwdolk heette, zag Mart haar in de stal een gerimpeld worteltje aan haar ruige merrie geven, en hij besloot dat hij ondanks alles best met haar over Bode kon praten. Het gebeurde niet elke dag dat je zus wegging om Aes Sedai te worden, en Nynaeve zou weten wat Bode te wachten stond. ‘Nynaeve,’ zei hij, naar haar toestappend, ‘ik wil met je praten...’ Verder kwam hij niet.

Ze sprong zowat omhoog en hield haar opgestoken vuist onder zijn neus, hoewel ze die meteen in een plooi van haar rok wegstak. ‘Laat me met rust, Mart Cauton,’ schreeuwde ze bijna. ‘Hoor je me? Laat me met rust!’ Ze schoot naar buiten, briesend langs hem heen schuivend, waarbij volgens hem haar vlecht als een kattenstaart omhoogstak. Daarna leek hij niet alleen te stinken, maar ook een of andere ziekte te hebben die zowel afschuwelijk als besmettelijk was. Als hij ook maar probeerde naar haar toe te gaan, verborg ze zich achter Elayne en keek hem dan woest over Elaynes schouder aan, waarbij het vervloekt wel leek of ze haar tong wilde uitsteken. Vrouwen waren gewoon gek. Dat was het. Gelukkig waren Thom en Juilin bereid overdag naast hem te rijden, wanneer Elayne tenminste niet hun aandacht vroeg. Dat deed ze soms, volgens hem alleen om hen van Mart weg te houden, hoewel hij in de verste verte niet wist waarom. Als ze eenmaal in de herberg waren, vonden de twee mannen het fijn samen met hem en Nalesean de avond door te brengen achter een pul bier of een beker vruchtenwijn. Het waren landelijke stille gelagkamers met bakstenen muren, waar het kijken naar een gestreepte kat het vermaak betekende en de herbergierster zelf aan tafel bediende, onvermijdelijk een vrouw met heupen die keek of ze alle vingers die het waagden erin te knijpen zou breken. Het gesprek ging voornamelijk over Ebo Dar, waarvan Thom een heleboel wist, al was hij er nog nooit geweest. Nalesean was, iedere keer wanneer het hem werd gevraagd, best bereid over zijn enige bezoek te vertellen, hoewel hij het vooral had over de tweegevechten die hij had gezien en de weddenschappen op paardenrennen. Juilin had verhalen van mannen uit Tyr die er waren geweest, en zelfs als hij ze wat afzwakte, klonken ze nog ongelooflijk, totdat Thom of Nalesean het bevestigde. In Ebo Dar vochten mannen over vrouwen, en vróuwen over mannen. In beide gevallen stemde de prijs – zo noemden ze het – ermee in met de winnaar mee te gaan. Mannen gaven bij hun trouwen een dolk aan hun vrouw en vroegen haar die te gebruiken als hij haar ongenoegen opwekte. Ongenoegen! Als een vrouw een man doodde, achtte men dat gerechtigd, tenzij het tegendeel werd bewezen. In Ebo Dar pasten mannen heel erg op voor vrouwen en dwongen zij zichzelf te glimlachen voor iets waarvoor ze een andere man zouden doden. Elayne zou het prachtig vinden. Net als Nynaeve.

Door de gesprekken kwam hij wel meer te weten. Mart had zich niet verbeeld dat Nynaeve en Elayne niet blij waren met Vandene en Adeleas, hoe goed ze het ook probeerden te verbergen. Nynaeve stelde zich blijkbaar tevreden met woeste blikken en binnensmonds gemopper. Elayne fronste en mopperde niet, maar probeerde voortdurend de leiding over te nemen. Ze vond zichzelf blijkbaar al de koningin van Andor. Hoeveel jaar ouder Vandene en Adeleas waren, viel door de leeftijdloze gezichten niet te zien, maar ze waren oud genoeg om de moeder, zo niet de grootmoeder, van de jongere vrouwen te zijn. Het zou Mart niet verbazen als ze al Aes Sedai waren geweest tijdens Nynaeves en Elaynes geboorte. Zelfs Thom kon die spanning niet goed inschatten, en hij leek voor een eenvoudige speelman veel inzicht in alles te hebben. Elayne had zowat Thoms neus er afgebeten en hem gezégd dat hij het niet begreep en niet kon begrijpen, toen hij trachtte enige tegenwerpingen te uiten. De twee oudere Aes Sedai leken merkwaardig inschikkelijk te zijn. Adeleas leek vaak niet eens te merken dat Elayne bevelen gaf en zowel zij als Vandene keek verbaasd wanneer het wel opviel.

‘Vandene zei: “Nou ja kind, als je dat echt wilt, doen we dat natuurlijk,” ’ mompelde Juilin in zijn pul. ‘Daarna zei ze: “Je zou toch denken dat iemand die nog maar enkele dagen geleden Aanvaarde was, hier blij mee zou zijn!” Elaynes ogen deden me aan een sneeuwstorm denken en Nynaeve knarste zo met haar tanden dat ik dacht dat ze zouden breken.’

Ze zaten in de gelagkamer van De Trouwdolk. Vanin, Harnan en de anderen zaten op banken aan andere tafels, bij een stel dorpsbewoners. De mannen droegen lange vesten, soms zo bont als die van een ketellapper, en vaak geen overhemd. De vrouwen hadden lichte gewaden met diepe smalle halslijnen, hun rok aan een kant tot de knie opgenomen zodat een fleurige uitstaande onderrok zichtbaar was waarbij de vesten flets leken. Vele mannen en alle vrouwen droegen grote ronde oorringen en aan hun handen gewoonlijk drie of vier ringen met fonkelend gekleurd glas. Zowel mannen als vrouwen voelden naar hun lange gebogen dolk die in de riem was gestoken en namen de vreemdelingen somber op. Twee handelskaravanen uit Amadicia waren bij De Trouwdolk gestopt, maar de koopmannen hadden in hun kamer gegeten en hun voerlui bleven bij de wagens. Elayne, Nynaeve en de andere vrouwen waren ook boven.

‘Vrouwen zijn... anders,’ zei Nalesean lachend, in antwoord op Juilin, hoewel hij het tegen Mart zei, terwijl hij aan zijn puntbaardje voelde. Gewoonlijk was hij met burgers niet zo stijf, maar Juilin was een Tyrener en dat leek verschil te maken, vooral omdat Juilin zich alle moeite getroostte hem strak aan te kijken wanneer Nalesean hem aansprak. ‘Er bestaat een volksgezegde in Tyr: Een Aes Sedai is tien vrouwen in één huid. Boeren zeggen soms behoorlijk wijze dingen, bloedvuur als het niet waar is.’

‘Gelukkig heeft niemand iets... laten we zeggen, ingrijpends gedaan,’ zei Thom, ‘al dacht ik dat die twee zouden ontploffen toen Elayne zich liet ontvallen dat ze Birgitte haar zwaardhand had gemaakt.’

‘De Jager?’ riep Mart uit. Verschillende dorpelingen keken hem bars aan en hij ging zachter praten. ‘Is ze ook een zwaardhand? Elaynes zwaardhand?’ Dat verklaarde zeker een aantal dingen. Thom en Juilin keken elkaar over de rand van hun pul aan.

‘Het zal haar genoegen doen te horen dat zij volgens jou een Jager naar de Hoorn is,’ zei Thom terwijl hij bierschuim van zijn snor veegde. ‘Ja, dat is ze en ze kregen er een behoorlijke ruzie over. Jaem heeft haar meteen als een jongere zuster aangenomen, maar Vandene en Adeleas...’ Hij zuchtte diep. ‘Geen van beiden was er erg blij mee dat Elayne al een zwaardhand heeft. Blijkbaar doen Aes Sedai er jaren over voor ze er een kiezen. Nog erger vonden ze dat Elayne een vrouw heeft gekozen. En door al dat ongenoegen is Elayne nog bokkiger.’

‘Aes Sedai houden er blijkbaar niet van om iets te doen dat nooit eerder is gedaan,’ voegde Juilin eraan toe.

‘Een vrouwelijke zwaardhand,’ mompelde Nalesean. ik wist dat door de Herrezen Draak alles zou veranderen, maar een vrouwelijke zwaardhand?’

Mart haalde zijn schouders op. ik neem aan dat ze haar taak heel goed aankan, zolang ze echt met die boog kan schieten. Verkeerde keelgat?’ vroeg hij Juilin die zich in zijn bier verslikte, ik heb veel liever een goede boog dan een zwaard. Nog liever een vechtstok, maar een boog lijkt me heel fijn. Ik hoop alleen dat ze met moeilijk gaat doen tegen de tijd dat ik Elayne naar Rhand moet brengen.’ ik denk dat ze wel weet hoe ze die boog moet hanteren.’ Thom boog zich over de tafel om Juilin op de rug te bonzen. ‘Ik denk het wel, Mart.’ Maar als Nynaeve en de anderen er nog aan dachten elkaar in de haren te vliegen – Mart wilde daar met of zonder vossenkop minstens tien span vandaan blijven – dan lieten ze dat aan hem niet merken. Hij zag slechts een hechte groep en voelde meer pogingen de Ene Kracht op hem te gebruiken. Dat begon op de ochtend na de eerste poging, terwijl hij Pips zadelde. Gelukkig was hij net bezig Nerim af te wimpelen die het optuigen zijn taak vond en zei dat hij het veel beter kon. De koude flits duurde maar een tel, zodat Mart uiterlijk niets liet merken. Hij besloot voortaan zo te reageren. Geen harde of woeste blik, geen beschuldiging. Hij zou hen negeren en ze mochten in hun eigen pot gaar stoven.

Hij kreeg ruim de kans hen te negeren. Het zilveren zegel werd nog tweemaal koud voor ze onderweg waren en nog verschillende keren gedurende de dag, die avond en elke dag en avond erna. Soms kwam en verdween het in een oogwenk, soms ging het wel een uur lang door. Hij kon natuurlijk nooit de verantwoordelijke vrouw aanwijzen. Meestal niet. Hij had een keer door de hitte uitslag op zijn rug gekregen en zijn sjaal leek zijn hoofd eraf te zagen, toen hij voelde dat het zegel koud werd. Opkijkend betrapte hij Nynaeve. Ze keek zo strak en boos dat een voorbijkomende boer die zijn os met een stok porde, probeerde het dier sneller te laten sjokken. De man bleef maar omkijken, of hij bang was dat haar blik op hem gericht zou worden, waardoor zijn os wellicht dood tussen de bomen zou neervallen. Na Marts boze blik schrok ze op en viel ze bijna uit haar zadel. De kilte verdween. Verder kon hij het gewoon niet zeggen. Het kwam voor dat hij er drie of twee naar hem zag kijken, waaronder Aviendha die nog steeds liep en haar paard meeleidde. Andere keren zag hij hen met elkaar praten of naar een adelaar kijken die in de wolkeloze hemel cirkelde, of naar een grote zwarte beer, ruim half zo groot als een mens, die tussen de bomen op een steile helling langs de weg stond. Het enige dat hij bij dit alles fijn vond, was zijn indruk dat Elayne er de smoor in had. Hij wist niet waardoor en het kon hem niet schelen. Zijn mannen nalopen! Hem waarderend op zijn hoofd kloppen! Als hij het soort man was geweest dat schopte, dan had hij het gedaan. Hij begon zich eigenlijk heel voldaan te voelen. Wat ze ook uitspookten, ze kregen geen kans Nerims werk over te nemen en diens zalf genas zijn borst net zo goed. Nerim verzekerde hem dat het niet van bevriezing kwam. Hij voelde zich tot de vierde middag voldaan. Hij had Pips in de stal gezet en liep naar De Zuidelijke Hoepel, een armoedige, witgekalkte herberg van één hoog, in een triestig dorp met witgekalkte baksteen en vliegen dat So Tehar heette. Op dat ogenblik trof iets zachts hem midden tussen zijn schouderbladen. Hij rook paardenmest, wervelde rond, klaar om iemand een dreun te verkopen, een stalknecht of zo’n suf kijkende kerel uit So Tehar, mes of geen mes. Hij zag geen stalknecht en geen kerel. Alleen Adeleas die druk in haar boekje schreef en in zichzelf knikte. Haar handen waren brandschoon. Mart ging naar binnen en vroeg vruchtenwijn aan de herbergierster, veranderde toen van gedachten en liet brandewijn brengen. Het was een melkachtige vloeistof die volgens de magere vrouw geheel van pruimen was gemaakt, maar smaakte naar een middel om roest van een ploeg te schuren. Juilin stelde zich tevreden met te ruiken en Thom begon daar zelfs niet aan. Ook Nalesean nam maar één slokje voor hij om de vruchtenwijn vroeg, terwijl die alles dronk. Mart raakte de tel kwijt van het aantal kleine tinnen bekertjes, maar Nerim én Lopin moesten hem samen naar bed dragen. Hij had er nooit lang over nagedacht of die vossenkop ook beperkingen had. Hij had ruimschoots bewijs dat saidar werd tegengehouden, maar als iedereen iets met de Kracht kon oppakken en gooien... Beter dan niks hield hij zichzelf steeds maar voor, liggend op zijn bultige strozak en kijkend naar de maanschaduwen die over het plafond kropen. Veel, veel beter dan niks. Maar als hij zich overeind had kunnen hijsen, was hij beneden nog meer pruimenbrandewijn gaan halen.

En daarom had hij op de vijfde dag een rotbui, een tong vol plakkende veren en een hoofd vol ijverige trommelaars. Hij dreef van het zweet door de zon boven zijn hoofd. De weg liep over een heuveltop en onder zich zagen ze Ebo Dar liggen, aan weerszijden van de brede Eldar met erachter een enorme baai vol schepen.

Zijn eerste indruk van de stad was wit. Witte gebouwen, witte paleizen, witte torens en witte puntdaken. Koepels als scherpe witte voederbieten of peren droegen vaak vuurrode, blauwe of gouden banden, maar de stad was voornamelijk wit en weerspiegelde het zonlicht tot het pijn deed aan zijn ogen. De poort waar de weg heenleidde, was een brede, hoge spitsboog in een witgepleisterde muur die zo dik was dat ze wel twintig passen in de schaduw reden voor ze de zon weer voelden. Het leek een stad te zijn van pleinen, grachten en bruggen. De grote pleinen waren overvol en druk en hadden fonteinen of beelden in het midden. In brede en smalle grachten boomden mannen barkassen onder grote en kleine bruggen door. Sommige laag, andere met hoge bogen en weer andere zo groot dat aan beide kanten schepen lagen afgemeerd. Paleizen met diepe portieken achter dikke zuilen stonden naast winkels die tapijten en kleden uithingen. Gebouwen van drie verdiepingen met enorme, achter lattenluiken verborgen boogvensters werden afgewisseld door stallen, ijzerwinkels en vishandels. Op een van die pleinen trok Vandene de teugels aan voor overleg met Adeleas, terwijl Nynaeve hen gefronst gadesloeg en Elayne strak toekeek, alsof er ijspegels aan haar neus en kin hingen. Op Elaynes aandringen was Aviendha vlak voor de stad op haar schrale vaalbruine paard geklommen, maar nu liet ze zich weer net zo onhandig zakken als ze op was gestegen. Ze keek bijna even nieuwsgierig en met net zulke grote ogen rond als Olver. Birgitte zat Elayne op de hielen, een nabootsing van Jaem bij Vandene.

Mart gebruikte de kans zich met zijn hoed koelte toe te wuiven en keek om zich heen.

Het grootste paleis dat hij ooit had gezien, besloeg een hele zijde van het plein. Het was een en al koepels, torenspitsen en zuilenrijen, drie en vier verdiepingen boven de grond. De andere drie pleinzijden vormden een mengeling van grote huizen, herbergen en winkels, allemaal even wit. Een beeld van een vrouw met wapperende kleren, groter dan een Ogier, stond op een nog groter voetstuk midden op het plein, een arm naar de zee in het zuiden wijzend. Er liepen slechts enkele mensen over de lichtgekleurde plavuizen en met die hitte was dat niet vreemd. Enkelen gebruikten hun middagmaal op de onderste tree van het voetstuk en duiven en zeemeeuwen vochten om de kruimels en restjes. Het was een heerlijk rustig tafereel. Mart begreep niet waarom hij opeens de dobbelstenen in zijn hoofd voelde ratelen. Hij herkende het maar al te goed. Soms voelde hij het wanneer hij ontzettend veel geluk met de stenen had. Hij had het altijd voor een komende veldslag en het leek er te zijn wanneer hij een belangrijke beslissing moest nemen. Een beslissing waarbij de verkeerde keus hem een opengesneden keel opleverde.

‘We gaan vandaag door een van de kleinere poorten naar binnen,’ deelde Vandene mee. Adeleas knikte. ‘Merilille zal zorgen dat we kamers krijgen om ons op te frissen.’

Dat betekende dus dat dit het Tarasinpaleis was, waar Tylin Quintara van Huis Mitsobar op de Troon der Winden zat en in feite over een gebied regeerde dat tot ongeveer honderd span buiten Ebo Dar reikte. Een van de paar feiten die hij wist over deze reis, was dat de Aes Sedai een medezuster in het paleis en natuurlijk Tylin zouden bezoeken. De Aes Sedai zouden de koningin opzoeken. Mart keek naar de enorme kolos van wit glanzend marmer en witgepleisterde steen en bedacht hoe het verblijf daar zou zijn. Meestal vond hij paleizen fijn. Vooral door de bedienden en het goud, en een bed met ganzendons was ook niet slecht. Maar een koninklijk paleis betekende wel dat je je achterste niet kon keren, of je botste op de adel. Mart kon best tegen adel, tegen enkelen, niet te veel; zelfs Nalesean kon hem ergeren. Een paleis van die grootte betekende dat hij zich voortdurend mocht afvragen waar Nynaeve en Elayne uithingen of anders een poging mocht doen hen goed te bewaken. Hij wist niet wat erger was. Als een lijfwacht achter hen aan draven of voortdurend de kous op zijn kop krijgen. Hij hoorde het Elayne met die koele stem al zeggen: Kun je alsjeblieft een onderkomen vinden voor meester Cauton en zijn manschappen? Zorg dat ze worden gevoed en gedrenkt. Ze zou het nog doen ook. Ze zou onverwachts binnenvallen om alles na te zien en hem dingen opdragen die hij al ging doen. Daarentegen was het paleis van de koningin wel een van de laatste plaatsen waar zij en Nynaeve last konden ondervinden. Bovendien wilde hij alleen een plekje waar hij zijn voeten hoog kon leggen en wijn kon drinken met een meisje op zijn knie om tot rust te komen. Vochtige doeken zouden ook fijn zijn. Zijn hoofd deed pijn. Het lesje dat Elayne hem die ochtend met een zuinig pruimenmondje had toegediend, over dat drinken verfoeilijk was en dat hij het goede voorbeeld moest geven, schalde nog in zijn oren. Dat was nog een reden om zijn poot stijf te houden. Vanmorgen was hij te zwak geweest voor een antwoord, net uit bed en volop bezig met de vraag of hij zich op Pips kon hijsen. Ze had haar mondje veel te veel kunnen roeren. Als hij er nu niet ferm een eind aan maakte, zou hij ook binnen de kortste keren zijn knokkels tegen zijn voorhoofd drukken.

Dit alles schoot door hem heen toen Vandene haar spichtige vosruin in de richting van het paleis stuurde, ik neem voor mijn mannen kamers in een van deze herbergen,’ zei hij luid. ‘Nynaeve, als jij of Elayne van plan zijn de straat op te gaan, stuur dan even een bediende; dan neem ik een paar man mee zodat je rond kunt lopen.’ Dat zouden ze waarschijnlijk niet doen, want alleen een vrouw was zo dom te denken dat ze met haar blote handen een berenkuil in kon stappen. Hij wilde er echter wat om verwedden dat Vanin iets kon bedenken voor het geval ze de stad in gingen. En als dat niet lukte, dan hoorde Juilin als dievenvanger alle sluipwegen te kennen. ‘Die daar is goed.’ Hij koos er zomaar een uit en wees op een breed gebouw aan de andere kant van het plein. Het heen en weer zwaaiende uithangbord boven de boog van de toegang kon hij niet goed zien.

Vandene keek naar Adeleas, Elayne keek naar Nynaeve. Aviendha keek fronsend naar hem.

Hij gaf echter niemand de kans iets te zeggen. ‘Thom, Juilin, wat zouden jullie zeggen van een paar bekers vruchtenwijn?’ Water was wellicht beter. Zoveel had hij zijn hele leven nog niet gedronken. Thom schudde zijn hoofd. ‘Misschien later. Mart. Ik wil in de buurt zijn als Elayne me nodig heeft.’ De bijna vaderlijke glimlach verflauwde wat toen hij haar nadenkend naar Mart zag kijken. Juilin glimlachte niet – dat deed hij nog maar zelden – maar hij sloot zich bij Thom aan. ‘Misschien later.’

‘Wat je wilt,’ zei Mart, die zijn hoed opzette. ‘Vanin? Vanin!’ De dikke man schrok op uit zijn aanhankelijke gestaar naar Elayne. Vervloekt, hij bloosde! Licht, wat had die vrouw een slechte invloed! Terwijl Mart Pips wendde, trof Elaynes stem hem keihard in de rug. Ze klonk zelfs nog zuiniger dan die ochtend. ‘Laat ze niet gaan slempen, meester Cauton. Sommige mannen weten niet wanneer ze moeten stoppen. U zou zeker moeten zorgen dat een jonge jongen geen drinkebroers ziet.’

Hij perste zijn tanden op elkaar en reed het plein over zonder om te kijken. Olver keek naar hem op. Hij zou de mannen moeten waarschuwen over drinken waar de jongen bij was, vooral Mendair. Licht, wat had hij er een hekel aan dat ze hem vertelde wat te doen! De herberg bleek De Zwerfster te heten, maar het bord boven de deur en de gelagkamer beloofden alles wat Mart verlangde. Het was binnen onder het hoge plafond zeker koeler dan buiten, doordat voor de brede boogvensters houten luiken zaten vol uitgesneden krullen. Hij zag meer gat dan hout, maar de gelagkamer lag wel in de schaduw. Tussen de stadsbewoners zaten vreemdelingen: een schrale Morlander met krulsnor, een stevige Kandoraan met twee zilveren kettingen over het voorpand van zijn jas en anderen die Mart niet op het eerste gezicht herkende. Er hing een flauwe geur van tobaksrook en hij hoorde een vreemd soort muziek, gespeeld door twee vrouwen met schelle fluiten en een man met een trom tussen de benen. Het best was echter dat de dienstmeisjes er leuk uitzagen en op vier tafels de dobbelstenen rolden. De koopman uit Kandor speelde kaart. De rijzige herbergierster stelde zich voor als Setalle Anan, hoewel ze aan haar reebruine ogen te zien nooit in Ebo Dar geboren kon zijn, ‘Goede heren,’ – grote gouden ringen in haar oren zwaaiden heen en weer toen ze zowel voor Mart als Nalesean diep boog – ‘mag De Zwerfster u een nederig onderdak verschaffen?’

Ze zag er leuk uit, ondanks het wat grijzige haar, maar Mart keek vooral naar haar ogen. Ze droeg in de diepe kloof tussen haar borsten een trouwdolk aan een strakke ketting, de greep afgezet met rode en witte stenen. Ze had ook zo’n kromme dolk aan haar riem. Niettemin kon hij een grijns niet onderdrukken. ‘Vrouw Anan, ik heb het gevoel thuis te zijn gekomen.’

Het vreemde was dat de dobbelstenen in zijn hoofd niet meer rondtolden.

48

De dolk in de schede

Nynaeve stapte de grote koperen kuip uit met een lange witte handdoek om haar hoofd en droogde zich langzaam af. De gezette, grijsharige dienstmeid bood aan met aankleden te helpen, maar Nynaeve stuurde haar weg en negeerde haar geschrokken blik en bezwaren. Ze wilde het zelf doen. Zorgvuldig bekeek ze het donkergroene gewaad met een brede kraag van licht romige Merada-kant in de hoge staande spiegel. Lans zware gouden ring zat in haar riembuidel – ze wilde er liever niet aan denken – bij de vreemde ter’angreaalring. Om haar rechterringvinger glansde het goud van de Grote Serpent-ring. Haar rechterhand. Daar kon ze ook maar beter niet aan denken. Het hoge plafond was heel vrolijk beschilderd als een blauwe lucht met witte wolken. De meubels stonden misschien op verontrustend grote leeuwenpoten en de slanke beddenstijlen, stoelpoten en vele spijlen waren naar haar smaak te veel verguld en gegroefd, maar de kamer was heel wat aangenamer dan die waarin ze lange tijd had moeten verblijven. Een prettige kamer. Redelijk koel. Ze probeerde zichzelf te kalmeren.

Natuurlijk werkte het niet. Ze had gevoeld hoe saidar werd geweven, en zodra ze uit haar slaapkamer stapte, zag ze Elaynes verknoopte ban tegen afluisteren rond de zitkamer. Birgitte en Aviendha waren er al, fris gewassen en in schone kleren.

Aan de zitkamer, met eveneens een hemelsblauw plafond met wolken, grensden vier slaapvertrekken, wat volgens Birgitte een vrij gewone indeling was. Vier grote boogvensters kwamen uit op een lang balkon van wit geverfd siersmeedwerk, zo ingewikkeld dat ze zonder gezien te worden op het Mol Haraplein voor het paleis konden uitkijken. Een briesje kwam door het raam binnen en voerde de zilte geur van de zee mee, en wonderlijk genoeg zelfs wat koelte. Door haar boosheid was Nynaeve niet kalm genoeg en had ze vanaf hun binnenkomst in het paleis de hitte gevoeld.

Thom en Juilin hadden een kamer ergens ver in de bediendenvleugel gekregen, wat Elayne eigenlijk meer leek te ergeren dan de twee mannen. Thom had zelfs nog gelachen. Maar dat kon hij zich veroorloven. ‘Neem wat van deze voortreffelijke thee, Nynaeve,’ zei Elayne en ze legde een wit doekje over haar glimmend, blauwzijden gewaad. Net als al het andere in de zitkamer had haar brede stoel vergulde ballen aan de poten en er waren er boven haar hoofd in de rugleuning nog meer te zien. Aviendha zat naast haar, op de grond, de benen gekruist onder de rok van een hoog gesloten gewaad dat heel aardig paste bij de lichtgroene tegels. Haar bewerkte zilveren ketting paste goed bij haar kleding. Nynaeve dacht niet dat ze de Aielse ooit in een stoel had zien zitten. In de twee herbergen hadden de mensen vaak naar haar gekeken.

‘Munt en wolkbes,’ voegde Birgitte aan Elaynes aanbod toe en ze vulde zonder verder te wachten een fijn porseleinen kopje met goudbewerking. Birgitte droeg een wijde grijze broek en een korte blauwe jas. Af en toe had ze een rok aan, maar met haar smaak was Nynaeve blij dat het slechts af en toe was. Alle drie waren aangekleed en klaar, maar niemand leek zich om hen te bekommeren.

De zilveren kan glinsterde van de dauwdruppels en de thee was koel en verfrissend. Nynaeve bewonderde het koele, droge gezicht van Elayne. Ze voelde zich ondanks het briesje alweer klam. ‘Ik moet zeggen dat ik een andere ontvangst had verwacht,’ mompelde ze. ‘Echt?’ vroeg Elayne. ‘Nadat Vandene en Adeleas ons zo behandeld hebben?’

Nynaeve zuchtte. ‘Nou goed dan, had gehoopt. Ik ben eindelijk Aes Sedai, echt Aes Sedai en niemand lijkt het te geloven. Ik hoopte echt dat ons vertrek uit Salidar daarbij zou helpen.’ Hun ontmoeting met Merilille Ceandevin was niet goed gegaan. Het voorstellen, beter gezegd. Vandene had hen bijna terloops voorgesteld en daarna mochten ze gaan, weggestuurd zodat de echte Aes Sedai konden praten. Merilille had bedacht dat ze zich zeker wilden opfrissen, maar ze waren gewoon weggestuurd met de keus om als gehoorzame Aanvaarden te vertrekken of als pruilende kinderen te weigeren. De herinnering alleen al maakte een eind aan Nynaeves poging kalm te worden en het zweet brak haar aan alle kanten uit. Eigenlijk was dat niet eens het ergste geweest. Merilille was een slanke, bleke Cairhiense met glanzend zwart haar en grote vochtige ogen, een Grijze zuster die keek of niets haar ooit verbaasde of zou verbazen. Maar haar donkere ogen waren groot geworden toen ze hoorde dat Nynaeve en Elayne Aes Sedai waren en nog groter bij het nieuws dat Egwene de Amyrlin Zetel was. Ze was zichtbaar verbaasd dat Birgitte een zwaardhand was, hoewel ze zich ondertussen beter beheerste en zich beperkte tot een blik en opeengeperste lippen. Aviendha kwam er nog het gemakkelijkst vanaf. Merilille mopperde tegen haar slechts dat ze het fijn zou vinden als novice. En daarna waren ze weggestuurd. Tevens werd er enigszins op geduid, al had het ook iets van een bevel, dat ze zich de tijd zouden gunnen om van de zware reis bij te komen. Nynaeve trok een doekje uit haar mouw en draaide het kanten lapje wat nutteloos vlak bij haar gezicht rond. ‘Ik denk nog steeds dat ze wat verborgen houden.’

‘Echt, Nynaeve,’ zei Elayne hoofdschuddend, ‘ik vind het ook niet leuk hoe ze ons behandelen, maar jij probeert van een muis een stier te maken. Als Vandene en Adeleas naar wegloopsters willen zoeken, laat ze dan. Heb je liever dat zij het zoeken naar de schaal van ons overnemen?’ Ze hadden het gedurende hun reis amper over de gezochte ter’angreaal gehad, juist uit vrees dat de twee vrouwen dat zouden gaan doen.

Of ze het wel of niet zouden doen, Nynaeve dacht nog steeds dat ze iets verborgen, en dat Elayne dat niet wilde toegeven. Adeleas had niet geweten dat Nynaeve haar opmerking over wegloopsters had gehoord, nadat ze in Ebo Dar waren aangekomen. Op Nynaeves vraag of ze dachten er een te vinden, antwoordde Vandene wat al te snel dat ze altijd een oog openhielden voor jonge vrouwen die uit de Toren waren weggelopen. Het was onzin, want uit Salidar was niemand weggelopen. Er waren inderdaad novices die weggingen, want het was een zwaar leven, en de gedachte dat nog vele jaren van gehoorzaamheid moesten volgen voor je weer aan jezelf mocht denken, hielp ook niet. Zo nu en dan probeerde een Aanvaarde die begon te wanhopen of ze ooit de stola zou verkrijgen, het ook, maar zelfs Nynaeve wist dat maar weinigen van het eiland Tar Valon wegkwamen en bijna iedereen werd teruggebracht. Je kon elke dag worden weggestuurd, omdat je bijvoorbeeld niet sterk genoeg was, omdat je de Aanvaarde-proef weigerde of erin faalde, of omdat je de Aes Sedai-proef niet haalde, die zij en Elayne hadden overgeslagen. Vertrekken was echter nooit je eigen beslissing, tenzij je de stola droeg.

Als wegloopsters zo zelden in hun opzet slaagden, waarom dachten Vandene en Adeleas dan dat ze er een in Ebo Dar zouden vinden en waarom waren ze na haar vraag net oesters geweest? Ze vreesde het antwoord hierop eigenlijk wel te kennen. Niet aan haar vlecht trekken kostte veel zelfbeheersing, ze meende er de laatste tijd beter in te worden.

‘Maar Mart weet nu heel goed dat we Aes Sedai zijn,’ bromde ze. Gelukkig kon ze hem nu wel aanpakken. Als hij ook maar iets probeerde, zou hij merken hoe ze hem kon raken met alles wat ze met de Ene Kracht kon oppakken. ‘Hij mag wel uitkijken.’

‘Dus daarom heb je hem vermeden als een Cheltaan die de belastinggaarder ziet?’ vroeg Birgitte grijnzend en Nynaeve voelde zich rood worden. Ze dacht haar gevoelens beter te hebben verborgen. ‘Hij ergert anderen behoorlijk, zelfs voor een man,’ mompelde Aviendha. ‘Jij moet verre reizen hebben gemaakt, Birgitte. Je noemt vaak plaatsen waar ik nooit van heb gehoord. Op een dag wil ik door alle natlanden reizen en die vreemde plaatsen zien. Waar ligt dat, Cheltan? Chelta?’

Dat maakte meteen een eind aan Birgittes grijns. Als het ergens lag, was het al duizend jaren verdwenen of had het in een vorige Eeuw bestaan. Ze moest maar eens ophouden met oeroude plaatsen of dingen te noemen. Nynaeve was graag bij het gesprek geweest waarin ze Egwene had moeten bekennen wat Egwene al wist. Egwene was indrukwekkend sterk geworden in haar tijd bij de Aiel en had heel weinig geduld met wat zij onzin vond. Birgitte was teruggekomen alsof ze gekastijd was.

Desondanks mocht Nynaeve Birgitte meer dan Aviendha, die haar regelmatig verontrustte met harde blikken en bloeddorstige woorden. Hoe ergerlijk Birgitte ook kon zijn, Nynaeve had beloofd haar geheim te bewaren.

‘Mart... heeft me bedreigd,’ zei ze haastig. Dat was het eerste dat in haar opkwam om Aviendha af te leiden en het laatste dat de anderen mochten weten. Haar wangen liepen alweer rood aan. Elayne glimlachte, hoewel ze zo beleefd was dat achter haar kopje te verbergen. ‘Nee, niet zoiets,’ voegde Nynaeve eraan toe, nadat Aviendha fronsend naar haar riemmes tastte. De Aielse leek te denken dat geweld het enige antwoord op alles was. ‘Het was enkel...’ Aviendha en Birgitte keken haar aan, een en al oor. ‘Hij zei alleen...’ Zoals zij Birgitte had gered, redde Elayne nu haar.

‘We hebben volgens mij wel genoeg gepraat over meester Cauton,’ zei Elayne ferm. ‘Hij is alleen hier zodat hij Egwene niet voor de voeten loopt en ik bedenk later wel wat ik aan die ter’angreaal kan doen.’ Heel even kneep ze haar lippen op elkaar. Ze was niet al te gelukkig geweest toen Vandene en Adeleas ongevraagd de Ene Kracht op Mart uitprobeerden, en nog minder toen hij naar die herberg wegglipte. Ze kon er natuurlijk niets tegen doen. Ze had gedacht dat hij in het gareel zou komen door hem meteen de taken op te dragen die hij toch al moest uitvoeren. Nou, Nynaeve wenste haar veel geluk. ‘Hij is het minst belangrijkste van deze reis,’ besloot Elayne fermer.

‘Ja.’ Nynaeve kon de opluchting in haar stem nog net onderdrukken. ‘Ja, de schaal is het belangrijkste.’

‘Ik stel voor dat ik eerst op verkenning uitga,’ zei Birgitte. ‘Ebo Dar lijkt me wilder dan ik me herinner en volgens jullie beschrijving is de wijk nog woester dan...’ Ze wierp nog net geen blik op Aviendha. ‘... dan de rest van de stad,’ besloot ze met een zucht. ‘Als we eerst gaan verkennen,’ stelde Aviendha ijverig voor, ‘doe ik mee. Ik heb mijn cadin’sor nog.’

‘Een verkenner moet opgaan in de omgeving,’ zei Elayne vriendelijk, ik denk dat we voor ieder van ons kleren uit Ebo Dar dienen te vinden. Dan kunnen we meteen met z’n allen op zoek gaan en zal het niemand opvallen. Al krijgt Nynaeve het het gemakkelijkst,’ voegde ze er met een glimlach voor Birgitte en Aviendha aan toe. De bewoners hadden voor zover zij had gezien allemaal donker haar en de meesten leken zwarte of donkere ogen te hebben.

Aviendha zuchtte mistroostig en Nynaeve had zin hetzelfde te doen, denkend aan de diepe halslijn. Heel diep, hoe smal ook. Licht, Birgitte grinnikte; die vrouw kende geen enkele schaamte. Het gesprek werd onderbroken door een vrouw met kort zwart haar in de livrei van Huis Mitsobar, die zonder te kloppen binnenkwam. Nynaeve vond het nog steeds onbeleefd, hoe vaak Elayne ook zei dat het zo hoorde voor bedienden. Ze droeg wit, en de rok was bij de linkerknie vastgezet waardoor een groene onderrok zichtbaar was. Links op het strakke lijfje waren een groen anker en een zwaard geborduurd. De strakke hals liep inderdaad zo ver omlaag als Nynaeve zich herinnerde. De gezette vrouw van middelbare leeftijd aarzelde, maakte een knix en sprak iedereen aan. ‘Koningin Tylin zou, als het schikt, de drie Aes Sedai graag willen spreken.’

Nynaeve keek de anderen verwonderd aan, die even verwonderd terugblikten.

‘Twee van ons zijn Aes Sedai,’ merkte Elayne op. ‘Moest je misschien naar Merilille?’

‘Ik werd naar deze kamers gestuurd... Aes Sedai.’ De pauze viel amper op en de vrouw maakte van de titel nog net geen vraag. Elayne stond op en streek haar rok goed. Een vreemde zou niet vermoeden dat ze achter dat effen gezicht boosheid verborg, maar er zat iets straks bij haar mondhoeken en rond de ogen. ‘Zullen we dan maar? Nynaeve? Aviendha? Birgitte?’

‘Ik ben geen Aes Sedai, Elayne,’ zei Aviendha en de dienstmeid opperde haastig: ‘Mij werd gezegd: alleen Aes Sedai.’

‘Aviendha en ik kunnen rondkijken in de stad, terwijl jullie naar de koningin gaan,’ zei Birgitte voor Elayne iets kon zeggen. Aviendha’s gezicht werd wat vrolijker.

Elayne keek de twee anderen scherp aan en zuchtte. ‘Goed, maar wees voorzichtig. Nynaeve, ga je mee, of wil jij ook de stad zien?’ Dat laatste klonk heel droogjes en ging vergezeld van een tweede blik op Birgitte.

‘O, dat zou ik niet willen missen,’ antwoordde Nynaeve. ‘Het zal goed zijn eindelijk iemand te ontmoeten die denkt...’ Vanwege de dienstmeid kon ze haar zin niet afmaken. ‘We mogen de koningin niet laten wachten.’

‘O nee,’ zei de vrouw in livrei, ‘dat is me de kop niet waard.’ Hoe waardevol haar hoofd ook was, de lange paleisgangen kostten enige tijd. Alsof het paleis het vele wit buiten wilde goedmaken, was het binnen een en al kleur. In de ene gang was het plafond groen en waren de muren blauw, een andere gang had gele muren en een lichtroze plafond. De geruite vloertegels waren rood, zwart en wit, of blauw met geel, of in honderden andere tinten. Er hingen heel weinig wandkleden, gewoonlijk zeetaferelen, maar er stond een groot aantal hoge vazen van gouden Zeevolk-porselein in boognissen, naast grote voorwerpen van geslepen kristal, beeldjes, vazen en kommen die zowel Nynaeves als Elaynes aandacht trokken.

Natuurlijk waren overal dienaren in livrei druk bezig. Ze droegen een witte kniebroek en een lang groen vest over een wit hemd met brede plooimouwen. Na enkele gangen zag Nynaeve verderop een man aankomen. Ze stond stil en greep Elayne bij de arm. Het was Jaichim Carridin. Ze hield hem strak in het oog, terwijl de man langs hen heen liep. Zijn wrede, diepliggende ogen keken niet opzij. De witte mantel wapperde achter hem aan. Zijn gezicht was bezweet, maar hij negeerde het zoals hij hen negeerde.

‘Wat doet die hier?’ wilde Nynaeve weten. Die man had een bloedbad veroorzaakt in Tanchico en het Licht wist waar nog meer. De dienstmeid keek haar vragend aan. ‘Eh, de Kinderen van het Licht hebben ook een gezantschap gestuurd. Maanden geleden. De koningin?... Aes Sedai.’ Opnieuw die pauze.

Elayne bracht een stijf knikje op, maar Nynaeve kon niet nalaten wrang te zeggen: ‘Dan horen we haar niet te laten wachten.’ Merilille had over Tylin alleen gezegd dat ze zeer nauwgezet, stijf en vormelijk was. Maar als zij ook al betwijfelde of ze wel Aes Sedai waren, was Nynaeve in de juiste stemming om het haar te bewijzen. De dienstmeid liet hen achter in een groot vertrek met een lichtblauw plafond en gele muren. Een aantal hoge, driedelige boogramen toonde een lang balkon met smeedijzeren hek dat een lichte, zilte bries toeliet. Nynaeve en Elayne maakten voor de koningin een knix, passend voor een Aes Sedai bij een vorstin. Een even licht gebogen knie en een hoofdknik.

Tylin was hoogst indrukwekkend. Ze was niet groter dan Nynaeve, maar stond met een koninklijke houding, waarvoor Elayne zich op haar betere dagen zou moeten inspannen. Ze moest met dezelfde hoffelijkheid antwoorden maar deed het niet. In plaats daarvan namen grote zwarte ogen hen doordringend en scherp op. Nynaeve betuigde haar zo goed mogelijk dezelfde gunst. Golvend, glanzend zwart haar, grijs bij de slapen, viel tot ver over haar schouders, en omlijstte een knap maar getekend gezicht. Schokkend waren de twee littekens op haar wangen, heel fijn en zo oud dat ze bijna waren verdwenen. Natuurlijk had ze een kromme dolk in een gordel van gevlochten goud, met een greep en schede vol edelstenen. Nynaeve was er zeker van dat die alleen voor de sier was. Haar kleding kon je zeker niet in een tweegevecht dragen. Tylin droeg een gewaad van blauwe zijde. De vele polskragen van sneeuwwit kant zouden haar vingers verbergen, als ze haar handen langs haar zij had. De rok was voor in het midden opgetrokken tot boven de knie, waardoor groene en witte zijden onderrokken zichtbaar waren. Achter liep de rok uit in een sleep van ruim een stap lang. Het met kant afgezette lijfje was zo strak, dat zitten en staan volgens Nynaeve even ongemakkelijk waren. Een kraag van gouddraad boven de hoge nek, met nog meer kant onder de kin, droeg een trouwdolk in een witte schede. De greep hing omlaag in een ovaalvormige opening die gemakkelijk zo’n diepe hals evenaarde.

‘Jullie moeten Elayne en Nynaeve zijn.’ Tylin ging zitten op een stoel die als bamboe was besneden, zij het helemaal verguld, en schikte haar rok zorgvuldig goed zonder haar ogen van hen af te wenden. Ze had een lage stem, zangerig en krachtig. ‘Had ik begrepen dat er nog een derde was? Aviendha?’

Nynaeve en Elayne keken elkaar aan. Ze waren niet uitgenodigd om te gaan zitten; haar oog was niet naar een stoel gegleden. ‘Ze is geen Aes Sedai,’ begon Elayne kalm.

Tylin praatte al verder voor ze meer kon zeggen. ‘En wat zijn jullie? Elayne, jij hebt hoogstens achttien winters gekend. En jij, Nynaeve, je staart me aan als een kat waarvan de staart klem zit. Hoeveel heb jij er gezien? Tweeëntwintig? Drieëntwintig misschien! Dolk in mijn lever! Ik heb Tar Valon en de Witte Toren eens bezocht en ik betwijfel of er ooit een vrouw van jullie leeftijd is geweest met de ring aan de rechterhand.’

‘Zesentwintig!’ snauwde Nynaeve. Thuis in Emondsveld vond een groot deel van de vrouwenkring dat ze veel te jong was voor Wijsheid, zodat ze zich had aangewend elke naamdag luid en duidelijk bekend te maken. ‘Ik ben zesentwintig en ben een Aes Sedai van de Gele Ajah.’ Ze voelde zich nog steeds heel erg trots dat te kunnen zeggen. ‘Elayne is wellicht achttien, maar zij is eveneens Aes Sedai en van de Groene Ajah. Denkt u dat Merilille of Vandene ons deze ring bij wijze van grap laten dragen? Heel veel dingen zijn anders, Tylin. De Amyrlin Zetel, Egwene Alveren, is niet ouder dan Elayne.’

‘O ja?’ zei Tylin vlak. ‘Dat is me niet verteld. De Aes Sedai die eerst mijn vader en vanaf de dag van mijn kroning mij heeft bijgestaan, vertrekt opeens zonder verklaring naar de Toren. Ik verneem dat de geruchten over een verdeelde Toren waar zijn. Overal lijken draakgezworenen uit de grond op te rijzen. Een Amyrlin wordt gekozen als tegenhangster van Elaida en verzamelt zonder mij in te lichten in Altara een leger onder een van de grote legeraanvoerders. Na al die gebeurtenissen mogen jullie niet van me verwachten dat ik gesteld ben op verrassingen.’

Nynaeve hoopte dat ze er niet zo ziekelijk uitzag als ze zich voelde. Waarom kon ze nu en dan haar mond niet eens houden? Opeens besefte ze de Ware Bron niet meer te voelen. Boosheid en verlegenheid gingen niet goed samen. Het was waarschijnlijk maar beter ook. Als ze ging geleiden zou ze een nog grotere dwaas van zichzelf maken. Elayne nam het zonder enige hapering op zich alles glad te strijken.

‘Ik weet dat u dit eerder hebt gehoord,’ vertelde ze Tylin, ‘maar laat ik onze verontschuldigingen toevoegen aan die van Merilille en de anderen. Het verzamelen van een leger binnen uw grenzen zonder uw toestemming was schandalig. Ik kan slechts ter verzachting aanvoeren, dat de gebeurtenissen elkaar heel snel opvolgden en dat Salidar daarbij betrokken was, al wil ik het niet goedpraten. Wij bezweren u dat het niet de bedoeling is Altara nadeel te berokkenen en dat geen belediging van de Troon der Winden was bedoeld. Op dit ogenblik leidt Garet Brin het leger noordwaarts, Altara uit.’

Tylin staarde haar aan, zonder met de ogen te knipperen. ‘Pas op dit ogenblik hoor ik de eerste verontschuldiging, van jou. Maar elke vorst of vorstin in Altara moet leren de belediging door de machtigen zonder zout weg te slikken.’ Ze haalde diep adem en maakte een gebaar met wuivend kant. ‘Ga zitten, ga zitten. Jullie twee. Houd je dolk in de schede en neem geen blad voor je mond.’ Haar plotselinge glimlach was bijna een grijns, ik weet niet hoe je dat in Andor zegt. Ontspan je en spreek naar believen vrijuit.’

Nynaeve was blij dat Elaynes blauwe ogen groot werden van verbazing, omdat zijzelf naar adem hapte. Was dit de vrouw waarvan Merilille beweerde dat ze stond op hoffelijke plichtplegingen gevat in glad marmer? Nynaeve wilde heel graag gaan zitten. Denkend aan alle verborgen stromingen in Salidar, vroeg ze zich af of Tylin hen probeerde... ja wat? Zo langzamerhand verwachtte ze dat iedereen die niet echt bevriend was, haar probeerde te sturen en te leiden. Elayne zat heel stijf op het randje van haar stoel.

‘Ik meen wat ik zeg,’ herhaalde Tylin. ‘Wat jullie ook zeggen, ik hoor geen belediging.’ Maar misschien was stilte zoiets, want ze tikte zachtjes met haar vingers op de dolkgreep met juwelen bij haar middel, ik weet niet zeker waar te beginnen,’ zei Nynaeve behoedzaam. Ze wilde maar dat Elayne er niet zo instemmend bij knikte. Elayne wist hoe koningen en koninginnen toegesproken moesten worden. Waarom zei ze niets?

‘Met het waarom,’ zei de koningin ongeduldig. ‘Waarom komen er nog vier Aes Sedai uit Salidar naar Ebo Dar? Toch niet om Elaida’s gezantschap te overtroeven. Teslyn noemt het zo niet eens en alleen zij en Joline zijn er... Wisten jullie dat niet?’ Ze liet zich lachend achteroverzakken en drukte de vingers van haar ene hand tegen haar lippen. ‘Jullie weten van de Witmantels? Ja?’ Haar vrije hand maakte een snijbeweging langs haar hals en haar pret nam geleidelijk af. ‘Moge de Duistere de Witmantels halen! Maar ik moet luisteren naar allen die hun opwachting maken, zowel naar inquisiteur Carridin als naar anderen.’

‘Maar waarom?’ wilde Nynaeve weten, ik ben blij dat je Witmantels niet mag, maar waarom luister je dan nog één tel naar die man? Hij is een slager!’ Ze wist dat ze weer een fout had gemaakt. Dat werd haar duidelijk door de wijze waarop Elayne opeens de brede, witte haard leek te bekijken waarvan de mantel was uitgehouwen in oprijzende golven; zelfs Tylins laatste lachje doofde als een kaars. ‘Je neemt mijn woorden wel erg letterlijk,’ zei de koningin kalm. ‘Ik heb gezegd dat je geen blad voor de mond hoefde te nemen, maar...’ Haar donkere ogen richtten zich op de vloertegels en ze leek alles op een rij te zetten.

Nynaeve keek naar Elayne en hoopte op een of andere aanwijzing van wat ze fout had gedaan of liever, hoe ze het kon herstellen, maar Elayne keek haar eenmaal van opzij aan en schudde lichtjes het hoofd voor ze de marmeren golven verder bestudeerde. Moest zij misschien ook niet naar Tylin kijken? Maar ze was geboeid door de naar de grond starende vrouw. Met één hand streek Tylin over de greep van haar kromme dolk, met de andere voelde ze aan de kleinere tussen haar borsten.

De trouwdolk vertelde veel over Tylin. Vandene en Adeleas hadden heel bereidwillig enkele dingen over Ebo Dar uitgelegd. Het meest over de onveiligheid voor iedereen die niet door een tiental geharnaste mannen werd begeleid. De witte schede betekende dat de koningin weduwe was en niet van plan opnieuw te trouwen. De vier parels en een vuurdruppel in het met goud omwonden heft zeiden dat ze vier zoons en een dochter had gebaard. Het witte email rond de vuurdruppel en het rode rond drie parels gaven aan dat nog één zoon leefde. Allen waren boven de zestien geweest bij hun dood en gedood in een tweegevecht, anders zouden ze in zwart zijn gezet. Hoe was het om voortdurend zo’n soort herinnering mee te dragen? Volgens Vandene zagen vrouwen een rode of witte zetting als een trots bewijs, of haar stenen nu parels waren, vuurdruppels of kralen. Vandene had verteld dat veel vrouwen in Ebo Dar de stenen van kinderen die ouder waren dan zestien en een tweegevecht hadden geweigerd eruit haalden, en dat ze hen nooit meer als kind erkenden.

Eindelijk hief Tylin het hoofd. Haar gezicht stond vriendelijk en haar hand liet de dolk in haar gordel los, maar ze bleef verstrooid aan haar trouwdolk voelen, ik wil dat mijn zoon me op de Troon der Winden opvolgt,’ zei ze kalm. ‘Beslan is van jouw leeftijd, Elayne. In Andor is dat heel gewoon, al zou hij dan een vrouw dienen te zijn,’ – ze lachte zowaar zachtjes van oprecht vermaak – ‘of in elk ander land behalve Morland, waar de toestand vrijwel hetzelfde is als in Altara. In de duizend jaar na Artur Haviksvleugel heeft nog maar één Huis de troon vijf geslachten lang weten te behouden en Anarina’s val was zo diep, dat tot aan vandaag het Huis Todande een schoothondje is voor de liefhebber. Geen enkel ander Huis heeft ooit meer dan twee vorsten na elkaar op de troon gehad. Toen mijn vader de troon besteeg, bezaten andere Huizen meer van de stad dan Mitsobar. Als hij zonder lijfwacht zijn paleis uitstapte, zou hij in een dichtgenaaide zak van de rotsen in de baai zijn gegooid. Bij zijn dood gaf hij mij wat ik nu bezit. Weinig, vergeleken met andere vorsten. Een man die op tijd zijn paard ververst, kan na een snelle rit in één dag de grenzen van mijn wetten bereiken. Ik heb echter niet ledig onderuit gezeten. Voor het nieuws van de Herrezen Draak bekend werd, was ik er zeker van dat ik Beslan tweemaal meer land kon overhandigen dan wat ik bezit en bovendien nog wat bondgenoten. De Steen van Tyr en Callandor veranderden alles. Nu bedank ik Pedron Nial wanneer hij het zo regelt, dat Illian slechts een Altaraans gebied van honderd span breed afneemt, waardoor Illian niet mijn land binnenvalt. Ik luister naar Jaichim Carridin en spuug hem niet midden in zijn gezicht, ook al zijn er nog zoveel Altaranen in de Witmanteloorlog gestorven. Ik luister naar Carridin, naar Teslyn en naar Merilille en hoop dat ik iets aan mijn zoon kan doorgeven en niet op een dag in mijn bad verdrink, terwijl Beslan tijdens een jacht een ongeval overkomt.’

Tylin haalde diep adem. Ze bleef vriendelijk kijken maar er kwam iets scherps in haar stem. ‘Goed, ik heb voor jullie met ontblote borst op de vismarkt gestaan. Beantwoord nu mijn vraag. Waaraan heb ik de eer te danken nog vier Aes Sedai erbij te krijgen?’

‘We zijn hier om een ter’angreaal te vinden,’ zei Elayne en terwijl Nynaeve verbijsterd toekeek, vertelde ze alles, van Tel’aran’rhiod tot aan het stof in de kamer met de schaal.

‘Het weer goedmaken zou een wonderbaarlijke zegen zijn,’ peinsde Tylin langzaam. ‘De wijk die je beschrijft lijkt me de Rahad, aan de overkant van de rivier. Zelfs de Burgerwacht stapt er behoedzaam rond. Neem me niet kwalijk, ik begrijp dat jullie Aes Sedai zijn, maar in de Rahad heb je een mes in de rug voor je het weet en als ik naar jullie kleding kijk, zullen ze heel smalle dolken gebruiken, zodat er niet te veel bloed op komt. Misschien zouden jullie dat zoeken aan Vandene en Adeleas moeten overlaten. Ik denk dat ze al veel langer gewend zijn in dat soort plaatsen te verkeren.’

‘Hebben ze je over de schaal verteld?’ zei Nynaeve fronsend, maar de koningin schudde haar hoofd.

‘Alleen dat ze in Ebo Dar iets wilden zoeken. Aes Sedai vertellen nooit meer dan ze echt moeten.’ Opnieuw gleed een snelle, onverwachte grijns over haar gezicht. Het leek heel opgewekt, al waren de dunne lijntjes van haar littekens op haar wangen beter zichtbaar. ‘Tot jullie twee hier kwamen, tenminste. Moge de jaren jullie niet al te veel veranderen. Ik heb nog lang na haar vertrek naar Cavandra terugverlangd. Met haar kon ik op deze manier praten.’ Ze stond op, maar gebaarde hen te blijven zitten en gleed over de vloer naar een zilveren gong met een ivoren stokje. De gong klonk vrij luid voor zo’n smalle buis. ‘Ik zal koele muntthee laten brengen en dan praten we wat. Jullie mogen me vertellen hoe ik kan helpen. Als ik echter soldaten de Rahad instuur, kan dat tot nieuwe Wijnrellen leiden. Misschien kunnen jullie me zelfs uitleggen waarom de baai vol ligt met Zeevolk-schepen die niet afmeren en geen handel drijven...’

Er ging redelijk veel tijd heen met theedrinken en praten, voornamelijk over de gevaren van de Rahad en wat Tylin niet kon. Beslan kwam binnen, een zacht pratende jongen met prachtige zwarte ogen, die eerbiedig boog. Hij leek opgelucht nadat hij van zijn moeder mocht weggaan. Hij twijfelde er in ieder geval niet aan dat ze Aes Sedai waren. Ten slotte liepen de twee vrouwen door de kleurrijke gangen naar hun vertrekken terug.

‘Dus ze zijn van plan de zoektocht over te nemen,’ mompelde Nynaeve, rondkijkend om er zeker van te zijn dat de bedienden niet te dichtbij waren. Tylin had veel te snel veel te veel over hen geweten. En ze grijnsde er wel over, maar vond de Aes Sedai in Salidar verontrustend. ‘Elayne, denk je dat het verstandig was haar alles te vertellen? Misschien besluit ze dat de beste en zekerste manier om haar zoon op de troon te krijgen, is ons de schaal te laten vinden en dat aan Teslyn te vertellen.’ Ze herinnerde zich van Teslyn nog iets. Een Rode zuster en een onaangename vrouw.

‘Ik weet hoe mijn moeder zich voelde, wanneer Aes Sedai door Andor reisden, waarbij ze haar nooit lieten weten wat ze uitspookten. Ik weet hoe ik me zou voelen. Bovendien herinnerde ik me eindelijk dat ik die zin heb geleerd. Over die dolk in je schede houden en dat andere. De grootste belediging voor iemand die dat heeft gezegd, is liegen.’ Elaynes kin ging iets omhoog. ‘Wat Vandene en Adeleas betreft: ze dénken het over te nemen. Die Rahad kan gevaarlijk zijn, maar ik kan me niet indenken dat het erger is dan Tanchico en we hoeven ons hier geen zorgen te maken over de Zwarte Ajah. Ik wed dat we binnen tien dagen de schaal in handen hebben, dat ik zal weten waardoor Marts ter’angreaal doet wat het niet mag doen en dat we onderweg zijn naar Egwene, waarbij hij even snel zijn knokkels tegen zijn voorhoofd drukt als baas Vanin, en dat Vandene en Adeleas hier mooi bij Merilille én Teslyn blijven zitten om uit te zoeken wat er is gebeurd.’ Onwillekeurig schoot Nynaeve in een luide lach. Een schrale bediende met een grote porseleinen vaas met goud in zijn handen, keek naar haar en ze stak haar tong naar hem uit. Hij liet de vaas bijna vallen. ‘Die weddenschap neem ik niet aan. Behalve dat van Mart. Tien dagen. Afgesproken.’

49

De Spiegel der Nevelen

Rhand trok tevreden aan zijn pijp. Hij zat in hemdsmouwen met zijn rug tegen een van de slanke witte zuilen rond het kleine ovale binnenhof. Hij keek naar het opspuitende water in de marmeren fontein dat glinsterde als edelstenen in het zonlicht. De ochtend hield dit deel van het hof nog steeds heerlijk in de schaduw. Zelfs Lews Therin zweeg. ‘Weet je zeker dat je niet over Tyr wilt nadenken?’ Perijn zat tegen de zuil naast hem, eveneens in hemdsmouwen, en blies twee rookkringen omhoog voor hij zijn pijp weer in de mond stak, een ingewikkeld gesneden geval met wolfskoppen. ‘Hoe staat het met Mins beelden?’

Rhands poging zelf een kring te blazen ging door grimmig gegrom mis en de rook kwam er als een wolkje uit. Min had niet het recht erover te praten als Perijn het kon horen. ‘Wil je echt aan mijn riem vastgeknoopt zitten, Perijn?’

‘Wat ik wil, lijkt me nog van weinig belang nu Moiraine in Emondsveld is komen opduiken,’ zei Perijn droogjes. Hij zuchtte. ‘Jij bent wie je bent, Rhand. Als jij faalt, falen wij allemaal.’ Opeens boog hij zich naar voren en keek fronsend naar een brede deur achter de zuilen aan zijn linkerhand.

Kort daarop hoorde Rhand voetstappen uit die richting komen, te zwaar voor een mens. De brede gestalte die onder de deurlijst door dook en het binnenhof op liep, was ruim tweemaal zo lang als het dienstmeisje dat moest rennen om de lange benen van de Ogier voor te blijven.

‘Loial!’ riep Rhand uit en hij sprong overeind. Hij en Perijn bereikten de Ogier tegelijk. Loials grijnzende brede mond spleet zijn geweldige gezicht bijna in tweeën. Zijn lange jas die boven omgeslagen kniehoge laarzen naar buiten welfde, vertoonde nog steeds het stof van de reis. De grote zakken puilden uit met vierkante vormen; Loial was nooit ver van zijn boeken weg. ‘Alles in orde met je, Loial?’

‘Je ziet er moe uit,’ zei Perijn en hij duwde de Ogier naar de fontein.

‘Ga op de rand zitten.’

Loial liet zich erheen duwen, maar zijn lange, omlaag hangende wenkbrauwen rezen op en zijn pluimoren trilden verbaasd, terwijl hij van de een naar de ander staarde. Zittend was hij even lang als de staande Perijn. in orde? Moe?’ Zijn stem klonk rommelend als een aardbeving. ‘Natuurlijk ben ik in orde. En als ik moe ben, nou, ik heb een heel eind gelopen. Ik moet je zeggen dat het lekker voelde weer op mijn eigen voeten te staan. Je weet altijd waar je voeten je heen voeren; met een paard kun je daar nooit zeker van zijn. In ieder geval zijn mijn voeten sneller.’

Opeens brak hij in een donderend gelach uit. ‘Je bent me een goudkroon schuldig, Perijn. Jij en je tien dagen. Ik wil er een tweede kroon om verwedden dat je amper vijf dagen vóór mij hier bent aangekomen.’

‘Jij krijgt je kroon,’ lachte Perijn. Loials oren trilden verontwaardigd toen Perijn zijdelings tegen Rhand fluisterde: ‘Gaul heeft hem slecht gemaakt. Hij dobbelt nu en wedt bij paardenrennen terwijl hij amper het verschil weet tussen het ene en het andere paard.’ Rhand grinnikte. Loial had altijd nogal achterdochtig naar paarden gekeken en dat was geen wonder, aangezien hij langere benen had dan de dieren. ‘Weet je zeker dat het goed met je is, Loial?’

‘Heb je die verlaten stedding gevonden?’ vroeg Perijn met de pijpsteel in zijn mond.

‘En ben je er lang genoeg gebleven?’

‘Waar hebben jullie het over?’ Loials onzekere frons trok de punten van zijn wenkbrauwen omlaag tot op zijn wangen, ik wilde weer eens een stedding zien, er een voelen. Ik voel me fit genoeg voor de volgende tien jaar.’

‘Dat is anders niet wat je moeder zegt,’ merkte Rhand ernstig op. Loial was al opgesprongen voor Rhand was uitgesproken en keek snel alle kanten op. Zijn oren lagen plat en hij beefde. ‘Mijn moeder? Hier? Is ze hier?’

‘Nee, dat is ze niet,’ zei Perijn en Loials oren verslapten bijna van opluchting. ‘Blijkbaar is ze in Tweewater. Of dat was ze in ieder geval een maand geleden. Rhand heeft een of andere manier van rondspringen gebruikt om haar en ouder Haman... wat is er aan de hand?’ Loial stond al half in zithouding, maar zijn knieën verstijfden bij de naam van ouder Haman. Met gesloten ogen liet hij zich langzaam verder omlaag zakken. ‘Ouder Haman,’ mompelde hij en hij streek met een dikke hand langs zijn gezicht. ‘Ouder Haman én mijn moeder.’ Hij gluurde naar Perijn. Hij gluurde naar Rhand. Met een zachte stem en o zo terloops vroeg hij: ‘Was er verder nog iemand bij?’ Voor een Ogier was het zacht, maar het klonk als een reuzenhommel in een waterpot. ‘Een jonge Ogiervrouw die Erith heette,’ vertelde Rhand hem. ‘Jij...’ Verder kwam hij niet.

Kreunend sprong Loial weer overeind. Hoofden van bedienden verschenen in deuren en vensters om te kijken waar dat enorme geluid vandaan kwam, en verdwenen weer bij het zien van Rhand. Loial begon te ijsberen, zijn oren en wenkbrauwen hingen zo ver omlaag dat hij leek te smelten. ‘Een vrouw,’ bromde hij. ‘Het kan niets anders betekenen, niet met moeder en ouder Haman erbij. Een vrouw. Ik ben te jong om te trouwen!’ Rhand verborg een glimlach achter zijn hand. Misschien was Loial voor een Ogier jong, maar in zijn geval betekende dat boven de negentig. ‘Ze sleept me terug naar stedding Shangtai. Ik weet dat ik dan niet meer met jullie mee mag trekken en ik heb nog steeds niet genoeg aantekeningen voor mijn boek. Ja, jij kunt lachen, Perijn. Faile doet alles wat jij zegt.’ Perijn verslikte zich en kreeg een hoestbui tot Rhand hem op de rug klopte. ‘Bij ons is dat anders,’ vervolgde Loial. ‘Men vindt het heel grof om niet te doen wat je vrouw je zegt. Heel grof. Ik weet dat ze ervoor zal zorgen dat ik me ergens vestig en iets vasts en behoorlijks ga doen, zoals boomzingen of...’ Opeens bleef hij fronsend staan. ‘Erith? Zei je Erith?’ Rhand knikte. Perijn leek weer op adem te komen, maar hij wierp kwaadaardig vermaakt een felle blik op Loial. ‘Erith, dochter van Iva, dochter van Alar?’ Rhand knikte opnieuw en Loial liet zich weer op zijn plekje op de fonteinrand vallen. ‘Die kén ik. Weet je nog, Perijn? We hebben haar in stedding Tsofu ontmoet.’

‘Dat probeer ik je de hele tijd te vertellen,’ zei Rhand geduldig, zonder er enig vermaak in te scheppen. ‘Zij was die Ogiervrouw die jij zo knap vond. En die jou een bloem heeft gegeven, als ik het me goed herinner.’

‘Dat zei ze misschien wel,’ bromde Loial afwerend. ‘Misschien heeft ze me zoiets gegeven, ik weet het niet meer.’ Maar een hand dwaalde naar een jaszak vol boeken. Rhand durfde te wedden dat daarin een boek zat waarin die ene bloem zorgvuldig was gevlijd. De Ogier schraapte zijn keel, een diep gerommel. ‘Erith is heel knap, ik heb nog nooit zo’n knappe vrouw gezien. En heel wijs. Ze heeft heel aandachtig geluisterd toen ik haar de ideeën van Serden uitlegde – ik bedoel Serden, zoon van Kolon, zoon van Radlan, een schrijver van ongeveer zeshonderd jaar geleden – over hoe de saidinwegen...’ Zijn stem stierf weg alsof hij merkte hoe ze zaten te grijnzen. ‘Nou ja, ze luisterde heel goed. Aandachtig. Ze had er veel belangstelling voor.’ ik weet zeker dat ze die had,’ zei Rhand effen. Nu Loial de wegen had genoemd dacht hij er weer aan. De meeste wegen lagen vlak bij een stedding en als hij Loials moeder en ouder Haman mocht geloven, had Loial er een nodig. Natuurlijk kon hij Loial maar tot de grens brengen. In een stedding kon je de Kracht niet gebruiken en je kon jezelf evenmin naar een stedding geleiden. ‘Luister, Loial. Ik wil alle saidin-poorten laten bewaken en heb iemand nodig die ze niet alleen kan vinden, maar ook met de Ouderen kan praten om hun toestemming te krijgen.’

‘Licht!’ gromde Perijn, een en al afkeer. Hij klopte zijn pijp uit en verpulverde het kooltje op de plavuizen met zijn laarshak. ‘Licht! Je stuurt Mart weg om het op te nemen met de Aes Sedai; je wilt mij en een paar honderd man uit Tweewater, waarvan je er heel wat kent, midden in een oorlog met Sammael neerpoten, en nu wil je Loial wegsturen terwijl hij net is aangekomen. Bloedvuur, Rhand, kijk eens goed naar hem! Hij heeft rust nodig. Is er nog iemand die je niet gebruikt? Misschien wil je ook dat Faile op jacht gaat naar Moghedien en Semirhage? Licht!’

Rhand voelde zich razend worden, een opstekende storm die hem deed beven. De gele ogen staarden hem grimmig aan, maar hij keek bliksemend terug. ‘Ik gebruik iedereen die ik moet gebruiken. Je zei het zelf: ik ben wie ik ben. En ik gebruik mezelf tot het eind, Perijn, omdat ik moet. Net zoals ik iedereen gebruik, omdat het moet. We hebben geen keus meer. Ik niet, jij niet, niemand!’

‘Rhand! Perijn!’ bromde Loial bezorgd. ‘Stil, kalm! Maak geen ruzie! Jullie niet tenminste.’ Een hand ter grootte van een ham klopte hen onhandig op de schouder. ‘Jullie zouden allebei rust moeten nemen in een stedding. Het is daar heel vredig, heel kalmerend.’ Rhand staarde naar Perijn die hem aanstaarde. Nog steeds flitste de razernij door hem heen, bliksems van een storm die nog niet was gaan liggen. Het gemompel van Lews Therin rommelde opstandig in de verte. ‘Het spijt me,’ mompelde hij, en het was voor allebei bedoeld. Perijn maakte een afwerend gebaar waarmee hij misschien bedoelde dat een verontschuldiging niet nodig was, maar zelf zei hij niets. In plaats daarvan draaide zijn hoofd weer naar de zuilen hij de deur, waardoor Loial was binnengekomen. Wederom duurde het even voor Rhand hoorde dat er iemand aan kwam hollen. Min schoot hard rennend de binnenhof op. Ze negeerde Loial en Perijn en greep Rhand bij zijn armen. ‘Ze komen,’ hijgde ze. ‘Ze zijn al onderweg!’

‘Rustig, Min,’ zei Rhand. ‘Kalm. Ik begon al te denken dat ze allemaal in bed waren gaan liggen zoals... hoe zei je ook weer dat ze heette? Demira?’ Eigenlijk voelde hij zich behoorlijk opgelucht, hoewel Lews Therins gebrom en gierende gelach luider klonken na het noemen van de Aes Sedai. De eerste drie dagen was Merana elke dag met twee zusters verschenen, even regelmatig als het duurste klokkenmakerswerk, maar de laatste vijf dagen waren de bezoeken zonder een woord van uitleg gestopt. Min had geen idee waarom. Hij had zich er zorgen om gemaakt dat ze zich zo beledigd achtten door zijn regels dat ze wilden vertrekken. Maar Min keek hem gespannen en met een bezorgd gezicht aan. Ze beefde, besefte hij. ‘Luister naar me. Het zijn er zeven, niet drie, en ze hebben me niet gestuurd om toestemming te vragen of om je iets te zeggen of zoiets. Ik ben weggeglipt om vóór hen hier te zijn en heb Wilderoos het hele stuk laten galopperen. Ze willen in het paleis zijn voor je beseft dat ze er zijn. Ik heb het Merana tegen Demira horen zeggen, terwijl ze niet wisten dat ik in de buurt was. Ze willen vóór jou in de grote zaal zijn, zodat jij naar hen toe moet komen.

‘Is dit je visioen, denk je?’ vroeg hij kalm. Geleidsters zouden hem veel pijn doen, had ze gezegd. Zéven! Lews Therin fluisterde schor: Nee, nee, nee! Rhand negeerde hem. Hij kon niet anders. ‘Ik weet het niet,’ zei Min opgewonden. Rhand besefte geschrokken dat de glans in haar donkere ogen duidde op onderdrukte tranen. ‘Denk je dat ik het niet zou zeggen als ik het wist? Ik weet alleen dat ze eraan komen en...’

‘En we hoeven ons nergens bang over te maken,’ onderbrak hij haar ferm. De Aes Sedai moesten haar echt angst hebben aangejaagd dat Min bijna stond te huilen. Zeven, gromde Lews Therin. Ik kan er geen zeven aan, niet tegelijk. Niet zeven. Rhand dacht aan de angreaal van het dikke mannetje en de stem stierf in flauw gemompel weg. Het klonk echter nog steeds verontrust. Gelukkig was Alanna er niet bij; Rhand kon haar op enige afstand voelen. Ze zat stil en kwam niet naar hem toe. Hij wist niet zeker of hij het aandurfde om weer oog in oog met haar te staan. ‘We hoeven ook geen tijd te verknoeien. Jalani?’ De jonge Speervrouw met de volle wangen schoot zo onverwachts vanachter een zuil te voorschijn dat Loials oren recht overeind stonden. Min leek de Ogier en Perijn nu pas op te merken en schrok eveneens. ‘Jalani,’ zei Rhand, ‘zeg tegen Nandera dat ik naar de grote zaal ga, waar ik weldra Aes Sedai verwacht.’

Ze probeerde haar gezicht effen te houden, maar het begin van een tevreden grijns maakte haar wangen nog boller. ‘Beralna is al weg om Nandera in te lichten, Car’a’carn.’ Loials oren trilden verbaasd bij het horen van deze titel.

‘Wil je Sulin dan zeggen mij in de kleedkamer achter de grote zaal op te wachten met mijn jas? En met de Drakenstaf?’ Jalani’s grijns werd nog veel breder. ‘Sulin is al in haar natlanderkleren weggehold als een grijsneushaas die zich aan de zegade heeft geprikt.’

‘In dat geval,’ merkte Rhand op, ‘kun jij mijn paard naar de grote zaal brengen.’

De mond van de jonge Speervrouw viel open, vooral toen Perijn en Loial bijna dubbelsloegen van het lachen.

Mins vuist in de ribben van Rhand ontlokte hem gekreun. ‘Dit is niet om te lachen, dikhuidige schapenboer! Merana en de anderen deden de stola om of ze een harnas aantrokken. Luister goed naar me. Ik ga opzij achter een pilaar staan, zodat jij mij kunt zien en zij mij niet. Als ik iets merk, zal ik een of ander teken geven.’

‘Jij blijft hier bij Loial en Perijn,’ zei hij haar. ik zou niet weten wat voor soort teken jij kunt maken dat ik begrijp, en als ze ook maar één glimp van je opvangen, weten ze dat jij me hebt gewaarschuwd.’ Ze keek hem aan met zo’n blik van vuisten in de zij en vurige woede terwijl haar wimpers hem verbeten koppigheid toeflitsten. ‘Min?’ Tot zijn verbazing zuchtte ze en ze zei even slap als melkwater: ‘Ja, Rhand.’ Zoiets van haar te horen maakte hem even achterdochtig als hij bij Elayne of Aviendha zou zijn, maar hij had geen tijd om verder te vragen als hij vóór Merana in de grote zaal wilde komen. Knikkend hoopte hij dat hij er niet zo onzeker uitzag als hij zich voelde. Hij vroeg zich af of hij Perijn en Loial had moeten verzoeken haar vast te houden; dan zou hij wat te horen hebben gekregen. Hij holde naar de kleedkamer achter de grote zaal. Jalani volgde hem op de voet terwijl ze zich mompelend afvroeg of dat paard nou een grap was geweest. Sulin was er al met zijn met gouddraad geborduurde rode jas en de Drakenstaf. De speer kreeg een goedkeurend gegrom, hoewel ze hem ongetwijfeld zonder de groen-witte kwast en het houtsnijwerk, en met de juiste lengte, gepaster zou vinden. Rhand voelde of hij de angreaal in zijn jaszak had. Hij had hem en hij haalde wat gemakkelijker adem, hoewel Lews Therin bezorgd leek te hijgen. Toen Rhand zich door de met leeuwen versierde kleedkamer naar de grote zaal haastte, ontdekte hij dat iedereen even snel was geweest als Sulin. Bael torende hoog naast de troon op met over elkaar geslagen armen, terwijl Melaine aan de andere kant stond en kalm haar donkere omslagdoek verschikte. Ruim honderd Speervrouwen op een knie neergeknield vormden onder Nandera’s waakzame ogen vanaf de deur een rij. Allen droegen speren en schild, de hoornbogen in de hoes op de rug en gevulde pijlkokers aan de heup. Alleen hun ogen waren boven de zwarte sluier zichtbaar. Jalani sloot zich snel bij de rij aan. Achter hen verdrongen zich nog meer Aiel achter de dikke pilaren, mannen en Speervrouwen, hoewel niemand, afgezien van een zwaar mes aan de riem, gewapend leek. Wel vielen hem enige grimmige gezichten op. Ze konden niet blij zijn met het vooruitzicht van een geschil met Aes Sedai, maar niet uit vrees voor de Ene Kracht. Melaine en de andere Wijzen mochten op hun eigen manier over hen praten, maar de meeste Aiel hadden in hun hoofd geprent dat ze ooit tegenover de Aes Sedai hadden gefaald.

Bashere was er natuurlijk niet. Hij en zijn vrouw waren in een van zijn oefenkampen. Er was ook niemand van de Andoraanse adel die meestal in het paleis rondhing. Rhand wist zeker dat Naean, Elenia, Lir en dat hele stel vanaf het begin van deze bijeenkomst hadden gehoord. Ze misten nooit een ontvangst van de troon, tenzij hij hen wegstuurde. Hun afwezigheid kon alleen betekenen dat zij tijdens hun komst naar de grote zaal de reden hadden vernomen, wat inhield dat de Aes Sedai er al waren.

Rhand zat maar nauwelijks op de drakentroon, met de Drakenstaf op zijn knie, of huisvrouwe Harfor haastte zich de zaal in. Ze zag er opgewonden uit, wat voor haar heel ongewoon was. Ze staarde zowel hem als de Aiel openlijk verbijsterd aan en zei: ‘Ik heb overal bedienden heen gestuurd om u te zoeken. Er zijn Aes Sedai...’ Op dat ogenblik verschenen zeven Aes Sedai op de drempel van de grote toegangsdeuren.

Rhand voelde hoe Lews Therin naar saidin reikte, de angreaal aanraakte, maar Rhand greep het zelf goed beet en hield die woeste stroom van vuur en ijs, vuil en zoetheid even stevig vast als de halve Seanchaanse speer.

Zeven, mompelde Lews Therin duister. Ik heb er drie gezegd en er komen er zeven. Ik moet oppassen. Ja. Oppassen. Drie, had ik gezegd, snauwde Rhand terug. Ik! Rhand Altor! Lews Therin zweeg, maar begon vervolgens in de verte opnieuw te mompelen.

Vrouwe Harfor keek van Rhand naar de zeven vrouwen in de stola’s met franje en besloot dat ze hier niet tussen wilde staan. De Aes Sedai kregen van haar de eerste knix, Rhand de tweede, en vervolgens liep ze gespeeld kalm weg en stelde zich naast de deur op. Nadat de Aes Sedai echter waren binnengestapt en naast elkaar een rij hadden gevormd, glipte ze achter hen redelijk haastig weg. Bij elk bezoek had Merana andere Aes Sedai meegenomen en Rhand herkende ze op één na allemaal. Vanaf Faeldrin Harella rechts, haar donkere haar in vele smalle vlechtjes waarin felgekleurde kralen waren gevlochten, tot de stevige Valinde Nathenos links, met haar stola met witte franje over haar witte gewaad. Ze droegen allemaal hun Ajah-kleuren. Hij wist wie de voor hem onbekende vrouw moest zijn. Die licht gebruinde huid van de slanke, knappe vrouw in geelbruine zijde was van Demira Erif, de Bruine zuster die volgens Mins verslag bedlegerig was geweest. Nu stond ze echter in het midden, één stap voor de anderen, terwijl Merana tussen Faeldrin en de gezette Rafel Cindal met haar vollemaansgezicht stond. De laatste zag er vandaag nog ernstiger uit dan toen hij haar zes dagen geleden samen met Merana had gezien. Ze keken allemaal heel ernstig. Ze bleven een tel staan, staarden hem onbewogen aan en negeerden de Aiel. Daarna gleden ze naar voren, eerst Demira, vervolgens Seonid en Rafela, ten slotte Merana en Masuri, zodat ze een recht naar Rhand wijzende pijlpunt vormden. Hij had de zwakke kriebel op zijn huid niet nodig om te weten dat ze saidar hadden omhelsd. Met elke stap leek iedere vrouw aanzienlijk groter dan daarvoor. Ze denken indruk op me te maken met de Spiegel der Nevelenf Lews Therins ongelovige lach ging over in idioot gegiechel. Rhand had de uitleg van de man niet nodig; hij had Moiraine bij een stadspoort in Baerlon hetzelfde zien doen. Asmodean had het de Spiegel der Nevelen genoemd, maar ook droombeeld.

Melaine schikte geërgerd onder luid gesnuif haar omslagdoek goed, maar Bael keek opeens of hij in zijn eentje een aanval van honderden moest tegenhouden. Hij was van plan stand te houden maar verwachtte er eigenlijk niets goeds van. Ook enkele Speervrouwen bewogen zich, tot Nandera hen over haar sluier giftig aankeek, waarmee tevens een eind kwam aan het zachte geluid van schuifelende Aielvoeten achter de pilaren.

Demira Erif nam het woord en daarbij was hoorbaar geleiding betrokken. Ze schreeuwde niet, maar haar stem vulde de grote zaal en leek overal vandaan te komen, in deze omstandigheden werd besloten dat ik voor allen zou spreken. Wij zijn niet van plan u vandaag kwaad te doen, maar de beperkingen die wij eerder hebben aanvaard, opdat u zich veilig zou voelen, dienen we nu af te wijzen. Het is duidelijk dat u nooit de achting hebt geleerd die Aes Sedai verschuldigd is. U dient die nu te leren. Dientengevolge zullen wij naar eigen believen komen en gaan met slechts deze door onszélf gestelde regel: wij zullen u in de toekomst eerst inlichten wanneer wij met u wensen te spreken. Uw Aielwaarnemers rond onze herberg dienen te verdwijnen en niemand zal ons in het oog houden of ons volgen. Elke toekomstige kleinering van onze waardigheid zal bestraft worden, hoewel zij die gestraft dienen te worden, kinderen zijn, waardoor u verantwoordelijk bent voor hun leed. Zo moet het zijn. Zo zal het zijn. Weet dat wij Aes Sedai zijn.’

Terwijl de lange pijlpunt voor de troon bleef staan, merkte Rhand dat Melaine fronsend een blik op hem wierp om te zien of hij onder de indruk was. Als hij niet enig idee had gehad van wat er gaande was, zou hij het zijn geweest. Hij wist niet eens zeker of hij het toch wel was. De zeven Aes Sedai rezen tweemaal zo hoog op als Loial, misschien wel hoger. Hun hoofden waren halverwege het tongewelf met de gebrandschilderde ramen. Demira keek op hem neer, koel en gevoelloos, alsof ze overwoog hem met één hand op te pakken, iets waarvoor ze zeker groot genoeg leek.

Rhand dwong zich gemakkelijk tegen de stoelrug te gaan zitten, en zijn mond verstrakte toen hij besefte dat het wat moeite kostte. Lews Therin knerpte en krijste, maar in de verte, iets over niet wachten en nu toeslaan. Ze had bepaalde woorden nadruk gegeven, alsof hij de betekenis diende te begrijpen. Deze omstandigheden? Welke dan? Ze hadden de beperkingen eerder wel geslikt, waarom betekenden ze nu opeens een kleinering van hun waardigheid? Waarom hadden ze opeens besloten zijn behoefte aan veiligheid in het geheel niet ter wille te zijn, maar spraken ze zo dreigend? ‘De gezanten van de Toren in Cairhien aanvaardden dezelfde beperkingen als jullie en leken niet beledigd.’ Nou ja, niet zo erg tenminste, in plaats van vage dreigementen bieden ze geschenken aan.’

‘Zij zijn niet wij. Zij zijn niet hier. Wij gaan u niet kopen.’ De verachting in Demira’s stem stak en Rhands knokkels deden pijn van zijn greep op de Drakenstaf. Zijn boosheid was een spiegelbeeld van die van Lews Therin en opeens besefte hij dat de man verwoed probeerde de Bron te bereiken.

Bloedvuur! dacht Rhand. Hij wilde de Aes Sedai afschermen, maar Lews Therin zei iets, hijgend, bijna in paniek. Niet sterk genoeg. Zelfs met de angreaal niet sterk genoeg, niet om er zeven te bedwingen. Dwaas! Je hebt te lang gewacht! Te gevaarlijk! Iemand afschermen kostte behoorlijk veel kracht. Mét de angreaal kon Rhand zeker zeven schilden maken, zelfs nu ze reeds saidar omhelsden, maar als er ook maar één dat schild verbrak... Of nog meer... Hij wilde indruk met zijn kracht maken, niet de kans bieden die te overwinnen. Er was echter nog een andere manier. Hij weefde Geest, Vuur en Aarde op dezelfde manier en sloeg toe, bijna alsof hij hen wilde afschermen.

Hun Spiegel der Nevelen verbrijzelde. Opeens stonden er weer zeven gewone vrouwen voor hem verstomd te kijken. De schok verdween echter in een oogwenk achter een masker van Aes Sedai-rust. ‘U hebt onze eisen vernomen,’ zei Demira met een gewone stem, maar wel bevelend, alsof er helemaal niets was gebeurd. ‘Wij verwachten dat ze worden ingewilligd.’

Rhand keek onwillekeurig met grote ogen. Wat moest hij doen om hun te tonen dat hij geen speelpop wilde zijn? Saidin kolkte in hem op, een ziedende razernij, die hij niet durfde los te laten. Lews Therin was nu waanzinnig aan het krijsen en probeerde de Bron uit zijn greep te rukken. Hij kon alleen maar vasthouden. Langzaam stond hij op. Door de verhoging stak hij ver boven hen uit. Zeven onverstoorbare Aes Sedai-gezichten keken naar hem op. ‘De beperkingen blijven,’ zei hij kalm. ‘Er komt nog een eis van mijzelf bij. Van nu af verwacht ik de achting te zien die ik van u dien te ontvangen. Ik ben de Herrezen Draak. U kunt nu gaan. De ontvangst is afgelopen.’ Ze bleven misschien wel tien tellen staan kijken, knipperden niet eens met hun ogen, alsof ze wilden tonen dat ze op zijn bevel nog geen pink zouden verroeren. Toen draaide Demira zich zonder één knikje van haar hoofd om. Ze liep langs Seonid en Rafela die zich achter haar aansloten, waarna de anderen volgden. Allen gleden soepel en ongehaast over de rode en witte tegels de grote zaal uit. Rhand stapte van de verhoging zodra ze in de gang waren verdwenen. ‘De Car’a’carn heeft hen goed aangepakt,’ zei Melaine, zo luid dat het in elke hoek te horen was. ‘Men dient ze bij de lurven te pakken en hun dient eer te worden bijgebracht tot ze erom smeken.’ Bael slaagde er niet geheel in zijn verontrusting te verbergen nu hij zo over Aes Sedai hoorde spreken.

‘Is dit wellicht ook een manier om Wijzen aan te pakken?’ vroeg Rhand die een glimlach wist op te brengen.

Melaine ging zachter praten en verschoof boos haar doek. ‘Zo’n grote dwaas ben je niet, Rhand Altor.’

Bael grinnikte, hoewel zijn vrouw hem woest aankeek. Gelukkig maar dat hij nog grinnikte. Rhand vond het echter niet zo grappig, en niet doordat de leegte elk gevoel buitensloot. Hij had Min er graag bij gehad. Er waren hier te veel onbegrijpelijke onderstromen en hij was bang dat er zelfs nog meer onzichtbaar bleef. Wat waren ze echt van plan?

Min sloot de kleine deur van de kleedkamer, zocht steun tegen een donkere lambrisering met leeuwen en haalde heel diep adem. Faile was Perijn komen halen, en hoezeer Loial ook had gemopperd dat Rhand wilde dat zij daar bleef, hij had terneergeslagen de eenvoudige waarheid moeten erkennen dat Rhand haar niet mocht dwingen ergens te blijven. Als Loial ook maar enig idee had gehad van wat ze van plan was, zou hij haar gewoon onder zijn arm hebben genomen – heel zachtjes natuurlijk – en haar ter plekke wat hebben voorgelezen. Ze had nu wel alles had gehoord, maar niet zoveel gezien, behalve dan dat de Aes Sedai boven de troon en de verhoging hadden uitgestoken. Ze moesten hebben geleid, wat beelden en aura’s beïnvloedde, maar ze was zo verbijsterd geweest dat ze het niet zou hebben gemerkt als er wel een beeld was geweest. Tegen de tijd dat ze weer tot zichzelf gekomen was, waren ze niet meer zo groot en dreunde Demira’s stem niet meer uit elke hoek.

Op haar lip kauwend dacht ze verwoed na. Er waren twee problemen, voor zover zij kon zien. Allereerst Rhand en zijn eis tot achting, wat hij er ook mee bedoelde. Als hij verwachtte dat Merana met diepgebogen hoofd een kniebuiging voor hem zou maken, kon hij lang wachten, en ondertussen had hij hen behoorlijk tegen de haren in gestreken. Er moest een manier bestaan om dat recht te trekken, maar ze wist nog niet hoe. Het tweede probleem waren de Aes Sedai. Rhand leek te denken dat dit een soort gril was die hij kon beëindigen door zich schrap te zetten. Min wist niet zeker of Aes Sedai grillen hadden, maar hoe dan ook, het was veel ernstiger. De enige plek echter om dat uit te zoeken was De Rozenkroon.

Ze haalde Wilderoos op uit de voorhofstal en draafde terug naar de herberg, waar ze de vosmerrie achterliet bij een stalknecht met flaporen en hem verzocht het paard goed droog te wrijven en wat haver te geven. Haar galop naar het paleis was echt een galop geweest en Wilderoos verdiende een beloning voor haar hulp om een stokje voor de Aes Sedai-plannetjes te steken. Na de kille woede in Rhands stem wist ze niet wat er had kunnen gebeuren, als hij in de grote zaal onverwachts door zeven Aes Sedai was overvallen. De gelagkamer in De Rozenkroon zag er bijna hetzelfde uit als toen ze zich eerder door de keukens had weggehaast. Aan de tafels zaten de zwaardhanden, sommigen met een spel domino of steen, anderen met dobbelstenen. Bijna tegelijk keken ze bij haar binnenkomst op en gingen na haar herkend te hebben weer verder. Vrouw Kinsonijn stond voor de deur van de wijnruimte – in De Rozenkroon mochten in de gelagkamer geen vaten bier en wijn staan – met haar armen over elkaar en een zuur gezicht. Er waren alleen zwaardhanden aanwezig, en gewoonlijk dronken ze weinig en zelden. Er stonden wel tinnen bekers en pullen op de tafels, maar niemand leek ze aan te raken. Min zag een man die misschien bereid was iets te vertellen. Mahiro Shukosa zat alleen aan een tafeltje met taveernespeeltjes. De twee zwaarden die hij gewoonlijk op de rug droeg, stonden nu binnen bereik tegen de muur. Mahiro zag er goed uit met het grijs rond de slapen en zijn fraaie neus, maar op een wat ruige manier. Alleen een verliefde vrouw zou hem knap willen noemen. In Kandor was hij een heer. Hij had in bijna elk land het hof bezocht, trok rond met een boekenverzameling en won of verloor met de dobbelstenen even gemakkelijk. Hij kon gedichten opzeggen, harp spelen en danste als een prins. Kortom, hij was precies het soort man dat ze leuk vond voor ze Rhand had ontmoet en het deed er weinig toe dat hij Rafela’s zwaardhand was. Ze mocht hem eigenlijk nog steeds, als ze haar gedachten aan Rhand opzij zette. Geluk of pech, Min vermoedde dat Mahiro haar behandelde op een manier die kenmerkend was voor Kandor. Als een soort jongste zuster die zo nu en dan iemand nodig had om mee te praten en wat raad zocht, zodat ze niet haar nek brak terwijl ze haar wilde haver uitzaaide. Hij zei tegen haar dat ze fraaie benen had, maar zou ze nooit aanraken en hij zou iedereen de nek breken die dat ongevraagd deed.

Voorzichtig de ingewikkelde ijzeren stukken in elkaar klikkend, zette hij het speeltje op de stapel andere die al gedaan waren en pakte er een op van een andere stapel, terwijl zij tegenover hem ging zitten. ‘Zo, spruitje,’ zei hij met een grijns. ‘Weer terug? Ongebroken, onverlet en ongetrouwd?’ Ze zou hem op een mooie dag eens vragen wat het betekende. Hij zei het altijd. ‘Nog iets gebeurd na mijn vertrek, Mahiro?’

‘Nog iets anders dan de terugkomst van de zusters uit het paleis, allemaal met een gezicht als onweer?’ Als altijd viel het speeltje in onderdelen uit elkaar alsof hij geleiding gebruikte. ‘Waardoor waren ze van streek?’

‘Altor, neem ik aan.’ Hij klikte het weer even gemakkelijk in elkaar en zette het op de stapel afgewerkte speeltjes. Hij voegde er meteen de volgende aan toe. ‘Die heb ik al jaren geleden opgelost,’ vertrouwde hij haar toe.

‘Hoezo, Mahiro? Wat is er gebeurd?’

Zijn donkere ogen keken haar aan. Een luipaard zou haar als Mahiro aankijken als zijn ogen zwart waren geweest. ‘Min, een jong vosje dat het verkeerde hol inloopt, wordt misschien in zijn neus gebeten.’ Min kromp ineen. Volkomen waar. Een vrouw deed stomme dingen als ze verliefd was. ‘Dat zou ik graag willen voorkomen, Mahiro. Ik ben hier alleen om boodschappen van Merana naar het paleis en omgekeerd te brengen, maar ik kom hier binnen zonder enig idee van waarin ik verzeild raak. Ik weet niet waarom de zusters hem niet meer elke dag opzoeken, of waarom ze het vanmorgen wel deden, of waarom een heel stel ging en niet drie. Misschien overkomt me uit onwetendheid wat ergers dan een verwonde neus. Merana zal het me niet zomaar vertellen. Ze vertelt me niets, alleen dat ik erheen moet. Weet jij iets, Mahiro? Alsjeblieft?’

Hij begon het speeltje te bekijken maar ze wist dat hij nadacht, omdat het in zijn lange vingers ronddraaide zonder een onderdeel te verschuiven.

Een beweging achter in de gelagkamer trok haar aandacht, en ze draaide zich half om voor haar nek verstrakte. Twee Aes Sedai kwamen terug van de badkamers, aan hun pas gewassen gezichten te zien. Ze had die twee voor het laatst enkele maanden geleden gezien, vóór ze door Salidar werden uitgezonden, omdat Sheriam een ingeving had dat Rhand ergens in de Woestenij zat. Daar waren Bera Harkin en Kiruna Nachiman heen gereisd, naar de Woestenij, niet naar Caemlin. Afgezien van haar tijdloze trekken kon Bera een boerin zijn met haar strak rond het vierkante gezicht gekamde bruine haren, maar nu stond dat gezicht grimmig en vastberaden. Kiruna, slank en statig, leek tot aan haar nagels precies op wat ze was: de zuster van de koning van Arafel en uit zichzelf al een machtige persoonlijkheid. Haar donkere ogen glinsterden alsof ze voor haar vermaak een terechtstelling wilde bevelen. Als altijd bij Aes Sedai en zwaardhanden flikkerden beelden en aura’s om hen heen. Een was bijzonder opvallend voor Min, omdat die in bruinachtig geel en donkerpaars tegelijk rond beide vrouwen opflitste. De kleuren zelf leken niets te betekenen, maar de aura deed Min naar adem snakken.

Haar tafel stond niet zo ver van de trap, maar de twee vrouwen gunden Min amper een blik toen ze zich omdraaiden om naar boven te gaan. In Salidar hadden ze haar amper aangekeken en ook nu gingen ze volkomen op in hun gesprek.

‘Alanna had hem daarna meteen gehoorzaamheid moeten opleggen.’ Kiruna sprak zachtjes, maar op het randje van openlijke boosheid, ik zou het hebben gedaan. Wanneer zij er is, zal ik haar dat zeggen ook en naar de Duistere met wat hoort of niet hoort.’

‘Hij hoort aan de lijn,’ beaamde Bera vlak, ‘voordat hij Andor nog meer kwaad doet.’ Ze was een Andoraanse. ‘Hoe eerder hoe beter volgens mij.’

Terwijl het tweetal statig de trap op zweefde, besefte Min dat Mahiro haar aankeek. ‘Hoe zijn die hier gekomen?’ vroeg ze, verbaasd dat ze het zo volmaakt gewoon kon zeggen. Met Kiruna en Bera erbij waren er nu dertien. Dertien Aes Sedai. Plus die aura. ‘Ze vingen nieuws op van Altor. Ze waren halverwege Cairhien toen ze hoorden dat hij hier was. Ik zou maar ver van ze vandaan blijven, Min. Hun gaidin vertelde me dat ze allebei heel boos gestemd zijn.’ Kiruna had vier zwaardhanden en Bera drie.

Min wist een glimlach op te brengen. Ze wilde de herberg uit rennen, maar dat zou zeker een hoop achterdocht wekken, zelfs bij Mahiro. ‘Dat lijkt me een goede raad. En kun je me nog iets vertellen?’ Hij aarzelde kort en legde het speeltje neer. ik wil niet zeggen wat er is of niet is, maar een woordje in het juiste oor... Misschien hoor je erop te rekenen dat Altor verontrust is. Misschien moet je zelfs overwegen iemand anders voor die boodschappen te vragen, een van ons wellicht.’ Hij bedoelde de zwaardhanden. ‘Misschien hebben de zusters besloten Altor een lesje in nederigheid te geven. En dat, spruitje, zijn denk ik meer woorden dan ik had horen te zeggen. Zul je erover denken?’

Min wist niet of het ‘lesje’ zojuist in het paleis gegeven was of dat het nog moest komen, maar het paste wel in elkaar. Plus die aura. ‘Dat lijkt mij ook goede raad, Mahiro. Als Merana mij zoekt voor een boodschap, wil je dan zeggen dat ik de komende dagen de Binnenstad aan het bekijken ben?’

‘Een verre reis,’ grinnikte hij, vriendelijk spottend. ‘Je zult nog een man ontvoeren als je niet oppast.’

De stalknecht met de flaporen keek haar met grote ogen aan toen Min erop stond dat Wilderoos gezadeld werd. Ze reed stapvoets het erf af, maar nadat De Rozenkroon achter haar om de hoek verdween, spoorde Min het paard aan. Mensen sprongen wild opzij toen ze zo snel als Wilderoos kon opbrengen, naar het paleis galoppeerde.

‘Dertien,’ zei Rhand vlak en het uitspreken was al voldoende om Lews Therin op te laten springen. Hij probeerde saidin weer in zijn greep te krijgen. Het was een zwijgend gevecht met een grauwend beest. Nadat Min had gezegd dat er feitelijk dertien Aes Sedai in Caemlin waren, had Rhand nog net de Kracht kunnen grijpen voor Lews Therin dat kon. Het zweet rolde van Rhands gezicht, zijn jas vertoonde natte plekken. Hij was alleen in staat zich daarop te richten: Lews Therin weghouden van saidin. Een spiertje in zijn wang werd door de inspanning dik. Zijn rechterhand beefde.

Min ijsbeerde niet langer over het tapijt van de zitkamer en wipte op haar tenen op en neer. ‘Niet alleen dat, Rhand,’ zei ze heftig. ‘Die aura! Bloed, dood, de Ene Kracht, die twee vrouwen en jij, allemaal bij elkaar op hetzelfde tijdstip en dezelfde plek.’ Haar ogen glansden weer, maar ditmaal druppelden tranen zachtjes over haar wangen. ‘Kiruna en Bera mogen je niet, helemaal niet! Weet je wat ik om je heen zag? Geleidsters die je pijn deden. Het komt door die aura’s, die dertien en alles bij elkaar. Het is te veel, Rhand!’

Ze zei dat haar visioenen altijd uitkwamen, al kon ze nooit zeggen of het binnen een dag, een jaar of tien jaar gebeurde. Als hij in Caemlin bleef, kon dit volgens hem weleens de dag zijn. Zelfs met Lews Therins zachte gesnauw in zijn hoofd wist hij dat de stem wilde toeslaan voor Merana en de anderen hem konden treffen. Jammer genoeg was het idee voor Rhand heel aantrekkelijk. Misschien was het slechts toeval, misschien had het verdraaien van het lot door hem als ta’veren ongelukkig voor hem uitgepakt, maar het feit bestond. Merana had hem uitgedaagd precies op de dag dat het aantal Aes Sedai tot dertien was gestegen.

Hij stond op, beende zijn slaapkamer in om zijn zwaard uit de kast te pakken en de drakenriem om te gespen. ‘Jij gaat met mij mee, Min,’ vertelde hij haar terwijl hij de Drakenstaf oppakte en naar de deur liep. ‘Waarheen?’ wilde ze weten, haar wangen met een doekje afvegend, maar ze liep achter hem aan terwijl hij reeds de gang doorliep. Jalani sprong overeind en was iets sneller dan Beralna, een magere roodharige met blauwe ogen en een woeste grijns op het gezicht. Als er alleen Speervrouwen in de gang waren zoals nu, keek Beralna hem altijd nadenkend aan of ze hem de grote gunst van haar volgzaamheid zou verlenen, maar hij keek scherp en strak terug. Door de leegte klonk zijn stem veraf en kil. Lews Therin was weggezakt tot gedempt gesnik, maar Rhand durfde zich niet te ontspannen. Niet in Caemlin, nergens rond Caemlin. ‘Beralna, zoek Nandera op, zeg haar naar me toe te komen in de vertrekken van Perijn Aybara en zoveel Speervrouwen mee te nemen als ze wil.’ Hij kon Perijn niet hier laten, maar niet vanwege een visioen. Wanneer Merana Rhands vertrek vernam, zou een van hen wellicht Perijn binden, zoals Alanna met hem had gedaan. ‘Misschien kom ik hier niet meer terug. Als iemand Perijn ziet, of Faile of Loial, zeg hun dan naar me toe te komen. Jalani, haal huisvrouwe Harfor. Zeg haar dat ik inkt en papier nodig heb.’ Hij moest brieven schrijven voor hij wegging. Zijn hand beefde weer en hij voegde eraan toe: ‘Heel veel papier. Nou? Lopen! Vooruit!’ Ze keken elkaar aan en gingen er op een drafje vandoor. Hij begaf zich de andere kant uit terwijl Min bijna moest hollen om hem bij te houden.

‘Rhand, waar ga je heen?’

‘Cairhien.’ Met de leegte om hem heen kwam dat eruit als een klap in het gezicht. ‘Vertrouw op me, Min. Ik wil je geen kwaad doen. Ik hak liever mijn arm af dan jou kwaad te doen.’ Ze was stil en eindelijk keek hij naar haar omlaag en zag dat ze hem met een vreemd gezicht opnam.

‘Fijn dat te horen, schaapherder.’ Haar stem was even vreemd als haar gezicht. De gedachte aan dertien Aes Sedai die naar hem toe kwamen, moest haar echt angst aanjagen en dat was geen wonder. ‘Min, als het erop aankomt het tegen hen op te nemen, zal ik je op de een of andere manier buiten het gevaar houden. Dat beloof ik je.’ Hoe kon een man, welke dan ook, dertien Aes Sedai aanpakken? Door deze gedachte kwam Lews Therin weer krijsend naar voren. Tot zijn verbazing speelde Min wat met de messen uit haar jasmouwen, wilde wat zeggen, maar stak de wapens toen even handig weer terug – ze moest hebben geoefend – voor ze iets zei. ‘Je kunt me aan een neusring naar Cairhien of waar dan ook leiden, schaapherder, maar je kunt je beter schrap zetten als je mij zomaar ergens heen probeert te sturen.’ Om de een of andere reden wist hij zeker dat ze iets anders had willen zeggen.

In Perijns kamers aangekomen trof Rhand een grote groep mensen aan. Aan een kant van de zitkamer zaten Perijn en Loial in hemdsmouwen met gekruiste benen op het blauwe tapijt pijp te roken met Gaul, een Steenhond die Rhand nog kende van de val van de Steen. Aan de andere kant van de kamer zat Faile, ook op de vloer, met Bain en Chiad die eveneens in de Steen waren geweest. Door de open deur naar de andere kamer zag Rhand hoe Sulin het bed verschoonde en het beddengoed rondsmeet alsof ze dat veel liever in stukken wilde scheuren. Allen keken op bij hun binnenkomst en Sulin kwam in de slaapkamerdeur staan.

Iedereen was heel druk in de weer na zijn uitleg over de dertien Aes Sedai en wat Min had opgevangen. Hij zei echter niets over de visioenen. Sommigen wisten het, anderen misschien niet én hij was niet van plan iets te vertellen als zij het niet deed. Wat niet gebeurde. Natuurlijk zei hij ook niets over Lews Therin. Niet vanwege zijn angst wat er misschien met hem zou gebeuren in een stad waar dertien Aes Sedai aanwezig waren, ook al zaten ze op zijn lip. Van hem mochten ze desgewenst denken dat hij in paniek was. Hij was er niet eens zeker van of hij dat niet was. Lews Therin was nu stil, maar Rhand kon hem voelen, als brandende ogen die toekeken in de nacht. Boosheid en vrees en wellicht ook paniek kriebelden als grote spinnen rond de leegte. Perijn en Faile gingen haastig pakken en Bain en Chiad flitsten met hun vingers, voor ze verkondigden dat ze Faile wilden vergezellen, waarna Gaul mededeelde dat hij Perijn gezelschap zou houden. Rhand begreep niet wat er gaande was, maar het kostte Gaul duidelijk veel moeite niet naar Bain en Chiad te kijken, en de twee Speervrouwen negeerden hem. Loial ging er op een holletje vandoor, binnensmonds mompelend dat Cairhien veel verder weg van Tweewater lag dan Caemlin en dat zijn moeder een befaamd loopster was. Bij zijn terugkeer had hij een half dichtgeknoopt pak onder de ene arm en een enorme zadeltas over de andere schouder, waar zijn hemden uit hingen. Loial was bereid ter plekke te vertrekken. Sulin verdween eveneens en kwam terug met een pak dat leek te bestaan uit rood-witte kleren. Met een ongewone zachtheid op haar strakke gezicht grauwde ze Rhand toe dat ze zich had opgedragen hem, Perijn en Faile te dienen, en dat alleen een hagedis met een zonnesteek aannam dat ze dat in Caemlin kon, wanneer zij in Cairhien verbleven. Ze voegde er zelfs als een vloek een ‘mijn heer Draak’ aan toe en bracht een knix op die verrassend zeker werd uitgevoerd. Het laatste leek haar eveneens te verbazen. Nandera kwam bijna tegelijk binnen met huisvrouwe Harfor die een schrijfkistje bij zich had met verschillende pennen met stalen punten en genoeg papier, inkt en zegellak voor wel vijftig brieven. Wat maar goed bleek te zijn.

Perijn wilde een berichtje sturen naar Danel Lewin, om te zeggen dat hij met de andere mannen van Tweewater moest volgen. Hij wilde evenmin iemand voor de Aes Sedai achterlaten. Hij weerhield er zich van Danel op te dragen Bode en de andere meisjes uit Culains Hond weg te halen, nadat zowel Rhand als Faile hem erop wezen dat ten eerste de Aes Sedai hen niet zouden laten gaan en ten tweede zij waarschijnlijk ook niet wilden. Perijn en zij hadden de herberg meermalen bezocht en zelfs Perijn moest toegeven, dat de meisjes erop gebrand leken met hun opleiding tot Aes Sedai verder te gaan. Faile zelf moest twee snelle brieven schrijven. Aan haar vader en haar moeder, zodat die zich geen zorgen zouden maken, zei ze. Rhand wist niet welke voor wie was, maar ze verschilden van toon. De eerste brief werd na het begin wel vijf of zes keer verscheurd, waarbij fronsend over elk woord werd nagedacht, de andere kwam vlot tot stand met vele glimlachjes en onderdrukt gelach. Die laatste zou wel voor haar moeder zijn, bedacht hij. Min schreef naar een vriend in De Rozenkroon, die Mahiro heette, en om de een of andere reden vertelde ze Rhand heel nadrukkelijk dat het een oude man was, al werd ze rood toen ze het zei. Zelfs Loial pakte na enige aarzeling zijn eigen pen, aangezien die van vrouwe Harfor in zijn enorme hand verloren zou raken. Na het briefje verzegeld te hebben overhandigde hij het aan vrouwe Harfor met het beschroomde verzoek het persoonlijk af te geven als de gelegenheid zich voordeed. Een duim zo dik als een flinke worst bedekte het grootste deel van de naam, in zowel gewone letters als in Ogierschrift. Doordat de Ene Kracht zijn ogen scherper maakte, kon Rhand echter de naam Erith zien. Maar Loial liet niet blijken dat hij zou willen wachten om haar zelf de brief te geven. Rhands eigen brieven waren even moeilijk als die van Faile, maar om andere redenen. Het zweet droop van zijn gezicht, waardoor de inkt uitliep, en zijn hand beefde zo erg dat hij door de inktvlekken meerdere keren opnieuw moest beginnen. Hij wist echter nauwelijks wat hij wilde zeggen. Aan Taim, een waarschuwing voor de dertien Aes Sedai en een herhaling van zijn bevel uit de buurt van de zusters te blijven. Aan Merana een heel ander soort waarschuwing en een soort uitnodiging. Zich proberen te verbergen had geen zin. Alanna kon hem tenslotte overal ter wereld voelen. Het diende echter op zijn voorwaarden te gebeuren als hij dat kon bewerkstelligen. Nadat hij ze eindelijk had verzegeld – dat er een zegel was met een groene steen waarin een draak was uitgesneden, deed hem vrouw Harfor lang aankijken, wat ze met een volkomen onschuldige blik beantwoordde – wendde Rhand zich tot Nandera. ‘Staan je twintig Speervrouwen buiten klaar?’

Nandera’s wenkbrauwen rezen omhoog. ‘Twintig? Je bericht zei dat ik het aantal mocht bepalen en dat je misschien niet terugkwam. Ik heb er vijfhonderd verzameld en zou er meer hebben gehad als ik niet ergens een streep had gezet.’

Hij knikte slechts. In zijn hoofd was het stil, afgezien van zijn eigen gedachten, maar hij kon Lews Therin voelen, binnen in de leegte, bij hem, wachtend als een gespannen spiraal. Pas nadat hij iedereen door de poort naar de kamer in Cairhien had geleid, pas nadat hij de doorgang had gesloten en zijn gevoel van Alanna was beperkt tot een vage indruk van ergens in het westen, leek Lews Therin weg te gaan. Het was alsof hij door zijn worsteling met Rhand in slaap was gevallen. Eindelijk kon Rhand saidin van zich afzetten, waardoor hij besefte hoe moe hij was van het gevecht. Loial moest hem naar zijn kamers in het Zonnepaleis dragen.

Merana zat kalm bij het venster van haar zitkamer met haar rug naar de straat en Rhand Altors brief op haar schoot. Ze kende de inhoud nu vanbuiten.

Merana, begon de brief. Niet Merana Aes Sedai, zelfs niet Merana Sedai.

Merana,

Een vriend van me heeft me een keer verteld dat in de meeste dobbelspelen het getal dertien door de spelers wordt gezien als net zo’n pech als de Ogen van de Duistere. Ik vind dertien ook een ongeluksgetal. Ik ga naar Cairhien. jullie mogen me volgen als jullie dat kunnen, met niet meer dan vijf andere zusters. Op die manier zijn jullie gelijkwaardig aan de gezanten van de Witte Toren. Ik zal heel ontstemd zijn als je er meer meeneemt. Oefen nooit meer druk op me uit. Ik heb nog maar weinig vertrouwen.

Rhand Altor

De Herrezen Draak

Aan het eind had zijn pen zo hard in het papier gekrast dat het bijna gescheurd was. De laatste twee regels leken door een ander geschreven te zijn.

Merana zat heel stil. Ze was niet alleen. De andere gezantschapsleden, als je ze zo nog mocht noemen, zaten op stoelen langs de muren, allen in een andere houding. Het was ergerlijk dat alleen Berenicia net als Merana zo bescheiden zat. Haar dikke handen gevouwen in de schoot, het hoofd licht gebogen en met waakzame ernstige ogen. Ze zei geen woord, tenzij ze werd aangesproken. Faeldrin zat heel trots en sprak wanneer haar wat inviel, evenals Masuri en Rafela. In dit opzicht leek Seonid even gretig; ze zat op het randje van haar stoel en glimlachte vaak vastberaden. De anderen hadden meer weg van het bijna onderdanige van Valinde. Iedereen was er, met uitzondering van Verin en Alanna. Ze hadden hun gaidins erop uitgestuurd om hen te zoeken. Kiruna en Bera stonden midden in de kamer en waren heel nadrukkelijk aanwezig.

‘Ik vind het walgelijk dat iemand zo’n brief aan een Aes Sedai durft te sturen.’ Kiruna verhief haar stem niet en slaagde erin zowel koel, kalm als krachtig te klinken. Maar haar donkere ogen spogen vuur. ‘Demira, kunnen jouw ogen-en-oren bevestigen dat Altor naar Cairhien is gegaan?’

‘Reizen,’ mompelde Bera ongelovig. ‘Dat hij reizen heeft herontdekt.’ De gekleurde kralen in Faeldrins vlechten klikten toen ze knikte. ‘We kunnen het niet anders uitleggen. Maar het is goed eraan te denken dat hij misschien sterker is dan Logain of Mazrim Taim.’

‘Kan er aan Taim iets worden gedaan?’ Rafela’s ronde gezicht, gewoonlijk mild en vriendelijk, stond heel streng en haar zachte stem klonk vlak. ‘Daar zitten minstens honderd man die kunnen geleiden -hónderd! – op nog geen twintig span van deze kamer.’ Kairen knikte vastbesloten maar zei niets.

‘Dat moet wachten,’ zei Kiruna ferm. ‘Licht-nog-aan-toe, ik weet niet hoeveel zusters er nodig zijn om er zoveel aan te pakken. Altor is de belangrijkste en één kunnen we aan. Demira?’

Demira had natuurlijk gewacht tot de anderen waren uitgesproken. Met een kleine buiging zei ze: ‘Ik weet alleen dat hij weg is. Waarschijnlijk met een groot aantal Aiel, en misschien eveneens met Perijn Aybara.’

Verin was tijdens Demira’s woorden de kamer binnengeschoven en voegde eraan toe: ‘Laat dat misschien maar weg. Ik heb Tomas naar het kampement van Tweewater gezonden. Blijkbaar zijn er twee man naar het paleis gestuurd voor Perijns paard en dat van zijn vrouw. De rest heeft de wagens en helpers achtergelaten en rijdt zo snel mogelijk naar het oosten. Achter de banier met de wolvenkop van Perijn Aybara en de Rode Adelaar van Manetheren.’ Een zwak glimlachje krulde haar lippen, alsof ze het vermakelijk vond. Kairen vond dat zichtbaar niet, want die zoog sissend lucht naar binnen en perste vervolgens haar lippen zo strak op elkaar dat ze een dunne lijn vormden. Merana vond het evenmin vermakelijk, maar naast al het andere was dit onbelangrijk. Het was als een zwakke geur van bederf, terwijl je al midden in het vuil zat; als een grauwende hond, terwijl de wolven hun tanden in je rok hadden gezet. Dat ze zich zoveel zorgen over Verin had gemaakt, terwijl die zo hard had gestreden. Verin had haar eigen plannen amper vermeld, behalve dat ze Demira ertoe had aangezet die ongelukkige botsing van vandaag uit te voeren. Het was heel bekwaam gedaan; Merana dacht dat alleen een Grijze het zou hebben gemerkt. Toch had ze er zelf ook in toegestemd. Altor op zijn plaats – proberen hem op zijn plaats te zetten. Dat was wel het minste dat ze konden doen. Zij had zich zorgen gemaakt over Verin, en daarna waren Kiruna en Bera verschenen. Geen van beiden stond onder haar gezag, maar ze waren allebei minstens even sterk als Masuri, Faeldrin of Rafela.

‘Nou, daarmee heb je de rotte knol in de stamppot,’ mompelde Bera grimmig. Kairen en enkele anderen knikten instemmend. ‘Een klein knolletje,’ maakte Kiruna haar droog duidelijk. Bijna iedereen knikte, behalve Merana en Verin. Merana zuchtte zachtjes. Verins kraalogen gleden van haar naar Kiruna, het hoofd scheef. ‘Waar blijft Alanna toch?’ vroeg Kiruna aan niemand in het bijzonder, ik wil alles geen twee keer zeggen.’

Merana veronderstelde dat zijzelf zich als eerste naar Verin had geschikt. Ze was toen nog steeds de leidster van de afvaardiging en iedereen deed wat zij zei, zelfs Masuri, Rafela en Faeldrin. Nu wisten de anderen het echter allemaal. Ze was er nog niet zeker van of Kiruna of Bera de leiding had genomen. De een was op een boerderij en de ander in een paleis geboren, maar dat deed er niet toe, zoiets had niets te maken met Aes Sedai. Merana wist wel dat het gezantschap uiteenviel waar ze bijzat. Zoiets zou in de tijd van de ene Toren nooit gebeurd zijn. Een afgezant had de volledige macht van de Toren en de Amyrlin Zetel achter zich en dan was het onbelangrijk of iemand pas na dertig jaar de stola had verworven en nog net niet was weggestuurd omdat ze amper sterk genoeg was. Ze waren nu nog slechts een groep Aes Sedai die als vanzelf een eigen plekje afbakenden. Alsof het noemen van haar naam een oproep was geweest, verscheen Alanna net toen Bera iets wilde zeggen. Zij en Kiruna schoten tegelijk op Alanna af. ‘Altor beweert dat hij naar Cairhien is gegaan,’ zei Bera zonder omwegen. ‘Weet jij meer?’

Alanna nam hen beiden trots op, een gevaarlijke glans in haar donkere ogen. Ze hadden het tenslotte over haar zwaardhand. ‘Hij is ergens in het oosten. Dat is alles wat ik weet. Het kan Cairhien zijn.’

‘Als je dan zo nodig een man ongevraagd bindt,’ wilde Kiruna met haar overheersende stem weten, ‘bij het zuiverste Licht, waarom heb je die binding dan niet gebruikt om hem naar je wil te zetten. Vergeleken met het andere is dat slechts een tikje op zijn pols.’ Alanna kon nog steeds amper haar gevoelens bedwingen. Ze kreeg ook werkelijk een blos, half uit boosheid, aan haar flitsende ogen te zien, maar ook half uit schaamte. ‘Heeft niemand het jullie verteld?’ vroeg ze, te opgewekt, ik neem aan dat niemand eraan wil denken. Ik in ieder geval niet.’ Faeldrin en Seonid keken naar de vloer en zij waren niet de enigen. ‘Ik heb geprobeerd hem enkele tellen na de binding te dwingen,’ vervolgde Alanna, alsof ze er niets van merkte. ‘Heb jij ooit getracht een eikenboom met je blote handen te ontwortelen, Kiruna? Het kwam op hetzelfde neer.’

Bij Kiruna was slechts te zien hoe haar ogen langzaam groter werden en hoe traag ze ademhaalde. Bera mompelde gek genoeg nog: ‘Dat is onmogelijk. Onmogelijk.’

Alanna gooide haar hoofd in de nek en lachte. De handen in haar zij maakten haar gelach bijna minachtend, waardoor Bera’s mond verstrakte en een kille glans in Kiruna’s ogen verscheen. Verin gluurde naar hen. Merana bedacht verontrust dat ze leek op een roodborstje dat naar wormen keek. Verin leek zich te onderwerpen zonder dat écht te doen, hoewel Merana niet begreep hoe ze dat klaarspeelde. ‘Niemand heeft ooit eerder een geleider gebonden,’ zei Alanna toen haar plezier verdween. ‘Misschien heeft dat ermee te maken.’

‘Dat kan wel zo zijn,’ zei Bera ferm. Haar blik was even vast. ‘Dat kan wel zo zijn, maar je kunt hem nog steeds vinden.’

‘Ja,’ zei Kiruna. ‘Jij gaat met ons mee, Alanna.’ Alanna knipperde met haar ogen alsof ze bij bewustzijn kwam. Bij wijze van instemming gaf ze een knikje.

Het werd de hoogste tijd, besloot Merana. Als zij het gezantschap bij elkaar wilde houden, dan was dit haar laatste kans. Ze stond op, vouwde Altors brief op om haar handen bezig te houden. ‘Toen ik dit gezantschap naar Caemlin leidde,’ begon ze, om allen eraan te herinneren dat zij de leiding had, ‘werd mij een grote ruimte tot onderhandeling gegeven.’ Het Licht zij dank klonk haar stem vast. ‘Niettemin leek het duidelijk wat er gedaan moest worden, en wij,’ om hun te laten weten dat ze een gróép afgevaardigden waren, ‘namen deze taak op ons in de redelijke verwachting te zullen slagen. Altor diende uit Caemlin te worden geleid, opdat we Elayne konden terugbrengen. Daarna diende ze gekroond te worden, waardoor we Andor stevig achter ons zouden krijgen. Geleidelijk aan moesten we Altor ertoe brengen ons te vertrouwen, hem te laten geloven dat we hem geen kwaad wilden doen. En hem duidelijk te maken dat hij ons met achting diende te behandelen. Twee of drie van ons, zorgvuldig uitgekozen, zouden Moiraine hebben vervangen om hem raad te geven en te leiden. Onder wie Alanna, natuurlijk.’

‘Hoe weet je dat hij Moiraine niet heeft vermoord?’ onderbrak Bera haar. ‘Zoals hij ook Morgase gedood schijnt te hebben?’

‘We hebben allerlei geruchten rond haar dood gehoord,’ voegde Kiruna eraan toe. ‘Sommige geruchten zeggen dat ze in een gevecht met Lanfir stierf. Volgens de meeste geruchten waren zij en Altor alleen toen ze stierf.’

Met moeite bedwong Merana zich en gaf geen antwoord. Als ze haar ingekerfde gewoonten het woord gaf, zou alles en alles ter tafel komen. ‘Dat alles hadden we in de hand/ vervolgde ze, ‘totdat jullie twee aankwamen. Weliswaar bij toeval, ik weet het, en alleen als gevolg van jullie opdracht hem te zoeken. Niettemin brachten jullie ons aantal daarmee op dertien. Een man als Altor vlucht dan toch pijlsnel wanneer hij hoort van dertien Aes Sedai? Dus het komt eenvoudig hierop neer: we kunnen jullie voor de voeten gooien dat je onze plannen min of meer schade hebt toegebracht. Dat geldt voor jou, Kiruna, en voor jou, Bera.’ Daarna kon ze alleen maar afwachten. Als het haar gelukt was enig beschaafd overwicht te verkrijgen... ‘Ben je klaar?’ vroeg Bera koeltjes.

Kiruna was nog onbeleefder, door zich tot de anderen te wenden. ‘Faeldrin, jij komt zo je wilt met ons mee naar Cairhien. Jij ook, Masuri. En Rafela.’

Merana beefde en de dichtgevouwen brief werd een prop in haar handen. ‘Begrijpen jullie het dan niet?’ riep ze. ‘Jullie praten alsof we gewoon door kunnen gaan, alsof er niets veranderd is. Er is een gezantschap van Elaida in Cairhien, van de Witte Toren. Zo moet Altor het zien. Wij hebben hem meer nodig dan hij ons! En ik vrees dat hij dat weet!’

Op ieders gezicht, behalve op dat van Verin, was kort de schrik zichtbaar. Verin knikte slechts nadenkend meteen klein verholen glimlachje. Heel even leken alle ogen groot en verbijsterd. Merana’s woorden leken in de lucht te weergalmen. Wij hebben hem meer nodig dan hij ons! Ze hadden de Drie Geloften niet nodig om te weten dat het waar was.

Toen zei Bera heel vastbesloten: ‘Ga zitten, Merana, en kalmeer.’ Merana zat al voor ze het besefte. Ze beefde nog steeds, ze wilde nog steeds schreeuwen, maar had haar handen rond Altors schrijven in elkaar geklemd.

Kiruna keerde haar opzettelijk de rug toe. ‘Seonid, jij gaat natuurlijk mee. Nog een stel gaidins zijn altijd nuttig. En Verin, denk ik.’ Verin knikte alsof het een verzoek betrof. ‘Demira,’ vervolgde Kiruna, ‘ik weet dat je een grief koestert tegen hem, maar we willen de man niet opnieuw in paniek brengen en iemand moet die buitengewone groep meisjes uit Tweewater naar Salidar brengen. Jij, Valinde, Kairen en Berenicia dienen Merana daarbij te helpen.’

De andere vrouwen mompelden zonder aarzeling dat ze het ermee eens waren. Merana voelde zich koud worden. De afvaardiging viel niet uit elkaar; er was alleen nog stof over.

‘Ik...’ Haar stem stierf weg toen Bera’s ogen en die van Kiruna op haar vielen, evenals die van Masuri, Faeldrin en Rafela. Stof restte, haar gezag aan diggelen. ‘Jullie kunnen wellicht een Grijze nodig hebben,’ zei ze zwakjes. ‘Er zullen zeker besprekingen komen en...’ Opnieuw wist ze niet wat ze nog moest zeggen. Dit zou nóóit zijn gebeurd als de Toren één was geweest.

‘Goed dan,’ zei Bera eindelijk, maar op zo’n toon dat Merana al haar beheersing nodig had om geen vuurrode wangen van schaamte te krijgen.

‘Demira, jij zorgt dat die meisjes in Salidar komen,’ zei Kiruna. Merana bleef stil zitten. Ze hoopte dat de Zaal onderhand een Amyrlin had gekozen. Iemand die heel sterk was, zowel in de Ene Kracht als in haar hart. Er was een tweede Deane Aryman en een tweede Rashima, de krijgshaftige Amyrlin, nodig om de Aes Sedai weer te maken tot wat ze vroeger waren geweest. Ze hoopte met heel haar hart dat Alanna hen naar Altor kon leiden voor hij besloot Elaida te erkennen. Zelfs een tweede Rashima zou hen dan niet meer kunnen redden.

50

Doornen

Rhand bracht de rest van de dag in zijn vertrekken van het Zonnepaleis door, voornamelijk liggend op bed, een enorm meubel met vierkante zwart houten posten die dikker waren dan zijn dijen en zo lang gewreven dat het hout tussen de ingelegde ivoren driehoekjes diep donker glansde. Alsof dit hier een tegenstelling diende te vormen met al het goud in de voorkamer en de zitkamer, was alles van zwart hout en ivoor, zij het even rechthoekig.

Sulin schoot de kamer in en uit. Ze klopte zijn veren kussens op, legde een linnen laken over hem heen, onderwijl mopperend dat dekens op de vloer veel gezonder waren, en bracht hem muntthee waar hij niet om had gevraagd en vruchtenwijn die hij niet wilde, tot hij haar beval ermee op te houden. ‘Zoals mijn heer Draak beveelt,’ grauwde ze door een lieve glimlach heen. Ze maakte haar tweede volmaakte knix, maar beende wel naar buiten alsof ze dwars door de deur wilde stampen.

Min bleef ook bij hem. Ze zat op de matras en hield fronsend zijn hand vast, tot hij meende dat ze dacht dat hij op sterven lag. Ten slotte joeg hij ook haar weg, lang genoeg om een donkergrijze zijden kamerjas aan te schieten die hier altijd in de klerenkast klaar hing. Hij vond er ook iets anders, diep weggestopt. Een smal eenvoudig kistje met een fluit erin. Een geschenk van Thom Merrilin uit een tijd die een leven geleden leek. Hij ging bij een van de smalle hoge vensters zitten en probeerde wat. Het was zo lang geleden dat hij aanvankelijk meer schrille geluiden en veel stilte voortbracht dan wat anders. Die vreemde geluiden trokken Min weer aan.

‘Speel voor me,’ zei ze verheugd lachend, of misschien verbaasd. Natuurlijk zette ze zich op zijn knie, terwijl hij met weinig resultaat iets ten gehore probeerde te brengen wat in de verte op een herkenbaar deuntje leek. Op dat ogenblik kwamen de Wijzen bij hem binnenvallen: Amys, Bair, Sorilea en een tiental anderen. Min sprong zo snel op dat ze er een kleur van kreeg. Ze trok uitgebreid haar jas goed; iedereen zou kunnen denken dat ze een partij hadden geworsteld. Bair en Sorilea stonden al naast hem voor hij iets kon zeggen. ‘Kijk naar links,’ beval Sorilea. Ze duwde zijn ooglid omhoog en hield haar verweerde gezicht vlak bij het zijne. ‘Kijk naar rechts.’

‘Je hart klopt te snel,’ mompelde Bair die haar bottige vingers tegen zijn hals hield gedrukt.

Nadat hij door zijn knieën was gezakt, had Nandera blijkbaar een Speervrouw weggestuurd en vervolgens had Sorilea het legertje Wijzen dat het paleis in wilde stormen, uitgedund tot deze kleinere horde. Bovendien bleek dat iedereen, met of zonder Sorilea’s instemming, haar eigen kansen wilde krijgen bij de Car’a’carn. Nadat zij en Bair klaar waren, werd hun plaats ingenomen door Amys en Colinda, een magere vrouw met doordringende grijze ogen die de middelbare leeftijd nog niet had bereikt, maar een even sterke uitstraling bezat als Sorilea. Maar dat had Amys natuurlijk ook, eigenlijk alle Wijzen. Ze duwden in hem, porden, staarden en noemden hem koppig na zijn weigering op en neer te springen. Ze leken echt te denken dat hij dat zou doen.

Ze lieten Min niet links liggen. Terwijl ieder zich op haar beurt met hem bezighield, stonden de anderen om haar heen, en stelden honderden vragen over haar visioenen. Wat haar minstens heel grote ogen deed opzetten. Ze keek hen en Rhand aan, alsof ze zich afvroeg of iemand haar gedachten had gelezen. Amys en Bair legden het uit, want Melaine had het nieuws van haar twee dochters niet voor zich kunnen houden. Mins ogen konden na dat alles eigenlijk niet meer groter worden en dreigden uit haar hoofd te vallen. Zelfs Sorilea leek Melaines mening te delen dat Mins talent haar op gelijke voet met de Wijzen plaatste. Het waren echter Wijzen, zoals Aes Sedai altijd Aes Sedai bleven, en ze moest bijna alles even vaak herhalen als er vrouwen waren, omdat zij die zich op een gegeven ogenblik met hem bezighielden, zeker wilden weten niets gemist te hebben.

Nadat Sorilea en de anderen aarzelend hadden besloten dat hij slechts rust nodig had en hem hadden opgedragen zich daaraan te houden, vertrokken ze. Min maakte het zich weer gemakkelijk op zijn schoot. ‘Ze praten met elkaar in hun dromen?’ zei ze hoofdschuddend. ‘Dat lijkt me onmogelijk, het lijkt op iets uit een verhaal.’ Een frons rimpelde haar voorhoofd. ‘Hoe oud denk je dat Sorilea is? En die Colinda... Ik zag... Nee, dat heeft met jou niets te maken. Misschien ben ik bevangen door de hitte. Wanneer ik iets weet, wéét ik het ook. Het moet de hitte zijn.’ Een ondeugend lichtje verscheen in haar ogen, en ze boog zich langzaam naar hem toe, haar lippen tuitend als voor een kus. ‘Als je ze zo houdt,’ mompelde ze, terwijl ze bijna zijn lippen raakte, ‘lukt het misschien. Ik hoorde een stukje in dat laatste lied dat wat weg had van ‘De haan in de gomboom’.’ Het duurde even voor hij haar begreep, terwijl haar gezicht zijn hele gezichtsveld vulde, maar toen dat gebeurde, moest hij ontzettend gek hebben gekeken, want ze viel schaterend tegen zijn borst aan.

Enige tijd later kwam er een briefje van Coiren. Ze vroeg naar zijn welzijn, wenste hem een goede gezondheid toe en vroeg of zij en twee zusters door hem ontvangen konden worden. Ze bood Heling aan, indien hij dat wenste. Tijdens het lezen bewoog Lews Therin alsof hij uit zijn slaap ontwaakte, maar zijn vage ontevreden gemompel was niets vergeleken met de storm in Caemlin en hij leek weer in slaap te vallen, nadat Rhand de brief had neergelegd.

Het stond in schrille tegenstelling met het optreden van Merana. En het herinnerde hem eraan dat er in het Zonnepaleis ’s middags niets kon gebeuren of het was voor zonsondergang of nog eerder bij Coiren bekend. Hij stuurde een keurig bedankbriefje terug met een beleefde weigering. Uit of in bed, hij voelde zich nog moe en wilde fris en helder zijn bij een ontmoeting met Aes Sedai. Dat was een van de redenen.

In hetzelfde antwoord vroeg Rhand ook of Gawein hem wilde opzoeken. Hij had Elaynes broer maar eenmaal ontmoet, maar hij mocht de man. Gawein kwam echter niet en stuurde ook geen antwoord. Bedroefd bedacht Rhand dat Gawein de verhalen over zijn moeder moest geloven. Je mocht bij zoiets van een man eigenlijk niet verlangen er niet in te geloven. Hij voelde zich bij die gedachte zo grauw, dat zelfs Min leek te wanhopen of ze hem op kon vrolijken. Perijn en ook Loial wilden niet bij hem blijven als hij in die stemming verkeerde. Drie dagen later kwam er opnieuw een hoffelijk verzoek van Coiren, en een derde drie dagen daarna. Telkens verontschuldigde hij zich. Dat kwam gedeeltelijk door Alanna. Hij voelde haar nog vaag in de verte, maar ze kwam telkens dichterbij. Dat was niet verrassend. Hij wist zeker dat Merana Alanna als een van de zes zou uitkiezen. Hij was niet van plan Alanna dichter dan een span bij hem te laten komen, laat staan onder zijn ogen te laten komen, maar hij had gezegd dat hij hen net zo zou behandelen als Coirens groep en daar wilde hij zich aan houden. Dus diende Coiren voorlopig wat geduld te hebben. Bovendien had hij het druk, met van alles en nog wat. Een kort bezoek aan de school in Barthanes’ vroegere paleis duurde langer dan voorzien. Idrien Tarsin stond hem wederom bij de deur op te wachten om hem allerlei uitvindingen en ontdekkingen – vaak onbegrijpelijke – te tonen, en ook de winkels waar nieuwe ploegen, eggen en oogstapparaten stonden voor de verkoop. Het probleem echter was Herid Fel. Of wellicht Min. Fels gedachten dwaalden als altijd alle kanten op, zijn tong volgde, en hij vergat overduidelijk dat Min erbij was. Hij vergat haar heel vaak. Maar zodra Rhand de man weer op het juiste pad bracht, merkte Fel haar opeens op, alsof hij haar voor het eerst zag, en schrok hij. Voortdurend bleef hij zijn verontschuldigingen aanbieden voor de half opgerookte pijp die hij telkens vergat aan te steken, veegde steeds maar weer as van zijn dikke buik en kon niet van zijn dunne grijze haren afblijven. Min leek ervan te genieten, maar waarom ze er plezier in had dat een man haar vergat, wilde Rhand niet eens raden. Ze gaf Fel zelfs een kus op zijn hoofd, nadat Rhand en zij waren opgestaan, waardoor de man bij hun vertrek stokstijf achterbleef. En wat Fel had uitgezocht over de zegels op de kerker van de Duistere of de Laatste Slag hielp ook niet veel. De volgende dag kwam een berichtje dat op een afgescheurd hoekje perkament was gekrabbeld.

Geloof en orde geven kracht. Moet rommel opruimen voor je kunt bouwen. Zal je bij volgende bezoek uitleggen. Laat meisje thuis. Te knap.

Fel

Het was haastig geschreven, zijn handtekening stond in een hoekje gefriemeld, en Rhand begreep er niets van. Bij een nieuw bezoek aan Fel echter bleek de man aan Idrien verteld te hebben dat hij zich weer jong voelde en ging vissen. Met al die droogte. Rhand vroeg zich af of het verstand van de oude man met hem op de loop was gegaan. Min vond het briefje in elk geval vermakelijk. Ze vroeg of ze het mocht houden, en verschillende keren zag hij het haar grijnzend herlezen. Op de loop of niet, Rhand besloot dat hij Min de volgende keer niet zou meenemen. Feitelijk was het al moeilijk haar bij zich te hebben wanneer hij dat verlangde. Ze leek meer tijd bij de Wijzen door te brengen dan bij hem. Hij begreep niet waarom dat hem zo ergerde, maar hij merkte dat hij mensen afsnauwde wanneer Min buiten in het tentenkamp was. Het was maar goed dat ze niet zo vaak bij hem was. De mensen zouden het opmerken, gaan praten en zich dingen afvragen. In Cairhien, waar zelfs de bedienden hun eigen vorm van het Spel der Huizen speelden, kon het gevaarlijk voor haar zijn wanneer mensen zich afvroegen of ze belangrijk voor hem was. Het was goed zo. Hij probeerde niet te snauwen.

Waar hij Min natuurlijk voor nodig had, waren de visioenen die ze zag bij de edelen die hem persoonlijk kwamen bezoeken om naar zijn gezondheid te vragen. Dat hij in elkaar was gezakt, moest veel geruchten in het leven hebben geroepen. Glimlachend vroegen ze hoe lang hij ditmaal in Cairhien wilde blijven, wat zijn plannen waren, als ze dat mochten vragen, weer glimlachend, voortdurend glimlachend. De enige die niet zo verbeten glimlachte, was Dobraine, die nog steeds zijn voorhoofd had opgeschoren als een soldaat en nog steeds zijn jas droeg met de kleurbanen die versleten waren door het dragen van het borstkuras. Dobraine stelde dezelfde vragen, maar zo zwaarmoedig dat Rhand nog blijer was met zijn vertrek dan met dat van de anderen. Het lukte Min bij de ontvangsten aanwezig te zijn. Ze perste het tussen haar bezoeken aan de Wijzen door. Rhand wist niet wat ze bij hen uitspookte, en was niet van plan ernaar te vragen. Het probleem was haar verborgen te houden.

‘Ik kan toch net doen of ik je liefje ben,’ lachte Min. ik vlij mezelf tegen je aan en stop druiven in je mond... nou ja, rozijnen, want ik heb al een hele tijd geen druif meer gezien. Dan kun jij mij “lief honingmondje” noemen. Dan vraagt niemand zich af waarom ik erbij ben.’

‘Nee,’ snauwde hij en haar gezicht werd ernstig. ‘Denk je echt dat de Verzakers mij alleen daarvoor willen hebben?’

‘Misschien wel,’ antwoordde hij even ernstig. ‘Een Duistervriend als Padan Fajin zou het zeker willen, als hij nog in leven is. Ik wil dat gevaar niet lopen, Min. In elk geval wil ik niet dat die Cairhienin vunzig over je denken. En de Tyreners ook niet.’ Met de Aiel lag het anders. Die vonden haar geplaag wel leuk en heel vermakelijk. Min was echt iemand van uitersten. Na plechtige ernst straalde ze opeens zonder overgang van geluk, een en al glimlach die geen tel verdween. Tot de ontvangsten echt begonnen.

Een driedelig scherm met vergulde figuren werd in een hoek van de ontvangkamer opgezet en bleek een mislukking. Maringils donkere glinsterende ogen vermeden zo nadrukkelijk ernaar te kijken dat Rhand wist dat de man het Zonnepaleis op zijn kop zou zetten om erachter te komen wie of wat erachter verborgen was. De zitkamer bleek een betere plek, waarbij Min door een kier de ontvangkamer inkeek. Niet iedereen toonde beelden of een aura gedurende de ontvangst bij Rhand, maar wat haar ogen daar of gewoon in de gang wel opvingen, was duister. De ijskoude Maringil, witharig en lemmet-slank, zou omkomen door gif. Colavaere hield haar buitengewoon knappe gezicht kalm en beheerst, nadat ze had vernomen dat Aviendha ditmaal niet bij Rhand was. Zij zou aan de galg eindigen. Meilan, met zijn puntbaardje en vettige stem, zou sterven door een dolk. De toekomst vroeg een zware tol van de Hoogheren van Tyr. Aracome, Maracon en Gueyam zouden ook sterven, een bloedige dood in een veldslag, meende Min. Ze zei dat ze nog nooit zo vaak in een groep mensen de dood had gezien.

Tegen de tijd dat ze zag hoe Gueyams brede gezicht onder het bloed zat, hun vijfde dag in Cairhien, werd ze ziek bij de gedachte. Rhand zei haar te gaan liggen en vroeg Sulin vochtige doeken voor haar voorhoofd te brengen. Ditmaal zat hij op het bed haar hand vast te houden. Ze hield hem heel stevig beet.

Ze bleef hem echter plagen. Ze was er altijd bij wanneer hij de zwaardvormen danste met vier of vijf van de beste mannen die hij onder de Tyreense en Cairhiense soldaten kon vinden. Ook wanneer hij met Rhuarc of Gaul aan het worstelen was en ze elkaar met de voet tegen het hoofd probeerden te schoppen. Min liet daarna onvermijdelijk een vinger over zijn blote borst glijden en maakte een of ander grapje over schaapherders die niet zweetten, omdat ze net zo’n dikke huid hadden als stomme schapen of iets dergelijks. Soms voelde ze aan de half geheelde, nooit helende wond in zijn zij. Ze raakte het rondje lichtroze vlees zachtjes aan en maakte er nooit een grapje over. Ze kneep hem in zijn billen in de aanwezigheid van anderen, wat op z’n minst schokkend was. Zowel de Speervrouwen als de Wijzen vielen elkaar bijna huilend van het lachen in de armen wanneer hij weer eens omhoogschoot. Sulin keek of ze misschien ook zou gaan lachen. Min kroop vaak op zijn schoot en kuste hem bij elke gelegenheid en dreigde zelfs op een avond zijn rug te komen boenen. Wanneer hij net deed of hij huilde en stamelde, lachte ze en zei dat dat niet goed genoeg was. Min verdween snel genoeg, wanneer een Speervrouw haar hoofd om de hoek stak om iemand aan te kondigen, vooral Loial die nooit lang bleef en het voortdurend over de koninklijke librije had. Of bij de komst van Perijn die zelfs nog korter bleef en er om de een of andere reden steeds vermoeider uitzag. Min sprong nog sneller op wanneer Faile toevallig met de een of de ander meeliep. De twee keer dat dat gebeurde, zocht Min haastig een van Rhands boeken in de slaapkamer uit en deed net of ze las, waarbij ze het boek ergens in het midden opensloeg, alsof ze al enige tijd zat te lezen. Rhand begreep niet waarom die twee elkaar koel aanblikten. Het was geen echte vijandigheid, eigenlijk niet eens onvriendelijkheid, maar Rhand vermoedde dat de twee vrouwen boven aan elkaars lijstje zouden staan van mensen waar je niets mee te maken wilde hebben.

Het vermakelijke was dat het boek de tweede keer een in leer gebonden eerste deel was van Studies over de rede van Daria Gahand. Hij had het zware kost gevonden en was van plan geweest het bij Loials volgende bezoek mee terug te geven. Min las zelfs nog een tijd door nadat Faile was vertrokken, en ondanks al haar gefrons en gemopper nam ze het die avond mee naar haar eigen kamers in de gastenvleugel. Werd de verhouding tussen Min en Faile beheerst door afstandelijkheid, bij Min en Berelain paste het woord vijandigheid niet eens. Toen Somara haar op de tweede middag aankondigde, trok Rhand zijn jas aan, beende de voorkamer in en nam de hoge vergulde stoel op de verhoging in, voor hij Somara zei haar binnen te laten. Min verdween echter te traag naar de slaapkamer. Berelain zweefde naar binnen, even knap als altijd, in een zacht blauw gewaad dat als altijd heel laag uitgesneden was, en haar ogen vielen op Min, gekleed in een lichtroze jas en kniebroek. Rhand had er net zo goed niet kunnen zijn, toen Berelain Min lange tijd van hoofd tot voeten openlijk opnam. Min vergat de zitkamer, zette de handen in haar heupen en bleef Berelain even openhartig aanstaren. Ze glimlachten naar elkaar. Rhand meende dat zijn haren recht overeind gingen staan. Hij kon alleen maar denken aan twee vreemde katten die net hadden ontdekt dat ze in dezelfde kleine kamer waren opgesloten. Min besloot blijkbaar dat het geen zin had zich nog schuil te houden en liep – golfde, beschreef het beter, want het lukte haar Berelains manier van lopen op die van een jongen te laten lijken – naar haar stoel, ging zitten en sloeg de knieën over elkaar, de hele tijd glimlachend. Licht, wat konden die vrouwen glimlachen.

Ten slotte wendde Berelain zich tot Rhand, spreidde haar rok en maakte een diepe buiging. Hij hoorde Lews Therin in zijn hoofd neuriën, genietend van een heel knappe vrouw die heel gul haar fraaie eigenschappen uitstalde. Rhand waardeerde evenzeer wat hij zag, maar vroeg zich toch af of hij niet opzij moest kijken tot ze weer rechtop stond. Hij was echter bewust op de verhoging gaan zitten. Hij trachtte zijn stem zowel redelijk als vastbesloten te laten klinken. ‘Rhuarc liet zich ontvallen dat je je plichten verwaarloost, Berelain. Het schijnt dat je jezelf dagen in je kamer hebt opgesloten na de laatste keer dat ik hier was. Ik heb begrepen dat hij jou ernstig moest toespreken om je naar buiten te krijgen.’ Rhuarc had het wel niet op die manier gezegd, maar die indruk had Rhand gekregen. Haar wangen werden vuurrood, waardoor hij aannam dat hij gelijk had. ‘Je weet waarom jij hier de leiding hebt en hij niet. Je wordt geacht naar zijn raad te luisteren en niet alles aan hem over te laten. Ik heb geen behoefte aan Cairhienin die besluiten in opstand te komen omdat ze denken dat ik een Aiel over hen heb aangesteld.’

‘Ik was... bezorgd, mijn heer Draak.’ Ondanks de aarzeling en haar rode wangen klonk haar stem beheerst. ‘Na de komst van de Aiel groeien de geruchten als onkruid. Mag ik vragen wié u hier heerser wilt maken?’

‘Elayne Trakand, de erfdochter van Andor. Nu, de koningin van Andor. Zo spoedig mogelijk tenminste. Ik weet niet over welke geruchten je het hebt, maar als jij je bezighoudt met het weer op gang krijgen van Cairhien, zorg ik wel voor de Aes Sedai. Elayne zal je zeer dankbaar zijn voor wat je hier doet.’ Om de een of andere reden snoof Min heel luid.

‘Een goede keus,’ zei Berelain nadenkend. ‘De Cairhienin zullen haar denkelijk wel aanvaarden, zelfs de opstandelingen in de heuvels wellicht.’ Dat was goed nieuws. Berelain was heel kundig in het beoordelen van politieke stromingen, misschien wel even goed als een Cairhiener. Ze haalde diep adem, waardoor het neuriën van Lews Therin haperde. ‘Wat de Aes Sedai betreft... de geruchten zeggen dat ze hier zijn om je naar Tar Valon te begeleiden.’

‘En ik zeg je de Aes Sedai aan mij over te laten.’ Niet dat hij Berelain niet vertrouwde. Hij vertrouwde haar de heerschappij over Cairhien toe tot Elayne op de Zonnetroon plaatsnam en hij vertrouwde erop dat ze geen enkele aanspraak op de troon zou maken. Hoe minder mensen echter beseften dat hij een of ander plan met de Aes Sedai had, hoe minder kans er was dat Coiren zou vernemen dat hij verder dacht dan goud en juwelen.

Zodra de deuren zich achter Berelain hadden gesloten, snoof Min opnieuw. Ditmaal was het meer een soort gesnurk, ik vraag me af waarom ze nog moeite doet iéts aan te trekken. Nou ja, vroeg of laat zal een man haar wel inpakken. Ik zag niets waar je wat aan hebt. Enkel een man in het wit op wie ze tot over haar oren verliefd wordt. Sommige vrouwen kennen ook helemaal geen schaamte!’ Diezelfde middag vroeg ze hem om geld om een kamer vol naaisters te huren, aangezien ze alleen met de kleren aan haar lijf naar Cairhien was gekomen. De vrouwen maakten een hele reeks jassen, broeken en hemden in zijde en brokaat in allerlei kleuren. Sommige overhemden leken heel laag gesneden, zelfs nog lager dan een jas en bij sommige broeken betwijfelde Rhand of ze er wel in kon. Ze oefende ook elke dag met messenwerpen. Hij zag een keer hoe Nandera en Enaila hun manier van vechten met handen en voeten voordeden, wat zij heel anders deden dan de mannen. De Speervrouwen wilden niet dat hij keek, en gingen pas door nadat hij verder was gelopen. Misschien begreep Perijn dit alles, maar Rhand kwam voor de duizendste keer tot de slotsom dat hij niets van vrouwen begreep en dat nooit zou doen. Elke dag verscheen Rhuarc in zijn vertrekken of ging Rhand naar de werkkamer die Rhuarc deelde met Berelain. Tot zijn genoegen zag hij haar hard aan het werk met stukken over graanladingen, de huisvesting van vluchtelingen en het herstel van de schade door wat sommige Cairhienin de Tweede Aieloorlog noemden, ondanks alle pogingen het de naam Shaido-oorlog te geven. Rhuarc beweerde te hebben besloten de Cairhienin die met ji’e’toh wilden spelen, zoals hij het noemde, verder te negeren, hoewel hij nog steeds mopperde wanneer hij een Cairhiense zag met een zwaard, of in het wit geklede jonge mannen en vrouwen. De opstandelingen leken nog steeds in de heuvels af te wachten en hun aantal nam toe, maar ook zij baarden hem geen zorgen. Dat deden de Shaido wel en de hoeveelheid speren die elke dag zuidwaarts naar Tyr trokken. De verkenners die wel terugkeerden, vertelden dat de Shaido in Therins Dolk in beweging waren. Er was geen aanduiding waar ze heen wilden of wanneer. Rhuarc noemde het aantal Aiel dat zich nog steeds overgaf aan de grauwheid en hun speren wegwierp, het aantal dat weigerde het gai’shain-wit af te leggen wanneer hun tijd erop zat, en zelfs de weinigen die nog steeds naar het noorden trokken om zich bij de Shaido’s te voegen. Het was een teken van zijn verontrusting. Tot Rhands verbazing was Sevanna in de tenten geweest, zelfs in de stad, en de dag na zijn aankomst vertrokken. Rhuarc noemde het terloops.

‘Zou het niet beter zijn geweest haar op te pakken?’ vroeg Rhand. ‘Rhuarc, ik weet dat zij als een Wijze wordt gezien, maar voor zover ik het begrijp, kan dat niet eens. Het zou me niet verbazen als de Shaidostam zich redelijk opstelt wanneer zij weg is.’

‘Dat betwijfel ik,’ zei Rhuarc droogjes. Hij zat op een kussen tegen de kamermuur een pijp te roken. ‘Amys en de anderen kijken elkaar achter haar rug schuins aan, maar ontvangen haar als Wijze. Als de Wijzen zeggen dat zij een Wijze is, dan is ze dat. Ik heb stamhoofden gezien die ik nog geen waterzak zou geven als ik tussen tien staken stond, maar het bleven stamhoofden.’

Zuchtend bekeek Rhand de landkaart die open op tafel lag. Rhuarc leek die niet nodig te hebben. Zonder te kijken kon hij ongezien elk kenmerk van een streek op de kaart benoemen. Berelain zat in haar hoge stoel aan de andere kant van de tafel, de voeten onder zich en een stapel papier op haar schoot. Ze had een pen in de hand en op een klein tafeltje naast de stoel stond een potje inkt. Zo nu en dan keek ze naar hem, maar wanneer ze zag dat Rhuarc opkeek, boog ze haar hoofd weer over de papieren. Om de een of andere reden fronste Rhuarc elke keer wanneer hij haar aankeek, waarop zij bloosde en haar kaakspieren verstrakten. Soms keek Rhuarc afkeurend, wat Rhand evenmin snapte. Ze deed nu toch haar plicht?

‘Je kunt geen speren meer naar het zuiden sturen,’ zei Rhand ten slotte. Hij vond het niet fijn. Het was van levensbelang dat Sammael de grootste moker ter wereld op hem af zag komen, maar het mocht niet ten koste gaan van een nieuwe Shaido-oorlog om Cairhien. ik zie geen andere manier.’

De dagen gingen voorbij en ze waren allemaal druk. Hij zag glimlachende heren en vrouwen, die zo hartelijk tegen elkaar waren dat hij er zeker van was dat ze onder het oppervlak van alles tegen elkaar beraamden. De Wijzen gaven hem raad hoe hij de Aes Sedai moest aanpakken, of ze nu van de Toren kwamen of uit Salidar. Vergeleken met Amys en Bair leek Melaine mild, en bij Sorilea werd zijn bloed ijskoud. Jonge Cairhienin veroorzaakten opstootjes in de straten ondanks Rhuarcs verbod op tweegevechten. Rhuarc handelde het af door hen een voorproefje te geven van wat gai’shain echt inhield. Ze moesten de hele dag onder bewaking naakt in de zon zitten. Hun vurige ijver droogde wat op, en Rhuarc was niet van plan tegen de zeden in te gaan en natlanders in het wit te kleden, maar de door de Roodschilden gegrepen Cairhienin begonnen zelf op te scheppen over de hele zaak. Rhand hoorde toevallig hoe Selande vol eigendunk tegen een andere jonge, kortgeknipte vrouw met een zwaard zei dat de ander pas echt ji’e’toh zou begrijpen, als ze door de Aiel gevangen was genomen. Het beurde hem op, wat het voorval verder ook mocht inhouden. Ondanks Shaido, Huizen, Wijzen en relletjes, ondanks de vraag of Fel ooit nog van plan was van zijn visuitstapje terug te keren, leken de dagen... prettig en verfrissend. Wellicht kwam het doordat hij bij zijn aankomst zo vermoeid was geweest. Misschien leek het alleen zo vergeleken met die laatste uren in Caemlin, maar ook Lews Therin was kalmer. Rhand merkte zelfs dat hij zo van Mins geplaag genoot dat hij zich er een- of tweemaal aan moest herinneren dat het slechts plagen was. Tegen die tijd was hij al tien dagen in Cairhien en vond hij het geen slechte manier om zo de rest van zijn leven door te brengen. Natuurlijk besefte hij dat dit niet lang meer kon duren.

Voor Perijn waren die tien dagen helemaal niet zo plezierig. Hij zocht vaak Loials gezelschap, maar die had zijn stedding gevonden in de koninklijke librije, waar hij hét grootste deel van de dag doorbracht. Perijn las graag, en misschien zou hij genoten hebben van die schijnbaar eindeloze ruimten vol boeken tot aan de hoge gewelven, maar er was ook vaak een Aes Sedai. Een slanke, donkerharige vrouw die nooit met haar ogen leek te knipperen. Ze leek hem niet op te merken, maar hij had geen buitengewoon vertrouwen in Aes Sedai, al voor de gebeurtenissen in Caemlin niet. Nu Loials gezelschap hem grotendeels onthouden werd, ging Perijn vaak op jacht met Gaul en enkele keren met Rhuarc, die hij nog van de Steen kende en wel mocht. Perijns probleem was zijn vrouw. Of misschien was het Berelain, of allebei. Als Rhand het niet zo druk had gehad, zou Perijn hem om raad hebben gevraagd. Terloops natuurlijk en zonder bijzonderheden. Rhand kende de vrouwen, maar er waren zaken waar een man niet zomaar over kon praten.

Het was die eerste dag al begonnen. Hij was nog maar amper in Cairhien en had net zijn kamers in het Zonnepaleis betrokken. Faile was ervandoor met Bain en Chiad om eens rond te kijken en hij stond zich met ontbloot bovenlijf te wassen, toen hij opeens een bloemengeur opving. Niet zwaar, maar hij rook het duidelijk terwijl achter hem een warme stem zei: ik heb altijd al gedacht, Perijn, dat je een mooie rug hebt.’

Hij draaide zich zo vreselijk snel om dat hij de wastafel bijna omstootte. ‘Hoorde ik het goed dat je hier bent met je... vrouw?’ Berelain stond glimlachend in de deuropening van de zitkamer. Ja, dat was hij. Een vrouw die niet al te blij zou zijn hem alleen en bloot aan te treffen met een vrouw die zo gekleed ging. Zeker niet met de Eerste van Mayene. Hij schoot snel in een hemd en vertelde Berelain dat Faile uit was en dat hij niet wist wanneer ze terug zou zijn om bezoek te ontvangen. Daarna zette hij haar zo snel hij kon op de gang, waarbij hij haar nog net niet oppakte en eruit gooide. Hij dacht dat het daarmee gebeurd was. Berelain was weg en hij had zesmaal in even zoveel zinnen Faile zijn vrouw genoemd en tweemaal gezegd dat hij van haar hield. Berelain wist dat hij getrouwd was, wist dat hij van zijn vrouw hield en daarmee behoorde de kous af te zijn. Toen Faile korte tijd daarna terugkwam, deed ze twee stappen de slaapkamer in en verspreidde toen stekelig en vlijmscherp alle geuren van jaloersheid en woede, een mengsel waar zijn neus van zou moeten bloeden. Perijn begreep het niet. Hijzelf kon Berelains geur nog ruiken, maar zijn reukvermogen was bijna even scherp als van een wolf. Faile kon dat zeker niet. Het was heel vreemd. Faile glimlachte. Geen enkel nijdig woord kwam over haar lippen. Ze was even liefdevol als altijd, en zelfs nog hartstochtelijker dan anders, waarbij ze met haar nagels diepe voren groef in zijn schouders, wat ze nooit eerder had gedaan. Daarna, de bloedende sporen in het licht bekijkend, knabbelde ze met haar tanden aan zijn oor, in het geheel niet zacht, en lachte. ‘In Saldea,’ mompelde ze, ‘merken we een paardenoor, maar ik denk dat ik je hiermee voldoende gemerkt heb.’ En al die tijd rook ze zwaar naar jaloezie en woede.

Als dat alles was geweest, zou de toestand wel betijd zijn. Failes jaloersheid vlamde misschien even fel op als een smidsvuur in de harde wind, maar doofde altijd net zo snel als het was opgelaaid, wanneer ze eenmaal besefte dat er geen reden voor was. Meteen de volgende ochtend zag hij haar echter verderop in een gang met Berelain praten, beiden met een glimlach die bloed kon trekken. Zijn oren vingen Berelains laatste woorden op voor ze zich omdraaide, ik hou mijn beloftes altijd.’ Een vreemde opmerking en waarom die bitter geprikkelde geur van Faile opsteeg, snapte hij niet.

Hij vroeg Faile over welke belofte Berelain het had en misschien was dat fout geweest. Ze knipperde met haar ogen – soms vergat ze hoe goed hij kon horen – en zei: ‘Ik herinner het me eigenlijk niet. Zij is het soort vrouw dat van alles belooft en het dan niet doet.’ Zijn schouders kregen een tweede stel diepe bloedende krassen en het was nog niet eens middag!

Berelain begon hem op te zoeken. Aanvankelijk dacht hij niet in die richting. De vrouw had in de Steen van Tyr lief gedaan tegen hem, op een zachtaardige manier en het betekende eigenlijk niets. Daar was hij zeker van en ze wist dat hij nu getrouwd was. Het waren schijnbaar gewoon toevallige ontmoetingen in gangen, zomaar enkele onschuldige woorden in het voorbijgaan. Maar een tijdje later drong tot hem door dat zijn ta’veren ofwel het toeval volkomen verwrong, of dat Berelain het plande, hoe onwaarschijnlijk dat ook leek. Hij probeerde zichzelf wijs te maken dat dat belachelijk was en dat hij zichzelf de lucht in praatte, alsof hij net zo knap was als Wil Alseen. Wil was de enige man die hij kende op wie door vrouwen jacht werd gemaakt en dat hadden ze nooit voor Perijn Aybara gedaan. Er kwamen echter veel te veel van die ‘toevallige’ ontmoetingen voor.

En ze raakte hem steeds aan. Niet opvallend. Ze legde enkel haar vingers even op zijn hand, op zijn arm, op een schouder. Nauwelijks de moeite waard om er iets van te zeggen. De derde dag viel hem een gedachte in, waar zijn nekharen van omhoog gingen staan. Als je een paard temde dat nooit eerder bereden was, begon je het wat te aaien, tot het dier wist dat jouw hand geen kwaad deed. Net zo lang tot het voor je hand bleef stilstaan. Daarna kwam het zadelkleed, vervolgens het zadel, en als laatste het bit.

Hij begon bang te worden als de geur van Berelain om een hoek heen kringelde. Bij het eerste vleugje liep hij de andere kant op, maar hij kon er jammer genoeg niet voortdurend op letten. Allereerst leek een groot aantal banjerende Cairhiense zotten het paleis in en uit te lopen, voor het grootste deel vrouwen. Vrouwen met zwaarden! Hij moest opzij stappen voor vele mannen en vrouwen die hem opzettelijk belemmerden door te lopen. Tweemaal moest hij een vent neerslaan toen de sufferd hem niet wilde laten gaan en vlak voor hem heen en weer bleef dansen. Hij had het vervelend gevonden – Cairhienin waren bijna allemaal kleiner dan hij – maar je moest oppassen voor een man met een hand aan zijn zwaardgevest. Een keer probeerde een jonge vrouw hetzelfde en nadat hij haar zwaard had afgepakt, werd ze zo vervelend dat hij het teruggaf. Ze was er zo door geschokt dat ze hem nariep geen eer te bezitten, tot enkele Speervrouwen haar wegleidden en haar indringend toespraken.

Het andere was dat mensen wisten dat hij Rhands vriend was. Zelfs als hij niet door die poort was aangekomen, herkenden sommige Aiel en Tyreners hem nog van de Steen en het nieuws verspreidde zich. Heren en vrouwen die hij van zijn leven niet had gezien, stelden zich in de gang of in een hal aan hem voor. Hoogheren die in Tyr hun neus voor hem hadden opgehaald, spraken hem in Cairhien aan als een oude vriend. De meesten roken naar vrees en naar iets anders wat hij niet kon benoemen. Ze wilden allemaal hetzelfde, besefte hij. ‘Ik ben bang dat de Drakenheer mij niet altijd in vertrouwen neemt, mijn vrouwe,’ zei hij beleefd tegen een vrouw met kille ogen die Colavaere heette. ‘Wanneer hij dat doet, wilt u toch niet dat ik zijn vertrouwen beschaam.’ Haar glimlach leek van oneindig hoog te komen. Ze leek zich af te vragen of hij een passend kleedje voor de open haard zou zijn. Ze rook vreemd, hard en gladjes, en op de een of ander wijze... hoog.

‘Ik weet niet echt wat Rhand van plan is,’ vertrouwde hij Meilan toe. De man bleef langs zijn neus staren, maar glimlachte desondanks even vaak als Colavaere. Hij rook hetzelfde, bijna even sterk. ‘Misschien zou u het zelf kunnen vragen.’

‘Als ik het wist, kan ik het toch moeilijk de hele stad vertellen,’ zei hij tegen een witharige angsthaas met te veel tanden, een kerel die Maringil heette. Maar toen was hij al doodmoe van ai die pogingen hem uit te melken. Maringil scheidde dezelfde geur af en rook er net zo sterk naar als Colavaere en Meilan.

Deze drie gingen veel verder dan ieder ander en hij voelde de gevaarlijke geur tot in zijn botten, als een droge berg vlak voor een lawine. Doordat hij die jonge zotten in het oog diende te houden en door de lucht van de machtigen rook hij Berelains geurtje vaak pas als ze zo dichtbij was gekropen dat ze toe kon slaan. Nou ja, ze dreef meer als een zwaan in een rimpelloze vijver door de gangen, maar het voelde aan of hij overvallen werd.

Hij had het onnoemelijk vaak over Faile, maar Berelain leek het niet te horen. Hij vroeg haar op te houden en Berelain lachte, gaf een klopje op zijn wang en vroeg waarmee ze moest ophouden. En uitgerekend op dat ogenblik kwam Faile natuurlijk de volgende zijgang uit, net op het moment dat hij terugdeinsde. Op Faile moest het de indruk maken dat hij wegschoot omdat hij haar zag. Zonder enige aarzeling draaide Faile zich soepel op haar hakken om en stapte geen pas langzamer of sneller weer weg.

Hij holde achter haar aan, haalde haar in en liep in een pijnlijke stilte naast haar mee. Een man kon bij al die vreemden toch nauwelijks zeggen wat hij had te zeggen? Door al die lange gangen naar hun kamers bleef Faile glimlachen, maar duizenden doornen drongen diep in zijn neus door.

‘Het was helemaal niet wat het leek,’ zei hij zodra de deur dichtviel. Ze zei geen woord, haar wenkbrauwen rezen slechts in een stille vraag omhoog. ‘Nou ja, het was... Berelain gaf me een klopje op mijn wang’ – nog steeds glimlachend zakten haar wenkbrauwen dreigend omlaag en er verscheen felle razernij tussen de doorns – ‘en ze deed het zomaar. Ik heb haar niet aangemoedigd, Faile. Ze deed het zomaar.’ Hij hoopte dat ze iets zou zeggen, maar ze keek hem slechts strak aan. Ze leek te wachten. Waarop? Opeens kreeg hij een idee, en als zo vaak leek te gebeuren wanneer hij met haar sprak, greep hij het meteen aan. ‘Faile, het spijt me.’ Haar boosheid werd zo scherp als een scheermes. ‘Ik begrijp het,’ zei ze effen en ze gleed de kamer uit. Hij had nu dus dubbel misgekleund en zichzelf blijkbaar beter de mond kunnen snoeren, al begreep hij zijn fout niet. Hij had spijt betuigd voor iets dat hij niet eens had gedaan. Die middag ving hij een gesprek op van Bain en Chiad die – ongelooflijk maar waar – bespraken of ze Faile zouden helpen hem een pak rammel te geven! Hij kon er niet uit opmaken of Faile dat had voorgesteld – ze was woest, maar zó woest? – niettemin vermoedde hij dat het tweetal het opzettelijk liet horen, wat hem kwaad maakte. Zijn vrouw besprak blijkbaar hun persoonlijke zaken met hen, zaken die alleen man en vrouw aangingen. Het maakte hem nog kwader. Kletste ze bij de thee misschien ook nog over hun andere zaken? Die nacht trok Faile ondanks de hitte een dik wollen nachthemd aan, terwijl hij stomverbaasd toekeek. Toen hij bijna verlegen haar wang probeerde te kussen, mompelde ze dat ze een vermoeiende dag had gehad en draaide zich om. Ze rook woedend, scherp genoeg om een scheermes overlangs te splijten

Met die geur kon hij niet slapen en hoe langer hij naast haar lag en het plafond in de duisternis bekeek, hoe bozer hij werd. Waarom deed ze dit? Merkte ze dan niet dat hij alleen van haar hield? Had hij haar niet keer op keer bewezen dat hij in zijn leven alleen haar eeuwig vast wilde houden? Moest hij er de schuld van krijgen dat een gek mens het waanidee had met hem te willen vrijen? Hij hoorde haar eigenlijk over de knie te nemen om wat gezond verstand in haar te timmeren. Hij had dat echter al eens gedaan, toen ze hem een stomp meende te geven om iets te benadrukken. Uiteindelijk had hij er meer hartzeer aan overgehouden dan het haar pijn had gedaan. Hij had een hekel aan de gedachte dat Faile pijn leed. Hij wilde in vrede met haar leven. Alleen met haar.

Zodra zich het eerste grijs van de zesde ochtend in Cairhien achter de ramen vertoonde, nam hij een besluit. In de Steen had Berelain volgens hem met tientallen mannen lopen scharrelen. Wat zij in hem als geliefde vond, kon ze ook bij een ander vinden, als hij lange tijd uit zicht bleef. En als Berelain eenmaal een ander slachtoffer had gevonden, zou Faile wel verstandig worden. Het leek eenvoudig. Zodra hij wat kleren had aangeschoten verdween hij dus naar Loial, ontbeet en vergezelde hem naar de librije. En nadat hij die slanke Aes Sedai had gezien en Loial hem vertelde dat ze er elke dag was – hij was altijd een tikkeltje beschroomd bij een Aes Sedai; Perijn kon het niet schelen, al waren er vijftig -, snoof hij Gauls spoor op om hem te vragen of hij zin had te gaan jagen. Er waren natuurlijk niet veel herten of konijnen in de heuvels rond de stad over. Wat er nog leefde, leed evenzeer onder de droogte als de mensen, maar Perijns neus kon best een of meer konijnen vinden als ze echt op vlees uit waren. Hij legde zelfs geen enkele keer een pijl aan, maar stond erop buiten te blijven tot Gaul hem vroeg of hij van plan was in het licht van de maansikkel op vleermuizenjacht te gaan. Soms vergat Perijn dat andere mensen ’s nachts minder goed zagen dan hij. De volgende dag en elke dag daarna ging hij ook tot het donker jagen.

Het probleem was dat het eenvoudige plan volkomen fout leek te gaan. In de eerste nacht dat hij terug bij het Zonnepaleis kwam, de boog ontspannen over de schouder, zich prettig voelend na al dat lopen, ving hij bij toeval door wat tocht Berelains lucht op voordat hij nietsvermoedend de hoofdhal in stapte. Hij maande de Aielwachten hun mond te houden en sloop rond het paleis naar een dienstingang waar een kerel met dikke ogen hem na een harde roffel binnenliet. De avond erna wachtte Berelain hem op in de gang van hun kamers. Hij moest zich de halve nacht om de hoek schuilhouden voor ze het opgaf. Elke nacht stond ze ergens anders te wachten en hij snapte niet hoe ze een toevallige ontmoeting kon spelen wanneer slechts enkele bedienden wakker waren. Het was waanzin van de bovenste plank. Waarom viel ze niet op een ander? En als hij eindelijk de slaapkamer met zijn laarzen in de hand binnensloop, lag Faile al in dat vervloekte, dikke nachthemd te slapen. Elke nacht. Lang voor zijn zesde slapeloze nacht was hij bereid elke blunder toe te geven, al begreep hij nog steeds niet welke. Het had allemaal zo vervloekt eenvoudig geleken. Gunde ze hem nou maar één woordje, gaf ze maar één aanwijzing wat hij moest zeggen of doen. Maar het enige dat hij hoorde, waren zijn op elkaar geklemde tanden in de duisternis.

Op de tiende dag ontving Rhand wederom een verzoek van Coiren, even beleefd verwoord als de eerste drie. Een tijdlang wreef hij met zijn duim en wijsvinger peinzend over het dikke perkament. Er bestond geen goede manier om te voelen hoe ver Alanna was, maar als hij de eerste dag vergeleek met hoe sterk het nu aanvoelde, dan was ze wellicht halverwege Cairhien. In elk geval treuzelde Merana niet. Dat was prima. Hij wilde dat ze gretig was. Een tikkeltje boetvaardig hielp ook, maar dan kon hij net zo goed om de maan vragen; het bleven Aes Sedai. Nog tien dagen voor ze in Cairhien waren, als ze zo snel door bleven rijden, en dat konden ze best. Tijd genoeg om Coiren nog tweemaal te ontvangen, zodat hij beide groepen driemaal had gesproken. Daar mocht Merana bij haar aankomst goed over nadenken. Ze zou. volstrekt geen voordeel op de Witte Toren hebben; ze hoefde niet te weten dat hij liever zijn hand in een slangenkuil stak dan een stap in de richting van de Toren te doen, zeker niet met Elaida als Amyrlin. Nog tien dagen, en hij zou zijn laarzen oppeuzelen als het dan nóg tien dagen zou duren voor Merana hem Salidars steun toezegde, zonder de onzin over helpen, leiden of uitleggen. Daarna kon hij eindelijk al zijn aandacht op Sammael richten.

Terwijl Rhand Coiren schreef dat zij en twee zusters de volgende middag konden komen, stak Lews Therins gemompel hoorbaar op. Ja. Sammael. Deze keer doden. Demandred, Sammael, allemaal, deze keer. Ja, dat doe ik. Rhand merkte het amper.

51

Opgepakt

Rhand liet Sulin zijn jas voor hem ophouden om de eenvoudige reden dat hij die anders met bruut geweld uit haar handen zou moeten trekken. Net als anders probeerde ze hem het kledingstuk aan te sjorren zonder op kleinigheden als armsgaten te letten. Het gevolg was een dansje midden in zijn slaapkamer. Lews Therin lachte kakelend om een of ander idioot pretje, net hard genoeg om gehoord te worden. Sammael, jazeker, maar eerst Demandred. Allereerst moet ik me van hem bevrijden, daarna Sammael. Jazeker.

‘Wees eerbiedig,’ mompelde Sulin binnensmonds. ‘Dat was je bij die Aes Sedai in Caemlin niet en je zag wat de gevolgen waren. De Wijzen... Ik heb de Wijzen dingen horen zeggen... Je moet eerbiedig zijn, mijn heer Draak,’ zei ze nogmaals.

Eindelijk lukte het hem zijn jas goed rond de schouders te krijgen. ‘Is Min er al?’

‘Heb je haar dan gezien? Mijn heer Draak?’ Ze begon wat denkbeeldige pluisjes van de rode zijde te plukken en vervolgens de jas dicht te knopen. Het ging sneller als hij zijn handen langs zijn zij hield en haar liet begaan. ‘Min komt wanneer ze komt, als ze komt. Sorilea zal klaar met haar zijn, wanneer ze klaar is.’ Plotseling nam ze hem scherp op. ‘Wat wil je toch van haar? Je wilt toch niet dat ze bij de Aes Sedai in je achterste knijpt?’ Ze zei het dit keer niet met een verholen glimlach. ‘Mijn heer Draak.’

Het kostte hem moeite niet boos te kijken. Alles ging zo goed en nu dit weer. Sorilea wist dat hij Min vandaag harder nodig had dan bij elke vorige ontvangst. De kans om de visioenen van Coiren en twee andere afgezanten van Elaida te zien, mocht niet worden gemist. Sorilea had beloofd dat Min op tijd zou zijn. Hij deed weer een stap, maar Sulin volgde, nog steeds bezig met de knopen. ‘Sulin, ik wil dat je naar Sorilea’s tent gaat. Zoek Min op en breng haar hierheen. Geen vragen, Sulin. Doe het.’

Ze wist een glimlach op te brengen en tegelijkertijd haar tanden op elkaar te klemmen, een merkwaardig gezicht. ‘Zoals mijn heer Draak beveelt.’ Een vlotte knix spreidde haar rood-witte rok breed uit en ze keek half naar de grond.

‘Hoe lang nog?’ vroeg hij terwijl ze zich omdraaide. Hij hoefde niet te zeggen waarvoor. Haar aarzeling toonde dat ze het begreep. Eindelijk gaf ze kalm en ferm zonder enig gemopper antwoord. ‘Tot mijn schande eraan gelijk is.’ Ze keek hem kort recht in de ogen, de Sulin van vroeger, zij het met lang haar, maar even snel keerde het masker terug. ‘Als mijn heer Draak mij wilt verontschuldigen, ik moet hollen om aan zijn bevel te voldoen.’ Waarna ze haar rok tot haar knieën optrok en de kamer uitschoot. Rhand maakte hoofdschuddend de laatste knopen vast.

Eigenlijk voelde hij zich goed. Afgezien van dat met Min natuurlijk. Sorilea had het beloofd. Min had het beloofd. Als hij eenmaal Coirens onvermijdelijke vraag had afgewimpeld, of hij al een dag had vastgesteld waarop hij met haar mee naar Tar Valon ging, zou hij Min op een stoel zetten en... Hij wist nog niet wat. Maar Alanna was weer een dag dichterbij. Hij zou korte tijd aandacht aan Coiren schenken en daarna weer wat zwaardoefeningen doen.

Demandred! snauwde Lews Therin. Hij wilde Ilyena bezitten! Als gewoonlijk veroorzaakte de gedachte aan Ilyena weer gehuil en gekreun in de verte. Ilyena! O, Licht, Ilyena!

Rhand nam de Drakenstaf mee naar de ontvangkamer. Hij vroeg zich af wie Coiren zou meenemen en ging in de grote stoel op de verhoging zitten, zodat hij niet zou gaan ijsberen. Niet vanwege de Aes Sedai. Vanwege Min. Ze wist dat hij haar nodig had. Ze wist het. Eindelijk ging de deur net voldoende open om een vrouw binnen te laten, maar het was Chiad, niet Min. ‘De Aes Sedai zijn er, Car’a’carn.’ Ze zei de titel stijfjes, door haar onzekerheid over het feit dat een natlander het hoofd der stamhoofden was en omdat ze grote vraagtekens plaatste bij hem als zoon van een Speervrouw.

Rhand knikte, schoot recht en liet de Drakenstaf rechtop op zijn knie staan. ‘Stuur ze naar binnen.’ Hij zou Min hierover scherp onderhouden. Zoveel tijd bij de Wijzen doorbrengen!

Coiren zweefde naar voren als een gezette zwaan vol eigenwaan, gevolgd door Galina en een andere ravenzwarte vrouw met harde ogen en een Aes Sedai-gezicht. Ze droegen allemaal verschillende tinten grijs; waarschijnlijk gekozen omdat zand en stof nu minder goed zichtbaar waren. Tot zijn verbazing kwamen wederom dienstmeiden met lichte stofmantels op de rug achter de Aes Sedai aan. Meer dan tien vrouwen torsten het gewicht van met koper beslagen kisten, geen van beide klein. Enkele jonge vrouwen wierpen een blik op hem, maar de meesten hielden hun hoofd omlaag en hadden alleen aandacht voor hun last of waren misschien bang.

Rhands lippen krulden bijna voor hij het kon onderdrukken. Ze dachten écht dat ze hem om konden kopen.

‘Jammer, dat uw Groene zuster er vandaag niet bij is,’ zei Galina. Zijn ogen richtten zich van de dienstmeiden op haar. De drie Aes Sedai keken hem gespannen aan. Hoe konden ze bij het Licht weten van Alanna?

Hij kreeg echter geen tijd zich dat af te vragen. Bijna op hetzelfde ogenblik begon zijn huid te prikkelen.

Razernij schoot in hem omhoog, net als in Lews Therin. Rhand kon saidin nog net uit Therins klauwen trekken. Withete woede en minachting kolkten langs de grenzen van de leegte, terwijl hij woest naar Coiren, Galina en de onbekende derde keek. Coirens zachte ronde kaak stond strak en vastberaden. De andere twee glimlachten wellustig en heel onaangenaam. Het waren even grote dwazen als Merana en haar groep.

Het schild dat tussen hem en de Ware Bron schoof, leek op het sluiten van een watersluis. De stroom saidin verdween en liet slechts de smerige rest van de bezoedeling achter. Bovendien leek de lucht van zijn enkels tot zijn hoofd dik te worden, maar dat was van minder belang. Met uitpuilende ogen bevoelde hij het schild – de onmogelijkheid. Drie vrouwen konden hem niet van de Bron afschermen als hij saidin eenmaal had gegrepen, tenzij ze even sterk waren als Semirhage, Mesaana of... Hij reikte naar de Bron, beukte tegen de onzichtbare stenen muur, harder en harder. Lews Therin grauwde als een beest, beukte en klauwde als een bezetene. Een van hen moest saidin kunnen bereiken en dat afweerscherm dat door de drie werd opgehouden, kunnen breken.

Het scherm was slechts enkele tellen opgetrokken, toen een dienstmeid naast Galina kwam staan. Rhand voelde hoe het bloed uit zijn gezicht wegtrok. Vier paar ogen in vier leeftijdloze gezichten staarden hem aan. ‘Het is heel jammer dat het zo ver moest komen.’ Met die kalme galmende stem had Coiren beter een groep kunnen toespreken dan één man. ik had graag gezien dat je uit jezelf naar Tar Valon was gekomen, maar het werd ons duidelijk dat je alleen van plan was ons aan het lijntje te houden. Ik neem aan dat je hebt gesproken met die arme dwazen die gevlucht zijn na het sussen van de Sanche-vrouw. Geloofde je werkelijk dat ze jou iets konden bieden? Samen iets tegen de Witte Toren ondernemen?’ Het klonk of ze echt teleurgesteld in hem was. Hij kon alleen zijn ogen bewegen. Ze gleden naar de dienstmeiden die druk bezig waren met een kist. Die stond nu open en ze tilden er een smal blad uit. Sommige gezichten leken jong, maar de anderen... Het waren volgens hem allemaal Aes Sedai. Die vijf jonge vrouwen waren alleen zo jong dat ze de tijdloosheid nog niet hadden verworven. Die vijf hadden naar hem mogen kijken om zijn achterdocht in slaap te wiegen, terwijl de anderen hun gezicht verborgen hielden. Vijftien Aes Sedai. Dertien die zich hadden gekoppeld voor een afschermschild dat geen enkele man kon breken, en twee om hem te binden. Dertien... Lews Therin vluchtte krijsend weg.

Galina trok de Drakenstaf uit Rhands hand en bekeek hem hoofdschuddend. ‘Ik heb nu de leiding, Coiren.’ Ze keek hem geen enkele keer aan; hij had net zo goed een stuk van de stoel kunnen zijn. ‘Er is overeengekomen dat als dit gebeurd zou zijn, de Rode Ajah de leiding zou hebben.’ Ze overhandigde de Drakenstaf aan de andere zwartharige vrouw in het grijs en zei: ‘Bewaar dit ergens, Katerine. Het kan wellicht een vermakelijk aandenken voor de Amyrlin zijn.’ Rode Ajah. Het zweet gutste langs Rhands gezicht. Hij hoopte dat de Speervrouwen uit de gang de zaal in kwamen. Of de Wijzen, of Sulin, wie dan ook die kon gillen om het paleis te waarschuwen. Dertien Aes Sedai, en de Rode Ajah had de leiding. Als hij zijn mond had kunnen opendoen, zou hij hebben gehuild van woede.

Bain keek verbaasd op toen de deuren opengingen. De Aes Sedai waren nog maar net door Rhand Altor ontvangen. Als vanzelf keek ze opzij toen de dienstmeiden de kisten naar buiten brachten. Een zwartharige Aes Sedai plantte zich voor haar neer en Chiad, die geknield bij de deur zat, kwam snel overeind. Ze wist nauwelijks wat ze moest doen na het verhaal dat de andere Speervrouwen uit Caemlin hadden verteld, over zaken die vroeger alleen stamhoofden en Wijzen hadden geweten. Deze vrouw met de donkere ogen leek echter goed op de hoogte te zijn van het falen van de Aiel lang geleden. De ogen hielden Bain vast tot ze alleen nog vaag besefte dat de andere nachtzwarte Aes Sedai Chiad aansprak, terwijl die opgeblazen vrouw de anderen met de kisten voorging. Bain vroeg zich af of de Aes Sedai die haar aankeek, van plan was haar voor dat falen te doden. Ze zouden dat met hun kennis toch al eerder hebben gedaan als ze dat van plan waren, maar de donkere ogen van deze vrouw glinsterden zo hard dat ze zeker de dood voorspelden. Bain was er niet bang voor, ze hoopte slechts de kans te krijgen zich te sluieren.

‘Blijkbaar is de jonge meester Altor te veel gewend om naar eigen believen naar Cairhien te komen en weer te vertrekken,’ vertelde de Aes Sedai haar met een stem als van rots. ‘Wij zijn het niet gewend dat iemand zo onbeleefd voor ons wegloopt. Als hij de komende dagen naar het paleis terugkeert, zullen wij ook terugkeren. Zo niet... Ons geduld is niet oneindig.’

Ze gleed weg, zij en de andere, de stoet met de kisten achterna. Bain en Chiad keken elkaar snel aan en schoten haastig naar Rhand Altors vertrekken.

‘Wat bedoel je met “Hij is weg”?’ wilde Perijn weten. Loials oren schoten naar hem toe, maar de Ogier hield zijn ogen net zo strak op het bord gericht als Faile. Ze rook... Perijn kon de mengelmoes van geuren niet verklaren. Door die verwarring had hij in zijn handen willen bijten.

Nandera trok slechts haar schouders op. ‘Dat doet hij soms.’ Ze leek kalm genoeg, met haar armen over elkaar en haar onbewogen gezicht, maar ze rook boos, een geur als van distels. ‘Hij glipt weg zonder dekking van een Speervrouw in de rug, soms wel een halve dag lang. Hij denkt dat wij het niet weten. Ik dacht dat jij misschien wist waar hij heen was?’ Iets in haar stem gaf Perijn de gedachte dat ze hem zou volgen als ze wist waarheen. ‘Nee,’ zuchtte hij. ik heb geen idee.’

‘Let op het spel, Loial,’ mompelde Faile. ‘Je was toch niet echt van plan daar een steen te plaatsen?’

Wederom zuchtte Perijn. Vandaag had hij besloten de hele dag bij Faile te blijven. Vroeg of laat zou ze dan wel iets tegen hem zeggen en bovendien zou Berelain hem zeker met rust laten als hij bij zijn vrouw was. Nou ja, Berelain had hem inderdaad niet opgezocht, maar zodra Faile had beseft dat hij niet op jacht ging, had ze Loial aangeklampt voor hij naar de librije kon glippen. Vervolgens hadden ze een eindeloze reeks spelletjes gedaan. In stilte, om goed na te denken. Perijn had graag willen zijn waar Rhand was.

Rhand lag op zijn rug op een bed en staarde naar de dikke balken boven hem zonder ze echt goed te zien. Het bed was niet groot, maar er waren twee zachte matrassen en kussens met ganzendons en goede linnen lakens. Er stond een stevige stoel en een kleine tafel. Eenvoudig, maar goed. Zijn spieren deden nog pijn van het vervoer in de kist. De Kracht had hem met gemak voorover laten buigen, met zijn hoofd tussen zijn knieën, en een gewoon touw had een pakje van hem gemaakt. Krassend metaal over metaal deed hem opkijken. Galina opende met een grote ijzeren sleutel een klep in de ijzeren kooi rond bed, tafel en stoel. Een grijzende vrouw met een rimpelig gezicht stak haar armen lang genoeg in de kooi om een dienblad met een doek op de tafel te zetten, waarna ze zowat wegsprong.

‘Ik ben van plan je in redelijke gezondheid naar de Toren te brengen,’ zei Galina koel, de klep weer sluitend. ‘Eet, of je wordt gevoed.’ Rhand keek weer omhoog naar de balken. Zes Aes Sedai in stoelen rond de kooi hielden het scherm rond hem in stand. Hij handhaafde de leegte voor het geval ze een fout maakten. Hij sprong echter niet op de versperring af, zoals hij had gedaan terwijl ze hem struikelend de kooi in hadden geduwd. Enkelen hadden gelachen, de vrouwen die erop hadden gelet. Nu reikte hij behoedzaam en gebruikte niet de woestheid van saidin, een storm van vuur en ijs dat hij vanuit zijn ooghoeken nét buiten zijn zicht voelde. Hij betastte de onzichtbare muur die hem van de Bron weghield, gleed erlangs alsof hij een randje probeerde te vinden. Wat hij vond was een plek waar de muur zes punten leek te worden. Ze hielden hem volkomen tegen, maar zij waren met zes, niet met een, en het waren duidelijk punten. Hoe lang was hij hier al? Een grijze onverschilligheid had hem bevangen, had de tijd verhuld, hem gevoelloos en gedachteloos gehouden. Hij was hier lang genoeg om honger te krijgen, maar de leegte hield dat gevoel ver van hem vandaan, en zelfs de geur van warme stamppot en warm brood die van de toegedekte schaal opsteeg, wekte geen belangstelling. Opstaan leek te vermoeiend. Tot dusver had hij om beurten twaalf Aes Sedai gezien en geen enkel gezicht uit het paleis. Hoeveel waren er in dit huis? Dat kon later van belang zijn. Waar stond het huis? Hij had geen idee hoe lang hij in die kist was meegevoerd, het grootste deel in een schokkende koets of op een kar. Waarom had hij Moiraines raad vergeten? Vertrouw geen enkele Aes Sedai, voor geen duimpje, geen haartje. Zes Aes Sedai die zoveel saidar voor zijn scherm geleidden, moesten buiten door elke geleidster gevoeld kunnen worden. Amys of Bair of een andere geleidster hoefde maar door die straat te lopen en zich wat af te vragen. Ze moesten nu in het paleis wel weten dat hij verdwenen was na Coirens vertrek. Als er buiten een straat was. Wat hij nodig had was...

Hij voelde weer aan het schild, zachtjes, zodat ze het niet zouden merken. Zes punten. Op de een of andere manier voelden ze zacht aan. Alle zes. Dat moest iets betekenen. Hij had graag Lews Therin willen horen, maar de enige geluiden in zijn hoofd waren zijn eigen gedachten langs de leegte. Zes punten.

Sorilea haastte zich door de stoffige straat langs het grote huis waar de Aes Sedai onderdak hadden gevonden. Sorilea kon amper voelen dat ze binnen nog steeds aan het geleiden waren, omdat ze maar een heel klein beetje kon geleiden, maar dat was niet de reden dat ze het negeerde. Ze hadden immers na hun aankomst daarbinnen dag en nacht geleid. Geen enkele Wijze verspilde er nog enige gedachte aan. Sorilea had nu belangrijker zaken aan haar hoofd. Zojuist in het paleis van de boomdoders waren de Speervrouwen geprikkeld geweest over Rhand Altor. Ze hadden gemopperd dat de Car’a’carn na zijn terugkomst veel had uit te leggen. Sorilea had veel langer geleefd dan elke Speervrouw, langer dan elke andere Wijze, en met de Kracht had dat niets te maken en ze voelde zich ongerust. Net als de meeste mannen ging Rhand Altor wanneer hij maar wilde, waarheen hij wilde – mannen waren hierin net katten – maar deze keer was in de tijd dat hij ertussenuit kneep, ook Min ergens tussen de tenten en het paleis verdwenen. Sorilea hield niet van toevalligheden, al kwamen die nog zo vaak voor rond de Car’a’carn. Ze trok haar omslagdoek wat dichter om zich heen door een onverwacht kil gevoel in haar botten. Ze haastte zich verder naar de tenten.

52

Weefsels van de Ene Kracht

De mannen die in de gelagkamer van De Zwerfster rond de tafel zaten, kwamen voornamelijk uit Ebo Dar zelf. Zij die een lang vest droegen, hadden gekozen voor fleurige zijde, vaak brokaat, over lichtgekleurde hemden met ruime mouwen. Ringen waren getooid met granaten of parels, de oorringen waren geheel van goud, en boven op de greep van de gebogen dolk in hun riem fonkelden maanstenen en saffieren. Verschillende mannen hadden zijden jassen over hun schouder hangen aan een zilveren of gouden ketting die aan de smalle, met bloemen of dieren geborduurde jasomslagen vastzat. De jassen leken vreemd, omdat ze te klein waren om aan te trekken en alleen als een soort schoudermantel konden dienen. De bezitters droegen zowel een lang dun zwaard als een kromme dolk en leken best bereid een ervan te gebruiken na een verkeerd woord, een verkeerde blik, of omdat ze toevallig zo’n bui hadden.

Bij elkaar was het een zeer gemengd gezelschap: twee kooplieden uit Morland met een krulsnor en het belachelijke puntbaardje aan hun kin; een Domani met haar tot over zijn schouders en een dunne snor, een gouden armband, een strakke gouden ketting en een grote parel in zijn linkeroor; een donkere Atha’an Miere in een felgroene jas met tatoeëringen op zijn handen en twee messen in zijn rode buikband; een Taraboner met een doorzichtige sluier voor een dikke snor, waarachter zijn mond haast schuilging; en een aantal vreemden die van overal konden komen. Iedere man had een stapel munten voor zich, die in grootte vaak verschilden. Zo dicht bij het Tarasinpaleis trok De Zwerfster klanten die wel wat munten over de balk konden gooien. Mart liet de vijf stenen in de beker rammelen en gooide ze uit op het tafelblad. Ze toonden twee kronen, twee sterren en een dop. Een gemiddelde gooi, niet goed. Zijn geluk kwam in golven en op dit ogenblik leek de golf laag, wat inhield dat hij op zijn best amper de helft van zijn worpen won. Het was hem net gelukt er tien achter elkaar te verliezen, op ieder andere dag een ongewone reeks voor hem. De stenen werden doorgegeven aan een vreemde man met blauwe ogen in een hard smal gezicht, die ondanks zijn eenvoudige bruine jas wel wat goud leek te kunnen verspelen.

Vanin boog zich naar Mart toe en fluisterde in zijn oor: ‘Ze zijn weer naar buiten. Thom zegt nog steeds niet te weten hoe ze het doen.’ Mart gaf de gezette man een grijns die hem sneller recht deed schieten dan je van iemand met die omvang vermoedde.

Mart dronk de helft van zijn dauwmeloenwijn in de zilveren beker op en keek fronsend neer op de tafel. Wéér! De worp van de man rolde net uit en de stenen toonden drie kronen, een roos en een staf. Zijn winst lokten opmerkingen uit rond de tafel.

‘Bloedvuur,’ mompelde Mart. ‘Dalijk komt de Dochter van de Negen Manen binnenlopen om beslag op me te leggen.’ De man met de blauwe ogen verslikte zich in zijn overwinningsdrankje. ‘Ken je die naam?’ vroeg Mart.

‘De wijn schoot in mijn verkeerde keelgat,’ zei de man met een zachte, lispelende tongval die Mart niet herkende. ‘Hoe was de naam ook weer?’

Mart maakte een vredelievend gebaar, hij had over onbelangrijker dingen gevechten zien losbarsten. Hij schoof het zilver en goud terug in zijn beurs, stond op en propte hem in zijn jaszak. ‘Ik heb het gehad. De zegen van het Licht over jullie allen.’ De mannen aan tafel herhaalden de wens, zelfs de vreemdelingen. In Ebo Dar waren de mensen heel beleefd.

Hoewel het nog vroeg in de ochtend was, was de gelagkamer redelijk vol. Een andere dobbeltafel voegde gelach en gegrom aan het geroezemoes toe. Twee jonge zonen van vrouw Anan hielpen de dienstmeisjes met het ronddelen van enkele late ontbijten. De herbergierster hield achter in het vertrek, bij de witte stenen trap, een oogje op alles, terwijl ze naast een jonge leuke vrouw zat wier grote zwarte ogen een vrolijke fonkeling vertoonden, alsof ze een grap kende die niemand anders had gehoord. Haar gezicht was een volmaakte ovaal, omlijst door glanzend zwart haar, en de diepe halslijn van haar grijze gewaad met de rode gordel bood een fraaie uitdaging. De pret in haar ogen werd groter toen ze naar Mart glimlachte.

‘Met uw geluk, heer Cauton,’ zei vrouw Anan, ‘hoort mijn man u te vragen waar hij zijn vissersboten heen dient te sturen.’ Om de een of andere reden zei ze het heel droog.

Mart aanvaardde de titel zonder met zijn ogen te knipperen. In Ebo Dar kon alleen een heer een andere heer uitdagen. Het betekende dus een eenvoudig sommetje. Er waren heel wat minder heren dan boeren en burgers, waardoor er dus ook minder kans op een dolk of mes bestond. Desondanks had hij de laatste tien dagen driemaal iemand een stevige dreun tegen het hoofd moeten verkopen, ik ben bang dat mijn geluk niet op dat soort zaken slaat, vrouw Anan.’ Olver doemde opeens naast hem op. ‘Kunnen we naar de paardenrennen gaan, Mart?’ wilde hij gretig weten.

Frielle, de middelste dochter van vrouw Anan, kwam aanhollen om de jongen bij de schouder te pakken. ‘Neem me niet kwalijk, heer Cauton,’ zei ze bezorgd. ‘Hij ontglipte me. Lichts waarheid, hij ontglipte me zomaar.’ Ze zou binnenkort trouwen en droeg reeds de strakke zilveren ketting voor haar trouwdolk. Ze had aangeboden voor Olver te zorgen, lachend dat ze zelf zes zoons wilde. Mart vermoedde dat ze nu liever dochters hoopte te krijgen.

Nalesean daarentegen kreeg een boze blik van Mart, zo boos dat hij midden op de trap bleef staan. Hij had Wind voor twee rennen ingeschreven, met Olver in het zadel – hier reden jongens in de wedrennen – en Mart had er pas na afloop van gehoord. Dat Wind had bewezen zo snel te zijn als zijn naam, verbeterde zijn stemming niet echt. Twee overwinningen hadden Olver de smaak naar meer gegeven. ‘Niet jouw fout, vrouw,’ zei Mart tegen Frielle. ‘Stop hem zo nodig in een ton, mijn zegen heb je.’

Olver keek hem verwijtend aan, maar draaide zich snel om voor een onbeschaamde grijns die hij ergens had opgepikt. Met zijn flaporen en grote mond zag hij er vreemd uit; hij zou nooit een knappe jongen worden. ‘Ik blijf rustig zitten als ik naar je ogen mag kijken. Jij hebt prachtige ogen.’

Frielle had veel weg van haar moeder en niet alleen wat betreft haar uiterlijk. Ze lachte verguld en kriebelde hem onder de kin waardoor hij bloosde. Haar moeder en de jonge vrouw met de grote ogen glimlachten.

Hoofdschuddend liep Mart de trap op. Hij moest eens met de jongen praten. Zo’n grijns kon hij niet opzetten bij iedere vrouw die hij tegenkwam. En tegen haar zeggen dat ze prachtige ogen had! Op zijn leeftijd! Mart wist niet waar Olver het vandaan haalde. Toen hij voor Nalesean stond, zei de man: ‘Ze zijn dus weer weggeglipt?’ Het was geen vraag en Mart knikte. De man gaf een ruk aan zijn puntbaardje en vloekte. ‘Ik verzamel de mannen, Mart.’ Nerim was druk doende in Marts kamer. Hij veegde de tafel schoon met een doek, alsof de dienstmeiden dat die morgen waren vergeten. Hij deelde met Olver een kleinere kamer ernaast en verliet zelden De Zwerfster. Ebo Dar was van het Licht verlaten en onbeschaafd, beweerde hij.

‘Gaat mijn heer uit?’ vroeg Nerim onheilspellend, terwijl Mart zijn hoed oppakte, in die jas? Ik ben bang dat er op de schouder een wijnvlek van vannacht zit. Ik zou hem eruit hebben gekregen als mijn heer het kledingstuk vanmorgen niet haastig had aangeschoten. Ik merkte ook een scheur in de mouw op, vermoedelijk van een mes. Die had ik kunnen naaien.’

Mart liet hem een grijze jas pakken met geborduurde zilveren krullen op de kragen en overhandigde hem de groene met goudborduursel. ‘Mag ik erop vertrouwen dat mijn heer vandaag zal proberen geen bloed op zijn grijze te krijgen? Bloedvlekken zijn heel lastig te verwijderen.’

Ze hadden onderling een overeenkomst gesloten. Mart slikte Nerims afkeurende gezicht en sombere opmerkingen en liet de man dingen pakken, schoonmaken en dingen aanreiken die hij net zo gemakkelijk zelf kon pakken. Nerim had op zijn beurt met tegenzin ingestemd dat hij niet zou proberen Mart aan te kleden.

Mart bekeek de messen in zijn mouwen, onder zijn jas en in de schachten van zijn laarzen, maar liet de zwarte speer en zijn boog in de hoek van de kamer staan, waarna hij de herberg aan de voorkant verliet. De speer leek strijdlustige idioten aan te trekken, zoals vliegen op honing afkwamen.

Ondanks zijn hoed parelde het zweet op Marts gezicht, zodra hij uit de schaduw en de betrekkelijke koelte van de herberg stapte. Deze ochtendzon zou in gewone tijden de middagzon van hoogzomer betekenen. Toch stond het Mol Haraplein vol mensen. Hij keek eerst fronsend naar het Tarasinpaleis. Als Juilin en Thom binnen en Vanin buiten een oogje in het zeil hielden, hoe slaagden ze er dan in ongezien weg te gaan? En dat deden ze bijna elke dag. Nadat het driemaal was gebeurd, had Mart bij elke deur en ieder poortje van die witte koepel van steen en pleisterwerk een man gezet die al voor de dageraad zijn plaats innam. Met Nalesean en hem erbij had hij er net voldoende mannen voor. Niemand had ook maar een haartje of duimpje van hen opgevangen, maar telkens kwam Thom vlak voor de middag naar buiten om te zeggen dat de vrouwen waren verdwenen. De oude speelman leek ten einde raad en was bereid zijn snorharen uit te rukken. Mart wist wat er gaande was. Ze deden het gewoon om hem te pesten.

Nalesean en de anderen stonden in een sombere, zwetende groep te wachten. Nalesean voelde aan zijn zwaardgevest, alsof hij graag de kans op een gevecht wilde krijgen.

‘Vandaag kijken we aan de andere kant van de rivier,’ zei Mart. Verschillende Roodarmen keken elkaar ongerust aan; ze hadden de verhalen gehoord.

Vanin schuifelde met zijn voeten en schudde het hoofd. ‘Tijdverspilling,’ zei hij vlak. ‘Vrouwe Elayne zou nooit naar zoiets toegaan. De Aielse misschien, of Birgitte, maar vrouwe Elayne zeker niet.’ Mart sloot even zijn ogen. Hoe was het haar gelukt in zo’n korte tijd zo’n goede vent kapot te maken? Hij bleef de hoop koesteren dat Vanin na verloop van tijd weer in orde zou zijn, maar zijn hoop werd kleiner. Licht, wat had hij een hekel aan edelvrouwen. ‘Nou ja, als we ze vandaag niet zien, kunnen we de Rahad ook vergeten. Ze vallen even sterk op als beschilderde leeuweriken in die vlucht kraaien daar. Ik ben van plan ze te vinden, al verstoppen ze zich onder een bed in de Doemkrocht. We zoeken als gebruikelijk in paren, en dek elkaar. We moeten wat boten vinden voor de oversteek. Bloedvuur, ik hoop dat ze niet allemaal zijn uitgevaren om fruit aan het Zeevolk te verkopen.’

Op Elayne maakte de straat dezelfde indruk als in Tel’aran’rhiod. Bakstenen gebouwen van vier of vijf verdiepingen, hier en daar nog met plakken pleisterwerk, leunden tegen elkaar en rezen hoog op boven het ongelijke plaveisel. Alleen was er op dit ogenblik van de dag, onder de brandende zon, geen enkele schaduw in de smalle straten. Overal zoemden vliegen. De enige verschillen met de Dromenwereld waren het wasgoed buiten de vensters, de mensen – nu waren er natuurlijk niet zoveel buiten – en de geur: een zwaar en doordringend ratjetoe van bederf, waardoor ze trachtte niet al te diep adem te halen. Jammer genoeg leken alle straten in de Rahad op elkaar. Ze hield Birgitte met een hand op de arm tegen en nam een wild bakstenen gebouw op, waar in de helft van de vensters groezelig wasgoed hing. Binnen klonk het ijle gekrijs van een huilend kind. Het had het juiste aantal verdiepingen, vijf. Zij was er zeker van dat het er vijf waren geweest, Nynaeve hield het op vier.

‘Ik vind dat we niet zo moeten staren,’ zei Birgitte zachtjes. ‘Mensen kijken naar ons.’

Dat was niet helemaal waar. Birgitte was gewoon bezorgd over haar. Mannen zonder hemd, maar met rafelige vesten, slenterden over straat, en het zonlicht glinsterde op hun koperen oorringen en de koperen ringen met glazen kralen. Ze liepen met gebogen hoofd als straathonden die konden grauwen en bijten. Datzelfde gold ook voor de vrouwen, in hun gebruikelijke versleten kleren en met sieraden van koper en glas. Ieder had een kromme dolk in een riem en vaak een gewoon werkmes ernaast.

Eigenlijk keek niemand een tweede keer naar haar en Birgitte, hoewel Birgittes ouder gemaakte gezicht vaak uitdagend rondkeek en zij vergeleken met een vrouw uit Ebo Dar lang was. Tenminste, dat zagen de anderen met behulp van een lastig weefsel van Lucht en Vuur, dat Elayne zelf had omgekeerd en verknoopt. Wanneer Elayne naar Birgitte keek, zag ze een vrouw met fijne kraaienpootjes naast donkere ogen en zwart haar met wat grijs erin. Een vermomming was gemakkelijker als je dicht bij je echte uiterlijk bleef, dus het haar achter in Birgittes nek dat op vier plaatsen met een gehavende groene strik was vastgebonden, was aanzienlijk langer dan dat van de vrouwen in de Rahad. Elayne had haar eigen haar trouwens ook niet ingekort, maar niemand leek erop te letten. Het was een volmaakte vermomming, al had ze het zweten ook graag weggewerkt. Met een nog ingewikkelder weefsel van Geest erbij, dat haar vaardigheid om te geleiden verborg, was Elayne die ochtend bij het verlaten van het paleis vlak langs Merilille gelopen. Ze droeg het weefsel nog steeds. Ze had Vandene en Adeleas een paar keer aan deze kant van de rivier gezien. Hun kleren waren natuurlijk geen deel van het weefsel. Ze droegen versleten wollen kledij met wat resten borduurwerk op de mouwen en rond de diepe smalle halsopening. Hun onderkleding en kousen waren ook van wol en jeukten, bij Elayne in elk geval wel. Tylin had de verdere opsmuk verschaft: de in een witte schede gestoken trouwdolken, en veel goede raad. Blijkbaar werden getrouwde vrouwen minder vaak uitgedaagd dan ongetrouwde en weduwen die geen volgende man wensten, zelden. Ouderdom hielp ook. Niemand daagde een grijze oma uit, hoewel het andersom wel gebeurde.

‘Ik denk dat we naar binnen moeten,’ zei Elayne. Birgitte liep voor haar uit, een hand op het mes in de grof wollen bruine gordel, en duwde de kale deur open. Binnen was een schemerige hal met ruwe deuren en achterin een smalle steile trap van beschadigde baksteen. Elayne hield nog net een zucht van opluchting tegen. Met of zonder witte messchede, ergens binnenlopen waar je niet hoorde, was in Ebo Dar een goede manier om bij een messengevecht betrokken te raken. Evenals het stellen van vragen of nieuwsgierigheid. Tylin had aangeraden het niet te doen, maar op de eerste dag waren ze toch naar de herbergen getrokken, die slechts met een blauwe deur werden aangeduid. Ze wilden daar vertellen dat ze dingen van zolders en kelders kochten om die op te knappen en te verkopen. Zij werkte samen met Birgitte en Nynaeve met Aviendha, zodat ze meer straten konden afwerken. De gelagkamers waren donkere, grauwe vertrekken en bij twee herbergen had Birgitte haar naar buiten geduwd voor er ernstiger moeilijkheden kwamen. Beide keren met de dolken in de hand. De tweede keer moest Elayne kort geleiden om twee vrouwen te laten struikelen die hen naar buiten volgden en desondanks was Birgitte er zeker van geweest dat iemand hen de rest van de dag had gevolgd. Nynaeve en Aviendha hadden dezelfde problemen, al waren zij niet gevolgd. Nynaeve had zelfs een vrouw met een kruk op het hoofd geslagen. Daarmee kwam er een eind aan hun onschuldige vragen en konden ze slechts hopen achter een deur niet recht in een dolk te lopen.

Birgitte klom voor haar de trap op, hoewel ze ook vaak omkeek. Kookgeuren vermengden zich met de overal aanwezige Rahad-stank, wat haar misselijk maakte. Het kleine kind huilde niet meer, maar ergens in het gebouw schreeuwde een vrouw. Op de tweede verdieping deed een man met brede schouders net een deur open terwijl ze langsliepen. Birgitte keek hem gefronst aan. Hij hief beide handen op, de handpalmen naar hen toe, en schoof weer naar binnen, waarna hij de deur dichtschopte. Op de bovenste verdieping, waar de bergruimte moest zijn als dit het goede gebouw was, zat een uitgeteerde vrouw in ruw linnen onderkleding op een kruk voor haar deur. Ze probeerde iets van de frissere bries op te vangen terwijl ze haar dolk wette. Haar ogen schoten op hen af, en het wapen bewoog niet meer langs de wetsteen. Ze bleef hen nakijken, terwijl ze langzaam achteruit de trap afstapten, en het zachte raspen van metaal over steen begon weer toen ze een verdieping lager waren. Pas toen zuchtte Elayne opgelucht. Ze was meer dan blij dat Nynaeve haar weddenschap niet had aangenomen. Tien dagen. Ze was een dwaas en veel te overmoedig. Dit was al de elfde dag na haar opschepperij, elf dagen, ’s avonds vaak denkend dat ze ’s morgens dezelfde straat al hadden bekeken zonder een enkele aanwijzing naar de schaal. Soms waren ze in het paleis gebleven om hun gedachten op een rijtje te zetten. Het schoot niet op en dat ergerde haar. Vandene en Adeleas hadden ook geen geluk. Voor zover Elayne kon zien, wilde in de Rahad niemand ook maar twee behulpzame woorden tegen een Aes Sedai spreken. Mensen verdwenen om hoeken en in de drukte, zodra ze beseften wie zij waren. Ze had gezien hoe twee vrouwen Adeleas wilden neersteken, ongetwijfeld om de dwaas die in een zijden gewaad in de Rahad rondliep te beroven. Tegen de tijd dat de Bruine zuster het tweetal met stromen Lucht had opgetild en op de eerste verdieping door een venster had gegooid, was er niemand meer te zien. Nou, ze was niet van plan die twee de kans te geven om de schaal onder haar neus vandaan te pikken. Eenmaal terug op straat werd opnieuw bewezen dat er in de Rahad ergere dingen dan boosheid waren. Vlak voor haar sprong een slanke man met bebloede borst en een mes in de hand een deur uit, meteen omdraaiend voor een man die hem op de voet volgde. De tweede was zwaarder en groter en bloedde aan de zijkant van zijn gezicht. Ze draaiden om elkaar heen, de ogen toegeknepen, en de uitgestrekte lemmets flitsten en tastten. Een kleine menigte verzamelde zich opeens, alsof ze uit het ruwe plaveisel oprezen. Niemand kwam aanrennen maar er liep ook niemand door.

Elayne en Birgitte schoven opzij naar de rand van de straat, maar gingen niet weg. Dat zou de aandacht trekken en dat was het laatste dat ze wilden. Opgaan in het volk betekende toekijken. Elayne slaagde erin voorbij de twee mannen te staren, zodat ze alleen vage schimmen en snelle bewegingen zag. Opeens stopte elke beweging. Ze knipperde met haar ogen en dwong zich te kijken. De man met het bloed op de borst liep pralend rond, grijnzend en gebarend met her wapen waar het bloed vanaf droop. De grotere man lag met het gezicht omlaag nog geen twintig pas van haar vandaan rauw te hoesten. Elayne bewoog als vanzelf – haar minieme vaardigheid in helen was beter dan niets, wanneer een man dood bloedde; naar de Doemkrocht met wat de mensen hier van Aes Sedai vonden. Vóór haar tweede stap knielde echter een andere vrouw bij de man neer. Ze was misschien wat ouder dan Nynaeve. Ze droeg een rode gordel over een blauw gewaad dat van een beter maaksel was dan andere kleding in de Rahad.

Eerst dacht Elayne dat het de geliefde van de stervende was, vooral toen de overwinnaar heel nuchter werd. Niemand liep door. Iedereen keek zwijgend toe, terwijl de vrouw de man op zijn rug draaide. Elayne schrok, want in plaats van teder het bloed van zijn lippen te vegen, trok de vrouw zo te zien een handvol kruiden uit haar beurs en stopte die haastig in de mond van de man. Voor haar hand zich van zijn gezicht terugtrok, werd de saidargloed om haar zichtbaar en begon ze ingewikkelder helende stromen te weven dan Elayne kon. De man zuchtte zo hard dat hij de meeste kruiden eruit blies, beefde en lag stil. De halfopen ogen staarden naar de hemel. ‘Blijkbaar te laat.’ De vrouw stond op en keek de magere man aan. ‘Ga Masics vrouw vertellen dat je haar man hebt gedood, Baris.’

‘Jawel, Asra,’ antwoordde Baris gedwee.

Asra draaide zich om en keek niet meer naar de twee mannen. De kleine groep toeschouwers schoof voor haar opzij. Terwijl ze op een paar pas afstand langs Elayne en Birgitte liep, merkte Elayne twee dingen. Het eerste was haar kracht; Elayne voelde er doelbewust naar. Ze verwachtte een redelijke hoeveelheid aan te treffen, maar Asra zou waarschijnlijk nooit als Aanvaarde zijn toegelaten. Heling moest haar sterkste Talent zijn – misschien haar enige, aangezien ze een wilder was en heel sterk door de praktijk was gevormd. De vrouw geloofde wellicht ook dat de kruiden noodzakelijk waren. Het tweede dat Elayne opmerkte, was haar gezicht. Het was niet donkerbruin van de zon, zoals ze eerst had gedacht. Asra kwam bijna zeker uit Arad Doman. Bij het Licht, wat deed een Domani-wilder in de Rahad? Elayne wilde de vrouw volgen, maar Birgitte trok haar de andere kant op. ‘Ik ken die blik in je ogen, Elayne.’ Birgitte zocht de straat af, alsof ze verwachtte dat een voorbijganger haar zou afluisteren, ik weet niet waarom je achter die vrouw aan wilt, maar ze schijnt ieders achting te hebben. Als je haar lastigvalt, zul je weleens meer wapens tegenover je zien dan jij en ik aankunnen.’

Dat was de kale waarheid; evenals het feit dat ze niet naar Ebo Dar waren gekomen voor Domani-wilders.

Ze raakte Birgittes arm aan en wees naar twee mannen die net de hoek omkwamen. In zijn gestreepte blauw satijnen jas zag Nalesean er van top tot teen als een Tyreense heer uit. Hij had de gevoerde jas tot aan de nek dichtgeknoopt en zijn bezwete gezicht glinsterde bijna net zo erg als zijn geoliede baard. Hij gaf iedereen die hem aan durfde te kijken zo’n woeste en doordringende blik, dat hij zeker al in een gevecht zou zijn betrokken als hij niet zijn hand over zijn gevest streelde alsof hij dat zou verwelkomen. Marts gezicht daarentegen vertoonde helemaal geen grijns. Met zijn openhangende jas, de laag over het voorhoofd getrokken hoed en de sjaal om zijn hals zag hij eruit of hij een taveernetocht had gehouden. Dat kon best waar zijn. Tot haar verbazing besefte ze dat ze al dagen niet meer aan hem had gedacht. Haar handen jeukten om zijn ter’angreaal in handen te krijgen, maar de schaal was oneindig veel belangrijker.

‘Ik heb er nooit bij stilgestaan,’ mompelde Birgitte, ‘maar ik denk dat Mart de allergevaarlijkste is van die twee. Een N’Shar in Mameris. Ik vraag me af wat ze aan deze kant van de Eldar doen.’ Elayne staarde haar aan. Een wat in waar? ‘Aan de andere kant hebben ze waarschijnlijk alle wijn opgedronken. Echt, Birgitte, ik had graag dat je je aandacht hield bij wat we moeten doen.’ Ditmaal ging ze het niét vragen.

Terwijl Mart en Nalesean voorbijslenterden, vergat Elayne hen weer en begon de straat op te nemen. Het zou prachtig zijn als ze de schaal vandaag vonden. Niet in het minst omdat ze er de volgende keer samen met Aviendha op uit moest. Ze begon de vrouw aardig te vinden – ondanks haar uiterst merkwaardige ideeën over Rhand en over hen – maar Aviendha had de neiging de vrouwen die de dolk wilden trekken, aan te moedigen. Ze leek zelfs teleurgesteld wanneer mannen hun ogen neersloegen als zij strak terugkeek en niet eens, zoals de vrouwen, hun wapen trokken!

‘Die daar,’ wees Elayne wijzend. Nynaeve had toch geen gelijk met haar vier verdiepingen? Of wel? Elayne hoopte echt dat Egwene een oplossing had gevonden.

Egwene wachtte geduldig tot Logain nog wat water dronk. Zijn tent was niet zo ruim als zijn kamers in Salidar, maar wel groter dan de meeste andere tenten. Er moest plaats zijn voor de zes zusters die het schild weefden. Egwenes idee dat ze het konden verknopen, was bijna geschokt aangehoord. Weer een nieuw idee en dat zo snel na de verheffing van die vier tot Aes Sedai zonder de proef of de Eedstaf. Iets dat misschien nooit meer zou gebeuren. Siuan had al voorspeld dat ze het niet zouden doen. De gewoonte zei zes, al konden drie zusters hem waarschijnlijk ook afschermen als hij net zo zwak was geworden als Siuan en Leane. De gewoonte zei dat een schild rond een man werd vastgehouden en niet verknoopt.

In het armzalige licht van een lamp zaten zij en Logain op dekens die als vloerkleed waren neergelegd.

‘Dus als ik het goed begrijp,’ zei Logain terwijl hij zijn tinnen beker liet zakken, ‘wilt u weten wat ik van Altors pardon vind?’ Enkele zusters verschoven op hun kruk, misschien omdat hij haar geen Moeder noemde, maar waarschijnlijk omdat ze een afkeer van het onderwerp hadden.

‘Dat wil ik weten, ja. Je moet toch wel iets hebben gedacht? Als je bij hem in Caemlin was, zou je waarschijnlijk een hoge rang krijgen. Hier kun je elke dag worden gestild. Goed, je zegt dat je de krankzinnigheid zo’n zes jaar van je af hebt kunnen houden. Hoeveel kans is er volgens jou, dat elke geleider die naar hem toekomt dat even goed kan als jij?’

‘Zijn ze echt van plan me weer te stillen?’ Zijn stem klonk kalm, maar de toon was bezeerd en boos. ik heb mijn lot met dat van jullie verbonden. Ik heb alles gedaan wat jullie vroegen. Ik heb aangeboden elke eed te zweren die jullie me voorleggen.’

‘De Zaal zal gauw besluiten. Sommigen zouden liever zien dat je gewoon doodgaat. Als Aes Sedai iets zeggen, weet iedereen dat ze niet kunnen liegen. Maar ik geloof niet dat je daar bang voor hoeft te zijn. Je bent voor ons van te veel nut; ik zal niet toestaan dat jou kwaad gedaan wordt. Wat er ook gebeurt, je kunt nog steeds dienen en zorgen dat de Rode Ajah desgewenst gestraft wordt.’ Logain schoot snauwend omhoog op zijn knieën en ze omhelsde saidar en had hem in een oogwenk veilig in stromen Lucht vast. De zusters die hem afschermden, hadden al hun Kracht daarin gestopt – weer zo’n gebruik; je moest alle Kracht gebruiken om een man af te schermen – maar verschillenden konden hun stromen splitsen en een deel naar hem toesturen, als ze dachten dat hij haar kwaad zou doen. Ze wilde niet het gevaar lopen dat hij gewond raakte. De stromen hielden hem op zijn knieën, maar hij leek het te negeren. ‘U wilt weten wat ik van Altors pardon denk? Ik wou dat ik nu bij hem was! Bloedvuur voor jullie! Ik heb alles gedaan wat jullie vroegen! Het Licht verzenge jullie allen!’

‘Kalm, baas Logain.’ Het verraste Egwene dat haar stem zo vast klonk. Haar hart klopte razendsnel, maar niet uit angst voor hem. ik wil je dit zweren. Ik zal je nooit kwaad doen, noch toestaan dat iemand die mij volgt, jou kwaad doet als ik het kan voorkomen, tenzij je je tegen ons keert.’ De razernij was verdwenen en vervangen door een strak gezicht. Luisterde hij? ‘Maar de Zaal doet wat de Zaal beslist. Ben je weer kalm?’ Hij knikte behoedzaam en ze maakte de stromen los. Hij zakte op de grond neer en keek haar niet aan. ik zal met je over het pardon praten wanneer je wat evenwichtiger bent. Wellicht over een dag of twee.’ Opnieuw knikte hij kort, nog steeds niet opkijkend. Terwijl ze de tent uit liep en de schemering in dook, maakten de twee schildwachten een buiging voor haar. Gelukkig gaven de gaidin er niet om dat ze maar achttien was, en dat ze als Aanvaarde tot Aes Sedai was verheven omdat ze tot Amyrlin was gekozen. Voor de zwaardhanden was een Aes Sedai een Aes Sedai en de Amyrlin de Amyrlin. Toch liet ze haar adem pas ontsnappen toen ze zo ver weg was dat de twee mannen het niet meer konden horen.

Het kampement was vrij groot. Tenten voor honderden Aes Sedai, Aanvaarden, novices en dienaren strekten zich tot diep in het woud uit en overal stonden karren, wagens en paarden. De lucht hing vol kookgeuren voor het avondeten. Rondom dit kamp waren de kookvuren van Garet Brins leger zichtbaar. De meeste mannen zouden op de grond slapen en niet in een tent. De zogenaamde Bond van de Rode Hand had tien span naar het zuiden een kamp opgeslagen. Talmanes hield hun onderlinge afstand dag en nacht hetzelfde, en had dat al tweehonderd span volgehouden. Ze volgden haar plan, zoals Siuan en Leane hadden voorgesteld.

Garet Brins legermacht was in de zestien dagen na het vertrek uit Salidar gegroeid. De twee langzaam door Altara naar het noorden trekkende legers, onderling merkbaar niet vriendelijk gestemd, trokken de aandacht. Edellieden sloten zich met hun wapenknechten aan bij het leger dat volgens hen het sterkste van de twee was. Niemand van die heren of vrouwen zou trouwens de eed hebben gezworen als ze hadden geweten dat er op hun gebied geen veldslag zou worden geleverd. Als ze de keus hadden gehad, zouden ze allemaal, van de eerste tot de laatste, zijn weggereden op het ogenblik dat ze beseften dat Egwenes doel Tar Valon was, niet een leger van draakgezworenen. Ze hadden echter de eed gezworen, in elk geval aan een Amyrlin van de Aes Sedai die zich de Zaal van de Toren noemden, terwijl honderden anderen toekeken. Zo’n gelofte breken kon op jezelf terugslaan. Maar zelfs als Egwenes hoofd op een piek in de Toren eindigde, zou Elaida volgens ieders overtuiging nooit vergeten dat ze een eed hadden gezworen. Ze waren wellicht in dit verbond en in een soort trouw gevangen, maar zouden de vurigste aanhangers zijn. De enige manier om met behoud van hun hoofd uit deze val te ontsnappen, was te zorgen dat Egwene in Tar Valon kwam.

Siuan en Leane waren vrij vastberaden. Egwene wist niet zeker hoe ze zich voelde. Als er een manier was om Elaida af te zetten zonder bloedvergieten, zou ze die gretig hebben aangegrepen. Ze dacht niet dat er een bestond.

Na een korte maaltijd met geitenvlees, raapjes en iets waar ze maar niet te veel over vroeg, trok Egwene zich in haar tent terug. Niet de grootste van het kamp, maar wel de grootste voor één persoon. Chesa zat al te wachten om Egwene te helpen bij het uitkleden. Ze was vol van het nieuws dat ze wat van het mooiste linnen op de kop had kunnen tikken dat je je kon voorstellen. Van een bediende van een Altaraanse vrouw. Het was glad en dun en je kon er het koelste ondergoed van maken. Vaak liet Egwene voor de gezelligheid Chesa in haar tent slapen, hoewel een stapel dekens amper even goed was als haar veldbed. Deze avond stuurde ze de vrouw weg, toen ze wilde gaan slapen. Als Amyrlin had je een paar voorrechten, zoals een eigen tent voor je vrouwdienares, en dat je naar believen alleen kon slapen. Egwene was nog niet moe genoeg om in slaap te vallen, maar dat was geen probleem. Zichzelf in slaap brengen was eenvoudig na haar oefening door de Aielse droomloopsters. Ze stapte Tel’aran’rhiod in en... ... stond in de kamer die korte tijd haar werkvertrek in de Kleine Toren was geweest. De tafel en de stoelen waren natuurlijk achtergebleven. Meubels nam je niet mee op krijgstocht. Elke plek voelde leeg aan in de Dromenwereld, maar deze was nog erger dan de meeste. De Kleine Toren voelde... hol en verlaten.

Opeens besefte ze dat ze de Amvrlinstola om haar nek had. Ze kon hem nog net laten verdwijnen voor Nynaeve en Elayne kwamen. Nynaeve was even stevig als zijzelf, Elayne nevelig. Siuan had weinig zin gehad de oorspronkelijke ter’angreaalring af te geven, en Egwene had het rechtstreeks moeten bevelen. Elayne droeg een groen gewaad met veel kant dat over haar handen viel, en met een smalle, maar gewaagd diepe halslijn waardoor een klein mes zichtbaar was dat aan een strakke gouden ketting hing. De greep die tussen haar borsten lag, toonde een massa parels en vuurdruppels. Elayne leek de plaatselijke kledingstijl altijd vlot over te nemen, waar ze ook was. Naar verwachting droeg Nynaeve stevige donkere eenvoudige wol uit Tweewater. ‘Geslaagd?’ vroeg Egwene hoopvol.

‘Nog niet, maar dat komt wel.’ Elayne verwachtte er hoorbaar het beste van, zodat Egwene haar bijna met grote ogen aankeek. Het kostte haar veel moeite het op dezelfde manier te zeggen, ik weet zeker dat het snel gebeurd zal zijn,’ zei Nynaeve en dat klonk zelfs nog opgewekter. Ze liepen duidelijk met hun hoofd tegen een muur.

Egwene zuchtte. ‘Misschien zouden jullie weer terug moeten komen. Ik weet zeker dat jullie de schaal in een paar dagen zullen vinden, maar ik moet steeds aan die verhalen denken.’ Ze konden voor zichzelf zorgen. Dat wist ze en het zou een mooie gedachte zijn bij hun graf. Siuan vertelde dat geen enkel verhaal overdreven was. ‘O nee, Egwene,’ weerlegde Nynaeve. ‘De schaal is te belangrijk. Dat weet je. Alles zal in zijn eigen vocht worden gekookt als we hem niet vinden.’

‘In wat voor moeilijkheden kunnen we nou belanden?’ voegde Elayne eraan toe. ‘We slapen elke nacht in het paleis, voor het geval je dat bent vergeten, en als Tylin ons niet instopt, is ze er wel om mee te praten.’ Haar kleren veranderden. Het was dezelfde stijl, maar de stof was grof en versleten. Nynaeve droeg ook zoiets, maar haar dolkje had niet minder dan negen of tien kralen op de greep. Het waren amper paleiskleren. Nog erger, ze deden heel onschuldig en Nynaeve was daar niet goed in.

Egwene ging er niet op in. De schaal was belangrijk, ze kónden voor zichzelf zorgen. Ze wist ook goed dat ze niet in het Tarasinpaleis zochten. ‘Jullie gebruiken Mart toch wel?’

‘Wij...’ Opeens zag Elayne wat ze aanhad, en schrok. Om de een of andere reden schrok ze nog het meest van haar dolkmes. Met uitpuilende ogen omklemde ze de greep, een massa grote rode en witte kralen, en haar gezicht werd vuurrood. Meteen erna droeg ze een groenzijden Andoraans gewaad met een hoog gesloten hals. Het gekke was dat het een oogwenk na Elayne ook tot Nynaeve doordrong en zij deed precies hetzelfde, al bloosde Elayne als een zonsondergang en Nynaeve tweemaal zo erg. Ze droeg zelfs nog eerder dan Elayne wat anders.

Elayne schraapte haar keel en verzuchtte: ‘Mart is heel nuttig, dat weet ik zeker, maar hij mag het ons niet moeilijk maken, Egwene. Je weet hoe hij is. Je kunt er echter zeker van zijn dat als we iets gevaarlijks doen, wij hem en zijn soldaten schouder aan schouder om ons heen hebben staan.’ Nynaeve zweeg en keek grimmig. Ze herinnerde zich misschien Marts dreigement.

‘Nynaeve, je legt Mart niet het vuur na aan de schenen, hè?’ Elayne lachte. ‘Egwene, ze doet helemaal niets.’

‘En dat is de waarheid,’ bracht Nynaeve snel naar voren. ‘Ik heb na onze aankomst in Ebo Dar nog geen boos woord tegen hem gezegd.’ Egwene knikte twijfelend. Ze kon de onderste steen boven krijgen, maar dat kostte te veel... Ze keek omlaag om er zeker van te zijn dat de stola niet opeens was verschenen en zag slechts een flits die zelfs zij niet herkende.

‘Egwene,’ zei Elayne, ‘heb je al met de droomloopsters kunnen praten?’

‘Ja,’ voegde Nynaeve eraan toe. ‘Weten ze wat het probleem is?’ ik heb het erover gehad,’ zuchtte Egwene. ‘Eigenlijk niet, nee.’ Het was een vreemde ontmoeting geweest, slechts enkele dagen geleden, die was begonnen met het vinden van Bairs droom. Bair en Melaine hadden haar ontmoet in de Steen van Tyr. Amys had gezegd dat ze Egwene geen les meer zou geven en was er niet bij. Aanvankelijk voelde Egwene zich opgelaten. Ze kon het niet opbrengen hun te vertellen dat ze Aes Sedai was, laat staan Amyrlin, bang dat ze dit als haar volgende leugen zouden beschouwen. Die nacht had ze geen problemen gehad om te zorgen dat de stola niet verscheen. Verder was ze nog toh verschuldigd aan Melaine. Ze had het erover, intussen bedenkend dat ze de volgende dag nog veel spannen in het zadel moest doorbrengen. Melaine was echter zo opgetogen geweest over haar komende dochters – ze hield hele lofzangen op Mins visioen – dat ze niet alleen ronduit zei dat Egwene geen toh meer jegens haar had, maar ook dat ze een van de meisjes Egwene zou noemen. Dat was een fijn ding geweest in een nacht vol ergernis en onbelangrijke kleinigheden. ‘Wat ze zeiden,’ vertelde Egwene verder, ‘was dat ze nooit van iemand hadden gehoord die probeerde in nood iets te vinden dat ze al hadden gevonden. Bair bedacht dat het net zoiets was als dezelfde appel tweemaal eten.’ Dezelfde motai had Bair eigenlijk gezegd en motai was een soort mout dat in de Woestenij werd gevonden; heel zoet en knapperig tot Egwene had gehoord waar het vandaan kwam. ‘Bedoel je dat we niet terug kunnen naar de opslagruimte?’ zuchtte Elayne ik hoopte dat we iets fout hadden gedaan en dan... Nou ja, goed. We vinden het toch wel.’ Ze aarzelde en haar kleren veranderden weer, hoewel ze het niet leek te merken. Het was nog steeds Andoraans, maar nu rood met de witte leeuwen van Andor langs de mouwen en op haar lijfje. Het gewaad van een koningin, ook zonder de Rozenkroon op haar roodgouden krullen. Wel een gewaad met een strak lijfje dat meer boezem vertoonde dan een Andoraanse koningin zou dragen. ‘Egwene, hebben ze iets over Rhand gezegd?’

‘Hij is in Cairhien en hangt blijkbaar wat rond in het Zonnepaleis.’ Egwene slaagde erin niet in elkaar te krimpen. Bair noch Melaine was erg mededeelzaam geweest, maar Melaine had iets sombers geopperd over de Aes Sedai, terwijl Bair zei dat ze allemaal met regelmatige tussenpozen een pak slaag verdienden, terwijl Sorilea weer zei dat een eenvoudig pak slaag niet afdoende was.

Egwene was heel bang dat Merana op de een of andere manier volkomen verkeerd was opgetreden. Gelukkig hield hij het gezantschap van Elaida ook op afstand. Ze dacht niet dat hij wist hoe hij hen moest aanpakken, al vond hij blijkbaar zelf van wel. ‘Perijn is bij hem. En Perijns vrouw! Hij is met Faile getrouwd!’ Dat veroorzaakte veel blij geroep. Nynaeve zei dat Faile veel te goed voor hem was, maar met een brede glimlach. Elayne hoopte dat ze gelukkig zouden zijn, maar om de een of andere reden klonk ze weifelend. ‘Loial is er ook. En Min. Alleen Mart en wij drieën nog en dan..’

Egwene beet op haar lip. ‘Egwene... zou je een boodschap aan de Wijzen voor Min kunnen doorgeven? Zeg...’ Ze aarzelde en beet peinzend opnieuw op haar lip. ‘Vertel haar dat ik hoop dat ze Aviendha even aardig vindt als mij. Ik weet dat het gek klinkt,’ lachte ze, ‘maar het is iets persoonlijks tussen ons.’ Nynaeve keek haar net als Egwene bevreemd aan.

‘Dat doe ik, natuurlijk. Al ben ik niet van plan weer snel met hen te gaan praten.’ Het had weinig zin wanneer ze zo zwijgzaam over Rhand bleven. En zo vijandig jegens Aes Sedai.

‘O, dat is best,’ zei Elayne snel. ‘Zo belangrijk is het eigenlijk niet. Goed, als we nood niet kunnen gebruiken, komt het op onze voeten aan en in Ebo Dar doen de mijne al pijn. Als je het niet erg vindt, stap ik voor wat goede slaap weer terug in mijn lichaam.’

‘Ga maar,’ zei Nynaeve. ik blijf nog even.’ Nadat Elayne verdwenen was, richtte ze zich tot Egwene. Haar kleren waren eveneens veranderd en Egwene meende haar reden goed te kennen. Het gewaad was zachtblauw en laag uitgesneden. In haar haar droeg ze bloemen en in de vlecht strikken, zoals ze thuis voor een bruiloft zou doen. Egwene voelde met haar mee. iets gehoord over Lan?’ vroeg Nynaeve kalm. ‘Nee, Nynaeve, niets. Het spijt me. Ik wou dat ik je beter nieuws kon geven. Ik weet dat hij nog in leven is, Nynaeve. En ik weet dat hij net zoveel van jou houdt als jij van hem.’

‘Natuurlijk is hij nog in leven.’ zei Nynaeve ferm. iets anders mag niet. Ik ben van plan hem tot de mijne te maken. Hij is van mij en ik sta niet toe dat hij dood is.’

Egwene wekte zichzelf en zag in het duister vaag Siuan naast haar krib zitten. ‘Gedaan?’ vroeg Egwene.

De gloed omringde Siuan terwijl ze een kleine ban tegen afluisteren weefde rond zichzelf en de andere vrouw. ‘Van de zes zusters die er vanaf middernacht zijn, hebben er slechts drie een zwaardhand en die staan vannacht buiten op wacht. Ze krijgen muntthee met iets erin dat ze niet zullen proeven.’

Egwene kneep even haar ogen dicht. ‘Doe ik het juiste?’

‘Dat vraag je mij?’ stootte Siuan uit. ik heb gedaan wat me was opgedragen, Moeder. Ik zou nog liever in een school hongerige zilvertanden springen dan die man helpen ontsnappen, als het aan mij lag.’

‘Ze zullen hem stillen, Siuan.’ Egwene had het al met haar doorgesproken, maar ze had de behoefte zichzelf er nogmaals van te overtuigen dat ze geen fout beging. ‘Zelfs Sheriam luistert niet meer naar Carlinya, en Lelaine en Romanda houden maar vol. Het moet gebeuren, anders doet iemand echt waar Delana de hele tijd op duidt. Ik sta geen moord toe! Als we een man niet kunnen berechten en terechtstellen, hebben we niet het recht een regeling voor zijn dood te treffen. Ik laat hem niet vermoorden en ik kan niet toestaan dat hij gestild wordt. Als Merana Rhand echt tegen de haren heeft ingestreken, dan gooien we door zoiets oliehout op het vuur. Ik wou alleen dat ik er zeker van was dat hij zich bij Rhand aansluit en er niet vandoor gaat, het Licht weet waarheen, en het Licht weet wat doet. Op die manier hebben we een kans zijn daden in de hand te houden.’ Ze hoorde Siuan in de duisternis bewegen.

‘Ik heb altijd gevonden dat de stola zwaarder is dan drie goede mannen,’ zei Siuan kalm. ‘De Amyrlin heeft weinig gemakkelijke besluiten te nemen en nog minder waar ze volkomen zeker van is. Doe wat je moet doen en betaal de prijs van een vergissing. Je zult soms ook gelijk hebben.’

Egwene lachte zachtjes. ‘Ik schijn dat eerder te hebben gehoord.’ Even later verdween haar plezier. ‘Zorg ervoor dat hij niemand kwaad doet bij zijn vertrek, Siuan.’

‘Zoals u beveelt, Moeder.’

‘Dit is vreselijk,’ mopperde Nisao. ‘Als dit bekend wordt, veroordelen ze je minsten tot verbanning, Mijrelle. En mij erbij. Vierhonderd jaar geleden was het misschien heel gebruikelijk, maar vandaag de dag vindt niemand dat meer. Sommigen zullen het een misdrijf noemen.’ Mijrelle was blij met de nieuwe maan, die haar grimas verschool. Ze kon best zelf helen, maar Nisao had geleerd hoe je ziekten van de geest kon behandelen, dingen die de Kracht niet kon raken. Mijrelle betwijfelde of dit als ziekte telde, maar ze was bereid al het mogelijke te gebruiken. Nisao kon zeggen wat ze wilde, maar Mijrelle wist dat ze liever een hand kwijtraakte dan deze kans op meer kennis missen. Ze kon hem ergens daarginds in de nacht voelen, hij kwam naderbij. Ze waren vrij ver van de tenten en soldaten vandaan en slechts hier en daar stonden wat bomen in het rond. Ze had hem gevoeld vanaf het ogenblik dat de binding aan haar werd overgedragen, het misdrijf waar Nisao zich zorgen over maakte. De binding van een zwaardhand ongevraagd overgeven aan een andere Aes Sedai. Op één punt had Nisao gelijk: ze zouden dit zo lang mogelijk geheim moeten houden. Mijrelle kon zijn wonden voelen, sommige bijna genezen, andere nog vers. Enkele waren lelijk ontstoken. Hij was naar haar toe gekomen, even zeker als een rotsblok van een bergtop omlaag rolt, en had niet de strijd gezocht, maar ook geen voet verzet om zich erbuiten te houden. Ze had zijn lange bloedige reis gevoeld, zijn bloed. Door Cairhien en Andor, Morland en nu Altara, door streken vergeven van opstandelingen, woestelingen, bandieten en draakgezworenen, was hij aan komen rijden, op haar gericht als een pijl op zijn doel, zich met geweld een pad banend langs elke gewapende man op zijn weg. Zelfs hij kon dat niet ongedeerd doen. Ze telde in gedachten zijn wonden en vroeg zich af hoe hij nog in leven kon zijn.

Het geluid van hoeven drong het eerst tot haar door, een gestage stap, en daarna kon ze het grote zwarte krijgsros in de nacht onderscheiden. De ruiter was de nacht. Hij zou zijn mantel wel dragen. Het paard stond ruim op vijftig pas stil.

‘Je had Nuhel en Croi niet naar me moeten laten zoeken,’ zei de onzichtbare ruiter hard. ik had ze bijna gedood voor ik zag wie het waren. Avar, jij kunt net zo goed achter die boom vandaan komen.’ Rechts van Mijrelle leek de nacht te bewegen. Avar droeg zijn zwaardhand-mantel en zou er niet op hebben gerekend gezien te worden. ‘Dit is waanzin,’ mompelde Nisao.

‘Stil,’ siste Mijrelle. Wat harder riep ze: ‘Kom hierheen.’ Het paard bewoog niet. Een wolfshond die treurde over zijn dode bazin, kwam niet gewillig naar zijn nieuwe bazin. Heel behoedzaam weefde ze Geest en raakte het deel aan dat de binding bevatte. Heel voorzichtig, anders zou hij het merken en alleen de Schepper wist waarin dat kon losbarsten. ‘Kom naar me toe.’

Ditmaal bewoog het paard en de man zwaaide zich uit het zadel om de laatste paar stappen te lopen. Een grote man, en de schaduwen vormden zijn gezicht tot een beeldhouwwerk van steen. Toen stond hij hoog en groot voor haar. Ze keek in de kille blauwe ogen van Lan Mandragoran en zag de dood. Het Licht helpe haar. Hoe kon ze hem ooit lang genoeg in leven houden?

53

Het Lichtfeest

Perijn vond de dansende mensen in de straten van Cairhien doodvermoeiend. Het was bijna onmogelijk je een weg door hen heen te banen. Een rij dansers kronkelde langs hem heen, achter een man met een grote neus, een fluit en zonder hemd. Als laatste in de rij huppelde een kleine, blij lachende vrouw die het middel van de man voor haar losliet en probeerde Perijn mee te trekken. Hij schudde het hoofd. Wellicht joegen zijn gele ogen of zijn grimmige gezicht haar angst aan, want haar plezier verdween en ze liet zich door de rij verder trekken, terwijl ze naar hem omkeek tot de menigte haar opslokte. Een grijzige vrouw, nog steeds knap, met kleursplitten tot halverwege haar middel in het donker zijden gewaad, sloeg haar slanke armen om Perijns hals en hield haar lippen uitnodigend naar hem op. Ze leek geschokt toen hij haar zachtjes bij de schouders pakte en opzij zette. Een groep mannen en vrouwen van zijn eigen leeftijd, hossend met trommelslagers, botste tegen hem op, opgewekt lachend en aan zijn jas trekkend. Ze negeerden zijn nee schudden, tot hij een man ruw opzij stootte en als een wolvenleider naar de anderen grauwde. Hun gelach ging kort over in verbijsterde open monden, maar vervolgens klonk er gebrul en probeerden ze zijn grauw na te doen, voor ze feestvierend in de mensenmassa verdwenen.

Het was de eerste dag van het Lichtfeest, de kortste en laatste dag van het jaar, de laatste dag van Danu. De stad vierde feest op een manier die Perijn zich niet eens had kunnen voorstellen. In Emondsveld werd ook gedanst, maar hier...! De Cairhienin leken vastbesloten een heel jaar van ingehouden beheersing goed te maken door twee dagen feest te vieren. Fatsoen was in een diepe kloof verdwenen en daarmee ook iedere scheidslijn tussen burgers en adel, in het openbaar tenminste. Zwetende vrouwen in ruw wollen kledij grepen zwetende mannen in donkere zijden jassen met kleursplitten en trokken hen mee de dans in. Mannen in koetsiersjassen en stalvoorschoten wervelden rond met vrouwen die kleursplitten tot aan hun middel toonden. Mannen met ontblote borsten kusten elke vrouw, vrouwen zoenden alle mannen, en waar Perijn ook keek gaven ze zich er volkomen aan over. Hij probeerde maar niet al te veel te kijken. Sommige edelvrouwen met een ingewikkeld hoog krullenkapsel waren onder doorzichtige mantels naakt tot aan hun middel en deden weinig moeite de mantel dicht te houden. Bij de gewone mensen deden een paar vrouwen zonder hemd wat moeite zich met hun haren te bedekken en dat ook maar zelden. Ze goten net zo wild als de mannen wijn over zichzelf en ieder ander heen. Schaterend gelach vermengde zich met duizenden verschillende liedjes van fluiten, trommels, hoorns, citers, hanous en hakkeborden. De vrouwenkring in Emondsveld zou gillend een toeval hebben gekregen en de dorpsraad zou stom geslagen de tong hebben ingeslikt, maar deze verdorvenheid vormde slechts een klein stekeltje in Perijns ergernis. Een halve dag, had Nandera gezegd, maar Rhand was nu al zes dagen weg. Min was óf met hem mee, óf hing bij de Aiel rond. En niemand die ook maar iets leek te weten. Behalve Sorilea waren de Wijzen even ontwijkend als elke Aes Sedai wanneer her Perijn lukte er een aan te schieten. Sorilea vertelde hem onomwonden voor zijn vrouw te zorgen en zijn neus buiten zaken te houden die een natlander niet aangingen. Hij had geen idee hoe Sorilea van de moeilijkheden tussen Faile en hem wist, maar het kon hem ook niets schelen. Hij kon Rhands nood nu als een jeuk onder zijn hele huid voelen, en het werd met de dag sterker. Hij kwam van Rhands school vandaan, een laatste zoekpoging, maar net als de andere Cairhienin had daar ook iedereen zich op drinken, dansen en gekdoenerij gestort. Een vrouw die Idrien heette, was hem aangewezen als het hoofd van de school, maar nadat hij na enige problemen en nogal wat verlegenheid erin was geslaagd haar lang genoeg los te trekken van haar kus met een man die jong genoeg was om haar zoon te zijn, en zijn vraag te stellen, kon ze alleen maar zeggen dat ene Fel wellicht wat zou weten. Die Fel bleek rond te hupsen met drie jonge vrouwen die zijn kleindochters konden zijn. Met die drie erbij wist Fel amper zijn eigen naam nog te noemen, wat gezien de omstandigheden niet verbazingwekkend was. Vervloekte Rhand! Zonder één woord weggaan, terwijl hij wist van Mins visioen en wist dat hij Perijn wanhopig hard nodig zou hebben. Zelfs de Aes Sedai waren een en al ergernis. Juist die ochtend had Perijn gehoord dat ze drie dagen geleden naar Tar Valon vertrokken waren, na gezegd te hebben dat het geen zin had langer te wachten. Wat was Rhand van plan? Door de jeuk wilde Perijn ergens in bijten. In het Zonnepaleis was elke olielamp aangestoken en brandden kaarsen op elke plaats waar een kandelaar kon staan. De gangen schitterden als juwelen in de zon. In Emondsveld zou tot overmorgen ook elk huis verlicht zijn, met alle beschikbare lampen en kaarsen tot de zon die dag weer opkwam. De meeste paleisbedienden waren buiten op straat en de paar achterblijvers leken al werkend ook te lachen, te dansen en te zingen. Zelfs hier liepen vrouwen tot het middel ontbloot rond, zowel jonge meisjes, die in Tweewater hun haren nog in een vlecht zouden dragen, als grijsharige grootmoeders. De Aiel in de gangen keken er vol afkeer naar, iets dat ze gewoonlijk niet zo vaak deden. Vooral de Speervrouwen leken woest, hoewel Perijn vermoedde dat het niets te maken had met de vertoning van de Cairhienin. De Speervrouwen gingen na Rhands vertrek steeds meer lijken op katten met borstelige haren en gekromde ruggen.

Voor de verandering beende Perijn openlijk de gangen door. Hij wilde bijna dat Berelain zich op hem zou storten. In zijn gedachten had hij een beeld dat hij haar in de nek greep en heen en weer schudde, waarna zij met de staart tussen de benen afdroop. Misschien was het maar gelukkig dat hij geen glimp van haar opving toen hij zijn kamer binnenstapte.

Faile keek bij zijn binnenkomst bijna op van het steenbord. Hij wist het zeker. De lucht van jaloezie kwam nog aandrijven, maar was niet meer zo sterk. De boosheid was scherper, maar niet op z’n ergst. Het sterkst rook hij een vlakke saaie geur die hij herkende als teleurstelling. Waarom was ze teleurgesteld in hem? Waarom wilde ze niets tegen hem zeggen? Hij had maar één woord nodig, één woord dat een terugkeer aanduidde naar hoe het geweest was en dan wilde hij zich best op beide knieën schuldig verklaren aan alles wat ze hem in het gezicht wilde slingeren. Ze plaatste echter enkel een zwarte steen en mompelde: ‘Jouw beurt, Loial. Loial?’

Loials oren bewogen zenuwachtig en zijn lange wenkbrauwen hingen ver omlaag. Misschien had de Ogier geen noemenswaardige reuk – nou ja, niet beter dan Faile bijvoorbeeld – maar hij kon een stemming proeven waar geen mens iets merkte. Wanneer Perijn en Faile tegelijk in de kamer waren, keek Loial of hij wilde huilen. Nu zuchtte hij alleen als een wind in een grot en verzette een witte steen, zodat hij een begin kon maken met het insluiten van een groot deel van Failes stenen als ze het niet doorhad. Ze zou het waarschijnlijk wel zien. Zij en Loial waren zowat even sterk en veel betere steenspelers dan Perijn. Sulin kwam met een kussen in haar armen in de slaapkamerdeur staan, Faile en Perijn fronsend aankijkend. Haar geur herinnerde Perijn aan een wolvin die nu wel elk gebijt van spelende kleintjes in haar staart had verdragen. Ze rook ook bezorgd. En bang, vreemd genoeg. Dat een witharige dienstmeid met zo’n gelittekend, verweerd gezicht bang rook, was raar en Perijn begreep het niet.

Perijn pakte een leren boek met verguldsel op het omslag op, liet zich op een stoel zakken en sloeg het boek open. Hij las echter niet, zag het boek amper, zodat hij niet eens wist wat hij had opgeraapt. Hij haalde diep adem en scheidde Faile van de anderen. Teleurstelling, boosheid, jaloersheid en eronder, zelfs nog onder de frisse kruidige geur van haar zeep, zat zij. Perijn snoof het hongerig op. Een woord... ze hoefde slechts één woord te zeggen.

Toen er op de deur werd geklopt, beende Sulin de slaapkamer uit, wapperend met haar rood-witte rok en met een woeste blik op Perijn, Faile en Loial alsof ze zich afvroeg waarom zij niet opendeden. Ze lachte openlijk spottend bij het zien van Dobraine, wat ze heel vaak na Rhands vertrek leek te doen. Ze haalde vervolgens echter diep adem, alsof ze zichzelf sterkte, en mat zich met zichtbare moeite een zielige zachtheid aan. Haar diepe knix zou volstaan hebben voor een koning die het leuk vond zijn eigen beul te zijn. Ze bleef neergeknield, haar gezicht bijna tegen de grond. Opeens begon ze te beven. De geur van haar boosheid smolt weg, en zelfs haar bezorgdheid werd overwonnen door een geur als van duizenden haarfijne, naaldscherpe splinters. Perijn had al eerder schaamte bij haar geroken maar ditmaal ging ze er volgens hem aan dood. Hij rook de bittere zoetheid die vrouwen afgeven wanneer ze heel verdrietig huilen.

Natuurlijk keek Dobraine geen enkele keer naar haar, maar namen zijn diepliggende ogen Perijn op. Zijn gezicht was effen, zelfs somber onder zijn geschoren en gepoederde voorhoofd. Dobraine rook in de verste verte niet naar drank, en hij zag er ook niet uit alsof hij had gedanst. De ene keer dat Perijn hem had gesproken, had hij gedacht dat de man naar behoedzaamheid rook. Niet uit vrees, maar alsof hij zich een weg baande door een warrig struikgewas vol gifslangen. Vandaag was de geur tienmaal zo sterk. ‘Het Licht begunstige u, heer Aybara,’ zei Dobraine, zijn hoofd buigend. ‘Kan ik u alleen spreken?’ Perijn plaatste het boek op de vloer naast zijn stoel en wees de man een stoel tegenover hem. ‘Het Licht schijne op u, heer Dobraine.’ Als de man zo vormelijk wilde doen, kon Perijn dat ook. Maar er waren grenzen. ‘Wat u te vertellen hebt, mag mijn vrouw horen. Ik heb geen geheimen voor haar. En Loial is mijn vriend.’

Hij kon voelen hoe Faile naar hem keek. Haar plotselinge geur overweldigde hem bijna. Om de een of andere reden verbond hij die met haar liefde, met ogenblikken dat ze heel teder was of hem vurig kuste. Hij dacht erover Dobraine weg te sturen, en Loial en Sulin ook. Als Faile zo rook, konden ze het op de een of andere manier goedmaken, maar de Cairhienin zat al.

‘Een man met een vrouw die hij kan vertrouwen, heer Aybara, wordt door het Licht buitenmate begunstigd.’ Toch wierp Dobraine een blik op haar voor hij verderging. ‘Vandaag is Cairhien tweemaal door het ongeluk getroffen. Vanmorgen werd heer Maringil dood in zijn bed aangetroffen. Vergif blijkbaar. Slechts korte tijd later viel Hoogheer Meilan ten slachtoffer aan de dolk van een straatschender. Heel ongewoon tijdens het Lichtfeest.’

‘Waarom vertelt u me dit?’ vroeg Perijn langzaam. Dobraine stak beide handen op. ‘U bent de vriend van de Drakenheer en hij is er niet.’ Hij aarzelde en sprak vervolgens verder en het leek of de woorden hem moeite kostten. ‘Gisteravond zat Colavaere aan de dis met gasten van een aantal lagere Huizen als Daganred, Chuliandred, Anallin, Osiellin, en nog andere op zichzelf lage, maar talrijke Huizen. Het onderwerp van gesprek was een verbond met Huis Saighan en steun voor Colavaere voor de Zonnetroon. Ze deed weinig moeite de avond geheim te houden.’ Opnieuw zweeg hij en nam Perijn schattend op. Blijkbaar zag Dobraine dat er meer uitleg nodig was. ‘Dit is bijzonder vreemd, omdat zowel Maringil als Meilan de troon begeerden en beiden zouden haar onder haar eigen kussen hebben gesmoord, indien ze dit hadden geweten.’

Eindelijk begreep Perijn het, maar niet waarom de man er zo lang omheen draaide. Hij had Faile er graag over gehoord, zij was hier veel beter in dan hij. Vanuit zijn ooghoek kon hij haar zien, haar hoofd over het bord gebogen en hem van opzij in de gaten houdend. ‘Als u denkt dat Colavaere een misdaad heeft begaan, heer Dobraine, dient u naar... naar Rhuarc te gaan.’ Hij had Berelain willen zeggen; het spoortje jaloersheid in Failes geur werd sterker. ‘Die Aielwilde?’ snoof Dobraine. ‘Dan nog liever Berelain, wat eigenlijk niet veel beter is. Ik geef toe dat dat mens uit Mayene weet hoe ze een stad moet besturen, maar voor haar is elke dag een Lichtfeest. Colavaere zou haar in mootjes hakken en gekruid voor de dis opdienen. U bent de vriend van de Herrezen Draak. Colavaere...’ Ditmaal zweeg hij omdat eindelijk tot hem doordrong dat Berelain de kamer zonder kloppen was binnengekomen, terwijl ze op haar armen iets langs en smals in een deken bij zich had.

Perijn had de deur dicht horen klikken en toen hij haar zag, met haar half ontblote boezem, spoelde zijn woede alle andere gedachten weg. De vrouw kwam hier om te flikflooien waar zijn vrouw bij was? Woede trok hem overeind en zijn handen kwamen met een donderende klap tegen elkaar. ‘Eruit! Eruit, vort! Eruit, nu! Anders gooi ik je eruit, zo ver dat je een kaatsebal lijkt!’

Berelain schrok zo van zijn eerste schreeuw, dat ze het pak liet vallen en met grote ogen een stap achteruit deed, hoewel ze zich niet omdraaide. Bij zijn laatste woord besefte Perijn dat iedereen hem aankeek. Dobraines gezicht leek onbewogen, maar zijn geur was een en al verbazing, als een hoge rotspiek midden op een vlakte. Loials oren stonden even rechtop en stijf als die piek en zijn kaak hing zowat op zijn borst. En Faile met haar koele glimlach... Perijn begreep er niets meer van. Hij had golven jaloersheid verwacht met Berelain midden in de kamer, waarom rook ze dan even sterk naar pijn en verdriet? Opeens zag Perijn wat Berelain had laten vallen. De deken was opzij geschoven, waardoor Rhands zwaard en riem met de drakengesp zichtbaar waren. Zou Rhand dat hebben achtergelaten? Perijn dacht graag alles goed door. Wanneer je haastig handelde, kon je mensen onbedoeld pijn doen. Maar dat zwaard op de grond leek een bliksemschicht. Haast was dwaas en slordig in de smederij, maar Perijns nekharen gingen recht overeind staan en een diepe grauw klonk uit zijn keel. ‘Ze hebben hem gevangengenomen,’ jankte Sulin opeens geschrokken. Met haar hoofd in de nek en dichtgeknepen ogen kreunde ze en het geluid van haar stem deed Perijn huiveren. ‘De Aes Sedai hebben mijn eerstebroeder gevangen!’ Haar wangen glinsterden van de tranen. ‘Wees kalm, beste vrouw,’ zei Berelain vastberaden. ‘Ga naar de kamer hiernaast en wees kalm.’ Tegen Perijn en Dobraine voegde ze eraan toe: ‘We kunnen niet toestaan dat ze dit nieuws...’

‘Je herkent me niet,’ onderbrak Sulin haar wild, ‘in deze kleding en met dit langere haar. Zeg nog één keer iets waarbij je me negeert en ik zal je laten horen wat Rhuarc jou in de Steen van Tyr beloofde en wat je nadien ook gekregen zou moeten hebben.’

Perijn keek Dobraine, Loial en zelfs Faile verward aan, voor zij nadrukkelijk de andere kant opkeek. Berelain daarentegen werd beurtelings lijkbleek en vuurrood. Ze rook gekrenkt, gekrompen en klein. Sulin beende naar de deur en gooide die open voor iemand kon bewegen. Dobraine wilde nog iets doen, maar een jonge, langslopende Speervrouw met blond haar zag haar en grijnsde vermaakt. ‘Veeg die grijns van je gezicht, Luaine,’ snauwde Sulin. Haar handen leken te bewegen, wat door haar lichaam in de kamer niet goed te zien was. Luaines grijns verdween of die er nooit was geweest. ‘Zeg Nandera hier te komen. Meteen. En Rhuarc. En haal mijn cadin’sor en een schaar om mijn haar weer netjes te krijgen. Rennen, vrouw, ben je een Far Dareis Mai of een Shae’en M’taal?’ De hoogblonde Speervrouw schoot weg en Sulin wendde zich met een tevreden knikje weer naar de kamer en gooide de deur dicht. Faile keek met open mond toe. ‘Het Licht begunstige ons,’ gromde Dobraine. ‘Ze heeft de Aielse niets gezegd. Deze vrouw moet gek zijn. We kunnen beslissen wat we hun vertellen, nadat we haar hebben gebonden en de mond hebben gesnoerd.’ Hij deed een stap alsof hij het wilde doen en haalde zelfs een donkergroene das uit zijn jaszak, maar Perijn greep hem bij de arm. ‘Ze is een Aielse, Dobraine,’ zei Berelain. ‘Een Speervrouw, al begrijp ik haar Andoraanse livrei niet.’ Tot Perijns verbazing kreeg Berelain een waarschuwende blik van Sulin.

Perijn liet zijn adem langzaam ontsnappen. En hij had die witharige vrouw nog wel tegen Dobraine willen beschermen. De Cairhiener keek hem vragend aan en hield de hand met de das wat omhoog. Blijkbaar was hij nog steeds een voorstander van vastbinden. Perijn ging tussen de twee instaan en pakte Rhands zwaard op.

‘Ik wil er zeker van zijn.’ Opeens besefte hij dat zijn stap hem vlak bij Berelain had gebracht. Die keek Sulin aan, was niet op haar gemak en schoof naar hem toe alsof ze bescherming zocht. Ze rook echter vastberaden, niet verontrust. Ze rook naar een jager, ik neem niet graag een overhaast besluit,’ zei hij, door de kamer naar Faile lopend. Hij deed het niet snel; hij was gewoon een man die naast zijn vrouw ging staan. ‘Dit zwaard is geen echt bewijs.’ Faile stond op en gleed rond de tafel tot naast Loials schouder... langs zijn elleboog naar het bord kijkend. Berelain gleed ook verder naar Perijn toe. Ze wierp nog steeds bevreesde blikken op Sulin, maar ze rook zeker niet bang en haar hand kwam omhoog, alsof ze zijn arm wilde vastpakken. Hij ging Faile achterna en probeerde het terloops te doen. ‘Rhand heeft gezegd dat drie Aes Sedai hem geen kwaad konden doen als hij oplette.’ Faile schoof rond de andere kant van de tafel terug naar haar stoel, ik heb begrepen dat hij er nooit meer dan drie tegelijk binnenlaat.’ Berelain volgde hem terwijl ze hem smekend aankeek en zichtbaar angst had voor Sulin. ‘Ik heb gehoord dat er die dag slechts drie zijn gekomen.’ Hij ging Faile achterna, wat sneller. Ze sprong weer op en ging naast Loial staan. Loial zat met zijn hoofd in zijn handen zachtjes – voor een Ogier – te kreunen. Berelain stapte achter Perijn aan en haar grote ogen stonden nu wijd open, als van een vrouw die bescherming zocht. Licht, wat rook ze vastberaden!

Perijn tolde rond, ging voor haar staan en pookte met een stijve vinger zo hard tegen haar borst dat ze piepte. ‘Blijf staan! Daar!’ Opeens drong scherp tot hem door waar hij in porde en hij trok zijn vinger terug alsof hij zich had gebrand. Hij wist zijn stem echter hard te houden. ‘Blijf daar staan!’ Hij stapte achteruit weg met een woeste blik die een stenen muur kon doen barsten. Hij begreep best waarom Failes jaloersheid nu als een wolk in zijn neus doordrong, maar waarom voelde ze zich nog meer bezeerd dan zojuist?

‘Er zijn maar weinig mannen aan wie ik gehoorzaam,’ lachte Berelain zachtjes, ‘maar volgens mij hoor jij erbij.’ Haar gezicht en toon – en nog belangrijker haar geur – werden ernstig, ik heb de vertrekken van de Drakenheer doorzocht omdat ik bang was. Iedereen weet dat de Aes Sedai hierheen kwamen om hem naar Tar Valon te brengen en ik begreep niet waarom ze dat zouden opgeven. Ik ben niet minder dan tienmaal door zusters bezocht, die me raad gaven over wat ik behoorde te doen wanneer hij naar de Toren was vertrokken. Ze maakten een heel zekere indruk.’ Ze aarzelde en hoewel ze niet naar Faile keek, kreeg Perijn de indruk dat ze overwoog of ze iets in Failes aanwezigheid zou zeggen. De jagersgeur kwam terug, ik kreeg sterk de indruk dat ik naar Mayene moest terugkeren en er misschien wel heen zou worden gebracht als ik dat niet deed.’

Sulin mompelde iets binnensmonds maar Perijns oren vingen het goed op. ‘Rhuarc is een dwaas. Als ze echt zijn dochter was, zou hij geen ogenblik verspillen om haar een pak slaag te geven.’

‘Tien?’ zei Dobraine. ik maar één keer. Ik dacht dat ze teleurgesteld waren, toen ik hen duidelijk maakte dat ik de Drakenheer trouw had gezworen. Niettemin, tien of één, Colavaere is de sleutel. Ze weeteven goed als ieder ander dat de Drakenheer de Zonnetroon voor Elayne Trakand heeft bestemd.’ Zijn gezicht vertrok. ‘Het hoort Elayne Damodred te zijn. Taringael had erop moeten staan dat Morgase de aangetrouwde partij van Damodred was en had niet in het Huis Trakand moeten trouwen. Ze had hem zo hard nodig dat ze het zou hebben gedaan. Nou ja, Elayne Trakand of Elayne Damodred, ze kan meer aanspraak op de troon maken dan ieder ander, veel meer dan Colavaere. Ik ben er echter van overtuigd dat Colavaere Maringil en Meilan heeft laten vermoorden, zodat zijzelf veilig aanspraak op de troon kon maken. Dat zou ze nooit durven als ze meende dat de Drakenheer ooit nog zou terugkeren.’

‘Daarom dus.’ Een bezorgde lichte frons rimpelde Berelains voorhoofd. ‘Ik heb het bewijs dat ze door een bediende vergif in Maringils wijn heeft laten doen. Ik vond het heel zorgeloos, want ik heb twee goede dievenvangers bij me. Ik wist echter niet waarom ze het heeft gedaan.’ Ze boog even her hoofd, waarmee ze de bewonderende blik van Dobraine beantwoordde. ‘Ze zal hangen. Als er een manier bestaat om de Drakenheer terug te krijgen. Zo niet, dan dienen we allen een veilig plekje te zoeken om ons leven te behouden.’

Perijns hand verstrakte zich om de schede van zwijnenleer. ‘Ik haal hem terug,’ gromde hij. Danel en de andere mannen uit Tweewater konden door de langzamere karren nog maar halverwege Cairhien zijn. Maar daarbuiten leefden nog de wolven. ‘Al ga ik alleen, ik haal hem terug.’

‘Niet alleen,’ merkte Loial even grimmig op als rotsstenen. ‘Zolang ik er ben, nooit alleen, Perijn Aybara.’ Opeens bewogen zijn oren verlegen; hij leek altijd beschaamd, wanneer iemand zag dat hij dapper was. ‘Mijn boek krijgt immers geen mooi eind als Rhand gevangen in de Toren zit. En ik kan toch niet hier in het Zonnepaleis over zijn redding schrijven.’

‘Je zult niet de enige zijn, Ogier,’ zei Dobraine. ik kan morgen vijfhonderd betrouwbare mannen in het zadel hebben. Ik weet niet wat we tegen zes Aes Sedai kunnen doen, maar ik heb een eed gezworen.’ Kijkend naar Sulin voelde hij aan de das die hij nog steeds in zijn hand had. ‘Maar in hoeverre kunnen we op die wilden rekenen?’

‘In hoeverre kunnen we op boomdoders rekenen?’ wilde Sorilea weten met een stem als van taai gelooid leer. Ze schreed onaangekondigd binnen. Rhuarc die grimmig rook, was bij haar en werd gevolgd door Amys. Haar al te jonge gezicht stond even koel als dat van een Aes Sedai, wat slecht bij haar witte haren paste. Nandera rook naar moordlustige razernij en had een pakje grijsbruine kleren bij zich.

‘Weten jullie het dan?’ vroeg Perijn ongelovig.

Nandera gooide Sulin de kleren toe. ‘De hoogste tijd dat je je toh ingelost zag. Ruim vier weken, anderhalve maand. Zelfs gai’shain zeggen dat je trots te groot is.’ De twee vrouwen verdwenen de slaapkamer in.

Een lichte ergernis van Faile dreef in Perijns neusgaten. ‘Handtaal van de Speervrouwen,’ mompelde ze zo zacht dat alleen hij het opving. Hij keek haar dankbaar aan, maar ze leek weer alleen oog te hebben voor het steenbord. Waarom hield ze zich erbuiten? Ze gaf goede raad en hij zou haar heel dankbaar zijn voor elke raad die ze aanbood. Ze zette een steen en keek fronsend naar Loial die alleen op Perijn en de anderen lette.

Perijn probeerde niet te zuchten en zei effen: ‘Het kan me niet schelen wie wie vertrouwt. Rhuarc, ben je bereid je Aiel in te zetten tegen de Aes Sedai? Het zijn er zes. Honderdduizend Aiel zouden hen bezig kunnen houden.’ Hij knipperde met zijn ogen bij het noemen van het aantal. Tienduizend man werd als een groot leger beschouwd, maar Rhand had het aantal genoemd en na wat Perijn in de nabije heuvels had gezien, geloofde hij het ook. Verrast merkte hij dat Rhuarc aarzelde. ‘Zoveel is niet mogelijk,’ zei het stamhoofd langzaam, en hij zweeg even voor hij verder sprak. ‘Vanmorgen zijn er lopers aangekomen. De Shaidostam trekt met zijn hoofdmacht vanuit Therins Dolk op naar het zuiden, recht naar het hart van Cairhien. Wellicht heb ik er genoeg om hen tegen te houden – ze lijken niet allemaal op te trekken – maar als ik zoveel speren uit dit land meevoer, zal alles wat we hebben bereikt ongedaan worden gemaakt. Op z’n minst zullen de Shaido deze stad hebben geplunderd voor wij terug zijn. Niemand weet hoe ver ze hebben gereisd, in andere landen wellicht, en hoeveel ze als gai’shain hebben meegevoerd.’ Hij rook bij zijn laatste woorden heel sterk naar walging, maar Perijn begreep er niets van. Het belangrijkste was toch dat Rhand, de Herrezen Draak, gevangen naar Tar Valon werd gebracht? Wat deed het er dan toe hoeveel land opnieuw veroverd moest worden? Een veel pijnlijker gedachte stak aarzelend de kop op: hoeveel mensen stierven er?

Sorilea had Perijn strak staan opnemen. De ogen van de Wijzen gaven Perijn het gevoel dat hij als een kapotte ploeg uit elkaar werd genomen, waarbij iedere pen werd bekeken en onderzocht om te zien of hij hersteld of vervangen moest worden. ‘Vertel hem alles, Rhuarc,’ zei ze scherp.

Amys legde een hand op Rhuarcs arm. ‘Hij heeft het recht dat te weten, schaduw van mijn hart. Hij is Rhand Altors naastbroeder.’ Ze zei het zacht en rook heel vastberaden.

Rhuarc keek de Wijzen hard aan en Dobraine verachtelijk. Ten slotte strekte hij zich in zijn volle lengte uit. ‘Ik kan alleen Speervrouwen en siswai’aman meenemen.’ Aan zijn stem en geur te merken, zou hij liever een arm kwijt zijn dan dit toe te geven. ‘Te veel anderen zullen niet met Aes Sedai de speren willen dansen.’ Dobraines lippen krulden verachtelijk.

‘Hoeveel Cairhienin zullen tegen Aes Sedai willen strijden?’ vroeg Perijn kalm. ‘Tegen zes Aes Sedai en alleen met staal aan onze kant?’ Hoeveel Speervrouwen en van die sis-mannen kon Rhuarc bij elkaar krijgen? Deed er niet toe; de wolven waren er ook nog. Hoeveel wolven zouden er sterven?

De krulling verdween en Dobraine zei stijf: ‘Ik, heer Aybara. Ik en mijn vijfhonderd man, al zijn er zestig Aes Sedai.’

Zelfs Sorilea’s kakelende lach leek gelooid. ‘Wees niet bang voor Aes Sedai, boomdoder.’ Opeens danste tot ieders schrik een klein vlammetje vlak voor haar in de lucht. Ze kon geleiden! Ze liet het vlammetje even snel verdwijnen als er plannen werden ontworpen, maar het bleef in Perijns gedachten. Hoe klein, hoe zwak flakkerend ook, het had een oorlogsverklaring geleken die meer indruk maakte dan trompetgeschal, de opmaat tot een niets ontziende strijd.

‘Als je meewerkt,’ zei Galina alsof ze samen een kopje thee dronken, ‘zal het leven wat plezieriger voor je zijn.’

Het meisje staarde dof terug en verschoof op haar kruk, nog steeds met wat pijn. Ze zweette veel, hoewel ze geen jas droeg. De tent moest heet zijn, maar soms vergat Galina de hitte helemaal. Niet voor het eerst vroeg ze zich van alles af bij deze Min of Elmindreda, of hoe haar echte naam ook luidde. De eerste keer dat Galina haar had gezien, droeg ze jongenskleding en was ze in het gezelschap van Nynaeve Almaeren, Egwene Alveren en Elayne Trakand, maar die eerste twee hadden wat met Altor. De tweede keer was Elmindreda het soort vrouw geweest waar Galina een hekel aan had, een en al prulletjes en zuchtjes. In die dagen had ze onder de persoonlijke bescherming van Siuan Sanche gestaan. Wat Elaida bezield had om toe te staan dat ze de Toren verliet, kon Galina zich niet indenken. Wat voor kennis zat er in dat meisjeshoofd? Misschien zou Elaida haar niet meteen krijgen. Als ze in de Toren op de juiste manier werd gebruikt, zou het meisje Galina mogelijk in staat stellen Elaida als een zwaluw onder een netje te vangen. Zeker door Alviarin was Elaida een van die sterke en kundige Amyrlins geworden die elk touwtje vast in eigen hand hield. Door. haar in een kooitje te stoppen zou Alviarin zwakker worden. En als ze deze Min op de juiste manier gebruikte...

Galina voelde een verandering in de stromen en veerde op. ‘Ik praat weer verder als je tijd hebt gehad na te denken, Min. Bedenk maar eens goed hoeveel tranen een man waard is.’

Eenmaal buiten de tent snauwde Galina een magere zwaardhand die op wacht stond toe: ‘Hou haar deze keer goed in het oog.’ Carilo had bij het voorval van de vorige avond niet op wacht gestaan, maar die gaidin werden veel te veel vertroeteld. Als ze er dan toch waren, behoorden ze als soldaten te worden aangepakt, en verder niets. Ze negeerde zijn buiging en gleed weg van de tent op zoek naar Gawein. De jongeman was heel stil geweest na de gevangenname van Altor en veel te kalm. Ze wilde het plan niet laten mislukken omdat hij wraak voor zijn moeder probeerde te nemen. Ze zag Gawein echter te paard aan de rand van het kamp zitten praten met een groepje van die jongens die zich de Jongelingen noemden.

Ze hadden vandaag vroeg moeten stoppen en de middagzon vormde lange schaduwen van de tenten en de wagens naast de weg. Een vlakte met lage heuvels omringde het kamp en slechts hier en daar waren een paar kleine bosjes zichtbaar. Drieëndertig Aes Sedai, negen Groenen, slechts dertien Roden en de rest van Alviarins Witte Ajah, met hun bedienden en zwaardhanden zorgden voor een behoorlijk groot kamp en dat nog zonder Gawein met zijn soldaten. Een aantal zusters stond buiten of keek uit hun tent, omdat ze net als Galina hetzelfde hadden gevoeld. Alle aandacht was gericht op de zeven Aes Sedai bij een in koper beslagen kist die zo was geplaatst dat elk beetje zonnewarmte erop viel. Zes zaten op krukken en de zevende was Erian. Nadat Altor er de vorige avond weer was ingestopt, was ze niet ver van de kist geweken. Hij had er eenmaal uit mogen komen, nadat de stad achter hen uit het zicht was verdwenen, maar Galina vermoedde dat Erian zou voorstellen hem de rest van de reis in die kist te laten maken. De Groene ging tegenover haar staan, zodra ze aan kwam lopen. Gewoonlijk was Erian heel knap, haar gezicht een prachtig ovaal, maar nu waren haar wangen rood bevlekt, zoals ze na de vorige avond voortdurend waren geweest, en haar lieve donkere ogen waren rood omrand. ‘Hij probeerde opnieuw door het schild heen te breken, Galina.’ Woede mengde zich met verachting voor de dwaasheid van die man, waardoor haar stem dik en schor klonk. ‘Hij moet weer gestraft worden. Ik wil degene zijn die hem straft.’

Galina aarzelde. Het zou veel beter zijn om Min te straffen; dat zou Altor echt pijn doen. Hij was zeker razend geweest toen hij zag hoe ze de vorige avond was gestraft voor haar uitbarsting, die weer was veroorzaakt doordat ze zijn afstraffing had gezien. Het was allemaal begonnen met Altors ontdekking dat Min in het kamp was, nadat een zwaardhand haar wat al te zorgeloos in het donker had laten rondwandelen en haar niet strikt in haar tent had vastgehouden. Wie zou ooit hebben gedacht dat Altor, afgeschermd en omsingeld, zo ontzettend razend zou worden? Hij probeerde niet alleen het scherm te breken, maar doodde zelfs met zijn blote handen een zwaardhand en verwondde er verschillende met het zwaard van de gedode man. Een was zo zwaar verwond dat hij bij het helen was gestorven. Dat alles was gebeurd in de paar tellen die de zusters nodig hadden om hun schok te overwinnen en hem met de Ene Kracht weer te binden. Als het aan haar had gelegen, zou Galina veel liever de andere zusters bij elkaar hebben geroepen en Altor al dagen geleden hebben gestild. Aangezien dat verboden was, wilde ze hem net zo lief zonder uiterlijke verwondingen bij de Toren afleveren, zolang hij redelijk beleefd bleef. Nog steeds wilde ze het netjes en zakelijk afhandelen en het zou veel nuttiger zijn Min hierheen te halen en hem te laten horen hoe ze brulde en huilde, waardoor hij wist dat haar pijn zijn schuld was, maar toevallig waren beide dode zwaardhanden van Erian geweest. De meeste zusters zouden het gevoel hebben dat zij de meeste rechten had. En Galina zelf wilde dat Erian Gliener met haar lieve poppengezicht zo snel mogelijk haar razernij kwijt was. Het was voor de rest van de tocht veel aardiger als dat porseleinen gezichtje onverstoord bleef. Galina knikte.

Rhand knipperde met zijn ogen bij het onverwacht binnenstromende zonlicht. Onwillekeurig kromp hij in elkaar. Hij wist wat hem te wachten stond. Lews Therin zweeg en werd stil. Rhand hield de leegte nog met zijn nagels vast, maar voelde maar al te goed zijn verkrampte spieren vlammen, terwijl hij overeind werd getrokken. Hij klemde zijn tanden op elkaar en probeerde niet zijn ogen dicht te knijpen voor wat hem de volle zon leek. De lucht rook heerlijk fris. Zijn doorweekte hemd kleefde kletsnat van het zweet aan zijn huid. Hij was niet geboeid, maar kon geen stap verzetten, al had zijn leven ervan afgehangen. Als hij met de Kracht niet overeind werd gehouden, was hij gevallen. Pas toen hij de lage zon zag, had hij er enig idee van hoe lang hij met zijn hoofd tussen zijn knieën in een plas zweet had gelegen. Hij merkte de zon echter maar heel even op. Onwillekeurig dwaalden zijn ogen naar Erian, zelfs nog voor ze vlak voor hem ging staan. De kleine slanke vrouw keek naar hem op. Haar donkere ogen waren een en al woede en hij kromp bijna opnieuw in elkaar. In tegenstelling tot de vorige avond zei ze niets, maar begon meteen. De eerste onzichtbare klap trof hem op de schouders, de tweede op de borst, de derde tegen zijn bovenbenen. De leegte verbrijzelde. Lucht. Alleen Lucht. Het klonk op die manier zachter. Elke klap door een hand die sterker was dan van een man voelde echter als een zweepslag. Al voor ze begon, liepen er opgezette striemen kriskras over zijn lichaam. Hij had geweten dat hij ze had, niet zo zacht als hij wilde, en zelfs in de leegte had hij willen huilen. Nu die verdwenen was, wilde hij echt janken.

Maar in plaats daarvan klemde hij zijn tanden op elkaar. Soms ontsnapte er gegrom uit hem en wanneer dat gebeurde verdubbelde Erians inspanning alsof ze nog meer wilde. Hij weigerde dat te geven. Hij kon niet voorkomen dat hij bij iedere slag van die onzichtbare zweep beefde, maar meer gunde hij haar niet. Hij keek haar strak aan en weigerde opzij te kijken of met zijn ogen te knipperen. Ik heb mijn Ilyena gedood, kreunde Lews Therin telkens wanneer een slag viel.

Rhand gebruikte zijn eigen uitroepen. Pijn vlijmde over zijn borst. Dit is het gevolg als je een Aes Sedai vertrouwt. Vuur trok een streep over zijn rug. Nooit meer, geen duim, geen haar. Een haal met een scheermes. Dit is het gevolg als je een Aes Sedai vertrouwt. Ze dachten hem te kunnen breken. Ze dachten dat hij nu wel naar Elaida zou kruipen! Hij dwong zich het moeilijkste te doen wat hij ooit had gedaan. Hij glimlachte. Het was alleen rond zijn mond te zien, maar hij bleef Erian recht aankijken. Hij glimlachte. Haar ogen werden groot en ze siste. De vlijmende klappen begonnen overal vandaan te komen.

De wereld was pijn en vuur. Hij kon niet meer zien, alleen voelen. Dodelijke pijn en pijn van de Duistere. Om de een of andere reden besefte hij dat zijn handen in hun onzichtbare boeien onbeheerst trilden, maar hij klemde met alle geweld zijn tanden op elkaar. Dit is bet gevolg... Ik ga niet schreeuwen! Ik ga niet schreeu...! Nooit meer, geen duim...! Geen duim, geen haartje! Nooit meer...! Ik ga niet...! Nooit m...! Nooit! Nooit! nooit!

Met dit besef begon hij te ademen. Lucht die hongerig door zijn neusgaten naar binnen golfde. Hij trilde, hij was een trillende vlam, maar het slaan was gestopt. Het kwam bijna als een schok. Het eind van iets dat voor een deel van zijn lichaam nooit zou eindigen. Hij proefde bloed en besefte dat zijn kaken bijna evenveel pijn deden als de rest van zijn lichaam. Goed. Hij had niet geschreeuwd. De spieren van zijn gezicht waren verkrampt tot een harde knoop. Het zou moeite kosten zijn mond open te doen, zelfs als hij dat had gewild. Eindelijk kon hij weer zien en toen vroeg hij zich af of hij zich van alles verbeeldde. Tussen de Aes Sedai stond een groep Wijzen die hun omslagdoeken goed schoven en de Aes Sedai aanstaarden met alle hooghartigheid die ze konden opbrengen. Hij bedacht dat ze echt moesten zijn – tenzij hij verzon dat Galina met zijn droombeeld stond te praten – en zijn eerste gedachte was: redding. Op de een of andere manier hadden de Wijzen... Het was onmogelijk, maar op de een of andere manier zouden ze... vervolgens herkende hij de vrouw bij Galina. Sevanna schreed op hem af, een glimlach rond haar volle wellustige lippen. De lichtgroene ogen keken hem strak aan vanuit een gezicht dat omkransd werd door haar als gesponnen goud. Rhand had nog liever in de snuit van een dolle wolf gekeken. Ze stond eigenlijk wat raar, iets voorovergebogen en de schouders naar achter. Ze keek naar zijn ogen. Opeens, al deed het nog zo’n pijn, wilde hij lachen. Hij zou het hebben gedaan als hij zeker had geweten welk geluid er uit zijn keel zou ontsnappen, wanneer hij zijn mond opendeed. Daar stond hij nu, een gevangene, half doodgeslagen, vol brandende striemen, een en al stekend zweet, terwijl een vrouw die hem haatte, die hem waarschijnlijk de schuld gaf van de dood van haar minnaar probeerde te zien of hij in haar hemd wilde gluren!

Langzaam streek ze met een nagel over zijn keel – eigenlijk zo ver mogelijk rond zijn nek als ze kon – alsof ze bedacht hoe het was als zij hem de keel afsneed. Passend, als hij aan Couladins lot dacht. ‘Ik heb hem gezien,’ zei ze met een tevreden zucht en een kleine rilling van genot. ‘Jullie hebben je aan jullie deel van de afspraak gehouden en ik ben de mijne nagekomen.’

Daarna bogen de Aes Sedai hem weer dubbel en schoven hem terug de kist in, met zijn hoofd tussen de knieën gedrukt in het plasje zweet. Het deksel sloot en de duisternis omsloot hem.

Pas toen dwong hij zijn kaken los, zijn mond open en slaakte een lange, bevende zucht. Hij wist niet eens of hij zelfs nu niet zou gaan janken. Licht, hij stond in brand!

Wat deed Sevanna hier? Welke afspraak ? Nee. Het was goed te weten dat de Shaido en de Toren een of andere afspraak hadden gemaakt, maar die zorgen waren voor later. Nu moest hij aan Min denken. Hij moest vrij komen. Ze hadden haar pijn gedaan. Die gedachte was zo grimmig, dat zijn pijn bijna verflauwde. Bijna.

De leegte weer aan te nemen, betekende zwoegend door een moeras van dodelijke pijnen waden, maar eindelijk was hij erin gehuld en reikte hij naar saidin... En trof daar op hetzelfde ogenblik Lews Therin weer aan, als twee paar handen die voelden naar iets dat slechts één kon vasthouden.

Bloedvuur! grauwde Rhand inwendig. Bloedvuur! Als je mij nou eens hielp in plaats van tegenwerkte! Help jij mij maar! snauwde Lews Therin terug. Rhand verloor door de schok bijna de leegte. Ditmaal kon hij het niet mis hebben. Lews Therin had hem gehoord en antwoord gegeven. We kunnen samenwerken, Lews Therin. Hij wilde helemaal niets met die man, hij wilde hem uit zijn hoofd. Maar hij dacht aan Min. En aan de dagen die hem van de Toren scheidden. Hij wist zeker dat hij, als hij eenmaal daar was, geen kans meer zou krijgen. Nooit meer. Een onzekere, begrijpende lach beantwoordde hem. Vervolgens: Samen? Weer een lach, ditmaal zo gek als een deur. Samen. Wie je ook bent. De stem en de aanwezigheid verdwenen.

Rhand huiverde. Platgedrukt voegde hij meer zweet toe aan de plas waar zijn hoofd in rustte en huiverde.

Traag reikte hij weer naar saidin... En botste natuurlijk op het schild. Dat had hij in ieder geval gezocht. Langzaam, o zo zachtjes, voelde hij daar waar het harde vlak opeens overging in zes zachte punten. Zacht, zei Lews Therin, hijgend. Omdat zij er zijn. Ze houden de tussenruimte in stand. Hard wanneer ze het verknopen. Wanneer ze zacht zijn, is er niets aan te doen, maar ik kan het weefsel uiteenrafelen als ze het verknopen. Als ik de tijd krijg. Hij bleef enige tijd stil. Rhand dacht al dat hij weg was, tot Lews Therin fluisterde: Ben je echt? En daarna was hij werkelijk verdwenen.

Behoedzaam voelde Rhand langs het schild naar de zes zachte punten.

Naar zes Aes Sedai. Genoeg tijd? Als ze het verknoopten, wat ze tot dusver niet... Hoeveel? Zes dagen? Zeven? Acht? Het deed er niet toe; hij kon het zich niet veroorloven lang te wachten. Elke dag kwam hij dichter bij Tar Valon. Morgen zou hij weer trachten door de afscherming heen te breken. Het was of hij met zijn handen tegen een rotswand had geslagen, maar hij had met alle kracht toegeslagen. Morgen, als Erian hem weer afranselde – hij wist zeker dat zij het zou zijn – zou hij weer glimlachen en wanneer de pijn groeide, zou hij gaan gillen. De dag erna zou hij niet meer dan een veeg langs het schild geven, net hard genoeg dar ze het voelden, maar niet meer, en geen tweede keer, of ze hem nu straften of niet. Misschien kon hij om water smeken. Ze hadden hem in de dageraad wat gegeven, maar hij had weer dorst. Zelfs als ze hem vaker lieten drinken, zou smeken wel gepast zijn. Als hij dan nog in de kist zat, kon hij ook smeken eruit gelaten te worden. Hij dacht dat hij er nog wel in zou zijn; er bestond weinig kans dat ze hem lange tijd eruit zouden houden, tot ze er zeker van waren dat hij zijn lesje had geleerd. Verkrampte spieren brandden bij de gedachte nog twee of drie dagen hierin opgesloten te zitten. Er was geen ruimte om te bewegen, maar zijn lichaam probeerde het. Twee of drie dagen en ze zouden zeker weten dat hij gebroken was. Hij zou bevreesd kijken en ieders oog vermijden. Een wrak dat veilig de kooi uit kon. Nog belangrijker: een wrak dat ze niet meer zo nauwgezet hoefden te bewaken. Daarna zouden ze wellicht beslissen dat er geen zes meer nodig waren om dat schild omhoog te houden, of zouden ze het verknopen of... iets. Hij had een gaatje nodig. Iets! Het was een wanhopige gedachte, maar hij besefte dat hij lachte en niet kon ophouden. Hij kon evenmin voorkomen opnieuw aan de afscherming te voelen, als een blinde die zijn vingers wanhopig over een stuk glas laat glijden.

Galina keek fronsend de vertrekkende Aielvrouwen na, tot ze over een heuveltop verdwenen. Iedere vrouw uit die groep, behalve Sevanna, kon geleiden, en verschillenden waren behoorlijk sterk. Ongetwijfeld had Sevanna het voor haar veiliger gevonden om door een tiental wilders omringd te zijn. Een vermakelijke gedachte. Die wilden vertrouwden ook niemand. Over enkele dagen zou ze opnieuw gebruik van hen maken, het tweede deel van Sevanna’s afspraak. De betreurenswaardige dood van Gawein Trakand en een groot deel van zijn Jongelingen.

Ze liep terug naar het midden van het kamp en zag Erian nog steeds bij de kist met Altor staan.

‘Hij moet aan het huilen zijn, Galina,’ zei ze wild. ‘Hoor je hem? Hij moet...’ Opeens gleden er tranen over Erians gezicht. Ze bleef gewoon stil snikken, haar vuisten om haar rok geklemd. ‘Kom mee naar mijn tent,’ zei Galina kalmerend, ik heb fijne blauwbesthee en ik zal een koele, vochtige doek tegen je voorhoofd houden.’ Ondanks haar tranen glimlachte Erian. ‘Dank je, Galina, maar dat kan ik niet doen. Rashan en Bartol wachten op me. Ik vrees dat ze erger lijden dan ik. Ze voelen niet alleen mijn lijden, maar lijden ook doordat ze weten dat ik lijd. Ik moet ze troosten.’ Met een dankbaar kneepje in Galina’s hand gleed ze weg.

Galina keek fronsend naar de kist. Altor leek te huilen. Dat, of hij was aan het lachen, wat ze sterk betwijfelde. Ze keek Erian na die net in de tent van haar zwaardhanden verdween. Altor zou huilen. Ze hadden minstens nog twee weken voor ze in Tar Valon waren en voor Elaida’s triomfantelijke intocht met Altor. Ja, minstens nog een dag of twintig. Van nu af aan, of Erian het nu wilde of niet, zou hij elke dag bij zonsopgang en zonsondergang worden gestraft. Wanneer ze hem de Witte Toren binnenleidde, zou hij Elaida’s ring kussen, spreken wanneer hem wat werd gevraagd en in een hoekje knielen wanneer hij niet gewenst was. Met half dichtgeknepen ogen ging ze zelf een kopje blauwbesthee drinken.

Terwijl ze onder de grote bomengroep kwamen, wendde Sevanna zich tot de anderen en bedacht hoe merkwaardig het was dat ze amper aandacht schonk aan de bomen. Voor ze de Drakenmuur was overgestoken, had ze nog nooit zoveel bomen gezien. ‘Ik neem aan dat we nu heel goed weten met welke middelen ze hem vasthouden, niet?’ vroeg ze. Ze stelde het met opzet zo alsof zij het ook had gezien. Therava keek de anderen aan, die knikten. ‘We kunnen alles weven wat zij weven,’ zei ze.

Knikkend voelde Sevanna aan het kleine stenen blokje met de ingewikkelde figuren in haar riembuidel. De vreemde natlander die het haar had gegeven, had gezegd dat ze het moest gebruiken wanneer Altor gevangen was. Tot ze hem had gezien, was ze het ook van plan geweest, maar ze besloot nu dat blokje weg te gooien. Ze was de weduwe van een stamhoofd die in Rhuidean was geweest en van een man die hoofdman was genoemd zonder dat bezoek te hebben afgelegd. Nu zou ze de vrouw worden van de Car’a’carn zelf. Elke Aielspeer zou voor haar worden neergelegd. Haar vinger voelde nog Altors nek waar ze de denkbeeldige lijn van de halsband had gevolgd die ze hem zou omleggen.

‘Het is tijd, Desaine,’ zei ze.

Natuurlijk knipperde Desaine verbaasd met haar ogen, maar ze had vervolgens alleen nog tijd om te gillen voor de anderen met hun werk begonnen. Desaine had zich tevredengesteld met te mopperen over de rang van Sevanna, maar die had haar tijd beter gebruikt. Behalve Desaine stond iedere Wijze hier vierkant achter haar, en er waren er meer. Sevanna keek nauwgezet naar wat de Wijzen deden. Ze vond de Ene Kracht boeiend. Al die wonderbaarlijke dingen die men zonder enige inspanning kon doen. Het was bovendien belangrijk dat duidelijk was dat hetgeen er met Desaine gebeurde alleen met de Ene Kracht kon worden gedaan. Ze vond het verbijsterend dat een menselijk lichaam met zo weinig bloed uit elkaar kon worden genomen.

54

Het bericht

Terwijl de zon nog amper een gloeiend streepje aan de kim was, waren op de tweede dag van het Lichtfeest de straten van Cairhien al vol feestvierders. Ze waren die nacht eigenlijk nooit leeg geweest. Er hing een dolle stemming en weinigen keken echt goed naar de man met de krulbaard, het grimmige gezicht en met de bijl aan zijn zij, die op een grote vos door de kaarsrechte straten naar de rivier reed. Sommigen keken wel naar zijn gezellen. Aan Aiel was men ondertussen wel gewend, al bevonden die zich tijdens het feest niet op straat, maar men zag niet elke dag een Ogier die groter was dan een man te paard en zeker geen Ogier met een bijl over de schouder, waarvan de steel zowat even lang was als hijzelf. Vergeleken met hem zag de baardman er vrolijk uit.

De schepen op de Alquin hadden alle lantaarns ontstoken, waaronder het Zeevolk-schip dat zoveel geruchten in het leven had geroepen. Allereerst omdat ze in Cairhien waren en ook omdat ze zo lang voor anker bleven liggen en weinig bemoeienis met de mensen in de stad hadden. Volgens de verhalen die Perijn had gehoord, keurde het Zeevolk wat er in de stad gaande was nog sterker af dan de Aiel, terwijl hij dacht dat Gaul wat zou krijgen van al die zoenende mensen. Of een vrouw geen kleding droeg, leek Gaul veel minder te hinderen dan zoenen waar iedereen bij was. Dat was pas onbeschaafd. Lange stenen kaden staken tussen hoge beschermende muren de rivier in. Boten in alle grootten en soorten lagen er afgemeerd. Er waren veerboten die ongeveer vijftig paarden konden vervoeren, maar op elke boot was volgens Perijn slechts één man achtergebleven. Hij hield de vos in bij een breed mastloos vaartuig van ongeveer veertien pas lang, dat afgemeerd was aan stenen paaltjes. De brede klep was omlaag. Op een omgekeerde aker zat een stevige grijze man zonder hemd met een grijze vrouw op zijn knieën op het dek. Zij droeg een donker gewaad met een handvol kleurrijke splitten op de borst. ‘We willen oversteken,’ zei Perijn luid, en hij probeerde alleen uit of het paar elkaar zou loslaten. Dat deden ze niet. Perijn gooide een Andoraanse goudkroon op de veerboot, en het geluid van de rinkelende munt op het dek deed de kerel opkijken. ‘We willen oversteken,’ zei Perijn, spelend met een tweede goudkroon op zijn handpalm. Even later deed hij er een derde bij.

De veerman likte langs zijn lippen, ik moet bomers zoeken,’ mopperde hij, starend naar Perijns hand.

Zuchtend haalde Perijn nog twee munten uit zijn beurs. Hij kon zich de tijd herinneren dat zijn ogen bij het zien van zo’n munt uit zijn hoofd dreigden te rollen.

De veerman sprong op, liet de edelvrouw met een bons op haar achterste op het dek glijden en draafde zuchtend de loopplank af. ‘Het zal enkele tellen duren, mijn heer, enkele tellen.’ De vrouw keek Perijn verwijtend aan en gleed waardig weg over de kade, al bedierf ze het een tikkeltje door over haar achterste te wrijven. Voor ze ver weg was, trok ze haar rok al op en voegde zich hollend bij een groep pret makende dansers aan de waterkant. Perijn kon haar horen lachen. Het duurde langer dan een paar tellen, maar blijkbaar was het beloofde goud voldoende, want binnen niet al te lange tijd had de kerel zoveel man verzameld dat hij de meeste vaarbomen kon bemannen. Perijn aaide de neus van de vos terwijl het vaartuig de rivier op zwaaide. Hij had het dier nog geen naam gegeven; het kwam uit de stallen van het Zonnepaleis. Goed beslagen leek het paard met de witte voorvoeten een snelle draver, hoewel hij het niet haalde bij Stapper. Zijn ongespannen Tweewater-boog had hij achter de zadelriem gestoken. Aan de ene kant van zijn hoge zadel hield een volle pijlkoker een lang, smal en keurig ingepakte bundel aan de andere kant in evenwicht. Rhands zwaard. Faile zelf had het ingepakt en het hem zwijgend overhandigd. Ze had iets gezegd nadat hij zich had omgedraaid in het besef dat hij geen kus zou krijgen.

‘Als je sneuvelt,’ had ze gefluisterd, ‘zal ik je zwaard opnemen.’ Hij betwijfelde het of dit voor zijn oren was bestemd. Ze had zo verward geroken dat hij er niets uit op had kunnen maken. Hij wist dat hij behoorde te denken aan wat voor hem lag, maar voortdurend kroop Faile in zijn gedachten terug. Op een gegeven ogenblik had ze volgens hem willen verkondigen dat ze meeging en had hij zich heel benauwd gevoeld. Als ze het had aangeboden, dacht hij niet dat hij het had kunnen opbrengen nee tegen haar te zeggen – noch iets anders, na al het verdriet dat hij haar had bezorgd. Er reden echter wel zes Aes Sedai voor hen uit, en dat betekende bloed en dood. Als Faile zou sterven, zou Perijn gek worden. Dat ogenblik was gekomen na Berelains mededeling dat ze haar Mayeense Vleugelgarde bij de jacht zou leiden. Gelukkig was het idee weer even snel voorbijgetrokken. Maar het was vreemd gegaan.

‘Als je de stad die Rhand Altor jou heeft toevertrouwd verlaat,’ zei Rhuarc kalm, ‘hoeveel geruchten zullen dan de ronde doen? Als je alle speren wegstuurt, hoeveel geruchten nog meer? En wat komt er uit al die verhalen voort?’ Het had als raad geklonken, maar tegelijk ook weer niet. Iets in de stem van het stamhoofd had het veel meer kracht gegeven.

Berelain had hem lang aangekeken met opgeheven hoofd, ze rook koppig. Langzaam was die geur verzwakt en had ze binnensmonds wat gemompeld. ‘Soms denk ik dat er te veel mannen zijn die...’ De rest had Perijn niet kunnen horen. Met een glimlach had ze luid en opvallend koninklijk verkondigd: ‘Een goede raad, Rhuarc. Ik denk dat ik die aanneem.’

Het merkwaardigste echter was hun gezamenlijke geur geweest, die van Rhuarc en die van haar. Op Perijn had het de indruk gemaakt van een wolf met een bijna volwassen jong, van een geduldige vader die gek is op zijn dochter en zij op hem, hoewel hij haar soms licht in de neus moest bijten, zodat ze zich goed zou gedragen. Wat echter belangrijk was, was dat Perijn kon zien hoe het idee uit Failes ogen verdween. Wat moest hij? Als hij dit overleefde, wat moest hij dan met haar?

Aanvankelijk maakten de slordig geklede, of half ontblote boomgangers ruwe grappen, op niet al te vriendelijke toon, over dat geen enkele som goud kon goedmaken wat zij nu misten. Lachend liepen ze van achter naar voor en boomden de pont verder. Iedereen beweerde dat hij met een vrouwe had gedanst of haar had gekust. Een magere kerel met een zware kin zei zelfs dat hij een Tyreense op zijn knie had toen Manal hem kwam roepen, maar dat wilde niemand geloven. Perijn zeker niet. De Tyreners hadden één blik geworpen op wat er allemaal gebeurde en zich halsoverkop in het vertier gestort. De Tyreense vrouwen hadden eenmaal gekeken en zich in hun vertrekken opgesloten met een schildwacht voor de deur.

De grappen en het gelach duurden niet lang. Gaul stond zoveel mogelijk in het midden van de boot en hield zijn wat wilde blik strak op de andere oever gericht, op zijn tenen staand of hij meteen wilde wegspringen. Het kwam natuurlijk door al dat water, maar dat wisten de bootslieden niet. En Loial, die op de bijl met de lange steel leunde, voorzien van fraai siersmeedwerk als de kop van een enorme houtbijl, stond zo stil als een beeld, en zijn brede gezicht leek uit graniet gehakt. De bemanning deed er het zwijgen toe, werkte zo hard mogelijk aan de bomen en durfde het drietal nauwelijks aan te kijken. Toen de veerboot eindelijk een stenen haventje op de westoever van de Alquin binnengleed, gaf Perijn aan de man van wie hij hoopte dat hij de eigenaar was, de rest van het goud en bovendien een handvol zilver om te verdelen, een goedmakertje voor hun vrees voor Loial en Gaul. De dikke man schoot, na het aangepakt te hebben, zo diep buigend achteruit dat zijn hoofd bijna zijn knieën raakte. Misschien hadden niet alleen Loial en Gaul een angstaanjagend gezicht.

Enorme vensterloze gebouwen stonden op grote houten steigers. De stenen waren roetzwart en op veel plaatsen waren muren ingestort. De graanpakhuizen waren enige tijd geleden bij rellen in vlammen opgegaan en pas nu werd er ernstig aan herstel gewerkt. Op de straten tussen pakhuizen en stallen, opslagplaatsen en wagenpleinen was niemand te zien. Alle werklieden waren de stad in. Twee mannen kwamen uit een zijstraat aanrijden.

‘We zijn gereed, heer Aybara,’ zei Havien Nurelle ijverig. De jongeman met de roze wangen, veel langer dan zijn metgezel, leek protserig met zijn rood geschilderde kuras en de helm met de ene smalle rode pluim. Hij rook zelfs gretig en jong.

‘Ik begon al te denken dat je niet zou komen,’ mompelde Dobraine. Hij droeg geen helm, maar wel met staal beklede handschoenen en een vaak gedragen borstharnas, waarop nog net de resten van fraai goudsmeedwerk vielen te zien. Hij keek Perijn even aan en voegde eraan toe: ‘Bij het Licht, ik wilde niet onbeleefd zijn, heer Aybara.’

‘We hebben nog een lange weg te gaan,’ zei Perijn, de vos wendend. Draver? Wat moest hij met Faile aan? Onderhuids ziedde Rhands grote nood. ‘Ze liggen nu vier dagen op ons voor.’ Hij spoorde Draver zacht aan tot een gestage draf. Het zou een lange jacht worden en het had dus geen zin de paarden uit te putten. Loial en Gaul hadden geen enkele moeite hen bij te houden.

De breedste straat ging opeens over in de weg naar Tar Valon – De Tar Valonweg in Cairhien; er waren er veel meer. Een brede strook hard zand slingerde naar het noordwesten over beboste heuvels, die lager waren dan de heuvels waarop de stad was gebouwd. Een span diep in het bos voegden zich tweehonderd Vleugelgardisten en vijfhonderd wapenknechten van Huis Taborwin bij hen, allen op de beste paarden die men had kunnen vinden.

De Mayeners droegen allemaal rode borstkurassen en lage randhelmen die de nek beschermden. Hun lansen hadden rode wimpels. Velen leken even gretig als Nurelle. De kleinere Cairhienin droegen eenvoudige, vaak gedeukte borstharnassen en klokvormige helmen waar een stuk uit was, waardoor harde gezichten zichtbaar waren. Hun lansen waren kaal, hoewel hier en daar Dobraines koin, een klein strak vierkant wimpeltje, aan een korte staak zichtbaar was. Het wapen was blauw met twee witte ruiten en gaf de aanvoerders of lagere heren van het Huis Taborwin aan. Geen van hen leek gretig, eerder grimmig. Ze waren eerder in de strijd geweest, of zoals in Cairhien werd gezegd: ze hadden de wolf gezien. Perijn moest bijna lachen, de tijd voor de wolven was nog niet gekomen.

Tegen de middag draafde een klein groepje Aiel onder de bomen vandaan, de helling af naar de weg. Twee Speervrouwen sprongen naast Rhuarc mee, Nandera en... Sulin, besefte Perijn even later. Ze leek heel anders in de cadin’sor en met haar kortgeknipte witte haren, afgezien van een staartje achter in de nek. Ze zag er... natuurlijk uit, wat ze in livrei nooit had gedaan. Amys en Sorilea liepen erbij, de omslagdoek over de armen. Ze rinkelden van de gouden en ivoren kettingen en armbanden, hielden op de helling hun dikke rokken op en konden de anderen moeiteloos bijhouden.

Perijn zwaaide zich van zijn paard om met hen mee te lopen, een eind voor de anderen uit ‘Hoeveel?’ zei hij slechts.

Rhuarc keek om naar Gaul en Loial die voor de kolonne naast Dobraine en Nurelle meestapten. Misschien zelfs voor Perijn te ver om boven het hoefgetrappel en krakende teugels en zadels iets te horen, maar Rhuarc gaf toch zacht antwoord. ‘Vijfduizend man van verschillende genootschappen. Iets meer dan vijf. Ik kon er niet veel meenemen. Timolan was toch al achterdochtig waarom ik niet mee optrok tegen de Shaidostam. Als algemeen bekend wordt, dat Aes Sedai de Car’a’carn gevangen hebben genomen, zullen we allen aan de grauwheid ten onder gaan, vrees ik.’ Nandera en Sulin kuchten tegelijk. De twee vrouwen wierpen een woeste blik op elkaar, en even later keek Sulin blozend opzij. Rhuarc bezag hen kort. Hij rook vermoeid en mompelde: ‘Ik heb ook een duizendtal Speervrouwen. Als ik mijn vuist niet gebald had, zou iedere Speervrouw met een fakkel in de hand achter me aan zijn gehold en daarmee de wereld vertellen dat Rhand Altor in gevaar verkeert.’ Plotseling werd zijn stem harder, iedere Speervrouw die ons toch probeert te volgen, zal merken dat ik doe wat ik beloof.’

Sulin en Nandera werden allebei rood, een verrassende kleur op die harde gebruinde gezichten. ‘Ik...’ begonnen ze tegelijk. Weer werden boze blikken uitgewisseld en weer keek Sulin opzij. Haar gezicht was nog roder. Perijn had bij Bain en Chiad, de enige twee Speervrouwen die hij echt kende, nog nooit zoveel rood gezien, ik heb het plechtig beloofd,’ zei Nandera stijf, ‘net als iedere Speervrouw. Het zal zijn zoals het hoofd beveelt.’

Perijn deed maar geen moeite om te vragen wat de grauwheid was en evenmin hoe Rhuarc de Aiel zonder veerboten over de Alquin had gekregen, terwijl een flinke stroom zowat het enige ter wereld was dat een Aiel kon tegenhouden. Hij had het graag geweten, maar de antwoorden waren niet van belang. Zesduizend Aiel, vijfhonderd wapenknechten van Dobraine en tweehonderd gardisten uit Mayene. Tegen zes Aes Sedai, hun zwaardhanden en zo’n vijfhonderd wapenknechten, zou dat voldoende moeten zijn. Behalve... Die Aes Sedai die Rhand vasthielden. Als ze een dolk tegen zijn keel drukten, zou iemand dan nog iets durven doen?

‘Er zijn ook vierennegentig Wijzen,’ zei Amys. ‘Van de Wijzen in Cairhien zijn zij de sterkste geleidsters.’ Het klonk wat weifelend – hij had het idee dat Aielvrouwen niet graag toegaven dat ze konden geleiden – maar daarna werd haar stem harder. ‘We zouden er niet zoveel meenemen, maar iedereen wilde.’ Sorilea schraapte haar keel en ditmaal werd Amys rood. Hij moest eens met Gaul praten. Die Aiel waren zo volkomen anders dan andere mensen. Misschien bloosden ze pas met het ouder worden. ‘Sorilea leidt ons,’ besloot Amys en de oudere vrouw snoof luid en uiterst voldaan. Ze rook zeker tevreden. Perijn kon nog net voorkomen dat hij zijn hoofd schudde. Wat hij van de Ene Kracht wist, kon in een vingerhoed worden gestopt waarna nog ruimte was voor een dikke duim. Hij had echter wel een reis met Moiraine gemaakt, had gezien wat Verin en Alanna konden en het vlammetje van Sorilea gadegeslagen. Als zij een van de sterkste geleidsters van de Wijzen was, dan konden volgens hem zes Aes Sedai alle vierennegentig in een deken wikkelen. Maar op dit ogenblik zou hij nog geen veldmuis hebben weggestuurd.

‘Ze moeten zo’n zeventig of tachtig span voor ons uit zijn,’ merkte hij op. ‘Misschien wel honderd als ze er met hun wagens echt vaart achter hebben gezet. We zullen zo hard mogelijk doorrijden.’ Terwijl hij weer in het zadel klom, draafden Rhuarc en de andere Aiel alweer de helling op. Perijn hief zijn hand en Dobraine gaf de ruiters het teken op te rijden. Na Tweewater stond Perijn er niet meer bij stil waarom mensen hem volgden. Mannen en vrouwen die oud genoeg waren om zijn ouders te zijn, mannen en vrouwen die gewend waren te bevelen. Wat hij zich wel afvroeg en waarover hij zich zorgen maakte, was hun snelheid. Hij wist dat de in cadin’sor gestoken Aiel hun paarden konden bijhouden, maar aanvankelijk had hij bezorgd naar de Wijzen in hun rokken gekeken. Sommigen waren zo oud als Sorilea. Maar rok of geen rok, wit haar of niet, de Wijzen liepen even snel als de anderen en hielden de paarden bij, terwijl ze kalm in groepjes met elkaar praatten.

De lege weg strekte zich voor hen uit. Niemand reisde op het Lichtfeest en weinigen op de dagen ervoor, tenzij ze even dringende zaken hadden als hij. De zon steeg hoger en hoger en de heuvels werden lager. Tegen de tijd dat ze in de schemering het kamp opsloegen, hadden ze naar zijn schatting zo’n vijfendertig span afgelegd. Een mooie afstand voor één dag, voortreffelijk voor zo’n grote groep. Misschien waren ze al half zo ver als de Aes Sedai, tenzij die bereid waren geweest de wagenspannen achter te laten. Hij maakte zich geen zorgen meer of hij hen vóór Tar Valon zou inhalen, alleen over wat hij dan zou doen.

Liggend op zijn dekens, met zijn hoofd op zijn zadel, keek Perijn glimlachend op naar de maan in het laatste kwartier. Nu er helemaal geen wolken waren, was de nacht heel helder voor een goede jacht. Een goede nacht voor de wolven.

In zijn geest bouwde hij een beeld. Een krulharige jonge, wilde stier, trots, met hoorns die in de ochtendzon glansden als glimmend metaal. Zijn duim streek over de bijl naast hem, met het gemene ronde blad en de scherpe piek. De stalen hoorns van Jonge Stier, zijn naam bij de wolven.

Hij liet zijn geest zoekend rondgaan, stuurde het beeld de nacht in. Er zouden wolven zijn die Jonge Stier kenden. Nieuws van een mens die met wolven kon praten, zou als een ruisende wind door het land trekken. Perijn kende maar twee mannen die het ook konden. De eerste was een vriend, de ander een zielige stakker die zijn menselijkheid niet meer vast had kunnen houden. Hij had verhalen gehoord van vluchtelingen die Tweewater waren binnengedruppeld. Ze vertelden over mensen die in wolven veranderden. Verhalen die weinigen geloofden en bedoeld waren om kinderen te vermaken. Drie mensen beweerden echter dat ze iemand kenden die in een wolf was veranderd en het veld was ingerend. Misschien waren sommige kleine dingen verkeerd, had Perijn bedacht, maar twee vertellers waren niet op hun gemak geweest en hadden zijn gele ogen ontweken, waarmee ze het min of meer bevestigden. Die twee, een Taraboonse en een man van de Vlakte van Almoth, gingen ’s nachts zeker niet naar buiten. Ze stuurden hem ook voortdurend knoflookbolletjes die hij met veel plezier aan de keuken doorgaf. Hij probeerde niet langer lotgenoten te vinden. Hij voelde de wolven en hun namen kwamen naar hem toe. Dubbelmaan, Wildvuur en Oudhert en tientallen meer drongen scherp omlijnd zijn hoofd in. Het waren eigenlijk geen namen als zodanig, meer beelden en gevoelens. Jonge Stier was een heel eenvoudig beeld als naam voor een wolf. Dubbelmaan was eigenlijk een in nacht gehuld ven, glad als ijs, vlak voor de bries het rimpelde met iets van herfst in de lucht en een volle maan, laag aan de hemel, die zo volmaakt in het water spiegelde dat onderscheid moeilijk was. En dan werd alleen het belangrijkste genoemd.

Een tijdlang werden alleen namen en geuren uitgewisseld. Daarna kwam de gedachte: Ik zoek mensen die voor me uit reizen. Aes Sedai en mannen met paarden en wagens. Het waren niet zijn precieze gedachten natuurlijk, net zomin als Dubbelmaan twee manen was. Mensen waren ‘tweepoters’ en paarden ‘vierpoters met harde voeten’. Aes Sedai waren ‘tweepoterwijfjes die de wind aanraken om de zon te bewegen en vuur op te roepen’. Wolven hielden niet van vuur en ze bleven nog verder van Aes Sedai vandaan dan van andere mensen. Ze vonden het verbazingwekkend dat hij een Aes Sedai niet kon herkennen; hij had hun kunde slechts toevallig ontdekt. Ze namen die als even vanzelfsprekend aan als hij zich in staat achtte een wit paard in een zwarte kudde te zien. Daarvan hoefde niets gezegd te worden en ze konden het hem niet duidelijk maken.

In zijn hoofd leek de nachthemel te tollen, en ging opeens over in een overkapping met een wagenkamp, tenten en kampvuren. Het zag er niet echt uit – de wolven gaven weinig om alles wat menselijk was. De wagens en tenten leken wazig, de kampvuren gevaarlijk laaiende vlammen; de paarden zagen er lekker uit en dit werd van wolf tot wolf doorgegeven tot het hem bereikte. Het kamp was groter dan Perijn verwachtte, maar Wildvuur twijfelde niet. Haar pak rende juist een eind van de ‘tweepoterwijfjes die de wind aanraken om de zon te bewegen en vuur op te roepen’. Perijn probeerde naar het aantal te vragen, maar wolven waren daar slecht in. Ze vertelden hoeveel dingen er waren door te tonen wat ze zagen en nadat Wildvuur en haar pak Aes Sedai hadden gevoeld, waren ze niet van plan dichterbij te komen. Hoe ver? ontving een beter antwoord en werd wederom van wolf tot wolf doorgegeven als een vraag die uitgezocht moest worden. Wildvuur zei dat ze naar een heuvel kon rennen, waar Halfstaart, een zuur mannetje, zijn pak liet eten van een hert, terwijl de maan dan een bepaalde boog langs de hemel beschreef. Halfstaart kon Konijnenneus bereiken – blijkbaar een heel jong en woest mannetje – terwijl de maan zo en zolang langs de hemel schoof. Zo ging het verder tot Dubbelmaan. Dubbelmaan bewaarde een waardige stilte, gepast voor een wolf met een snuit met veel wit. Hij en zijn pak waren op nog geen span afstand van Perijn en hij zou Perijn beledigen door aan te nemen dat Jonge Stier niet precies wist waar hij zat.

Perijn rekende het zo goed mogelijk uit en schatte het op zo’n zestig tot zeventig span. Morgen kon hij beter zeggen hoe snel hij hen inhaalde. Ze konden door hun wagens zeker niet sneller rijden dan zijn groep.

Waarom? Dat was Halfstaart. De vraag werd met een herkenningsgeur doorgegeven.

Perijn aarzelde met zijn antwoord. Die vraag had hij gevreesd. Hij voelde voor wolven hetzelfde als voor de mensen in Tweewater. Ze hebben Schaduwdoder gevangen, dacht hij ten slotte. Dat was de wolvennaam voor Rhand, maar hij had geen idee of ze Rhand belangrijk vonden.

De schok die zijn geest opving, gaf al antwoord. Dichtbij en veraf steeg een boos en bevreesd gehuil in de nacht op. In het kamp hinnikten de paarden angstig, stampten met de hoeven en trokken wild aan hun touwen. Mannen renden erheen om ze te kalmeren en anderen tuurden de duisternis in alsof ze een enorme troep verwachtten die zich op de rijdieren zou storten.

Wij komen, antwoordde Halfstaart eindelijk. Alleen dat en daarna gaven anderen antwoord, wolvenpakken die Perijn had gehoord en die stil hadden meegeluisterd naar de tweepoter die met de wolven kon praten. We komen. Niets meer.

Perijn rolde op zijn zij en viel in slaap. Hij droomde dat hij een wolf was die over eindeloze heuvels rende. De volgende dag was er geen wolf te zien – zelfs de Aiel vermeldden niets – maar Perijn kon hen voelen, honderden, en er kwamen er nog meer aan. Het land werd vlakker en ging de volgende vier dagen over in een licht heuvelende vlakte, waar de hoogste helling amper de naam heuvel kon dragen, vergeleken met wat ze rond de Alquin waren tegengekomen. Het bos werd dunner en op de bruine, dorre steppe stond struikgewas ver van elkaar af. De riviertjes en stroompjes maakten de hoeven amper nat en vulden niet veel meer dan smalle kronkels tussen door de zon geblakerde modder en stenen. Elke nacht vertelden de wolven aan Perijn het weinige dat ze van de Aes Sedai zagen. Het pak van Wildvuur volgde hen als een schaduw, maar op behoorlijke afstand. Eén ding werd duidelijk. Perijn legde iedere dag een even grote afstand af als de eerste dag en liep dan zeker tien span op hen in. Maar wat moest hij doen als ze hen inhaalden?

Voor Perijn zich tot de wolven richtte, voerde hij een rustig gesprek met Loial terwijl ze samen een pijp opstaken. Her was het ‘wat dan?’ waarover Perijn wilde praten. Dobraine leek aan te nemen dat ze gewoon zouden aanvallen, hun best doen en daarbij sterven. Rhuarc zei slechts af te wachten wat de volgende dag door zonlicht zou worden beschenen, en dat alle mensen uit hun droom dienden te ontwaken, wat niet zoveel verschilde van Dobraines woorden. Loial was een jonge Ogier, maar wel een van rond de negentig. Perijn vermoedde dat hij meer boeken had gelezen dan hijzelf ooit had gezien en hij kwam vaak met verrassende weetjes over Aes Sedai.

‘Er bestaan verschillende boeken over hoe Aes Sedai geleiders aanpakken.’ Loial fronste even boven zijn pijp, waarvan de met boomblaadjes besneden kop even groot was als Perijns smidsvuisten. ‘Elora, dochter van Amar, dochter van Coura, schreef Mannen van Vuur en Vrouwen van Lucht, tijdens de eerste jaren van Artur Haviksvleugels heerschappij. En Ledar, zoon van Shandin, zoon van Koimal, schreef nog maar zo’n driehonderd jaar geleden Een studie van geleiders en geleidsters en de Ene Kracht. Dat zijn de twee beste boeken, denk ik. Vooral dat van Elora, ze heeft een stijl die... Nee, ik zal kort zijn.’ Perijn betwijfelde dat. Kort van stof zijn was niet een van Loials deugden, wanneer hij het over boeken had. De Ogier schraapte zijn keel. ‘Volgens de wet van de Toren dient de man in de Toren terecht te staan voor hij gestild mag worden.’ Heel kort schokten Loials oren heftig en zijn lange wenkbrauwen hingen grimmig en treurig omlaag, voor hij Perijn troostend op de schouder klopte, ik kan me niet indenken dat ze dat willen doen, Perijn. Ik heb gehoord dat ze hem willen eren en hij is de Herrezen Draak. Dat weten ze.’

‘Eren?’ zei Perijn kalm. ‘Al laten ze hem op zijde slapen, een gevangene blijft een gevangene.’

‘Ze behandelen hem goed, Perijn, dat weet ik zeker.’ De Ogier klonk echter onzeker en zijn zucht was een holle storm. ‘Tot Tar Valon is hij veilig. Wat ik niet begrijp is hoe ze hem gevangen hebben kunnen nemen.’ Het enorme hoofd schudde openlijk verbaasd heen en weer. ‘Perijn, zowel Elora als Ledar vermelden dat Aes Sedai bij een heel sterke geleider dertien zusters gebruiken om hem gevangen te nemen. O, ze noemen ook verhalen van vier of vijf Aes Sedai en beiden nemen Caraighan op. Zij bracht in haar eentje na een reis van tweeduizend span een geleider naar de Toren, nadat hij haar twee zwaardhanden had gedood, maar... Perijn, ze vermelden ook Jurian Steenboog en Guaire Amalasan. Raolin Duistervaan en Davian eveneens, maar door die anderen maak ik me bezorgd.’ Dat waren de vier sterkste geleiders die zich tot Herrezen Draak hadden uitgeroepen, heel lang geleden, nog voor Artur Haviksvleugel. ‘Zes Aes Sedai trachtten Steenboog gevangen te nemen; hij doodde er drie en nam de andere drie gevangen. Zes hebben geprobeerd Amalasan te vangen. Hij doodde er een en suste twee anderen. Rhand is toch zeker even sterk als Steenboog of Amalasan? Zijn het er werkelijk maar zes daarginds? Het zou veel verklaren.’

Misschien wel, maar dat bood geen troost. Derden Aes Sedai konden elke aanval van Perijn afslaan, zonder hun zwaardhanden en wapenknechten te gebruiken. Dertien Aes Sedai konden dreigen Rhand te stillen als Perijn aanviel. Zouden ze dat doen, nu ze wisten dat Rhand de Herrezen Draak was en dat hij dus de Laatste Slag diende te strijden? Perijn wilde dat gevaar niet lopen, ongeacht de wet van de Toren. Niemand wist immers waarom Aes Sedai iets deden? Hij had het zelf nooit kunnen opbrengen een Aes Sedai te vertrouwen die probeerde te doen of ze bevriend waren. Ze hadden zoveel geheimen. Hoe kon een man zich ooit zeker voelen, wanneer ze achter zijn rug om dingen deden en hem in zijn gezicht vriendelijk toelachten? Eigenlijk wist Loial niet veel wat op die komende dag kon helpen en bovendien wilde hij liever over Erith praten. Perijn wist dat hij twee brieven had achtergelaten. Een bij Faile, gericht aan zijn moeder, en de ander bij Berelain; die moest aan Erith gegeven worden, wanneer er iets ergs zou gebeuren. Loial had zich met zijn woorden in alle mogelijke bochten gewrongen om haar ervan te verzekeren dat zoiets nooit zou gebeuren. Hij maakte zich altijd vreselijk druk als hij anderen bezorgd maakte. Perijn had zijn eigen brief voor Faile achtergelaten. Amys had de hare aan de Wijzen in het Aieltentendorp gegeven. ‘Ze is zo mooi,’ mompelde Loial en hij staarde het donker in of hij haar kon zien. ‘Haar gezicht is zo fijn en tegelijk zo sterk. Wanneer ik haar in de ogen kijk, lijk ik niets anders te zien. En haar óren!’ Opeens trilden zijn eigen oren wild en hij verslikte zich in de rook. ‘Alsjeblieft,’ kuchte hij, ‘vergeet dat ik over... Ik had niet horen praten over... Je weet dat ik nooit grof ben, Perijn.’ ik ben het alweer vergeten,’ zei Perijn ijl. Haar óren? Loial wilde weten hoe het was om getrouwd te zijn. Niet dat hij nu al wilde trouwen, voegde hij er haastig aan toe, want hij was te jong en zijn boek moest nog af. En hij was nog niet van plan zich ergens te vestigen, om een leven te leiden waarin hij alleen een reis ondernam voor een bezoek aan een andere stedding, wat een vrouw zeker zo wilde hebben. Hij was slechts nieuwsgierig. Dat was alles. Dus vertelde Perijn hem over het leven met Faile. Hoe zij, voor hij het wist, zijn wortels in andere aarde had gezet. Vroeger was Emondsveld zijn thuis geweest, nu was thuis elke plek waar Faile was. De gedachte dat ze op hem wachtte, deed hem sneller lopen. Haar verschijning deed elke kamer oplichten en haar glimlach verdreef ieder probleem. Natuurlijk kon hij niet vertellen hoe zijn bloed wild rondkolkte als hij aan haar dacht of dat één blik op haar zijn hart sneller deed kloppen. Dat was ongepast. Hij wilde zeker niet praten over de moeilijkheden die ze in zijn botten had geplant. Wat moest hij doen? Hij was werkelijk bereid op zijn knieën voor haar neer te vallen, maar een koppige, ijzeren trek in hem eiste dat zij het eerste woord zei. Ze hoefde slechts te zeggen dat ze het weer wilde hebben zoals eerst. ‘En dat ze zo jaloers is?’ vroeg Loial en nu verslikte Perijn zich. ‘Zijn alle vrouwen zo?’

‘Jaloers?’ zei Perijn flink. ‘Faile is niet jaloers. Waar heb je dat idee vandaan? Ze is volmaakt.’

‘Natuurlijk, natuurlijk,’ zei Loial zwakjes, turend in de kop van zijn pijp. ‘Heb je nog wat tobak uit Tweewater? Ik heb alleen nog die scherpe Cairhiense.’

Als alles zo was verlopen, zou het een heel vredige tocht zijn geweest, voor zover dat van een achtervolging gezegd kon worden. Het land trok aan hen voorbij en er was geen mens te zien. Als de smeltende, gouden zon van de lucht een grote oven maakte, cirkelden vaak haviken rond aan de wolkeloze blauwe hemel. De wolven wilden voorkomen dat er mensen in hun buurt kwamen en dreven zoveel herten naar de weg, dat ze zelfs met hun grote groep veel te veel hadden. Het was heel vreemd om een trotse hertenbok met een prachtig gewei te midden van zijn hinden in het volle zicht te zien staan, terwijl de stoet voorbijtrok. Perijn herinnerde zich een oud spreekwoord: ‘De enige volmaakt tevreden mens is een mens zonder navel.’ De Cairhienin deden bij de Aiel natuurlijk heel stug. Ze keken hen vaak fronsend of zelfs spottend aan. Meermalen mompelde Dobraine iets over de nadelige getalsverhouding van twaalf tegen een. Hij waardeerde hun krijgskunst, maar op de manier waarop je lovend praatte over de gevaarlijke eigenschappen van een troep wilde luipaarden. De Aiel keken niet boos of spottend; ze lieten enkel blijken dat de Cairhienin hun aandacht niet waard waren. Het zou Perijn niet verbazen als een Aiel dwars door een Cairhiener heen zou stappen, omdat hij weigerde zijn bestaan te erkennen. Rhuarc zei dat er geen moeilijkheden zouden komen zolang de boomdoders niet begonnen. Dobraine zei dat er geen moeilijkheden zouden komen zolang de wilden hem niet in de weg liepen. Perijn had graag zekerder geweten of ze elkaar niet zouden uitmoorden voor ze de Aes Sedai bereikten. Hij had een beetje gehoopt dat de Mayeners een brug tussen de twee groepen konden slaan, maar er waren ogenblikken dat hij die hoop betreurde. De mannen met de rode borstkurassen konden goed opschieten met de kleinere mannen in hun eenvoudige wapenrusting – er was nooit oorlog geweest tussen Mayene en Cairhien – en de Mayeners konden het ook goed vinden met de Aiel. Afgezien van de Aieloorlog hadden de Mayeners nooit tegen hen gestreden. Dobraine was heel vriendelijk tegen Nurelle, en ze aten vaak samen. Nurelle had de gewoonte met verschillende Aiel een pijpje te roken. Vooral met Gaul, en dat was het betreurenswaardige.

‘Ik heb met Gaul gepraat,’ zei Nurelle beschroomd. Het was de vierde dag en hij had de Mayeners achtergelaten om zich aan de kop van de stoet bij Perijn te voegen. Perijn luisterde maar half; Wildvuur had een jonger mannetje uit haar pak toegestaan wat dichterbij te kruipen, zodra de Aes Sedai die ochtend op pad waren gegaan en hij had Rhand niet geroken. Elke wolf kende blijkbaar de geur van Schaduwdoder. Ondanks de grove lijnen in het beeld van Ochtendwolken leken het met uitzondering van één allemaal huifkarren te zijn. Rhand zat waarschijnlijk in een van die wagens en had het in de schaduw veel gemakkelijker dan Perijn, die het zweet over zijn rug voelde glijden. ‘Hij heeft me verteld over de Slag van Emondsveld,’ vervolgde Nurelle, ‘en de oorlog in Tweewater. Het zou me een grote eer zijn, heer Aybara, indien ik van uzelf over die veldslagen zou kunnen horen.’ Met een ruk schoot Perijn rechtop in zijn zadel, de jongen aankijkend. Nee, geen jongen, ondanks de roze wangen en grote ogen. Nurelle was zeker even oud als hij, maar die opgewekte en tegelijk wat huiverige geur van de man... Perijn gromde bijna. Hij had thuis die lucht bij jonge jongens opgesnoven, maar om als held te worden vereerd door een man van zijn eigen leeftijd, was niet te verteren. Als dit echter het ergste was geweest, zou hij er minder om hebben gegeven. Hij mocht er niet op rekenen dat de Aiel en de Cairhienin elkaar zouden mogen. Hij had er wel rekening mee gehouden dat een jongeman zonder krijgservaring opkeek naar iemand die Trolloks had bestreden. Het waren de onvoorziene dingen die aan zijn zenuwen knaagden. Die konden je in de nek bijten wanneer je dat het minst verwachtte en je mocht je door zoiets nooit laten afleiden. Afgezien van Gaul en Rhuarc droeg iedere Aielman een rode band van stof rond het hoofd met de zwart-witte schijf op het voorhoofd. Perijn had het in Cairhien en Caemlin gezien. Als hij Gaul om uitleg verzocht en vervolgens aan Rhuarc vroeg of dat nu het teken was van de siswai’aman waarover Rhuarc had gesproken, dan probeerden beiden net te doen of ze niet wisten waar hij het over had, terwijl vijfduizend man achter hen die rode band omhad. Perijn vroeg het zelfs aan Rhuarcs onderaanvoerder, Urhaen, een Aiel van de Tweespitsensibbe van de Reyn, die Perijn lang geleden had ontmoet, maar Urhaen leek er ook niets van te begrijpen. Nou ja, Rhuarc had gezegd alleen siswai’amans mee te kunnen nemen, dus in gedachten noemde Perijn hen zo, al wist hij niet wat het betekende.

Hij wist in ieder geval wel dat er problemen mogelijk waren tussen de siswai’amans en de Speervrouwen. Wanneer sommige mannen naar de vrouwen keken, rook Perijn jaloersheid. Wanneer sommige Speervrouwen naar de siswai’amans keken, deed hun geur hem denken aan een wolf die over het karkas van een hert stond gebogen en niet van plan was een andere wolf van het pak één beet te gunnen en liever zelf in het teveel stikte. Hij had geen enkel idee wat hiervan de achtergrond was, maar het was een heel zware lucht.

Dat was echter een ‘misschien’ voor de toekomst. Andere dingen niet. De eerste twee dagen na hun vertrek uit de stad draafden zowel Sulin als Nandera naar voren, wanneer Rhuarc iets voor de Speervrouwen had. Sulin trok zich telkens met een rode kleur terug, maar stond er de volgende keer weer met haar neus bovenop. Elke keer weer. Tijdens het opzetten van de tenten op de tweede avond probeerden ze elkaar met blote handen te doden.

Die indruk kreeg Perijn tenminste. Ze schopten elkaar, stompten en gooiden elkaar op de grond. Ze bogen de armen zo ver om dat ze moesten breken, tot de vrouw die onder lag, erin slaagde zich met een draai of een klap te bevrijden. Rhuarc voorkwam dat hij ertussen sprong en leek verbaasd dat hij het had willen doen. Een groot aantal Cairhienin en Mayeners verzamelde zich als toeschouwers en sloot weddenschappen af, maar geen enkele Aiel leek er aandacht voor te hebben, zelfs de Wijzen niet.

Eindelijk kreeg Sulin Nandera met haar gezicht op de grond, terwijl ze haar arm pijnlijk achter haar rug omhoog boog. Ze greep Nandera bij het haar en sloeg haar hoofd tegen het zand tot ze bewusteloos was. Heel lang keek de oudere vrouw neer op de verliezer. Daarna tilde Sulin Nandera op haar schouders en liep wankelend met haar weg. Perijn nam aan dat Sulin daarna wel als woordvoerster zou optreden, maar dat was in het geheel niet waar. Ze zaten beiden onder de blauwe plekken. Sulin was er nog altijd bij, maar Nandera beantwoordde Rhuarcs vragen en luisterde naar zijn bevelen, terwijl Sulin zweeg. Wanneer Nandera iets vroeg, deed Sulin het meteen. Perijn krabde zich achter zijn oor en vroeg zich af of hij het gevecht we! had zien aflopen zoals het was afgelopen.

De Wijzen liepen altijd naast de weg, in groepen die verschilden in grootte maar ook steeds van samenstelling. Aan het eind van de eerste dag besefte Perijn dat al dat geschuif eigenlijk draaide om twee vrouwen: Amys en Sorilea. Aan het eind van de tweede dag wist hij zeker dat de twee heel verschillende standpunten innamen. Er werd te vaak woest en fronsend gekeken. Nu en dan hoorde Perijn Aes Sedai noemen. Hij ving brokstukken op van ‘gewoonte’ en ‘strijd’, maar nooit genoeg om het te begrijpen. Amys begon geleidelijk minder en minder terug te krabbelen en werd steeds minder vaak rood. Soms rook Rhuarc een tikkeltje bezorgd wanneer hij naar zijn vrouw keek, maar dat was het enige bewijs dat hij iets opmerkte. In het derde kamp na de stad verwachtte Perijn min of meer weer zo’n handgemeen, maar nu tussen de Wijzen.

Dat gebeurde echter niet. De twee vrouwen pakten een waterzak, zetten zich op enige afstand van de anderen tegenover elkaar op de grond en trokken hun opgerolde hoofddoeken af, zodat hun lange haren los kwamen. Hij bleef toekijken tot hij in de maanlichte duisternis in slaap viel, maar hield zich afzijdig, zodat hij zelfs niet per ongeluk iets opving. Ze dronken echter alleen bekers water en praatten. De volgende ochtend bewogen de Wijzen nog steeds tussen de twee groepen heen en weer, maar voor de stoet een span verder was, drong tot Perijn door dat alles nu om Sorilea draaide. Zo nu en dan gingen zij en Amys voor onderling overleg aan de kant van de weg staan, maar ze keken niet meer boos. Als het wolven waren geweest, zou Perijn hebben gezegd dat de wolvenleider een aanval had afgeslagen, maar volgens hun geur aanvaardde Sorilea Amys nu als bijna gelijkwaardig, wat de vergelijking met wolven mank deed gaan.

Op de zevende dag na Cairhien maakte hij zich onder een kokende ochtendzon zorgen over de volgende verrassing bij de Aiel. Hij was bezorgd over de Aiel en de Cairhienin en of ze elkaar niet veel liever vandaag al wilden aanvliegen. En over wat hij moest doen wanneer hij binnen een dag of drie, vier de Aes Sedai zou inhalen. Dat alles verdween door een bericht van Halfstaart. Er kwam een grote groep mannen – en vrouwen wellicht, maar wolven hadden vaak moeite vrouwen van mannen te onderscheiden – op een paar span afstand uit het westen en ze reden in dezelfde richting als Perijn. Het was het schetsmatige beeld van twee meegevoerde banieren dat Perijn zijn paard deed wenden.

Hij werd snel omringd door Dobraine en Nurelle, Rhuarc en Urien, Nandera en Sulin, Sorilea en Amys. ‘Trek verder,’ zei hij en hij stuurde Draver naar het westen. ‘Misschien komen er enkele vrienden bij, maar we willen geen tijd verliezen.’

Ze trokken inderdaad verder, maar lieten hem niet alleen gaan. Voor hij een kwart span op weg was, werd hij gevolgd door een tiental gardisten en evenveel Cairhienin, minstens twintig Speervrouwen onder leiding van Sulin en een even groot aantal siswai’amans, achter een grijze man met groene ogen in een gezicht dat rots kon vergruizelen. Perijn verbaasde zich erover dat er geen enkele Wijze bij was. ‘Vrienden,’ mompelde Sulin in zichzelf. ‘Vrienden die zonder waarschuwing onverwachts opduiken en hij weet gewoon dat ze eraan komen.’ Ze keek naar hem op en zei wat harder: ‘Ik zou niet graag zien dat je opnieuw over een kussen struikelt en plat op je gezicht valt.’ Hoofdschuddend vroeg Perijn zich af welke andere knuppel hij haar had verschaft, toen ze net deed of ze een dienstmeid was. Het waren vreemde mensen, die Aiel.

Aan de zon te zien reed hij, geleid door de wolven, bijna een uur zo recht als een pijl naar zijn doel. Toen hij boven aan een lage helling kwam, was hij niet verbaasd over wat hij twee span verder zag. Ruiters in twee lange rijen achter elkaar. De mannen van Tweewater achter zijn eigen banier met de rode wolvenkop, wapperend in de lichte bries. Wat hem wel verbaasde waren de vrouwen die er inderdaad bij waren. Hij telde er negen. Hij zag ook een aantal mannen die volgens hem niet uit Tweewater kwamen. Zijn kaak verstrakte bij de tweede banier. De Rode Adelaar van Manetheren. Hij had al ontelbare keren gezegd die banier in Tweewater te laten. Het opsteken ervan was een van de weinige dingen die hij thuis niet met een enkele opmerking had kunnen tegenhouden. Al had het onvolmaakte wolvenbeeld van die banieren hem op de groep voorbereid.

Ze zagen hem en zijn metgezellen natuurlijk vrij snel. In die groep waren enkele goede ogen aanwezig. Ze hielden in, wachtten af en sommigen hielden de boog gereed, de grote Tweewaterbogen die een man op driehonderd pas of meer konden doden.

‘Laat niemand voor mij uitrijden,’ zei Perijn. ‘Ze zullen niet schieten als ze me herkennen.’

‘Het lijkt of gele ogen ver kunnen zien,’ merkte Sulin vlak op. Een stel anderen keken hem even bevreemd aan. ‘Blijf gewoon achter me,’ zuchtte Perijn.

Terwijl hij naar de kop van die vreemde stoet reed, zakten geheven bogen omlaag en werden pijlen ontspannen. Ze hadden Stapper meegenomen, zag hij verheugd en minder verheugd: Zwaluw. Faile zou het hem nooit vergeven wanneer haar zwarte merrie gewond zou raken. Het zou fijn zijn weer op de rug van zijn grijze te zitten, maar misschien zou hij Draver ook houden. Een heer mocht best twee paarden hebben. Ook een heer die misschien nog maar vier dagen te leven had. Danel reed uit de stoet van Tweewater weg, met zijn knokkels langs zijn dikke snor wrijvend, gevolgd door Aram en de vrouwen. Perijn herkende de leeftijdloze gezichten van de Aes Sedai nog voor hij Verin en Alanna, die achteraan reden, werkelijk zag. Hij kende niemand anders, maar wist bijna zeker wie ze waren, al had hij geen idee hoe ze hier verzeild waren geraakt. Negen. Negen Aes Sedai konden over een dag of vier meer dan nuttig zijn, maar in hoeverre kon hij ze vertrouwen? Het waren er negen en Rhand had hem verteld dat er slechts zes mochten komen. Hij vroeg zich af wie Merana, het hoofd van het gezantschap, was.

Een vrouw met een vierkant Aes Sedai-gezicht, die op een boerin leek, nam het woord voor Danel de kans kreeg. Ze bereed een sterke bruine merrie. ‘Dus jij bent Perijn Aybara. Heer Perijn, hoor ik te zeggen. We hebben veel over je gehoord.’

‘Het verrast ons jullie hier tegen te komen,’ zei een hooghartige, knappe vrouw koel. ‘In zulk vreemd gezelschap.’ Ze zat op een donkere ruin met vurige ogen. Perijn zou er wat om durven wedden dat het een geoefend krijgsros was. ‘Wij dachten dat je nog een heel eind voor ons uit was.’

Een van de twee moest Merana zijn en hij wist nog niet goed wat hij moest zeggen, dus negeerde hij hen en richtte zich tot Danel. ‘Dit is verre van onplezierig, maar hoe kómen jullie hier?’ Danel wierp een blik op de Aes Sedai en streek verwoed langs zijn snorpunten. ‘We zijn, zoals u zei, weggereden, heer Perijn, zo snel als we konden. Ik bedoel, we hebben de wagens en de rest achtergelaten, aangezien er blijkbaar een of andere reden was om zo haastig te vertrekken. Vervolgens werden we ingehaald door Kiruna Sedai en Bera Sedai en de anderen. Ze zeiden dat Alanna Sedai Rhand, ik bedoel de Drakenheer, kon vinden, en aangezien u met hem mee was gegaan, dacht ik dat u haast wel zeker bij hém zou zijn en aangezien we niet echt wisten of u in Cairhien zat en zo...’ Hij haalde diep adem. in ieder geval lijkt me dat ze gelijk hadden, nietwaar heer Perijn?’ Perijn vroeg zich fronsend af hoe Alanna Rhand had kunnen vinden. Maar ze moest het wel kunnen, anders zouden Danel en de anderen hier niet zijn. Alanna en Verin stonden achteraan, bij een slanke vrouw met nootbruine ogen die vaak leek te zuchten. ‘Ik ben Bera Harkin,’ zei de vrouw die op een boerin leek, ‘en dit is Kiruna Nachiman.’ Ze knikte naar haar hooghartige metgezellin. Blijkbaar hoefden de anderen nog niet voorgesteld te worden. ‘Wil je ons vertellen waarom je hier bent, terwijl de jonge Altor, de Drakenheer, zich enkele dagen verder naar het noorden bevindt?’ Hij hoefde er niet lang over na te denken. Als deze negen van plan waren zich bij de andere Aes Sedai aan te sluiten, kon hij maar weinig doen om ze tegen te houden. Negen Aes Sedai aan zijn kant echter... ‘Hij wordt gevangengehouden. Een Aes Sedai die Coiren heet, en minstens vijf anderen brengen hem naar Tar Valon. Dat zijn ze tenminste van plan. Ik wil hen tegenhouden.’ Dat veroorzaakte een grote schok. Danels ogen werden groot en de Aes Sedai begonnen allemaal tegelijk te praten. Aram was de enige die het niet leek te deren, maar die leek eigenlijk alleen iets om zijn zwaard en om Perijn te geven. De Aes Sedai roken allen naar woede en vrees, ondanks hun kalme gezichten. ‘We moeten ze tegenhouden, Bera,’ merkte een vrouw op, met de haren in Taraboonse vlechtjes met kralen, terwijl een bleke Cairhiense op een magere vosmerrie zei: ‘We kunnen niet toestaan dar Elaida hem krijgt, Bera.’

‘Zes?’ vroeg de vrouw met de hazelnootbruine ogen ongelovig. ‘Zes kunnen hem volgens mij nooit bedwingen.’

‘Ik heb jullie gezegd dat hij gewond was.’ Alanna huilde half. Perijn kende haar geur goed genoeg om die te onderscheiden. Ze rook naar pijn. ik heb het jullie gezegd.’ Verin hield haar mond, maar ze rook woedend... en bang.

Kiruna liet een donkere, minachtende blik over Perijns groep glijden. ‘Ben je van plan hiermee Aes Sedai tegen te houden, jongeman? Verin zei niet dat je een dwaas was.’

‘Ik heb er nog wat meer achter me, op de Tar Valonweg,’ zei hij droogjes.

‘Dan mogen jullie je bij ons aansluiten,’ vertelde Kiruna hem, alsof ze hem een gunst verleende. ‘Dat vind je toch goed, hè Bera?’ Bera knikte.

Hij begreep niet waarom Kiruna’s houding hem zo ergerde, maar dit was niet de tijd om dat uit te zoeken, ik heb ook nog driehonderd boogschutters uit Tweewater die ik wil meenemen.’ Hoe kon Alanna weten dat Rhand gewond was? ‘Jullie Aes Sedai zijn welkom als je wilt meerijden.’

Ze hadden er wat op tegen en reden een tiental passen opzij om het te bespreken. Zelfs zijn oren vingen niets op, dus gebruikten ze de Ene Kracht. Een tijdlang dacht Perijn dat ze alleen verder zouden rijden. Uiteindelijk sloten ze zich aan, maar Bera en Kiruna bleven op de terugweg naast hem rijden. Om beurten vertelden ze hem hoe gevaarlijk en hachelijk de toestand was en dat hij zeker niets mocht doen, waardoor de jonge Altor gevaar zou lopen. Bera herinnerde zich tenminste nog een paar keer Rhand de Herrezen Draak te noemen. Eén ding maakten ze hem heel duidelijk. Perijn mocht geen voet voor de ander zetten zonder dat eerst re vragen. Bera keek wat bezorgd toen hij haar woorden niet keurig herhaalde, maar Kiruna veronderstelde blijkbaar dat eenmaal zeggen voldoende was. Perijn vroeg zich af of hij een fout had gemaakt door hen mee te vragen. Als de Aes Sedai onder de indruk waren van de grote groep Aiel, Mayeners en Cairhienin op de weg, lieten ze dat voor het oog noch voor de neus merken. Ze voegden wel hun eigen hitte aan de borrelende ketel toe. De Mayeners en Cairhienin leken moed te vatten door de negen aangekomen Aes Sedai en hun zestien zwaardhanden. Ze bogen en kropen zowat als een Aes Sedai naderbij kwam. Speervrouwen en siswai’amans keken hen aan alsof ze verwachtten overhoop te worden gereden. Hoewel de Wijzen hun gezicht even strak hielden als de Aes Sedai, ving Perijn golven van pure woede op. Afgezien van een Bruine zuster die Masuri heette, negeerden de Aes Sedai de Wijzen aanvankelijk volkomen. De Wijzen ontweken de Aes Sedai echter zo handig dat het Perijn volkomen toeval kon lijken. Masuri stootte de volgende dagen minstens twintig keer haar neus – ze was een doorzetster – daarna keken Bera, Kiruna en alle anderen voortdurend naar de Wijzen en spraken over hen achter een of ander onzichtbaar scherm, waardoor Perijn niet kon horen wat ze zeiden. Als hij het had gekund, had hij hen afgeluisterd. Ze verborgen meer dan hun gepraat over de Aielvrouwen. Allereerst weigerde Alanna hem te vertellen hoe ze wist waar Rhand was. ‘Er bestaat Aes Sedai-kennis die de geest van een gewoon mens zou schroeien,’ zei ze koel en geheimzinnig, maar ze rook vrij sterk naar zorg en pijn. Ze wilde niet eens toegeven dat ze zich had laten ontvallen dat Rhand gewond was. Verin sprak amper met hem, keek alleen toe met haar donkere kraalogen en een geheimzinnig lachje, maar ze rook heel sterk naar ergernis en boosheid. Volgens de geur was Bera of Kiruna de leidster. Bera, dacht hij, hoewel het niet veel scheelde en soms leek het een tijdje van de een naar de ander over te gaan. Het was moeilijk te duiden, hoewel elke dag de een of de ander ruim een uur naast hem meereed waarbij ze hun eerdere ‘raad’ herhaalden en in het algemeen deden of zij de leiding hadden. Nurelle dacht hetzelfde en volgde hun bevelen op zonder Perijn aan te kijken, en Dobraine keek alleen even. Na zo’n anderhalve dag nam Perijn aan dat Merana in Caemlin was achtergebleven, maar hij vernam geschokt dat de slanke vrouw met de notenbruine ogen naar die naam luisterde. Rhand had gezegd dat ze het hoofd was van het Salidar-gezantschap, maar ofschoon de Aes Sedai oppervlakkig bezien aan elkaar gelijk waren, zag Perijn haar als een wolf met weinig aanzien in het pak. Haar geur werd gekenmerkt door doffe berusting en bezorgdheid. Het was natuurlijk niet verbazend dat Aes Sedai geheimen bezaten, maar hij was van plan Rhand van Coiren en dat stel verderop te redden en hij zou graag een aanwijzing hebben gekregen of hij hem ook van Kiruna en haar vriendinnen moest redden.

Het was in ieder geval fijn Danel en de anderen weer om zich heen te hebben, al gedroegen ze zich tegenover de Aes Sedai even slecht als de Mayeners en Cairhienin. Zijn streekgenoten waren zo blij hem te zien dat er weinig werd gemopperd over de opdracht de Rode Adelaar op te rollen. Perijn wist zeker dat hij weer te voorschijn zou komen, maar Danels neef Ban, die bijna zijn evenbeeld was, afgezien van een kromme scherpe neus en een lange, dunne Domani-snor, stopte hem zorgvuldig opgevouwen in een zadeltas. Ze reden natuurlijk niet zonder banier. Allereerst was er zijn eigen Rode Wolvenkop. Ze zouden hem wellicht hebben genegeerd als die ook weg had gemoeten, maar Kiruna’s koele, neerbuigende blik deed hem juist besluiten de vlag te tonen. En nu er een zichtbaar was, vonden Dobraine en Nurelle dat hun eigen banieren ook opgestoken konden worden. Niet de rijzende zon van Cairhien of de gouden havik van Mayene. Ieder had er twee van Rhand meegenomen, de gouden en rode Draak op het wit en de zwart-witte cirkel in het rood. De Aiel leken er niets om te geven en de Aes Sedai werden heel kil, maar het leken passende tekenen om te volgen. Op de tiende dag, toen de zon halverwege het hoogste punt was, voelde Perijn zich ondanks banier, Stapper en de mannen van Tweewater grimmig. Het zou nu niet lang meer duren en hij verwachtte de wagenstoet van de Witte Toren in de middag in te halen. Hij wist nog steeds niet wat er daarna moest gebeuren.

Op dat ogenblik kwam het bericht van de wolven. Kom nu. Vele tweepoters. Veel, veel, veel! Kom nu!

55

Dumais Bron

Gawein probeerde zijn aandacht bij het landschap te houden, terwijl hij aan de kop van de stoet reed. Dit golvende terrein met hier en daar wat boomgroepen leek vlak genoeg om heel ver uit te kunnen kijken, terwijl er tevens lange hoogten of lage heuvels waren die niet zo laag waren als je dacht. De wind wervelde stofwolken op en ook die konden veel verbergen. Rechts van hem lag Dumais Bron, drie stenen putten bij een kleine rotshoogte. De watervaten konden wel wat aanvulling gebruiken; het was minstens vier dagen rijden tot de volgende goede bron, als die van Alianelle niet droogstond, maar Galina had niet bevolen stil te houden. Hij probeerde zijn aandacht op het gebied voor hem te houden, maar het lukte niet.

Van tijd tot tijd verschoof hij in het zadel en keek om naar de weg met de lange kronkelende slang huifkarren met Aes Sedai en zwaardhanden op hun paarden ernaast en bedienden die niet op de wagens zaten. De meeste Jongelingen bevonden zich in opdracht van Galina in de achterhoede. Hij kon de ene wagen in het midden van de stoet, met de zes Aes Sedai ernaast, de wagen zonder zeil, niet zien. Hij zou zo mogelijk Rhand Altor hebben gedood, maar dit maakte hem ziek. Zelfs Erian had na de tweede dag geweigerd eraan mee te doen en het Licht wist dat ze er reden voor had. Galina was onwrikbaar op haar standpunt blijven staan.

Hij vermande zich en richtte zijn ogen op de weg voor hem. Hij tastte in zijn jaszak naar Egwenes brief, zorgvuldig opgeborgen in een lapje zijde. Slechts een paar woorden. Dat ze van hem hield, dat ze weg moest en verder niets. Hij las hem elke dag vijf of zes keer. Ze had het met geen woord over zijn belofte. Nou, hij had zijn hand inderdaad niet tegen Rhand Altor opgeheven. Hij had stomverbaasd vernomen dat de man gevangen was genomen en was dat dagenlang gebleven. Op de een of andere manier moest hij dat aan haar uitleggen. Hij had beloofd niets tegen de man te ondernemen, en hij zou het ook niet doen, al betekende het zijn dood, maar hij zou ook geen hand uitsteken om hem te helpen. Dat moest Egwene toch begrijpen. Licht, dat moest ze.

Zweet druppelde van zijn gezicht en hij veegde met een mouw zijn voorhoofd af. Aan Egwene kon hij niets doen, slechts hopen. Aan Min wel. Hij diende haar op de een of andere manier ook te helpen. Ze verdiende het niet gevangen naar de Witte Toren te worden gebracht, daar geloofde hij niets van. Als de zwaardhanden hun aandacht even lieten verslappen, kon hij...

Opeens besefte Gawein dat een paard in stofwolken over de weg kwam aandraven naar de wagens, schijnbaar zonder ruiter. ‘Jisao,’ beval hij, ‘zeg tegen de voerlieden de wagens te stoppen. Hal, zeg Rajar de Jongelingen gereed te houden.’ Zonder een woord te zeggen, wendden ze hun paarden en galoppeerden weg. Gawein wachtte. Het was de staalgrijze ruin van Benji Dalfor en toen die dichterbij kwam, zag Gawein hoe Benji voorover lag en zich aan de manen vasthield. Het paard sprong bijna langs hem heen, voor Gawein de teugels kon vastgrijpen.

Benji keek van opzij, zonder zich op te richten, met starre ogen naar Gawein. Om zijn mond zat bloed en hij hield een arm strak tegen zijn middel, alsof hij zich sterk wilde houden. ‘Aiel,’ mompelde hij. ‘Duizenden. Om ons heen. Denk ik.’ Opeens glimlachte hij. ‘Koud vandaag, hè...’ Bloed golfde uit zijn mond en hij viel neer op de weg, met open ogen de zon inkijkend.

Gawein liet zijn hengst draaien en galoppeerde naar de wagens toe. Later zou hij tijd maken voor Benji. Als er nog iemand in leven was. Galina kwam naar hem toe rijden. Een linnen stofmantel fladderde achter haar aan, haar donkere ogen in het statige gezicht spogen vuur. Ze was voortdurend razend geweest na Altors ontsnappingspoging. ‘Wie denk je wel dat je bent? Bevel tot stoppen?’ wilde ze weten. ‘Duizenden Aiel zijn bezig ons in te sluiten, Aes Sedai.’ Het lukt hem beleefd te blijven. De wagens stonden gelukkig stil en de Jongelingen sloten zich aaneen, maar de voerlieden voelden ongeduldig aan de teugels en bedienden keken rond en waaierden zich lucht toe. De Aes Sedai praatten met hun zwaardhanden.

Galina’s lippen bewogen verachtelijk. ‘Dwaas. Ongetwijfeld zijn het de Shaido. Sevanna heeft gezegd dat ze ons liet begeleiden. Maar als je twijfelt, neem dan je Jongelingen mee en ga zelf kijken. Deze wagens rijden door naar Tar Valon. Het wordt tijd dat je leert dat ik hier de bevelen geef en niet...’

‘En als het eens niet je makke Aiel zijn?’ Ze stelde hem niet voor de eerste keer voor op verkenning uit te gaan, ze had het de afgelopen dagen meermalen gezegd. Hij vermoedde dat hij in dat geval Aiel, zeer wilde Aiel zou tegenkomen. ‘Wie het ook zijn, ze hebben een van mijn mannen gedood.’

Minstens een, hij had nog zes andere verkenners uitgestuurd. ‘Misschien zou u eens moeten overwegen of dit Altors Aiel zijn, die hem komen redden. Als ze ons in het gezicht spugen, is het wel te laat.’ Pas toen besefte hij dat hij schreeuwde, maar Galina’s boosheid verdween ineens. Ze keek naar de weg waar Benji lag en knikte toen langzaam. ‘Misschien is het niet onverstandig ditmaal voorzichtig te zijn.’

Zwoegend trachtte Rhand adem te halen. De lucht in de kist voelde zwaar en heet. Gelukkig kon hij het niet meer ruiken. Ze spoelden hem iedere avond af met een emmer water, maar dat was amper een bad en als ze ’s morgens het deksel hadden gesloten, werd een zware aanslag op zijn neus gedaan. De stank van de nacht en de marteling voegde zich bij die van een nieuwe dag, waarin hij werd blootgesteld aan de zon. De leegte vasthouden kostte moeite. Hij zat onder de striemen, elk stukje huid van schouders tot knieën brandde al voordat het zweet erin beet. Duizenden vlammetjes schroeiden de grenzen van zijn leegte en probeerden die te vernietigen. De half geheelde wond in zijn zijde klopte ver weg, maar met iedere klop trilde de leegte. Alanna. Hij kon Alanna voelen. Dichtbij. Nee, hij kon geen tijd verknoeien door aan haar te denken. Zelfs als ze hem waren gevolgd, konden zes Aes Sedai hem niet bevrijden. Ze konden weleens beslissen zich bij Galina aan te sluiten. Niet vertrouwen. Nooit meer een Aes Sedai vertrouwen. Misschien verbeeldde hij het zich maar. Soms verbeeldde hij zich echt dingen in deze kist: een koel briesje, een wandeling. Soms vergat hij al het andere en had hij droombeelden over vrij rondlopen. Gewoon lopen. Uren verdwenen terwijl er belangrijker dingen waren. Zwoegend haalde hij adem en tastte hij rond over de ijsgladde afscherming die hem van de Bron weghield. Telkens opnieuw voelde hij aan die zes zachte punten. Zacht. Hij kon er niet mee ophouden. Het voelen was belangrijk. Donker, kreunde Lews Therin diep in zijn hoofd. Geen donker meer. Nooit meer. Telkens opnieuw, maar niet al te erg. Rhand negeerde hem ditmaal gewoon.

Opeens snakte hij naar adem. De kist bewoog en schraapte luid over de wagenbodem. Was het al nacht? Opgezette striemen krompen ongewild samen. Hij zou opnieuw worden afgeranseld voor hij eten kreeg, een emmer water over zich heen krijgen en als een gans worden vastgesnoerd voor hij mocht proberen te slapen. Maar hij zou de kist uit komen. De duisternis om hem heen was niet volkomen, maar zwartgrijs. Het kleine spleetje rond het deksel liet nog wat licht door, hoewel hij het niet goed kon zien met zijn hoofd tussen de knieën geperst. Zijn ogen kostte het elke dag net zoveel moeite iets anders dan zwart te zien als zijn neus om niets meer te ruiken. Niettemin, het moest nacht zijn.

Hij kon een gekreun niet onderdrukken, toen de kist scheef hing. Er was geen ruimte om weg te glijden, maar hij bewoog en dat veroorzaakte nieuwe spanning op spieren die onvoorstelbaar veel pijn deden. Zijn kleine gevangenis kwam met een harde bons op de grond neer. Spoedig zou het deksel opengaan. Hoeveel dagen al in de kokende zon? Hoeveel nachten? Hij was de tel kwijt. Wie zou het vanavond zijn? Gezichten tolden in zijn gedachten rond. Hij wilde elke vrouw onthouden die haar beurt gebruikte. De beelden waren verward, de herinneringen van wie, waar en wanneer was geweest, leek hij niet meer boven te kunnen halen. Maar hij wist dat Galina, Erian en Katerine hem het vaakst hadden geslagen, de enigen die het meerdere keren hadden gedaan. Die gezichten gloeiden in een duister vuur in zijn geest. Hoe vaak wilden ze hem horen schreeuwen?

Opeens drong tot hem door dat de kist nu al open had moeten zijn. Ze waren van plan hem hier de hele nacht in te houden en daarna zou de zon van de nieuwe dag komen en... Spieren die te zeer deden en te blauw, spanden zich toch. ‘Laat me eruit,’ schreeuwde hij schor. Hij meende een vrouw te horen lachen. Een tijdlang huilde hij, maar toen droogde zijn woede als een laaiende oven de tranen. Help me, snauwde hij Lews Therin toe. Het Licht helpe me.

Somber mopperend begon Rhand opnieuw blindelings over het gladde vlak rond te tasten naar de zes zachte punten. Vroeg of laat zouden ze hem eruit laten. Vroeg of laat zouden zijn bewakers verslappen. En dan... Hij had zelf niet door dat hij schor begon te lachen.

Nadat Perijn op zijn buik de lage helling was opgekropen, gluurde hij over de rand naar een tafereel uit een droom van de Duistere. De wolven hadden hem enig idee gegeven van wat hij kon verwachten, maar dat verbleekte bij de werkelijkheid. Zowat een span verder was een kring van wagens en mannen om een bomengroepje vlak naast de weg volkomen omsingeld door een enorme massa tierende Shaido. Een aantal wagens stond in lichterlaaie en vlammen stegen hoog op. Vuistkleine of rotsgrote vuurbollen vielen tussen de Aiel, vlammentongen sloegen omhoog en maakten van zo’n tien Shaido levende fakkels. Bliksems sloegen uit een wolkeloze hemel neer en wierpen aarde en in cadin’sor geklede figuurtjes omhoog. Zilveren bliksemflitsen troffen ook de wagens en ook van de Aiel steeg vuur op. Veel ervan doofde opeens of ontplofte in de lucht, maar al leek de strijd licht in het voordeel van de Aes Sedai te verlopen, juist het grote aantal Shaido zou uiteindelijk de beslissing brengen.

‘Er moeten daarginds zo’n tweehonderd, driehonderd geleidsters bezig zijn, zo niet meer.’ Kiruna, die naast hem lag, leek onder de indruk. Sorilea, naast de Groene zuster, was het in elk geval. De Wijze leek bezorgd, ze was niet bang, maar strak gespannen, ik heb nog nooit zoveel stromen tegelijk gezien,’ vervolgde de Aes Sedai. ‘Ik denk dat er minstens dertig zusters in dat kampement zijn. Je hebt ons wel naar een ziedende kookketel geleid, jonge Aybara.’

‘Veertigduizend Shaido,’ mompelde Rhuarc grimmig aan de andere kant van Perijn. Hij rook zelfs grimmig. ‘Minstens veertigduizend en het is niet echt een voldoening te weten waarom ze er niet meer naar het zuiden hebben gestuurd.’

‘Is de Drakenheer daar beneden?’ vroeg Dobraine over Rhuarc heen kijkend. Perijn knikte. ‘Ben je van plan aan te vallen en hem eruit te halen?’ Weer knikte Perijn en Dobraine zuchtte. Hij rook verslagen maar niet bang. ‘We zullen ons erin storten, heer Aybara, maar ik denk niet dat we eruit komen.’ Ditmaal knikte Rhuarc. Kiruna keek naar de mannen. ‘Jullie beseffen toch wel dat we niet genoeg Aes Sedai hebben. Negen. Zelfs als jullie Wijzen enigszins kunnen geleiden, is dat niet voldoende voor dat daar.’ Sorilea snoof hard, maar Kiruna bleef naar de strijd kijken.

‘Draai dan om en rij naar het zuiden,’ zei Perijn tegen haar. ik laat Rhand niet aan Elaida over.’

‘Goed,’ antwoordde Kiruna glimlachend. ‘Want dat doe ik ook niet.’ Hij had graag een glimlach van haar gezien die hem geen kippenvel bezorgde. Als ze Sorilea’s boosaardige blik op haar achterhoofd had gezien, zou haar huid misschien ook hebben gekriebeld. Perijn gaf een teken aan de mannen onder aan de helling. Sorilea en de Groene zuster haastten zich links en rechts weg. Ze hadden geen geweldig plan. In wezen kwam het erop neer Rhand te bereiken, hem op de een of andere manier te bevrijden en dan te hopen dat hij niet zo erg gewond was. Vervolgens moest Rhand een doorgang maken voor wie de kans kreeg, voordat de Shaido of de Aes Sedai van de Witte Toren hen konden doden. Voor een held in een speelmansverhaal ongetwijfeld een klein probleem, maar Perijn had graag meer tijd voor een goed plan gekregen; niet iets wat hij, Dobraine en Rhuarc grofweg hadden samengeflanst, terwijl het stamhoofd zo snel mogelijk tussen hun paarden heen en weer had gehold. Tijd hadden ze echter niet. Het viel niet te voorspellen of de Aes Sedai in het kamp de Shaido nog een uur konden tegenhouden. Als eersten gingen de mannen van Tweewater en de Vleugelgardisten op pad, verdeeld in twee groepen, een met de Wijzen in hun midden, de andere groep rond de zwaardhanden en Aes Sedai te paard. Zij dienden de heuvelrand links en rechts over te steken. Danel liet hen weer de Rode Adelaar opsteken, naast de Rode Wolf. Rhuarc keek niet eenmaal naar Amys, die in de buurt van Kiruna’s donkere ruin liep, maar Perijn hoorde hem mompelen: ‘Mogen we samen de zonsopgang zien, schaduw van mijn hart.’

Na afloop dienden de mannen van Mayene en Tweewater de terugtrekkende Wijzen en Aes Sedai te beschermen, of misschien zou het omgekeerde moeten gebeuren. In elk geval waren Bera en Kiruna niet blij met het plan. Zij wilden liever op Rhand af. ‘Weet u zeker dat u niet te paard optrekt, heer Aybara?’ vroeg Dobraine uit het zadel. Voor hem was een strijd te voet iets onbestaanbaars.

Perijn gaf een klopje op de bijl aan zijn heup. ‘Deze heeft niet veel nut op een paardenrug.’ Dat was ook wel zo, maar hij wilde Stapper of Draver buiten de komende veldslag houden. Mensen konden kiezen voor het heetst van de strijd, voor staal en dood, hun paarden hadden geen keus. Perijn moest voor hen kiezen en vandaag zei hij nee. ‘Misschien kan ik naast je stijgbeugel meehollen, wanneer het zover is.’ Dobraine knipperde met zijn ogen – de Cairhienin gebruikten heel weinig voetsoldaten – maar hij leek het te begrijpen en knikte. ‘Tijd voor de dans van de pijpers,’ zei Rhuarc terwijl hij zijn zwarte sluier omhoogschoof. Er waren vandaag niet eens pijpers, wat sommige Aiel niet aanstond. Veel Speervrouwen hadden ook een afkeer van de noodzakelijke rode band om de bovenarm, zodat de natlanders het verschil zagen met de Shaido-Speervrouwen. Ze vonden dat iedereen zoiets meteen hoorde te zien.

Zwart gesluierde Speervrouwen en siswai’amans draafden in een brede golf de helling op. Perijn liep naast Dobraine mee naar de kop van de colonne met Cairhienin, waar Loial met zijn oren plat tegen het hoofd zijn enorme bijl met twee handen vasthield. Ook Aram stond er, met getrokken zwaard. De vroegere ketellapper toonde een sombere, gespannen grijns. Dobraine gebaarde met een arm om op te trekken achter Rhands twee banieren. Zadels kraakten toen vijfhonderd lansen als een klein bos naast de Aiel omhooggingen. In de strijd rond het kamp was niets veranderd, wat Perijn verbaasde tot hij besefte dat er na zijn laatste blik heel weinig tijd was verstreken. Het had veel langer geleken. De grote massa Shaidokrijgers drukte zich naar binnen. Wagens brandden, misschien meer dan eerst. Bliksems sloegen neer en vuur sprong in bollen en wolken rond. De mannen van Tweewater waren bijna op hun plaats, terwijl de Mayeners, Aes Sedai en Wijzen zich bijna ongehaast over de glooiende vlakte bewogen. Perijn had hen graag wat achteraf gehouden, waardoor ze een betere ontsnappingskans kregen wanneer het zover was, maar Danel had volgehouden dat hun bogen al op driehonderd pas doel treffen en Nurelle had even nadrukkelijk niet willen achterblijven. Zelfs de Aes Sedai die volgens Perijn slechts zo ver hoefden te gaan dat ze een goed overzicht hadden, wilden dichterbij komen. Geen enkele Shaido keek om. Niemand wees tenminste naar de dreiging die langzaam in hun rug naderde; niemand draaide zich verdedigend om. Allen leken slechts oog te hebben voor de bestorming van de kring wagens, terugwijkend voor vuur en bliksems, daarna weer optrekkend. Er hoefde er slechts een om te kijken, maar de gruwelijke strijd voor hen trok alle aandacht.

Achthonderd pas. Zevenhonderd. De mannen uit Tweewater stegen af, pakten de boog. Zeshonderd. Vijf. Vier.

Dobraine hief het zwaard hoog op. ‘De Drakenheer, Taborwin en de overwinning!’ schreeuwde hij en de roep werd herhaald uit vijfhonderd kelen, terwijl de lansen omlaag klapten.

Perijn kreeg nog net de kans Dobraines stijgbeugel te grijpen voor de Cairhienin donderend wegdraafden. Loials lange benen hielden de paarden goed bij. Perijn gebruikte het galopperende paard om lange sprongen te maken. Hij stuurde zijn gedachte rond. Kom! De grond met het bruingele gras, schijnbaar leeg, leek opeens duizend wolven te baren, magere bruine steppenwolven en enkele van hun donkerdere, zwaardere neven uit het woud. Laag rennend besprongen ze de ruggen van de Shaido en hun kaken klapten dicht, terwijl uit de lucht achter hen de eerste Tweewaterpijlen omlaag regenden. Een tweede vlucht boog reeds omhoog. Nieuwe bliksems sloegen naast de pijlen in, nieuwe vuren vlamden op. Gesluierde Shaido die zich voor de wolven omdraaiden, kregen slechts een tel voor ze beseften dat de wolven niet het enige gevaar vormden, voor een sterke Aielspeer hen neerstak of een hamerende Cairhiense lans hen doorboorde. Perijn trok zijn bijl, sloeg een Shaido vlak voor hem neer en sprong nog tijdens diens val over hem heen. Ze moesten bij Rhand zien te komen; daarop berustte het hele plan. Naast hem hakte Loials grote bijl op en neer om een pad vrij te maken. Aram leek met zijn zwaard te dansen, lachend terwijl hij iedereen voor hem neermaaide. Er was geen tijd meer aan iets anders te denken. Perijn werkte zorgvuldig met zijn bijl de ruimte leeg; hij hakte hout opzij, geen lichamen. Hij probeerde het opspuitende bloed niet te zien, zelfs niet wanneer het vuurrood zijn gezicht besmeurde. Hij moest bij Rhand komen. Hij baande zich hakkend een pad tussen doornstruiken door.

Hij lette alleen op de Shaido voor hem – hij zag ze alleen als mannen, zelfs als hun lengte verried dat hij een Speervrouw bevocht. Hij betwijfelde of hij het van bloed druipende blad omlaag kon brengen als hij zich de gedachte gunde dat hij met een vrouw streed. Hij ging op in het gevecht, maar al hakkend kwamen andere zaken in zijn gezichtsveld. Een zilveren bliksem wierp ineengedoken figuurtjes in de cadin’sor omhoog, sommigen met de rode hoofdband, anderen niet. Een tweede bliksem sloeg Dobraine van het paard. De Cairhiener werkte zich, rondzwaaiend met zijn zwaard, overeind. Vuur omhulde een groepje Cairhienin en Aiel. Mannen en paarden werden gillende toortsen. Sommigen konden al niet meer gillen.

Deze dingen kwamen voor zijn ogen, maar hij wilde ze niet echt zien. Alleen de mannen voor hem bestonden, de doornstruiken. Zijn bijl, Loials bijl en Arams zwaard moesten die omhakken. Opeens zag hij toch iets dat zijn aandacht trok. Een trappelend paard op de achterpoten, een ruiter die uit zijn zadel werd getrokken terwijl speren op hem in staken. Een ruiter met een rode borstplaat. En daarachter reed nog een man van de Vleugelgarde, een groep, stekend met hun lansen en Nurelles pluim wuivend boven zijn helm. Even later zag hij Kiruna, haar gezicht onbezorgd en plechtig, als de koningin van de strijd over een pad schrijden dat door drie zwaardhanden en het vuur uit haar palmen werd uitgehakt. Daar zag hij Bera en wat verderop Faeldrin en Masuri en... Bij het Licht, wat deden die vrouwen hier? Wat dacht Kiruna hier te doen? Ze werden verondersteld bij de Wijzen te blijven.

Ergens klonk een holle klap, als een donder die door de herrie van geschreeuw en gegil daverde. Even later verscheen op nog geen twintig pas afstand een felle streep licht, die als een enorm scheermes dwars door verschillende mannen en een paard sneed en zich tot een doorgang verbreedde. Een met een zwaard gewapende man in een zwarte jas sprong erdoor en ging neer met een Shaidospeer in zijn buik, maar meteen erna sprongen er nog acht of negen de doorgang in voor hij verdween, waarbij ze met hun zwaarden een kring rond de gevallen man vormden. Met meer dan een zwaard. Shaido die op hen afsnelden, vielen neer door een zwaard of barstten gewoon in vlammen uit. Hoofden ontploften als meloenen die van grote hoogte op steen ploften. Misschien een honderd pas verder meende Perijn een tweede kring mannen in zwarte jassen te zien, omringd door vuur en dood, maar hij had geen tijd voor vragen. Ook hij werd door Shaido omsingeld. Rug aan rug met Loial en Aram kerfde en hakte hij wanhopig. Ze konden niet verder optrekken, ze konden alleen zichzelf verdedigen. Bloed bonsde in zijn oren. Hij hoorde hoe hij naar adem snakte en hoe Loial hijgde als een buitenmaatse blaasbalg. Perijn sloeg een toestekende speer met zijn bijl opzij, doorboorde bij het terugzwaaien een andere Aiel met de bijlpiek, greep een speer met zijn andere hand, zonder te denken aan de bloedige snee en hakte een gesluierd gezicht open. Hij dacht het niet veel langer te kunnen volhouden. Elk stukje van zijn lijf was erop gericht nog een oogwenk langer in leven te blijven. Bijna alles. In een hoekje van zijn gedachten zweefde het beeld van Faile en de droeve gedachte dat hij zich niet kon verontschuldigen dat hij niet was teruggekeerd.

Pijnlijk dubbelgevouwen in de kist voelde Rhand hijgend aan het schild tussen hem en de Bron. Gekreun dreef langs de leegte, grimmige woede en laaiende vrees langs de randen. Hij betwijfelde of het zijn gekreun was of dat van Lews Therin. Opeens stokte zijn adem. Zes punten, maar een was er nu hard. Niet zacht. Hard. Toen een tweede. Een derde. Schor gelach vulde zijn oren; zijn eigen gelach, besefte hij even later. Een vierde werd hard. Hij wachtte en probeerde te onderdrukken wat verontrustend veel op krankzinnig gegiechel leek. De laatste twee punten bleven zacht. Het gesmoorde kakelende gelach verdween. Ze zullen het voelen, gromde Lews Therin wanhopig. Ze zullen het voelen en de anderen terugroepen.

Rhand likte met een droge tong aan al even droge en gebarsten lippen. Al het vocht in zijn lichaam leek in het zweet te zitten dat hem glibberig maakte en in zijn striemen beet. Als hij het probeerde en faalde, zou er geen tweede kans komen. Hij kon niet wachten. Er zou trouwens nooit meer een tweede kans kunnen komen. Behoedzaam en blind voelde hij aan de vier harde punten. Daar was niets, niets meer dan het schild zelf. Hij kon niets voelen of zien, maar op de een of andere manier kon hij rond dat niets een vorm voelen. Als een touwknoop. Er was altijd ruimte tussen knooplussen, hoe strak ze ook waren aangetrokken; haarfijne gaatjes waar alleen lucht kon komen. Langzaam, o zo langzaam werkte hij zich in zo’n gaatje, perste hij zich in oneindig kleine openingen tussen wat er helemaal niet leek te zijn. Langzaam. Hoe lang zou het duren voor de anderen terugkeerden? Als ze de knoop weer oppakten voor hij een weg uit dit kronkelende doolhof vond... Langzaam. En opeens kon hij de Bron voelen, alsof hij er met een nagel langsstreek; het uiterste randje van een nagel. Saidin was nog onbereikbaar – het schild bestond nog – maar hij voelde de hoop in Lews Therin opborrelen. Hoop en onrust. Nog steeds hielden twee Aes Sedai hun deel van de afscherming in stand, ze beseften nog steeds wat ze vasthielden. Rhand had niet kunnen uitleggen wat hij daarna deed. Lews Therin had het hem verklaard tussen de wisselende buien van zijn eigen krankzinnige dagdromen door, tussen woedeuitbarstingen en jankend gehuil over zijn dode Ilyena, tussen zuchtend gesnik dat hij verdiende te sterven en het geschreeuw nooit toe te staan dat hij gescheiden zou worden. Het trilde. Het barstte. Nog vijf. De afscherming werd dunner. Hij voelde die slinken. Een onzichtbare muur van nog maar vijf stenen in plaats van zes. De twee Aes Sedai zouden het ook voelen, hoewel ze misschien niet precies begrepen wat er gebeurde en hoe. Alsjeblieft, alsjeblieft, Licht, nu niet. Nog niet.

Snel, bijna driftig viel hij op de volgende knoop aan. Een tweede verdween; het schild werd dunner. Het ging sneller, met iedere knoop sneller, alsof hij de lussen begon te kennen, hoewel ze elke keer anders waren. De derde knoop verdween. Een derde zachte punt verscheen. Misschien wisten de Aes Sedai niet wat er aan de hand was, maar ze zouden niet kalm blijven zitten terwijl het schild steeds zwakker werd. Bijna overspannen wierp Rhand zich op de vierde knoop. Hij moest die los krijgen voor een vierde zuster het schild kwam versterken. Vier konden misschien tegenhouden wat hij aan het doen was. Bijna huilend worstelde hij met de ingewikkelde knopen, gleed hij tussen het niets door. Verwoed wrong hij en wrong, liet de knoop openbarsten. Het schild hield stand maar werd nog maar door drie opgehouden. Was hij nu maar snel genoeg.

Hij reikte naar saidin. De onzichtbare afscherming was er nog, maar leek niet langer van rots of baksteen. Het gaf onder zijn druk mee, boog mee, dieper en dieper. Opeens scheurde het voor hem open als vergane stof. Hij werd vervuld met de Kracht en tegelijk greep hij de drie zachte punten en vermorzelde ze woest met vuisten van Geest. Afgezien daarvan kon hij slechts geleiden waar hij wat zag en hij zag slechts de grijze bodem van de kist doordat zijn hoofd tussen zijn knieën was geperst. Nog voor hij klaar was met de vuisten van Geest, geleidde hij Lucht. De kist barstte met een luide knal open. Vrij, zuchtte Lews Therin en het weerkaatste Rhands gedachte. Vrij. Of was het misschien andersom?

Ze zullen ervoor boeten, gromde Lews Therin. Ik ben de Heer van de Morgen.

Rhand wist dat hij nu nog sneller diende te bewegen, sneller en krachtiger, maar zijn eerste worsteling was om zijn spieren enigszins te laten werken. Spieren die al zoveel ontelbare dagen tweemaal per dag waren geslagen. Ze gilden en beten, nadat hij dag en nacht opgesloten was geweest. Hij klemde zijn tanden op elkaar en werkte zich langzaam op handen en knieën omhoog. Het gegil en gebijt leken van ver te komen, van het pijnlijke lichaam van iemand anders, maar hij kon dat lichaam niet dwingen sneller te bewegen, hoe sterk hij zich door saidin ook voelde. De leegte vormde een stootkussen voor zijn gevoel, maar iets dat bijna paniek was, probeerde door barstjes er in te kruipen.

Hij bevond zich in een grote groep bomen. Brede bundels zonlicht vielen door bijna bladerloze takken. Geschokt besefte hij dat het nog dag was, waarschijnlijk middag. Hij moest hier weg, er konden meer Aes Sedai aankomen. Twee zaten vlak bij hem op de grond, blijkbaar bewusteloos. Een met een nare bloedende snee over het voorhoofd. De derde, een vierkante vrouw, zat op haar knieën in het niets te staren, hield haar hoofd met beide handen vast en krijste. Ze leek niet geraakt door de splinters en brokken van de kist. Hij herkende hen niet. Hij voelde even spijt dat hij niet Galina of Erian had gesust, maar hij wist niet eens zeker of hij dat van plan was. Lews Therin had eindeloos gepraat over hoe hij elke Aes Sedai die hem gevangenhield, wilde scheiden. Rhand hoopte maar dat het zijn eigen idee was, hoe haastig ook. Meteen erna zag hij een derde gestalte languit op de grond liggen onder brokstukken van de kist. Een rozekleurige jas, een broek. Min. De vierkante vrouw keek hem niet aan en hield zelfs niet op met gillen, toen hij langs haar kroop en haar opzij stompte tegen de lage stenen ommuring van een bron. Wanhopig vroeg hij zich af waarom niemand op het gekrijs afkwam. Halverwege Min werd hij zich bewust van de bliksemschichten uit de hemel en de vuurbollen die boven hem ontploften. Hij kon brandend hout ruiken, mannen horen schreeuwen en krijsen en het gekletter van metaal en het verwarde rumoer van een veldslag horen. Het kon hem niet schelen of het Tarmon Gai’don was. Als hij Min had gedood... Zacht draaide hij haar om. Grote donkere ogen staarden naar hem op. ‘Rhand,’ zuchtte ze. ‘Je leeft! Ik durfde niette kijken. Er klonk een verschrikkelijke klap. Overal vlogen stukken hout rond en ik herkende stukken van de kist en...’ Tranen biggelden langs haar wangen, ik dacht dat ze... Ik was bang dat je...’ Ze veegde met geboeide handen haar ogen droog en haalde diep adem. Ook haar enkels waren gebonden. ‘Maak je me nog los, schaapherder, en maak je dan zo’n poort om hier weg te komen? Laat dat losknopen maar zitten, gooi me over je schouder en ga.’ Voorzichtig stuurde hij Vuur en sneed haar boeien door. ‘Zo eenvoudig is het niet, Min.’ Hij wist niet waar hij was. Een poort die hij hier opende, kon nergens heen leiden, als hij er al een kon openen. Pijn en uitputting schuurden langs de grenzen van de leegte. Hij wist niet eens hoeveel Kracht hij aankon. Opeens voelde hij hoe overal om hem heen saidin werd geleid. Tussen de bomen door, achter de brandende huifkarren, kon hij Aiel tegen zwaardhanden en de groene soldaten van Gawein zien vechten. Ze werden door het vuur en de bliksems van de Aes Sedai teruggedreven, maar kwamen toch naderbij. Op de een of andere manier had Taim hem gevonden en Asha’mans en Aiel meegenomen. ik kan nog niet weg; ik denk dat enkele vrienden me komen halen. Maak je geen zorgen. Ik zal je beschermen.’ Een zigzaggende zilveren flits spleet een nabije boom aan de rand van het bosje, zodat Rhands haren bewogen en hij schrok. ‘Mooie vrienden,’ mompelde ze, over haar polsen wrijvend.

Hij gebaarde haar op die plek te blijven – behalve door die ene klap leek het bosje verder niet geraakt – maar toen hij zich overeind werkte, stond ze vlak achter hem en hield hem aan een kant omhoog. Hij wankelde naar de dunne rij bomen en was dankbaar voor haar steun, maar hij dwong zich rechtop te gaan staan en niet op haar te leunen. Hoe kon ze geloven dat hij haar zou beschermen als hij haar nodig had om niet in elkaar te storten? Een hand op de afgebroken stam van een door de bliksem getroffen boom hielp. Rookslierten dwarrelden op, maar de stam had geen vlam gevat.

De wagens vormden een grote kring rond de bomen. Enkele knechten leken te proberen de paarden bij elkaar te houden – de spannen waren nog steeds opgetuigd – maar de meesten waren op elk veilig plekje in elkaar gekropen, in de hoop de uit de hemel neerslaande woestheid te ontwijken. Behalve die ene bliksem in het bosje leek eigenlijk alles op de wagens en de vechtende mannen gericht. Misschien ook op de Aes Sedai. Zij zaten te paard vlak achter de lijn van wervelende speren en zwaarden en vlammen, sommigen staande in de stijgbeugels voor een beter overzicht.

Rhand zag Erian al vrij snel, slank en donkerharig op een lichtgrijze merrie. Lews Therin snauwde en Rhand sloeg bijna zonder nadenken toe. Hij voelde de teleurstelling van de ander. Hij schermde haar met Geest af en voelde een lichte weerstand, wat hem vertelde dat hij door haar verbinding met saidar heen sneed. Tegelijk maakte hij van Lucht een knuppel om haar bewusteloos uit het zadel te slaan. Als hij besloot haar te sussen, wilde hij haar laten weten wie het deed en waarom. Een Aes Sedai riep iemand toe voor Erian te zorgen, maar niemand keek naar de bomen. Niemand daarginds kon saidin voelen. Ze dachten dat Erian geveld was door iets van buiten de kring wagens. Zijn ogen zochten tussen de andere vrouwen te paard. Ze bleven rusten op Katerine die haar hoogbenige vosruin vooruit en achteruit stuurde. Waar zij keek, vlamde vuur op bij de Aiel. Geest en Lucht en ze viel verlamd neer, een voet bleef in de stijgbeugel haken. Ja! lachte Lews Therin. Nu Galina. Haar wil ik zeker. Rhand kneep zijn ogen dicht. Wat was hij aan het doen? Niet hij wilde die drie zo graag dat hij aan niets anders kon denken. Hij wilde hen laten boeten voor wat ze hem hadden aangedaan, maar er was een veldslag gaande. Mannen en ongetwijfeld ook Speervrouwen stierven, terwijl hij jacht maakte op die ene Aes Sedai.

Hij pakte de volgende, twintig pas links van Katerine, met Geest en Lucht; schoof toen naar een andere boom en bracht Sarene Nemdahl bewusteloos en afgeschermd naar de grond. Langzaam wankelde hij het bosje rond en sloeg keer op keer als een beurzensnijder toe. Min hield hem niet meer overeind, hoewel ze haar handen klaarhield om hem op te vangen.

‘Ze zullen ons zien,’ mompelde ze. ‘Zo meteen kijkt er een, die ons ziet.’

Galina, gromde Lews Therin. Waar is ze?

Rhand negeerde hem, evenals Min. Coiren viel en nog twee anderen die hij niet kende. Hij moest doen wat hij kon.

De Aes Sedai wisten niet wat er aan de hand was. Regelmatig vielen binnen de wagencirkel zusters van hun paard. De vrouwen die nog in het zadel zaten, verspreidden zich meer en probeerden de gehele omtrek te bestrijken. Maar de manier waarop ze hun paarden leidden en de verdubbelde woede waarmee ze vuur en bliksems naar de Aiel wierpen, verrieden iets van hun bezorgdheid. Het moest van buiten de beschermende wagens komen, maar de Aes Sedai vielen neer en ze wisten niet hoe of waarom.

Hun aantal slonk en dat werd merkbaar. Minder bliksemschichten doofden sissend in de lucht en meer troffen de zwaardhanden en soldaten. Vuurbollen verdwenen opeens of ontploften voor ze de wagens troffen. De Aiel drongen tussen de wagens door en duwden die om. Binnen enkele tellen waren de gesluierde Aiel overal en werd het een chaos. Rhand staarde verbijsterd toe.

Zwaardhanden en soldaten in groene jassen vochten in groepjes tegen Aiel, terwijl de Aes Sedai zich met regens van vuur omgaven. Er waren ook Aiel die tegen Aiel vochten. Siswai’amans met rode hoofdband en Speervrouwen met rode banden om de bovenarm streden met Aiel die dat niet hadden. Opeens zag hij Cairhiense lansknechten met klokvormige helmen en Mayeners in rode borstkurassen tussen de wagens, die zowel de Aiel bestreden als de zwaardhanden. Was hij eindelijk krankzinnig geworden? Hij voelde hoe Min zich bevend tegen zijn rug aandrukte. Zij was echt. Wat hij zag, moest ook echt zijn. Een tiental Aiel, even lang als hij of nog langer, kwam rennend op hem af. Ze droegen geen rood. Hij nam hen nieuwsgierig op tot een man zijn omgekeerde speer als een knuppel ophief. Rhand geleidde en een laaiend vuur sloeg uit de groep mannen. Verkoolde en verwrongen lichamen tuimelden neer.

Opeens hield nog geen tien stappen verder Gawein zijn voshengst in, het zwaard in de hand, en ruim twintig man in het groen achter hem.

Ze staarden elkaar kort aan en Rhand hoopte vurig dat hij Elaynes broer niet hoefde neer te slaan.

‘Min,’ riep Gawein schor, ‘ik kan je hieruit krijgen.’

Ze keek over Rhands schouder en schudde het hoofd. Ze hield hem zo stevig vast dat hij haar niet eens los had kunnen trekken, ik blijf bij hém. Gawein, Elayne houdt van hem.’

Vervuld van de Kracht kon Rhand zien hoe Gaweins knokkels wit werden op zijn zwaardgevest. ‘Jisao,’ zei hij vlak. ‘Verzamel de Jongelingen. We vechten ons hieruit.’ Was zijn vraag aan Min vlak geweest, nu klonk zijn stem doods. ‘Altor, op een dag zal ik je dood begroeten.’ Hij spoorde zijn paard met de hakken aan en galoppeerde met de groep weg, terwijl ze uit alle macht ‘Jongelingen’ schreeuwden. Meer mannen in groene jassen hakten zich bij elke sprong vrij om zich bij hen te voegen.

Een man in een zwarte jas sprong voor Rhand, keek Gawein na, en de grond ontplofte. Vuur en aarde spoten omhoog, waardoor een handvol paarden vlak bij de kring wagens neerviel. Rhand zag Gawein in het zadel heen en weer zwaaien, vlak voordat hij de man in de zwarte jas met een knuppel van Lucht neersloeg. Hij kende de jongeman met het harde gezicht niet, die hem toegrauwde, maar de kerel droeg zowel het zwaard als de draak op zijn hoge kraag en was vervuld van saidin.

In een oogwenk stond Taim naast hem en keek op de man neer. Om de mouwen van Taims zwarte jas vertakten zich blauw met gouden draken, maar op zijn kraag zat geen enkele speld. ‘Je hoort de Herrezen Draak niet neer te slaan, Gedwyn,’ zei Taim, tegelijk zacht en staalhard en de man met het harde gezicht krabbelde overeind en groette met de vuist tegen zijn hart.

Rhand keek naar de plek waar Gawein was geweest, maar hij zag slechts een grote groep ruiters met de banier van de Witte Ever, die zich een weg baande door de rijen Aiel terwijl er nog meer strijdende mannen in groene jassen zich aansloten.

Taim wendde zich met zijn bekende halve glimlach tot Rhand. ‘Onder deze omstandigheden vertrouw ik erop dat je me niet voor de voeten zult werpen dat ik je opdracht heb getrotseerd en de wapens tegen de Aes Sedai heb opgenomen. Ik moest je spreken, ging naar Cairhien en...’ Hij haalde zijn schouders op. ‘Je ziet er ongelooflijk slecht uit. Laat me je...’ De lichte krulling van zijn lippen werd een streep, toen Rhand voor Taims uitgestoken hand terugweek en Min meetrok. Ze klemde zich nog steviger aan hem vast.

Lews Therin draafde weer door over doden, wat hij bij deze ontmoetingen altijd deed, krankzinnig bulkend over Verzakers en over iedereen uitroeien, maar Rhand luisterde niet meer en onderdrukte de stem tot een gezoem als van een vlieg. Dat kunstje had hij zichzelf in de kist aangeleerd, wanneer hij alleen maar aan het schild kon voelen en kon luisteren naar de stem in zijn hoofd die eerder krankzinnig dan verstandig genoemd kon worden. Maar ook zonder Lews Therin wilde hij niet door Taim geheeld worden. Als die hem ooit met saidin aanraakte, al was het nog zo onschuldig, zou hij hem doden. ‘Zoals je wilt,’ zei de man met de haviksneus wrang, ik geloof dat ik het kampement in handen heb.’

Dat leek er inderdaad op. Overal lagen lichamen en slechts hier en daar werd binnen de kring wagens nog gevochten. Een koepel Lucht overdekte het hele kamp, rook van de wagens kringelde erlangs en verdween door een opening. Het was geen vast weefsel van saidin. Rhand kon zien waar iemands weefsel zich aan het volgende vastknoopte om er een geheel van te maken. Hij schatte dat er zich waarschijnlijk ruim tweehonderd zwartgeklede mannen onder de koepel bevonden. Een hagel van bliksems en vuur sloeg tegen de koepel en ontplofte zonder schade te veroorzaken. De hemel zelf leek krakend te branden en een voortdurend gedonder vulde de lucht. Speervrouwen met rode banden en siswai’amans stonden voor een muur die ze niet zagen, tussen Mayeners en Cairhienin, waarvan velen eveneens op de grond stonden. Aan de andere kant perste een dichte massa Shaido zich tegen het onzichtbare scherm dat hen van hun vijanden scheidde. Soms staken ze er met hun speren naar of wierpen zich uit alle macht ertegenaan. Speren werden tegengehouden, lichamen kaatsten terug.

Binnen de koepel kwam ook aan de laatste strijd een eind, terwijl Rhand toekeek. Onder de ogen van een schamel restant mannen en Speervrouwen met een rode doek trokken ontwapende Shaido met onbewogen gezichten hun kleren uit. Ze zouden een jaar en een dag het gai’shain-wit dragen, ook indien de Shaido buiten de koepel het kampement alsnog zouden innemen. Cairhienin en Mayeners leverden bewakers voor een grote groep boze zwaardhanden, Jongelingen en bange dienaren. Er waren bijna evenveel bewakers als gevangenen. Zowat een tiental Aes Sedai werd afgeschermd door een even grote groep Asha’mans met een zwaard en een draak op de kraag. De Aes Sedai zagen er ziek en bang uit. Rhand herkende er drie, hoewel hij alleen Nesunes naam wist. Hij herkende geen enkele Asha’manbewaker. Een aantal vrouwen die door Rhand waren afgeschermd en bewusteloos geslagen, werd bij de gevangenen gelegd. Enkelen bewogen reeds, terwijl soldaten in het zwart en Toegewijden met het zilveren zwaard op de kraag saidin gebruikten om ze over de grond te slepen en in de rij neer te leggen. Enkelen brachten de twee bewusteloze Aes Sedai en de nog steeds krijsende vierkante vrouw onder de bomen vandaan. Toen ze aan de groep werden toegevoegd, wendden enkele Aes Sedai zich opeens af om over te geven.

Er waren ook andere Aes Sedai in het kamp, omringd door zwaardhanden. Ze werden in het oog gehouden door mannen in het zwart, al waren de vrouwen niet afgeschermd. Ze keken de Asha’mans even verontrust aan als de gevangen Aes Sedai van de Witte Toren. Ze staarden strak naar Rhand en als de Asha’mans er niet waren geweest, zouden ze zo te zien naar hem toe zijn gelopen. Rhand keek woest terug. Alanna stond erbij, hij had het zich niet verbeeld. Hij herkende niet alle vrouwen bij haar, maar genoeg. Samen waren het er negen. Negen. Een plotselinge razernij woedde buiten de leegte en het gezoem van Lews Therin werd luider.

Op dat ogenblik leek Perijn, die aan kwam wankelen, helemaal geen verrassing meer. Perijns gezicht en baard waren bebloed. Hij werd gevolgd door de hinkende Loial, met zijn geweldige bijl, en een opgewekt kijkende man die met zijn rood gestreepte jas wel een ketellapper leek. Hij had echter een zwaard in de hand dat van de punt tot het gevest bloedrood was. Rhand wilde al om zich heen kijken of Mart er ook was. Hij zag Dobraine lopen met een zwaard in de ene hand en de stok met Rhands vuurrode banier in de andere. Nandera en een Speervrouw die Rhand niet meteen herkende, kwamen naast Perijn staan. Ze lieten de sluiers zakken, en Rhand zag Sulin in de cadin’sor. Het was goed haar weer zo te zien.

‘Rhand,’ hijgde Perijn. ‘Het Licht zij dank dat je nog in leven bent. We hadden een plan, waarbij jij een poort opende zodat we konden ontsnappen. Maar het liep volkomen anders. Rhuarc en de meeste Aiel zijn nog daarbuiten, tussen de Shaido, net als de meeste Mayeners, Cairhienin en... Ik weet niet wat er met de mannen van Tweewater is gebeurd of met de Wijzen. De Aes Sedai zouden bij hen blijven maar...’ Hij zette het bijlblad op de grond en zocht hijgend steun op de steel, anders zou hij waarschijnlijk neervallen.

Overal langs het koepelscherm verschenen mannen te paard, evenals Aielmannen met rode hoofdbanden en Speervrouwen met rode doeken rond de arm. Ook zij waren buitengesloten. Waar ze opdaagden, werden ze meteen omringd door een massa Shaido. ‘Laat de koepel verdwijnen,’ beval Rhand. Perijn zuchtte van opluchting. Vervloekt, had hij dan gedacht dat Rhand zijn eigen mensen zou laten afslachten? Maar Loial zuchtte ook. Licht, wat dachten ze wel niet van hem? Min streelde zijn rug, binnensmonds kalmte mompelend. Om de een of andere reden keek Perijn haar heel verbaasd aan. Misschien was Mazrim Taim ook verbaasd, maar zeker niet opgelucht. ‘Mijn heer Draak,’ zei hij strak, ‘ik schat dat daarginds nog een paar honderd Shaidovrouwen staan, van wie sommigen blijkbaar vrij sterk zijn. Dan heb ik het nog niet over die duizenden Shaido met speren. Tenzij u echt wilt uitvinden of u onsterfelijk bent, raad ik u aan een paar uur te wachten, tot we deze plek zo goed kennen dat we met enige zekerheid een poort kunnen openen die ergens heen voert, zodat we kunnen vertrekken. In een strijd sneuvelen mannen. Ik heb vandaag verschillende soldaten verloren. Negen man die moeilijker zijn te vervangen dan afvallige Aiel, hoeveel dan ook. Wie daarginds sterft, sterft voor de Herrezen Draak.’ Als hij goed naar Nandera en Sulin had gekeken, had hij misschien wat minder vrijmoedig gesproken en zijn woorden zorgvuldiger gekozen. Handtaal flitste heen en weer, en ze leken bereid hem ter plekke te doden.

Perijn duwde zich op, zijn gele ogen strak op Rhand gericht, ferm en bezorgd tegelijk. ‘Rhand, zelfs als Danel met zijn mannen en de Wijzen zich op de afgesproken afstand hebben gehouden, zullen ze niet weggaan zolang ze dit zien.’ Hij gebaarde naar de koepel waar vuur en bliksem een blijvend lichtbaken vormde. ‘Als we hier lang blijven, keren de Shaido zich vroeg of laat tegen hen, als ze dat al niet hebben gedaan. Licht, Rhand! Danel, Ban, Wil en Tel... Amys is ook daarginds en Sorilea en... Bloedvuur, Rhand! Er zijn er al meer voor jou gestorven dan je weet!’ Perijn haalde diep adem. ‘Laat mij er dan tenminste uit. Als ik het haal, kan ik ze laten weten dat je in leven bent en kunnen ze zich terugtrekken voor ze worden gedood.’

‘Twee kunnen er uitglippen,’ zei Loial kalm, de enorme bijl optillend. ‘Met twee heb je meer kans.’ De man in de rood gestreepte jas glimlachte slechts, maar was bijna even fel.

‘Ik maak wel een opening in het koepelscherm,’ begon Taim, maar Rhand onderbrak hem ruw.

‘Nee!’ Niet voor het volk van Tweewater. Niemand mocht weten dat hij zich meer zorgen maakte over hen dan over de Wijzen. Feitelijk moest hij minder bezorgd lijken. Was Amys daarginds? De Wijzen namen nooit aan een veldslag deel. Ze liepen onaantastbaar door veldslagen heen, bekommerden zich niet om bloedvetes. Ze hadden een oude gewoonte, misschien wel een wet laten vallen om naar hem toe te komen. Hij zou nog liever Perijn laten teruggaan naar die razende Shaido dan hen in de steek te laten. Maar het mocht niet alleen voor de Wijzen of Tweewater zijn. ‘Sevanna wil mijn hoofd, Taim. Blijkbaar meende ze me vandaag te kunnen pakken.’ De gevoelloosheid die de leegte aan zijn stem gaf, was passend. Min leek er zich echter bezorgd over te maken. Ze streelde zijn rug alsof ze hem wilde kalmeren. ik wil dat ze haar fout levensgroot inziet. Ik heb je gezegd wapens te maken, Taim. Laat me gewoon zien hoe dodelijk ze zijn. Jaag de Shaido uit elkaar. Maak ze kapot.’

‘Zoals je beveelt.’ Taim was eerder heel stijf geweest, maar leek nu van rots.

‘Hijs mijn banier, zodat ze die kunnen zien,’ beval Rhand. Dat zou tenminste iedereen buiten het kamp vertellen wie hierbinnen had gewonnen. Misschien zouden de Wijzen en de mannen van Tweewater zich dan terugtrekken.

Loials oren bewogen verontrust en Perijn greep Rhands arm terwijl Taim wegliep. ‘Ik heb gezien wat ze kunnen, Rhand. Het is...’ Ondanks zijn bebloede gezicht en bijl was de walging in Perijns stem te horen. ‘Wat wil je dan dat ik doe?’ wilde Rhand weten. ‘Wat kan ik anders?’ Perijns hand viel neer en hij zuchtte. ‘Ik weet het niet. Maar ik vind het afschuwelijk.’

‘Gradi, hijs de banier van het Licht!’ riep Taim, en de Kracht liet zijn stem rondgalmen. Met Lucht tilde Jur Gradi de banier uit de hand van de verbaasde Dobraine en hief hem op door de opening van de koepel, tot hoog in de lucht. Vuur barstte eromheen los en bliksems flitsten het banierrood tot een nog feller rood te midden van de rookwolken van de brandende huifkarren. Rhand herkende een aantal zwart gejaste mannen, maar behalve Jur wist hij maar enkele namen. Damer, Fedwin, Eben, Jahar, Torvil. Alleen Torvil had een draak op de kraag. ‘Asha’mans, vorm een strijdlijn,’ galmde Taim.

Mannen in het zwart snelden bijeen en stelden zich op tussen het koepelscherm en alle anderen. Jur en enkele mannen bleven de Aes Sedai bewaken. Behalve Nesune, die alles goed wilde zien, zat de groep van de Witte Toren troosteloos op de grond geknield en lette niet eens op de mannen die hen hadden afgeschermd. Toch leek Nesune op het punt te staan over te geven. De zusters uit de Salidar-groep staarden kil naar de Asha’mans die hen afschermden en richtten nu en dan hun ijzige ogen op Rhand. Alanna keek alleen naar Rhand. Zijn huid kriebelde een beetje, besefte hij. Dat hij dat op die afstand voelde, betekende dat ze alle negen saidar hadden omhelsd. Hij hoopte dat ze zo verstandig waren niet te geleiden. De mannen met de rotsharde gezichten hielden saidin in bedwang, maar dat deden ze maar net. Ze leken even gespannen als de zwaardhanden die naar hun zwaard tastten. ‘Asha’mans, til het scherm vier pas op.’ Op Taims bevel rees over de gehele lengte de koepel omhoog. De Shaido die tegen iets onzichtbaars duwden, struikelden verbaasd naar binnen. Ze herstelden zich meteen. Een zwartgesluierde massa stortte zich naar binnen, maar had slechts een of twee stappen kunnen zetten voor Taim opnieuw riep: ‘Asha’mans! Dood!’

De voorste rij Shaido ontplofte. Het viel niet anders te beschrijven. In cadin’sor geklede gestalten barstten in bloed en vlees uit elkaar. Stromen saidin reikten door een dikke mist en sprongen in een oogwenk van de een naar de ander, waarna de volgende rij Shaido stierf, en de volgende, en de volgende... Het was alsof ze in een reusachtige vleesmolen liepen. Terwijl hij naar de slachting keek, slikte Rhand. Perijn boog zich opzij en braakte. Rhand begreep hem volkomen. Nog een rij stierf. Nandera hield haar hand voor de ogen en Sulin draaide zich om. Bloedige mensenresten stapelden zich op tot een muur. Niemand kon dat verdragen. Tussen de ene dodelijke uitbarsting en de volgende worstelden de voorste Shaido zich achteruit, duwend en persend in een horde die zich naar voren wilde vechten. De laaiende, warrige mensenhoop kwam tot ontploffing en opeens trokken allen zich terug. Nee, renden terug. De regen van vuur en bliksems haperde. ‘Asha’mans!’ schalde Taims stem opnieuw. ‘Schuivende ring van Aarde en Vuur.’

Onder de voeten van de Shaido die nog het dichtst bij de wagens waren, sprong de grond opeens open voor fonteinen van vlammen en zand. Nog meer vlammentongen laaiden omhoog, en nog meer, tot een zich uitbreidende kring rond alle wagens, een kring die de Shaido vijftig pas achtervolgde, honderd pas, tweehonderd. Wat overbleef was paniek en dood. Speren en schilden werden weggegooid. De koepel was nu zichtbaar behalve waar rook van de wagens opsteeg.

‘Stop!’ De bulderende ontploffingen en gillende Shaido overstemden Rhands schreeuw. Hij verweefde de stromen die Taim had gebruikt. ‘Stop ermee, Taim!’ Zijn stem kraakte als onweer over alles heen. Er volgde nog een kring van ontploffingen en Taim riep: ‘Asha’mans! Rust!’

Een oorverdovende stilte leek kort de lucht te vullen. Rhands oren zongen. Daarna drong het gekrijs en gekreun door. Gewonden richtten zich tussen de stapels doden op. Daarachter renden de Shaido verder, en lieten de verspreide groepen siswai’amans, Speervrouwen, Cairhienin en Mayeners, velen nog te paard, achter zich. Bijna aarzelend liepen en reden ze naar de wagens, waarbij sommige Aiel hun sluier lieten zakken. Nu de Kracht Rhands zicht verbeterde, kon hij Rhuarc onderscheiden, hinkend, een arm slap langs zijn zij, maar zelf lopend. Ver daarachter waren een grote groep vrouwen met dikke, donkere rokken en lichte hemden, en een groep mannen in jassen uit Tweewater, met grote voetbogen. Ze stonden te ver weg om gezichten te kunnen onderscheiden, maar aan de blikken te zien waarmee de mannen naar de vluchtende Shaido staarden, waren ze even stomverbaasd als ieder ander.

Een enorme opluchting welde in Rhand op, hoewel niet voldoende om de vage maagkramp te onderdrukken. Min had huilend haar gezicht tegen zijn hemd aan gedrukt. Hij streek over haar haren. ‘Asha’mans,’ – nooit was hij blijer geweest met de gevoelloze stem in de leegte dan nu – ‘jullie hebben het uitstekend gedaan. Ik wens je geluk, Taim.’ Hij keerde zich om zodat hij het slachtveld niet hoefde te zien. Het donderende gejuich van ‘Drakenheer’ en ‘Asha’mans’ van de mannen in zwarte jassen drong amper tot hem door.

Zijn draai bracht hem oog in oog met de Aes Sedai. Merana stond helemaal achteraan, Alanna vlak voor hem. met aan beide kanten twee Aes Sedai die hij niet kende.

‘Je hebt het goed gedaan,’ zei de vrouw met het vierkante gezicht. Een boerin met een tijdloos gezicht en ogen die nog net kalme rust uitstraalden. Ze negeerde de Asha’mans rondom haar. Negeerde hen heel nadrukkelijk, ik ben Bera Harkin en dit is Kiruna Nachiman. We kwamen je redden – met hulp van Alanna.’ Dat was duidelijk later toegevoegd, want Alanna fronste. ‘Het lijkt me echter duidelijk dat je ons niet zo hard nodig had. Maar de bedoeling telt en...’

‘Jij hoort bij die daar,’ zei Rhand en hij wees naar de afgeschermde Aes Sedai onder bewaking. Drieëntwintig zag hij, en Galina was er niet bij. Lews Therins gezoem werd sterker, maar hij weigerde te luisteren. Het was nu niet de tijd voor een woedeuitbarsting. Kiruna richtte zich trots op. Zij was zeker niet van boerenafkomst. ‘Je vergeet wie wij zijn. Ze hebben je wellicht mishandeld, maar wij...’ ik vergeet niets, Aes Sedai,’ zei Rhand kil. ik zei dat er zes konden komen, maar ik tel er negen. Ik zei dat jullie op gelijke voet zouden staan met de gezanten van de Toren en hoewel je.er negen hebt meegenomen, zal dat ook zo zijn. Zij zijn op hun knieën... Aes Sedai, kniel!’ Kille, plechtstatige gezichten staarden hem aan. Hij voelde hoe de Asha’mans schilden van Geest gereedhielden. Het verzet groeide; hij zag het op Kiruna’s gezicht en eveneens bij Bera, en bij anderen. Een twintigtal mannen in zwarte jassen vormde een kring rond Rhand en de Aes Sedai.

Taim leek dichter bij een echte glimlach dan Rhand ooit eerder had gezien. ‘Kniel en zweer trouw aan de heer Draak,’ zei hij zacht, ‘of we laten jullie knielen.’

En zoals verhalen doen, verspreidde ook dit verhaal zich. In Cairhien, naar noord en zuid, door karavanen, marskramers en eenvoudige reizigers die wat wilden roddelen in een herberg. En zoals verhalen doen, veranderden ze bij iedere verteller. De Aiel hadden zich tegen de Herrezen Draak gekeerd en hem gedood. Bij Dumais Bron of ergens daarginds. Nee, de Aes Sedai hadden Rhand Altor gered. Nee, de Aes Sedai hadden hem gedood; nee, gestild; nee, naar Tar Valon gevoerd, waar hij in een kerker onder de Witte Toren wegkwijnde. Nee, waar de Amyrlin Zetel zelf voor hem was neergeknield. En zoals met verhalen bijna nooit gebeurt, werd het verhaal dat de waarheid het dichtst benaderde het vaakst geloofd.

Op een dag van vuur en bloed wapperde de gehavende banier met het oeroude Aes Sedai-teken boven Dumais bron.

Op een dag van vuur en bloed en de Ene Kracht knielde, zoals de Voorspellingen zeiden, de gebroken, onbevlekte Toren voor het vergeten teken.

De eerste negen Aes Sedai zwoeren trouw aan de Herrezen Draak en de wereld veranderde voor altijd.

Epiloog

Het antwoord

De man stond slechts lang genoeg stil om zijn hand op de sponning van het portierraampje te leggen en was verdwenen, zodra Falion Bhoda het papiertje uit de vingers had getrokken. Haar klopje bracht haar dragers reeds in beweging voor de man in het livrei van het Tarasin-paleis in de menigte op het plein was teruggestapt. Er stond slechts één woord op het kleine vierkantje. Weg. Ze verfrommelde het in haar vuist. Op de een of andere manier waren ze weer weggeglipt zonder dat haar mensen binnen het hadden gezien. Maanden van vergeefs zoeken hadden haar ervan overtuigd dat er geen verborgen bergplaats met een angreaal was, al geloofde Moghedien het tegendeel. Ze had zelfs overwogen een of twee wijze vrouwen de vraag voor te leggen. Een van hen zou misschien de plek weten, als die bestond. En paarden konden vliegen. Het enige dat haar in deze ellendige stad hield, was het eenvoudige gegeven dat een opdracht van een Uitverkorene gehoorzaam werd uitgevoerd, tenzij er een andere opdracht kwam. Al het andere leidde binnen de kortste keren tot een pijnlijke dood. Maar als Elayne en Nynaeve hier waren, nadat die twee in Tanchico alles hadden verknoeid... Of zij nu wel of geen zusters waren – hoe onmogelijk dat ook leek – Falion was niet van plan hun aanwezigheid toeval te noemen. Misschien bestond er een bergplaats. Voor het eerst was ze blij dat Moghedien haar links had laten liggen na haar bevelen van vele maanden geleden in Amadicia. Het leek of ze in de steek was gelaten, maar het bood haar nu de kans bij de Uitverkorene betere papieren te krijgen. Die twee leidden haar misschien naar die bergplaats en indien er geen was... Moghedien had enige belangstelling voor Elayne en Nynaeve laten blijken. Beter die twee in haar handen dan een niet-bestaande angreaal.

Ze leunde achteruit en liet zich kalmeren door het kalme gezwaai van de draagstoel. Ze had een hekel aan de stad. Ze was hier als novice geweest nadat ze was weggelopen. Misschien kon dit bezoek toch nog een aangenaam eind krijgen.

Zittend in zijn werkvertrek tuurde Herid in zijn pijpenkop en vroeg zich af of hij hem ergens mee kon aansteken, toen de gholam onder de deur door vloeide. Zelfs als Fel het had opgemerkt, zou hij het niet hebben geloofd. Maar als een gholam eenmaal in je kamer was, hadden maar weinig mensen nog een kans.

Idrien kwam wat later naar Fels werkkamer en staarde naar een slordig hoopje op de vloer naast de tafel. Het duurde even voor ze besefte wat het was, maar viel zo snel flauw dat ze niet eens gilde. Hoe vaak ze ook had gelezen dat iemand gevierendeeld was, ze had het nooit eerder gezien.

Boven op een heuvel keerde de ruiter zijn paard om nog een laatste blik op Ebo Dar te werpen, dat wit in de zon glansde. Een goede stad om te plunderen en uit wat hij van de bewoners had begrepen, zouden ze zich verzetten, zodat het Bloed een plundering zou toestaan. Zij zouden zich verzetten, maar hij hoopte dat de andere ogen verslagen zouden terugbrengen van verdeeldheid zoals hij het had gezien. Verzet houdt niet lang stand, daar waar een zogenaamde koningin een klein stukje grond regeerde. Het bood tezamen genomen de beste mogelijkheden. Hij wendde zijn rijdier en reed naar het westen. Wie weet? Misschien was de opmerking van die kerel een voorteken geweest. Wellicht zou de Terugkeer gauw geschieden en daarmee de komst van de Dochter van de Negen Manen. Dat zou zeker het grootste voorteken van de overwinning zijn.

Liggend op haar slaapzak staarde Moghedien naar het dak van het tentje dat zij als dienstmeid van de Amyrlin Zetel niet hoefde te delen. Van tijd tot tijd perste ze haar tanden op elkaar maar zodra ze besefte wat ze deed, ontspande ze zich heel bewust vanwege de a’dam om haar nek. Egwene Alveren was harder dan die Almaeren of Trakand waren geweest. Ze vond minder goed en eiste meer. En wanneer ze de armband aan Siuan of Leane doorgaf, vooral Siuan... Moghedien huiverde. Het moest net zoiets zijn als wanneer Birgitte de armband kreeg. De tentflap schoof opzij en er viel genoeg maanlicht binnen om te zien dat een vrouw naar binnen dook.

‘Wie ben je?’ wilde Moghedien ruw weten. Wanneer ze haar ’s avonds haalden, namen ze altijd een lantaarn mee.

‘Noem me Aran’gar, Moghedien,’ zei een stem vermaakt en een lichtje vonkte op.

Door het horen van haar eigen naam leek Moghediens tong aan haar gehemelte te plakken. Die naam betekende hier de dood. Ze wilde met veel moeite zeggen dat ze Marigan heette, tot de betekenis van het lichtje tot haar doordrong. Een klein wit gloeibolletje dat vlak bij haar hoofd zweefde. Met de a’dam kon ze zonder toestemming niet eens aan saidar denken, maar geleiding en stromen kon ze wel voelen. Ditmaal had ze niets gevoeld, niets gezien. Enkel een bolletje wit licht. Ze staarde de Aran’gar-vrouw aan en herkende haar nu. Halima, dacht ze, de schrijfster van een Gezetene. In ieder geval een vrouw, al leek ze door een man te zijn bedacht. Een vrouw. Maar die lichtbol moest saidin zijn! ‘Wie ben je?’ Haar stem beefde licht, en het verbaasde haar dat ze zo ferm klonk.

De vrouw glimlachte heel vermaakt, terwijl ze naast de slaapzak ging zitten. ‘Ik heb het je gezegd, Moghedien. Ik heet Aran’gar. Je zult die naam in de toekomst vaker horen als je geluk hebt. Goed. Luister zorgvuldig naar me, stel geen vragen meer. Ik zal je zeggen wat je moet weten. Over enkele tellen zal ik je mooie ketting verwijderen. Daarna verdwijn je even snel en stil als Logain. Als je dat niet doet, zul je hier sterven. En dat zou beschamend zijn, omdat je juist vannacht naar Shayol Ghul wordt geroepen.

Moghedien likte langs haar lippen. Shayol Ghul. Dat kon een eeuwigheid in de Doemkrocht betekenen, of onsterfelijke macht over de wereld, en alles ertussenin. Er was weinig kans dat ze tot Nae’blis zou worden benoemd, niet als de Grote Heer genoeg van de afgelopen maanden wist om voor haar bevrijding iemand te sturen. Maar ze diende aan de oproep te gehoorzamen. Het betekende in elk geval het einde van de a’dam. ‘Ja, haal hem weg. Ik ga meteen.’ Het had geen zin langer te wachten. Ze was sterker dan elke vrouw in het kamp, maar ze was niet van plan een kring van dertien een kans te geven. ‘Ik dacht al dat je het zo zou zien.’ Halima – of Aran’gar – grinnikte zacht. Ze raakte de ketting aan en kromp iets ineen, en opnieuw zette Moghedien een vraagteken bij de vrouw die blijkbaar saidin geleidde en enige pijn leed door een voorwerp aan te raken dat slechts een geleider pijn kon doen. Toen was de ketting los en werd die haastig in de riembuidel van de vrouw gestopt. ‘Ga, Moghedien. Ga, nu.’

Toen Egwene de tent bereikte, de lantaarn naar binnen stak en keek, zag ze alleen verwarde dekens. Langzaam kwam ze overeind. Achter haar maakte Chesa zich druk. ‘Moeder, u hoort niet in de nachtlucht buiten te zijn. Nachtlucht is slechte lucht. Als u Marigan wilt, kan ik haar toch halen.’

Egwene keek rond. Ze had gemerkt dat de ketting losging en de pijnscheut gevoeld, wat inhield dat een geleider de koppeling betastte. De meeste mensen sliepen al, maar enkelen zaten nog buiten bij lage vuurtjes, niet al te ver weg. Misschien kon ze uitzoeken wie naar Marigans tent was gekomen.

‘Ik denk dat ze is weggelopen, Chesa,’ zei ze. Chesa’s boze gemopper over vrouwen die van hun vrouwe wegliepen, volgde haar tot aan haar tent. Het kon Logain toch niet zijn geweest? Hij zou niet teruggekomen zijn; hij kon het niet hebben geweten. Of wel?

Demandred knielde in de Doemkrocht neer en ditmaal gaf hij er niet om dat Shaidar Harad hem met zijn oogloze onbewogen blik zag beven. ‘Heb ik het niet goed gedaan, Grote Heer?’ Het gelach van de Grote Heer vervulde Demandreds hoofd.

De onbevlekte toren breekt en buigt de knie voor het vergeten teken.

De zeeën woeden en stormwolken pakken zich ongezien samen. Voorbij de kim wakkeren verborgen branden aan en nestelen serpenten zich aan de boezem.

Wat was verheven, wordt vernederd; wat was vernederd, wordt verheven.

De orde brandt een pad voor hem.

De Voorspellingen van de Draak

‘In een vertaling van Jeorad Manyard

Stedehouder van het gewest Andor

voor de Hoge Koning, Artur Paendrag Tanreall.

Content

Robert Jordan
Heer van Chaos

Proloog De eerste boodschap

1 Leeuw op de heuvel

2 Een nieuwe bezoeker

3 De ogen van een vrouw

4 Gevoel voor humor

5 Een andere dans

6 Geweven Schaduwdraden

7 Een kwestie van denken

8 De storm steekt op

9 Plannen

10 Een gezegde uit de Grenslanden

11 Lessen en leraren

12 Vragen en antwoorden

13 Onder het stof

14 Dromen en nachtmerries

15 Een hoop zand

16 Verhalen van het Rad des Tijds

17 Het rad van een leven

18 Genieten van eenzaamheid

19 Toh-zaken

20 Uit de stedding

21 Naar Shadar Logoth

22 Op weg naar het zuiden

23 Een boodschap begrijpen

24 Een gezantschap

25 Als regen en bliksem

26 Bloedlijnen

27 Geschenken

28 Brieven

29 Vuur en Geest

30 Opnieuw te helen

31 Rode lak

32 Met spoed opgeroepen

33 Moed voor kracht

34 Naar Salidar

35 In de Zaal van de Gezetenen

36 De Amyrlin wordt verheven

37 Wanneer de strijd ontbrandt

38 Een plotselinge kou

39 Mogelijkheden

40 Onverwacht gelach

41 Dreiging

42 De Zwarte Toren

43 De Rozenkroon

44 De kleur van vertrouwen

45 Een bittere gedachte

46 Achter de poort

47 De Zwerfster

48 De dolk in de schede

49 De Spiegel der Nevelen

50 Doornen

51 Opgepakt

52 Weefsels van de Ene Kracht

53 Het Lichtfeest

54 Het bericht

55 Dumais Bron

Epiloog Het antwoord