Robert Jordan

Hart van de Winter

Altijd voor Harriet. Altijd.

De zegels die de nacht tegenhouden, zullen verzwakken en in het hart van de winter zal winterhart geboren worden temidden van klaaggezang en het geknars van tanden, want winterhart zal een zwart paard berijden, en de naam ervan is Dood.

Uit de Karaethon Reeks de Voorspellingen van de Draak

Proloog

Sneeuw

Drie lantaarns verspreidden een flikkerend licht, ruim voldoende voor het kamertje met de bleekwitte muren en het witte plafond, maar Seaine Herimon hield haar ogen strak op de zware houten deur gericht. Ze besefte dat het onlogisch was en dwaas voor een Gezetene van de Witten. De saidarweving die ze rond de deurposten had geweven, gaf haar nu en dan het verre geschuifel door van voeten in de gangendoolhof buiten. Ver geruis, dat al verdween voor ze het echt hoorde. Het was iets simpels dat ze in de Novicetijd van een toenmalige vriendin had geleerd, maar ze zou ruim op tijd gewaarschuwd worden als er iemand kwam. Er kwamen trouwens weinig mensen zo ver de onderkelders in. Haar weving pikte in de verte het gepiep van ratten op. Licht! Sinds wanneer waren er ratten in Tar Valon? En nog wel in de Toren zelf. Ogen en oren van de Duistere? Verontrust streek haar tong langs haar lippen. Bij zoiets had je niets aan logica. Waarheid. Niet logisch. Ze wilde lachen. Met moeite trok ze zich van de drempel van hysterie terug. Ze moest aan iets anders dan ratten denken. Aan... Een onderdrukte gil werd hoorbaar in de kamer achter haar en ging over in onderdrukt gesnik. Ze probeerde zich af te sluiten. Let op! Zij was met haar gezellinnen min of meer in dit vertrek beland, omdat de oversten van de Ajahs elkaar in het geheim schenen te ontmoeten. Ze had zelf gezien hoe Ferane Neheran in een stil hoekje van de librije met Jesse Bilal had staan fluisteren. En die was van hoge rang bij de Bruinen, wellicht de hoogste. Ze meende ook met Suane Dragand van de Gelen op goede voet te staan. Althans dat dacht ze. Maar waarom had Ferane met Suane in een stille hoek van de Torengrond gewandeld, beiden gehuld in eenvoudige mantels? Nog steeds spraken de Gezetenen van de verschillende Ajahs openlijk met elkaar, al gebeurde dat kil. De anderen hadden hetzelfde opgemerkt. Ze zouden uiteraard niemand van hun eigen Ajah noemen, maar twee hadden Ferane genoemd. Een zorgwekkend raadsel. Vandaag de dag was de Toren een borrelend moeras. De Ajahs konden elkaar wel vermoorden, maar hun oversten spraken stiekem met elkaar. Wat voerden ze in hun schild? Wat? Het was jammer dat ze het niet gewoon aan Ferane durfde te vragen. Zelfs als Ferane vragen van anderen had willen aanhoren, had ze het niet gedurfd. Niet nu. Al overdacht Seaine de vraag heel gespannen, ze kon er niet echt mee bezig blijven. Omdat ze niet om wilde kijken, bleef ze naar de deur staren en over het onoplosbare raadsels piekeren. Ze wilde niet kijken naar de bron van het gedempte gesnik en grommende gesnuif. Alsof de gedachte aan de geluiden haar dwong, keek ze langzaam om naar haar gezellinnen. Haar ademhaling werd zelfs nog onregelmatiger, terwijl haar hoofd stukje voor stukje bijdraaide. Ver boven haar dwarrelde sneeuw op Tar Valon neer, maar het vertrek leek onverklaarbaar heet. Ze dwong zichzelf te kijken. Met de stola met bruine franje over haar armen geschikt stond Saerin wijdbeens klaar. Ze voelde aan het gevest van de kromme Altaraanse dolk die in haar ceintuur stak. Een kille woede maakte de olijfbruine huidskleur zo donker dat het litteken op haar wang bleek afstak. Pevara leek op het eerste oog veel kalmer, maar ze hield met één hand haar rood afgezette rok strak vast en in de ander de gladde witte staaf van de Eedstaf, alsof ze van plan was deze als korte knuppel te gebruiken. Ze was het misschien ook van plan. Pevara was veel taaier dan haar omvang deed vermoeden en zo vastberaden dat Saerin met haar vergeleken een aanstelster leek. Aan de andere kant van de Zetel der Wroeging hield de kleine Yukiri haar armen strak om zich heen. De lange zilvergrijze franje van haar stola trilde door haar gebeef. Yukiri maakte haar lippen vochtig en wierp een bezorgde blik op de vrouw naast haar. Doesine leek meer op een knappe jongen dan op een Gele zuster van naam en faam, maar er was niets te merken van wat ze aan het doen was. Zij was degene die de wevingen gebruikte die zich door de Zetel kronkelden en ze keek strak naar de ter’angreaal. Ze ging zo op in haar werk dat het zweet op haar bleke voorhoofd parelde. Ze waren allen Gezetenen, ook de vrouw die op de Zetel zat te kronkelen. Talene Minli was kletsnat van het zweet, haar goudblonde haren waren plakkerig en haar linnen ondergoed kleefde drijfnat aan haar huid. Haar kleren lagen in een slordig hoopje in een hoek van het vertrek. Haar gesloten oogleden trilden en ze liet onafgebroken een verstikt gekreun en gejank horen, waarbij ze leek te smeken. Seaine voelde zich misselijk maar kon haar ogen niet afwenden. Talene was een vriendin van haar. Was het geweest.

Ondanks zijn naam leek de ter’angreaal in het geheel niet op een stoel, enkel op een groot rechthoekig blok van grijs marmer. Niemand wist waarvan hij was gemaakt, maar het was zo hard als staal, afgezien van het licht hellende bovenvlak. De statige Groene zuster zonk er iets in weg en op de een of andere manier vormde het blok zich naar haar lichaam, hoe hard ze ook kronkelde en bewoog. De wevingen van Doesine stroomden in een gat in de zijkant van het blok. Eromheen zaten kleine onregelmatige vlekjes en het was de enige opening in het blok. Misdadigers die in Tar Valon waren opgepakt, werden hierheen gebracht om de Zetel der Wroeging uit te proberen, waarbij ze zorgvuldig gekozen gevolgen van hun misdaden mochten ervaren. Na hun vrijlating maakten ze onveranderlijk dat ze van het eiland wegkwamen. Er was weinig misdaad in Tar Valon. Seaine vroeg zich misselijk af of deze Zetel in de Eeuw der Legenden op dezelfde manier was gebruikt.

‘Wat... ziet ze?’ Onwillekeurig fluisterde ze haar vraag. Talene zou eerder iets beleven dan iets zien. Voor haar zou het echt lijken. Het Licht zij dank had ze geen zwaardhand, wat voor een Groene bijna onvoorstelbaar was. Ze had beweerd dat een Gezetene er geen nodig had. Seaine kon zich nu andere verklaringen indenken. ‘Ze wordt bloedhard gegeseld door bloedmonsters als Trolloks,’ zei Doesine schor. Er was iets van haar geboorteland Cairhien in haar spraak te horen als ze gespannen was.

‘Wanneer ze klaar zijn... Ze ziet de kookpot van de Trolloks al boven een vuur borrelen en een Myrddraal houdt haar in de gaten. Ze moet weten dat het deze pot zal worden of die erna. Bloedvuur, als ze ditmaal niet breekt...’ Doesine veegde geërgerd het zweet van haar voorhoofd en haalde krachtig adem. ‘Blijf van mijn elleboog af. Het is lang geleden dat ik zoiets heb gedaan.’

‘Driemaal erop,’ mompelde Yukiri. ‘De taaiste misdadiger wordt door zijn eigen schuld gebroken. Wat zeg ik: na twee keer al. Stel je voor dat ze onschuldig is. Licht, of je schapen steelt onder de ogen van de schaapherder.’ Ze beefde maar straalde nog steeds iets koninklijks uit, ook al praatte ze nog steeds als de dorpsvrouw die ze ooit was geweest. Ze keek de anderen dreigend aan. ‘De wet verbiedt ons de Zetel bij ingewijden te gebruiken. We worden afgezet. En als het heenzenden uit de Zaal niet genoeg is, worden we waarschijnlijk verbannen. Nadat we zijn gegeseld om het ons goed in te peperen. Bloedvuur, als we het mis hebben, worden we met z’n allen gesust!’

Seaine rilde. Dat laatste zou niet gebeuren als hun verdenking juist was. Nee, geen verdenking, het was zekerheid. Ze hadden gelijk.

Maar zelfs dan had Yukiri gelijk met dat andere. De Torenwetten achtten noodzaak zelden een verweer en weinig middelen heiligden het doel. Als ze echter gelijk kregen, was het de prijs waard. Alsjeblieft, mocht het Licht hun gelijk geven!

‘Je bent toch niet blind en doof,’ snauwde Pevara, die de Eedstaf voor Yukiri heen en weer zwaaide. ‘Ze weigerde de Gelofte nooit onwaarheid te spreken opnieuw af te leggen en er moet veel meer aan de hand zijn dan die stomme trots van de Groenen na alles wat we toen al hadden gedaan. Toen ik haar afschermde, probeerde ze me neer te steken! Wijst dat op onschuld? Echt? Voor zover zij wist wilden wij enkel met haar praten tot we de blaren op onze tong kregen. Ze had toch geen enkele reden om wat anders te verwachten?’

‘Allebei hartelijk dank,’ kwam Saerin droog tussenbeide, ‘voor deze overbodige toelichting. Het is nu te laat om het terug te draaien, Yukiri, dus kunnen we net zo goed doorgaan. Als ik jou was, Pevara, zou ik niet zo schreeuwen tegen een van de enige vier vrouwen in de Toren die je kunt vertrouwen.’

Yukiri werd rood en schikte haar stola goed en Pevara keek een beetje verlegen. Een klein beetje. Ze waren dan wel allen Gezetenen, maar Saerin had duidelijk de leiding genomen. Seaine wist niet echt wat ze hiervan vond. Een paar uur geleden waren zij en Pevara twee goede vriendinnen geweest die zonder hulp met een gevaarlijke zoektocht bezig waren, gelijken die samen een beslissing namen, en nu hadden ze opeens bondgenoten. Ze zou dankbaar moeten zijn voor de grotere groep. Ze waren echter niet in de Zaal en ze konden hier niet de rechten van een Gezetene opeisen. De rangen en standen van de Toren hadden het overgenomen, alle verfijnde en minder verfijnde verschillen, zoals hoe groot het verschil in rang onderling was. In feite was Saerin tweemaal zo lang novice en Aanvaarde geweest als de anderen, maar ze was wel veertig jaar Gezetene geweest, langer dan wie ook in de Zaal en dat telde zwaar mee. Seaine mocht van geluk spreken als Saerin om haar mening zou vragen, laat staan haar advies, voor ze iets besloot. Het was stom, maar die wetenschap stak als een doorn in haar voet. ‘De Trolloks slepen haar nu naar de ketel,’ zei Doesine opeens en haar stem klonk rauw. Een ijl geklaag ontsnapte tussen de opeengeklemde tanden van Talene. Ze beefde zo hevig dat ze leek te trillen. ‘Ik weet... weet niet of ik het kan, of ik mezelf kan...’

‘Breng haar bij,’ beval Saerin zonder iemand voor een mening aan te kijken. ‘Hou op met pruilen, Yukiri, en hou je klaar.’ De Grijze zuster keek haar trots en woest aan, maar toen liet Doesine haar wevingen verdwijnen en schoten Talenes blauwe ogen wijd open. Yukiri werd omgeven door de saidargloed en ze schermde de vrouw die op de Zetel zat zwijgend volkomen af. Saerin had de leiding en iedereen besefte het. Daarmee uit. Een heel scherpe doorn. Een schild leek amper noodzakelijk. Talenes gezicht leek een masker van doodsangst. Ze beefde en hijgde zo hard alsof ze spannen ver hard gerend. Ze zonk nog steeds in de zachte bovenkant weg, maar nu Doesine niet meer geleidde, vormde het blok zich niet meer naar haar lichaam. Talene keek met uitpuilende ogen naar het plafond en kneep ze toen stijf dicht, maar ze schoten meteen weer open. Ze wilde haar herinneringen niet nogmaals zien.

In twee passen stond Pevara bij de Zetel en ze stak de Eedstaf naar de bevreesde zuster toe. ‘Verzaak alle eden die je binden en zweer opnieuw de drie Geloften, Talene,’ zei ze fel. Talene schoof naar achteren, weg van de staf, alsof die een giftige slang was, en boog zich daarna van Saerin weg toen die zich over haar heen boog. ‘De volgende keer, Talene, beland je in de kookpot. Of de Myrddraal zal je teder verzorgen.’ Saerins gezicht stond onverzettelijk, maar daarmee vergeleken leek haar stem zacht. ‘Niet eerst weer bijkomen. En als dat niet helpt, komt er wel een volgende keer, en nog een, ook al moeten we hier tot de zomer mee bezig blijven.’ Doesine wilde tegenstribbelen voor ze met een grimas berustte. Zij was de enige in het vertrek die wist hoe ze met de Zetel kon werken, maar in deze groep was ze van even lage rang als Seaine. Talene bleef Saerin strak aankijken. Haar grote ogen vulden zich met tranen en ze begon met hevig bevende, wanhopige snikken te huilen. Ze stak blindelings haar hand uit tot Pevara de Eedstaf in haar hand legde. Pevara omhelsde de bron en leidde een draadje Geest in de staf. Talene hield de polsdikke staf zo stevig vast dat haar knokkels wit werden, maar ze bleef snikken.

Saerin richtte zich op. ‘Ik ben bang dat we haar weer in slaap moeten brengen, Doesine.’

Talenes tranen stroomden rijkelijk maar ze mompelde niettemin: ‘Ik... verzaak... alle eden... die me binden.’ Na het laatste woord barstte ze in gejank uit.

Seaine sprong op en slikte verwoed. Ze wist uit eigen ervaring hoeveel pijn het deed om een kleine eed op te heffen en had nagedacht over hoe gruwelijk het moest zijn om meerdere eden te verzaken, maar ze zag het nu echt vlak voor haar gebeuren. Talene krijste tot ze geen lucht meer in haar longen had en gierend lucht naar binnen zoog om verder te krijsen. Op een gegeven ogenblik verwachtte Seaine dat er mensen uit de Toren zelf aan zouden komen rennen. De lange Groene zuster boog dubbel, stak beide armen en benen ver uit en kromde zich tot alleen haar hielen en hoofd het grijze oppervlak raakten. Iedere spier stond strak en haar hele lichaam schokte wild.

Even plotseling als de toeval was begonnen, eindigde die. Talene viel volkomen slap neer en bleef als een verdwaald kind liggen huilen. De Eedstaf rolde uit haar krachteloze hand over de schuine grijze bovenkant. Yukiri mompelde iets wat klonk als een vurige aanroep van het Licht. Doesine bleek met bevende stem voortdurend ‘Licht!’ te herhalen. ‘Licht! Licht!’

Pevara pakte de staf op en sloot opnieuw Talenes vingers eromheen. In deze zaak voelde Seaines vriendin geen enkele medelijden. ‘Zweer de drie Geloften,’ sprak ze fel.

Heel even leek het of Talene zou weigeren, maar toen herhaalde ze langzaam de drie Geloften waardoor zij allen Aes Sedai waren geworden en die hen samen bonden: nooit onwaarheid spreken, nooit met de Ene Kracht een dodelijk wapen maken, nooit de Ene Kracht als wapen gebruiken, behalve als het leven van haarzelf, haar zwaardhand of een andere zuster in gevaar was. Daarna begon Talene stil te huilen en beefde geluidloos. Wellicht kwam het door de Geloften, die hun greep op haar versterkten. Vlak na het afleggen ervan voelden ze ongemakkelijk. Misschien.

Toen vermeldde Pevara de andere eed die ze van haar eisten. Talene kromp ineen, maar mompelde de woorden. Haar stem klonk moedeloos. ‘Ik zweer jullie vijf onvoorwaardelijk te gehoorzamen.’ Haar ogen staarden strak en dof in de verte terwijl tranen over haar wangen stroomden.

‘Geef me nu naar waarheid antwoord,’ beval Saerin. ‘Ben je van de Zwarte Ajah?’

‘Dat ben ik.’ De woorden klonken schor alsof er roest in haar keel zat.

De simpele bevestiging deed Seaine volkomen onverwacht verstijven. Ze was per slot van rekening op jacht geweest naar de Zwarte Ajah en geloofde in haar doel waar andere zusters dat niet deden. Ze had een andere zuster, een Gezetene nog wel, gevonden, had meegeholpen om Talene omhuld door stromen Lucht door lege keldergangen te slepen, had een tiental wetten van de Toren overtreden, had ernstige misdaden begaan en dat alles om een antwoord te horen waar ze al op had gerekend voor de vraag was gesteld. En nu had ze het gehoord. De Zwarte Ajah bestond echt. Ze keek met eigen ogen naar een Zwarte zuster, een Duistervriend die de stola droeg. En een veronderstelling veranderde in de bleke schaduw van iets onder ogen zien. Alleen met stijf verkrampte kaken kon ze voorkomen dat ze klappertandde. Ze deed haar best zich te herstellen en verstandig na te denken. Maar de nachtmerries waren werkelijkheid geworden en liepen in levenden lijve door de Toren.

Iemand zuchtte hoorbaar en Seaine besefte dat zij niet de enige was die de wereld op de kop vond staan. Yukiri rilde zichtbaar en richtte toen haar ogen strak op Talene alsof ze vastbesloten was het schild in stand te houden, zo nodig alleen met wilskracht. Doesine bevochtigde haar lippen en streek onzeker haar rok glad. Alleen Saerin en Pevara leken op hun gemak.

‘Wel, wel,’ zei Saerin zachtjes. Misschien was zwakjes een beter woord. ‘Dus de Zwarte Ajah.’ Ze haalde diep adem en klonk opeens bruusk. ‘Je hoeft het niet meer te doen, Yukiri. Talene, je probeert niet te ontsnappen en verzet je op geen enkele manier. Je denkt in de verste verte niet aan de Ware Bron zonder ons vooraf te vragen. Hoewel ik aanneem dat iemand anders het verder zal afhandelen als we je aangeven. Yukiri?’ Het schild om Talene loste op, maar de gloed bleef rond Yukiri hangen alsof ze er niet op vertrouwde dat een Zwarte zuster de Geloften afgelegd met de Eedstaf ook daadwerkelijk zou nakomen.

Pevara fronste. ‘Voor we haar aan Elaida overhandigen, Saerin, wil ik zoveel mogelijk te horen krijgen. Namen, plekken, alles. Alles wat ze weet!’ Duistervrienden hadden de hele familie van Pevara vermoord en Seaine was er zeker van dat ze graag in ballingschap zou gaan om persoonlijk de Zwarte Ajah tot de laatste zuster gevangen te nemen.

Talene zat nog steeds ineengedoken op de Zetel en slaakte een geluidje. Half een bittere lach, half gehuil. ‘Als je dat doet, zijn we allemaal dood. Dood! Elaida is van de Zwarte Ajah.’

‘Onmogelijk!’ barstte Seaine los. ‘Elaida heeft me zelf deze opdracht gegeven.’

‘Ze moet een Zwarte zijn.’ fluisterde Doesine zacht. ‘Talene heeft de Geloften opnieuw afgelegd en ze heeft haar naam genoemd!’ Yukiri knikte verwoed.

Gebruik je hersens,’ gromde Pevara hoofdschuddend van afkeer. ‘Jullie weten net zo goed als ik dat als je een leugen gelooft, je die dan als waarheid zult uiten.’

‘Dat is inderdaad waar,’ beaamde Saerin ferm. ‘Heb je daar bewijs van Talene? Heb je Elaida gezien op jullie... bijeenkomsten?’ Ze kneep zo hard in het mesheft dat haar knokkels wit trilden. Saerin had harder moeten werken dan wie ook om de stola te winnen en daarmee het recht om in de Toren te blijven. Voor haar was de Toren meer dan een thuis, belangrijker dan haar eigen leven. Als Talene het verkeerde antwoord gaf, zou Elaida niet eens voor een raad berecht worden.

‘Zij komen nooit bijeen,’ mompelde Talene dof. ‘Behalve de Hoogste Raad, denk ik. Maar ze moet erbij horen. Ze kennen elk verslag dat de Amyrlin ontvangt, zelfs de geheime verslagen. Tot en met elk woord. Ze weten een besluit al voor dat bekend wordt gemaakt. Dagen eerder, soms weken. Dat kan toch alleen als zij het zelf doorgeeft?’ Ze richtte zich moeizaam op en keek ieder van hen beurtelings strak aan, waardoor het leek alsof haar ogen bangelijk heen en weer schoten. ‘We moeten vluchten, een schuilplek vinden. Ik zal jullie helpen en alles vertellen wat ik weet, maar ze zullen ons allen doden als we niet vluchten.’

Wat was het vreemd, bedacht Seaine, dat Talene zo snel haar vroegere bondgenoten al ‘zij’ noemde en probeerde bij het groepje opgenomen te worden. Nee. Ze vermeed de echte moeilijkheid en die te negeren was zinloos. Had Elaida haar wel echt opdracht gegeven de Zwarte Ajah op te sporen? Ze had die term niet eens gebruikt. Had ze wellicht iets anders bedoeld? Elaida had bijna iedereen aangevlogen die het waagde de Zwarte Ajah te noemen. Niet dat de andere zusters dat niet ook zouden doen, maar toch... ‘Elaida heeft bewezen een zottin te zijn,’ zei Saerin, ‘en we hebben al meermalen betreurd dat we haar hebben gesteund, maar ik geloof niet dat ze een Zwarte is. Niet als er niet meer bewijs is.’ Met opeengeperste lippen knikte Pevara heftig. Als lid van de Rode Ajah eiste ze veel meer.

‘Dat kan best zijn, Saerin,’ merkte Yukiri op, ‘maar we kunnen Talene niet nog veel langer vasthouden voordat de Groenen zich gaan afvragen waar ze is. Om aan de Zwarte Ajah maar niet te denken. We kunnen maar beter heel snel besluiten wat we gaan doen, of we staan nog steeds te graven in de put als het begint te stortregenen.’ Talene schonk Saerin een zwak glimlachje, dat wellicht bedoeld was om bij haar in de gunst te komen. Het verdween bij de diepe frons van de Bruine Gezetene.

‘We wagen het niet Elaida iets te vertellen tot we de Zwarte Ajah in een klap kunnen uitschakelen,’ zei Saerin ten slotte. ‘Spreek me niet tegen, Pevara. Dit is verstandig.’ Pevara stak beide handen in de lucht en keek koppig, maar hield haar mond. ‘Als Talene gelijk heeft,’ vervolgde Saerin, ‘weten de Zwarten inmiddels alles van Seaine af of anders zullen ze het gauw horen, dus moeten we er zo goed mogelijk voor zorgen dat ze veilig is. Dat zal met ons vijven moeilijk worden. We kunnen niemand vertrouwen tot we zeker van iemand zijn. We hebben in elk geval nu Talene en wie weet wat we van haar opsteken als we haar goed hebben uitgewrongen?’ Talene probeerde te kijken of ze dat vooruitzicht prima vond, maar niemand lette op haar. Seaines keel was droog.

‘Misschien staan we er niet helemaal alleen voor,’ zei Pevara aarzelend. ‘Seaine, vertel ze over jouw plannetje met Zerah en haar vriendinnen.’

‘Plan?’ vroeg Saerin. ‘Wie is Zerah? Seaine? Seaine?’ Seaine schrok. ‘Wat? O. Pevara en ik hebben een klein groepje opstandelingen hier in de Toren ontdekt,’ begon ze zuchtend. ‘Tien zusters die onenigheid moesten bevorderen.’ Dus Saerin zou ervoor zorgen dat ze geen gevaar liep? Zonder het haar te vragen? Ze was zelf Gezetene. Ze was al bijna honderdvijftig jaar Aes Sedai! Welk recht had Saerin, of iemand anders, om haar... ‘Pevara en ik zijn begonnen met daar een eind aan te maken. We hebben er al voor gezorgd dat Zerah Dacan dezelfde eed heeft afgelegd als Talene zojuist deed. We hebben haar bevolen Bernaile Gelbarn vanmiddag naar mijn kamer te brengen zonder dat ze achterdochtig wordt.’ Licht, elke zuster buiten dit vertrek kon van de Zwarte Ajah zijn. Elke zuster. ‘Daarna gebruiken we die twee voor de anderen, tot ze allemaal gehoorzaamheid hebben gezworen. Natuurlijk stellen we hun dezelfde vraag als bij Zerah en Talene.’ Misschien bad de Zwarte Ajah haar naam al en wisten ze al dat zij was gevraagd hen op te sporen. Hoe kon Saerin haar beschermen? ‘De zusters met het verkeerde antwoord kunnen ondervraagd worden en de zusters met het juiste antwoord mogen iets van hun verraad goedmaken door onder leiding op Zwarte zusters te jagen.’ Licht, hoef

Toen ze was uitgesproken, bespraken de anderen de zaak uitvoerig, wat betekende dat Saerin niet goed wist wat ze ermee aan moest. Yukiri stond erop Zerah en haar vriendinnen meteen aan het gericht over te dragen, als dat tenminste gedaan kon worden zonder te verraden wat ze met Talene hadden gedaan. Pevara bepleitte de opstandelingen te gebruiken, al ging dat niet van harte. De onenigheid die ze verspreidden, bestond voornamelijk uit smerige roddels over de Rode Ajah en het stillen van valse Draken. Doesine leek voor te stellen om iedere zuster een voor een te ontvoeren en allen te dwingen de gehoorzaamheidseed af te leggen, maar de andere drie schonken weinig aandacht aan dit plan.

Seaine hield zich afzijdig. Haar reactie op hun lastige toestand was de enig mogelijke, bedacht ze. Ze schuifelde naar een hoek van het vertrek en gaf over.

Uit alle macht trachtte Elayne te voorkomen dat ze tandenknarste. Buiten werd Caemlin opnieuw door een sneeuwstorm geteisterd, waardoor de middaghemel zo donker werd dat alle lichten op de zijmuurpanelen van de zaal moesten worden aangestoken. Hevige rukwinden deden de sponningen in de hoge boogvensters kraken. Bliksems verlichtten de doorzichtige ramen en hol donderde het onweer boven het paleis. Donder en sneeuw, de ergste soort winterstorm, de allerwoeste. Het was niet echt koud in het vertrek, maar... Ze strekte haar vingers naar de knapperende houtblokken in de brede marmeren haard en voelde nog steeds hoe de kou door de tapijten op de vloertegels en zelfs door haar dikste fluwelen muiltjes omhoog kroop. De dikke zwartevoskraag en mouwomslagen van haar roodwitte gewaad stonden leuk, maar ze betwijfelde of ze meer warmte gaven dan de parels op de mouwen. Haar weigering toe te geven aan de kou betekende nog niet dat ze die niet opmerkte. Waar was Nynaeve? En Vandene? Haar gedachten zetten zich als scherpe weerhaken in haar vast. Ze hadden er al moeten zijn. Licht’. Ik wou dat ik wist hoe ik zonder slaap kan en zij nemen er alle tijd voor. Nee, dat was oneerlijk. Pas een paar dagen geleden had ze openlijk haar aanspraak op de Leeuwentroon laten gelden en voor haar gold dat voorlopig al het andere op de tweede plaats kwam. Nynaeve en Vandene hadden andere verantwoordelijkheden. Nynaeve was heel druk allerlei plannen aan het bedenken met Reanne Corlie, de Wijzevrouw uit Ebo Dar, en de andere vrouwen van het Naaikransje. Ze wilden de Kinsvrouwen uit de door Seanchan veroverde landen weghalen voor ze werden ontdekt en beteugeld. De Kinne wist uitstekend hoe ze uit het zicht moest blijven, maar de Seanchanen zouden hen niet voor wilders verslijten zoals de Aes Sedai plachten te doen. Wellicht was Vandene nog steeds geschokt door de moord op haar zuster. Ze at amper en was nauwelijks in staat om raad te verschaffen. De jacht op de moordenaar nam haar geheel in beslag. Men meende dat ze op vreemde tijden vol verdriet door de zalen liep, maar ze was in het geheim op jacht naar Duistervrienden. Drie dagen eerder zou die gedachte Elayne hebben laten huiveren, maar nu was het slechts een van de vele gevaren. Ze deden belangrijk werk, goedgekeurd en aangemoedigd door Egwene, maar toch had ze liever gezien dat ze wat voortmaakten, ook al was dat zelfzuchtig. Vandene zou met haar rijke ervaringen en levenslange studie een schat aan goede raad kunnen zijn, terwijl Nynaeve in Emondsveld vele jaren met de dorpsraad en de vrouwenkring was omgegaan, zodat ze een goede kijk had op alledaagse politiek, ook al ontkende ze dat glashard. Bloedvuur, ik heb honderden problemen, sommige zelfs vlak onder mijn neus in het paleis, en ik heb hen nodig. Als ze haar zin kreeg, zou Nynaeve Almaeren de Aes Sedai-raadsvrouwe voor de volgende koningin van Andor worden. Ze had alle hulp nodig die ze kon vinden. Betrouwbare hulp. Met een effen gezicht wendde ze zich af van het laaiende vuur. Dertien hoge leunstoelen, eenvoudig maar kunstzinnig gesneden, stonden rond de open haard. Vreemd genoeg bevond de ereplaats van de koningin zich het verst van de hitte van het vuur. Nou ja, het zij zo. Haar rug voelde meteen warm aan, terwijl ze van voren koud bleef. Buiten viel de sneeuw, donderde het en flitsten de bliksems. In haar gedachten evenzeer. Kalm. Een vorstin had evenveel behoefte aan kalmte als een Aes Sedai.

‘Dan moeten het huurlingen worden,’ zei ze en slaagde er niet geheel in de spijt uit haar stem te houden. Als de wapenknechten van haar landgoederen eenmaal hadden vernomen dat ze nog in leven was, zouden de eersten binnen een maand in de stad zijn, maar het kon al ruim lente zijn voor er aanzienlijke aantallen verschenen, en de mannen die Birgitte inlijfde, zouden minstens zes maanden nodig hebben voor ze goed genoeg waren om uit te rijden en tegelijk een zwaard te hanteren. ‘Ook Jagers op de Hoorn, als die willen tekenen en de eed afleggen.’ Van beide groepen waren er voldoende in Caemlin omdat ze door het slechte weer niet weg konden. Van allebei te veel, zeiden de meeste mensen. Ze hielden slemppartijen en zochten ruzie en vielen vrouwen lastig die niet van hun uitsloverij gediend waren. Op deze manier konden ze nut hebben door moeilijkheden te voorkomen in plaats van ze te beginnen. Ze had liever gehad dat ze zichzelf niet steeds trachtte te overtuigen. ‘Duur, maar de schatkist kan het opbrengen.’ Voor korte tijd tenminste. Ze moest zo snel mogelijk over de inkomsten van haar landgoederen zien te beschikken. Wonder boven wonder reageerden de twee vrouwen voor haar vrijwel op dezelfde manier.

Dyelin gromde van ergernis. Een groot rond sieraad met de Uil en Eik van Huis Taravin zat vastgespeld op de hoge kraag van haar donkergroene gewaad. Het was haar enige sieraad. Een vertoon van trots op haar Huis, misschien overmatig veel. De Hoogzetel van Huis Taravin was zeer zeker een trotse vrouw. Ze had grijze lokken in haar goudblonde haren en fijne rimpels bij de ooghoeken, maar haar trekken waren sterk en haar blik was direct en scherp. Haar geest leek een scheermes. Of wellicht een zwaard. En vrouw die haar uitgesproken meningen niet onder stoelen of banken stak. ‘Huurlingen weten wat ze doen,’ zei ze afkeurend, ‘maar ze zijn moeilijk in toom te houden, Elayne. Als je een vederlicht optreden wenst, slaan ze als een moker neer en wanneer je een moker nodig hebt, zijn ze waarschijnlijk elders hun zakken aan het vullen. Ze zijn trouw aan goud. Maar alleen zolang er goud is. Als ze jou niet al eerder voor nog meer goud hebben verraden. Ik weet zeker dat vrouwe Birgitte het ditmaal met me eens zal zijn.’

Met de armen over elkaar en de hoge hakken van haar laarzen ferm op de grond geplant grijnsde Birgitte zuur. Dat deed ze telkens als iemand haar nieuwe titel gebruikte. Elayne had haar bij hun aankomst in Caemlin een landgoed geschonken en dat schriftelijk laten vastleggen. Als ze alleen waren, bleef Birgitte hierover en over die andere verandering in haar leven mopperen. Haar hemelsblauwe broek was net zo gemaakt als haar andere broeken, ruim vallend en bij de enkel ingenomen, terwijl haar korte rode jas een hoge witte kraag en brede witte mouwomslagen had, die afgezet waren met goud. Zij was nu vrouwe Birgitte Trahelion en kapitein-generaal van de koninginnegarde. Ze mocht mopperen en zeuren zoveel ze wilde, zolang het maar onder vier ogen was.

‘Zeker,’ bromde ze met tegenzin en ze schonk Dyelin een amper verholen woeste blik. De zwaardhandbinding gaf door wat Elayne de hele ochtend al had gevoeld: ergernis, afkeer en vastberadenheid. Iets hiervan kon een afspiegeling van haar eigen gevoelens zijn. Ze spiegelden elkaar op verrassende wijze na de binding, zowel met gevoelens als anderszins. Zo was zij nu op dezelfde tijd ongesteld als haar zwaardhand.

Birgittes weigering om het zwakste argument over te nemen was duidelijk even groot als haar aarzeling ermee in te stemmen. ‘Bloedvuur Elayne, Jagers zijn niet veel beter,’ mopperde ze. ‘Ze hebben de Jagerseed afgelegd om avonturen te beleven en een plekje in de geschiedenisboeken te verwerven. Niet om zich ergens te vestigen om de wet te handhaven. De helft zijn windbuilen die ontzettend uit de hoogte naar anderen kijken en de andere helft wacht op een kans om jou te grazen te nemen. Eén vaag gerucht over de Hoorn van Valere en als je geluk hebt, verdwijnen er ’s nachts maar twee van de drie.’

Dyelin glimlachte kleintjes alsof ze een zet had gewonnen. Vergeleken met deze twee stelden water en vuur niets voor. Beiden konden urenlang naar willekeur en nagenoeg over van alles, zelfs over de kleur van houtskool, bekvechten. ‘Bovendien zijn Jagers en huurlingen bijna allemaal vreemdelingen. Dat valt slecht bij mensen van hoge en lage stand, heel slecht. En het laatste dat je hier wilt, is een opstand.’ De bliksem flitste en verlichtte kort de boogvensters en een opvallend harde donderklap onderstreepte haar woorden. In de afgelopen duizend jaar waren zeven koninginnen van Andor bij een opstand afgezet en de twee die dat hadden overleefd, waren liever dood geweest.

Elayne onderdrukte een zucht. Op een klein tafeltje met fijn inlegfineer stond een zwaar zilveren dienblad met bekers en een grote kan met hete kruidenwijn. Lauwe kruidenwijn inmiddels. Ze geleidde kort Vuur en er kringelde wat damp uit de kan. Door het opwarmen werden de kruiden bitter, maar de warmte van de bewerkte zilveren beker in haar handen maakte dat goed. Met moeite onderdrukte ze haar verlangen de lucht in de kamer met de Ene Kracht te verwarmen en ze liet de Bron los. De warmte zou toch niet lang hebben geduurd als ze de wevingen niet in stand hield. In zekere zin had ze haar tegenzin om saidar los te laten wel overwonnen, maar de laatste tijd werd het verlangen telkens meer te willen putten weer groter. Iedere zuster kende dat gevaarlijke verlangen. Een gebaar naar de andere twee maakte dat die zichzelf inschonken.

‘Jullie kennen de toestand,’ zei ze. ‘Alleen een dwaas vindt die minder dan rampzalig en jullie zijn niet dwaas.’ De garde was slechts een schim van vroeger – een handvol geschikte mannen en tweemaal zoveel krachtpatsers en vechtersbazen die weinig meer voorstelden dan uitsmijters in taveernes. Nu de Saldeanen weg waren en de Aiel op het punt stonden om te vertrekken, bloeide de misdaad als onkruid in de lente. Ze had gemeend dat de sneeuw alles zou afkoelen, maar elke dag kwam er nieuws van berovingen, brandstichting of erger. De toestand werd met de dag ernstiger. ‘Als het zo doorgaat, hebben we binnen enkele weken grote rellen. Misschien eerder. Als ik de orde in Caemlin niet kan handhaven, zullen de mensen zich tegen mij keren.’ En als zij de hoofdstad al niet rustig kon houden, kon ze de wereld net zo goed verkondigen dat zij geen geschikte vorstin was. ‘Ik ben er niet blij mee, maar het moet gedaan worden. Dus doen we het zo.’ Beide vrouwen deden hun mond al open voor verder overleg, maar ze gaf hun geen kans. Op vastberaden toon zei ze: ‘Aldus geschiedt.’

De goudblonde paardenstaart van Birgitte zwaaide heen en weer toen ze het hoofd schudde, maar door de binding sijpelde mopperende instemming. Ze gaf beslist een vreemde invulling aan hun binding als Aes Sedai en zwaardhand, maar ze wist inmiddels wanneer Elayne niet viel om te praten. Bij sommige dingen had ze dat geleerd. Niet bij het landgoed en haar titel. En het bevel over de koninginnegarde. En wat andere dingetjes.

Dyelin neeg nauwelijks zichtbaar en misschien maakte ze een kniks. Dat had het kunnen zijn, maar haar gezicht stond spijkerhard. Ze kon maar beter goed voor ogen houden dat veel mensen niet Elayne Trakand op de Leeuwentroon wensten, maar Dyelin Taravin. De vrouw was tot nu toe zeer behulpzaam geweest, maar er waren slechts enkele dagen verstreken en soms fluisterde er een pesterig stemmetje in Elaynes hoofd. Wachtte Dyelin kalm af totdat zij het verknoeide, waarna zijzelf naar voren zou stappen om Andor te ‘redden’? Iemand die redelijk behoedzaam handelde en behoorlijk sluw was, zou dat pad volgen en kunnen slagen.

Elayne wilde met haar hand langs haar slaap wrijven, maar herstelde zich door haar haren te schikken. Er was te veel achterdocht en te weinig vertrouwen. Sinds haar reis naar Tar Valon was Andor verziekt door het Spel der Huizen. Naast haar lessen in geleiden was ze dankbaar voor al het andere dat ze in die maanden bij de Aes Sedai had geleerd. Daes Dae’mar was eten en drinken voor de meeste zusters. Ze was ook dankbaar voor Thoms lessen. Zonder dat alles zou ze de laatste maanden niet hebben overleefd. Het Licht geve dat Thom, Mart en de anderen aan de Seanchanen waren ontkomen en veilig op weg waren naar Caemlin. Na haar vertrek uit Ebo Dar had ze het Licht gesmeekt hen te redden, maar meer dan dat had ze niet kunnen doen.

Ze ging in de koninginnenstoel in het midden van de halve boog zitten en probeerde er koninklijk uit te zien door kaarsrecht te zitten, terwijl haar vrije hand ontspannen op de fraai gesneden armleuning lag. Eruitzien als een koningin, had haar moeder haar vaak gezegd, is niet genoeg; veel belangrijker is een fijnbesnaarde geest. Een ferme greep op allerlei zaken en een dapper hart zijn nutteloos als mensen je niet als koningin erkennen. Birgitte nam haar scherp, bijna achterdochtig op. Soms was die binding wel erg onhandig. Dyelin zette de wijnbeker aan haar lippen.

Elayne haalde diep adem. Ze had deze kwestie van alle kanten bekeken en zag geen andere mogelijkheid. ‘Birgitte, als de lente komt, wil ik dat de garde even groot is als wat tien Huizen in het veld kunnen brengen.’ Waarschijnlijk een onmogelijke opgave, maar zelfs een poging zou inhouden dat de huurlingen die al getekend hadden, bleven en dat er nog meer gevonden konden worden, waarbij men elke man die ook maar een beetje interesse toonde, zover moest zien te krijgen dat hij tekende. Licht, wat een smerige warboel! Dyelin verslikte zich en haar ogen werden groot. De donkerrode wijn spoot uit haar mond. Proestend trok ze een kanten doekje uit haar mouw en depte haar kin.

Een paniekerig gevoel schoot door de binding v an Birgitte. ‘Bloedvuur, Elayne, dat meen je niet...! Ik ben een boogschutter, geen generaal. Dat is het enige dat ik ooit ben geweest, begrijp je dat nou nog niet? Ik deed enkel wat ik moest doen, waar de omstandigheden me toe dwongen. Trouwens, ik ben haar niet meer, ik ben enkel mij, nu en...’ Haar woorden verstierven alsof ze besefte dat ze te veel had gezegd. Niet voor het eerst. Haar wangen werden vuurrood, terwijl Dyelin haar nieuwsgierig opnam.

Ze hadden het verhaaltje rondgestrooid dat Birgitte uit Kandor afkomstig was, waar boerenvrouwen dit soort kledij droegen, maar Dyelin doorzag de leugen volkomen. En iedere keer dat Birgitte haar mond voorbijpraatte, kwam Dyelin steeds dichter bij de onthulling van het geheim. Elayne wierp haar een blik toe die later een hartig gesprek beloofde.

Ze had nooit gedacht dat Birgittes wangen nog roder konden worden. Vernedering overstemde al het andere in de binding. Het was zo sterk dat Elayne haar eigen gezicht rood voelde worden. Snel mat ze zich een streng gezicht aan in de hoop dat haar rode wangen voor iets anders konden doorgaan dan haar vurige wens ter plekke te kermen over Birgittes schaamte. Die spiegelingen konden echt heel vervelend zijn!

Dyelin verspilde amper tijd aan Birgitte. Ze stopte het doekje terug en plaatste haar beker zorgvuldig op het dienblad voor ze de handen op haar heup plaatste. Haar gezicht leek een donderwolk. ‘De garde is altijd de kern van Andors leger geweest, Elayne, maar dit...

Bij de genade van het Licht, dit is waanzin! Op die manier krijg je iedereen tegen je, van de Erinin tot de Mistbergen!’ Elayne probeerde zo kalm mogelijk te blijven. Als zij een verkeerde beslissing nam, zou Andor een tweede Cairhien worden, een natie van bloeddoordrenkte chaos. En zij zou natuurlijk sterven, een prijs die de kosten niet zou dekken. Maar niets doen was ondenkbaar en zou voor Andor zeker dezelfde gevolgen hebben als haar falen. Koel, beheerst, dodelijk kalm. Een koningin mocht geen angst tonen, zelfs als ze die voelde. Vooral dan niet. Haar moeder had altijd gezegd dat je beslissingen zo min mogelijk moest uitleggen. Hoe meer je uitlegde, hoe meer verklaringen er nodig waren, tot je je alleen maar daarmee bezighield. Maar Garet Brin zei dat je, wanneer het ook maar enigszins kon, uitleg moest geven. De mensen om je heen deden beter hun best als ze redenen en doel kenden. Vandaag zou ze Brins raad volgen. Er waren veel overwinningen geboekt door hem te volgen.

‘Ik heb drie openlijke uitdagers,’ begon ze. ‘En wellicht één onuitgesproken.’ Ze dwong zich Dyelin recht aan te kijken. Niet boos, enkel ogen die in andere ogen keken. Maar misschien vatte Dyelin haar strakke kaken en rood aangelopen gezicht wel als boosheid op. Het zij zo. in haar eentje is Arymilla van Huis Marne te negeren, maar Nasin Ceren heeft zijn Huis met het hare verbonden, en of hij nou wel of niet bij z’n verstand is, maakt niet uit. Zijn steun betekent dat ik rekening met haar moet houden. Naean Arawn en Elenia Sarand zitten gevangen, maar hun wapenknechten niet. Misschien zullen Naeans mensen dubben en praten tot ze een leider vinden, maar Jarid is Hoogzetel van Sarand en wil best wat wagen om de aanspraken van zijn vrouw te steunen. De Huizen Barijn en Anshar zijn beide Huizen altijd ter wille. Het beste waarop ik kan hopen is dat de een Sarand steunt en de ander Arawn. Negentien Huizen in Andor zijn zo machtig dat de kleinere Huizen hen zullen volgen. Zes hebben zich tegen mij gekeerd. Ik heb er twee.’ Tot dusver waren het er zes en het Licht geve dat zij er inderdaad twee bezat! Ze vermeldde maar niet dat drie grote Huizen zich nadrukkelijk voor Dyelin hadden uitgesproken. Gelukkig hield Egwene die voorlopig in Morland vast. Ze gebaarde naar een stoel naast haar en Dyelin ging zitten, zorgvuldig haar rok schikkend. De onweerswolken waren niet langer op het gezicht van de oudere vrouw te zien. Ze keek Elayne aandachtig aan en verried niets van haar vragen en gedachten. ‘Dat weer ik even goed als jij, Elayne, maar de Huizen van Luan Norwelijn en Ellorien Traemane zullen jou steunen en ik neem aan dat Abelle Pendar dat ook doet.’ Ze sprak beheerst maar haar stem klonk heftiger toen ze verder sprak. ‘Dan zullen ook de andere Huizen verstandig zijn. Zolang je hun maar niet de doodsschrik op het lijf jaagt.

Licht, Elayne, dit is geen Opvolging of Derde Oorlog om de Andoraanse Opvolging zoals ze het in Kandor noemen.’ Ze wierp een blik op Birgitte. ‘Trakand volgt Trakand op, niet een ander Huis. Zelfs een Opvolging is zelden uitgelopen op openlijke strijd. Als je van de garde een leger maakt, zet je alles op het spel.’ Elayne lachte luid met het hoofd in de nek maar er klonk geen vermaak in door. Het paste goed bij de donderslagen buiten, ik heb alles op het spel gezet op de dag dat ik thuiskwam, Dyelin. Jij zegt dus dat Norwelijn, Traemane en Pendar zich bij mij zullen aansluiten? Goed, dan heb ik er vijf om zes te verslaan. Ik denk niet dat de andere Huizen verstandig zijn, zoals jij het noemt. Als een van hen optrekt voor overduidelijk is dat de Rozenkroon mij toebehoort, zal het tegen mij zijn, niet voor mij.’ Als ze geluk had, zouden die vrouwen en heren zich verre houden van Gaebrils trawanten, maar ze wilde het niet van geluk af laten hangen. Ze was geen Mart Cauton. Licht, de meeste mensen waren ervan overtuigd dat Rhand haar moeder had gedood en slechts weinigen geloofden dat heer Gaebril een Verzaker was. Het herstellen van de schade die Rahvin in Andor had aangericht, zou haar hele leven in beslag nemen, zelfs als het haar lukte even lang te leven als de vrouwen van de Kinne! Sommige Huizen zouden zich afzijdig houden vanwege de verschrikkingen die Gaebril in naam van Morgase had aangericht en andere omdat Rhand had gezegd dat hij van plan was haar de troon te ‘geven’. Ze hield met hart en ziel van die man, maar bloedvuur, waarom was hij daarover begonnen? Zelfs al werd Dyelin daarmee kort gehouden. De kleinste keuterboer in Andor zou de zeis aan de schouder zetten om een speelpop van de Leeuwentroon te sleuren. ‘Als het kan wil ik voorkomen dat Andoranen elkaar naar het leven staan, Dyelin, maar Opvolging of niet, Jarid is klaar voor de strijd, zelfs nu Elenia opgesloten zit. Naean wil ook vechten.’ Het was het beste beide vrouwen zo snel mogelijk naar Caemlin te brengen. Ze konden veel te gemakkelijk berichten of bevelen uit Aringil smokkelen. ‘Arymilla houdt zich gereed en heeft Nasins mannen achter zich. Voor hen is dit een Opvolgingsoorlog en de enige manier waarop ik hen kan tegenhouden, is zo sterk worden dat ze geen gevecht aandurven. Als Birgitte de garde tegen de lente tot een leger weet te maken is dat des te beter, want tegen die tijd zal ik hard een leger nodig hebben. En als dat je niet voldoende reden lijkt, denk dan aan de Seanchanen. Ze zullen zich niet tevreden stellen met Tanchico en Ebo Dar, ze willen alles. Ik gun ze Andor voor geen span, Dyelin, en ik gun het Arymilla evenmin.’ Boven hen bliksemde en donderde het.

Dyelin wendde zich half naar Birgitte en bevochtigde haar lippen. Onbewust plukten haar vingers aan de rok. Er was maar weinig waar ze bang voor was, maar de verhalen over de Seanchanen hadden haar beslist angst aangejaagd. Zachtjes mompelend, alsof ze het tegen zichzelf had, was te horen: ik had gehoopt een echte burgeroorlog te voorkomen.’ En dat kon niets betekenen of heel veel! Wellicht moest ze eens voorzichtig polsen wat ze daarmee bedoelde. ‘Gawein,’ zei Birgitte opeens. Haar gezicht was opgeklaard, en ook de gevoelens die door de binding stroomden, waren opgewekter. Haar opluchting was zonneklaar. ‘Wanneer hij komt, neemt hij het bevel over. Hij is immers je Eerste Prins van het Zwaard?’

‘Moedermelk in een beker,’ snauwde Elayne en de bliksem flitste achter de ramen om haar woorden te benadrukken. Waarom moest dat mens zo opeens van onderwerp veranderen? Dyelin schrok en opnieuw werd Elayne vuurrood. De mond van de oudere vrouw stond zo ver open dat ze precies wist hoe grof haar vloek was geweest. Het maakte haar vreemd verlegen. Dyelins vriendschap met haar moeder had niet mogen tellen. Onbewust nam ze een grote slok wijn en verslikte zich bijna door de bittere smaak. Snel onderdrukte ze het beeld van Lini die dreigde haar de mond te spoelen en ze herinnerde zich eraan dat ze een volwassen vrouw was die een troon had te winnen. Of haar moeder zich zo vaak een dwaas voelde, betwijfelde ze.

‘Jazeker, Birgitte,’ ging ze wat kalmer door. ‘Als hij komt.’ Er waren drie koeriers op weg naar Tar Valon. Zelfs als geen enkele bode langs Elaida kon komen, zou Gawein toch uiteindelijk vernemen dat ze haar aanspraak op de troon bekend had gemaakt en zou hij komen. Ze had hem wanhopig hard nodig. Ze maakte zich geen enkele illusies over haarzelf als generaal en Birgitte was zo bevreesd dat ze de sagen over haarzelf niet waar kon maken dat ze vaak te bang was om het te proberen. Een leger bestrijden, jazeker, maar een leger leiden, nooit van haar leven!

Birgitte besefte haar eigen verwarring heel goed. Haar gezicht stond heel strak, maar boosheid streed met haar verlegenheid, waarbij de eerste de overhand kreeg. Met een steek van ergernis wilde Elayne iets zeggen om Dyelins woorden over de burgeroorlog verder te kunnen verklaren voor ze over Birgittes boosheid ging nadenken. Voor ze echter een woord kon uiten, gingen de grote rode deuren open. Haar hoop op Nynaeve of Vandene verdween volkomen door de binnenkomst van twee vrouwen van het Zeevolk, die ondanks het barre weer blootsvoets waren.

De geur van sterk reukwater wolkte voor hen uit en met z’n tweeën vormden ze een indrukwekkende stoet door hun felgekleurde brokaatzijden broek en hemd, door de messen met juwelen en door de halskettingen van goud en ivoor. Naast alle andere sieraden. Het strakgekamde zwarte haar was wit bij de slapen en verborg bijna de tien kleine, dikke, gouden ringetjes in de oren van Renaile din Calon Blauwster, maar de hooghartigheid in haar zwarte ogen was even duidelijk als het met muntjes beladen gouden kettinkje dat een oorring met haar neusring verbond. Haar gezicht stond strak en ondanks de sierlijke zwaai in haar loop leek ze bereid dwars door een stenen muur te stampen. Ze werd gevolgd door Zaide din Parede Zwartvleugel, die net een hand kleiner was en zo zwart als houtskool. Zij droeg maar half zoveel muntjes aan de ketting op haar linkerwang en straalde meer iets van macht uit dan van hooghartigheid. Het was een ijskoude zekerheid dat zij gehoorzaamd zou worden. Haar strakke zwarte kapsel toonde grijze krulletjes, maar ze was heel knap, een van die vrouwen die met het verstrijken van de jaren steeds mooier werden.

Dyelin kromp ineen toen ze hen zag en kon nog net voorkomen dat ze aan haar neus voelde. Een gebruikelijke reactie bij mensen die niet gewend waren aan de Atha’an Miere. Elayne trok een gezicht, maar niet vanwege de neusringen. Ze overwoog zelfs nog smeriger vloeken. Afgezien van de Verzakers had ze niemand kunnen bedenken die ze minder graag wilde ontvangen. Reene Harfor, haar huisvrouwe, werd geacht dit te voorkomen!

‘Vergeef me,’ zei ze, vlot opstaand, ‘maar ik heb het nu heel druk. Staatszaken, begrijpt u, anders zou ik u begroeten zoals uw positie betaamt.’ Het Zeevolk was uiterst nauwgezet in hoffelijke ceremonies, als het tenminste henzelf gold. Heel waarschijnlijk waren ze haar huisvrouwe straal voorbijgelopen door gewoon niet te zeggen dat ze Elayne wilden spreken, maar ze konden zich gemakkelijk beledigd voelen als ze zittend werden begroet voor Elayne echt gekroond was. Het Licht mocht beiden verbranden, maar ze kon zich geen belediging veroorloven. Birgitte kwam naast haar staan en maakte een gepaste buiging om de beker uit haar hand over te nemen. De zwaardhandbinding zond behoedzaamheid over. Ze was altijd heel behoedzaam bij het Zeevolk. Daar had ze ook al eens haar mond voorbijgepraat, ik spreek u vandaag later wel,’ besloot Elayne en voegde eraan toe: ‘Zo het Licht het wil.’ Zij waren ook meesters in hoffelijke zinswendingen en hiermee toonde ze haar hoffelijkheid maar schiep ze ook een uitweg.

Renaile hield pas vlak voor Elayne in, waardoor ze veel te dichtbij stond. Een getatoeëerde hand gebaarde toestemmend dat Elayne mocht gaan zitten. Toestemming! ‘U hebt me de laatste tijd ontweken.’ Voor een vrouw had ze een lage stem, die even kil klonk als de sneeuw op het paleisdak. ‘Denk eraan dat ik windvindster ben van Nesta din Reas Tweemanen, Vrouwe der Schepen van de Atha’an Miere. U dient nog steeds uw deel na te komen van de overeenkomst die u namens uw Witte Toren hebt gesloten.’ Het Zeevolk wist dat de Toren verdeeld was. Vandaag de dag wist iedereen en elke zuster het, maar Elayne had het niet wijs geleken haar moeilijkheden te vergroten door in het openbaar te verklaren aan welke kant ze stond. Nog niet. Op een toon die geen tegenspraak duldde, gebood Renaile: ‘U zult hem hier en nu nakomen!’ Zo, dat was ook hoffelijke achting.

‘Ze heeft mij ontweken, denk ik, windvindster, niet u.’ In tegenstelling tot Renaile sprak Zaide alsof ze een onderhoudend gesprek voerden. Zij was niet aan komen snellen over het tapijt maar had ontspannen door het vertrek gedrenteld, hier en daar stilstaand om een grote vaas van dun groen porselein aan te raken of op haar tenen door een vierdelige caleidoscoop op een verhoging te kijken. Ze wierp een blik op Elayne en Renaile en er glinsterde iets van vermaak in haar zwarte ogen. ‘Per slot van rekening bestaat de overeenkomst met Nesta din Reas, die namens de schepen sprak.’ Behalve golfvrouwe van de Catelarclan was Zaide ook afgezant van de Vrouwe der Schepen. Afgezant naar Rhand, niet naar Andor, maar haar volmacht gaf haar het gezag om namens Nesta zelf te spreken en te binden. Ze verving een met goud afgezette buis door een andere en ging weer op haar tenen staan om door het oogstuk te turen. ‘Je hebt de Atha’an Miere twintig leraressen beloofd, Elayne. Tot dusver heb je er een afgeleverd.’

Hun binnenkomst was zo plotseling geweest, zo dramatisch, dat Elayne nu pas Merilille zag, die zich net omdraaide van de deuren die ze had dichtgedaan. Ze was nog kleiner dan Zaide. De Grijze zuster was fraai gekleed in donkerblauwe wol met zomen van zilverig bont en een lijfje dat was afgezet met kleine maanstenen. De paar weken bij de windvindsters hadden echter al veranderingen veroorzaakt. Het waren sterke vrouwen die dorstten naar nieuwe kennis en volkomen bereid waren Merilille als een druif uit te persen, tot en met de laatste druppel. Vroeger had Elayne gemeend dat Merililles zelfbeheersing elk openlijk blijk van verrassing uitsloot, maar nu liep de zuster voortdurend met grote ogen en halfopen mond rond. Het was net of ze zich doodgeschrokken was en erop rekende dat dit binnen enkele tellen opnieuw zou gebeuren. Ze vouwde haar handen en bleef bij de deur staan wachten. Ze leek opgelucht dat ze niet in het middelpunt van de belangstelling stond. Hardop kuchend kwam Dyelin overeind en keek zowel Zaide als Renaile afkeurend aan. ‘Let op uw woorden,’ gromde ze. ‘Jullie zijn nu in Andor en niet op een van jullie schepen. Elayne Trakand wordt koningin van Andor. Uw overeenkomst zal op de juiste tijd worden nagekomen. Nu hebben we echter belangrijker zaken af te handelen.’

‘Onder het Licht bestaan er geen belangrijker zaken,’ mopperde Renaile op haar beurt en ging voor haar staan. ‘U zegt dat de overeenkomst zal worden nagekomen? Dus u staat er borg voor. Weet wel dat er ruimte zat is aan de ra om er aan uw enkels aan te bungelen, net als voor...’

Zaide knipte met haar vingers. Dat was het enige, maar Renaile rilde zichtbaar. Ze griste een gouden reukdoosje van een van haar halskettingen, drukte dat tegen haar neus en ademde diep in. Natuurlijk was ze windvindster van de Vrouwe der Schepen en bezat ze veel aanzien en macht bij de Atha’an Miere, maar voor Zaide was ze een... windvindster. Wat haar diep krenkte. Elayne wist zeker dat er een manier moest bestaan om hen te laten inbinden, maar ze had die nog niet gevonden. Inderdaad, goedschiks of kwaadschiks, maar Daes Dae’mar zat nu tot in het merg van haar botten. Ze schreed langs de in stilte woedende Renaile alsof ze een pilaar in de kamer was, maar liep niet naar Zaide toe. Als iemand het recht had zich hier te ontspannen, was zij dat. Ze kon het zich niet veroorloven Zaide een pink te geven of de golfvrouwe zou haar haren naar de pruikenmaker brengen. Bij de open haard stak ze opnieuw haar handen uit naar de warmte.

‘Nesta din Reas vertrouwde erop dat wij de overeenkomst zouden nakomen, anders zou ze nooit hebben ingestemd,’ zei ze kalm. ‘Jullie hebben de Schaal der Winden teruggewonnen, maar het bijeenroepen van negentien zusters vergt tijd. Ik weet dat de komst van de Seanchanen jullie bezorgd heeft gemaakt over de schepen in Ebo Dar. Laat Renaile een doorgang naar Tyr maken. Daar liggen honderden schepen van de Atha’an Miere.’ Elk verslag meldde dat. ‘Ze zullen jullie vertellen wat ze weten en jullie kunnen je op die manier weer bij je volk voegen. Ze zullen jullie nodig hebben tegen de Seanchanen.’ En zij zou het Zeevolk kwijt zijn. ‘De andere zusters komen zo snel als we dat kunnen regelen naar jullie toe.’ Merilille stond nog steeds onbeweeglijk bij de deur, maar haar gezicht werd groen van paniek bij de mogelijkheid dat ze de enige zuster bij het Zeevolk zou zijn.

Zaide gaf het kijken door de caleidoscoop op en nam Elayne van terzijde op. Een glimlachje speelde rond haar volle lippen. ‘Ik dien hier te blijven, zeker tot ik Rhand Altor heb gesproken. Als hij ooit verschijnt.’ Haar glimlach verstrakte even voor die weer opbloeide. Rhand zou het moeilijk bij haar krijgen. ‘En voorlopig hou ik Renaile en haar vriendinnen bij me. Een handjevol windvindsters zal niet echt verschil uitmaken tegen die Seanchanen en zo het Licht het wil, leren ze nog iets nuttigs.’ Renaile snoof, net hard genoeg om gehoord te worden. Zaide fronste even en frunnikte wat aan het oogglas van de kijker, dat op dezelfde hoogte zat als haar hoofd. ‘Met u erbij zijn er vijf Aes Sedai in uw paleis,’ mompelde ze nadenkend.

‘Misschien kunnen enkelen lesgeven.’ Alsof de gedachte net bij haar opkwam. Als dat zo was, kon Elayne beide vrouwen met één hand optillen!

‘Dat zou inderdaad heerlijk zijn,’ barstte Merilille los terwijl ze een stap de kamer in deed. Waarna ze een blik op Renaile wierp en inbond. Een blos deed haar Cairhiense bleekheid verdwijnen. Opnieuw vouwde ze de handen en hulde zich in nederigheid alsof het een tweede huid was. Birgitte schudde verbijsterd het hoofd. Dyelin staarde alsof ze nooit eerder een Aes Sedai had gezien. ‘Als het Licht het wenst, kan er wellicht iets bedacht worden,’ opperde Elayne behoedzaam. Het kostte moeite niet over haar slapen te wrijven. Ze wenste dat ze het voortdurende onweer de schuld van haar hoofdpijn kon geven. Nynaeve zou laaiend zijn bij de gedachte aan lesgeven en Vandene zou zo’n bevel waarschijnlijk negeren, maar misschien was het iets voor Careane Fransi en Sareitha Tomares. ‘Maar slechts enkele uren per dag, begrijpt u. Als ze tijd hebben.’ Ze vermeed het Merilille aan te kijken. Zelfs Careane en Sareitha konden zich verzetten als ze in die wijnpers gegooid werden. Zaide raakte met de vingers van haar rechterhand haar lippen aan. ‘Onder het Licht, het is afgesproken.’

Elayne stond met haar ogen te knipperen. Dit klonk niet goed. In de ogen van de golfvrouwe hadden ze zojuist blijkbaar een nieuwe overeenkomst gesloten. Haar beperkte ervaring in de omgang met de Atha’an Miere zei haar dat je dan van geluk mocht spreken als je nog met je ondergoed aan kon vertrekken. Nou, ditmaal zou alles anders verlopen. Wat zouden de zusters er bijvoorbeeld bij winnen? Er hoorden twee kanten aan een overeenkomst te zijn. Zaide glimlachte alsof ze wist waar Elayne aan dacht en het vermakelijk vond. Toen een van de deuren openging, was het bijna een opluchting. Het verschafte haar een uitvlucht om zich van de vrouw af te wenden. Reene Harfor glipte heel bescheiden, zonder onderdanig te lijken, de kamer in en haar knix was beheerst, passend voor de Hoogzetel van een machtig Huis. Aan de andere kant wist elke Hoogzetel die het zout in de pap waard was, genoeg om de huisvrouwe achting te betonen. Haar grijzende haar vormde een kroon in een knotje boven op haar hoofd en ze droeg een scharlakenrode huismantel over haar roodwitte gewaad met op haar omvangrijke boezem de kop van de Witte Leeuw van Andor. Reene had geen enkele stem in de troonopvolging, maar ze had op de dag van Elaynes aankomst deze formele kleding aangetrokken, alsof de koningin er was. Haar ronde gezicht verhardde zich even bij het zien van de Atha’an Miere, die haar voorbijgelopen waren, maar dat was alle aandacht die ze bereid was hun te geven. Nu tenminste. Ze zouden tot hun eigen nadeel ondervinden wat het betekende om de huisvrouwe als vijand te hebben.

‘Mazrim Taim is er eindelijk, mijn vrouwe.’ Het lukte Reene het te laten klinken als ‘mijn koningin’. ‘Zal ik hem zeggen dat hij even moet wachten?’

Ook niet te vroeg! mopperde Elayne in gedachten. Ze had de man twee dagen geleden uitgenodigd! ‘Ja, vrouwe Harfor. Geef hem wijn. De derde soort, denk ik. Deel hem mee dat ik hem zo snel mogelijk...’

Taim beende het vertrek in alsof hij eigenaar was van het paleis. Ze hoefde hem niet voor te stellen. Blauwe en gouden draken slingerden rond de mouwen van zijn zwarte jas, van de ellebogen tot aan de omslagen, in navolging van de draken op Rhands armen. Hoewel ze vermoedde dat Taim die omschrijving niet zou waarderen. Hij was bijna even lang als Rhand, met een haviksneus en donkere ogen als een ziener. Hij was een sterke man, die zich bijna even sierlijk bewoog als een zwaardhand, maar de schaduwen leken hem te volgen, alsof de helft van de lampen was gedoofd. Geen echte schaduwen, maar een indruk van komend geweld dat het licht leek op te slokken.

Hij werd gevolgd door twee mannen in het zwart: een kale kerel met een lange grijze baard en scherpe blauwe ogen en een jongeman met zwart haar, zo mager als een slang, met die schampere blik van onervaren hoogmoedige jongemannen. Beiden droegen op hun hoge kraag het zilveren zwaard en het draakje van rood emaille. Geen van de drie droeg echter een zwaard. Ze hadden geen zwaarden nodig. De zitkamer voelde opeens kleiner en overvol. Instinctief omhelsde Elayne saidar en reikte rond om zich te koppelen. Merilille haakte soepel aan de koppeling aan. Tot haar verrassing deed Renaile hetzelfde. Een snelle blik op de windvindster maakte die verrassing kleiner. Met een grijs gezicht omklemde Renaile de dolk in haar buikband zo stevig dat Elayne door de koppeling bijna de pijn in haar knokkels voelde. Ze was nu lang genoeg in Caemlin om te beseffen wat een Asha’man was.

De mannen wisten natuurlijk dat iemand saidar had geput, ook al konden ze de gloed rond de drie vrouwen niet zien. De kale man verstarde en de slanke jongeman balde zijn vuisten. Ze keken bozig rond. Natuurlijk hadden ze naar saidin gegrepen. Elayne kreeg spijt dat ze aan haar impuls had toegegeven, maar ze was niet van de plan de Bron los te laten. Nu niet. Taim straalde gevaar uit zoals een vuur hitte. Ze haalde alles uit de koppeling tot het punt waar het overweldigende levensgevoel scherpe waarschuwende prikkels opleverde. Zelfs die voelden vreugdevol aan. Met zoveel van de Kracht kon ze het paleis verwoesten, maar ze vroeg zich af of het genoeg was voor Taim en de twee andere mannen. Ze had hier dolgraag een van de drie angrealen uit Ebo Dar willen hebben, maar die waren veilig met alle andere spullen uit de bergplaats opgeborgen tot ze tijd had om ze opnieuw te bestuderen.

Taim schudde minachtend zijn hoofd, een kleine glimlach krulde om zijn lippen. ‘Gebruik je ogen.’ Zijn stem klonk kalm, maar hard en spottend. ‘Er zijn twee Aes Sedai hier. Zijn jullie bang voor twee Aes Sedai? Bovendien... willen jullie de toekomstige koningin van Andor angst aanjagen?’ Zijn metgezellen ontspanden zich zichtbaar en probeerden vervolgens zijn onbewust gebiedende houding te evenaren.

Reene wist niets van saidar of saidin. Ze had zich meteen bij hun binnenkomst met boze ogen tot de mannen gewend. Asha’man of geen Asha’man, ze verwachtte van mensen een behoorlijk gedrag. Binnensmonds mompelde ze iets, maar de woorden ‘gluiperige ratten’ waren nog net hoorbaar.

Toen de huisvrouwe besefte dat iedereen het had opgevangen, zag Elayne voor het eerst hoe Reene Harfor rood aanliep. De vrouw rechtte haar rug en zei met een gratie en waardigheid die elke vorstin haar kon benijden: ‘Vergeef mij, mijn vrouwe Elayne, maar men heeft mij gezegd dat er een rattenplaag in de opslagkamers heerst. Heel ongewoon voor de tijd van het jaar, zeker omdat het er zoveel zijn. Als u me wilt verontschuldigen, dan ga ik ervoor zorgen dat er rattenvangers komen en giftig lokaas wordt neergelegd.’

‘Blijf hier,’ gaf Elayne haar koel te kennen. ‘Met ongedierte kan op een gepaste tijd worden afgerekend.’ Twee Aes Sedai. Hij besefte niet dat Renaile kon geleiden en had heel nadrukkelijk twee gezegd. Zou de aanwezigheid van drie geleidsters enig voordeel bieden? Of waren er meer nodig? De Asha’man waren enigszins in het voordeel als het ging om minder dan dertien vrouwen in een cirkel. Zomaar bij haar binnenvallen zonder toestemming? ‘U kunt deze brave mannen uitlaten wanneer ik met ze klaar ben.’ De metgezellen van Taim keken lelijk toen ze hoorden dat ze ‘brave mannen’ werden genoemd, maar de man zelf toonde weer een van zijn bijna-glimlachjes. Hij was slim genoeg om te weten dat ze aan hem had gedacht bij het woord ongedierte. Licht! Wellicht had Rhand de man ooit nodig gehad, maar waarom hield hij hem aan op een post met zoveel gezag? Nou, zijn gezag was hier niets waard.

Rustig ging ze weer zitten waarbij ze de tijd nam om haar rok te schikken. De mannen zouden nu als smekelingen voor haar moeten verschijnen of anders tegen de zijkant van haar hoofd moeten praten, omdat zij weigerde hen aan te kijken. Heel even overwoog ze de leiding van haar kleine koppeling over te dragen. De Asha’man zouden hun aandacht zeker op haar richten. Maar Renaile zag er nog grauw uit, haar boosheid en vrees vochten inwendig een strijd uit. Wellicht zou ze meteen uithalen als de koppeling bij haar berustte. Merilille was een beetje bang, maar had zichzelf onder controle, hoewel ze overal kippenvel had, dat paste bij haar grote ogen en halfopen mond. Het Licht mocht weten wat zij met de koppeling zou doen.

Dyelin schoof naar haar toe en kwam naast haar staan alsof ze haar tegen de Asha’man wilde beschermen. Hoe ze zich ook mocht voelen, haar gezicht stond streng en onbevreesd. De andere vrouwen hadden geen tijd verspild en zich zo goed mogelijk op de mannen ingesteld. Zaide stond doodstil naast de caleidoscoop en deed haar best er zowel vreedzaam als kleintjes uit te zien, maar ze had de handen op de rug en de dolk stak niet meer in haar band. Birgitte bevond zich naast de haard, de linkerhand op de stijl, ogenschijnlijk ontspannen, maar de schede van haar mes was leeg en uit de manier waarop ze de andere hand op de zij hield, kon je opmaken dat ze klaarstond voor een onderhandse worp met haar dolk. Maar de binding liet haar... concentratie voelen. Een aangelegde pijl, klaar om afgeschoten te worden.

Elayne deed geen enkele moeite langs Dyelin naar de drie mannen te kijken. ‘Eerst lijkt u in het geheel geen gevolg aan mijn oproep te geven, meester Taim, en dan komt u opeens onverwacht opdagen.’ Licht, hield hij saidin vast? Er waren manieren om met een geleider om te springen zonder hem af te schermen, maar dat was een moeilijk kunstje, heel gewaagd, en ze kende eigenlijk alleen wat erover geschreven stond.

Hij verscheen recht voor haar, op enkele stappen afstand, maar zag er niet uit als een smekeling. Mazrim Taim kende zichzelf en wist wat hij waard was, hoewel hij zijn eigenwaarde duidelijk hoger inschatte dan de hemel. Het weerlichtte en de vensters wierpen vreemde lichten op zijn gezicht. Velen zouden van hem onder de indruk raken, zelfs zonder zijn mooie jas of beruchte naam. Zij was het niet van plan. Zeer zeker niet.

Taim wreef nadenkend over zijn kin. ‘Ik heb begrepen dat u in heel Caemlin de drakenbanieren hebt laten innemen, vrouwe Elayne.’ Er klonk vermaak door in zijn lage stem, al was daar in zijn ogen niets van te zien. Dyelin siste woedend vanwege zijn beledigende manier van spreken, maar hij negeerde haar. ‘De Saldeanen hebben zich teruggetrokken in het kamp van het Legioen van de Draak, heb ik gehoord, en spoedig zal ook de laatste Aiel buiten de stad kamperen. Wat zal hij zeggen als hij dit verneemt?’ Er was geen twijfel mogelijk wie hij bedoelde. ‘En nog wel nadat hij u een geschenk heeft gestuurd. Vanuit het zuiden. Ik zal het later laten bezorgen.’

‘Op het gepaste ogenblik zal ik Andor verbinden met de Herrezen Draak,’ gaf ze hem kil te kennen, ‘maar Andor is géén veroverd gewest, niet voor hem, niet voor een ander.’ Ze dwong zich haar handen ontspannen op de armleuning te houden. Licht! Het overtuigen van de Aiel en de Saldeanen was haar grootste succes geweest en ondanks de toegenomen misdaad een noodzaak! ‘Het is overigens niet aan u, meester Taim, om mij ter verantwoording te roepen. Als Rhand bezwaar heeft, zal ik het met hém afhandelen.’ Taim trok een wenkbrauw op en de neerbuigende trek van zijn lippen veranderde niet.

Bloedvuur, dacht ze verontwaardigd. Ik had Rhands naam niet moeten noemen. De man dacht blijkbaar dat hij precies wist hoe zij met de boosheid van die verdoemde Draak zou omgaan! Het ergste was dat als zij Rhand in haar bed kon krijgen, zij dat zou doen. Niet vanwege dit, niet om dit klaar te spelen, maar omdat ze dat graag wilde. Wat voor geschenk had hij gestuurd?

Boosheid verhardde haar stem. Boosheid vanwege de toon van de man, vanwege Rhand, omdat hij zo lang wegbleef. Vanwege haarzelf, omdat ze bloosde en aan geschenken dacht. Geschenken? ‘U hebt in Andor een gebied van vier span ommuurd.’ Licht, dat was iets meer dan de halve Binnenstad! Hoeveel van dit soort mannen woonden daar? Ze kreeg kippenvel bij de gedachte. ‘Wie heeft daarvoor toestemming gegeven, meester Taim? Zeg niet de Herrezen Draak. Hij heeft geen enkel recht om in Andor ergens toestemming voor te geven.’ Dyelin bewoog zich. Wellicht niet het recht, maar wel de macht om het tot recht te maken. Elayne bleef Taim aankijken. ‘U hebt de koninginnegarde de toegang tot uw kampement ontzegd.’ Al hadden ze dat voor haar thuiskomst niet eens geprobeerd. ‘De wet van Andor geldt voor heel Andor, meester Taim. Recht en gerechtigheid gelden voor heer en boer, en voor de Asha’man. U hoort mij niet zeggen dat ik met geweld binnen zal komen.’ Zijn glimlach verscheen weer, tenminste half. ‘Ik zal mezelf niet verlagen. Maar tenzij de koninginnegarde wordt toegelaten, beloof ik u dat er nog geen krielaardappel uw poorten binnenkomt. Ik weet dat jullie kunnen Reizen. Uw Asha’man mogen dan hun tijd verdoen aan Reizen om voedsel te kopen.’ De halve glimlach ging over in een zwakke grijns en hij schuifelde even met zijn laarzen.

Zijn ergernis duurde echter maar enkele tellen. ‘Voedsel is amper een probleem,’ zei hij gladjes, zijn handen opheffend. ‘Zoals u zegt, mijn mannen kunnen Reizen. Overal waarheen ik hen beveel te gaan. Ik betwijfel of u me kunt tegenhouden om iets te kopen van een boer die tien span buiten Caemlin woont, maar ik heb er geen last van als u dat kunt. Niettemin ben ik bereid bezoek toe te staan wanneer u dat vraagt. Overeengekomen bezoeken onder begeleiding. De opleiding is zwaar in de Zwarte Toren. Bijna elke dag sterven er mannen. Ik wil geen ongelukken.’

Hij wist afschuwelijk precies tot hoever buiten Caemlin haar woord wet was. Maar het was niet meer dan dat, afschuwelijk. Waren zijn opmerkingen over opgedragen Reizen en ‘ongelukken’ verborgen dreigementen? Nee toch zeker? Een golf van woede raasde door haar heen toen ze besefte dat ze vanwege Rhand Altor zeker wist van niet. Zij ging zich niet verstoppen achter Rhand Altor. Overeengekomen bezoek? Wanneer zij het vroeg? Ze behoorde de man ter plekke met vuur te verzengen.

Opeens besefte ze wat er door de binding met Birgitte stroomde, boosheid, een weerspiegeling van haar woede voedde zich met die van Birgitte, kaatste van Birgitte naar haar terug en spiegelde opnieuw terug naar Birgitte, zichzelf voedend, zichzelf versterkend. Birgittes meshand trilde, zo graag wilde ze haar mes gooien. En zijzelf? Ze was door en door woest! Nog ietsjes meer en ze zou met saidar toeslaan.

Met moeite bedwong ze haar woede tot een uiterlijke kalmte. Een ziedende, schijnbare kalmte. Ze slikte en kon met moeite haar stem vlak houden. ‘De garde komt elke dag langs, meester Taim.’ Hoe ze dat met dit weer moest klaarspelen, wist ze niet. ‘Misschien kom ik zelf wel, met enkele andere zusters.’ Als de gedachte aan Aes Sedai in zijn Zwarte Toren hem al van streek maakte, liet hij daar niets van merken. Licht, ze moest proberen het gezag van Andor te handhaven, niet deze man te prikkelen. Snel deed ze een oefening uit haar Novicetijd: de rivier tussen twee oevers. Ze zocht rust en kalmte. Het hielp een beetje. Nu wilde ze hem alleen nog maar alle wijnbekers naar zijn hoofd smijten. ‘Ik willig uw verzoek om begeleiding in, maar niets mag verborgen blijven. Ik sta niet toe dat een misdaad door uw geheimen verborgen blijft. Ik neem aan dat we elkaar begrijpen?’

Taims buiging drukte spot uit – spot! – maar zijn stem klonk strak. ‘Ik begrijp u volkomen. Maar begrijp mij eveneens. Mijn mannen zijn geen boeren die hun knokkels tegen het voorhoofd drukken als u voorbijkomt. Als er te veel druk op een Asha’man wordt uitgeoefend, zult u merken hoe sterk uw wetten zijn.’ Elayne wilde hem net heel nauwkeurig de sterkte van de Andoraanse wetten gaan uitleggen, toen een vrouwenstem bij de deur riep: ‘Tijd, Elayne Trakand.’

‘Bloedvuur,’ mopperde Dyelin. ‘Komt de hele wereld hier zomaar binnenvallen?’

Elayne herkende de stem. Ze had deze oproep verwacht, maar niet geweten wanneer die precies zou komen. Ze wist alleen dat eraan gehoorzaamd moest worden, meteen. Ze stond op en had graag wat meer tijd gekregen om Taim een en ander duidelijk uit te leggen. Hij keek fronsend naar de vrouw die was binnengekomen en naar Elayne. Hij voelde zich onzeker. Goed, hij mocht in zijn sop gaar koken tot ze tijd had hem de waarheid te vertellen over de bijzondere rechten van een Asha’man in Andor.

Nadere was even groot als de twee Asha’man bij de deur. Een gezette vrouw, forser dan enige andere Aielse. Haar groene ogen namen het tweetal even op waarna ze hen als onbelangrijk aanmerkte en vergat. Een Asha’man maakte geen indruk op een Wijze. Er was overigens maar weinig dat indruk op een Wijze maakte. Ze schoof de donkere omslagdoek met veel gerinkel van armbanden rond haar schouders en liep naar Elayne toe, waarbij ze Taim de rug toekeerde. Ondanks de kou droeg ze alleen de omslagdoek over haar dunne witte hemd, hoewel ze vreemd genoeg een dikke wollen mantel over een arm droeg. ‘Je moet nu meekomen,’ maakte ze Elayne duidelijk. ‘Geen oponthoud.’ Taims wenkbrauwen leken zijn haren te raken. Ongetwijfeld was hij het niet gewend zo volkomen genegeerd te worden.

‘Licht van de hemel,’ zuchtte Dyelin terwijl ze over haar voorhoofd wreef. ‘Ik weet niet waar het over gaat, Nadere, maar het zal moeten wachten tot...’

Elayne legde haar hand op haar arm. ‘Je weet het inderdaad niet, Dyelin, en het kan niet wachten. Ik stuur ze weg en loop met je mee, Nadere.’

De Wijze schudde afkeurend het hoofd. ‘Een kind dat wacht op de geboorte heeft ook geen tijd om mensen weg te sturen.’ Ze hield de dikke mantel op. ik heb dit meegenomen om je huid tegen de kou te beschermen. Misschien kan ik hem beter hier laten en Aviendha zeggen dat je zedigheid groter is dan je verlangen naar een zuster.’ Dyelin snakte naar adem toen ze het opeens begreep. De zwaardhandbinding trilde van Birgittes woede.

Er was maar één keus. Eigenlijk was er helemaal geen keus. Ze liet de koppeling met de andere twee geleidsters gaan en liet saidar los. De gloed om Renaile en Merilille bleef echter hangen. ‘Help je mij met de knoopjes, Dyelin?’ Elayne hoorde trots dat haar stem niet trilde. Ze had dit verwacht. Maar niet met zoveel getuigen, bedacht ze zwakjes. Ze keerde zich af van Taim – dan hoefde ze tenminste niet te zien hoe hij haar stond aan te gapen – en begon met de kleine knoopjes van haar mouwen. ‘Dyelin, alsjeblieft.’ Na een korte aarzeling schoof Dyelin naar haar toe, alsof ze slaapwandelde, en begon aan de knoopjes op de rug te frommelen, geschokt mompelend. Een Asha’man bij de deur lachte hinnikend. ‘Rechts... om!’ snauwde Taim en ze hoorden laarzen stampen. Elayne wist niet of hij zich ook had omgedraaid – ze voelde zijn ogen bijna zeker op haar gericht – maar opeens stond Birgitte vlak voor haar, evenals Merilille, Reene en Zaide. Zelfs Renaile. Ze stonden schouder aan schouder en vormden een grimmige muur tussen haar en de mannen. Geen goede muur. Zij was de langste en Zaide en Merilille reikten slechts tot haar schouders.

Let nergens op, hield ze zichzelf voor. Ik beheers me. Ik ben kalm. Ik ben... Ik sta straks poedelnaakt in een volle kamer! Ze kleedde zich zo snel mogelijk uit en liet haar gewaad en onderkleren op de vloer vallen, waarna ze haar muiltjes en kousen erop schopte. Ze kreeg kippenvel. Hoewel ze de kou negeerde, moest ze toch huiveren. En bedacht dat haar bloedwarme wangen daar iets mee te maken moesten hebben.

‘Waanzin!’ mopperde Dyelin zachtjes, de kleren oprapend. ‘Volkomen waanzin!’

‘Waar gaat dit over?’ fluisterde Birgitte. ‘Moet ik mee?’ ik moet alleen komen,’ fluisterde Elayne terug. ‘Laat me.’ Niet dat Birgitte er iets van liet blijken, maar de binding sprak boekdelen. Ze nam de gouden ringen uit haar oren en overhandigde die aan Birgitte, waarna ze er aarzelend haar Grote Serpent-ring aan toevoegde. De Wijzen hadden gezegd dat ze als ongeboren kind naar de geboorte diende te komen. Ze hadden heel veel uitgelegd, maar het voornaamste was dat ze niemand mocht zeggen wat er ging gebeuren. Zij had het graag exact willen weten, maar een kind werd geboren zonder voorkennis van wat er ging gebeuren. Birgittes gemopper leek steeds meer op dat van Dyelin.

Nadere kwam naar voren met de mantel en hield die haar voor zonder hem aan te reiken. Elayne moest hem aanpakken en haastig omslaan. Ze wist zeker dat ze Taims ogen voelde. Ze hield de dikke wol strak om zich heen en haar eerste gedachte was snel het vertrek uit te schieten. In plaats daarvan richtte ze zich op en keerde zich langzaam om. Ze was niet van plan in een mantel van schaamte weg te ijlen.

Taims mannen stonden stokstijf met hun gezicht naar de deur. Taim zelf keek met over elkaar geslagen armen strak naar de open haard. Haar gevoel dat zijn ogen strak op haar gevestigd waren, was verbeelding geweest. Met uitzondering van Nadere keken de andere vrouwen haar heel verschillend aan. Nieuwsgierig, verontrust of geschrokken. Nadere leek slechts ongeduldig.

Elayne probeerde haar meest koninklijke stem op te zetten. ‘Vrouwe Harfor, bied meester Taim en zijn mannen voor hun vertrek wijn aan.’ Zo, haar stem trilde niet. ‘Dyelin, onderhoud je met de golfvrouwe en de windvindster en zie of je hun vrees kunt wegnemen. Birgitte, ik verwacht je plannen voor het inlijven van manschappen vanavond.’ De vrouwen knipperden verrast met de ogen en knikten zwijgend.

Toen pas wandelde ze de kamer uit, gevolgd door Nadere, met de wens het nog beter afgehandeld te hebben. Het laatste dat ze uit de kamer hoorde, was Zaides stem. ‘Landrotten hebben vreemde gewoonten!’

In de gang probeerde ze wat sneller te lopen, maar het was moeilijk om snel te lopen en tegelijk de mantel goed dicht te houden. De roodwitte vloertegels waren veel kouder dan de tapijten in de zitkamer. Enkele bedienden, warm gekleed in goede wollen livreien, keken haar met grote ogen na, waarna ze zich verder repten voor hun taken. De vlammen van de staande kandelaars flakkerden. Het tochtte hier altijd. Af en toe bewoog de lucht zo sterk dat de wandkleden lui rimpelden.

‘Dat was opzet, nietwaar?’ vroeg ze aan Nadere, hoewel ze het niet als vraag bedoelde. ‘De tijd van de oproep maakte niet uit, maar jullie wilden er zeker van zijn dat veel mensen er getuige van waren. Om zeker te zijn dat het aannemen van Aviendha als eerstezuster belangrijk genoeg voor me was.’ Het moest het allerbelangrijkste in je leven zijn, hadden ze haar gezegd. ‘Wat hebben jullie bij haar gedaan?’ Aviendha leek soms heel zedeloos en liep in haar vertrekken ongekleed en onbekommerd rond, ze leek het niet eens te merken als er bedienden binnenkwamen. Als ze haar hadden opgedragen zich tussen mensen uit te kleden, had dat niets bewezen. ‘Als ze wil, mag ze het je vertellen,’ zei Nadere ontspannen. ‘Slim dat je het beseft. Velen doen dat niet.’ Haar volle borsten bewogen door een gegrom dat een lach had kunnen zijn. ‘Mannen die zich afwendden en vrouwen die jou afschermden. Ik zou het verboden hebben als die man in de geborduurde jas niet had omgekeken om je billen te bewonderen. En als je blos niet had verklapt dat je het wist.’ Elayne struikelde bijna. De mantel sloeg open en ze verloor het kleine beetje lichaamswarmte dat ze nog had voor ze hem weer dicht kon slaan. ‘Smerige varkensboer,’ gromde ze. ik zal hem, ik zal hem...’ Bloedvuur, wat zou ze? Het Rhand vertellen? Zodat hij het Taim betaald kon zetten? Nooit van haar leven. Nadere nam haar vragend op. ‘De meeste mannen vinden het leuk een naakte vrouw te zien. Denk niet meer aan mannen en richt je op de vrouw die je tot zuster wilt maken.’

Elayne werd weer rood en richtte haar gedachten op Aviendha. Het maakte haar niet minder zenuwachtig. Ze moest voor de plechtigheid over bepaalde dingen nadenken, was haar gezegd, en sommige van die dingen verontrustten haar.

Nadere hield Elayne gemakkelijk bij en Elayne zorgde er zorgvuldig voor dat haar benen niet door de split zichtbaar waren, want overal waren bedienden. Het kostte dus behoorlijk wat tijd voor ze de kamer bereikten waar de Wijzen bijeen waren. Meer dan tien. Ze waren gekleed in ruim vallende rokken, witte hemden en donkere omslagdoeken. Behangen met halskettingen en armbanden van goud of zilver, met edelstenen en ivoor. Hun zwarte haren werden bijeengehouden met doeken. Alle meubels en tapijten waren weggehaald waardoor alleen de witte vloertegels te zien waren. Er brandde geen vuur in de haard. Zo diep in het paleis en in deze ruimte zonder vensters waren de donderslagen amper te horen. Elaynes ogen gingen meteen naar Aviendha, die aan de andere kant van de kamer stond. Naakt. Ze gaf Elayne een zenuwachtig glimlachje. Zenuwachtig! Aviendha! Elayne gooide haastig de mantel af en glimlachte terug. Zenuwachtig besefte ze. Aviendha lachte zachtjes en even later deed Elayne hetzelfde. Licht, wat was de lucht koud. De vloer was zelfs nog kouder.

De meeste Wijzen kende ze niet, maar één gezicht viel op. Het vroeg witgeworden haar en de gelaatstrekken van Amys gaven haar een onbestemde leeftijd, waardoor ze op een Aes Sedai leek. Ze moest uit Cairhien zijn komen Reizen. Egwene had de droomloopsters geleerd hoe ze konden Reizen, als dank voor hun lessen over Tel’aran’rhiod. En om een schuld in te lossen, al had ze nooit duidelijk gemaakt wat voor schuld.

‘Ik had gehoopt dat Melaine er zou zijn,’ zei Elayne. Ze mocht Baels echtgenote, een warme en gulle vrouw, die volkomen verschilde van twee andere bekenden in het vertrek. Tamela met haar vierkante knokige gezicht en de knappe Viendre met haar arendsprofiel en blauwe ogen. Beiden waren sterker in de Ene Kracht dan zij, sterker dan elke Aes Sedai die ze kende, met uitzondering van Nynaeve. Het leek bij de Aiel onbelangrijk maar ze kon geen enkele andere reden bedenken waarom de twee Wijzen altijd vol spot op haar neerkeken. Ze had gedacht dat Amys de leiding zou nemen. Dat deed ze volgens haar altijd, maar nu stapte de kleine Monaelle naar voren. Haar geelblonde haren hadden ook iets roods. Ze was niet echt klein maar wel de enige vrouw in de kamer die kleiner was dan Elayne. En ook de zwakste, die amper de stola verworven zou hebben als ze naar Tar Valon zou zijn gegaan. Misschien deed het er echt niet toe bij de Aiel.

‘Als Melaine hier was,’ zei Monaelle bruusk maar niet onvriendelijk, ‘zouden de kinderen in haar schoot op het moment dat de wevingen hen zouden raken, deel gaan uitmaken van de binding tussen jou en Aviendha. Ervan uitgaande dat ze het zouden overleven, want ongeborenen zijn hiervoor niet sterk genoeg. De vraag is, zijn jullie twee het wel?’ Met beide handen gebaarde ze naar twee plekken op de vloer vlak bij haar. ‘Kom hierheen, naar het midden van de kamer. Jullie twee.’

Voor het eerst besefte Elayne dat saidar bij dit alles een rol speelde. Zij had gedacht dat het enkel een plechtigheid met beloften of wellicht eden zou zijn. Wat ging er gebeuren? Het deed er niet toe, afgezien van... Haar voeten leken zwaar toen ze naar Monaelle stapte. ‘Mijn zwaardhand... onze binding... wordt zij erdoor beïnvloed?’ Aviendha was tegenover haar komen staan en fronste bij Elaynes aarzeling, maar na het horen van de vraag schoten haar geschrokken ogen naar Monaelle. Blijkbaar had ze hier niet aan gedacht. De Wijze schudde het hoofd. ‘Niemand buiten dit vertrek wordt door de wevingen geraakt. Ze voelt wellicht door jullie binding een deel van wat jullie met elkaar delen, maar slechts een beetje.’ Zowel Aviendha als Elayne zuchtte opgelucht.

‘Zo,’ vervolgde Monaelle. ‘De plechtigheid dient gepast uitgevoerd te worden. Kom. We zijn geen stamhoofden die met oosquai watereden zweren.’ Lachend, waardoor het leek of ze dat van de stamhoofden en de sterke Aieldrank als grappig opvatten, vormden de andere vrouwen een kring rond Aviendha en Elayne. Monaelle ging sierlijk op de vloer zitten, met gekruiste benen, op twee pas afstand van de naakte vrouwen. Het gelach verstierf toen ze heel vormelijk sprak: ‘Wij zijn hier bijeen omdat twee vrouwen eerstezusters wensen te worden. We zullen zien of ze sterk genoeg zijn, en als ze dat zijn, zullen we hen helpen. Zijn de moeders aanwezig?’ Elayne schrok, maar meteen stond Viendre achter haar. ik vervang Elayne Trakands moeder, die niet hier kan zijn.’ Met de handen op Elaynes schouders duwde Viendre haar naar voren en omlaag tot ze vlak voor Aviendha geknield op de tegels zat, waarna de Wijze achter haar knielde. ‘Ik bied mijn dochter aan voor de toetsing.’ Tamela verscheen achter Aviendha en duwde haar ook op haar knieën neer, zodat ze bijna die van Elayne raakten. Zij knielde eveneens. ik vervang Aviendha’s moeder, die niet hier kan zijn. Ik bied mijn dochter aan voor de toetsing.’

Op een andere dag zou Elayne hebben gegiecheld. Beide vrouwen leken amper ouder dan hun zogenaamde dochters. Een andere keer. Niet hier. De Wijzen die waren blijven staan, keken plechtig. Ze namen Aviendha en Elayne keurend op, alsof ze er niet zeker van waren of ze wel bij elkaar pasten.

‘Wie doorstaat voor hen de weeën van de geboorte?’ vroeg Monaelle, en Amys kwam naar voren.

Twee anderen stapten met haar mee. Een felle rossige die Shyanda heette en die Elayne bij Melaine had gezien en een grijzende vrouw-die ze niet kende. Ze hielpen Amys zich uit te kleden. Amys keek fier in haar naaktheid Monaelle aan en gaf een klap op haar strakke buik. ‘Ik heb gebaard, ik heb gezoogd,’ zei ze en hield beide borsten op, die er echter uitzagen of ze dat nog nooit had gedaan, ik bied mezelf aan.’

Na Monaelles waardig instemmend knikje zakte Amys door haar knieën en ging gehurkt, op twee pas afstand, naast Aviendha en Elayne zitten. Shyanda en de grijze Wijze knielden naast haar neer en opeens was elke vrouw in de kamer omringd door de gloed van de Ene Kracht, met uitzondering van Elayne, Aviendha en Amys. Elayne haalde diep adem en zag Aviendha hetzelfde doen. Nu en dan rinkelde er een armband, maar afgezien van het ademen en het verre, zwakke onweer was dat het enige geluid. De woorden van Monaelle kwamen bijna als een schok.

‘Beiden zullen jullie de aanwijzingen volgen. Als je weifelt of twijfelt, is je toewijding niet sterk genoeg. Dan stuur ik je weg en dat betekent het eind. Voor altijd. Ik zal vragen stellen en jullie antwoorden naar waarheid. Als je weigert te antwoorden, zul je worden weggezonden. Als iemand van de aanwezigen denkt dat je liegt, zul je worden weggezonden. Natuurlijk mogen jullie op elk tijdstip uit jezelf weggaan. Waarmee dit alles ook voor eeuwig is afgelopen. Er is geen tweede kans. Goed. Wat is volgens jou het beste in de vrouw die je als eerstezuster wenst?’

Elayne had de vraag min of meer verwacht. Het was een van de dingen waar ze over na had moeten denken. Een deugd te kiezen uit de vele was niet gemakkelijk geweest, maar ze had het antwoord nu klaar. Tijdens haar woorden verweefden zich opeens stromen saidar tussen haar en Aviendha en er klonk geen enkel geluid uit haar mond of uit die van Aviendha. Onbewust nam een deel van haar geest de wevingen op, zelfs nu. Proberen iets te leren hoorde evenzeer bij haar als de kleur van haar ogen. De wevingen verdwenen toen ze klaar was met spreken.

‘Aviendha is zo zelfverzekerd, zo trots. Ze geeft er niets om wat iemand vindt dat zij moet doen of hoe ze moet zijn. Zij is wie ze wil zijn,’ hoorde Elayne haar eigen stem zeggen, terwijl Aviendha’s woorden tegelijk hoorbaar waren. ‘Zelfs wanneer Elayne zo bang is dat haar mond opdroogt, zal haar geest zich niet gewonnen geven. Ze is dapperder dan ieder ander.’

Elayne keek haar vriendin strak aan. Vond Aviendha haar dapper? Licht, ze was geen lafaard, maar dapper? Vreemd genoeg staarde Aviendha haar eveneens ongelovig aan.

‘Moed is als een bron,’ zei Viendre bij Elaynes oor, ‘diep bij sommigen, ondiep bij anderen. Maar diep of ondiep, bronnen drogen ooit op, zelfs als ze zich later weer vullen. Je zult onder ogen zien wat je niet onder ogen durft zien. Je zult slap worden en je gekoesterde moed verliezen als je in het stof aan het huilen bent. Die dag zal komen.’ Het klonk of ze erbij wilde zijn om het mee te maken. Elayne knikte kort. Ze wist alles van zwakte. Het leek of ze er elke dag tegen moest vechten.

Tamela sprak tegen Aviendha met een stem die bijna even voldaan klonk als die van Viendre. ‘Ji’e’toh bindt je als banden van staal.

Voor ji maak je jezelf tot en met het laatste haartje precies zoals men van je verwacht. Voor toh zul je, als dat nodig is, jezelf veranderen en op je buik wegkruipen. Omdat je tot in je merg belangrijk vindt wat anderen van je denken.’

Elayne snakte bijna naar adem. Dat was hard en oneerlijk. Ze wist iets van ji’e’toh, maar zo was Aviendha helemaal niet. Toch zat die te knikken zoals zijzelf had gedaan. Weerbarstig werd aanvaard wat ze al wist.

‘Mooie eigenschappen om bij een eerstezuster te waarderen,’ zei Monaelle en trok haar omslagdoek omlaag tot die op haar onderarmen lag. ‘Maar wat vind je het ergst van haar?’

Elayne bewoog haar koud geworden knieën en slikte. Deze vraag had ze gevreesd. Niet alleen door Monaelles waarschuwing. Aviendha had gezegd dat ze de waarheid moesten spreken. Dat moest, want wat was hun zusterschap anders waard? Opnieuw hielden de wevingen de woorden verborgen tot ze beiden waren uitgesproken. ‘Aviendha...’ begon Elayne, maar aarzelde opeens. ‘Ze... Ze vindt dat geweld altijd het antwoord is. Soms denkt ze niet verder dan haar mes lang is. Soms lijkt ze op een jongen die onvolwassen blijft.’

‘Elayne weet...’ begon Aviendha, haperde, maar sprak toen pijlsnel verder. ‘Ze weet dat ze knap is en weet dat het haar macht geeft over mannen. Ze toont soms een heel lage halslijn, zodat iedereen haar boezem kan zien, en glimlacht naar mannen, zodat die doen wat ze zegt.’

Elaynes mond viel open. Vond Aviendha dat? Het klonk of ze een lichtekooi was. Aviendha fronste eveneens en wilde wat zeggen, maar Tamela drukte haar schouders omlaag en begon te praten. ‘Jij denkt dat mannen niet goedkeurend naar je gezicht kijken?’ De woorden van de Wijze klonken ietwat scherp en haar gezicht stond heel strak, en dat was het aardigste wat je ervan kon zeggen. ‘Kijken ze niet naar je borsten in de zweettent? Bewonderen ze niet je heupen? Je bent heel mooi en je weet het. Ontken het en je ontkent jezelf. Je vond het prettig als mannen naar je keken en schonk hun een glimlach. Glimlach je nooit naar een man om jouw argumenten kracht bij te zetten? Raak je niet zijn arm aan om hem af te leiden van de zwakte in je redenering? Dat zul je doen en je bent er niet minder door.’ Aviendha’s wangen werden vuurrood, terwijl Elayne moest luisteren naar Viendre, en haar eigen rode kleur moest onderdrukken. ‘Er steekt geweld in je. Ontken het en je ontkent jezelf. Ben je nooit razend geweest en heb je toen niet geslagen? Heb je nooit bloed laten vloeien? Nooit gewild dat het zou gebeuren? Zonder aan andere oplossingen te denken? Zonder verder te denken? Zolang je ademt, zal het deel van je uitmaken.’ Elayne dacht aan Taim en aan andere keren en haar gezicht leek een oven.

Ditmaal volgde er nog meer commentaar.

‘Je armen zullen verslappen,’ zei Tamela tegen Aviendha. ‘Je benen zullen hun snelheid verliezen. Een kind zal het mes uit je hand kunnen pakken. Hoe kunnen vaardigheid en geweld jou dan helpen? Hart en geest zijn de echte wapens. Heb je op een dag geleerd de speer te gebruiken en werd je daardoor Far Dareis Mai? Als je nu je geest en hart niet scherpt, word je oud en brengt een kind je al in de war. Stamhoofden zullen je niet langer serieus nemen en bij jouw woorden slechts de wind horen. Pas op nu het nog kan.’

‘Schoonheid vervliegt,’ vervolgde Viendre tegen Elayne. ‘Met de jaren zakken je borsten, wordt je vlees slap en je huid leer. Mannen die vroeger naar je glimlachten, zullen tegen je praten alsof je een man bent. Wellicht zal je man jou nog zien zoals hij je de eerste keer zag, maar geen enkele andere man zal van je dromen. Ben jij dan niet meer jij? Je lichaam is niet meer dan kleding. Je vlees wordt zwak maar je bent ook hart en geest en die veranderen slechts door sterker te worden.’

Elayne schudde haar hoofd. Niet om het te ontkennen. Nier echt. Maar ze had nooit aan ouder worden gedacht. Zeker niet toen ze naar de Toren vertrok. De jaren betekenden slechts een lichte last, zelfs voor zeer oude Aes Sedai. En als ze nu eens even lang leefde als een vrouw van de Kinne? Dat zou natuurlijk inhouden dat ze niet langer Aes Sedai kon zijn, maar stel? Bij de Kinne duurde het heel lang voor je rimpels kreeg, al kwamen ze uiteindelijk wel. Wat dacht Aviendha? Ze keek grimmig.

‘Wat is het kinderachtigste dat je weet van haar die je als eerstezuster wenst?’

Dat was gemakkelijker, niet zo beladen. Elayne glimlachte zelfs bij het praten. Aviendha grinnikte terug, haar grimmigheid was verdwenen. Opnieuw namen de wevingen hun woorden op en lieten ze tegelijk weer los. In hun stemmen klonk een lach door. ‘Aviendha geeft me niet de kans haar te leren zwemmen. Ik heb het geprobeerd. Ze is nergens bang voor, behalve voor een grote plas water.’

‘Elayne propt als een kind zonder moeder achter elkaar snoepgoed naar binnen. Als ze zo doorgaat, zal ze snel zo vet als een varken zijn.’

Elayne veerde op. Proppen? Proppen!? Af en toe een snoepje, dat was alles. Heel af en toe. Dik? Waarom zat Aviendha haar zo woest aan te staren? Wie weigerde in kniehoog water te stappen, gedroeg zich kinderachtig.

Monaelle bedekte haar mond voor een kuchje, maar Elayne vermoedde dat ze lachte. Enkele Wijzen in de kring om hen heen lachten hardop. Om die dwaasheid van Aviendha? Of om haar gesnoep?

Monaelle hervatte haar vragen waardig. Ze verschikte haar rok, maar in haar stem was haar plezier nog goed te horen. ‘Waarop ben je het meest jaloers, in de vrouw die je als eerstezuster wenst?’ Elayne was bereid geweest haar antwoord te verzachten, ondanks de eis om de waarheid te spreken. Toen ze de vraag hoorde, was het antwoord zonneklaar geweest, maar ze had toch iets minder kwetsends bedacht, iets wat ook waar was, waardoor ze zich beiden niet verlegen hoefden te voelen. Maar na die woorden over haar lachen tegen mannen en het tonen van haar boezem... Ze mocht dan weleens glimlachen, maar Aviendha liep spiernaakt rond bij knechten met rode koppen en leek die mannen niet eens te zien! Dus zij propte zich vol met snoep? Zij zou moddervet worden? Ze gaf de volle waarheid, terwijl de wevingen alle woorden onderdrukten om ze pas los te laten toen ze waren uitgesproken.

‘Aviendha heeft in de armen gelegen van de man van wie ik hou. Ik nog nooit, en wellicht zal dat ook nooit gebeuren, en daar kan ik dagen om huilen.’

‘Elayne bezit de liefde van Rhand Al... van Rhand. Mijn hart is een en al stof omdat ik naar zijn liefde verlang, maar ik weet niet of hij ooit van me zal houden.’

Elayne keek strak in Aviendha’s nietszeggende gezicht. Was zij jaloers op haar vanwege Rhand? Terwijl die man haar ontweek alsof ze schurft had? Ze kreeg niet de tijd er verder over na te denken. ‘Sla haar zo hard mogelijk met de vlakke hand,’ beval Tamela Aviendha en trok haar handen van Aviendha’s schouders af. Viendre gaf Elayne een licht kneepje. ‘Je mag je niet verdedigen.’ Hier hadden ze niets van gezegd! Aviendha zou toch zeker niet... Met knipperende ogen duwde Elayne zich op van de ijskoude tegels. Voorzichtig voelde ze aan haar wang en kromp ineen. De rest van de dag zou de handafdruk te zien zijn. Dat mens had toch niet zó hard hoeven te slaan!

Iedereen keek toe tot ze weer op haar knieën zat. Viendre boog zich naar haar toe. ‘Sla haar zo hard mogelijk met de vlakke hand.’ Nou, zij ging Aviendha niet plat op de vloer meppen. Zij zou zoiets nooit... Haar ontzettende klap gooide Aviendha opzij, die op haar buik bijna tegen Monaelle aanschoof. Elaynes hand deed bijna evenveel pijn als haar wang.

Aviendha duwde zich weer op, schudde het hoofd en knielde weer neer. Waarna Tamela zei: ‘Sla haar nu met je andere hand.’ Ditmaal gleed Elayne over de ijzige tegels tot aan Amys’ knieën. Haar hoofd galmde en beide wangen waren vuurrood. En toen ze weer voor Aviendha neer kon knielen en Viendre haar zei te slaan, legde ze haar hele gewicht in de klap. Het was zo hard dat ze bijna over Aviendha heenviel toen de andere vrouw plat neerviel.

‘Jullie mogen nu weg,’ zei Monaelle.

Elaynes ogen richtten zich op de Wijze. Aviendha, die zich nog maar half had opgericht, verstarde.

‘Als je dat wilt,’ ging Monaelle door. ‘Mannen doen het gewoonlijk hier, zo niet eerder. Vele vrouwen eveneens. Maar als jullie beiden nog genoeg van elkaar houden, omhels je nu elkaar.’ Elayne schoot op Aviendha af, die zich eveneens zo snel op haar wierp dat ze elkaar bijna omgooiden. Ze klemden zich aan elkaar vast. Elayne voelde hoe er tranen achter haar oren prikten en besefte dat Aviendha eveneens huilde. ‘Het spijt me,’ fluisterde Elayne hartstochtelijk. ‘Het spijt me, Aviendha.’

‘Vergeef me,’ fluisterde Aviendha terug. ‘Vergeef me.’ Monaelle rees hoog naast hen op. ‘Jullie zullen wederom boos op elkaar worden, jullie zullen wrede woorden uiten, maar jullie zullen je altijd herinneren dat je elkaar al hebt geslagen. En de enige reden daarvoor was dat het je werd opgedragen. Laat die klappen gelden voor alle klappen die je elkaar nog wilt geven. Jullie hebben toh jegens elkaar. Toh kun je niet terugbetalen en je zult het niet proberen, want elke vrouw is haar eerstezuster iets verschuldigd. Jullie zullen wedergeboren worden.’

In de kamer veranderde saidar van aard, maar Elayne kreeg geen kans om te zien hoe, zelfs als ze eraan gedacht had. Het licht verdween alsof de lampen werden gedoofd. Het gevoel van Aviendha’s omhelzing verflauwde. Het geluid stierf weg. Als laatste hoorde ze Monaelles woorden. ‘Jullie zullen wedergeboren worden.’ Alles vervaagde en verflauwde. Zij vervaagde. Ze hield op te bestaan. Bewustzijn. Iets van dien aard. Ze dacht niet aan zichzelf als ik, ze dacht in het geheel niet, maar ze was zich bewust. Geluid. Een vloeistof die om haar heen stroomde. Gedempt gegorgel en gerommel. Een ritmisch geklop. Dat vooral. De-doem. De-doem. Ze kende geen tevredenheid, maar was tevreden. De-doem.

Tijd. Ze wist niet wat tijd was, maar Eeuwen verstreken. Er klonk een geluid in haar, een geluid dat haar was. De-doem. Hetzelfde geluid, hetzelfde ritme als het andere. De-doem. En van een andere plek. Dichterbij. De-doem. Nog een. De-doem. Hetzelfde geluid, dezelfde maat, als van haarzelf. Niet dat van een ander. Ze was dezelfde. Ze waren een. De-doem.

Voor altijd vervloog door dat ritme alle tijd die ooit had bestaan. Ze voelde de ander die zijzelf was. Ze kon voelen. De-doem. Ze bewoog. Zij en die ander die zijzelf was, kronkelden tegen elkaar aan, de ledematen vervlochten zich, schoven opzij maar kwamen voortdurend naar elkaar terug. De-doem. Soms was er licht in de duisternis; vaag zonder iets te zien, maar fel voor iemand die niets anders dan duisternis had gekend. De-doem. Ze opende haar ogen, staarde in de ogen van iemand die zijzelf was en sloot de ogen. Tevreden. De-doem.

Verandering, plots, angstwekkend voor iemand die nooit verandering had gekend. Druk. De-doem. De-doem. Dat geruststellende ritme was sneller. Samenpersende druk. Opnieuw. Opnieuw. Het werd sterker. De-doem! De-doem! De-doem! De-doem! Opeens was de ander die zijzelf was, weg. Ze was alleen. Ze wist niet wat vrees was, maar ze was bang en alleen. De-doem. De-doem! Druk! Groter dan ooit tevoren! Het perste, het drukte haar fijn. Als ze had geweten hoe ze moest krijsen, als ze had geweten wat gekrijs was, zou ze hebben gekrijst.

En toen opeens licht, verblindend, vol wervelende patronen. Ze voelde zich zwaar, had nooit eerder zwaarte ervaren. Een vlijmende pijn op haar buik. Iets kriebelde op haar voetzool. Iets kriebelde op haar rug. Aanvankelijk besefte ze niet dat het huilende geluid van haar kwam. Ze schopte zwakjes en trappelde met benen en zwaaide met armen die niet wisten wat beweging was. Ze werd opgetild, op iets zachts gelegd dat toch ruwer was dan alles wat ze eerder had gevoeld, afgezien van herinneringen aan die ander die zijzelf was, de ander die verdwenen was. De-doem. De-doem. Het geluid. Hetzelfde geluid, dezelfde ruimte. Eenzaamheid overheerste, onherkenbaar, maar er was ook voldaanheid.

Langzaam keerde het geheugen terug. Ze hief het hoofd van een borst en keek op in Amys’ gezicht. O ja, Amys. Bezweet, nat en nieuwsgierig ogend, maar glimlachend. O ja, ze was Elayne. Ja, Elayne Trakand. Maar er was nu iets meer in haar. Het was geen zwaardhandbinding, maar het leek er wel op. Zwakker, maar mooier. Langzaam, met een hoofd dat licht heen en weer rolde, keek ze op om die ander te zien die zijzelf was en die tegen de andere borst van Amys lag. Ze keek naar Aviendha met haar vochtige haren en haar van zweet glanzende gezicht en lichaam. Vol vreugde, glimlachend. Lachend en huilend klemden ze zich aan elkaar vast en ze bleven elkaar vasthouden alsof ze elkaar nooit meer los wilden laten. ‘Dit is mijn dochter Aviendha,’ zei Amys, ‘en dit is mijn dochter Elayne, geboren op dezelfde dag, geboren in hetzelfde uur. Mogen ze altijd over elkaar waken, elkaar steunen en elkaar liefhebben.’ Ze lachte zachtjes, vermoeid en vol genegenheid. ‘En wil iemand ons nu kleding brengen voordat mijn nieuwe dochters en ik doodvriezen?’ Elayne kon het niet schelen als ze op dat ogenblik was doodgevroren. Ze klemde zich lachend en betraand aan Aviendha vast. Ze had haar zuster gevonden. Licht, ze had haar zuster gevonden!

Toveine Gazal werd wakker van het geluid van stille bedrijvigheid. Sommige vrouwen waren druk bezig, terwijl anderen zachtjes praatten. Liggend op haar smalle harde bed zuchtte ze spijtig. Haar handen rond Elaida’s keel waren slechts een plezierige droom. Dit kleine kamertje van zeil was de werkelijkheid. Ze had slecht geslapen en ze voelde zich zweverig en uitgeput. Ze had zich ook verslapen en dus was er geen tijd meer voor het ontbijt. Met tegenzin gooide ze haar dekens opzij. Het gebouw was een soort kleine opslagruimte geweest, met dikke muren en zware lage zolderbalken, maar nergens was een haard. Haar adem vormde wolkjes en de ijzige ochtendlucht beet al door haar dunne nachtgoed voor haar voeten de ruwe planken raakten. Maar zelfs als ze zou willen, kon ze niet in bed blijven liggen, want ze had ze haar opdrachten. Logains smerige binding maakte ongehoorzaamheid onmogelijk en het deed er niet toe dat ze het graag had willen zijn.

Ze probeerde steeds als ‘Ablar’ aan hem te denken, of op z’n ergst ‘meester Ablar’, maar als altijd kwam alleen de naam Logain in haar gedachten op. De naam die hem berucht had gemaakt. Logain, de valse Draak, die de legers van zijn geboorteland Geldan had verpletterd. Logain, die zich tijdens zijn tocht naar Lugard een weg had gebaand door de weinige Altaranen en Morlanders die moedig genoeg waren geweest om een poging te doen hem tegen te houden. Logain, die was gestild en op de een of andere manier weer kon geleiden, die het had gewaagd haar, Toveine Gazal, met zijn vervloekte saidinweving te binden. Jammer voor hem dat hij haar niet had bevolen te stoppen met denken. Ze kon hem voelen, achter in haar hoofd. Hij was er altijd.

Heel even kneep ze haar ogen dicht. Licht! De boerderij van vrouw Doweel had de Doemkrocht geleken, een jarenlange boetvaardige verbanning zonder andere uitweg dan iets ondenkbaars zoals een opgejaagde afvallige worden. Amper een halve week nadat ze gevangen was had ze al beter geweten. Dit was de Doemkrocht. Zonder kans op ontsnapping. Kwaad hoofdschuddend wreef ze met haar vingers een vochtige glinstering van haar wangen. Nee! Ze zou hoe dan ook ontsnappen, al was het maar net lang genoeg om Elaida te wurgen. Hoe dan ook.

Hoewel er slechts een bed en drie meubelstukken stonden, was er maar weinig ruimte. Ze doorboorde het ijs in de geelgestreepte kom op de wastafel met haar mes, vulde de geblutste witte kom en geleidde hitte in het water tot er slierten stoom opstegen. Deze geleiding was toegestaan. Dat en verder niets. Gedachteloos waste ze zich en poetste ze haar tanden met zout en soda, waarna ze schoon goed en schone kousen pakte uit de kleine houten kist aan het voeteneind en die aantrok. Ze liet haar ring in de kist liggen, verstopt in een fluwelen beursje onder vele andere dingen. Ook bevolen. Al haar eigendommen met uitzondering van een schrijftafeltje waren hier. Gelukkig was ze dat kwijtgeraakt toen ze overwonnen werd. Haar gewaden hingen aan een kapstok, het derde meubelstuk. Ze koos er een zonder echt te kijken, trok hem gedachteloos aan en gebruikte kam en borstel.

De met ivoor afgezette borstel ging langzamer toen ze zich voor het eerst echt zag in de goedkope vlekkerige spiegel van het wastafeltje. Ze haalde hortend adem en legde de borstel naast de bijpassende kam. Ze had een dik gewaad uitgekozen van fijngeweven wol en het was zo donkerrood dat het bijna zwart leek. Zwart zoals de jas van een Asha’man. Haar vlekkerige beeld staarde terug en haar lippen bewogen. Iets anders aantrekken zou een soort overgave betekenen. Vastbesloten griste ze haar met marter afgezette grijze mantel van de haak.

Toen ze de zeilflap opzij duwde, waren er al zo’n twintig tot dertig zusters druk bezig in de lange hoofdzaal die de kamertjes van zeildoek verbond. Hier en daar spraken enkelen mompelend met elkaar, maar de rest meed elkaars blik, zelfs leden van dezelfde Ajah. Er hing een sfeer van vrees, maar op de meeste gezichten stond schaamte te lezen. Akoure, een stevige Grijze zuster, stond naar de hand te staren waar ze altijd haar ring droeg. Desandre, een magere Gele, verborg haar rechterhand onder de oksel.

Het zachte gefluister verdween toen Toveine verscheen. Verschillende vrouwen keken haar woedend aan, onder wie Jenare en Lemai. Haar eigen Ajah! Desandre was zo verstandig om zich stijfjes om te draaien. Binnen twee dagen waren eenenvijftig Aes Sedai door de zwartgejaste monsters gevangengenomen en vijftig van hen gaven Toveine Gazal daarvan de schuld, alsof Elaida a’Roihan niets met deze ramp te maken had. Als Logain niet had ingegrepen zouden ze de eerste nacht al wraak hebben genomen. Ze vond hem niet aardiger doordat hij een eind aan de afstraffing had gemaakt en vervolgens Carniele had bevolen haar opgezette bulten en schrammen te helen die door riemen, vuisten en voeten waren toegebracht. Ze was liever doodgeslagen dan hem iets verschuldigd te zijn. Ze deed haar mantel aan en liep trots door de gang naar buiten; het bleke ochtendlicht paste goed bij haar matte stemming. Achter haar riep iemand bijtende woorden voor de dichtvallende deur ze onhoorbaar maakte. Met trillende handen deed ze haar kap op en schikte het donkere bont rond haar gezicht. Niemand kon ongestraft Toveine Gazal vernederen. Zelfs vrouw Doweel, die haar in de loop der jaren een schijnbare onderwerping had afgedwongen, had dat aan het eind van Toveines verbanning geleerd. Ze zou hun een lesje leren. Ze ging het iedereen betaald zetten!

De slaapzaal die ze met de anderen deelde, lag aan de uiterste rand van een groot en vreemd dorp. Een Asha’mandorp. Men had haar gezegd dat elders de paaltjes reeds in de grond waren geslagen voor een bouwwerk dat de Witte Toren in de schaduw zou stellen, maar nu woonden de meesten nog hier. Vijf grote, vierkante stenen barakken langs straten die even breed waren als die in Tar Valon en elke barak huisvestte een honderdtal Soldaten van de Asha’man. Ze waren het Licht zij dank nog niet vol, maar de met sneeuw bedekte houten steigers wachtten op de komst van de werklieden. De steigers stonden rond de dikke muren van twee gebouwen die bijna zo ver klaar waren dat het riet gelegd kon worden. Een tiental kleinere stenen huisjes was gebouwd voor tien Toegewijden en ook daar was een huis in aanbouw. Daaromheen bevonden zich verspreid zo’n tweehonderd huizen die in bijna elk dorp aangetroffen konden worden. Daar woonden enkele getrouwde mannen en de gezinnen van mannen die nog niet geoefend genoeg waren.

Geleiders joegen haar geen angst aan. Weliswaar was ze één ogenblik in paniek geraakt, maar dat deed er niet meer toe. Wat er wel toe deed, waren vijfhonderd man die konden geleiden; ze waren als een klein botje dat klem zat tussen haar tanden en niet los kwam. Vijfhonderd! En sommigen konden Reizen. Een heel scherp botje. Erger nog, ze had ruim een span door de bossen gezwoegd voor ze bij de muur was beland. Door wat ze eruit kon afleiden, werd ze bang.

Nergens was de muur af, nergens meer dan twaalf of vijftien voet hoog en de meeste torens en versterkingen waren nog niet eens aanwezig. Op verschillende plekken had ze over de stapels zwarte stenen kunnen klauteren, ware het niet dat haar was opgedragen geen ontsnapping te wagen. De muur was zo’n acht span lang en ze geloofde Logain toen hij zei dat men amper drie maanden geleden met de aanleg was begonnen. De man had haar zo volkomen in zijn macht dat hij niet eens een poging deed om te liegen. Hij noemde de muur een verspilling van tijd en moeite en wellicht was het dat ook, maar ze klappertandde bij de gedachte. Pas drie maanden. Gemaakt met de Ene Kracht. De mannelijke helft van de Ene Kracht. Als ze aan die zwarte muur dacht, zag ze een onverzettelijke strijdmacht die niet tegengehouden kon worden, zag ze een lawine van zwarte steen die de Witte Toren begroef. Onmogelijk natuurlijk. Onmogelijk, maar wanneer ze niet over het wurgen van Elaida droomde, droomde ze daarvan.

Het had ’s nachts gesneeuwd en een dikke witte deken bedekte ieder dak, maar ze hoefde niet voorzichtig door de brede straten te stappen. De ingeklonken grond was opgeruimd, een werktaak die de mannen in opleiding voor zonsopgang moesten uitvoeren. Ze gebruikten de Kracht voor alles, van het vullen van houtkisten tot het wassen van kleren! Zwart geklede mannen haastten zich hier en daar door de straten en nog meer stelden zich in rijen voor de schuren op, terwijl anderen luid namen afriepen. Vrouwen, dik ingepakt tegen de kou, liepen langs en droegen geduldig manden naar het pakhuis van de kwartiermeester of emmers naar een nabije put. Hoe een vrouw hier kon blijven in de wetenschap van wat haar man feitelijk was, ging Toveines begrip te boven. Nog vreemder waren de kinderen die door de straten renden rond de groepen geleiders en die schreeuwend en lachend rondbuitelden en elkaar gekleurde ballen toegooiden, of met poppen of honden speelden. Een stukje alledaagsheid dat de smerige stank van de rest versterkte. Een groep ruiters kwam stapvoets door de straat naar haar toe. In de korte tijd dat ze hier was geweest – die eindeloze tijd – had ze niemand in het dorp zien rijden, afgezien van werklui op karren of wagens. Zelfs geen bezoeker en sommige van deze ruiters moesten bezoekers zijn. Vijf man in het zwart begeleidden ongeveer tien mannen die de rode jassen en mantels van de koninginnegarde droegen en die onder aanvoering van twee goudblonde vrouwen stonden. Een in een roodwitte mantel afgezet met zwart bont en de ander... Toveines wenkbrauwen rezen hoog op. De ander droeg een groene Kandoraanse broek en een jas in de stijl van de kapitein-generaal van de garde. Haar rode mantel droeg zelfs de gouden knopen van haar rang op de schouders! Misschien had ze het mis wat die mannen betrof. Deze zouden snel aan het kortste eind trekken wanneer ze echte gardisten ontmoetten. Het was in elk geval wel heel vroeg voor bezoekers.

Elke keer dat de vreemde groep bij een groep in het gelid staande Asha’man kwam, schreeuwde de voorste man: ‘Asha’man, geef acht!’ En dan stampten laarshakken op de harde grond terwijl de mannen tot stenen beelden verstarden.

Toveine trok haar mantelkap wat meer naar voren om haar gezicht te verbergen en bewoog opzij, naar de hoek van een kleiner huisje. Een oude man met een vorkbaardje kwam naar buiten. Hij droeg een zilveren zwaardspeld op de hoge kraag en keek haar nieuwsgierig aan zonder echter in te houden.

Wat ze had gedaan, kwam als een volle emmer koud water op haar neer en ze moest bijna huilen. Geen van deze vreemden zou nu een Aes Sedai-gezicht herkennen, als ze dat al konden. Als een van die vrouwen kon geleiden, hoe onwaarschijnlijk dat ook was, zou ze niet dichtbij genoeg zijn om te kunnen zeggen dat Toveine dat ook kon. Ze broedde smeulende plannetjes uit over hoe ze ongehoorzaam kon zijn aan Logain en deed toen alles wat nodig was om zijn aanwijzingen op te volgen zonder er verder bij stil te staan! Bij wijze van verzet bleef ze staan, draaide zich om en keek naar de bezoekers. Onwillekeurig gingen haar handen omhoog naar de kap.

maar ze dwong ze weer naar beneden. Het was zielig en belachelijk. Ze kende de Asha’man die de groep begeleidde. Een gezette man van middelbare leeftijd met vettig zwart haar, een vettige glimlach en felle ogen als die van een ziener. De rest kende ze niet. Wat kon ze hopen hiermee te bereiken? Hoe kon ze aan iemand daar een boodschap toevertrouwen? Hoe kon ze zo dichtbij komen, zelfs wanneer er geen begeleiders waren, dat ze iets kon doorgeven terwijl haar was verboden om buitenstaanders de aanwezigheid van Aes Sedai te laten ontdekken?

De kerel met de felle ogen leek zijn taak van vanmorgen vervelend te vinden en deed nauwelijks moeite zijn geeuwen te verbergen. ‘Wanneer we hier klaar zijn...’ zei hij net toen hij langs Toveine reed, ‘zal ik u de Werkliedenstad laten zien. Heel wat groter dan dit. We hebben allerlei ambachtslieden. Van metselaars tot timmerlui en van ijzersmeden tot kleermakers. We kunnen alles maken wat u nodig hebt, vrouwe Elayne.’

‘Behalve meiraapjes,’ zei een vrouw met een hoge stem en de ander lachte.

Toveines hoofd schoot omhoog. Ze zag de ruiters verder rijden onder het begeleidende gestamp van laarzen en geschreeuwde bevelen. Vrouwe Elayne? Elayne Trakand? De jongste van die twee vooraan paste bij de beschrijving die ze had gekregen. Elaida had niet ronduit gezegd waarom ze die weggelopen Aanvaarde zo graag in handen wilde krijgen, nog wel een die koningin kon worden, maar geen enkele zuster mocht de Toren uit zonder bevelen wat te doen als ze dat meisje tegenkwam. Pas maar op, Elayne Trakand, dacht Toveine. Ik zou het ellendig vinden als Elaida het plezier smaakt jou gevangen te nemen.

Ze wilde erover nadenken of er soms een manier was om het meisje, nu ze hier was, te gebruiken, maar opeens werd ze zich bewust van bepaalde gevoelens in haar hoofd. Een kalme voldoening en een groeiende doelgerichtheid. Logain was klaar met z’n ontbijt. Hij zou weldra naar buiten komen. Hij had haar gezegd gereed te staan wanneer hij naar buiten stapte.

Haar benen bewogen nog sneller dan haar gedachten. Het gevolg was dat haar benen in de rokken verward raakten en ze zo hard op de grond klapte dat het haar de adem benam. Boosheid vlamde op, razernij, maar ze krabbelde overeind en zonder zich tijd te gunnen om het stof af te slaan, trok ze haar rok tot boven de knieën op en zette het op een lopen terwijl haar mantel achter haar aanfladderde. Ruw geschreeuw van de mannen volgde haar in de straat en lachende kinderen wezen toen ze voorbijholde.

Opeens schoot een troep honden op haar af, grauwend en bijtend naar haar benen. Ze sprong, tolde rond en schopte, maar de honden bleven haar aanvallen. Ze kon wel gillen van ergernis en woede. Honden waren altijd lastig, maar ze kon nog geen veertje geleiden om hen weg te jagen. Een grijze hond greep een loshangende rokpunt en trok haar opzij. Ze raakte in paniek. Als ze nu viel, zouden ze haar in stukken scheuren.

Een schreeuwende vrouw in bruin wollen kledij zwaaide met een zware mand naar de hond die aan Toveines rok trok. Het dier sprong opzij. De emmer van een gezette vrouw trof de ribben van een gevlekte bruine hond en hij ging er jankend vandoor. Toveines mond viel open van verbazing en moest voor haar onachtzaamheid boeten met een kapotte kous en wat huid van haar linkerbeen dat gegrepen was door een andere hond. Overal om haar heen stonden vrouwen die de dieren wegjoegen met alles wat voorhanden was. ‘Ga verder, Aes Sedai,’ zei een magere grijzende vrouw die uithaalde naar een vlekkerige hond. ‘Ze zullen u niet meer lastig vallen. Zelf heb ik liever een leuke kat, maar katten verdragen mijn man tegenwoordig niet meer. Ga verder.’

Toveine bleef niet staan om haar redsters te bedanken. Ze rende verder en dacht verwoed na. De vrouwen wisten het. Als een het wist, wisten ze het allemaal. Maar ze zouden geen berichten doorspelen, niet helpen bij een ontsnapping, niet wanneer ze daar uit vrije wil bleven wonen. Niet als ze begrepen waaraan ze meehielpen. Ze had er niets aan.

In de buurt van Logains huis, een in een rij aan een smallere zijstraat, ging ze langzamer lopen en liet haastig haar rok zakken. Zo’n acht mannen in het zwart stonden buiten te wachten, zowel jongeren als ouderen, maar van Logain viel nog niets te zien. Ze kon hem wel voelen, hij ging volkomen op in iets. Lezen misschien. Het laatste stuk liep ze heel waardig. Beheerst en ondanks alles tot in haar pink een Aes Sedai. Het lukte haar bijna haar panische vlucht voor de honden te vergeten.

Telkens als ze het huis zag, verbaasde het haar. Andere huizen hier waren even groot en twee zelfs nog groter. Een alledaags houten huis met een verdieping, hoewel de rode deur, de luiken en vensters vreemd aandeden. De simpele gordijnen beletten dat ze naar binnen kon kijken, maar het glas was zo slecht dat ze zelfs met open gordijnen binnen amper iets had kunnen onderscheiden. Het huis van een minder geslaagde winkelier en niet van een van de beruchtste mannen ter wereld.

Ze vroeg zich even af waar Gabrelle bleef. De andere zuster die gebonden was aan Logain, had dezelfde aanwijzingen als zij en was er tot nu toe altijd als eerste geweest. Gabrelle was ijverig en bestudeerde de Asha’man alsof ze van plan was een boek over het onderwerp te schrijven. Misschien wilde ze dat ook daadwerkelijk, want Bruinen schreven over van alles. Ze zette de zuster uit haar gedachten. Hoewel... Als Gabrelle echt te laat kwam, moest ze uitzoeken hoe de vrouw dat klaarspeelde. Maar nu moest ze zelf kennis opdoen.

De wachtende mannen voor de rode deur namen haar op maar zeiden niets, zelfs niet tegen elkaar. Toch was er geen vijandschap. Ze wachtten gewoon. Geen van hen droeg een mantel, hoewel hun adem bleke wolkjes voor hun gezichten vormde. Ze waren allemaal Toegewijden met de zilveren zwaardspeld op de kraag. Zo was het elke ochtend geweest als ze zich kwam melden, hoewel er niet altijd dezelfde mannen stonden. Ze kende er enkelen, tenminste van naam, en soms wat opgevangen feitjes. Evin Vinchova, een knappe jongeman die erbij was geweest toen Logain haar gevangen had genomen. Hij stond tegen de hoek van het huis met een touwtje te spelen. Donalo Sandomere, als dat tenminste zijn naam was, met zijn gerimpelde boerse gezicht en scherp gesneden geoliede baardje, probeerde de verveelde houding aan te nemen die volgens hem bij iemand van adel paste. De Taraboner Androl Genhald, een vierkante kerel met zijn zware wenkbrauwen in een diepe nadenkende frons en zijn handen op zijn rug, droeg een gouden zegelring, maar volgens haar was hij een leerling die zijn snor had afgeschoren en zijn sluier had afgedaan. Mezar Kurin, een man uit Arad Doman, grijs aan de slapen, raakte de granaatsteen in zijn linkeroor aan. Hij kon best een edelman van een minder Huis zijn. Ze verzamelde in gedachten een lijstje namen en gezichten. Vroeg of laat zou er op hen worden gejaagd en elke inlichting die kon helpen hen te vinden, zou nuttig zijn.

De rode deur ging open en de mannen richtten zich op, maar het was niet Logain die naar buiten stapte.

De ogen van Toveine knipperden van verbazing en ze staarde Gabrelle recht in haar met kool aangezette groene ogen. Ze deed geen poging haar walging te verbergen. Die vervloekte band met Logain had gisteravond duidelijk gemaakt waar hij mee bezig was – ze was bang geweest helemaal niet te kunnen slapen – maar zelfs in haar somberste buien had ze niet aan Gabrelle gedacht! Sommige mannen leken even geschrokken als zij. Enkelen probeerden hun glimlach te verbergen. Kurin grijnsde openlijk en streek met een duim langs zijn smalle snorretje.

De vrouw was zo onbeschaamd niet eens rood te worden. Ze trok haar wipneus iets op en schikte toen ferm haar donkerblauwe gewaad bij de heupen, alsof ze bekend wilde maken dat ze het net had aangetrokken. Met een zwaai gooide ze haar mantel rond de schouders en bond de linten vast terwijl ze naar Toveine gleed, even plechtstatig alsof ze in de Witte Toren was.

Toveine greep de grotere vrouw bij de arm en trok haar een stukje opzij. ‘We zijn dan wel gevangenen, Gabrelle,’ fluisterde ze fel, ‘maar dat is geen reden om je over te geven. Zeker niet aan de lage lusten van die Ablar!’ De ander keek niet eens verlegen! Een gedachte viel haar in. Natuurlijk! ‘Heeft hij... heeft hij het jou bevolen?’ Gabrelle keek bijna spottend toen ze zich lostrok. ‘Het kostte me twee dagen, Toveine, voor ik besloot me aan zijn lusten “over te geven”, zoals je het zo fraai stelt. Ik prijs mezelf gelukkig dat het me slechts vier dagen kostte om hem ervan te overtuigen mij de kans te geven. Roden zoals jij beseffen dat misschien niet, maar mannen zijn dol op gesprekken en roddels. Je hoeft alleen maar te luisteren of net te doen alsof en elke man vertelt jou zijn hele leven.’ Een nadenkende rimpel kwam in de plaats van haar neerbuigende glimlach, ik vraag me af of dat zo geldt voor de gewone vrouwen.’

‘Of wat geldt?’ wilde Toveine weten. Bespiedde Gabrelle hem? Of probeerde ze stof voor haar boek te verzamelen? Dit was echt ongelooflijk, zelfs voor een Bruine zuster. ‘Waar heb je het over?’ Gabrelle bleef nadenkend kijken, ik voelde me... hulpeloos. O, hij was heel zacht, maar ik had er nooit eerder aan gedacht dat mannenarmen zo sterk zijn en dat terwijl ik nog geen donsveertje kan geleiden. Hij... leidde, neem ik aan, al is dat niet helemaal juist gesteld. Gewoon... sterker en ik wist het. Het voelde vreemd aan, opwindend!’

Toveine beefde. Gabrelle moest krankzinnig zijn! Ze wilde dat net zeggen toen Logain zelf verscheen en de deur achter zich dichtdeed. Hij was lang, groter dan de mannen om hem heen. Zijn donkere haren raakten brede schouders en omkransten een hooghartig gezicht. Zijn hoge kraag toonde zowel het zilveren zwaard als die belachelijke slang met poten. Hij schonk Gabrelle een snelle glimlach toen de anderen om hem heen kwamen staan. Dat nest glimlachte nog terug ook. Opnieuw beefde Toveine. Opwindend! De vrouw was echt gek!

Net als op andere ochtenden brachten de mannen verslag uit. Meestal kon Toveine er maar weinig uit opmaken, maar ze luisterde wel. ‘Ik heb er nog twee gevonden die belangstelling lijken te hebben voor die nieuwe soort Heling die Nynaeve op jou gebruikte, Logain,’ zei Genhald met een frons, ‘maar de ene kan de bekende Heling amper aan en de ander wil meer weten dan ik hem kon vertellen.’

‘Wat jij hem kunt vertellen, is alles wat ik weet,’ antwoordde Logain. ‘Vrouw Almaeren heeft me niet veel verteld over wat ze deed en ik kon er slechts stukken en delen van opvangen door te luisteren naar de andere zusters. Blijf het zaad maar verspreiden en hoop dat er iets groeit. Meer kun je niet doen.’ Enkele anderen knikten met Genhald mee.

Toveine luisterde aandachtig. Nynaeve Almaeren. Ze had die naam vaak gehoord na haar terugkomst in de Toren. Ook een weggelopen Aanvaarde. Nog zo een die Elaida verschrikkelijk graag wilde vangen, veel gretiger dan normaal was. Eveneens afkomstig uit het dorp van Altor. En op de een of andere manier verbonden met Logain. Wellicht zou het ergens toe kunnen leiden. Maar een nieuw soort Heling? Door een Aanvaarde? Dat was onwaarschijnlijk en grensde aan het onmogelijke, maar ze had al eerder het onmogelijke zien gebeuren en dus prentte ze ook deze kennis goed in haar geheugen. Ook Gabrelle luisterde nauwgezet, merkte ze. Maar ze hield ook Toveine vanuit haar ooghoeken in de gaten.

‘Er is een moeilijkheid met een paar mannen uit Tweewater, Logain,’ zei Vinchova. Zijn gladde gezicht werd rood van boosheid. ‘Ik zeg wel mannen, maar deze twee zijn jongens van amper veertien! Ze willen hun leeftijd niet zeggen.’ Aan zijn gladde wangen te zien was hij zelf maar twee jaar ouder. ‘Het is misdadig ze hierheen te halen.’ Logain schudde het hoofd, maar of dat uit boosheid was of uit spijt, viel moeilijk te zeggen. ‘Ik heb vernomen dat de Witte Toren al meisjes van twaalf aanneemt. Blijf maar zo goed mogelijk op die mannen uit Tweewater letten. Je hoeft ze niet te vertroetelen, anders nemen anderen hen te pakken, maar probeer te voorkomen dat ze stomme dingen doen. De Drakenheer vindt het waarschijnlijk niet leuk als we te veel mensen uit zijn streek doden.’

‘Hij scheen er volgens mij helemaal niks om te geven,’ mompelde een gladde vent. Aan zijn spraak was goed te horen dat hij uit Morland kwam, hoewel zijn uitdagende krulsnor al duidelijk genoeg aangaf waar hij vandaan kwam. Hij rolde een zilveren muntstuk tussen zijn vingers door en leek er even nauwkeurig op te letten als op Logain. ‘Ze hebben mij gezegd dat het de Drakenheer zelf was die de M’Hael opdroeg uit zijn Tweewater elke man op te pakken die kon geleiden, tot aan de snotneuzen toe. Met het aantal waarmee hij is teruggekomen, verbaast het me dat hij niet ook de kippetjes en lammetjes meenam.’ Er werd gegrinnikt om zijn grapje maar Logains vlakke stem maakte daar als een botte bijl een eind aan. ‘Wat de Drakenheer ook bevolen heeft, ik reken erop dat mijn bevelen duidelijk zijn.’ Ditmaal knikten alle hoofden en enige mannen mompelden: ‘Ja, Logain.’ Of: ‘Het zal gebeuren, Logain.’ Toveine liet haastig de spottende uitdrukking van haar gezicht verdwijnen. Stomme boeren. De Toren nam alleen meisjes van onder de vijftien op wanneer ze al een eerste begin met geleiden hadden gemaakt. Dat andere was echter boeiender. Weer Tweewater. Iedereen zei dat Rhand Altor zich niets aantrok van zijn geboortestreek, maar zij was daar niet zo zeker van. Waarom hield Gabrelle haar in de gaten?

‘Gisteravond hoorde ik,’ zei Sandomere even later, ‘dat Mishraile persoonlijk les krijgt van de M’Hael.’ Hij streek voldaan langs zijn puntbaardje alsof hij een kostbaar juweel had afgegeven. Misschien was dat ook wel zo, maar Toveine wist niet wat er zo kostbaar aan was. Logain knikte langzaam. De anderen keken elkaar zwijgend aan met gezichten die uit steen leken gehouwen. Ze verbeet haar ergernis terwijl ze rondkeek. Dit soort dingen gebeurde te vaak. Er waren onderwerpen waar ze verder niets over wilden zeggen – of waren ze er bang voor? – en zij begreep er niets van. Voortdurend had ze het gevoel dat hier kostelijke feiten verborgen lagen. Maar net buiten haar greep.

Een brede Cairhienin, die nog net tot Logains borst reikte, wilde wat zeggen, maar of hij nog iets meer over Mishraile wilde vertellen of wie dat was, zou ze nooit te horen krijgen.

‘Logain!’ Als een pijl schoot Welyn Kajima door de straat op hen af en de belletjes aan de punten van zijn zwarte vlechtjes rinkelden. Ook een Toegewijde, een man van middelbare leeftijd die te vaak glimlachte. Hij was er ook bij geweest toen Logain haar gevangen had genomen. Kajima had Jenare gebonden. Hij was bijna buiten adem toen hij zich met een strak gezicht tussen de andere mannen door drong.

‘Logain,’ hijgde hij. ‘De M’Hael is terug uit Cairhien en heeft nieuwe weglopers op het bord bij het paleis laten schrijven. Als je de namen hoort, zul je het niet geloven.’ De reeks kwam er in een ademstoot uit en er klonken verbaasde kreten, waardoor Toveine niet meer dan een flard van zijn lijst opving.

‘Er zijn eerder weglopers geweest,’ mompelde de Cairhienin toen Kajima uitgesproken was, ‘maar nog nooit een volleerde Asha’man. En nu opeens zeven tegelijk?’

‘Als je me niet gelooft,’ begon Kajima, die rechtop ging staan en zich een houding gaf. Hij was in Arafel schrijver geweest. ‘We geloven je best,’ zei Genhald sussend. ‘Maar Gedwin en Torval? Het zijn mannen van de M’Hael. Net als Rochaid en Kisman. Waarom zouden zij ervandoor gaan? Hij heeft ze nog meer gegeven dan een koning.’

Kajima schudde boos zijn hoofd, waardoor de belletjes rinkelden. ‘Je weet dat er nooit redenen op de lijst staan. Alleen de namen.’

‘Opgeruimd staat netjes,’ gromde Kurin. ‘Tenminste als we nu niet naar ze op jacht moeten.’

‘Ik begrijp niets van die anderen,’ bracht Sandomere naar voren. ‘Ik ben bij Dumaisbron geweest. Ik heb daarna de Drakenheer zien kiezen. Dashiva liep natuurlijk als altijd met zijn hoofd in de wolken. Maar Flin, Hopwil en Narishma? Je had moeten zien hoe fijn ze het vonden. Het leken wel lammetjes in een gerstschuur.’

Een stevige man met al wat grijzend haar vloekte. ‘Nou, ik ben niet bij de Bron geweest, maar naar het zuiden. Naar de Seanchanen.’ Hij klonk als een Andoraan. ‘Misschien dat jouw lammetjes minder van een slachterf hielden dan van een gerstschuur.’ Logain had stil staan luisteren, de armen over elkaar. Van zijn gezicht viel niets af te lezen. Een masker. ‘Maak jij je geen zorgen over het slachterf, Canler?’ vroeg hij opeens.

De Andoraan grijnsde en schokschouderde, ik vermoed dat we vroeg of laat allemaal die kant opgaan, Logain. Ik zie weinig keus, maar ik hoef er toch niet bij te jubelen.’

‘Zolang je er op de dag zelf maar bij bent,’ zei Logain kalm. Hij richtte zich tot de man die Canler heette, maar verschillende anderen knikten instemmend.

Logain keek langs de mannen en nam Toveine en Gabrelle peinzend op. Toveine probeerde net te doen alsof ze niet had staan luisteren en de namen in haar geheugen had gegrift. ‘Ga naar binnen, uit de kou,’ zei hij. ‘Neem wat thee om je te warmen. Ik kom zo snel mogelijk terug. Blijf van mijn papieren af.’ Met een gebaar beduidde hij de mannen mee te gaan en liep voorop in de richting vanwaar Kajima was komen aanrennen.

Toveine klemde van ergernis haar tanden op elkaar. Ze hoefde hem nu gelukkig niet te volgen langs de zogenaamde Verradersboom, waar hoofden als rot fruit aan de kale takken bungelden. Ze hoefde niet naar de oefenvelden, om te zien hoe mannen leerden met de Ene Kracht iets te vernietigen, maar ze had op een vrije dag gehoopt, zodat ze vrij kon rondlopen en her en der wat kon opsteken. Ze had de mannen al eerder over Taims paleis horen praten en vandaag had ze gehoopt het te vinden en wellicht een glimp op te vangen van de man wiens naam even besmeurd was als die van Logain. In plaats daarvan volgde ze de andere vrouw gedwee de rode deur in. Het had geen zin er tegenin te gaan.

Binnen keek ze de voorkamer rond, terwijl Gabrelle haar mantel aan een haak hing. Ondanks de buitenkant had ze bij Logain iets grootsers verwacht. Een klein houtvuur brandde in een ruwstenen haard. Een lange smalle tafel en stoelen met lattenruggen stonden op kale planken. Haar oog viel op een schrijftafel die nauwelijks fraaier oogde dan de andere meubelstukken. Er stonden stapels gesloten brievendozen op en leren mappen vol lange riemen papier. Haar vingers jeukten maar ze wist dat ze niet in staat zou zijn ook maar iets anders aan te raken dan de pen of het potje met inkt. Zuchtend volgde ze Gabrelle de keuken in, waar een ijzeren kachel te veel hitte uitstraalde en vuile ontbijtborden op een lage kast onder het venster stonden. Gabrelle vulde een ketel en zette hem op het vuur, waarna ze een groen geglazuurde theepot en een houten kan uit een andere kast pakte. Toveine legde haar mantel over een stoel en ging aan tafel zitten. Ze wilde geen thee, tenzij ze er wat eten bij kreeg, ze had immers het ontbijt gemist, maar ze wist dat ze de thee zou drinken.

De dwaze Bruine zuster praatte over koetjes en kalfjes, terwijl ze haar keukentaken uitvoerde als een kalme boerin, ik ben al een heleboel te weten gekomen. Logain is de enige volleerde Asha’man die in het dorp woont. De anderen wonen allemaal in Taims paleis. Ze hebben bedienden, maar Logain heeft de vrouw van een man in opleiding in dienst genomen om voor hem te koken en te wassen. Ze zal gauw komen en vindt hem haar zonnetje aan de hemel, dus kunnen we belangrijke zaken maar beter nu bespreken. Hij heeft je schrijftafel gevonden.’

Toveine had het gevoel of iemand haar bij de keel had gegrepen. Ze probeerde het niet te tonen, maar Gabrelle keek haar recht aan. ‘Hij heeft hem verbrand, Toveine. Nadat hij alles had gelezen. Hij leek te denken dat hij ons een dienst had bewezen.’ Toveine voelde de druk verminderen en ze kon weer ademhalen. ‘Elaida’s opdracht zat erin.’ Ze schraapte haar keel om niet schor te praten. Elaida had bevolen elke man te stillen en hem ter plekke op te hangen, zonder dat hij in Tar Valon berecht zou worden, zoals de wet van de Toren voorschreef. ‘Ze heeft wrede voorwaarden gesteld en deze mannen zouden even gruwelijk hebben gehandeld als ze die voorwaarden vernamen.’ Ondanks de hitte van de potkachel huiverde ze. Dat ene papier had hen allen kunnen sussen en aan de galg brengen. ‘Waarom bewijst hij ons een gunst?’

‘Ik weet het niet, Tovaine. Hij is geen schurk. Tenminste niet erger dan de meeste mannen. Misschien is dat wel de enige reden.’ Gabrelle zette een bord met harde bolletjes en nog een bord met jonge kaas op tafel. ‘Het is ook mogelijk dat deze binding net zoiets is als die van een zwaardhand. Er bestaan meer manieren van binding dan wij weten. Misschien wil hij liever niet de ervaring delen als wij worden opgehangen.’ Toveines maag knorde, maar ze pakte een broodje op alsof ze er eigenlijk alleen aan wilde ruiken, ik neem aan dat wreed een milde omschrijving is,’ vervolgde Gabrelle, die theeblaadjes in de pot schepte, ik zag je ineenkrimpen. Natuurlijk hebben ze zich zeer veel moeite getroost om ons hierheen te brengen. Er zijn nu eenenvijftig zusters hier en zelfs met die binding moeten ze bang zijn dat wij een uitweg zullen vinden om ongehoorzaam te zijn, een of andere opening die zij niet gezien hebben. Het antwoord is duidelijk. Als we dood zijn, zal de Toren witheet van razernij worden. Nu we leven en gevangen worden gehouden, zal Elaida veel behoedzamer optreden.’ Ze lachte van heimelijk vermaak. ‘Je zou je gezicht moeten zien, Toveine. Had je gedacht dat ik al mijn tijd had verknoeid door mijn vingers door Logains haren te woelen?’

Toveine klemde haar lippen op elkaar en legde het broodje onaangeraakt neer. Dat was toch koud en voelde hard. Het was altijd fout om aan te nemen dat de Bruinen wereldvreemd waren en opgingen in hun boeken en studie, waarbij ze al het andere buitensloten. ‘Wat heb je nog meer ontdekt?’

Gabrelle hield de lepel stevig beet en ging tegenover haar zitten, waarna ze gespannen naar voren boog. ‘Misschien is hun muur heel sterk wanneer die af is, maar deze plek zit vol barsten. Er is een groep rond Mazrim Taim en een Logain-groep, hoewel ik niet zeker weet of ze dat allebei beseffen. Wellicht zijn er nog andere groeperingen en er zijn beslist mannen die niet doorhebben dat er groeperingen bestaan. Eenenvijftig zusters zouden in staat moeten zijn daar ondanks de binding iets mee te doen. De tweede vraag is: wat kunnen we eigenlijk met die kennis?’

‘De tweede vraag?’ zei Toveine afwachtend maar de ander zweeg. ‘Als het ons lukt die barsten te vergroten,’ zei ze eindelijk, ‘sturen we vijftig tot honderd bendes de wereld in en elke bende is gevaarlijker dan welk leger ook. Het kan een heel leven duren voor we ze allemaal gevangen hebben genomen, wat de wereld als een tweede Breken in stukken kan scheuren, en dat terwijl Tarmon Gai’don nadert. Als we er tenminste van uitgaan dat die Altor echt de Herrezen Draak is.’ Gabrelle wilde wat zeggen maar Toveine gebaarde haar te zwijgen. Waarschijnlijk was Altor echt de Herrezen Draak. Maar dat deed er nu niet toe. ‘Maar we moeten... deze opstand neerslaan, de zusters weer in de Toren terugkrijgen en elke zuster oproepen die zich heeft teruggetrokken, anders weet ik niet of wij deze plek kunnen vernietigen. Ik vermoed dat de Toren hoe dan ook de helft van alle zusters zal verliezen. Wat is de eerste vraag?’ Gabrelle rechtte haar rug en keek opeens behoedzaam. ‘Ja, geen gemakkelijk besluit. En elke dag komen er meer mannen binnen. Al vijftien tot twintig sinds onze aankomst.’

‘Ik Iaat niet met me spelen, Gabrelle! Wat is de eerste vraag?’ De blik van de Bruine zuster werd scherp en ze keek Toveine lang en strak aan.

‘De schok zal weldra verdwijnen,’ zei ze eindelijk. ‘En wat dan? Het gezag dat Elaida jou gaf, is weg en de opdracht is beëindigd. De eerste vraag is: gaan wij ons verenigen of gaan we ons weer als Bruinen en Roden, als Gelen, Groenen en Grijzen gedragen? En wat moet die arme Ayako, die het wel heel erg zal spijten dat de Witte zusters erop stonden dat er uit hun kring iemand meeging? Lemai en Desandre zijn de hoogsten in rang.’ Vermanend zwaaide Gabrelle met haar lepel. ‘De enige kans op eenheid is als jij en ik ons openlijk aan Desandres gezag onderwerpen. Dat moeten we! Daarmee kan het, hoop ik, beginnen. Als we nog enkele anderen overhalen, zal dat zeker het begin zijn.’

Toveine haalde diep adem en deed alsof ze in het niets staarde en nadacht. Zich onderwerpen aan een zuster was op zich geen zware opdracht. De Ajahs hadden altijd geheimen gekoesterd en hadden soms tegen elkaar geïntrigeerd, maar de openlijke tweedracht die nu de Toren beheerste, stond haar tegen. Bovendien had ze bij vrouw Doweel geleerd hoe ze zich nederig kon gedragen. Ze vroeg zich af hoe die vrouw zo van armoe had kunnen genieten en op een boerderij kon werken voor een werkzuster die nog harder was dan zijzelf.

‘Ik kan zoiets wel opbrengen,’ zei ze ten slotte. ‘Als we Desandre en Lemai willen overtuigen, moeten we een plan bedenken om aan hen voor te leggen.’ Ze had al half en half een plan klaar, maar het was nog te vroeg om dat in het openbaar te verkondigen. ‘O, het water kookt, Gabrelle.’

De domme vrouw glimlachte opeens en haastte zich naar de potkachel. Bruinen waren altijd beter met boeken dan met mensen als ze erover nadacht. Voor Logain en Taim en de anderen aan hun eind kwamen, zouden zij Toveine Gazal helpen Elaida van de troon te stoten.

De grote stad Cairhien was een opeengeperste steenmassa binnen dikke muren op de oever van de Alquin. De lucht was helder en wolkeloos, maar er stond een koude wind en de zon scheen op besneeuwde daken en glinsterende ijspegels, die daardoor echter niet wegsmolten. De Alquin was niet dichtgevroren, maar hoekige ijs-schotsen dreven draaiend en kolkend stroomafwaarts tegen de rompen van schepen die lagen te wachten om aan de kade te kunnen afmeren. De handel verliep trager door oorlogen, de winter en de Herrezen Draak, maar kwam nooit echt tot stilstand, behalve wanneer de naties zelf stierven. Ondanks de kou stroomden wagens, karren en mensen door de straten die de terrasheuvels van de stad bedekten. De Stad zei men hier.

Voor het Zonnepaleis met zijn vierkante torens had zich bij de hellende oprit een menigte verzameld die naar boven staarde. Kooplieden in fijne wol en edelen in fluweel stonden schouder aan schouder met werklieden met groezelige gezichten en nog smeriger vluchtelingen. Het kon niemand wat schelen wie er naast hem stond en zelfs de beurzensnijders beoefenden niet hun vak. Mannen en vrouwen verlieten vaak hoofdschuddend hun plekje, maar anderen namen hun plaats in en hieven dan het hoofd om de verwoeste vleugel van het paleis te bekijken en de werklieden die het puin van de tweede verdieping opruimden. Overal elders in Cairhien vermengden het geschreeuw van timmerlui en het geluid van piepende assen zich met het geroep van de kooplieden, het geklaag van kopers en het gemompel van kooplui. De menigte voor het Zonnepaleis was echter stil.

Ruim een span van het paleis vandaan stond Rhand in een venster van de groots genaamde School van Cairhien en tuurde door de bevroren ruiten naar het bestrate erf onder hem. In de tijd van Artur Haviksvleugel waren er al scholen geweest en eerder ook. Verzamelpunten van kennis met geleerden en wijzen uit alle windstreken. De naam maakte geen verschil. Ze hadden het de Schuur kunnen noemen, zolang de school maar deed wat hij wilde. Hij stond echter aan belangrijker zaken te denken. Was het een fout geweest om zo snel naar Cairhien terug te keren? Hij was echter gedwongen geweest er snel vandoor te gaan en op de juiste plekken zou men al snel weten dat hij echt was gevlucht. Te snel om alles voorbereid te hebben. Hij diende vragen te stellen en taken op te dragen die niet uitgesteld konden worden. En Min wilde nog meer boeken van Meester Fel hebben. Hij hoorde haar mompelend de planken afzoeken waar ze na Fels dood waren geplaatst. Door de schenkingen van boeken en geschriften die de Drakenschool nog niet bezat, breidde de verzameling zich snel uit over de leegstaande vertrekken van het voormalige paleis van heer Barthanes. Alanna zat ergens in zijn hoofd te pruilen en ze wist dat hij in de stad was. Nu hij zo dichtbij was, kon ze hem blindelings opzoeken, maar hij zou zo’n poging voelen. Het Licht zij dank was Lews Therin nu stil. De laatste tijd leek de man gekker dan ooit.

Hij wreef met zijn mouw een plek schoon op het glas. Dikke grijze wol, goed genoeg voor een man van weinig aanzien en met weinig geld. Het was geen kledingstuk dat iemand bij de Herrezen Draak zou verwachten. De drakenkop met gouden manen op de rug van zijn hand glinsterde metalig, maar leverde hier geen gevaar op. Zijn laars raakte de leren tas onder het venster terwijl hij zich boog om naar buiten te kijken.

Op het erf waren de keien schoongeveegd en stond een grote wagen klaar tussen vele emmers die leken op paddestoelen in een wei. Een handvol mannen in dikke jassen met dassen en hoofddeksels hield zich blijkbaar bezig met de vreemde lading op de wagen. Draaiende toestellen rond een dikke metalen buis die meer dan de helft van de wagen in beslag nam. Nog vreemder waren de ontbrekende paar-denbomen. Een man schepte spaanders voor het vuur uit een grote ton in een metalen doos die onder de grote buis was geplaatst. Het open luik van die doos gloeide door het vuur erbinnen en uit een smalle hoge schoorsteen kringelde rook. Een kale man met baard sprong om de wagen heen, gebarend en blijkbaar bevelen schreeuwend die weinig effect op de anderen leken te hebben. Hun adem vormde ijlwitte wolkjes. Binnen was het bijna warm, de School had grote ovens in de kelders en een uitgebreid buizenstelsel. De wond in zijn zij, die nooit helemaal wilde genezen, voelde heet aan. Het gevloek van Min drong niet echt tot hem door. Hij wist dat het van haar kwam, maar aan haar toon kon hij al horen dat ze niet zou vertrekken tenzij hij haar wegdroeg. Er waren een of twee zaken die hij nog wenste te weten. ‘Wat zeggen de mensen? Over het paleis?’

‘Wat u kunt verwachten,’ antwoordde heer Dobraine achter hem met het gelijkmatige geduld waarmee hij alle andere vragen had beantwoord. Zelfs als hij zijn onwetendheid toegaf was hij niet van toon veranderd. ‘Sommigen zeggen dat de Verzakers u hebben aangevallen. Anderen de Aes Sedai. Mensen die denken dat u de Amyrlin Zetel gehoorzaamheid hebt gezworen, geven de voorkeur aan de Verzakers. Hoe dan ook, er wordt behoorlijk veel gepraat over de vraag of u dood bent, ontvoerd of gevlucht. De mensen nemen aan dat u nog ergens leeft, of beweren dat ze dat geloven. Ik vrees dat sommigen, een behoorlijk groot aantal, denken...’ Zijn stem stierf weg. ‘Dat ik gek ben geworden,’ maakte Rhand de zin voor hem af op dezelfde effen toon. Ook geen zaak om bezorgd over te zijn of boos over te worden. ‘En dat ik dus zelf een stuk van het paleis heb verwoest?’ Hij wilde het niet over de doden hebben. Minder dan de keren ervoor, maar nog steeds te veel en sommige namen verschenen reeds als hij even zijn ogen sloot. Op het erf stapte een man van de wagen af, maar de kale kerel greep hem vast en sleurde hem weer terug om hem te laten aanwijzen wat hij gedaan had. Aan de andere kant sprong een man op de stenen en de man zonder hoed liet de eerste in de steek om ervoor te zorgen dat die ander weer terugklom. Wat in het Licht waren ze aan het doen? Rhand keek om. ‘Ze hebben het niet zo erg mis.’

Dobraine Taborwin, een kleine man die zijn vormelijk gepoederde voorhoofd hoog had opgeschoren en wiens dunne haar bijna geheel grijs was, keek hem met donkere kalme ogen aan. Geen knappe man, maar betrouwbaar. Blauwwitte banen liepen over de voorkant van zijn donkere fluwelen jas vanaf zijn nek bijna tot aan zijn knieën. Zijn zegelring was een geslepen robijn en er zat er nog een op de kraag die weinig groter was, maar voor een Cairhienin was het pronkerig. Hij was de Hoogzetel van zijn Huis en had meer veldslagen meegemaakt dan menigeen. Hij was niet zo gauw bang, wat hij bij Dumaisbron had bewezen.

De magere grijzende vrouw die geduldig naast hem stond af te wachten, leek evenmin bang uitgevallen te zijn. In scherpe tegenstelling tot de edele elegantie van Dobraine waren de wollen kleren van Idrien Tarsin even eenvoudig als die van een winkelier, maar zij putte uit haar eigen bron van gezag en waardigheid. Idrien was het Hoofd der School, een titel die ze zelf had verzonnen terwijl de meeste geleerden en handwerkslieden zichzelf Meester van dit of Vrouwe van dat noemden. Ze bestuurde de School strak en geloofde in alledaagse zaken, zoals nieuwe manieren om wegen te bestraten of verf te maken of verbeteringen toe te passen in gieterijen en werkplaatsen. Ze geloofde ook in de Herrezen Draak. En of dat nu vanuit hetzelfde geloof voortkwam, het was in elk geval pragmatisch en hij vond dat verder best.

Hij keek weer naar het raam en maakte opnieuw dat ene plekje ijsvrij. Misschien kon je met dat ding water koken. Enkele emmers bevatten nog steeds water en in Shienar gebruikten ze enorme ketels om het hete water voor de baden te maken. Waarom stond dat ding op een wagen? ‘Is er na mijn vertrek onverwacht iemand vertrokken? Of onverwacht aangekomen?’

Hij verwachtte eerlijk gezegd van niet, niet iemand die voor hem van belang was. Met al die postduiven van handelaars, de ogen-en-oren van de Witte Toren – en Mazrim Taim, hij mocht Mazrim Taim met vergeten, een naam waarbij Lews Therin een woordeloze snauw gaf – en met al die verspieders en kletskousen zou de wereld binnen enkele dagen beseffen dat hij uit Cairhien was verdwenen. Tenminste de wereld die vandaag voor hem van belang was. Cairhien was niet langer het slagveld voor een strijd. Dobraines antwoord verraste hem.

‘Niemand, behalve... Ailil Riatin en enkele vooraanstaande leiders van het Zeevolk zijn na de... aanval verdwenen.’ De pauze was amper hoorbaar, maar wel merkbaar. Misschien wist de man ook niet zeker wat er was voorgevallen. Maar hij zou zijn woord gestand doen. Dat had hij ook bij Dumaisbron bewezen. ‘Er zijn geen lijken gevonden, maar ze kunnen vermoord zijn. De golfvrouwe van het Zeevolk weigert echter die mogelijkheid onder ogen te zien. Ze eist op luide toon dat we haar naar deze vrouw brengen. Wellicht is Ailil het land uitgevlucht. Of heeft ze zich ondanks haar belofte van trouw bij haar broer aangesloten. Flin, Narishma en Hopwil, de drie Asha’man, zijn nog in het Zonnepaleis. Ze bezorgen iedereen de zenuwen. Nog meer dan eerst.’ Het Hoofd der School maakte een verstikt geluid en hij hoorde haar schuifelen. Ze maakten deze vrouw in elk geval zenuwachtig.

Rhand zette de gedachte aan de Asha’man van zich af. Alleen als hij dichter bij het paleis was, zouden ze voelen dat hij hier een poort schiep. Die drie mannen hadden niet meegedaan aan de aanval, maar een goed strateeg zou de kans op mislukking in zijn opzet hebben meegenomen. Zou een plan klaar hebben om na afloop iemand in zijn nabijheid te houden. Je overleeft het niet, fluisterde Lews Therin. Geen van ons overleeft het.

Ga slapen, dacht Rhand geërgerd. Hij wist best dat hij het niet zou overleven. Maar hij wilde het wel. Een honend gelach vormde het antwoord, maar het gelach stierf weg en verdween ten slotte helemaal.

Onder hem liet de kale man de anderen van de wagen afstappen, waarna hij zich vergenoegd in de handen wreef. Ongelooflijk, de man leek een toespraak te gaan afsteken!

‘Ailil en Shalon din Togara Vroegtij leven en zijn niet gevlucht,’ merkte Rhand op. Hij had hen geboeid en met een prop in de mond onder een bed achtergelaten, waar ze na enkele uren door bedienden gevonden zouden worden. Zijn schild om de windvindster zou echter al eerder zijn opgelost, waarna de twee vrouwen zichzelf hadden kunnen bevrijden. ‘Hou Cadsuane in het oog. Die zal ze in het paleis van vrouwe Arilyn Dhulaine hebben ondergebracht.’

‘Cadsuane Sedai loopt het paleis in en uit alsof het haar eigendom is,’ bedacht Dobraine nadenkend, ‘maar hoe kan ze ongezien twee vrouwen hebben meegenomen? En waarom? Ailil is de zus van Toram, maar zijn aanspraak op de Zonnetroon is nu niet meer dan stof en is ook nooit meer geweest. Zij is als tegenstandster niet meer van belang. En met welk doel houdt Cadsuane Sedai een Atha’an Miere van hoge rang vast?’

Rhand zorgde ervoor dat hij zijn woorden onverschillig uitsprak. ‘Waarom houdt ze vrouwe Caraline en hoogheer Darlin te gast, Dobraine? Waarom doen Aes Sedai dingen? Je zult ze daar aantreffen. Als je tenminste mag kijken.’ Het was niet dom om naar het waarom te vragen, maar hij had er geen antwoord op. Caraline Damodred en Ailil Riatin vertegenwoordigden inderdaad de Huizen die als laatste de Zonnetroon hadden bezet. En Darlin Sisnera leidde de Tyreense edelen die hem uit hun kostelijke Steen wilden gooien. Rhand fronste. Hij was er zeker van dat Cadsuane haar aandacht volledig op hem had gericht, al deed ze net of dat niet zo was. Maar wat als het inderdaad niet waar was? Dan was dat een opluchting. Maar natuurlijk trok hij haar volle aandacht en het laatste dat hij nodig had, was een Aes Sedai-bemoeial. Het allerlaatste. Misschien richtte Cadsuane haar bemoeizucht nu op andere zaken. Min had gezien hoe Sisnera een vreemde kroon droeg en Rhand had veel over haar beeld nagedacht. Hij wilde niet denken aan de andere dingen die zij over hem en de Groene Aes Sedai had gezien. Kon het iets simpels zijn, zoals het denkbeeld dat zij, Cadsuane, kon beslissen over de heerschappij van zowel Tyr als Cairhien? Simpel? Hij moest bijna lachen. Maar zusters gedroegen zich zo. En Shalon, de windvindster? Als Cadsuane haar in haar macht had, was ze wellicht wat in het voordeel tegen Harine, haar golfvrouwe, maar hij vermoedde dat ze per ongeluk tegelijk met Ailil was opgepakt om de ontvoering van de edelvrouwe geheim te houden. Cadsuane moest van haar waanidee worden afgeholpen, want er was reeds bepaald wie Tyr en Cairhien zou regeren. Dat zou hij haar duidelijk maken. Later. Er stonden belangrijker dingen op zijn lijst. ‘Voor mijn vertrek, Dobraine, moet ik je...’ De woorden bleven in zijn keel steken.

Op het erf had de kale man een hefboom omgezet en opeens spoot er een lange horizontale straal damp uit, die korter werd en een kortere straal door een gat in de wagenbodem omlaag perste. Schokkend, alsof het ding uit elkaar leek te schudden, en rook door de schoorsteen blazend, maakte de wagen een sprong naar voren, waarbij de stoom opsteeg en daalde, eerst langzaam en toen sneller. Het ding bewoog! Zonder paarden!

Hij besefte niet eens dat hij iets had gevraagd tot het Hoofd hem antwoord gaf.

‘O, dat? Dat is Mervin Poels stoomwagen. Zo noemt hij het, mijn Heer Draak.’ Er klonk nogal wat afkeuring door in haar hoge, verrassend jonge stem. ‘Hij beweert dat hij met dat geval wel honderd wagens kan trekken. Ik zal het pas geloven als hij wat verder komt dan vijftig pas voor er stukken kapot gaan of vastlopen. Voor zover ik weet, is hij maar één keer zo ver gekomen.’ De stoomwagen kwam inderdaad bevend tot stilstand op nog geen twintig pas afstand van de plek waar hij eerst had gestaan. Bevend, want hij leek nog sneller te kloppen dan een hart. De meeste mannen begonnen er weer aan alle kanten aan te werken. Een man draaide met een doek om de hand verwoed iets rond. Onverwachts schoot er stoom omhoog uit een pijp en werd het trillen minder tot het helemaal stopte.

Rhand schudde zijn hoofd. Hij herinnerde zich nu die Mervin weer, met zijn ontwerp dat op een tafel stond te schudden en niets deed. En dit wonder was de opvolger? Hij had toen gemeend dat je er muziek mee kon maken. Dan moest die man die daar rondsprong en zijn vuist hief naar de anderen die Mervin zijn. Welke andere vreemde zaken of wonderen was men hier in de School aan het verzinnen? Hij vroeg het, nog steeds naar de mannen rond de wagen kijkend, en Idrien snoof luid. Haar achting voor de Drakenheer hield haar stem nog net in bedwang toen ze begon te vertellen, maar al heel snel werd haar stem gekleurd door afkeer. ‘Het is al erg genoeg dat ik wijsgeren, geschiedkundigen, rekenaars en nog meer mensen van dat slag de ruimte moet geven, maar u had gezegd dat ik iedereen die iets nieuws wilde maken, onderdak moest bieden en dat ze mochten blijven als ze vooruitgang boekten. Ik neem aan dat u op wapens hoopte, maar nu heb ik tientallen dromers en uitvreters binnen en iedereen heeft minstens één heel oud boek of manuscript, zo niet meer in bezit. Ze stammen minstens uit de tijd van het Covenant van de Tien Naties, als het al niet uit de Eeuw der Legenden zelf is. Dat beweren ze tenminste en ze proberen allemaal iets zinnigs te maken van tekeningen, schetsen en beschrijvingen van dingen die ze nog nooit hebben gezien en die niemand ooit zal zien. Ik heb oude geschriften gezien die mensen beschrijven die een oog in hun buik hebben en die spreken van dieren van ruim tien voet met slagtanden nog groter dan een mens en over steden die...’

‘Maar waar zijn ze mee bezig, Hoofd Tarsin?’ wilde Rhand weten. De mannen onder hem liepen vastberaden rond alsof ze in het geheel geen mislukking hadden meegemaakt. En dat ding had wel bewogen.

Ditmaal snoof ze nog harder. ‘Dwaasheid, mijn Heer Draak. Ze maken dwaasheid. Kin Tovere heeft zijn grote kijkglas gemaakt. Je kunt er de maan door zien, zo groot en zo goed als je eigen hand, en andere lichtjes die volgens hem andere werelden zijn, maar waar is het goed voor? Nu wil hij een nog grotere gaan bouwen. Maryl Harke maakt enorme vliegers die ze glijders noemt en in de komende lente zal ze weer van hoge heuvels afspringen. Het hart bonkt in je keel als je haar met zo’n ding langs een heuvel ziet zweven en ik zweer u dat ze nog wel meer dan een arm zal breken als zo’n ding boven haar in elkaar klapt. Jander Parentakis denkt rivierboten te kunnen bewegen met waterraderen van een molen of zoiets, maar toen hij genoeg mannen in een boot had geperst om ze te laten draaien, had hij geen ruimte meer voor lading en was elk zeilbootje sneller. Ryn Anhara vangt bliksems in grote flessen en ik betwijfel of hij zelf weet waarvoor dat is, en Niko Tokama doet net zulke stomme dingen met haar...’

Rhand keerde zich zo snel om dat ze een stap achteruit deed en zelfs Dobraine bewoog als een zwaardvechter. Inderdaad, ze waren nog helemaal niet zeker van hem. ‘Hij vangt bliksems?’ vroeg hij kalm. Haar eenvoudige gezicht stond opeens begrijpend en ze zwaaide met haar handen. ‘Nee, nee! Niet... niet zoiets!’ Niet zoals u had ze bijna gezegd. ‘Het ding bestaat uit draden en wielen en grote aardewerken potten en het Licht weet wat nog meer. Hij noemt het bliksems en ik heb een keer gezien hoe een rat op een van die vaten met uitstekende metalen staven sprong. Hij leek door de bliksem getroffen.’ Er klonk iets hoopvols door in haar stem. ik kan hem, als u dat wenst, laten stoppen.’

Hij probeerde zich iemand voor te stellen die op een vlieger bewoog, maar het beeld was te belachelijk. Bliksems opvangen in vaten ging zijn vermogen tot inbeelding ook ver te boven. Niettemin... ‘Laat ze doorgaan, Hoofd. Wie weet? Wellicht wordt een van die uitvindingen ooit belangrijk. Als iets werkt zoals de uitvinder belooft, geef hem dan een beloning.’

Dobraines verweerde, door de zon gebruinde gezicht keek vertwijfeld, hoewel hij die twijfel bijna wist te verbergen. Idrien boog in zwijgende instemming het hoofd en maakte zelfs een kniks, al dacht ze overduidelijk dat hij zojuist had gevraagd varkens te leren vliegen.

Rhand wist niet zeker of hij het daar eigenlijk niet mee eens was. Anderzijds groeiden er misschien vleugels aan een varken en had de wagen zich echt verplaatst. Hij wilde zo vreselijk graag iets achterlaten dat de wereld zou helpen het volgende Breken te overleven, dat hij volgens de Voorspellingen zou veroorzaken. De moeilijkheid was dat hij geen flauw benul had wat dat kon zijn, afgezien van de School zelf. Wie wist vooraf wat een wonder vermocht? Licht, hij wilde iets bouwen dat blijvend zou zijn.

Ik meende dat ik iets kon opbouwen, mompelde Lews Therin in zijn hoofd. Ik had het mis. Wij zijn geen bouwers, jij niet, ik niet en die ander ook niet. Wij zijn vernietigers. Vernietigers. Rhand huiverde en streek met de handen door zijn haar. De ander? Er waren tijden dat de stem heel normaal klonk terwijl die de gekste dingen zei. Ze stonden hem aan te kijken. Dobraine verborg amper zijn onzekerheid en Idrien nam niet eens de moeite. Rhand richtte zich op of er niets aan de hand was en haalde twee kleine pakjes uit zijn jas. Beide vertoonden de draak in een lange strook rode was. De riemgesp die hij nu niet droeg, leverde een indrukwekkend zegel op.

‘De bovenste stelt jou aan tot mijn Stedehouder in Cairhien,’ zei hij en overhandigde beide pakjes aan Dobraine. Er bevond zich nog een derde in zijn binnenzak, voor Gregorin den Lushenos, waardoor die Stedehouder in Illian werd. ‘Opdat er geen moeilijkheden ontstaan indien iemand tijdens mijn afwezigheid je gezag betwist.’ Dobraine kon dat soort problemen best aan met zijn wapenknechten, maar hij wilde zekerheid, zodat niemand kon beweren nergens van af te weten. Wellicht zouden er geen moeilijkheden ontstaan als iedereen geloofde dat de Herrezen Draak kwaadwilligen hard aan zou pakken. ‘Er staan bevelen in over zaken die ik geregeld wil zien, maar afgezien daarvan: handel naar eigen inzicht. Als vrouwe Elayne aanspraak maakt op de Zonnetroon, geef je haar alle steun.’ Elayne! O, Licht, Elayne en Aviendha. Die waren gelukkig nu veilig. Mins stem klonk nu opgewekter. Ze moest Fels boeken hebben gevonden. Hij zou haar toestaan hem tot haar dood te laten volgen, want hij was niet sterk genoeg om haar weg te houden. Ilyena, kreunde Lews Therin. Vergeef me, Ilyena! Rhands stem klonk als de bittere kou van hartje winter. ‘Je zult weten wanneer je het andere pakje moet afleveren. En óf je het moet afgeven. Daag hem zo nodig uit en beslis op grond van zijn woorden. Als jij beslist het niet te doen of als hij weigert, kies ik iemand anders. Niet jou.’ Het klonk wellicht lomp, maar Dobraines gezicht veranderde amper. Zijn wenkbrauwen gingen licht omhoog toen hij de naam op het tweede pakje las, maar dat was alles. Hij maakte een keurige buiging. Cairhienin waren gewoonlijk keurig. ‘Het zal gebeuren zoals u zegt. Vergeef me, maar het klinkt alsof u van plan bent zeer lang weg te blijven.’ Rhand trok zijn schouders op. Hij vertrouwde de edelman niet meer en niet minder dan alle anderen. ‘Wie weet? De tijden zijn onzeker. Zorg ervoor dat Hoofd Tarsin over de nodige fondsen beschikt, en dat geldt ook voor de mannen die de School in Caemlin starten. En voor de School in Tyr, tot de toestand zich daar wijzigt.’

‘Het zal gebeuren,’ herhaalde Dobraine, die de pakjes in zijn jas stopte. Op zijn gezicht stond niets te lezen. Dobraine was een ervaren speler in Daes Dae’mar, het Spel der Huizen.

Het Hoofd der School slaagde erin zowel blij als ontevreden te kijken. Ze was druk en overbodig bezig haar rok glad te strijken als een vrouw die onder zware druk haar mond moet houden. Al klaagde ze zo nog zoveel over de dromers en wijsgeren, boven alles wilde ze een zo goed mogelijke School. Ze zou geen traan laten als die andere Scholen verdwenen en hun geleerden gedwongen zouden zijn naar Cairhien te komen. Zelfs al waren het wijsgeren. Wat zou ze vinden van die ene opdracht in Dobraines mandaat? ‘Ik heb alles,’ zei Min, die tussen de kasten vandaan kwam en licht wankelde onder het gewicht van de drie uitpuilende linnen tassen die ze droeg. Haar eenvoudige bruine jas en kniebroek leken veel op wat ze bij hun eerste ontmoeting in Baerlon had gedragen. Om de een of andere reden had ze erover gemopperd tot iedereen die haar kende, dacht dat hij eiste dat ze een rok aantrok. Nu glimlachte ze echter verrukt en een tikkeltje ondeugend, ik hoop dat de pakpaarden staan waar we ze hebben achtergelaten, anders zal mijn Heer Draak uitgerust moeten worden met een pakzadel.’

Idrien snakte naar adem dat zij hem zo durfde aan te spreken, maar Dobraine glimlachte slechts fijntjes. Hij had Min en Rhand eerder meegemaakt.

Daarna zorgde Rhand dat zijn bezoekers zo snel mogelijk verdwenen. Ze hadden al genoeg gezien en gehoord. Hij stuurde hen weg en bezwoer hen te zeggen dat hij er nooit geweest was. Dobraine knikte alsof hij niet anders had verwacht. Idrien keek nadenkend. Als zij zich in het bijzijn van een knecht of een leerling iets liet ontvallen, zou het binnen een paar dagen in de hele stad bekend zijn. In elk geval hadden ze weinig tijd. Misschien was niemand die het kon weten zo dichtbij dat hij de opening van een poort voelde, maar wie goed naar de aanwijzingen keek, zou zeker weten dat er een geleider in de stad was. Het was niet zijn bedoeling nu al gevonden te worden.

Toen de deur achter Dobraine en Idrien sloot, keek hij even naar Min en pakte toen een van haar tassen op, die hij over zijn schouder slingerde.

‘Maar een?’ zei ze. Ze zette de andere twee op de vloer, plantte haar vuisten in de zij en keek bars. ‘Soms ben je net een schaapherder. Die tassen wegen per stuk minstens een macht.’ Het klonk meer vermaakt dan boos.

‘Je had dunnere boekjes moeten kiezen.’ Hij trok rijhandschoenen aan om de draken te verbergen. ‘Of lichtere.’ Hij wendde zich naar het raam om de leren tas te pakken en werd overvallen door duizeligheid. Zijn knieën leken van water en hij wankelde. Een gezicht schemerde even in zijn hoofd en verdween weer. Met moeite herstelde hij zich en dwong zich rechtop te staan. Het draaierige gevoel verdween. In de schaduwen hijgde Lews Therin schor. Was het zijn gezicht geweest?

‘Als je meent dat je mij deze tassen dat hele stuk kunt laten dragen, kom je van een koude kermis thuis,’ mopperde Min. ik heb beter toneelspel gezien van stalknechten. Probeer eens of je kunt vallen.’

‘Dit keer niet.’ Hij hield zich klaar voor wat er gebeurde wanneer hij geleidde. Hij kon het enigszins beheersen. Gewoonlijk. Vaak. Deze duizeligheid door saidin was echter nieuw. Misschien had hij zich te snel omgedraaid. En misschien vlogen varkens echt. Hij schoof de band van de leren tas over zijn vrije schouder. De mannen op het erf waren nog aan het werk. Opbouwen. ‘Min...’

Onmiddellijk zakten haar wenkbrauwen dreigend. Ze hield zich even in om haar rode handschoenen aan te trekken, waarna ze met haar voet op de vloer tikte. Bij elke vrouw een teken van gevaar, zeker bij een met dolken. ‘Bloedvuur! We hebben het er al over gehad, Rhand Herrezen Draak Altor! Je laat me niet in de steek!’

‘Ik dacht er niet eens aan,’ loog hij. Hij was te zwak. Hij kon het niet opbrengen die opdracht te geven. Te zwak, dacht hij verbitterd, en daardoor zal ze waarschijnlijk sterven. Het Licht moge me eeuwig verbranden!

Dat gebeurt ook, beloofde Lews Therin zachtjes. ‘Ik dacht alleen dat je behoort te weten wat we gedaan hebben en wat we gaan doen,’ ging Rhand verder, ‘Ik ben, geloof ik, niet erg open geweest.’ Hij vermande zich en greep saidin. Het vertrek leek te wervelen en hij bereed een lawine van vuur en ijs, terwijl hij werd vervuld van een kolkende misselijkheid. Maar het lukte hem rechtop te blijven staan. Nog net. En hij kon nog net de stromen voor een poort weven, die zich opende naar een besneeuwd veld waar twee gezadelde paarden aan een lage tak van een eik stonden vastgebonden.

Hij zag tot zijn opluchting dat de dieren er nog waren. Het veld lag behoorlijk ver van de dichtstbijzijnde weg, maar er waren zwervers die gezinnen en boerderijen hadden verlaten, uit ambacht en handel waren gestapt omdat de Herrezen Draak alle oude banden had verbroken. Volgens de Voorspellingen. Daarnaast waren er nu ook een groot aantal half bevroren mannen en vrouwen met pijnlijke voeten die het volledige genot van losbandigheid smaakten en vermoeid raakten van het zoeken naar onbekende verten. Zelfs deze grove rijdieren zouden verdwenen zijn als iemand had gemerkt dat ze onbewaakt waren. Hij had goud genoeg om andere paarden te kopen, maar Min zou het volgens hem niet prettig vinden om een uur te lopen naar het dorp waar ze de pakpaarden hadden achtergelaten. Hij haastte zich het veld op en deed net of de overgang van kamervloer naar kniediepe sneeuw hem deed struikelen, waarna hij bleef wachten tot ze haar tassen met boeken had opgepakt en achter hem aan kwam voor hij de Ene Kracht losliet. Ze waren nu vijfhonderd span van Cairhien verwijderd en dichter bij Tar Valon dan een andere grotere stad. Alanna was uit zijn hoofd verdwenen toen de poort zich sloot.

‘Open,’ zei Min achterdochtig. Over zijn redenen, hoopte hij, en hopelijk over de waarheid. De duizeligheid en misselijkheid verdwenen langzaam. ‘Je bent even open geweest als een mossel, Rhand, maar ik ben niet blind. Eerst zijn we naar Rhuidean gereisd, waar je zoveel vragen hebt gesteld over dat land Shara dat iedereen denkt dat je daarheen wilt gaan.’ Ze fronste licht en schudde haar hoofd terwijl ze een tas aan het zadel van haar bruine ruin bond. Ze kreunde van inspanning, maar was niet van plan de andere tas met boeken in de sneeuw neer te zetten. ‘Ik had nooit gedacht dat de Aielwoestenij er zo uit zou zien. Die stad is groter dan Tar Valon, al ligt hij voor de helft in puin. En dan die fonteinen en dat meer. Ik kon de andere kant niet eens zien. Ik dacht dat er geen water in de Woestenij was. En het was er even koud als hier. Ik meende dat het er heet was.’

‘In de zomer rooster je overdag weg, maar ’s nachts kun je bevriezen.’ Hij voelde zich bijna goed genoeg om zijn eigen tassen aan het zadel van het grijze paard te binden. Bijna. Maar hij deed het toch. ‘Als je alles weet, wat heb ik dan nog meer gedaan dan vragen stellen?’

‘Hetzelfde als gisteravond in Tyr. Ervoor zorgen dat elke kat en kraai weet dat je er was. In Tyr vroeg je van alles over Chasin, de hoofdstad van Kandor. Het is duidelijk. Je probeert iedereen in de war te brengen die probeert uit te zoeken waar je bent en wat je van plan bent.’ De tweede tas boeken was aan de andere kant van het zadel vastgebonden en ze maakte de teugels los en klom in het zadel. ‘Ben ik blind?’

‘Je hebt de ogen van een adelaar.’ Hij hoopte dat zijn achtervolgers even goed konden zien. Of degene die hen gestuurd had. Het zou niet veel helpen als ze op jacht gingen op het Licht mocht weten welke plaatsen. ‘Ik denk dat ik nog meer valse sporen moet maken.’

‘Waarom tijd verspillen? Ik weet dat je een plan hebt. Ik weet dat het te maken heeft met iets in die leren tas. Is het een sa’angreaal? Ik weet dat het belangrijk is. Kijk niet zo verbaasd. Je hebt die tas de hele tijd in het oog gehouden. Waarom voer je je plannen niet verder uit en leg je overal valse sporen? En vervolgens uiteraard het echte spoor. Je pakt ze aan wanneer ze dat het minst verwachten, heb je gezegd. Dat kan amper, tenzij ze jou naar de juiste plek volgen.’

‘Ik wou dat je die boeken van Herid Fel nooit was gaan lezen,’ mompelde hij grimmig en hees zich op het grijze paard. Hij voelde zich draaierig. ‘Je hebt nu wel genoeg uitgevogeld. Kan ik dan helemaal niets geheim houden?’

‘Dat heb je nooit gekund, wolkop,’ lachte ze, waarna ze zichzelf tegensprak door te vragen: ‘Wat ben je echt van plan? Afgezien van Dashiva en die anderen doden, bedoel ik. Ik heb her recht het te weten als ik met je meega.’ Alsof zij er niet op had gestaan met hem mee te reizen.

‘Ik ga de mannelijke helft van de Ware Bron schoonmaken,’ zei hij effen. Een gewichtige aankondiging. Een groots plan, nee, meer dan groots. Grandioos, zouden velen zeggen. Het was of hij had voorgesteld een stukje te gaan wandelen, want Min reageerde amper. Ze keek hem enkel aan, de handen over de zadelknop gevouwen tot hij verder ging.

‘Ik weet niet hoelang het zal duren en als ik eenmaal begin, denk ik dat iedere geleider en geleidster binnen duizend span zal weten dat er iets aan de hand is. Ik betwijfel of ik zomaar kan ophouden als Dashiva en die anderen opeens opduiken om te zien wat er gaande is. Aan de Verzakers kan ik niets doen, maar met wat geluk kan ik de anderen uitschakelen.’ Misschien gaf het feit dat hij ta’veren was hem net die voorsprong die hij zo wanhopig hard nodig had. ‘Als je op je geluk vertrouwt, peuzelen Corlan Dashiva en de Verzakers je als een zacht eitje op,’ zei ze, waarna ze haar paard van het veld reed. ‘Misschien kan ik iets beters bedenken. Vooruit. In die herberg brandt een warm vuur. Ik hoop dat je mij en jezelf nog wat warm eten gunt voor we echt vertrekken.’

Rhand staarde haar ongelovig na. Je zou toch denken dat vijf afvallige Asha’man, met daarbij nog de Verzakers, wel een groter probleem waren dan kiespijn. Hij spoorde in een opstuivende wolk sneeuw zijn paard aan en haalde haar in. Zwijgend reden ze verder. Nog steeds hield hij enkele dingen voor haar geheim, zoals die misselijkheid die hem telkens overviel wanneer hij geleidde. Dat was de echte reden waarom hij eerst met Dashiva en de anderen wilde afrekenen, want zo schiep hij tijd om die misselijkheid te overwinnen. Als dat tenminste mogelijk was. Zo niet, dan wist hij niet of de twee ter’angrealen in zijn zadeltas nog enig nut hadden.

1

Weg bij de Profeet

Het Rad des Tijds draait rond en rond. Eeuwen komen en gaan en laten herinneringen achter die sagen worden. Dan vervagen de sagen tot mythen, tot ook die allang vergeten zijn bij de wederkomst van de Eeuw die deze verhalen schiep. In een Eeuw – door sommigen de Derde Eeuw genoemd, een Eeuw die nog zal komen, een Eeuw die reeds voorbij is – stak een wind op boven de Arythische Oceaan. De wind was niet het begin. Er is begin noch einde aan de wenteling van het Rad des Tijds. Maar het was een begin.

Oostwaarts blies de wind, boven de koude grijsgroene golven van de oceaan, naar Tarabon, waar over een afstand van enkele spannen langs de lage kustlijn schepen aan hun ankers trokken, schepen die reeds gelost waren of wachtten tot ze de haven van Tanchico in konden varen. Meer schepen, groot en klein, vulden de enorme haven, en kleine bootjes brachten mensen en lading aan wal, want nergens aan de kaden was een aanlegplaats te vinden. De inwoners van Tanchico was de angst om het hart geslagen toen de stad in handen gevallen was van de nieuwe overheersers met hun vreemdsoortige gebruiken en vreemde wezens en vrouwen die beteugeld waren en konden geleiden. En ze werden opnieuw bevreesd toen deze vloot aankwam, een vloot waarvan ze de omvang nauwelijks konden bevatten, en waar niet alleen soldaten uit stroomden, maar ook kooplieden met scherpe ogen en ambachtslieden met hun gereedschappen, en zelfs hele gezinnen met wagens vol landbouwgereedschap en onbekende gewassen. Er waren een nieuwe koning en een nieuwe panarch om wetten uit te vaardigen. Maar koning en panarch waren gehoorzaamheid verschuldigd aan een verre keizerin en de Seanchaanse edelen hadden veel paleizen overgenomen en eisten een strengere gehoorzaamheid dan menig Taraboonse heer of vrouwe, dus was er eigenlijk weinig veranderd in het leven van de meeste mensen, behalve dan dat het er beter op was geworden. Het Seanchaanse Bloed had weinig contact met het gewone volk, en er viel te leven met merkwaardige gewoonten. De chaos die het land uiteen had doen vallen was slechts een herinnering, en zo ook de honger. De opstandelingen, schurken en Draakgezworenen die het land geteisterd hadden, waren dood of gevangengenomen, en zij die zich niet hadden overgegeven, waren noordwaarts naar de Vlakte van Almoth gedreven, en de handel kwam weer op. De horden hongerige vluchtelingen die de straten van de stad hadden verstopt, waren terug naar hun dorp of hun boerderij. Er bleven slechts enkele nieuw aangekomenen in Tanchico, en die kon de stad gemakkelijk onderhouden. Ondanks de sneeuwval verspreidden soldaten en kooplui, handwerkers en boeren zich met duizenden en tienduizenden over de binnenlanden, terwijl de ijzige wind een vreedzaam Tanchico geselde, dat na de zware tijden het grootse deel van de tijd tevreden was met zijn lot.

Naar het oosten blies de wind, span na span, soms luwend en soms aanwakkerend, maar hij ging nimmer liggen. Oostwaarts, en dan naar het zuiden, over wouden en vlakten in de greep van de winter, met hun kale takken en dorbruine gras. Ten slotte passeerde hij de vroegere grens van Tarabon en Amadicia. Het was nog steeds een grens, maar nu slechts in naam. De grensposten waren verlaten en de grenswachten verdwenen. Oostwaarts en zuidwaarts, om de zuidelijke uitlopers van de Mistbergen heen, wervelend over het hoog ommuurde Amador. Het veroverde Amador. De banier boven op de sterke Burcht van het Licht klapperde in de wind en de gouden havik leek echt te vliegen, met bliksemflitsen in zijn klauwen geklemd. Weinig inwoners verlieten hun huizen behalve als het echt nodig was, en de weinigen die moesten, haastten zich over de beijzelde straten met hun mantel strak om zich heen geslagen en neergeslagen ogen. Neergeslagen, niet alleen om te letten op het gladde plaveisel, maar ook om het zicht te vermijden op een voorbijrijdende Seanchaan, zittend op een beest dat eruitzag als een met bronzen schubben beklede kat ter grootte van een paard, of op in maliesluiers geklede Taraboners. Zij bewaakten groepen vroegere Kinderen van het Licht, die nu geketend als dieren zwoegden om karren met afval uit de stad te trekken. De mensen uit Amadicia’s hoofdstad, nauwelijks anderhalve maand onder Seanchaans bewind, voelden de bitterkoude wind als een zweep, en wie zijn noodlot niet vervloekte, overpeinsde zijn zonden en de straf die hij daarvoor gekregen had.

Oostwaarts huilde de wind over een verlaten land waar de helft van alle dorpen en boerderijen in brand was gestoken. Sneeuw dekte geblakerde balken en verlaten schuren toe en verzachtte het beeld, ook al heerste de vorst met zijn dodelijke straf van hongersnood. Zwaard en bijl en speer waren reeds bekend en gebleven voor nieuwe doden. Verder naar het oosten gierde de wind klagend over het ommuurde Abila. Er wapperden geen banieren op de wachttorens van de stad, want de Profeet van Heer Draak verbleef er en hij had geen banier nodig, slechts zijn naam. In Abila huiverden de mensen meer bij het horen van de naam van de Profeet dan voor de wind. Ook elders huiverden mensen voor zijn naam.

Perijn verliet met grote stappen het grote koopmanshuis waar Masema verbleef. De wind deed zijn met bont afgezette mantel opwaaien terwijl hij zijn handschoenen aantrok. De middagzon gaf geen warmte en de lucht was ijzig koud. Hij hield zijn gezicht strak, maar hij was te woedend om de koude te voelen. Het kostte hem moeite om zijn hand niet naar de bijl in zijn riem te laten afdwalen. Masema -hij zou de man nimmer de Profeet noemen, nimmer – was waarschijnlijk een dwaas en overduidelijk gestoord. Een machtige dwaas, machtiger dan de meeste koningen, en gekker. De straat stond tot aan de hoeken van de volgende zijstraten vol wachters van Masema. Het waren magere kerels in gestolen zijden kleren, baardeloze leerlingen in gescheurde mantels en voormalige rijke kooplieden in de resten van fijne wol. Hun adem kwam dampend en sommigen zonder mantel huiverden, maar in de vuisten van iedere man lag een speer of een kruisboog met aangelegde pijl. Niemand maakte echter de indruk vijandig te zijn. Ze wisten dat hij een bondgenootschap met de Profeet voorstond en ze gaapten hem aan alsof ze verwachtten dat hij met een sprong de lucht in zou vliegen. Of wellicht een radslag maken. Perijn snoof de geur van brandend hout uit de schoorstenen op en de stank van oud zweet en ongewassen lijven, van geloofsijver en angst. En van een vreemde koorts die hij niet eerder opgevangen had, een afschaduwing van Masema’s krankzinnigheid. Vijandig of niet, op bevel van Masema zouden ze hem en ieder ander doden. Op bevel van Masema zouden ze hele naties uitmoorden. En terwijl hij hun geur opving, voelde hij een koude die dieper ging dan welke winterwind ook. Hij was meer dan blij dat hij geweigerd had om Faile mee te nemen. Na de bijeenkomst in het huis was hij opgelucht om de mannen weer te zien die hij bij de rijdieren had achtergelaten. Ze zaten te dobbelen naast de dieren, of deden alsof, op een stukje plaveisel waar de meeste modderige sneeuw was weggeschraapt. Hij vertrouwde Masema voor geen zier. De mannen besteedden meer aandacht aan het huis en de wachters dan aan hun spel. Bij zijn komst sprongen de drie zwaardhanden overeind en hun ogen zochten naar het gezelschap dat achter hem aankwam. Hun handen hingen niet ver van hun zwaarden. Ze wisten wat hun Aes Sedai daarbinnen gevoeld had. Neald was trager en het duurde even voor hij muntstukken van stenen scheidde. De Asha’man was een ijdeltuit die altijd zijn krulsnor streelde, hanig rondstapte en vrouwen geringschattend opnam, maar nu stond hij katachtig achterdochtig rond te loeren. ‘Ik dacht even dat we ons een weg naar buiten moesten vechten,’ mompelde Elyas bij Perijns oor. Zijn gouden ogen stonden kalm. Hij was een slungelige oude man met een breedgerande hoed, grijzend haar tot aan zijn middel en een lange baard die uitwaaierde over zijn borst. Hij had een lang mes aan zijn riem, geen zwaard. Maar hij was een zwaardhand geweest. En eigenlijk was hij dat nog steeds. ‘Ook het enige dat goed ging,’ zei Perijn terwijl hij Dravers teugels van Neald overnam. De Asha’man trok vragend een wenkbrauw op, maar Perijn schudde het hoofd. Het kon hem niet schelen wat de vraag was. Neald gaf Elyas de teugels van zijn muiskleurige ruin voor hij met verbeten mond op zijn eigen gevlekte paard klom. Perijn had geen tijd voor de lichtgeraakte Morlander. Rhand had hem hierheen gestuurd om Masema terug te brengen, en Masema zou komen. Maar dat rund vond dat alleen Rhand de Ene Kracht mocht aanraken. Voor andere mensen was het heiligschennis. Blijkbaar was Rhand voor hem onsterfelijk: hij was het Licht dat het vlees had aangenomen! Dus werd het geen Reizen, geen snelle sprong naar Cairhien door een poort van de Asha’man, al had Perijn ook nog zo hard getracht om Masema over te halen. Ze zouden ruim vierhonderd roede moeten rijden door het Licht mocht weten wat voor omgeving. En ook nog geheimhouden wie ze waren, met inbegrip van Masema. Dat was Rhands opdracht geweest, ik zie maar één manier hoe het moet gebeuren, jongen,’ zei Elyas, alsof Perijn zijn gedachten hardop had uitgesproken. ‘Een heel kleine kans. En die kans zou iets groter zijn geweest als we die vent een klap op zijn kop hadden gegeven en al vechtend hadden geprobeerd weg te komen.’

‘Ik weet het,’ gromde Perijn. Hij had het meermalen overwogen tijdens al die uren van bekvechten en geruzie. Het zou mogelijk geweest zijn als de Asha’man, de Aes Sedai en de Wijzen allemaal geleid hadden. Maar hij had een veldslag met de Ene Kracht gezien, waarin mannen in een flits tot bloederige stukken waren gereten en de aarde zelf in vlammen was uitgebarsten. Als het aan hem lag, wilde hij nooit en nooit meer zoiets meemaken. ‘Wat denk je dat de Profeet eruit zal opmaken?’ vroeg Elyas. Perijn moest zijn gedachten losmaken van Dumaisbron en van een Abila dat eruitzag als het slagveld van Dumaisbron voor hij begreep waar Elyas het over had. O ja. Hoe hij het onmogelijke zou verrichten. ‘Het kan me niet schelen wat hij eruit opmaakt.’ De man zou moeilijkheden gaan veroorzaken, dat was in elk geval zeker. Geërgerd wreef hij over zijn baard. Hij moest hem bijwerken. Of eigenlijk laten bijwerken. Als hij de schaar oppakte, zou Faile die afpakken en aan Langwin Dorn geven. Het leek nog steeds onmogelijk dat die breedgeschouderde logge man met zijn verweerde gezicht en grote vuisten de vaardigheid van een kamerdienaar had. Licht! Een kamerdienaar. Hij kon aardig overweg met Faile en haar vreemde Saldeaanse manieren, maar hoe beter het hem afging, hoe meer zij erin slaagde alles naar haar hand te zetten. Dat deden vrouwen natuurlijk altijd al, maar soms dacht hij dat hij de ene wervelwind voor de andere had verruild. Misschien moest hij weer eens zijn bazige geschreeuw ten gehore brengen, daar scheen ze wel van onder de indruk te zijn. Een man mocht toch zijn eigen baard knippen als hij dat wenste. Maar hij betwijfelde of het hem lukte zo te schreeuwen. Haar uitschelden was al erg genoeg, als zij het eerst begon. Het was trouwens dwaasheid om daar nu aan te denken. Hij keek naar de anderen, die naar hun paarden liepen zoals hij gereedschap voor een moeilijke klus zou hebben bekeken. Hij was bang dat Masema ervoor zou zorgen dat deze reis zijn moeilijkste opdracht ooit ging worden en zijn gereedschap zat vol scheurtjes. Seonid Traighan en Masuri Sokawa bleven naast hem staan. Ze hadden hun kap ver naar voren getrokken zodat hun gezichten in de schaduw bleven. De vage geur van hun reukwater was bevangen van messcherpe maar beheerste angst. Masema zou hen ter plekke hebben gedood als hij zijn zin had gekregen. De wachters zouden het nog steeds kunnen doen als iemand het gezicht van een Aes Sedai zou ontdekken. Onder zovelen moest er wel iemand zijn die dat kon. Masuri was een hand langer dan Seonid, maar Perijn keek nog steeds neer op de kruin van hun hoofden. De zusters negeerden Elyas en wisselden blikken uit vanonder hun beschermende kappen. Toen sprak Masuri zacht: ‘Zie je nu waarom hij gedood moet worden? Die man is... een dolle hond.’

Nou ja, de Bruine zuster nam zelden een blad voor de mond. Gelukkig was geen van Masema’s wachters dichtbij. ‘Je kunt een betere plek voor die woorden uitzoeken,’ zei hij desondanks. Hij wilde de beweegredenen niet nog eens horen, nu niet en straks niet. En het scheen ook overbodig.

Achter de Aes Sedai doemden Edarra en Carelle op. Ze hadden hun donkere omslagdoeken al om het hoofd geslagen. Wat er nu nog op hun rug en borst hing, leek onvoldoende bescherming tegen de kou. Maar de Wijzen hadden meer moeite met sneeuw. Dat het bestond bijvoorbeeld. Hun door de zon verweerde gezichten verrieden net zoveel als een standbeeld, maar ze roken naar stalen speren. Edarra’s blauwe ogen, die gewoonlijk zo kalm waren dat ze wat vreemd in haar jeugdige gezicht stonden, glansden als messcherp staal in haar verder nietszeggende gelaat.

‘Dit is niet de plaats om te praten,’ fluisterde Carelle en stopte een lok vlammend rood haar onder haar doek. Ze was even groot als veel mannen en altijd vriendelijk. Voor een Wijze tenminste. Wat slechts inhield dat ze de eigenaar zou waarschuwen voor zijn neus werd afgebeten. ‘Te paard.’

En de kleinere vrouwen maakten een vluchtige kniks en haastten zich naar hun zadels, alsof ze helemaal geen Aes Sedai waren. Voor de Wijzen waren ze dat ook niet. Perijn meende er nooit aan te kunnen wennen, al slaagden Masuri en Seonid daar kennelijk wel in. Met een zucht slingerde hij zich op Draver en de Wijzen kwamen achter hun Aes Sedai-leerlingen aan. De hengst danste enkele passen in het rond na zo lang stil te hebben gestaan, maar Perijn bracht hem met behulp van knieën en een kalme hand tot rust. De Aes Sedai stegen stuntelig op, zelfs na alle oefening die ze de laatste weken hadden gehad. Hun zware rokken kropen op tot boven de knie en hun lange wollen kousen. De Wijzen waren het helemaal eens over Masema en dat gold voor alle Wijzen in zijn kamp. Het was een behoorlijk hete soep die iedereen zonder zich te branden mee moest nemen naar Cairhien.

Jur Gradi en Aram zaten al te paard en hij kon hun geur temidden van de anderen niet opvangen. Maar dat was ook niet nodig. Hij zag Gradi altijd als een boer, ondanks zijn zwarte mantel en het zilveren zwaard op zijn kraag, maar nu niet. De gedrongen Asha’man zat stil als een standbeeld in het zadel en overzag de wachters met de grimmige blik van een man die op het punt staat te besluiten waar hij de eerste houw zal toedienen. En de tweede, en de derde, en hoeveel meer hij dacht nodig te hebben. Arams groene ketellappersmantel bolde op en flapperde in de wind terwijl hij de teugels opnam. Zijn zwaard stak boven zijn schouder uit. Arams gezicht weerspiegelde opwinding en Perijns hart zonk. In Masema had Aram een man ontmoet die zijn leven en hart en ziel aan de Herrezen Draak had gegeven. Op Arams lijstje stond de Herrezen Draak dicht achter Perijn en Faile.

Je hebt de jongen geen dienst bewezen, had Elyas Perijn gezegd. Je hebt hem afgeholpen van datgene waar hij in geloofde, en nu is alles wat bij heeft zijn geloof in jou en dat zwaard. Dat is niet genoeg, voor geen enkel mens. Elyas had Aram nog als jongen in het kamp van de ketellappers gekend.

Een hete soep waar vergif in kon zitten, voor sommigen. Misschien bezagen de wachters Perijn in verwondering, maar ze bewogen zich pas toen iemand uit een raam van het huis iets riep. Ze schoven opzij en lieten zoveel ruimte open dat de ruiters achter elkaar weg konden rijden. Zonder toestemming was het niet gemakkelijk om de Profeet te spreken. Zonder toestemming was het onmogelijk weg te komen.

Toen hij Masema en zijn wachters achter zich gelaten had, reed Perijn zo snel mogelijk door de drukke straten weg. Niet zo lang geleden was Abila een grote, welvarende stad geweest, met zijn stenen marktplein en drie verdiepingen hoge gebouwen met leien daken. De stad was nog steeds groot, maar puinhopen gaven aan waar huizen en herbergen waren afgebroken. Er stond geen herberg meer overeind in Abila. Ook geen enkel huis waarvan de bewoner te traag de heerlijkheid van de Herrezen Draak had verkondigd. Masema’s afkeuring was nimmer fijngevoelig.

In de massa waren maar weinig mensen te zien die op stadsbewoners leken. Het ware grauwe mensen in grauwe kleren die meestal angstig naar de straatkant uitweken. Er waren geen kinderen. Ook geen honden; voedsel moest hier een probleem zijn. Overal waadden groepen gewapende mensen door de enkeldiepe modder die de avond tevoren sneeuw geweest was. Twintig hier en vijftig daar. Ze liepen mensen omver die te laat opzij gingen. Zelfs de ossenwagens ontweken hen. Waar je ook keek, er waren steeds honderden te zien. Er moesten wel duizenden in de stad zijn. Masema’s leger was een ongeregeld zootje, maar de omvang had tot dusver andere gebreken goedgemaakt. Het Licht zij geprezen dat de man ermee ingestemd had om slechts een honderdtal mee te nemen. Het had een uur geduurd voordat Masema daarmee ingestemd had. Op het laatst had zijn verlangen om Rhand zo snel mogelijk te bereiken zonder te hoeven Reizen, het pleit beslecht. Maar weinig volgelingen hadden paarden, en hoe meer er te voet meegingen, hoe langer de reis zou duren. Hij zou tenminste bij het vallen van de avond Perijns kamp kunnen bereiken.

Behalve zijn eigen gezelschap zag Perijn niemand te paard, en de wachters staarden hun met harde of koortsachtige blikken aan. Goedgeklede lieden kwamen vaak genoeg naar de Profeet. Edelen en kooplieden die hoopten dat een persoonlijke onderwerping meer zegening en minder straf zou opleveren, maar gewoonlijk gingen ze te voet weer weg. Maar niemand versperde hen de weg, al moesten ze wel om Masema’s groepen heen rijden. Als ze te paard konden wegrijden, moest dat de wens van Masema zelf zijn. Perijn hoefde niemand te zeggen om bij elkaar te blijven. Er hing een afwachtend gevoel in Abila, en niemand die maar enigszins bij zijn verstand was, wilde in de buurt zijn als daaraan een eind kwam. Het was een opluchting toen Sebban Balwer zijn ruin met zijn knieën uit een zijstraat dreef die vlak bij de lage houten stadspoortbrug uitkwam. De opluchting was bijna net zo groot toen ze de brug en de laatste wachters achter zich hadden gelaten.

De kleine man kon voor zichzelf zorgen ondanks zijn uiterlijk. Hij had een ingevallen gezicht en knobbelige gewrichten en droeg een eenvoudige bruine mantel, die meer om hem heen hing dan dat hij hem droeg. Maar Faile was bezig met het inrichten van een huishouden dat een edelvrouwe toekwam, en ze zou meer dan geërgerd zijn als Perijn haar schrijver iets zou laten overkomen. Haar schrijver en die van Perijn. Hij wist eigenlijk niet goed wat hij met een schrijver aan moest, maar het mannetje bezat bekwaamheden die verder gingen dan zijn goede handschrift. En dat liet hij merken zodra ze de stad achter zich gelaten hadden en midden tussen lage, beboste heuvels reden. De meeste takken waren kaal, en de paar overgebleven bladeren of naalden vlamden groen op tegen het wit. Ze hadden de weg voor zichzelf, maar de vastgevroren sneeuw in de karrensporen dwong hen langzaam te rijden.

‘Vergeef me, heer Perijn,’ mompelde Balwer terwijl hij opzij leunde om langs Elyas te kijken, ‘maar ik heb in de stad iets kunnen opvangen dat u wellicht van belang zult vinden.’ Hij kuchte onopvallend achter zijn handschoen, greep haastig zijn mantel en trok hem om zich heen.

Elyas en Aram hadden Perijns gebaar om terug te vallen tussen de anderen nauwelijks nodig. Iedereen was eraan gewend geraakt dat de kleine man zo geheimzinnig deed. Over de reden waarom hij liever niet wilde dat iemand wist dat hij in elk dorp of stadje nieuws vergaarde, wilde Perijn niet eens nadenken. Hij moest toch weten dat Perijn zijn bevindingen met Faile en Elyas besprak. Hoe dan ook, hij was erg goed in het verzamelen van inlichtingen. Balwer keek opzij om Perijn gade te slaan terwijl ze naast elkaar doorreden, ik heb twee nieuwtjes voor u, heer. Een ervan is belangrijk, denk ik, en een is dringend.’ Dringend of niet, zelfs de stem van de man klonk even droog als het ritselen van dorre bladeren. ‘Hoe dringend?’ Perijn wedde er in stilte op over wie het eerste nieuwtje zou gaan.

‘Misschien wel heel dringend, heer. Koning Ailron is de strijd met Seanchanen aangegaan bij de stad Jeramel, zo’n honderd span ten westen van hier. Dat was een dag of tien geleden.’ Balwers mond vertrok even van ergernis. Hij had een hekel aan onnauwkeurigheid; hij hield niet van onwetendheid. ‘Betrouwbare inlichtingen zijn schaars, maar het Amadiciaanse leger is zonder twijfel in de pan gehakt, gevangengenomen of uiteengeslagen. Ik zou behoorlijk verbaasd zijn als er ergens een groep van meer dan honderd man bestaat. Ze zullen snel tot struikroverij vervallen. Ailron zelf is gevangengenomen, tezamen met zijn hele hofhouding. Amadicia heeft geen edelen van betekenis meer.’

In gedachten gaf Perijn toe dat hij zijn weddenschap met zichzelf had verloren. Gewoonlijk begon Balwer met nieuws over de Witmantels. ‘Jammer voor Amadicia, neem ik aan. In ieder geval voor de mensen die gevangen zijn genomen.’ Volgens Balwer behandelden de Seanchanen de gevangenen die zich gewapend hadden verzet, behoorlijk ruw. Dus Amadicia had geen leger meer, en geen edelen om een ander leger bijeen te krijgen of aan te voeren. Er was niets dat de Seanchanen nu verhinderde zo snel mogelijk door te stoten, hoewel ze dat bij tegenstand even goed deden.

Hij zei dat met zoveel woorden en Balwer knikte met een goedkeurend dun glimlachje. De man stelde het op prijs als Perijn de waarde inzag van wat hij te melden had.

‘Eén ander punt, heer,’ ging hij door. ‘De Witmantels steunden Ailron, maar kennelijk slaagde Valda erin om op het laatst de meesten uit de slag te halen. Hij heeft het geluk van de Duistere zelf. Niemand schijnt te weten waar ze naartoe zijn gegaan. Anders gezegd, iedere tong geeft een andere richting aan. Met uw verlof geef ik de voorkeur aan het oosten. Weg van de Seanchanen.’ En natuurlijk naar Abila toe.

Dus had hij zijn weddenschap toch niet verloren, hoewel Balwer niet met dit nieuws was begonnen. Misschien een gelijkspel. Hoog in de verte vloog een havik in de onbewolkte lucht naar het noorden. De vogel zou het kamp lang voor hem bereiken. Perijn kon zich een tijd herinneren waarin hij even weinig zorgen had als die havik. Vergeleken met nu tenminste. Dat was een hele tijd geleden, ik vermoed dat de Witmantels meer belang hebben bij het ontwijken van de Seanchanen dan bij het lastig vallen van ons, Balwer. Hoe dan ook, ik kan vanwege hen toch niet sneller trekken dan voor de Seanchanen. Waren zij het tweede nieuwtje?’

‘Nee, heer. Slechts iets van belang.’ Balwer scheen de Kinderen van het Licht te haten, vooral Valda, maar zoals alles bij Balwer wras het een dorre, kille haat. Zonder vuur. Perijn vermoedde dat hij ergens in het verleden onrechtvaardig behandeld was. ‘Het tweede nieuwtje is dat de Seanchanen een andere veldslag gevoerd hebben, deze keer in zuidelijk Altara. Wellicht tegen Aes Sedai, hoewel sommigen het hadden over geleiders.’ Balwer keek om naar Gradi en Neald, maar beide Asha’man schenen het bos even nauwkeurig in het oog te houden als de zwaardhanden in de achterhoede. De Aes Sedai en de Wijzen spraken zachtjes met elkaar. ‘Tegen wie ze ook vochten, heer, het is duidelijk dat de Seanchanen de slag verloren en tot in Ebo Dar werden teruggeslagen.’

‘Goed nieuws,’ zei Perijn vlak. Opnieuw flitste Dumaisbron door zijn gedachten, sterker dan eerst. Even was hij weer terug, rug aan rug met Loial, wanhopig vechtend, er zeker van dat elke ademtocht zijn laatste zou zijn. Voor het eerst op deze dag huiverde hij. Rhand was gelukkig van de Seanchanen op de hoogte. Daar hoefde hij zich tenminste geen zorgen over te maken.

Hij merkte dat Balwer hem aankeek. Hem aankeek zoals een vogel een vreemd insect bekijkt. Hij had gezien dat Perijn huiverde. De kleine man wilde alles weten, maar er waren een paar geheimen die niemand ooit te weten zou komen.

Perijns blikken keerden terug naar de havik, die zelfs voor hem nauwelijks meer zichtbaar was. De vogel deed hem aan Faile denken, zijn vurige haviksvrouw. Zijn geweldige haviksvrouw. Hij bande de Seanchanen, de Witmantels, de veldslagen en zelfs Masema uit zijn gedachten. Voor even, tenminste.

‘Laten we wat sneller rijden,’ riep hij de anderen toe. De havik zou Faile vóór hem zien, maar anders dan de vogel zou hij de liefde van haar hart zien. En vandaag zou hij niet schreeuwen, wat ze ook zou uithalen.

2

Gevangen

De havik verdween al spoedig uit het zicht en op de weg waren geen andere reizigers, maar hoe Perijn ook aandrong, de bevroren karrensporen, die een paarden been of de nek van een ruiter konden breken, stonden weinig snelheid toe. De wind droeg ijs met zich mee, en de belofte van nieuwe sneeuw. Het liep tegen de middag toen hij tussen de bomen afsloeg. Terwijl de paarden zich soms een weg moesten banen door kniediepe sneeuwhopen, legden ze de laatste span naar het kamp af, waar ze de mannen uit Tweewater, de Aiel, de Mayeners en de Geldaners had achtergelaten. En Faile. En er klopte iets niet.

Zoals altijd waren er vier kampen tussen de bomen opgericht, maar er stond niemand bij de rokende kampvuren van de Vleugelgarde rond Berelains gestreepte tent. Her en der lagen omgevallen ketels en uitrustingsstukken in de sneeuw. Soortgelijke vreemde aanwijzingen lagen ook op de omgewoelde grond waar die ochtend Alliandres soldaten waren gelegerd. Het enige teken van leven daar waren de paardenknechten, de hoefsmeden en de wagendrijvers, die in hun wollen dekens in groepjes bij de piketlijnen en de voorraadwagens met hun hoge wielen stonden. Ze staarden allemaal naar de plek waar ook zijn blik op was gevestigd.

Vijfhonderd pas van de vlakke rotsheuvel waar de Wijzen hun lage tenten hadden neergezet, stonden de Mayeners in hun grijze mantels opgesteld. Alle negenhonderd. Paarden stampten ongeduldig, de rode mantels en de lange rode banieren aan de speren wapperden in de koude wind. Dichterbij en aan een kant van de heuvel, vlak bij de oever van een bevroren beek, vormden de Geldaners een even groot woud van lansen, maar nu met groene banieren. De groene mantels en de wapenrusting van de ruiters leken vaal in vergelijking met de rode helmen en de borstkurassen van de Mayeners, maar hun aanvoerders droegen glinsterende wapenrustingen en scharlaken mantels en hadden karmozijnrode teugels in de handen, terwijl de paarden rijkversierde dekkleden droegen. Het was een fraai gezicht voor een parade, maar dit was geen parade. De Vleugelgarde stond in slagorde vanwege de Geldaners en de Geldaners konden zo optrekken naar de heuvel. En de top van de heuvel was omsingeld door mannen uit Tweewater, die hun voetbogen in de hand hadden. Niemand had nog een boog gespannen, maar iedere man had een pijl aangelegd. Het was waanzin.

Perijn dwong Draver met zijn laarzen tot een galop en zo goed en zo kwaad als het ging ploegde de vos zich door de sneeuw, gevolgd door de anderen, tot hij de kop van de Geldaanse slagorde had bereikt. Daar stonden Berelain, in een met bont afgezette rode mantel, en Gallenne, de eenogige kapiteinheer van haar Vleugelgarde. Annoura, haar Aes Sedai-raadsvrouwe, stond kennelijk te ruziën met Alliandres Eerste Kapitein, een verbeten, gedrongen kerel die Gerad Arganda heette. De man schudde zo heftig met zijn hoofd dat de grote witte pluimen op zijn glinsterende helm trilden. De Eerste van Mayene keek of ze door ijzer wilde bijten, in Annoura’s kalme Aes Sedai-gelaatstrekken gloeide ergernis, en Gallenne speelde met de roodbepluimde helm aan zijn zadel alsof hij hem op wilde zetten. Toen ze Perijn zagen aankomen, braken ze hun geruzie af en stuurden hun rijdieren naar hem toe. Berelain zat rechtop in het zadel en haar zware haren verwaaiden in de wind. Haar merrie met de slanke benen stond te rillen. Op haar flanken bevroren de vlokken van een woeste galop.

Met zoveel mensen bij elkaar was het bijna onmogelijk persoonlijke geuren op te vangen, maar Perijn had zijn neus niet nodig om te ruiken dat er moeilijkheden in de lucht hingen. Voor hij kon vragen waar ze in Lichtsnaam mee bezig waren, begon Berelain te spreken met een vormelijkheid waar zijn ogen van begonnen te knipperen. ‘Heer Perijn, uw vrouwe en ik waren aan het jagen met koningin Alliandre toen we door Aiel werden aangevallen. Ik slaagde erin te ontsnappen. Tot op heden is nog niemand anders van de groep teruggekeerd; wellicht hebben de Aiel gevangenen gemaakt. Ik heb een groep lansiers ter verkenning uitgezonden. We waren ongeveer tien span ten zuidoosten van hier, dus zouden ze tegen de avond met nieuws terug moeten zijn.’

‘Faile gevangen?’ zei Perijn met dikke stem. Al voordat ze vanuit Geldan Amadicia waren ingetrokken, hadden ze gehoord van brandschattende en plunderende Aiel, maar ze waren altijd ergens anders geweest, in het volgende dorp of nog verder weg. Nooit dichtbij genoeg om je er zorgen over te maken of uit te zoeken of het om meer ging dan geruchten. Niet als hij de bevelen van die vervloekte Rhand Altor moest uitvoeren! En kijk nou wat het hem kostte. ‘Waarom zijn jullie allemaal nog hier?’ wilde hij met luide stem weten. ‘Waarom zijn jullie niet met z’n allen op zoek?’ Hij besefte dat hij schreeuwde. Hij wilde krijsen, hen slaan. ‘Bloedvuur, waar wachten jullie op?’

Haar kalme antwoord klonk alsof ze hem meedeelde hoeveel paardenvoer er nog was en het maakte hem razend. Vooral omdat ze gelijk had.

‘We werden door twee- of driehonderd overvallen, heer Perijn, maar u weet net zo goed als ik dat er volgens de geruchten tientallen van die bendes zijn die het platteland afschuimen. Als we met onze hele strijdmacht de achtervolging inzetten, kunnen we ons een veldslag tegen de Aiel op de hals halen. Dat kan ons zwaar treffen, zonder dat we weten of zij degenen zijn die uw vrouwe hebben. Of zonder dat we weten of ze nog in leven is. Dat moeten we eerst weten, heer Perijn. Zonder die kennis iets ondernemen, is volkomen zinloos.’ Als ze nog in leven was. Hij huiverde; plotseling zat de kou in hem. In zijn botten. In zijn hart. Ze moest in leven zijn. Dat moest. Licht, hij had haar met zich mee moeten nemen naar Abila. Het gezicht van Annoura Larisen, omkranst door dunne Taraboonse vlechten, was een en al medeleven. Plotseling voelde hij de pijn in zijn handen die zich om de teugels geklemd hadden. Hij maakte zijn vingers los en bewoog ze in zijn handschoenen.

‘Ze heeft gelijk,’ zei Elyas kalm terwijl hij zijn ruin dichterbij liet komen. ‘Blijf kalm. Als je je blindelings in een gevecht met Aiel stort, vraag je om je dood. En misschien sleur je dan een hoop mensen met je mee. Sterven heeft geen zin als je daardoor niet je vrouw bevrijdt.’ Hij probeerde het kalm te zeggen, maar Perijn kon de spanning ruiken. ‘We vinden haar, jongen, hoe dan ook. Wellicht is ze ontsnapt. Een vrouw als zij kan dat. Probeert ze te voet hier terug te komen. Kost tijd, zoiets, in een rok. De verkenners van de Eerste zullen vast sporen vinden.’ Hij streek met zijn vingers door zijn lange baard en grijnsde minachtend. ‘Als ik niet meer vind dan de verkenners uit Mayene, eet ik boombast. We gaan haar zoeken.’ Perijn wist echter wel beter. ‘Ja,’ zei hij hard. Niemand kon te voet aan de Aiel ontsnappen, ook Faile niet. ‘Ga. Haast je.’ Hij wist inderdaad wel beter. De man verwachtte Failes lijk te vinden. Ze moest in leven zijn, en dat betekende gevangen, maar beter een gevangene dan...

Ze konden niet met elkaar praten zoals ze met de wolven deden, maar Elyas aarzelde, alsof hij Perijns gedachten raadde. Hij bracht er echter niets tegenin. Hij stuurde zijn ruin stapvoets naar het zuidoosten, zo snel als de sneeuw toeliet. Aram keek Perijn snel aan en volgde Elyas met een duister gezicht. De vroegere ketellapper had het niet op Elyas, maar hij vereerde Faile bijna, al was het maar doordat ze Perijns vrouw was.

Het had geen zin om de dieren op te jagen, wist Perijn, en hij keek hun verdwijnende ruggen na. Maar hij wilde het liefst dat ze het op een galop zouden zetten. Hij wilde meegalopperen. Er leken overal kleine scheurtjes en barstjes in hem te ontstaan. Als ze met het verkeerde nieuws zouden terugkomen, zou hij versplinteren. Tot zijn verrassing draafden de paarden van de drie zwaardhanden in stuifwolken van sneeuw achter Elyas en Aram aan. Hun gewone wollen mantels wapperden achter hen aan en ze pasten hun snelheid aan toen ze het tweetal bereikt hadden.

Hij slaagde erin om Masuri en Seonid dankbaar toe te knikken, evenals Edarra en Carelle. Wie de gedachte ook had geopperd om de zwaardhanden mee te laten gaan, de laatsten hadden ongetwijfeld hun toestemming gegeven. Dat geen van de zusters probeerde de baas te spelen, gaf het grote gezag van de Wijzen aan. De handen van Masuri en Seonid bleven rustig op de zadelknoppen liggen en geen van beiden verried enig ongeduld, niet eens door met de ogen te knipperen.

Niet iedereen keek de vertrekkende mannen na. Annoura wisselde haar medelijdende blikken af met onderzoekende blikken vanuit haar ooghoeken naar de Wijzen. In tegenstelling tot de andere twee zusters had zij niets beloofd, maar ze was bijna evenzeer op haar hoede voor de Aiel als zij.

Gallenne keek naar Berelain, wachtend op een teken of hij het zwaard moest trekken dat hij vasthield, maar Berelain hield kalm en onbewogen haar aandacht op Perijn gericht. Gradi en Neald hadden hun hoofd naar hem gewend en wierpen snelle, grimmige blikken in zijn richting. Balwer zat muisstil in het zadel en probeerde onzichtbaar te zijn, terwijl hij gespannen luisterde.

Arganda drong zijn grote vosruin langs Gallennes zware zwarte ros en trok zich niets aan van de verontwaardigde blik van de Mayener. Achter de glinsterende helmspijlen bewoog de mond van de Eerste Kapitein zich boos, maar Perijn hoorde niets. Zijn gedachten werden volkomen door Faile in beslag genomen. O Licht, Faile! Zijn borst leek ingesnoerd met ijzeren banden. Hij raakte bijna in paniek en hield zich slechts met zijn vingertoppen boven de afgrond vast. Wanhopig, uitzinnig zocht zijn geest naar wolven. Elyas zou het waarschijnlijk al geprobeerd hebben – Elyas zou niet in paniek geraakt zijn bij het horen van het nieuws – maar hij moest het zelf ook proberen.

Hij zocht en hij vond ze. Het pak van Drieteen, Koudwater, Schemer, Lentehoorn en de rest. Met zijn smeekbede om hulp vloeide de pijn naar buiten, een pijn die eerder toe- dan afnam. Ze hadden over Jonge Stier gehoord en leefden mee met het verlies van zijn wijfje, maar bleven uit de huurt van de tweebeners die al het wild verjoegen en de dood betekenden voor iedere eenzame wolf. Er waren zoveel groepen tweebeners, te voet of op hoornvoetige vierbeners, dat ze niet konden zeggen of er iemand bij was die zij kenden en of het degene was die hij zocht. Tweebeners waren tweebeners en voor hen leken ze allemaal op elkaar, behalve degenen die konden geleiden en de enkelen die met hen konden spreken. Treur, zeiden ze, en ga verder, en ontmoet haar weer in de wolfsdroom.

Een voor een vervaagden de beelden die zijn geest in woorden veranderde, tot er slechts een bleef hangen. Treur, en ontmoet haar weer in de wolfsdroom. Toen was ook dat beeld weg. ‘Luister je?’ vroeg Arganda grof. Hij was geen edelman en zijn zijden kleren en het goudwerk boven het zilver van zijn borstkuras veranderden niet wat hij was: een grijzende krijgsman die als jongen zijn eerste lans had opgeheven en waarschijnlijk handenvol littekens had. Zijn donkere ogen stonden bijna net zo koortsachtig als die van Masema’s lieden. Hij rook naar woede en angst. ‘Die wilden hebben koningin Alliandre ook te pakken!’

‘We zullen jouw koningin vinden als we mijn vrouw vinden,’ zei Perijn. Zij stem was koud en hard als de rand van zijn bijl. Ze moest in leven zijn. ‘Waarom vertel je me niet waar dit allemaal om gaat? Het lijkt wel of jullie klaarstaan voor een aanval. Op mijn mensen nog wel.’ Hij had ook andere verplichtingen. Die erkenning was zo bitter als gal. Faile was voor hem het enige dat telde. Het enige! Maar de mannen uit Tweewater waren zijn mensen. Arganda spoorde zijn paard aan en greep Perijns mouw in zijn gepantserde vuist. ‘Luister! Vrouwe Berelain zegt dat koningin Alliandre door Aiel gegrepen is, en achter uw boogschutters staan Aiel die bescherming zoeken. Ik heb mannen hier die hen maar al te graag willen ondervragen.’ Zijn vurige ogen schoten even naar Edarra en Carelle, twee Aiel zonder beschermende boogschutters die zijn pad versperden.

‘De Eerste Kapitein is... wat overspannen,’ mompelde Berelain, en legde een hand op Perijns andere arm. ‘Ik heb hem uitgelegd dat onze Aiel er niet bij betrokken zijn. Ik weet zeker dat ik hem kan overtuigen...’

Perijn schudde haar hand van zich af en rukte zijn arm los uit de greep van de Geldaner. ‘Alliandre zwoer trouw aan mij, Arganda. Jij zwoer trouw aan haar en dat maakt mij jouw heer. Ik zei dat ik Alliandre zou vinden als ik Faile zou vinden.’ De rand van een bijl.

Ze was in leven. ‘Jij ondervraagt niemand, je raakt niemand aan, tenzij ik het zeg. Wat je wél doet, is het volgende. Neem je manschappen nú mee naar je kamp en zorg ervoor dat je klaarstaat om op mijn bevel uit te rijden. Als je niet klaar bent wanneer ik je roep, laat ik je achter.’

Arganda staarde hem zwaar ademend aan. Zijn ogen dwaalden opnieuw af, deze keer naar Gradi en Neald, en richtten zich toen weer op Perijns gezicht. ‘Zoals u beveelt, heer,’ zei hij stijfjes. Hij keerde zijn vos, schreeuwde bevelen naar zijn aanvoerders en galoppeerde al weg voor zij hun eigen bevelen gaven. De Geldaners reden rij na rij achter hun Eerste Kapitein aan, terug naar hun kamp. Of Arganda van plan was daar te blijven, was nog maar de vraag. Misschien was het zelfs beter als hij dat niet deed.

‘Dat heb je goed afgehandeld, Perijn,’ zei Berelain. ‘Het was een moeilijke situatie en voor jou heel pijnlijk.’ Helemaal niet vormelijk nu, gewoon een vrouw met een glimlach van medeleven op haar gezicht. O, ze had duizend vermommingen, die Berelain. Ze strekte haar in een rode handschoen gestoken hand naar hem uit en hij dreef Draver achteruit. ‘Hou ermee op, vervloekt!’ snauwde hij. ‘Mijn vrouw is opgepakt! Ik heb geen tijd voor jouw kinderspelletjes!’

Ze rukte haar hand terug alsof hij haar geslagen had. Haar wangen kleurden en ze veranderde opnieuw, slank en verleidelijk in het zadel. ‘Niet kinderachtig, Perijn,’ mompelde ze met een lage, geamuseerde stem. ‘Twee vrouwen die om je vechten, met jou als prijs? Je hoort je gevleid te voelen. Volg mij, kapiteinheer Gallenne. Ik neem aan dat wij ook gereed moeten staan om op bevel uit te rijden.’ De eenogige man reed naast haar terug naar de Vleugelgarde, bijna in galop voor zover de sneeuw dat toeliet. Hij leunde naar haar toe alsof hij luisterde naar de bevelen die hij kreeg. Annoura bleef waar ze was en trok de teugels van haar bruine merrie aan. Onder haar neus vormde haar mond een messcherpe streep. ‘Soms ben je een heel grote dwaas, Perijn Aybara. Behoorlijk vaak, zelfs.’ Hij wist niet waar ze het over had en het kon hem niet schelen ook. Er waren tijden dat Annoura erin berustte dat Berelain achter een getrouwde man aanjoeg, en andere keren scheen het haar te vermaken en hielp ze zelfs door Berelain in staat te stellen met hem alleen te zijn. Op dit moment vervulde zowel de Eerste van Mayene als de Aes Sedai hem met afkeer. Hij spoorde Draver aan en reed zonder nog een woord te zeggen van haar weg.

De mannen op de heuveltop maakten ruimte om hem door te laten. Ze mopperden wat onderling, zagen hoe de lansiers naar hun eigen kamp reden en maakten toen opnieuw ruimte om de Wijzen, de Aes Sedai en de Asha’man door te laten. Ze trokken zich niet terug en drongen ook niet op zoals hij verwacht had. Daar was hij dankbaar voor. Bijna de hele heuveltop rook naar behoedzaamheid. De sneeuw boven op de heuvel was platgetrapt tot een begaanbare ruimte; slechts hier en daar lagen wat bevroren sneeuwhopen. De vier achtergebleven Wijzen stonden voor een lage Aieltent. De lange, kalme vrouwen met de donkere wollen omslagdoeken keken toe hoe de twee Aes Sedai en Carelle en Edarra afstegen. Ze leken helemaal geen aandacht te schenken aan wat er zich om hen heen afspeelde. De gai’shain verrichtten rustig en nederig hun gewone werk en hielden hun gezichten verborgen in de diepe witte kappen. Een van hen was zelfs een tapijt aan het uitslaan dat over een touw hing dat tussen twee bomen was gespannen! Gaul en de Speervrouwen waren misschien de enige aanwijzing dat de Aiel op het punt van een strijd hadden gestaan. Ze zaten gehurkt, met om het hoofd een sjoefa en voor het gezicht een zwarte sluier die slechts hun ogen vrijliet; in hun hand hadden ze korte speren en schilden van ossenhuid. Toen Perijn uit het zadel sprong, kwamen ze overeind. Danel Lewin liep naar hem toe en beet ongerust op zijn weelderige snor, die zijn neus nog groter maakte dan hij al was. Hij had zijn boog in de hand en stak juist een pijl terug in de koker aan zijn riem. ‘Ik wist niet wat ik anders moest, Perijn,’ zei hij haperend. Danel was bij Dumaisbron geweest en had thuis Trolloks bevochten, maar dit viel buiten zijn ervaring. ‘Tegen de tijd dat we het hoorden, kwamen die Geldaners al deze kant op, dus heb ik Jondien Barran, Hu Marwin en Gert Eldin weggestuurd, waarna ik de Cairhienin en jouw dienaren heb bevolen de wagens in een kring op te stellen en daarbinnen te blijven. Ik moest de mensen die vrouwe Faile altijd volgen zo ongeveer vastbinden; ze wilden achter haar aan, terwijl niemand van hen een voetafdruk van een eikenboom kan onderscheiden. Toen heb ik de rest hierheen gehaald. Ik dacht dat die Geldaners ons zouden aanvallen, maar toen kwam de Eerste van Mayene eraan met haar mannen. Ze moeten wel gek zijn om te denken dat onze Aiel vrouwe Faile kwaad zouden doen.’ De mannen uit Tweewater noemden hem gewoon Perijn, maar gebruikten bij Faile altijd haar titel. ‘Dat heb je goed gedaan, Danel,’ zei Perijn, en wierp hem Dravers teugels toe. Hu en Gert waren goede woudlopers en Jondien Barran kon de wind van gisteren nog volgen. Gaul en de Speervrouwen liepen achter elkaar weg, nog steeds gesluierd. ‘Geef door dat een op de drie hier moet blijven,’ zei Perijn haastig tegen Danel. Hij had Arganda afgebluft, maar er was geen reden om aan te nemen dat de man van gedachten was veranderd. ‘Stuur de rest terug om te pakken. Ik wil uitrijden zodra ik iets gehoord heb.’ Zonder op antwoord te wachten haastte hij zich naar Gaul en hij hield de lange man met een hand op zijn borst tegen. Om de een of andere reden kneep Gaul zijn groene ogen boven de sluier samen. Sulin en de overige Speervrouwen kwamen gespannen achter hem staan.

‘Vind haar, Gaul,’ zei Perijn. ‘Jullie allemaal, zoek alsjeblieft uit wie haar gevangen heeft genomen. Als iemand de Aiel kan volgen, zijn jullie dat.’

De spanning in Gauls ogen verdween even snel als die gekomen was, en ook de Speervrouwen ontspanden zich, voor zover je bij een Aiel tenminste kon spreken van ontspanning. Het was heel vreemd. Ze konden niet geloven dat hij hun op welke manier ook de schuld kon geven.

‘Wij allen ontwaken op een dag uit de droom,’ zei Gaul vriendelijk, ‘maar als ze nog steeds droomt, zullen we haar vinden. Als de Aiel haar echter meegenomen hebben, moeten we nu gaan. Ze zijn snel. Zelfs... hierin.’ Hij sprak het laatste woord vol afkeer uit en schopte naar een hoopje sneeuw.

Perijn knikte, ging haastig opzij en liet de Aiel langs, die al begonnen te rennen. Als iemand dat tempo lang kon volhouden, waren zij het wel. Terwijl de Speervrouwen langs hem heen liepen, drukte ieder even een vinger tegen de sluier om vervolgens zijn schouder aan te raken. Sulin, pal achter Gaul, knikte hem toe, maar geen van hen zei een woord. Faile zou geweten hebben wat zij met hun vingerkus bedoelden.

Toen de laatste Speervrouwe voorbij was, besefte hij dat hun vertrek iets vreemds had. Ze gaven Gaul de leiding. Een andere keer zouden ze hem daarvoor aan een speer hebben geregen. Waarom...? Misschien... Chiad en Bain waren bij Faile gebleven. Gaul gaf niets om Bain, maar Chiad was iets anders. De Speervrouwen hadden Gaul beslist geen hoop gegeven dat Chiad de speer zou opgeven om hem te trouwen, zeer zeker niet, maar misschien was dit de reden. Perijn verwenste zichzelf. Chiad en Bain, en wie nog meer? Zelfs al was hij verblind door zijn angst voor Faile, hij had het moeten vragen. Als hij haar terug wilde krijgen, moest hij zijn angst onderdrukken en zijn ogen gebruiken. Maar je had net zo goed kunnen zeggen dat hij een berg moest verplaatsen.

De vlakke heuveltop was nu een en al beweging. Iemand had Draver al weggebracht, en de mannen uit Tweewater verlieten de kring en liepen haastig naar hun kamp. Ze schepten tegen elkaar op wat ze bij een aanval van de lansiers gedaan zouden hebben. Soms verhief een enkeling zijn stem en vroeg naar Faile en of iemand wist of ze veilig was of dat ze naar haar op zoek gingen, waarna anderen hem met bezorgde blikken op Perijn snel tot zwijgen brachten. Temidden van alle drukte gingen de gai’shain onverstoorbaar door met hun werk. Tenzij iemand hen zou bevelen om op te houden, zouden ze hetzelfde tijdens een veldslag hebben gedaan, zonder een hand op te heffen om te helpen of te hinderen. Alle Wijzen waren met Seonid en Masuri een tent ingegaan, en de flappen waren niet alleen neer maar ook nog vastgebonden. Ze wensten niet gestoord te worden. Ze zouden het ongetwijfeld over Masema hebben. Waarschijnlijk overlegden ze hoe ze de man konden doden zonder dat hij of Rhand erachter zou komen.

Geërgerd sloeg hij met een vuist in zijn handpalm. Hij was Masema zowaar vergeten. De man werd geacht om hem met die erewacht van honderd man voor het vallen van de avond te volgen. Met enig geluk zouden tegen die tijd de Mayeense verkenners terug zijn, en Elyas en de anderen spoedig daarna.

‘Heer Perijn?’ zei Gradi achter hem, en hij draaide zich om. De twee Asha’man stonden voor hun paarden en speelden onzeker met de teugels. Gradi haalde diep adem en ging door terwijl Neald instemmend knikte. ‘Wij twee kunnen door te Reizen een hele afstand afleggen. En als we dat stel hebben gevonden dat haar ontvoerd heeft, nou, dan betwijfel ik of zelfs een paar honderd Aiel twee Asha’man kunnen tegenhouden.’

Perijn wilde al zeggen dat ze onmiddellijk moesten vertrekken, maar deed zijn mond weer dicht. Gradi was vroeger boer geweest, nooit jager of woudloper. Neald vond elke plaats zonder stenen muur een dorp. Ze zouden nog wel een voetafdruk van een boom kunnen onderscheiden, maar als ze een spoor vonden, zou geen van beiden waarschijnlijk kunnen zeggen in welke richting het ging. Hij was niet zo goed als Jondien, maar... hij kon zelf meegaan en het aan Danel overlaten om de zaken met Arganda af te handelen. En met Masema. Om nog maar te zwijgen van de plannetjes van de Wijzen. ‘Ga pakken,’ zei hij zacht. Waar was Balwer? Nergens te zien. Het was niet erg waarschijnlijk dat hij op zoek was naar Faile. ‘Jullie zullen hier nodig zijn.’

Gradi knipperde verbaasd met zijn ogen en Nealds mond viel open. Perijn gaf ze niet de kans om hem tegen te spreken. Met grote stappen liep hij naar de tent met de dichtgebonden flappen. Er was geen enkele manier waarop ze van buiten geopend konden worden. Als de Wijzen niet gestoord wilden worden, dan gold dat voor stamhoofden, koningen, voor wie dan ook, dus ook voor een natlander die was opgezadeld met de titel Heer van Tweewater. Hij trok zijn mes en bukte zich om de banden los te snijden, maar voor hij het lemmet door de smalle spleet tussen de flappen kon drukken, werd eraan gerukt alsof iemand ze aan de binnenkant losmaakte. Hij richtte zich op en wachtte af.

De tentflappen gingen open en Nevarin glipte naar buiten. Haar omslagdoek was om haar middel gebonden, maar behalve haar dampende adem was niet aan haar te zien dat ze ook maar iets van de ijzige lucht merkte. Haar groene ogen zagen het mes in zijn hand en ze plantte met ratelende armbanden de vuisten in haar zij. Ze was broodmager en had lang, zandkleurig haar dat met een donkere opgevouwen doek was opgebonden. Hoewel ze ruim een hand groter was dan Nynaeve, deed ze hem wel altijd aan haar denken. Ze bleef voor de ingang van de tent staan.

‘Je bent onstuimig, Perijn Aybara.’ Haar lichte stem klonk vlak, maar hij had de indruk dat ze overwoog hem een oorvijg te geven. ‘Maar dat is misschien begrijpelijk, gezien de omstandigheden. Wat wil je?’

‘Hoe...?’ Hij moest slikken. ‘Hoe zullen ze haar behandelen?’

‘Dat kan ik niet zeggen, Perijn Aybara.’ Er lag geen medeleven op haar gezicht, er was helemaal niets op te lezen. Aiel konden Aes Sedai wat dat betreft nog een lesje leren. ‘Het gevangennemen van natlanders druist in tegen onze gebruiken, behalve als het om boomdoders gaat, hoewel ook dat veranderd is. Tevens is het niet ons gebruik om zonder noodzaak iemand te doden. Maar velen hebben geweigerd om de waarheden te aanvaarden die de car’a’carn onthuld heeft. Sommigen werden bevangen door de grauwheid en hebben hun speren weggeworpen, maar wellicht hebben ze die weer opgenomen. Anderen zijn eenvoudig weggegaan om te leven zoals wij geacht werden te leven. Ik kan niet zeggen welke gebruiken behouden zijn en welke zijn afgewezen door degenen die stam en sibbe verlaten hebben.’ Het enige gevoel in haar stem was iets van afkeer aan het eind, voor Aiel die stam en sibbe verlaten hadden.

‘Licht, vrouw, je moet toch enig idee hebben! Je kunt toch wel gissen...’

‘Gebruik je verstand,’ onderbrak ze hem scherp. ‘Dat doen mannen meestal niet onder zulke omstandigheden, maar we hebben je nodig. Ik denk dat het je aanzien bij de andere natlanders geen goed zal doen als we je moeten binden tot je gekalmeerd bent. Ga naar je tent. Als je je gedachten niet kunt beheersen, bedrink je dan tot je niet meer kunt denken. En val ons niet lastig als we beraadslagen.’ Ze dook de tent weer in en de flappen bewogen terwijl ze weer dichtgeknoopt werden.

Perijn keek ernaar terwijl hij zijn duim over het lemmet van zijn mes liet glijden. Toen stak hij het terug in de schede. Als hij naar binnen zou stormen, zouden ze waarschijnlijk doen waarmee Nevarin gedreigd had. En over wat hij wilde weten, konden ze hem niets vertellen. Hij geloofde niet dat ze op een dag als deze geheimen zouden bewaren. In ieder geval niet als het om Faile ging. Het was stiller geworden op de heuveltop nu de meeste mannen uit Tweewater vertrokken waren. De rest hield nog steeds waakzaam het kamp van de Geldaners in het oog en stampte met de voeten tegen de koude, maar niemand sprak. Overal liepen de gai’shain, maar ze maakten amper geluid. Bomen onttrokken delen van het Geldaanse en Mayeense kamp aan het oog, maar Perijn kon zien dat in heide kampen de wagens werden volgeladen. Toch besloot hij zijn mannen op wacht te laten staan. Arganda kon proberen hem zand in de ogen te strooien. Een man die zo rook, kon... onredelijk zijn, maakte hij zijn gedachte droogjes af.

Hij kon hier niets meer doen, dus liep hij de halve span naar zijn tent. De tent die hij deelde met Faile. Hij struikelde constant en ploeterde door hoge sneeuwwallen heen. Hij hield zijn mantel stevig om zich heen, zowel voor de warmte als tegen het klapperen in de wind. Er was geen warmte.

Toen hij aankwam, was het Tweewaterkamp een en al drukte. De wagens stonden nog steeds in een grote kring, terwijl mannen en vrouwen van Dobraines landerijen uit Cairhien ze oplaadden; anderen maakten de paarden gereed om op te zadelen. Met deze sneeuwval leek het wel of de wagenwielen door modder rolden en dus had men de wielen aan de zijkanten van de wagens vastgesjord en ze vervangen door brede houten glijders. De Cairhienin waren zo dik ingepakt dat de meesten wel dubbel zo dik leken. Ze hielden nauwelijks op met werken om hem na te kijken, maar iedere man uit Tweewater verstarde, tot iemand anders hem een por gaf om door te gaan. Perijn was blij dat niemand het medelijden dat hij in hun ogen zag, uitsprak. Hij geloofde dat hij dan zou instorten en zou gaan janken.

Ook hier was er niets voor hem te doen. Zijn grote tent – die van hem en Faile – was al neergehaald en samen met alle meubels op een wagen gebonden. Basel Gil liep met een lange lijst langs de wagens. Hij had zich even geestdriftig op het werk gestort als een eekhoorn op een maiskolf en voelde zich een sambajan met de zorg voor het huishouden van Faile en Perijn. Maar de man, die meer gewend was aan steden dan aan reizen, leed onder de koude en droeg niet alleen een mantel maar ook een dikke sjaal, een breedgerande vilten hoed en dikke wollen handschoenen. Om de een of andere reden schrok Gil toen hij Perijn zag en mompelde iets over het nakijken van de wagens voor hij zo snel mogelijk wegschuifelde. Vreemd. Toen schoot Perijn nog iets te binnen. Hij vond Danel en gaf het bevel om de mannen op de heuvel elk uur te vervangen en ervoor te zorgen dat iedereen een warme maaltijd kreeg. ‘Zorg eerst voor de mannen en paarden,’ hoorde hij een ijle maar ferme stem zeggen. ‘Maar zorg ook goed voor jezelf. Er is hete soep in de ketel, brood, en ik heb er wat gerookte ham bij gedaan. Een volle maag zorgt ervoor dat je er minder als de wandelende dood uitziet.’

‘Dank je, Lini,’ zei hij. De wandelende dood? Licht, hij voelde zich een lijk, geen moordenaar, ik eet straks wat.’ Failes eerste dienares was een vrouw die er broos uitzag, met een huid als van perkament en een witte knot boven haar hoofd, maar haar rug was recht en haar donkere ogen waren helder en scherp. Nu zag hij echter zorgrimpels in haar voorhoofd, en haar handen hielden haar mantel te stevig vast. Ze was beslist bezorgd om Faile, maar...

‘Was Maighdin bij haar?’ zei hij. Hij had haar knikje niet nodig. Blijkbaar was Maighdin altijd bij Faile. Een echte schat, had Faile haar genoemd. En Lini scheen de vrouw als haar dochter te beschouwen, hoewel Maighdin dat soms minder leek te waarderen, ik breng ze terug,’ beloofde hij. ‘Allemaal.’ Zijn stem brak bijna. ‘Ga door met je werk,’ ging hij ruw door. ik ga wat eten. Ik moet gaan kijken naar... naar...’ Hij liep weg zonder zijn zin af te maken. Er was nergens toezicht nodig. Hij kon aan niets anders denken dan aan Faile. Hij wist nauwelijks waar hij heen liep tot hij buiten de kring van wagens was gekomen.

Een honderdtal passen voorbij de piketlijnen stak een donkere, stenen richel door de sneeuw. Daar zou hij de sporen van Elyas en de anderen kunnen zien. Daar kon hij ze zien terugkeren. Lang voor hij de smalle top van de richel bereikt had, zei zijn neus hem dat hij niet alleen was, en ook wie daarboven was. De ander lette niet op, al bereikte Perijn knersend de top. De man sprong op van de plek waar hij op zijn hurken had gezeten. Tallanvors handen knepen in het gevest van zijn lange zwaard en hij keek Perijn onzeker aan. Hij was een lange man, die heel wat in zijn leven te verduren had gekregen, en gewoonlijk was hij behoorlijk zeker van zichzelf. Misschien verwachtte hij een boze woordenstroom omdat hij niet bij Faile was geweest, hoewel ze niet alleen hem maar iedereen als lijfwacht geweigerd had. Afgezien van Bain en Chiad, die kennelijk als zodanig niet meetelden. Of dacht hij misschien dat hij naar de wagens teruggestuurd zou worden, zodat Perijn alleen kon zijn? Perijn probeerde zijn gezicht een kalme uitdrukking te geven, probeerde iets minder op Lini’s wandelende dood te lijken. Tallanvor was verliefd op Maighdin en zou heel spoedig met haar trouwen, als Failes vermoeden tenminste juist was. De man had het recht om op de uitkijk te staan.

Samen stonden ze op de rotsrichel terwijl de schemering viel, en in het besneeuwde woud voor hen bewoog niets. De duisternis kwam, zonder bewegingen, zonder Masema, maar Perijn dacht niet eens aan Masema. De maansikkel scheen wit op de sneeuw en leek bijna net zoveel licht te geven als een volle maan. Tot de wolken haar verborgen en haar schaduwen over de sneeuw joegen, die dikker en dikker werd. Het begon te sneeuwen, sneeuw die de sporen zou begraven. Stil en koud bleven de twee mannen staan; ze keken naar de sneeuwval, en wachtten, hoopten.

3

Gebruiken

Faile zich tijdens het geploeter door de sneeuw zorgen over Faile zich tijdens het geploeter door de sneeuw zorgen over bevriezing. Windvlagen staken op en gingen liggen, staken op en gingen liggen. Nog maar enkele van de spaarzame bomen droegen bladeren en die waren dood en bruin. De windvlagen wervelden ongehinderd door het bos, maar hoe licht ook, ze voerden ijs met zich mee. Perijn kwam in haar gedachten amper voor. Ze hoopte dat hij op de een of andere manier van Masema’s geheime onderhandelingen zou horen. En uiteraard ook van de Shaido. Zelfs als die heks van een Berelain de enige was die het hem kon vertellen. Ze hoopte dat Berelain aan de hinderlaag was ontkomen en Perijn inmiddels alles had verteld. Waarna ze in een kuil kon vallen en haar nek breken. Maar nu had ze dringender zorgen dan haar echtgenoot.

Ze had deze winter herfstig genoemd, maar ook in een Saldeaanse herfst vroren mensen dood en ze bezat van haar kleding alleen nog haar donkere wollen kousen. Een ervan hield haar ellebogen strak op de rug gebonden, terwijl de tweede als een riem om haar nek was gebonden. Dappere woorden gaven weinig beschutting aan de blote huid. Ze had het te koud om te zweten, maar haar benen deden al snel pijn door de inspanning om haar ontvoerders bij te houden. De Shaidokolonne van gemaskerde mannen en Speervrouwen liep trager wanneer de sneeuw tot de knieën reikte, maar ging meteen weer in een gestage draf over als die niet hoger kwam dan de enkels. Ze leken niet moe te worden. Paarden hadden over die afstand niet sneller kunnen zijn. Rillend zwoegde ze aan het eind van haar riem mee en ze deed haar best om lucht tussen haar op elkaar geklemde tanden op te zuigen en niet te klappertanden.

Er waren minder Shaido dan ze tijdens de aanval had geschat. Niet meer dan zo’n honderdvijftig en ze hielden bijna allemaal hun speren en bogen klaar voor de strijd. Er was weinig kans dat iemand hen zou verrassen. Ze hielden de streek waar ze doorheen trokken waakzaam in het oog en trokken als stille spoken verder. Het enige geluid was het zachte geknisper van de sneeuw onder hun zachte, tot de knie reikende laarzen. Hun groengrijze en bruine kleren staken echter scherp tegen het witte landschap af. Na de oversteek van de Drakenmuur was de kleur groen aan de cadin’sor toegevoegd, hadden Bain en Chiad haar verteld, om beter op te gaan in het groene landschap. Waarom hadden deze mensen vanwege de winter geen wit toegevoegd? Met deze kleuren konden ze op behoorlijke afstand worden gezien. Ze probeerde alles te zien, alles te onthouden wat later van nut zou kunnen zijn, wanneer het tijd was om te ontsnappen. Ze hoopte dat haar medegevangenen hetzelfde deden. Perijn zou zeker naar haar op zoek gaan, maar de gedachte aan redding kwam niet eens in haar overwegingen voor. Als je op redding wachtte, kon je eeuwig blijven wachten. Bovendien moesten ze zo snel mogelijk ontsnappen, voor hun Shaido zich bij de anderen voegden. Ze wist nog niet hoe, maar de kans moest komen. Het enige beetje geluk was dat de Shaidohoofdmacht zich op enkele dagen afstand moest bevinden. Hoewel in dit deel van Amadicia volkomen chaos heerste, konden duizenden Shaidokrijgers niet zo dichtbij zijn zonder dat ze er iets van hadden opgevangen.

Eenmaal, in het begin, had ze geprobeerd om te kijken naar de vrouwen die tegelijk met haar gevangen waren genomen, maar daardoor was ze voorover in een sneeuwhoop geduikeld. Door de ijzige schok snakte ze naar adem en ze kreeg het opnieuw benauwd toen de grote, hoog boven haar oprijzende krijger die haar riem vasthield, haar weer overeind trok. Rolan was net zo breed als Perijn en bijna een hoofd groter en hij trok haar gewoon aan een handvol haren omhoog. Hij joeg haar vervolgens weer verder met een stevige klap op haar blote billen en beende zelf met lange passen door, zodat ze gedwongen was heel snel verder te hollen. De klap was net alsof hij een paard had aangespoord. Ondanks haar naaktheid was er in Rolans blauwe ogen niets te bespeuren van zijn mannelijkheid. Ze was er dankbaar voor, maar was ook stomverbaasd. Ze wilde zeker niet dat hij haar met lust of zelfs belangstelling opnam, maar die nietszeggende blikken waren bijna beledigend! Daarna zorgde zij er terdege voor niet nog een keer te vallen, al werd het rechtop blijven lopen in die lange uren dat ze zonder rust voortholden, steeds meer een uitputtingsslag.

In het begin maakte ze zich zorgen over welke lichaamsdelen als eerste zouden bevriezen, maar toen de ochtend in de middag overging, lette ze alleen nog op haar voeten. Rolan en de anderen voor hem trapten een soort pad voor haar plat, maar er bleven nog genoeg scherpgerande sneeuwrichels over, waardoor er steeds meer bloedspatten in haar voetafdrukken te zien waren. De kou zelf was nog erger. Ze had al eerder bevroren lichaamsdelen gezien. Hoelang zou het duren voor haar tenen zwart werden? Al struikelend bewoog ze alle voetspieren als ze haar voet naar voren zette en voortdurend bewoog ze haar vingers. Vingers en tenen liepen het meeste gevaar, maar dat gold ook voor elk stukje onbedekte huid. Wat haar gezicht en lichaam betrof, kon ze slechts hoop koesteren. Het krommen van haar tenen deed pijn en veroorzaakte een brandend gevoel in de snijwonden, maar elk gevoel was beter dan geen gevoel. Als dat gevoel verdween, zou haar nog maar weinig tijd resten. Span de spieren en stap, span de spieren en stap. Dat was het enige waar ze aan dacht en voor andere gedachten was geen ruimte. Ze moest met haar trillende benen in beweging blijven en ervoor zorgen dat haar handen en voeten niet bevroren. In beweging blijven.

Onverwachts botste ze tegen Rolan aan en ze trok zich hijgend van zijn brede borst terug. Half verdoofd, misschien wel meer dan half, had ze niet gemerkt dat hij en de anderen waren blijven staan. Sommigen keken om, anderen keken rond en bleven waakzaam terwijl ze de wapens klaar hielden alsof ze op een aanval rekenden. Meer tijd om te kijken kreeg ze niet, want Rolan greep opnieuw haar haren vast en bukte zich om een van haar voeten op te tillen. Licht, die man behandelde haar echt als een paard!

Hij liet haar haren en voet los, sloeg zijn arm om haar benen en het volgende ogenblik draaide de wereld rond toen ze op zijn schouder werd gehesen en haar hoofd naast de leren boogschede op zijn rug belandde. Ze voelde verontwaardiging toen hij haar wat heen en weer schoof om de gemakkelijkste draaghouding te vinden, maar ze onderdrukte dat gevoel even snel als het opkwam. Dit was er niet de plek of de tijd voor. Haar voeten bevonden zich niet meer in de sneeuw en dat was het enige dat telde. En ze kon in deze houding op adem komen. Maar hij had wel iets kunnen zeggen! Moeizaam richtte ze haar hoofd op om naar haar metgezellen te kijken en ze zag opgelucht dat ze er nog allemaal waren. Naakt en gevangen, dat wel, maar ze waren er allemaal. Niemand anders droeg een riem om de hals, maar bij de meesten waren de armen op de rug vastgebonden. Alliandre probeerde niet langer gebukt haar naaktheid te bedekken. De koningin van Geldan had andere zorgen dan zedigheid. Hijgend en rillend zou ze zijn omgevallen als de stevige Shaido die haar voeten bekeek haar niet aan haar geboeide armen overeind had gehouden. Stevig voor een Aiel betekende dat hij nergens zou opvallen, maar zijn schouders waren bijna even breed als die van Rolan. Het donkere haar op Alliandres rug werd door de wind rondgeblazen en uitputting tekende haar gezicht. Achter haar leek Maighdin er even slecht aan toe. Ze snakte naar adem, haar roodgouden haar zat in de war en haar blauwe ogen staarden nietsziend voor zich uit. Niettemin lukte het haar op eigen kracht te blijven staan toen een broodmagere Speervrouwe haar voet optilde. Vreemd genoeg had Failes dienstmeisje meer weg van een koningin dan Alliandre, zij het dan een verfomfaaide koningin. Daarmee vergeleken waren Bain en Chiad er niet slechter aan toe dan de Shaido, al had Chiad een gele, gezwollen kaak overgehouden aan een vuistslag tijdens de overval en plakte het donkere bloed in Bains woeste haren die over haar gezicht vielen. De twee Speervrouwen hijgden amper en bekeken zelf hun voeten. Als enige gevangenen waren ze niet geboeid, want zij waren nu gebonden door een gebruik dat sterker was dan een ketting. Ze hadden kalmpjes hun lot aanvaard om een jaar en een dag als gai’shain te dienen. Bain en Chiad zouden wellicht bij een ontsnapping kunnen helpen – Faile wist niet zeker in hoeverre het gebruik dit verbood – maar zelf zouden ze niet proberen weg te komen.

De laatste gevangenen, Lacile en Arrela, trachtten in een armzalige poging de Speervrouwen na te doen. Een grote Aiel had de kleine Lacile gewoon onder de arm genomen om haar voeten te bekijken; koudvuur tekende vuurrode vlekken op haar bleke wangen. Arrela was lang, maar de twee Speervrouwen die voor haar zorgden, waren nog langer dan Faile en ze pakten de Cairhienin met gemak aan. Haar donkere gezicht stond woest door hun gepor in haar voeten en misschien vanwege hun snelle handtaai. Faile hoopte dat ze nu geen moeilijkheden ging veroorzaken. Ieder lid van Cha Faile probeerde net zo te zijn als de Aiel en te leven zoals zij meenden dat Aiel leefden, maar Arrela wilde echt een Speervrouwe zijn en was heel giftig dat Sulin en de anderen haar de handtaai niet wilden bijbrengen. Ze zou het nog erger hebben gevonden als ze had geweten dat Faile er door Bain en Chiad iets vanaf wist. Niet voldoende om alle woorden die de Speervrouwen uitwisselden te herkennen, maar enkele. Maar goed dat Arrela het niet begreep. Ze vonden dat ze natlandse zachte voeten had en dat zij over het geheel te veel vertroeteld en zacht was, woorden die Arrela zeker razend zouden maken. Uiteindelijk bleek dat Faile zich over Arrela geen zorgen hoefde te maken. De Cairhienin verstijfde toen een Speervrouwe haar over de schouder gooide. Deze deed net of ze wankelde, maar gebruikte haar vrije hand om een mededeling te gebaren, waardoor de andere Speervrouwe blaffend achter haar sluier lachte. Na een blik op Bain en Chiad, die al heel gedwee over de schouders van twee Aielmannen lagen, ontspande Arrela zich. Lacile piepte wat toen de grote man die haar vasthield haar opeens ronddraaide om haar ook over de schouder te gooien, maar ze berustte er vrij snel in, al was haar gezicht nog steeds heel rood. Hun navolging van de Aiel had duidelijk voordelen.

Alliandre en Maighdin, de laatste vrouwen die volgens Faile moeilijkheden zouden veroorzaken, waren echter een volkomen andere zaak. Toen ze beseften wat er ging gebeuren, vochten ze als wilden. Het vechten stelde niet veel voor. De twee naakte vrouwen hadden hun ellebogen strak op de rug gebonden en waren uitgeput, maar ze kronkelden, schreeuwden en schopten naar iedereen die in de buurt kwam. Maighdin zette zelfs haar tanden in de hand van een onoplettende Aiel en hield die als een jachthond vast. ‘Stop ermee, dwazen!’ riep Faile. ‘Alliandre! Maighdin! Laat je dragen! Gehoorzaam!’ Maar geen van beiden lette op haar. Met haar tanden nog steeds in de Aielhand gromde Maighdin als een leeuw. Alliandre werd schreeuwend en trappend plat op de grond geduwd. Faile wilde nogmaals een bevel roepen.

‘De gai’shain moet stil zijn,’ grauwde Rolan terwijl hij haar een harde mep gaf.

Ze klemde haar tanden op elkaar en mompelde iets binnensmonds, waardoor ze nog een klap kreeg! De man had haar messen in zijn riem gestoken. Als ze er één in handen kon krijgen...! Nee, wat doorstaan kon worden, moest worden doorstaan. Ze was van plan te ontsnappen, niet om iets zinloos te doen.

Maighdins gevecht duurde weinig langer dan dat van Alliandre. Een paar forse kerels wrikten haar kaak open. Tot Failes verrassing schudde de gebeten kerel lachend het bloed van zijn hand! Waarmee Maighdin echter niet aan haar boetedoening ontkwam. In een oogwenk lag Failes dienstmeid met haar gezicht in de sneeuw, naast de koningin. Ze kregen enkele tellen om hijgend in de kou te kronkelen. Een krijger en een Speervrouwe kwamen tussen de bomen uit. Met hun zware messen sneden ze alle zijtakjes van een lange tak. Er werd een voet tussen de schouderbladen van de vrouwen gezet en een vuist op de gebonden ellebogen, om de zwaaiende handen opzij te houden, waarna rode striemen op de witte heupen opwelden. Aanvankelijk bleven de twee vrouwen zich hevig verzetten, maar hun gevecht was nog nuttelozer dan toen ze nog stonden. Alliandre bleef maar gillen dat ze haar dit niet mochten aandoen. Voor een koningin heel begrijpelijk, al waren het in deze omstandigheden dwaze woorden. Natuurlijk konden ze het en deden ze het. Tot haar verbazing uitte Maighdin soortgelijke kreten. Wie haar hoorde, zou denken dat ze van koninklijke bloede was en geen gewone meid. Faile wist zeker dat Lini Maighdin hiervoor een aframmeling zou hebben gegeven. In elk geval hadden hun woorden geen enkel nut. De afranseling ging door tot beiden zwijgend schopten en huilden en toen nog wat langer om het ze af te leren. Toen ze eindelijk net als de andere gevangenen over de schouder werden gehesen, hingen ze huilend stil en was elke strijd opgegeven.

Faile voelde geen enkel medelijden. De dwazen hadden volgens haar iedere klap verdiend. Hoe langer ze zonder kleren buiten bleven, hoe kleiner de kans dat iemand dit zou overleven en zou kunnen ontsnappen. De Shaido waren onderweg naar een onderkomen en Alliandre en Maighdin hadden iedereen opgehouden. Misschien was de verloren tijd amper de moeite waard, maar het kon het verschil betekenen tussen leven en dood. Bovendien zou zelfs de Aielse waakzaamheid ooit een keer verslappen als ze eenmaal onderdak hadden gevonden en een vuur hadden aangelegd. En ze konden uitrusten terwijl ze gedragen werden. Ze zouden klaar zijn als de kans op ontsnapping zich opeens voordeed.

Met de gevangenen op de schouders zetten de Shaido weer hun spannen verslindende pas in. Ze leken zich nu nog sneller door het bos te verplaatsen. De harde leren boogschede slingerde tegen Failes zij en ze voelde zich duizelig worden. Rolans lange gestrekte pas bezorgde haar schok op schok. Herhaaldelijk trachtte ze een houding te vinden waarin ze zich niet stootte en zulke hevige schokken kreeg te verduren.

‘Stil, anders val je,’ mompelde Rolan en gaf een tik op haar heup, alsof hij een paard wilde kalmeren.

Faile hief het hoofd en gluurde boos naar Alliandre. Er was niet veel zichtbaar van de koningin van Geldan, maar wat wel zichtbaar was, waren de kris kras verlopende rode striemen vanaf haar heupen tot aan haar knieholten. Als ze er goed over nadacht, waren enig oponthoud en enkele striemen een lage prijs die betaald moest worden om een stuk uit deze lomperd te bijten, die haar behandelde als een zak graan. Maar geen stuk uit zijn hand. Uit zijn keel was veel beter.

Stoere gedachten, en volkomen zinloos. Dwaas. Ook nu ze gedragen werd, moest ze tegen de kou vechten. In feite was dit dragen veel erger. Als ze liep, moest ze zich tenminste nog inspannen om overeind en wakker te blijven, maar nu de avond viel en het steeds donkerder werd, werd de zwaaiende beweging op Rolans schouder slaapverwekkend. Nee. Haar geest versufte door de kou. De kou maakte dat haar bloed trager stroomde.

Regelmatig bewoog ze haar handen en geboeide armen, strekte haar benen en ontspande de spieren. Het spannen en ontspannen van de spieren zorgden ervoor dat het bloed bleef stromen. Ze dacht aan Perijn en bedacht wat hij met Masema diende te doen en hoe ze hem kon overtuigen als hij tegenstribbelde. Ze dacht na over de ruzie die ze zouden krijgen als hij merkte dat ze de leden van Cha Faile als verspieders had gebruikt en maakte plannen hoe ze zijn boosheid zou opvangen en bijsturen. Het was een kunst de boosheid van je echtgenoot in de gewenste richting te leiden en die had ze van een ervaren vrouw, haar moeder, geleerd. Het zou een fijne ruzie worden. En daarna zouden ze het goedmaken. Heerlijk!

Nadenkend over dat laatste vergat ze haar spieren te bewegen, dus probeerde ze alleen maar te denken aan de ruzies en aan haar plannen. De kou maakte haar denken echter traag. Ze begon verbanden kwijt te raken, moest stevig haar hoofd schudden en dan weer opnieuw beginnen. Rolans gegrom hielp nog wel wat. Ze kon haar aandacht op de stem richten en zo wakker blijven. Zelfs de klappen op haar blote billen hielpen, al vond ze het afschuwelijk dit toe te geven, maar elke klap liet haar opschrikken, waardoor ze wakker bleef. Na een poosje begon ze nog meer te kronkelen en bewoog toen zo heftig dat ze bijna viel, verlangend naar de harde klappen. Zolang ze maar wakker bleef. Ze wist niet hoeveel tijd er was verstreken, maar haar gedraai en gekronkel werden zwakker, tot Rolan niet meer mopperde en haar amper nog sloeg. Licht, ze wilde dat de man haar als een trommel bespeelde!

Alle Licht ter wereld, waarom wil ik zoiets, dacht ze dof, en in een grijs hoekje van haar geest besefte ze dat ze de strijd aan het verliezen was. De nacht leek zelfs donkerder dan die hoorde te zijn. Ze kon het maanlicht op de zacht glanzende sneeuw niet eens meer onderscheiden. Ze voelde hoe ze wegzakte, steeds dieper weggleed naar een nog donkerder zwart. Zachtjes huilend raakte ze bewusteloos. Dromen kwamen. Ze zat op Perijns schoot, met zijn armen zo strak om haar heen dat ze amper kon bewegen. Voor hen laaide een vuur hoog op in een brede stenen haard. Perijns krulbaard schramde haar wangen, terwijl hij haast pijnlijk aan haar oren knabbelde. Opeens huilde een enorme windvlaag door het vertrek, waardoor het vuur als een kaars werd uitgeblazen. En Perijn veranderde in rook die in de oneindige storm werd opgenomen. Ze was alleen, in bittere duisternis, en bevocht de wind, maar die sloeg haar neer tot ze zo duizelig was dat ze niet meer wist wat boven en onder was. Ze tuimelde slechts in een ijzige zwartheid rond en wist dat ze Perijn nooit meer zou vinden.

Ze rende over het bevroren land, al struikelend en vallend van sneeuwhoop tot sneeuwhoop, klauwde omhoog en rende in paniek verder. Ze hapte naar lucht die zo koud was dat scherven haar keel leken open te kerven. Om haar heen flonkerden ijspegels aan dikke takken en een ijskoude wind gierde door het kale woud. Perijn was heel kwaad en ze moest weg van hem! Ze kon zich de bijzonderheden van de ruzie niet meer herinneren. Alleen dat ze haar prachtige wolf tot echte boosheid had gedreven, tot het punt dat er met dingen werd gesmeten. Maar Perijn gooide nooit iets. Hij was van plan haar over de knie te leggen zoals hij eens heel lang geleden had gedaan. Maar waarom was ze daarvoor op de vlucht? Ze konden het nog steeds weer goedmaken. En ze zou hem die vernedering natuurlijk betaald zetten. Ze had trouwens een paar keer zijn bloed laten vloeien door een goed gemikte schaal of kan, al had ze dat eigenlijk niet gewild en ze wist dat hij haar nooit echt pijn zou doen. Ze wist echter ook dat ze moest vluchten, dat ze in beweging moest blijven, omdat ze anders zou sterven.

Als hij me te pakken krijgt, bedacht ze droogjes, zal een deel van mij in elk geval warm zijn. Waarna ze begon te lachen, tot het dode witte land om haar heen tolde en ze besefte dat ze gauw dood zou zijn. Het monsterachtige houtvuur reikte tot hoog boven haar. Een hoge stapel dikke blokken vormde een laaiend vuur. Ze was naakt. En koud. Zo koud. Hoe dicht ze ook naar het vuur kroop, haar botten leken wel bevroren, terwijl haar vlees door een schok in stukken uiteen kon vallen. Ze kroop er nog dichter naartoe. En nog dichter. De hitte van de vlammen nam toe tot ze zich er van terugtrok, maar de bittere kou bleef in haar vastzitten. Nog dichterbij. Licht, het was heet, te heet. Maar ze was nog steeds koud van binnen. Nog dichterbij. Ze begon te krijsen vanwege de brandplekken en de vlijmende pijn, maar van binnen bleef ze een en al ijs. Nog dichterbij. Nog dichterbij. Ze zou hier sterven. Ze gilde, maar er was niets dan stilte en kou.

Het was dag en loodgrijze wolken vulden de lucht. Sneeuw viel gestaag neer, donzige vlokken wervelden op de wind tussen de bomen door. Geen harde wind, maar wel ijzig koud. Sneeuw stapelde zich op op de takken, tot er zoveel lag dat de sneeuw naar beneden plofte, waardoor er nog meer sneeuw op de grond terechtkwam. De honger knaagde met botte tanden aan haar maag. Een heel grote, magere man met een wollen doek voor zijn gezicht tegen de kou zette met geweld iets tegen haar mond, de rand van een grote aardewerken kom. Zijn verrassend groene ogen leken op smaragden en werden omringd door slordige littekens. Hij knielde op een grote, bruine, wollen deken naast haar neer; een tweede deken van grijze strepen was om haar blote lichaam geschikt. De smaak van hete thee met veel honing ontplofte op haar tong en met beide handen greep ze de magere pols van de man voor het geval hij de kom weg wilde halen. Haar tanden klapperden tegen de kom terwijl ze gretig de stroperige dampende vloeistof naar binnen gulpte.

‘Niet te snel, je moet niets verspillen,’ zei de man onderdanig. Het klonk vreemd van iemand met zoveel wrede littekens en een raspende stem. ‘Ze hebben je eer beledigd. Maar je bent een natlander, dus wellicht geldt dat niet bij jullie.’

Langzaam drong het tot haar door dat ze niet droomde. Gedachten druppelden als schaduwen naar binnen, maar wanneer ze ze trachtte vast te houden, verdwenen ze. Deze in het wit geklede man was een gai’shain. Haar halsband en boeien waren afgenomen. Hij trok zijn pols uit haar zwakke greep, maar alleen om uit een leren waterzak die over zijn schouder hing, de kom weer te vullen met een donkere vloeistof. Uit de kom stegen damp en de geur van thee op. Ze rilde zo hevig dat ze bijna omviel en klemde de dikke deken om haar heen. Een felle pijn schoot door haar voeten. Ook al had ze dat gewild, ze had niet eens kunnen staan. Op haar voeten na bedekte de deken alles, zolang ze maar bleef zitten. Als ze zou gaan staan, zouden haar benen ontbloot worden, en wellicht nog meer. Ze dacht echter alleen aan de warmte, niet aan gepaste kleding, hoewel ze van beide zaken weinig bezat. De tanden van de honger werden scherper en ze bleef rillen. Van binnen was ze bevroren en de hitte van de thee was reeds een herinnering. Haar spieren leken gestold vet van een week oud. Ze wilde naar de volle kom staren en de inhoud opslurpen, maar dwong zich rond te kijken of haar metgezellen er nog waren.

Ze zaten allemaal in een rij achter haar. Maighdin, Alliandre en de anderen, ineengedoken op hun knieën en rillend in een deken vol sneeuwvlokken. Voor ieder zat een gai’shain geknield met een volle waterzak en een kom. Zelfs Bain en Chiad dronken als vrouwen die bijna van dorst stierven. Iemand had het bloed van Bains gezicht gewassen, maar in tegenstelling tot de vorige keer waren de twee Speervrouwen even beverig en in zichzelf teruggetrokken als de anderen. Iedereen zag eruit – hoe zei Perijn het ook al weer? – alsof ze van achter naar voren door een kwastgat waren getrokken. Maar ze leefden nog, en dat was het belangrijkste. Alleen als je leefde, kon je ontsnappen.

Rolan en de andere algai’d’siswai die hen gevangen hadden genomen, vormden een groepje aan het eind van de knielende rij. Vijf mannen en drie vrouwen, en er lag een dikke laag sneeuw op de groep. Hun zwarte sluiers hingen op de borst en ze hielden roerloos hun gevangenen en de gai’shain in het oog. Heel even probeerde ze fronsend een verdwijnende gedachte vast te houden. Natuurlijk! Waar waren de anderen? Een ontsnapping zou gemakkelijker zijn als de anderen waren vertrokken om iets te gaan doen. Er was echter nog iets. Iets neveligs wat ze niet te pakken kon krijgen. Opeens drong de betekenis van de aanwezigheid van slechts acht Aiel tot haar door en kwamen vraag en antwoord tegelijk. Waar waren de gai’shain vandaan gekomen? Ongeveer honderd stap verder, amper zichtbaar door de verspreide bomen en vallende sneeuw, trok gestaag een stroom mensen, pakdieren, wagens en karren voorbij. Geen stroom. Een vloed van Aiel die naar elders vertrokken. In plaats van met honderdvijftig Shaido moest ze nu met een hele stam afrekenen. Het leek onmogelijk dat zoveel mensen op twee dagen afstand van Abila voorbij konden trekken zonder dat de noodklokken waren geluid, zelfs in deze streek van wanorde en rechteloosheid, maar ze zag het bewijs met eigen ogen. Van binnen voelde ze zich loodzwaar. Misschien was het niet echt moeilijker om te ontsnappen, maar ze geloofde er niets van.

‘Op welke manier hebben ze mij beledigd?’ vroeg ze beverig en perste toen haar lippen opeen om te voorkomen dat die trilden. Maar ze deed ze weer open toen de gai’shain de kom weer tegen haar lippen drukte. Ze gulpte de kostbare hitte naar binnen, verslikte zich en dwong zich wat langzamer te drinken. De honing was erg dik, een andere keer zou daarvan gewalgd hebben, maar nu werd haar honger er iets door gestild.

‘Natlanders weten niets,’ zei de man met de littekens afwijzend. ‘Gai’shain worden op geen enkele wijze gekleed tot men hun passende kleren kan verstrekken. Ze waren echter bang dat jullie dood zouden vriezen en ze konden jullie alleen maar in hun jassen wikkelen. Jullie werden beschaamd en zwak genoemd, alsof natlanders schaamte kennen. Rolan en veel anderen zijn Mera’din, maar Efalin en de anderen behoren beter te weten. Efalin had het niet mogen toestaan.’

Beschaamd? Razend was een betere omschrijving. Ze had geen zin haar hoofd van de heerlijke kom af te wenden, maar richtte haar ogen toch op de hurkende reus die haar als een zak graan had gedragen en haar genadeloos had geslagen. Vaag herinnerde ze zich die slagen te hebben verwelkomd, maar dat was onmogelijk. Natuurlijk was dat onmogelijk! Rolan zag er niet uit als een man die het grootste deel van de dag en een hele nacht met iemand over zijn schouder had lopen draven. Zijn wit wolkende adem was heel rustig. Mera’din? Ze meende te weten dat dat woord in de Oude Spraak broederloos betekende, maar dat maakte haar niets wijzer. Er had iets van hoon in de stem van de gai’shain doorgeklonken. Ze zou het Bain en Chiad moeten vragen en hopen dat het niet iets was waarover de Aiel niet wilden spreken met een natlander, zelfs niet als het goede vriendinnen waren. Elk beetje kennis kon helpen bij een ontsnapping.

Dus ze hadden hun gevangenen tegen de kou beschermd? Nou, niemand zou het gevaar van bevriezing hebben gelopen als Rolan en de anderen er niet waren geweest. Niettemin was ze hem wellicht iets verschuldigd. Een kleinigheid, alles bij elkaar genomen. Misschien zou ze nu alleen nog zijn oren afsnijden. Als ze ooit de kans kreeg, nu ze werd omringd door duizenden Shaido. Duizenden? De stam telde zo’n honderdduizend leden en tienduizenden daarvan waren algai’d’siswai. Woest op zichzelf vocht ze tegen haar wanhoop. Ze zou ontsnappen. Ze zouden allemaal ontsnappen en ze zou de oren van die man meenemen!

‘Ik zal het Rolan op een gepaste manier vergelden,’ mompelde ze toen de gai’shain de kom weer pakte om hem bij te vullen. Hij keek haar met toegeknepen ogen achterdochtig aan en ze sprak snel verder. ‘Ik ben een natlander, zoals je zegt. De meesten van ons. Wij volgen ji’e’toh niet. Volgens jullie gebruiken kunnen we helemaal geen gai’shain worden gemaakt. Dat is toch zo?’ In het gezicht van de man bewoog geen spiertje, hij knipperde niet eens met zijn ogen. Een vage gedachte zei haar dat dit alles te snel ging, maar haar door de kou gestolde gedachten konden haar tong niet in bedwang houden. ‘Stel dat de Shaido besluiten andere gebruiken te breken? Misschien besluiten ze wel dat je niet weg mag als je tijd voorbij is.’

‘De Shaido breken vele gebruiken,’ antwoordde hij haar geduldig, ‘maar ik breek er geen. Ik moet nog ruim een jaar het wit dragen, maar in die tijd dien ik zoals de gewoonte dat verlangt. Als je zoveel kunt praten, heb je dan al genoeg gedronken?’ Onhandig graaide Faile de kom uit zijn handen. Hij trok zijn wenkbrauwen op en ze trok met haar andere hand de deken zo goed mogelijk omhoog, terwijl haar wangen rood werden. Hij wist in elk geval dat hij naar een vrouw zat te kijken. Licht, ze bewoog zich even lomp als een blinde os. Ze moest nadenken. Goed nadenken! Haar hersens waren het enige wapen dat ze bezat, maar op dit moment hadden ze net zo goed bevroren kaas kunnen zijn. Ze nam een grote slok hete thee en dwong zich te bedenken hoe duizenden Shaido in haar voordeel konden werken. Ze kon echter niets bedenken. Helemaal niets.

4

Voorstellen

Zo, wat hebben we hier?’ vroeg een harde vrouwenstem. Faile keek op en verstarde. De hete thee was even vergeten.

Twee Aielvrouwen met een veel kleinere vrouwelijke gai’shain tussen hen in doemden op in de wervelende sneeuw. Ze zonken tot halverwege hun kuiten weg in het witte kleed, maar slaagden er nog steeds in krachtig voort te schrijden. De twee grotere vrouwen in elk geval. De gai’shain probeerde al ploeterend en struikelend bij te blijven en een van de twee vrouwen hield haar bij de schouder vast om ervoor te zorgen dat dat ook gebeurde. Alledrie waren een tweede blik waard. De vrouw in het wit keek zoveel mogelijk bescheiden naar de grond en hield in de wijde mouwen haar handen vast, zoals een gai’shain verondersteld werd te doen, maar haar kleren hadden ongelooflijk genoeg de glans van dikke zijde. Gai’shain mochten geen sieraden dragen, maar deze droeg een brede, fraai bewerkte gordel van goud en vuurdruppels om haar middel en in haar mantelkap was nog net een bijpassende halsband zichtbaar. Afgezien van leden van koningshuizen konden maar weinigen zich iets dergelijks veroorloven. Ondanks dit alles werd Failes aandacht vooral getrokken door de twee anderen. Iets maakte haar duidelijk dat het Wijzen waren. Ze straalden te veel gezag uit om iets anders te kunnen zijn. Deze vrouwen waren gewend bevelen te geven en gehoorzaamd te worden. Maar behalve dat trok alleen al hun aanwezigheid alle aandacht. De vrouw die de gai’shain voortduwde, had een streng arendsgezicht met blauwe ogen en droeg een donkergrijze omslagdoek om haar hoofd. Ze was zeker een pas lang, bijna even lang als de meeste Aielmannen, terwijl de ander minstens een halve hand groter was dan Perijn! Ze was echter niet fors. Zandkleurige haren stroomden overvloedig omlaag en werden uit haar gezicht gehouden door een brede donkere doek. Haar bruine omslagdoek lag over de schouders, open genoeg om een ongelooflijke hoeveelheid boezem te vertonen die bijna uit haar bleekwitte hemd puilde. Hoe voorkwam ze bevriezing terwijl ze zoveel huid aan het weer blootstelde? Al die zware halskettingen van ivoor en goud moesten aanvoelen als banden van ijs!

Toen ze voor de geknielde gevangenen bleven staan, fronste de vrouw met het arendsgezicht afkeurend naar de Shaido die hen gevangen hadden genomen, waarna ze met haar vrije hand gebaarde dat ze weg moesten gaan. Om de een of andere reden bleef ze de schouder van de gai’shain stevig vasthouden. De drie Speervrouwen draaiden zich meteen om en haastten zich naar de voorbijtrekkende Shaido. Net als een van de mannen, maar Rolan en de anderen wisselden eerst enkele nietszeggende blikken uit voor ze de anderen volgden. Misschien betekende het iets, misschien niets. Faile wist opeens hoe iemand in een draaikolk zich moest voelen, wanhopig grijpend naar een houvast.

‘Wat we hier hebben, zijn nog meer gai’shain voor Sevanna,’ merkte de ongelooflijk lange vrouw geamuseerd op. Haar gezicht vertoonde sterke trekken, die sommigen mooi zouden noemen, maar naast de andere Wijze met het arendsgezicht leek ze eerder zachtmoedig. ‘Sevanna is pas tevreden als de hele wereld gai’shain is gemaakt, Therava. Maar daar zou ik ook helemaal niets op tegen hebben,’ besloot ze met een lach.

De Wijze met de arendsogen lachte niet. Haar gezicht bleef steenhard, net als haar stem. ‘Sevanna heeft al te veel gai’shain, Someryn. Wij hebben te veel gai’shain. Ze houden ons op; we trekken bijna kruipend verder terwijl we verder moeten snellen.’ Haar stalen blik gleed langs de geknielde rij.

Faile kromp ineen toen de blik op haar viel en begroef haastig haar gezicht in de kom. Ze had Therava nooit eerder gezien, maar in haar blik herkende ze het soort vrouw dat Therava was. Iemand die elke uitdaging volkomen wilde neerslaan en reeds in een achteloze blik een uitdaging kon zien. Ontsnappen zou meer dan moeilijk worden als Therava persoonlijk belangstelling voor haar vertoonde. Niettemin hield ze de vrouw vanuit haar ooghoeken in de gaten. Het leek wel of ze naar een bandadder met in de zon glinsterende schubben keek die zich een voet van haar gezicht opgericht hield. Gedwee, dacht ze. Ik kniel hier gedwee neer en denk alleen aan het opdrinken van mijn thee. Je hoeft niet tweemaal naar me te kijken, koudbloedige heks. Ze hoopten dat de anderen ook zagen wat voor vrouw deze Aiel was.

Alliandre niet. Ze probeerde wankelend op haar gezwollen voeten overeind te komen, waarna ze met een van pijn vertrokken gezicht weer op haar knieën zakte. Toch bleef ze met rechte rug in de neerdwarrelende sneeuw zitten, het hoofd hoog, de donkere deken om haar heen alsof die een fijne zijden omslagdoek was over een prachtig gewaad. Haar blote benen en rondwaaiende haren bedierven het beeld enigszins, maar nog altijd leek ze een en al hoogmoed op een siertafel.

‘Ik ben Alliandre Maritha Kigarin, koningin van Geldan,’ verkondigde ze luid, zoals een koningin zich tot onbehouwen zwervers zou richten. ‘U doet er verstandig aan mij en mijn gezellinnen goed te behandelen en hen te straffen die ons zo wreed hebben behandeld. U kunt een grote losprijs voor ons verkrijgen, groter dan u zich kunt voorstellen, en vrijspraak voor uw misdaden. Mijn leenvorstin en ik eisen een passend onderkomen tot alles geregeld kan worden, en zo ook voor haar dienstmeid. De anderen mogen met minder toe, zolang hun maar geen kwaad wordt gedaan. Ik zal geen losprijs betalen als u de minste van de dienaren van mijn leenvorstin slecht behandelt.’

Faile had wel kunnen kreunen. Dacht die idiote vrouw nu echt dat deze mensen gewone bandieten waren?

‘Is dat waar, Galina? Is zij een koningin van de natlanders?’ Een derde vrouw was op een grote zwarte ruin geruisloos achter de gevangenen komen staan. Faile dacht dat ze een Aielse moest zijn, maar wist het niet zeker. Ze kon het moeilijk zeggen omdat ze op een paard zat, maar de vrouw leek minstens even lang als Faile, en afgezien van Aiel waren dat maar weinig vrouwen, zeker niet vrouwen met zulke groene ogen en zo’n zongebruind gezicht. Toch... Die brede donkere rok leek op het eerste oog Aiels, maar was gesplitst om te kunnen paardrijden, en leek evenals haar roomwitte hemd van zijde. Onder de zoom waren in de stijgbeugels rode laarzen zichtbaar. De brede, gevouwen doek die haar lange goudblonde haren bijeenhield, was van rode brokaatzijde, en daarbovenop droeg ze een duimdikke diadeem van goud en vuurdruppels. In tegenstelling tot het bewerkte goud en gesneden ivoor van de Wijzen droeg ze snoeren met grote parels en halskettingen met smaragden, saffieren en robijnen op zowat evenveel boezem als Someryn de wereld aanbood. De armbanden, die tot haar ellebogen reikten, verschilden op dezelfde wijze van de armbanden van de twee Wijzen. Aiel droegen geen ringen, maar aan haar vingers flonkerden edelstenen. Ze droeg geen donkere omslagdoek, maar een vuurrode mantel met gouden borduurwerk en een met wit bont afgezette zoom. Ze zat echter net zo onhandig als een Aiel in het zadel. ‘En de leenvorstin van een koningin?’ Ze verslikte zich bijna in die onbekende klanken. ‘Betekent dat dat de koningin haar gehoorzaamheid heeft gezworen? Een echt machtige vrouw dus. Geef antwoord, Galina!’

De in zijde geklede gai’shain dook in elkaar en schonk de vrouw op het paard een smekende glimlach. ‘Een echt machtige vrouw als een koningin haar trouw heeft gezworen, Sevanna,’ zei ze ijverig, ik heb nog nooit eerder van zoiets gehoord. Maar ik denk dat zij inderdaad koningin is. Ik heb Alliandre eenmaal eerder gezien, jaren geleden, en het meisje uit mijn herinnering kan heel goed deze vrouw zijn. Ze werd tot koningin van Geldan gekroond. Maar wat ze in Amadicia doet, weet ik niet. Zowel de Witmantels als Ailron zouden haar ogenblikkelijk oppakken als ze...’

‘Genoeg, Lina,’ zei Therava streng. De hand op Galina’s schouder verstrakte zichtbaar. ‘Je weet dat ik een hekel heb aan loos gebabbel.’

De gai’shain kromp ineen alsof ze geslagen werd en haar mond klapte dicht. Met een ingetogen glimlach keek ze op naar Therava, waarbij ze zelfs nog onderdaniger leek dan toen ze naar Sevanna had geglimlacht. Aan een van haar vingers flitste goud toen ze haar handen wrong. Vrees blonk in haar donkere ogen. Zij was zeker geen Aielse. Therava leek niet onder de indruk van het onderdanige gekronkel van Galina. Ze had slechts een hond iets bevolen en die had gehoorzaamd. Al haar aandacht ging uit naar Sevanna. Someryn nam de gai’shain van terzijde op. Haar lippen bewogen verachtelijk, waarna ze de omslagdoek over haar boezem trok en Sevanna aankeek. Aiel verrieden weinig met hun gezichtsuitdrukkingen, maar ze had een duidelijke hekel aan Sevanna, terwijl ze tegelijk ook heel behoedzaam bleef.

Over de rand van haar kom volgden Failes ogen de vrouw te paard. In zekere zin leek het of ze Logain zag of Mazrim Taim. Sevanna had eveneens met bloed en vuur haar naam hoog aan de hemel geschreven. Cairhien zou nog jaren nodig hebben om te herstellen wat zij had verwoest en de rimpelingen hadden zich verspreid over Andor, Tyr en nog verder. Perijn gaf de schuld aan een man die Couladin heette, maar Faile had genoeg van deze vrouw vernomen om te vermoeden dat zij de hand in dit alles had gehad. En er was niemand die bestreed dat de slachting bij Dumaisbron de schuld van Sevanna was geweest. Perijn was daar bijna omgekomen, en om die reden wilde ze persoonlijk met Sevanna afrekenen. Rolan mocht van haar zijn oren behouden als ze die rekening mocht vereffenen. De uitbundig uitgedoste vrouw liet haar rijdier langzaam langs de rij geknielde vrouwen stappen. Haar strenge groene ogen leken bijna even kil als die van Therava. Het geluid van de knisperende sneeuw onder de zwarte hoeven leek opeens heel luid. ‘Wie van jullie is de meid?’ Een vreemde vraag. Maighdin aarzelde met strak opeengeklemde kaken voor ze haar hand opstak. Sevanna knikte nadenkend. ‘En de... leenvorstin?’

Heel even overwoog Faile zich niet bekend te maken, maar Sevanna zou het toch te weten komen, goedschiks of kwaadschiks. Aarzelend stak ze haar hand op en huiverde, niet alleen van de kou. Therava keek met haar wrede ogen toe en lette goed op Sevanna en de drie gevangenen.

Waarom die arendsblikken niemand opvielen, begreep Faile niet, maar Sevanna leek er niets van te merken toen ze haar ruin keerde naar de anderen in de rij. ‘Op die voeten kunnen ze niet lopen,’ zei ze even later, ik zie niet in waarom ze niet met de kinderen kunnen meerijden. Heel ze, Galina.’

Faile schrok en liet bijna de aardewerken kom vallen. Ze duwde hem naar de gai’shain en probeerde net te doen alsof ze dat de hele tijd al van plan was geweest. De kom was trouwens toch leeg. De man begon hem kalm te vullen met de hete thee uit zijn waterzak. Heling? Ze bedoelde toch zeker niet...

‘Goed dan,’ zei Therava en gaf de vrouwelijke gai’shain een duw zodat die wankelde. ‘Doe het snel, kleine Lina. Ik weet dat je me niet wilt teleurstellen.’

Galina kon nog net voorkomen dat ze viel en wankelde naar de gevangenen toe. Op sommige plaatsen zakte ze tot haar knieën in de sneeuw weg en sleepte haar rok door de sneeuw, maar ze was vastbesloten haar doel te bereiken. In haar grote ogen waren angst en afkeer te zien, evenals... ijver?

Sevanna maakte haar rondje af en keerde terug naar een plek waar Faile haar duidelijk kon zien. Ze trok de teugels aan en keek naar de Wijzen. Haar volle lippen waren stijf op elkaar geperst. De ijzige wind deed haar mantel rimpelen, maar ze leek het niet te merken, net als de sneeuw op haar hoofd. ‘Ik heb zojuist bericht ontvangen, Therava.’ Haar stem klonk kalm al flitsten er bliksems uit haar ogen. ‘Vannacht slaan we met de Jonine het kamp op.’

‘Een vijfde sibbe,’ antwoordde Therava vlak. Ook haar leken de wind en de sneeuw niet te deren. ‘Vijf, terwijl er nog achtenzeventig over alle windstreken verspreid zijn. Het is goed dat je je eed herinnert om de Shaido weer te verenigen, Sevanna. We kunnen niet eeuwig wachten.’

Het waren niet langer bliksems. Sevanna’s ogen spuwden vuur. ‘Ik doe altijd wat ik zeg, Therava. Het is goed dat je dat nog weet. En vergeet niet dat je mij raad geeft. Ik spreek voor het stamhoofd.’ Ze draaide haar paard om en spoorde het dier aan om terug te galopperen naar de stroom mensen en wagens, maar geen enkel paard had dat in die dikke laag sneeuw kunnen klaarspelen. De zwarte ruin slaagde er wel in iets sneller te stappen, maar het was niet veel. Met uitdrukkingsloze maskers keken Therava en Someryn paard en ruiter na tot de sneeuw haar onzichtbaar maakte. Een belangrijk gesprekje, althans voor Faile. Ze herkende wederzijdse haat en spanning die zo strak stond als een harpsnaar. Een zwakheid die uitgebuit kon worden. Blijkbaar waren niet alle Shaido hier, hoewel het er aan de onophoudelijk voorbijtrekkende stroom te zien meer dan genoeg leken. Toen kwam Galina bij haar en werd al het andere uit haar gedachten verdreven.

Galina probeerde haar kalm en beheerst aan te kijken, maar slaagde daar niet goed in. Zonder iets te zeggen, omvatte ze met beide handen Failes hoofd. Misschien snakte Faile nog naar adem, maar ze wist het niet zeker. De wereld leek voorbij te vliegen toen ze half en half opveerde. Uren verstreken of haar hartslag vertraagde. De in het wit geklede vrouw stapte achteruit en Faile zakte in elkaar, met haar gezicht op de bruine deken, waar ze tegen de ruwe wol lag uit te hijgen. Haar voeten deden geen pijn meer, maar Heling veroorzaakte altijd honger en na het ontbijt van gisteren had ze niets meer gegeten. Ze had bordenvol met alles wat op voedsel leek kunnen opslokken. Ze voelde zich niet langer moe, maar haar spieren leken nu van water in plaats van pudding. Ze duwde zich op met armen die haar gewicht niet wilden dragen en trok onhandig de grijsgestreepte deken weer om haar heen. Ze voelde zich verbijsterd, niet alleen door wat ze had gezien voordat Galina haar vastpakte, maar ook door de Heling zelf. Dankbaar liet ze toe dat de man met de littekens een dampende kom thee tegen haar mond zette. Ze wist niet zeker of haar vingers hem hadden kunnen vasthouden.

Galina verknoeide geen tijd. De verdwaasde Alliandre had plat op haar gezicht gelegen en probeerde nu omhoog te komen, terwijl haar roodgestreepte deken op de grond gleed. Haar rode striemen waren natuurlijk verdwenen. Maighdin lag nog tussen haar twee dekens. Haar uitgestrekte armen en benen schoten wild schokkend alle kanten op, terwijl ze zwakjes trachtte zich te beheersen. Galina had nu haar handen om Chiads hoofd gelegd en Chiad veerde met uitgestrekte armen recht overeind, terwijl met een luide zucht alle adem leek te ontsnappen. De gelige bult op haar gezicht verdween, zag Faile. De Speervrouwe viel verstijfd neer, maar bewoog bijna meteen weer, terwijl Galina doorging met Bain.

Faile schonk al haar aandacht aan het drinken van de thee en dacht verwoed na. Het goud om Galina’s vinger was een Grote Serpent-ring. Als die Heling niet had plaatsgevonden, had ze wellicht gedacht dat het een vreemd geschenk was van die onbekende die Galina ook haar andere sieraden moest hebben gegeven. Galina was een Aes Sedai. Dat moest wel. Maar wat deed een Aes Sedai hier in gai’shain-kleren? En ook nog volkomen bereid om de voeten van Sevanna en Therava te kussen! Een Aes Sedai!

Galina stond rechtop achter de ineengezakte Arrela, de laatste in de rij, en hijgde licht na de inspanning om zoveel mensen zo snel te helen. Ze wierp een blik op Therava alsof ze op lof hoopte. Maar zonder haar een blik te gunnen begaven de twee Wijzen zich naar de stroom Shaido. Ze praatten zachtjes, met hun hoofden dicht bij elkaar. De Aes Sedai trok een lelijk gezicht, hield haar rok op en haastte zich zo snel mogelijk achter hen aan. Ze keek echter een aantal keren om. Faile had het gevoel dat ze zelfs nog omkeek toen de vallende sneeuw al een gordijn tussen hen vormde. Er kwamen nog meer gai’shain aanlopen. Een tiental mannen en vrouwen. Slechts een ervan was een Aiel, een slanke rossige met een smal wit litteken van haargrens tot kaak. Faile herkende een kleine bleke Cairhienin en vermoedde van anderen dat ze Amadicianen of Altaranen waren. Ze waren langer en donkerder en er was zelfs een gebronsde Domani bij. De Domani en een van de andere vrouwen droegen brede gordels van glanzende gouden kettingen strak om hun middel en kragen van platte schakels rond de nek. Net als een van de mannen! In elk geval leken sieraden bij gai’shain onbelangrijk, hoogstens merkwaardig, zeker nu voedsel en kleren werden gebracht. Sommigen droegen manden met broden, gele kaas en gedroogd vlees. De aanwezige gai’shain schonken uit hun waterzakken nog meer thee om het eten mee weg te spoelen. Faile was niet de enige die haar mond onbetamelijk snel volpropte. Ze kleedde zich onhandig aan, haar gedachten meer gericht op snelheid dan op zedigheid. De witte mantel met kap en de twee dikke onderkleden leken wonderbaarlijk warm. Prima om de koude lucht buiten te sluiten, evenals de dikke wollen sokken en de zachte Aiellaarzen, die tot haar knieën konden worden dichtgeknoopt. Zelfs de laarzen waren witgebleekt, maar ze vulden het gat in haar maag niet. Het vlees was zo taai als leer, de kaas bijna steenhard en het brood niet veel zachter, maar alles smaakte haar heerlijk! Ze watertandde bijna bij elke hap. Terwijl ze op de kaas kauwde, knoopte ze de laatste laarsveter vast en stond op, waarbij ze haar kleren gladstreek. Toen ze wat brood wilde pakken, haalde een plompe, eenvoudige vrouw met vermoeide ogen een gordel van gouden schakels uit een linnen zak die aan haar schouder hing. Faile slikte haastig alles door en deed een stap naar achteren. ‘Dat heb ik liever niet, dank u wel.’ Ze had het vage gevoel dat ze er niet goed aan deed die opsmuk als onbelangrijk af te doen.

‘Wat jij wilt, doet er niet toe,’ antwoordde de vrouw vermoeid. Haar Amadiciaanse tongval klonk heel beschaafd. ‘Van nu af dien je vrouwe Sevanna. Je draagt wat je gegeven wordt en doet wat je wordt opgedragen, anders zul je net zolang gestraft worden tot je het verkeerde van je manieren inziet.’

Enkele stappen verder weerde Maighdin de Domani af die probeerde haar een kraagband om te doen. Alliandre schoof weg van de man met de gouden kettingen. Ze had de handen omhoog en leek ziek. Hij hield haar ook zo’n gordel voor. Het Licht zij dank keken beiden nu echter wel naar Faile. Misschien had die afranseling in het bos toch enig nut gehad.

Faile zuchtte luid en diep en gaf hun een knikje, waarna ze de gai’shain toestond haar de brede gordel om te doen. Op haar voorbeeld lieten de andere twee hun handen zakken. Het leek voor Alliandre een klap te veel. Ze stond in het niets te staren tot ze de gordel en kraag om had. Maighdin deed haar best om de slanke Domani met haar ogen te vermoorden. Faile probeerde bemoedigend te glimlachen, maar het viel haar moeilijk. Gordel en band konden even gemakkelijk worden verwijderd als ze waren omgedaan, maar een gai’shain die ‘vrouwe Sevanna’ diende, zou zeker goed in het oog worden gehouden. De ene ramp stapelde zich op de andere. Vanaf nu moest alles wel beter gaan. Dat moest gewoon.

Al snel worstelde Faile zich op wiebelige benen door de sneeuw verder in het gezelschap van een struikelende, dof kijkende Alliandre en een razende Maighdin. Ze waren omringd door gai’shain, die lastdieren leidden, grote afgedekte manden op de rug droegen of volle kruiwagens duwden, waarvan de wielen op houten glijplanken waren gebonden. Karren en wagens leken op arren of hadden brede glijders, terwijl de wielen boven op de in sneeuw gehulde vracht lagen. De Shaido mochten dan niet bekend zijn met sneeuw, ze hadden wel iets geleerd over hoe je het beste in de sneeuw kon reizen. Faile, Alliandre en Maighdin droegen of duwden niets, maar de plompe Amadiciaanse had hun wel duidelijk gemaakt dat ook van hen werd verwacht dat ze de volgende dag en de dagen erna iets zouden dragen of trekken. Ze wist niet hoeveel Shaido zich nu verplaatsten, maar het leek een heel grote stad, zo niet een gehele natie. Kinderen onder de twaalf of dertien reden op de karren en wagens, maar alle anderen liepen. Alle mannen waren gekleed in de cadin’sor, maar de meeste vrouwen droegen rokken, hemden en omslagdoeken zoals de Wijzen en de meeste mannen droegen slechts een speer of helemaal geen wapen en leken zachter van aard dan de gewapende mannen. Zacht, zoals steen zachter was dan graniet. Tegen de tijd dat de Amadiciaanse wegging, zonder haar naam te noemen en zonder nog iets meer te zeggen dan dat ze moesten gehoorzamen of anders gestraft zouden worden, besefte Faile dat ze Bain en de anderen ergens in de vallende sneeuw uit het oog was verloren. Niemand dwong haar op een bepaalde plaats te blijven, dus ploeterde ze vermoeid van voor naar achter door de stoet, vergezeld van Alliandre en Maighdin. Dat ze haar handen in de mouwen gevouwen hield hemoeilijkte het lopen, vooral als ze door dikke sneeuw moest waden, maar ze bleven wel warm. Warmer dan op een andere manier tenminste. De wind zorgde ervoor dat ze hun kappen goed ophielden. Ondanks de kenmerkende gouden gordels besteedden noch de Shaido noch de gai’shain enige aandacht aan hen. Hoewel ze verschillende keren heen en weer liepen, bleek de zoektocht vruchteloos. Overal waren mensen in witte kleding en elke diep over het gezicht getrokken kap kon haar reisgezellen verborgen houden. ‘We moeren ze vanavond gaan zoeken,’ zei Maighdin ten slotte. Het lukte haar, zij het wat onbeholpen, echt door de diepe sneeuwlaag te schrijden. Haar blauwe ogen keken woest uit de holte van haar kap en ze hield de brede gouden band rond haar nek vast alsof ze die zo los wilde scheuren. ‘Op deze manier lopen we tienmaal zoveel als ieder ander. Twintigmaal zoveel. En het heeft geen zin als we vanavond uitgeput in het kamp aankomen.’

Aan de andere kant van Faile ontworstelde Alliandre zich net genoeg aan haar verdoving om een wenkbrauw op te trekken bij de vastberadenheid in Maighdins stem. Hoewel Faile haar dienstmeid slechts kort aankeek, was dat voldoende om Maighdin met een rood hoofd te laten stamelen. Wat was er in die vrouw gevaren? Goed, haar gedrag was misschien niet zoals je van een dienstmeid mocht verwachten, maar ze kon Maighdins felheid bij een ontsnapping niet missen. Jammer dat ze niet krachtiger kon geleiden. Faile had er indertijd veel hoop uit geput, totdat ze had gehoord dat Maighdin zo weinig vaardigheid bezat dat ze op dat gebied eigenlijk nutteloos was. ‘Laten we het vanavond doen, Maighdin,’ beaamde ze. Of zo nodig een van de volgende avonden, maar dat zei ze niet. Haastig nam ze de mensen die vlakbij liepen op om er zeker van te zijn dat niemand hen kon afluisteren. De Shaido bewogen zich doelgericht door de vallende sneeuw en haastten zich naar een onbekend doel. De gai’shain – de andere gai’shain – liepen met een ander doel. Gehoorzaamheid of straf. ‘Als je ziet hoe ze ons negeren,’ ging Faile verder, ‘zou je denken dat het mogelijk moet zijn om gewoon langs de kant van de weg weg te duiken, zolang we het maar niet recht onder de neus van een Shaido te doen. Als een van jullie daartoe kans ziet, moet je die kans grijpen. Deze kleren helpen je om je in de sneeuw te verbergen. Als je dan een dorp hebt gevonden, kan het goud dat ze ons zo welwillend hebben verstrekt, ervoor zorgen dat je naar mijn echtgenoot terug kunt keren. Hij zal ons volgen.’ Nier al te snel, hoopte ze. En in elk geval niet al te dichtbij. De Shaido bezaten hier een leger. Vergeleken met enkele andere wellicht een klein leger, maar wel groter dan dat van Perijn.

Alliandres gezicht verhardde zich vastberaden. ‘Ik ga niet weg zonder u,’ zei ze zacht maar vastbesloten, ik neem mijn eed van dienstbaarheid niet lichtvaardig op, mijn vrouwe. Ik ontsnap samen met u of helemaal niet.’

‘Ze spreekt voor ons beiden,’ zei Maighdin. ‘Ik ben wellicht een eenvoudige dienstmaagd,’ en er klonk afkeer in haar stem, ‘maar ik laat niemand hier achter bij deze... deze bandieten.’ Haar stem klonk ferm en duldde geen enkele tegenspraak. Lini zou hierna echt een heel lang gesprek met haar moeten hebben, tot ze weer wist wat haar positie was!

Faile wilde wat zeggen om hen tegen te spreken, nee, om hen iets op te dragen. Alliandre was immers haar leenvrouwe en Maighdin haar meid. Haar gevangenschap had een vlammend vuur in haar hersenen aangestoken! Ze hoorden haar bevelen op te volgen, maar ze liet haar woorden wegsterven voor ze ze had uitgesproken. Uit de grote groep Shaido maakten enkele donkere gestalten zich los die naar hen toe kwamen lopen. Het waren Aielvrouwen die hun omslagdoeken om het hoofd hadden gewikkeld. Therava liep voorop. Ze mompelde iets, waarna de anderen inhielden en op afstand bleven terwijl Therava zich bij Faile en de twee anderen voegde. Haar felle ogen leken zelfs Maighdins vurigheid te blussen, al keek ze haar maar eenmaal aan. Voor haar was ze de moeite van een blik nauwelijks waard.

‘Jullie lopen aan een ontsnapping te denken,’ begon ze. Toen niemand iets zei, voegde de Wijze er honend aan toe: ‘Probeer het maar niet te ontkennen.’

‘We zullen trachten te dienen zoals het betaamt, Wijze,’ zei Faile zorgvuldig. Ze hield haar hoofd in de kap gebogen en zorgde ervoor de langere vrouw niet rechtstreeks aan te kijken. ‘Je kent iets van onze manieren.’ Het klonk verbaasd, maar die verbazing verdween snel. ‘Goed. Maar je ziet me als een dwaas als jullie denken dat ik aanneem dat jullie gedwee zullen dienen. Ik zie vuur in jullie alledrie. Sommigen proberen nooit te ontsnappen, maar alleen de doden slagen erin. Levenden worden altijd teruggebracht. Altijd!’

‘Ik zal uw woorden in acht nemen, Wijze,’ zei Faile nederig. Altijd? Eenmaal moest er een eerste keer zijn. ‘Dat zullen we alledrie.’

‘O, heel goed,’ mompelde Therava. ‘Jullie zouden zelfs iemand die zo blind is als Sevanna kunnen overtuigen. Maar laat dit goed tot je doordringen, gai’shain. Natlanders zijn niet als de anderen in het wit. Jullie zullen niet vrij zijn aan het eind van een jaar en een dag. Jullie zullen dienen tot je te gebogen en te versleten bent om te werken. Ik ben jullie enige hoop om aan dat lot te ontkomen.’ Faile struikelde en als Alliandre en Maighdin haar rondzwaaiende armen niet hadden vastgegrepen, zou ze zijn gevallen. Therava gebaarde ongeduldig dat ze door moesten lopen. Faile voelde zich misselijk. Zou Therava helpen bij een ontsnapping? Chiad en Bain beweerden dat de Aiel niets wisten van het Spel der Huizen en dat ze natlanders verachtten omdat ze eraan meededen. Faile herkende echter de onderliggende stromingen om haar heen. Stromingen die hen allemaal zouden meetrekken als ze een misstap maakte. ’k begrijp het niet, Wijze.’ Ze had graag gehad dat haar stem niet opeens zo hees klonk.

Mogelijk overtuigde die heesheid Therava echter. Mensen zoals zij geloofden sterker in vrees als reden dan elke andere. Ze glimlachte in elk geval, maar het was geen warme glimlach. Haar dunne lippen krulden iets en als er al iets van gevoel merkbaar was, was dat er een van voldoening. ‘Jullie drie gaan toekijken en luisteren terwijl jullie Sevanna dienen. Elke dag zal een Wijze jullie ondervragen en dan herhalen jullie elk woord van Sevanna en noemen jullie de namen van de persoon die ze aanhoorde. Als ze in haar slaap praat, herhalen jullie wat ze mompelt. Doe mij dat genoegen en ik zal ervoor zorgen dat jullie worden achtergelaten.’

Hoewel Faile hier geen aandeel in wilde hebben, kon ze onmogelijk weigeren. Als ze dat deed, zou niemand de nacht overleven. Dat wist ze wel zeker. Therava zou geen gevaar willen lopen. Ze zouden het wellicht voor de nacht viel al niet overleven. Deze sneeuw kon heel snel drie in het wit geklede lijken verbergen en ze betwijfelde ten zeerste of iemand zou protesteren als Therava hier ter plekke hun kelen opensneed. Iedereen besteedde al zijn aandacht aan het lopen door de sneeuw. Ze zouden het misschien niet eens zien. ‘Maar als ze dat merkt...’ Faile slikte. Deze vrouw vroeg of ze op een afbrokkelende rotsrand wilden lopen. Nee, ze beval het. Vermoordden de Aiel verspieders? Ze had er nooit aan gedacht dat aan Bain of Chiad te vragen. ‘Zult u ons beschermen, Wijze?’ De vrouw met het harde gezicht greep Faile met stalen vingers bij de kin, dwong haar stil te staan en trok haar omhoog tot ze op haar tenen stond. Therava’s ogen priemden in de hare. Failes mond voelde droog aan, want die blik beloofde pijn. ‘Als ze het merkt, gai’shain, snij ik je in stukken en stop ik je in de kookpot. Dus kun je er maar beter voor zorgen dat ze niets merkt. Vannacht dienen jullie in haar tent. Jullie en honderd anderen, dus zullen jullie weinig om handen hebben en doen wat echt van belang is.’

Therava bekeek de drie vrouwen nauwgezet en knikte toen voldaan. Ze zag drie zachte natlanders, te zwak om ongehoorzaam te zijn. Zonder verder een woord te zeggen liet ze Faile los en draaide zich om. Enkele tellen later waren zij en de andere Wijzen in de sneeuw verdwenen.

Een tijdlang worstelden de drie vrouwen zich zwijgend verder. Faile opperde maar niet dat eigenlijk een van hen diende te ontsnappen, laat staan dat ze dat bevel gaf. Ze was er zeker van dat de anderen weer zouden tegenstribbelen. Als ze nu zou toegeven, zou het lijken alsof Therava haar van gedachten had doen veranderen en dat haar angst voor de vrouw dat had veroorzaakt. Faile kende Alliandre en Maighdin goed genoeg om zeker te weten dat ze liever stierven dan toe te geven dat die vrouw hun angst aanjoeg. Zijzelf was in elk geval wel bang voor Therava. En ik slik liever mijn tong in dan dat ik dat hardop beken, bedacht ze grimmig.

‘Ik vraag me af wat ze met kookpot bedoelde?’ merkte Alliandre ten slotte op. ‘De ondervragers van de Witmantels roosteren gevangenen soms aan een spit, heb ik gehoord.’ Maighdin sloeg bevend de armen om zich heen en Alliandre stak even haar hand uit de mouw om de ander een bemoedigend klopje op de schouder te geven. ‘Maak je geen zorgen. Als Sevanna honderd bedienden heeft, kunnen we nooit zo dicht bij haar komen om nog iets op te vangen. Bovendien kiezen we zelf uit wat we doorgeven, zodat het spoor niet naar ons leidt.’

Maighdin lachte bitter in haar witte mantelkap. ‘Jij neemt aan dat we nog iets te kiezen hebben. Dat hebben we niet. Je behoort iets meer te weten van geen keus te hebben. Die vrouw heeft ons niet uitgekozen omdat we een vurige aard hebben.’ Ze vloekte er bijna bij. ‘Ik wed dat elke andere knecht of meid van Sevanna dezelfde opdracht van Therava heeft gekregen. Als we één woord weglaten van wat we hebben opgevangen, kun je er zeker van zijn dat ze dat te horen krijgt.’

‘Misschien heb je gelijk,’ gaf Alliandre even later toe. ‘Maar spreek me op die manier niet meer aan, Maighdin. Onze omstandigheden vormen een beproeving, om het maar zo te stellen, maar je dient eraan te denken wie ik ben.’

‘Tot we ontsnappen,’ gaf Maighdin terug, ‘ben je Sevanna’s dienstmeid. Als je niet elke tel aan jezelf denkt als een meid, kun je jezelf maar beter aan dat spit rijgen. En dan kun je maar beter ook wat ruimte voor ons over laten, want je zult ons met je meesleuren.’ Alliandres kap verborg haar gezicht, maar met ieder woord verstrakte haar rug. Ze was niet dom en wist hoe ze moest doen wat gedaan diende te worden, maar ze bezat de luimen van een koningin wanneer ze zich niet beheerste.

Faile sprak voor Alliandre kon ontploffen. ‘Tot het ons lukt om weg te komen, zijn we allemaal dienstmeiden,’ zei ze ferm. Licht, het laatste wat ze kon gebruiken was dat deze twee gingen kijven. ‘Maar je biedt nu wel je verontschuldigingen aan, Maighdin.’ Met afgewend hoofd mompelde haar dienstmeid iets wat daarop leek, en ditmaal liet Faile het erbij. ‘Wat jou betreft, Alliandre, ik reken erop dat je een goede dienstmaagd zult zijn.’ Alliandre maakte een geluid, half een protest, maar Faile overstemde het. ‘Als we enige kans op ontsnapping willen hebben, moeten we doen wat ons gezegd wordt, hard werken en zo min mogelijk aandacht trekken.’ Alsof ze al niet alle aandacht van deze Shaidowereld hadden getrokken. ‘We vertellen Therava over elk kuchje en elke niesbui van Sevanna. Ik weet niet wat Sevanna zal doen als ze dit hoort, maar ik neem aan dat we ons allemaal kunnen voorstellen wat Therava ons zal aandoen als we haar ongenoegen wekken.’

Dat volstond om allen tot zwijgen te brengen. Ze konden zich zeker voorstellen waartoe Therava in staat was en hen doden was misschien niet eens het ergste.

Tegen de middag verminderde de sneeuwbui tot wat spaarzame naar beneden dwarrelende vlokken. Donkere voortjagende wolken verborgen nog steeds de zon, maar Faile concludeerde dat het bijna middag moest zijn, omdat ze opnieuw voedsel kregen. Niemand bleef staan, maar honderden gai’shain baanden zich een pad door de colonne met manden en tassen vol brood en gedroogd vlees en waterzakken die ditmaal water bevatten dat zo koud was dat haar tanden er pijn van deden. Vreemd genoeg had ze niet meer honger dan uren lopen in de sneeuw kon veroorzaken. Perijn had een keer Heling ondergaan en was toen twee dagen lang uitgehongerd geweest. Misschien kwam dat omdat haar verwondingen veel minder waren dan die van hem. Ze zag dat Alliandre en Maighdin niet meer aten dan zij.

Door de Heling moest ze denken aan Galina, maar haar vragen kwamen steeds weer op hetzelfde ongelovige waarom neer. Waarom zou een Aes Sedai – ze moest een Aes Sedai zijn – slaven en zwoegen voor Sevanna en Therava? Voor wie dan ook. Misschien kon een Aes Sedai helpen bij de ontsnapping. Misschien ook niet. Wellicht zou ze hen verraden als dat haar beter schikte. Aes Sedai deden wat ze deden en je had geen andere keus dan het te aanvaarden, tenzij je Rhand Altor heette. Maar hij was een ta’veren en bovendien ook nog de Herrezen Draak. Zij was een vrouw die op dit moment over weinig mogelijkheden beschikte en een behoorlijk groot gevaar boven haar hoofd zag hangen. Om nog maar niet te denken aan de hoofden waar ze verantwoordelijk voor was. Elke hulp zou welkom zijn, van wie dan ook. De kille wind ging liggen terwijl ze over Galina nadacht, en toen kwam de sneeuw weer, steeds dichter en zwaarder, tot ze maar tien pas voor zich uit kon zien. Ze wist echter nog niet of ze de vrouw kon vertrouwen.

Opeens bemerkte ze dat, bijna verborgen in de sneeuw, een andere in het wit geklede vrouw- hen in het oog hield. Er viel niet genoeg sneeuw om die brede met juwelen bezette gordel te verbergen. Faile gaf de andere twee een tikje op de arm en knikte naar Galina. Toen Galina zag dat ze was opgemerkt, ploeterde ze mee tussen Faile en Alliandre. Het ging niet soepel en vlot, maar ze leek het lopen in de sneeuw meer gewend te zijn dan de andere drie. Nu lag er echter niets deemoedigs in haar ogen. Haar ronde gezicht stond hard en haar ogen keken scherp rond. Ze bleef voortdurend omkijken en wierp behoedzame blikken om zich heen om te zien wie er in de buurt was. Ze leek op een poesje dat deed of het een luipaard was. ‘Jullie weten wie ik ben?’ wilde ze weten met een stem die tien voet verder niet meer gehoord kon worden. ‘En wat ik ben?’

‘Je schijnt een Aes Sedai te zijn,’ antwoordde Faile behoedzaam. ‘Je bent voor een Aes Sedai daarentegen wel op een heel merkwaardige plaats beland.’ Noch Alliandre noch Maighdin liet iets van verrassing merken. Ze hadden waarschijnlijk allang de Grote Serpent-ring gezien, die Galina zenuwachtig ronddraaide.

Galina’s wangen kregen een hoogrode kleur en ze probeerde net te doen of dat van boosheid kwam. ‘Wat ik hier doe, is van groot belang voor de Toren, kind,’ zei ze kil. Haar gelaatsuitdrukking gaf aan dat ze redenen had om hier te zijn die anderen nooit zouden doorgronden. Haar ogen schoten heen en weer en probeerden door de vallende sneeuw heen te dringen. ‘Ik mag niet falen. Dat is het enige dat jullie hoeven te weten.’

‘We dienen wel te weten of we jou kunnen vertrouwen,’ merkte Alliandre kalm op. ‘Je moet opgeleid zijn in de Toren, anders zou je niets afweten van Heling, maar vrouwen verdienen de ring zonder de stola te winnen en ik kan niet aannemen dat je Aes Sedai bent.’ Blijkbaar was Faile niet de enige geweest die zich van alles over de zuster had afgevraagd.

Galina’s grove mond verhardde zich en ze stak een vuist op naar Alliandre. Als dreigement of om haar ring te laten zien, of misschien vanwege beide. ‘Denk jij dat ze jou anders zullen behandelen omdat je een kroon draagt? Omdat je er vroeger een droeg?’ Ze was duidelijk heel kwaad. Ze vergat uit te kijken naar stiekeme luisteraars en haar stem klonk venijnig. Speeksel vloog rond door de kracht van haar woorden. ‘Jullie gaan Sevanna wijn brengen en haar rug wassen, net als de anderen. Haar dienaren zijn allemaal edelen, rijke kooplui of mannen en vrouwen die weten hoe ze edelen moeten bedienen. Iedere dag laat ze er vijf afranselen om de rest aan te moedigen, zodat ze allemaal verhaaltjes vertellen in de hoop haar gunsten te winnen. De eerste keer dat je probeert te ontsnappen, geselen ze je voetzolen net zo lang tot je niet meer kunt lopen. Dan binden ze je vast en leggen ze je op een kar tot je weer kunt lopen. De tweede keer is erger en de derde keer nog erger. We hebben hier een kerel die vroeger een Witmantel was. Hij probeerde negen keer te ontsnappen. Een harde kerel, maar de laatste keer dat ze hem terugbrachten, stond hij al huilend te smeken voor ze met het uitkleden begonnen.’

Alliandre was niet gediend van deze donderpreek en blies van verontwaardiging, terwijl Maighdin gromde: ‘Dus dat hebben ze met je gedaan? Of je nu Aes Sedai bent of een Aanvaarde, je bent een schande voor de Toren!’

‘Zwijg, wilder, wanneer je meerdere spreekt!’ snauwde Galina. Licht, als dit zo doorging, zou het niet lang duren voor ze begonnen te krijsen. ‘Als je van plan bent ons te helpen ontsnappen, zeg dat dan,’ maakte Faile de in zijde geklede Aes Sedai duidelijk. Dat ze er een was, daar twijfelde Faile niet aan. Wel aan al het andere. ‘Zo niet, wat wil je van ons?’

Voor hen doemde een wagen op. Hij was in de sneeuw opzij gezakt omdat een van de glijders was losgeraakt. Op aanwijzingen van een Shaido die de armen en schouders van een smid had, waren gai’shain een hefboom aan het bouwen om de wagen zo ver op te krikken dat de glijder teruggeplaatst kon worden. Faile en de anderen zwegen toen ze erlangs liepen.

‘Is zij echt je leenvorstin, Alliandre?’ wilde Galina weten toen ze eenmaal buiten het gehoor waren van de mannen bij de wagen. Haar gezicht was nog steeds rood van boosheid en haar stem klonk snijdend. ‘Wie is zij dat je haar trouw zweert?’

‘Dat kun je mij vragen,’ merkte Faile kil op. Bloedvuur met die Aes Sedai en hun bloedvuurgeheimen. Soms dacht ze weleens dat een Aes Sedai je niet eens zou zeggen dat de hemel blauw was, tenzij ze er voordeel mee dacht te behalen. ‘Ik ben vrouwe Faile t’Aybara en meer hoef je niet te weten. Ben je van plan ons te helpen?’ Galina viel op een knie en staarde zo strak naar Faile dat die zich begon af te vragen of ze een fout had gemaakt. Even later wist ze dat zeker.

De Aes Sedai krabbelde met een onplezierige glimlach overeind. Ze leek niet langer kwaad. In feite keek ze net zo vergenoegd als Therava eerder en eigenlijk op dezelfde manier, wat het nog erger maakte. ‘Aybara,’ peinsde ze. ‘Je bent dus Saldeaans. Er is een jongeman, Perijn Aybara. Je man? Inderdaad, ik heb doel getroffen. Dat zou Alliandres eed zeker verklaren. Sevanna heeft grandioze plannen met een man wiens naam verbonden is met die van jouw man. Rhand Altor. Als zij wist dat jij in haar handen was gevallen... O, wees maar niet bang, ze zal het van mij niet horen.’ Haar blik verhardde zich en opeens leek ze een echte luipaard. Een hongerige luipaard. ‘Niet als jullie doen wat ik je zeg. Ik help jullie misschien wel weg te komen.’

‘Wat wil je van ons?’ vroeg Faile kalmer dan ze zich voelde. Licht. Ze was boos geweest op Alliandre omdat die haar naam had genoemd en daarmee de aandacht had getrokken. Nu had ze hetzelfde gedaan. Nog erger. En ik meende nog wel me te verschuilen door niet de naam van mijn vader te noemen, dacht ze verbitterd. ‘Niets gewaagds,’ antwoordde Galina. ‘Jullie hebben Therava natuurlijk opgemerkt? Uiteraard, Therava valt iedereen op. Ze bewaart iets in haar tent. Een gladde witte staaf van ongeveer een voet lang. Hij ligt in een rode kist met koperbeslag die nooit afgesloten is. Breng die staaf naar mij en ik neem jullie mee wanneer ik vertrek.’

‘Dat lijkt me niet zo moeilijk,’ bedacht Alliandre vol twijfel. ‘Maar als dat zo is, waarom pak je hem dan niet zelf?’

‘Omdat ik jullie daarvoor kan gebruiken!’ Galina besefte dat ze had geschreeuwd en dook in elkaar. Haar mantelkap zwierde rond terwijl haar ogen de door sneeuw verhulde mensenmassa afzochten op zoek naar mensen die haar hadden kunnen horen. Niemand leek hun kant op te kijken, maar haar stem werd een venijnig gesis. ‘Als jullie dat niet doen, laat ik jullie hier tot je grijs en rimpelig bent. Bovendien laat ik Sevanna van Perijn Aybara weten.’

‘Het zal tijd kosten,’ zei Faile wanhopig. ‘We zullen niet zoveel vrijheid krijgen om zomaar Therava’s tent binnen te sluipen.’ Licht, in de buurt van Therava’s tent komen was wel het allerlaatste dat ze wilde. Maar Galina had gezegd dat ze hen zou helpen. Ze was misschien kwaadaardig, maar een Aes Sedai kon niet liegen. ‘Je krijgt alle tijd die nodig is,’ antwoordde Galina. ‘De rest van je leven, vrouwe Faile t’Aybara, als je niet oppast. Stel me niet teleur.’ Ze schonk Faile een laatste harde blik, draaide zich om en zwoegde weg in de sneeuw, waarbij ze haar armen zo hield alsof ze haar juwelengordel achter de wijde mouwen wilde verbergen, Faile ploeterde zwijgend verder en ook de twee andere vrouwen hadden niets te zeggen. Alliandre leek in gedachten verzonken, de handen in de mouwen, strak voor zich uitturend alsof ze iets zag achter de sneeuwstorm. Maighdin hield wederom haar gouden kraag met een stalen greep vast. Ze zaten in drie vallen verstrikt en elk van die drie was dodelijk. Gered worden leek opeens heel aantrekkelijk. Maar Faile was van plan hoe dan ook een uitweg te vinden uit deze benarde situatie. Ze haalde haar hand van haar eigen kraag en vocht zich al plannen makend een weg door de sneeuwstorm.

5

Vlaggen

Hij draafde met zijn neus in de wind over de besneeuwde vlakte en joeg op een geur, op die ene kostbare geur. De vallende sneeuw smolt niet langer meer op zijn verkilde vacht, maar de koude deerde hem niet. De kussentjes onder zijn poten waren gevoelloos, maar zijn poten draafden als een vurige storm en droegen hem verder, sneller en sneller, tot het land voor zijn ogen vervaagde. Hij moest haar vinden.

Plotseling daalde een grote grauwgrijze wolf met sneden in de oren en de littekens van vele gevechten op zijn lijf uit de lucht neer en joeg naast hem de zon achterna. Nog een grote grijze wolf, maar niet zo groot als hijzelf. Zijn tanden zouden de kelen verscheuren van degenen die haar hadden gegrepen. Zijn kaken zouden hun beenderen vermorzelen!

Jouw wijfje is hier niet, bracht Springer over, maar je bent hier te nadrukkelijk aanwezig, en te lang van je lichaam gescheiden. Je moet terug, Jonge Stier, of je zult sterven.

Ik moet haar vinden. Zelfs zijn gedachten leken te hijgen. Hij dacht niet aan zichzelf als Perijn Aybara. Hij was Jonge Stier. Ooit had hij hier zijn valk gevonden, en hij kon het weer doen. Hij moest haar vinden. Naast die drang betekende de dood niets. Als een grijze flits sprong de andere wolf tegen zijn flank, en hoewel Jonge Stier groter was, viel hij log om omdat hij vermoeid was. Hij krabbelde in de sneeuw overeind, grauwde en viel uit tiaar Springers keel. Niets deed er meer toe. Alleen de valk.

De wolf met de littekens vloog als een vogel de lucht in en Jonge Stier tuimelde omver. Springer kwam op de sneeuw achter hem neer.

Luister, welp! bracht Springer heftig over. Je geest is verwrongen van angst. Ze is hier niet en je zult hier sterven als je hier nog langer blijft. Zoek haar in de ontwaakte wereld. Alleen daar kun je haar vinden. Ga terug en vind haar!

Perijns ogen schoten open. Hij was doodop en hij voelde zich leeg en hol, maar de honger was niets vergeleken met de leegte in zijn borst. Hij was volkomen leeg en nam afstand van zichzelf, alsof hij een ander was die toekeek hoe Perijn Aybara leed. Boven hem klapperde een tentdak met blauwe en gouden strepen in de wind. Binnen was het halfdonker en er waren vele schaduwen, maar het zonlicht lichtte het heldere tentdoek op. De nachtmerrie met Springer was niet minder erg geweest als de dag van gisteren. Licht, hij had geprobeerd Springer te doden. In de wolfsdroom was de dood... definitief. De lucht was warm maar hij huiverde. Hij lag op een veren matras in een groot bed met massieve bedstijlen vol ingewikkeld verguld snijwerk. Door de geur van houtskool die in de korven brandde, rook hij een muskusachtige reukstof, en de vrouw die die geur droeg. Er was niemand anders.

Zonder zijn hoofd van het kussen op te tillen, vroeg hij: ‘Hebben ze haar al gevonden, Berelain?’ Zijn hoofd voelde te zwaar aan om op te tillen.

Een van haar kampstoelen kraakte toen ze ging verzitten. Hij was hier met Faile vaker geweest om plannen te bespreken. De tent was groot genoeg voor een heel gezin en Berelains fraaie meubels zouden in een paleis niet misstaan met hun ingewikkelde snijwerk en verguldsel. Alles, tafel, stoelen en het bed zelf, zat echter met kleine keggen in elkaar. Ze konden uit elkaar gehaald worden om op een wagen geladen te worden, maar de keggen maakten het er niet echt stevig op.

Onder haar reukwater rook Berelain naar verbazing dat hij wist dat ze hier was, maar haar stem klonk beheerst. ‘Nee. Jouw verkenners zijn nog niet teruggekeerd, en de mijne... Toen ze tegen de avond nog niet terug waren, heb ik een volledige compagnie gestuurd. Ze hebben mijn mensen gevonden, dood, in een hinderlaag. Gedood op vijf of zes span afstand. Ik heb heer Gallenne bevolen om het kamp scherp te bewaken. Arganda heeft ook een grote groep ruiters klaarstaan en heeft verkenners weggestuurd. Tegen mijn raad in. De man is een dwaas. Hij denkt dat alleen hij Alliandre kan vinden. Ik weet niet of hij gelooft dat een ander hetzelfde probeert, maar hij gelooft beslist niet dat onze Aiel dat doen.’

Perijns handen grepen de zachte wollen dekens beet. Gaul zou zich niet laten verrassen. Jondien evenmin, zelfs niet door Aiel. Ze zochten nog steeds en dat betekende dat Faile nog leefde. Ze zouden allang zijn teruggekeerd als ze haar lichaam hadden gevonden. Dat moest hij geloven. Hij lichtte een van de blauwe dekens iets op. Eronder was hij naakt. ‘Is hier een verklaring voor?’ Haar stem veranderde niet, maar er schemerde behoedzaamheid door in haar geur. ‘Jij en je wapenknecht zouden doodgevroren zijn als ik je niet was gaan zoeken toen Nurelle terugkwam met het nieuws van mijn verkenners. Niemand anders had de moed om je te storen; kennelijk grauwde je als een wolf naar iedereen. Toen ik je vond, was je zo verstijfd dat je niemand kon horen en de ander stond op het punt om plat op zijn gezicht te vallen. Jouw Lini heeft hem onder haar hoede – hij had slechts warme soep en dekens nodig – maar ik heb jou hier laten brengen. Zonder Annoura zou je op z’n minst enkele tenen hebben verloren. Ze... ze leek bang dat je zou sterven, zelfs na haar Heling. Je sliep als een man die al dood was. Ze zei dat je bijna aanvoelde als iemand die zijn ziel verloren had, en koud bleef, hoeveel dekens er ook over je heen werden gegooid. Dat voelde ik ook toen ik je aanraakte.’

Te veel uitleg, en tegelijk te weinig. Ergens ver weg vlamde woede op, maar hij drong het met kracht terug. Faile werd altijd jaloers als hij zijn stem tegen Berelain verhief. ‘Gradi of Neald hadden het noodzakelijke kunnen doen,’ zei hij vlak. ‘Zelfs Seonid en Masuri waren dichterbij.’

‘Ik dacht allereerst aan mijn eigen raadsvrouwe. Ik dacht helemaal niet aan de anderen, tot ik bijna hier was. Trouwens, wat maakt het uit wie de Heling doet?’

Heel aannemelijk. En op zijn vraag waarom de Eerste van Mayene zelf in een halfdonkere tent over hem waakte in plaats van aandacht aan de dienstmeiden, de soldaten of zelfs aan Annoura te schenken, zou ze weer een ander aannemelijk antwoord hebben. Hij wilde het niet horen.

‘Waar zijn mijn kleren?’ vroeg hij, terwijl hij zich op zijn ellebogen oprichtte. Zijn stem klonk nog steeds vlak.

Het enige licht in de tent kwam van een kaars op een tafeltje naast Berelains stoel, maar voor zijn ogen was het meer dan genoeg, zelfs nu ze prikten van vermoeidheid. Ze was zedig gekleed, in donkergroene rijkleding met een hoge hals waarin haar kin in een rijke laag kant lag genesteld. Berelain tot zedigheid verplichten was zoiets als een schapenvel op een bergkat leggen. Haar gezicht lag in een vage schaduw, een mooi en onbetrouwbaar gezicht. Ze zou doen wat ze beloofde, maar op de manier van een Aes Sedai, vanwege haar eigen drijfveren, en wat ze niet had beloofd, kon een dolk in je rug betekenen.

‘Daar, op de kist,’ zei ze, en gebaarde met een sierlijke hand die bijna geheel in het zachte kant verdween. ‘Ik heb ze door Rosene en Nana laten schoonmaken, maar je hebt eerder rust en voedsel nodig dan kleding. Maar voor we het over voedsel gaan hebben, en over zaken, wil ik je laten weten dat er niemand is die meer hoopt dat Faile leeft dan ik.’ Ze keek zo open en eerlijk dat hij het van een ander had kunnen geloven. Ze rook zelfs eerlijk!

‘Ik heb mijn kleren nu nodig.’ Hij draaide zich om en ging op de rand van het bed zitten met de dekens over zijn benen. De kleren die hij gedragen had, lagen netjes opgevouwen op een weelderig versierde reiskist met goudbeslag. Zijn met bont afgezette mantel lag over de zijkant van de kist en zijn bijl stond naast zijn laarzen, boven op de kleurrijke bloementapijten die als in een huiskamer over elkaar heen lagen. Licht, wat was hij moe. Hij wist niet hoelang hij in de wolfsdroom had verkeerd, maar voor zover het zijn lijf aanging, was wakker daar ook wakker. Zijn maag knorde luid. ‘En voedsel.’

Berelain slaakte een geërgerd geluidje, stond op en streek haar rok glad. Haar kin stak afkeurend naar voren. ‘Annoura zal niet blij met je zijn als ze terugkomt van haar gesprek met de Wijzen,’ zei ze streng. ‘Je kunt een Aes Sedai niet zomaar negeren. Je bent Rhand Altor niet, en vroeg of laat zullen ze je dat laten merken.’ Ze verliet de tent en liet daarbij een vlaag koude wind binnen. In haar ergernis nam ze niet eens de moeite een mantel om te slaan. Even zag hij door de opening dat het nog steeds sneeuwde. Niet zo erg als de vorige nacht, maar de witte vlokken kwamen gestaag neer. Zelfs voor Jondien zou het moeilijk zijn om na de afgelopen nacht nog een spoor te vinden. Hij probeerde er niet aan te denken. Vier vuurkorven verwarmden de tent, maar zodra zijn voeten de tapijten raakten, trok de ijzige kou door hem heen en haastte hij zich naar zijn kleren. In feite leek het meer op strompelen, maar hij wankelde niet. Hij was zo moe dat hij zo op de tapijten in slaap had kunnen vallen. Bovendien voelde hij zich zo zwak als een pasgeboren lammetje. Misschien had de wolfsdroom – het verlaten van zijn lichaam en zijn sterke aanwezigheid in die droom – daar iets mee te maken, en de Heling had alles waarschijnlijk versterkt. Hij had sinds de vorige ochtend niets meer gegeten en na een nacht in de sneeuw had zijn lichaam niets meer om op te teren. Hij was onhandig bezig om zijn onderkleren aan te trekken. Jondien zou haar vinden. Of Gaul. Levend. De rest deed er niet toe. Hij voelde zich verdoofd. Hij had niet verwacht dat Berelain zelf zou terugkomen, maar een koude vlaag bracht de geur van haar reukwater met zich mee, terwijl hij nog bezig was zijn broek aan te trekken. Haar blik op zijn rug voelde aan als liefkozende vingers, maar hij dwong zich om door te gaan alsof hij alleen was. Ze zou niet het genoegen smaken dat hij zich vanwege haar ogen ging haasten. Hij keek niet naar haar. ‘Rosene brengt warm eten,’ zei ze. ik ben bang dat er alleen stoofpot van schapenvlees is, maar ik heb haar gezegd om genoeg voor drie man mee te nemen.’ Ze aarzelde en hij hoorde haar muiltjes over de tapijten schuiven. Ze zuchtte bijna onhoorbaar. ‘Perijn, ik weet dat je lijdt. Er zijn dingen die je kwijt wilt die je niet tegen een andere man kunt zeggen. Ik zie je niet uithuilen op Lini’s schouder, dus bied ik de mijne aan. We kunnen een wapenstilstand sluiten tot Faile terug is.’

‘Een wapenstilstand?’ vroeg hij, en bukte zich voorzichtig om een laars aan te trekken. Voorzichtig, om niet om te vallen. Stevige wollen sokken en dikke leren zolen zouden zijn voeten gauw warm maken. ‘Waarom hebben we een wapenstilstand nodig?’ Ze zweeg en wachtte tot hij zijn andere laars had aangetrokken en de omslagen tot net onder zijn knieën had teruggeslagen. Ze zweeg en wachtte tot hij zijn hemd had dichtgeknoopt en in zijn broek had gestopt. ‘Goed, Perijn. Als je het op die manier wilt.’ Wat die woorden ook mochten betekenen, ze klonken tamelijk beslist. Plotseling vroeg hij zich af of zijn reuk hem in de steek had gelaten. Bloedvuur, haar geur zei hem dat ze beledigd was! Toen hij haar aankeek, glimlachte ze vaagjes, maar in haar grote ogen lag een glinstering van woede. ‘De mannen van de Profeet zijn voor het daglicht binnen komen druppelen,’ zei ze ferm, ‘maar voor zover ik weet, is hij er zelf nog niet. Voor je hem weer spreekt...’

‘Binnen komen druppelen?’ onderbrak hij haar. ‘Masema stemde ermee in om niet meer dan een erewacht mee te nemen, een man of honderd.’

‘Waar hij ook mee instemde, de laatste keer dat ik keek, waren het er drie- of vierduizend. Echt een leger schurken, blijkbaar iedereen in de omgeving die maar een speer kon dragen, en van alle kanten komen er meer.

Haastig trok hij zijn jas aan, gordde de riem om en schoof zijn bijl in de lus aan zijn heup. Die voelde altijd zwaarder aan dan zou mogen. ‘Dat zullen we nog weleens zien! Bloedvuur, ik laat me niet opzadelen met zijn moordzuchtige gespuis!’

‘Zijn gespuis is niet meer dan wat ergernis vergeleken met de man zelf. Het gevaar ligt in Masema.’ Haar stem was koel, maar in haar geur trilde een ingetoomde vrees. Dat gebeurde altijd als ze het over Masema had. ‘De zusters en de Wijzen hebben gelijk. Als je meer bewijs nodig hebt dan je eigen ogen: hij heeft met de Seanchanen gesproken.’ Dat raakte hem als een mokerslag, vooral na Balwers nieuws over de gevechten in Altara. ‘Hoe weet je dat?’ wilde hij weten. ‘Jouw dievenvangers?’ Ze had er twee uit Mayene meegenomen en in elke stad en elk dorp werden ze erop uitgestuurd om zoveel mogelijk te weten te komen. Met z’n tweeën ontdekten ze nog niet de helft van wat Balwer te weten kwam. Hoewel hij haar dat niet vertelde.

Berelain schudde spijtig haar hoofd. ‘Van Failes... getrouwen. Drie ervan hebben ons gevonden, net voor de aanval van de Aiel. Ze hebben gepraat met mensen die een enorm vliegend wezen hebben zien landen.’ Ze huiverde wat gemaakt, maar volgens haar geur was het echt. Hij voelde nu geen verbazing; hij had zelf op Falme een paar van die beesten gezien, en een Trollok kon er niet afschuwelijker uitzien dan dit Schaduwgebroed. ‘Een beest met een berijder. Ze volgden het dier tot Abila, tot Masema. Ik geloof niet dat het een eerste gesprek was. Het klonk alsof het al diverse keren gebeurd was.’ Plotseling vormden haar lippen een ietwat spottende, dweperige glimlach. Deze keer paste haar geur bij haar gezicht. ‘Dat was niet erg aardig van je om me te laten denken dat jouw kleine uitgedroogde schrijver meer opvangt dan mijn dievenvangers, terwijl je meer dan twintig ogen-en-oren hebt die zich voordoen als Failes dienaren. Ik moet bekennen dat je me te pakken hebt genomen. Er zijn altijd weer nieuwe verrassingen in jou. Waarom kijk je zo bang? Dacht je nu echt dat je, na alles wat we hebben gezien en gehoord, Masema kon vertrouwen?’

Perijns starende blik had met Masema niets te maken. Dat nieuws kon heel veel betekenen of helemaal niets. Misschien dacht de man dat hij de Seanchanen ook naar de Drakenheer kon leiden. Hij was er gek genoeg voor. Maar... Faile had die dwazen als verspieders gebruikt? Had ze Abila binnen laten sluipen? En het Licht mocht weten wat nog meer. Natuurlijk, ze had altijd gezegd dat verspieden het werk van een echtgenote was, maar dit was iets geheel anders dan het luisteren naar geruchten in een paleis. Ze had het hem tenminste kunnen vertellen. Of had ze het verzwegen omdat haar dienaren niet de enigen waren die hun neuzen in verboden zaken staken? Dat zou best iets voor haar kunnen zijn. Faile bezat echt een haviksgeest. Ze zou zelfs kunnen denken dat her leuk was om zelf ook te verspieden. Nee, hij zou niet kwaad op haar worden, zeker nu niet. Licht, ze zou inderdaad denken dat het leuk was. ‘Ik ben blij te weten dat je omzichtig bent.’ mompelde Berelain. ik had niet gedacht dat het in je aard lag, maar voorzichtigheid kan een goede zaak zijn. Vooral nu. Mijn mannen zijn niet gedood door Aiel, tenzij Aiel tegenwoordig kruisbogen en bijlen gebruiken.’ Zijn hoofd kwam met een ruk omhoog en ondanks zijn voornemen keek hij haar woest aan. ‘Dat laat je je nu zomaar ontvallen? Is er nog iets anders wat je vergeten bent me te vertellen, iets anders wat aan je aandacht is ontsnapt?’

‘Hoe kun je dat vragen?’ Ze lachte bijna. ‘Ik zou me helemaal moeten uitkleden om nog meer te onthullen dan ik al gedaan heb.’ Ze spreidde haar armen en kronkelde demonstratief wat als een slang. Perijn gromde van afkeer. Faile werd vermist, het Licht mocht weten of ze nog in leven was. Licht, laat haar in leven zijn! En Berelain koos dit ogenblik om met haarzelf te koop te lopen, erger dan ze ooit eerder gedaan had. Maar ze was wie ze was. Hij zou dankbaar moeten zijn dat ze zich netjes had gedragen tot hij zich had aangekleed.

Ze keek hem nadenkend aan en streek met een vinger over haar onderlip. ‘Misschien heb je anders gehoord, maar je zal pas de derde man zijn die mijn bed deelt.’ Het leek of ze hem zojuist had verteld dat hij de derde man was met wie ze vandaag had gesproken, maar haar ogen keken broeiend. Haar geur... Het enige dat hem te binnen wilde schieten was een wolf die een hert zag in een braambos. ‘Die andere twee, dat was politiek. Jij zult voor het genoegen zijn. Op meerdere manieren,’ eindigde ze op verrassend felle toon. Net op dat ogenblik zeilde Rosene met een wapperende blauwe mantel op een wolk van ijzige lucht de tent in. Ze droeg een ovaal zilveren dienblad dat met een witte linnen doek was bedekt. Perijn deed zijn mond dicht en hoopte dat ze niets had opgevangen. Berelain glimlachte; het scheen haar niets te doen. De kamermeid zette het blad op de grootste tafel en spreidde haar blauwe rok met gouden strepen in een diepe kniks voor Berelain en nog een, korter, voor hem. Haar donkere ogen bleven even op hem rusten en ze glimlachte al even tevreden als haar meesteres voor ze haar mantel opnam en zich op een snel gebaar van Berelain weer naar buiten haastte. Ja hoor, ze had het gehoord. Van het blad stegen de geuren op van schapenvlees en kruidenwijn, die Perijns maag lieten knorren, maar zelfs met twee gebroken benen zou hij nog niet zijn gebleven. Hij slingerde zijn mantel om zijn schouders en liep met grote stappen de sneeuwbui in terwijl hij zijn handschoenen aantrok. Dikke wolken verborgen de zon, maar aan het licht te zien was de ochtend al een paar uur oud. Er waren voetpaden in de sneeuw gelopen, maar de witte vlokken die uit de lucht vielen, vormden een steeds dikkere laag op de kale takken en gaven de sparren en dennen een nieuwe mantel. Deze storm was nog lang niet uitgewoed. Licht, hoe kon die vrouw zo tegen hem praten? Waarom zou ze zo praten, en waarom nu?

‘Vergeet het niet,’ riep Berelain hem achterna, waarbij ze geen enkele poging deed haar stem in te houden. ‘Voorzichtig.’ Hij kromp ineen en versnelde zijn stap.

Een tiental passen verder besefte hij dat hij vergeten had te vragen waar Masema’s mensen zich bevonden. Om hem heen warmden de soldaten van de Vleugelgarde zich aan kampvuren. Ze waren gewapend, droegen hun mantels en stonden dicht bij hun gezadelde rijdieren. Ze hadden hun lansen met de wapperende rode banieren bij de hand. Ondanks de bomen had men een rechte lijn kunnen trekken door alle rijen kampvuren, en ze waren zelfs bijna even groot als maar menselijk mogelijk was. De voorraadwagens uit Cairhien waren allemaal opgeladen en de paarden ingespannen, en ook die stonden in een rechte lijn.

De bomen verborgen de top van de heuvel niet helemaal. Er stonden twee mannen uit Tweewater op wacht, maar de tenten waren neer en hij kon gepakte pakpaarden ontwaren. Hij meende ook een zwarte mantel te zien; een Asha’man, hoewel hij niet kon zien wie het was. Bij de Geldaners stonden groepen naar de heuvel te staren, maar alles bij elkaar leken ze net als de Mayeners reisklaar. De twee kampementen waren zelfs op dezelfde manier opgebroken. Nergens was er enig teken te zien van duizenden lieden die zich verzamelden. Nergens ware brede platgetrapte paden in de sneeuw om te volgen. Er waren zelfs helemaal geen voetstappen tussen de drie kampen. Als Annoura bij de Wijzen was, had ze al een hele tijd op de heuvel gezeten. Waar zouden ze het over hebben? Waarschijnlijk hoe ze Masema konden ombrengen zonder dat hij erachter kwam dat zij verantwoordelijk waren. Hij keek even naar Berelains tent, maar de gedachte om terug te gaan liet zijn nekharen overeind komen. Wat verderop stond nog een andere tent overeind, de kleinere gestreepte tent van Berelains twee dienaressen. Ondanks de sneeuwval zaten Rosene en Nana op kampstoeltjes voor de kleine tent. Ze hadden hun mantels om en de kappen opgeslagen en warmden hun handen boven een klein vuur. Ze waren niet bepaald knap en leken sprekend op elkaar. Ze hadden gezelschap en dat was wellicht de reden waarom ze niet binnen om een vuurkorf zaten gebogen. Ongetwijfeld stond Berelain erop dat haar dienaressen zich fatsoenlijker gedroegen dan zijzelf. Gewoonlijk leken Berelains dievenvangers samen zelden meer dan drie woorden uit te wisselen. Binnen gehoorsafstand van Perijn tenminste, maar nu gebaarden ze druk en lachten met Rosene en Nana mee. Ze waren heel gewoon gekleed en zo nietszeggend dat ze bij een botsing op straat niet eens zouden opvallen. Perijn kon nog steeds niet zeggen wie Santes was en wie Gendar. Een keteltje naast het vuur rook naar stoofpot van schapenvlees. Hij probeerde de geur te negeren, maar zijn maag rommelde toch. De gesprekken stopten toen hij dichterbij kwam. Voor hij bij het vuur was, gluurden Santes en Gendar met volstrekt nietszeggende gezichten van hem naar Berelains tent. Toen trokken ze hun mantels om zich heen en haastten zich weg, terwijl ze zijn blik vermeden. Rosene en Nana keken van Perijn naar de tent en giechelden achter hun hand. Perijn wist niet of hij moest blozen of schreeuwen. ‘Weten jullie misschien waar de mannen van de Profeet zich verzamelen?’ vroeg hij. Het was moeilijk om zijn stem normaal te laten klinken met al die opgetrokken wenkbrauwen en meesmuilende lachjes. ‘Jullie meesteres vergat me te vertellen waar het was.’ Het tweetal wisselde een blik uit die door hun kappen verborgen werd en giechelde weer achter de handen. Hij vroeg zich af of ze wel bij hun verstand waren, maar hij betwijfelde of Berelain leeghoofden om haar heen kon verdragen.

Na heel wat gegiechel en vlugge blikken naar hem, naar elkaar en naar Berelains tent zei Nana dat ze het niet zeker wist, maar ze dacht dat het die kant op was, en ze wuifde vaagjes met een hand naar het zuidwesten. Rosene zei dat haar meesteres had gezegd dat het niet meer dan twee span ver was. Of misschien drie. Ze giechelden nog steeds toen hij wegliep. Misschien waren het echt leeghoofden. Vermoeid sjouwde hij om de heuvel heen en bedacht wat hij moest doen. De dikke sneeuwlaag waar hij doorheen moest ploeteren toen hij het Mayeense kamp eenmaal verlaten had, maakte zijn slechte stemming er niet beter op, evenmin als de beslissingen die hij meende te moeten nemen. Het werd nog erger toen hij bij de plek kwam waar zijn eigen mensen hun kamp hadden.

Alles was zoals hij bevolen had. De Cairhienin zaten op de geladen wagens en sommigen hadden de teugels om hun pols terwijl anderen erbovenop zaten. Weer anderen liepen langs de lijnen van de onbereden dieren en kalmeerden de gehalsterde paarden. De mannen die zich verspreid tussen de bomen op de heuveltop bevonden, zaten gehurkt rond tientallen kleine vuurtjes. Ze waren gekleed om uit te rijden en hielden de teugels van hun paarden vast. Er was minder orde dan bij de soldaten in de andere kampen, maar ze hadden Trolloks en Aiel bevochten. Iedere man droeg zijn boog op de rug en een volle pijlkoker aan de heup, soms in evenwicht gehouden door een zwaard of een lang mes. Gradi zat wonder boven wonder bij een vuur. Meestal hielden de twee Asha’man zich op enige afstand van de anderen. Niemand praatte, iedereen was bezig om warm te blijven. De betrokken gezichten zeiden Perijn dat Jondien nog niet was teruggekeerd. Ook Gaul nog niet, of Elyas, of iemand anders. Er was nog steeds een kans dat ze haar terug zouden brengen. Of er tenminste achter zouden komen waar ze werd vastgehouden. Een tijdlang leek het of dit de laatste goede gedachte was voor vandaag. De Rode Adelaar van Manetheren en zijn eigen wolfskopbanier hingen slap in de vallende sneeuw aan twee stokken die tegen een wagen waren gezet.

Hij was van plan geweest die twee vlaggen te gebruiken bij Masema, op dezelfde manier waarop hij naar het zuiden gekomen was, zowel openlijk als verborgen. Als een man gek genoeg was om opnieuw aanspraak te maken op Manetherens oude faam, zou niemand naar een andere reden zoeken waarom hij met een klein leger op pad was. De meesten waren allang blij dat de dwaas weer verder reed en probeerden hem niet tegen te houden. Er waren al genoeg moeilijkheden in het land, niemand zat te springen om meer. Laat iemand anders maar vechten en bloeden, laat andere dorpen maar mannen verliezen die de komende lente nodig zijn om te zaaien. De grenzen van Manetheren hadden bijna gelopen tot waar Morland nu lag en met een beetje geluk was hij terug in Andor, in Rhands stevige greep, voor hij het bedrog moest opgeven. Dat was nu allemaal veranderd, en hij kende de prijs van de verandering. Een hoge prijs. Hij was bereid om te betalen, maar hij zou niet degene zijn die die prijs ging opbrengen, al zou hij er nachtmerries aan overhouden.

6

De geur van waanzin

Perijn zocht in de vallende sneeuw naar Danel en vond hem tussen de paarden bij een van de kampvuren. De overige mannen kwamen overeind en trokken zich terug om hem de ruimte te geven. Ze wisten niet goed raad met zichzelf en of ze hem hun medeleven moesten aanbieden, dus keken ze hem nauwelijks aan of keken haastig weg en verborgen hun gezichten in hun kappen. ‘Weet jij waar Masema’s mensen zitten?’ vroeg hij terwijl hij achter zijn hand een geeuw verborg. Zijn lichaam wilde slapen, maar er was geen tijd.

‘Ongeveer drie span naar het zuidwesten,’ zei Danel misnoegd en trok geërgerd aan zijn snor. Dus die leeghoofden hadden het toch bij het rechte eind. ‘Ze komen binnen als een vlucht eenden in het Waterwold in de herfst, en de hele zwik ziet eruit of ze hun eigen moeder zouden villen.’ Lem Aldaai met zijn paardengezicht spoog verachtelijk door het gat tussen zijn tanden dat hij lang geleden opgelopen had door een vechtpartijtje met de wachter van een wolkoopman. Lem gebruikte graag zijn vuisten; hij wilde maar al te graag ruziemaken met Masema’s volgelingen. ‘Dat zouden ze op Masema’s woord nog doen ook,’ zei Perijn zacht. ‘Zorg er maar voor dat iedereen dat weet. Heb je gehoord hoe Berelains mannen gestorven zijn?’ Danel knikte heftig en een paar anderen schuifelden met hun laarzen en mompelden boos binnensmonds. ‘Als je het maar weet. Maar er is nog geen bewijs.’ Lem snoof en de rest zag er net zo bleek uit als Danel. Ze hadden de lichamen gezien die Masema’s volgelingen hadden achtergelaten. De sneeuwbui nam toe en de vlokken vielen op de mantels van de mannen. De paarden hielden de staart tussen de benen tegen de koude. In een paar uur zou de bui opnieuw in een sneeuwstorm overgaan, zo niet eerder. Het was geen weer om de warmte van een kampvuur achter te laten. Geen weer om verder te trekken. ‘Haal iedereen van de heuvel en trek naar de plek waar de hinderlaag was,’ beval hij. Dat was een van de beslissingen die hij al teruglopend had genomen. Hij had de zaak al te lang vertraagd, wie of wat er daar ook mocht zijn. Zoals de zaken nu stonden, hadden de afvallige Aiel al te veel voorsprong, en als ze naar het noorden of westen waren getrokken, zou hij dat allang gehoord hebben. Inmiddels zouden ze al wel verwachten dat hij hen zou achtervolgen. ‘We rijden door tot ik beter kan zien waar we heen moeten. Dan kunnen Gradi of Neald ons er door een poort naartoe brengen. Stuur mannen naar Berelain en Arganda. Ik wil dat de Mayeners en Geldaners ook optrekken. Stuur verkenners uit en zeg dat ze niet alleen maar naar Aiel moeten uitkijken. Er zijn ook anderen die ons dood willen hebben. Ik wil door niets verrast worden. En vraag de Wijzen om dicht bij ons te blijven.’ Hij zag Arganda er best voor aan om de Wijzen te ondervragen, ook al had hij bevolen dat dat niet mocht. Als de Wijzen een paar Geldaners uit zelfverdediging zouden ombrengen, zou de man waarschijnlijk naar zijn wapens grijpen, ondergeschikt of niet. Hij had het gevoel dat hij elke krijgsman nodig had. ‘Wees zo kordaat als je maar kan.’

Danel hoorde de stroom bevelen kalm aan, maar op het laatst vervormde zijn mond zich tot een grimas. Hij zou nog liever kordaat optreden tegen de vrouwenkring thuis. ‘Zoals u wilt, heer Perijn,’ zei hij stijfjes en raakte met een knokkel zijn voorhoofd aan voor hij in het hoge zadel sprong en bevelen begon te roepen. Even was Perijn omgeven door mannen die haastig opstegen. Hij pakte Kenne Marene bij zijn mouw beet terwijl de jongeman al een voet in de stijgbeugel had en vroeg hem om Stapper te laten zadelen. Met een brede grijns tikte Kenne tegen zijn voorhoofd. ‘Zoals u beveelt, heer Perijn. Onmiddellijk.’

Perijn gromde binnensmonds terwijl Kenne zijn bruine ruin achter zich aantrok naar de lijnen. Die jonge welp zou geen baard krijgen als hij er maar steeds aan bleef krabben. Nou ja, het was toch maar een vlassig ding.

Terwijl hij op zijn paard wachtte, stapte hij dichter naar het vuur toe. Faile had gezegd dat hij moest leren leven met al dat heer-Perijn-gedoe, met het buigen en het eerbetoon, en de meeste tijd lukte het hem ook om alles te negeren, maar vandaag werd er weer een druppel gal aan toegevoegd. Hij kon voelen dat er een steeds grotere kloof tussen hemzelf en zijn vroegere streekgenoten ontstond, en hij scheen de enige te zijn die die kloof wilde overbruggen. Basel Gil trof hem mopperend aan terwijl hij zijn handen warmde hoven de vlammen.

‘Vergeef me dat ik u stoor, heer,’ zei Gil, die boog en zijn hoed afnam, zodat zijn bijna kale hoofd zichtbaar werd. De hoed ging meteen weer op tegen de sneeuw. Hij was een stadsmens en hij leed behoorlijk onder de kou. De gezette man was niet onderdanig – dat waren weinig Caemlinse herbergiers – maar hij scheen een zekere vormelijkheid op prijs te stellen. Hij voldeed genoeg in zijn nieuwe baan om Faile tevreden te stellen. ‘Het is de jonge Tallanvor. Hij heeft bij het eerste licht zijn paard gezadeld en is ervandoor gegaan. Hij zei dat u hem toestemming zou geven als... als de zoekers tegen die tijd niet zouden zijn teruggekeerd, maar ik vroeg het me af, aangezien u niemand anders wilde laten gaan.’

De dwaas. Uit alles bleek dat Tallanvor een ervaren krijgsman was, hoewel hij nooit erg duidelijk over zijn achtergrond was geweest, maar als hij het in z’n eentje tegen de Aiel wilde opnemen, was hij een haas die op wezels jaagde. Licht! Ik wil met hem meerijden! Ik had niet naar Berelain moeten luisteren toen ze het over hinderlagen had. Maar er was een andere hinderlaag geweest. Arganda’s verkenners zouden op dezelfde manier gepakt kunnen worden. Maar hij moest doorgaan. Hij moest.

‘Ja,’ zei hij hardop, ‘dat heb ik hem gezegd.’ Als hij nu een ander antwoord zou gegeven, zou hij er later weer aandacht aan moeten schenken. Edelen behoorden dat soort dingen te doen. Als hij de man ooit levend terug zou zien. ‘Je klinkt alsof je zelf op jacht wilt.’ ik ben... Maighdin zeer toegenegen, heer,’ zei Gil. In zijn stem klonk een kalme waardigheid door, en iets stijfs, alsof Perijn had gezegd dat hij te oud en te dik was voor het werk. Hij rook zeer zeker geërgerd, maar zijn door de koude rood geworden gezicht liet niets merken. ‘Niet als Tallanvor, nee, zeker niet als hij, maar toch zeer toegenegen. En natuurlijk ook vrouwe Faile,’ voegde hij er haastig aan toe. ‘Alleen... Maighdin heb ik mijn hele leven gekend. Ze verdient beter.’

Perijns zucht hing als een wolk voor zijn mond. ik begrijp het, baas Gil.’ En dat was ook zo. Zelf wilde hij iedereen redden, maar als hij moest kiezen, dan wist hij dat hij Faile zou nemen en de rest zou laten schieten. Hij zou alles doen om haar te redden. De geur van paarden hing zwaar in de lucht, maar hij rook iemand anders die geërgerd was en hij keek over zijn schouder.

Temidden van alle drukte staarde Lini hem boos aan. Ze stapte net genoeg opzij om niet per ongeluk omvergereden te worden door de mannen die door elkaar krioelden om ongeregelde rijen te vormen. Haar knokige hand greep de rand van haar mantel en de andere hield een met koper beslagen knuppel vast die bijna net zo lang was als haar arm. Het mocht een wonder heten dat ze niet met Tallanvor was meegegaan.

‘Je zult het net zo snel horen als ik,’ beloofde hij haar. Een gerommel in zijn maag herinnerde hem opeens aan die stoofschotel die hij had laten staan. Hij kon het schapenvlees en de linzen bijna proeven. Een nieuwe geeuw deed zijn kaken knarsen. ‘Vergeef me, Lini,’ zei hij toen hij weer kon praten. ‘Ik heb deze nacht weinig slaap gehad. En weinig gegeten. Is er ergens nog iets? Wat brood of wat er maar voorhanden is?’

‘Iedereen heeft allang gegeten,’ snauwde ze. ‘De kruimels zijn op en de ketels schoongemaakt en opgeborgen. Eet van te veel borden en je verdient een buikpijn die je doormidden splijt. Vooral als het niet je eigen borden zijn.’ Haar stem stierf weg in onvriendelijk gemompel voor ze wegstampte en woest naar de wereld keek. ‘Te veel borden?’ mompelde Perijn. ik heb er niet één gehad, dat is het probleem, niet de buikpijn.’ Lini zocht zich tussen de paarden en de wagens door een weg door het kamp. Drie of vier mannen spraken haar in het voorbijgaan aan en ze blafte iedereen af; ze zwaaide zelfs met haar knuppel als de mannen de wenk niet begrepen. De vrouw moest uitzinnig zijn vanwege Maighdin. ‘Was dat een van haar spreuken? Meestal zijn die wel te begrijpen.’

‘Eh... dat is te zeggen...’ Gil graaide zijn hoed af, tuurde erin en zette hem weer op. ‘Ik... eh... ik moet iets aan de wagens doen, heer. Er zeker van zijn dat alles klaar is.’

‘Een blinde kan zien dat de wagens klaar zijn,’ zei Perijn. ‘Wat is er aan de hand?’

Gil keek wild links en rechts, op zoek naar een excuus om weg te mogen. Hij vond er geen en gaf toe. ‘Ik... ik mag aannemen dat u het vroeg of Iaat toch te horen zal krijgen,’ mompelde hij. ‘Ziet u, heer, Lini...’ Hij haalde diep adem. ‘Ze liep vanmorgen nog voor zonsopgang naar het Mayeense kamp om te zien hoe het u verging en... eh... waarom u niet was teruggekomen. De tent van de Eerste was donker, maar een van haar dienaressen was op en die vertelde Lini... Ze duidde op... ik bedoel... Kijk niet zo naar me, heer.’ Perijn probeerde niet te snauwen, maar dat lukte niet helemaal. ‘Bloedvuur, ik sliép in die tent, man. Dat is alles! Zeg haar dat!’ Gil werd overvallen door een heftige hoestbui, ‘Ik?’ hijgde hij toen hij eenmaal weer kon praten. ‘U wilt dat ik het haar zeg? Ze slaat mijn schedel in als ik alleen al zoiets nóém! Ik zeg u dat die vrouw tijdens een donderbui in Far Madding is geboren. Ze heeft de donder misschien wel gezegd om stil te zijn. En dat is misschien nog gebeurd ook.’

‘Jij bent de sambajan,’ zei Perijn. ‘Dat gaat over meer dan alleen maar het laden van de wagens in de sneeuw.’ Hij wilde iemand bijten!

Gil scheen dat aan te voelen. Hij mompelde wat beleefdheden, maakte een houterige buiging en schuifelde weg terwijl hij zijn mantel stijf om zich heen sloeg. Maar niet om Lini op te zoeken, dat wist Perijn wel zeker. Niemand gaf Lini bevelen, behalve Faile. Mistroostig keek Perijn toe hoe de verkenners uitreden door de vallende sneeuw, tien mannen die de omringende bomen al bespiedden voor ze uit het zicht van de wagens waren. Licht, vrouwen geloofden alles over een man, zolang het maar iets slechts was. En hoe erger het was, hoe meer gespreksstof ze hadden. Hij had gedacht dat hij alleen met Rosene en Nana te maken had. Waarschijnlijk had Lini het aan Breane Taborwin, Failes andere kamerdienares, verteld zodra ze vanochtend terug was gekomen, en inmiddels zou Breane het wel aan iedere vrouw in het kampement verteld hebben. Er zaten genoeg vrouwen bij de paardenknechten en wagenrijders, en als echte Cairhienin zouden die maar al te graag alles ook aan de mannen overbrengen. Dat soort zaken werd in Tweewater niet bepaald vriendelijk opgenomen. Als je die naam kreeg, was het niet gemakkelijk om er weer vanaf te komen. Plotseling zag hij het ontwijken van de mannen in een nieuw licht, evenals de manier waarop ze hem onzeker hadden aangekeken en de spuwende Lem. In zijn herinnering werd Kennes glimlach een grijns. Het enige lichtpuntje was dat Faile het niet zou geloven. Natuurlijk niet. Beslist niet. Kenne kwam strompelend door de sneeuw terug en trok Stapper en zijn eigen magere ruin achter zich aan. Beide paarden voelden zich ellendig in de koude. Hun oren lagen plat en hun staarten waren weggestopt, en de grijze hengst deed geen poging om Kennes ruin te bijten, wat hij gewoonlijk wel probeerde.

‘Laat niet de hele tijd je tanden zien,’ snauwde Perijn terwijl hij Stappers teugels weggriste. De jongen keek hem twijfelend aan en sloop toen weg terwijl hij over zijn schouder keek.

Perijn gromde in zijn baard en keek de buikriem van het zadel na. Tijd om Masema op te zoeken. Maar hij steeg niet op. Hij zei tegen zichzelf dat het was omdat hij moe en hongerig was, dat hij alleen maar rust en iets in zijn maag wilde hebben. Dat maakte hij zichzelf wijs, maar hij bleef verbrande boerderijen zien en opgehangen lijken aan de kant van de weg, mannen en vrouwen en zelfs kinderen. Zelfs als Rhand nog in Altara was, werd het een lange reis. Een lange reis, en hij had geen keus. Geen keus die hijzelf kon maken. Hij stond met zijn voorhoofd tegen Stappers zadel geleund toen een groep jonge dwazen die zich aan Faile gehecht hadden, naar hem toe kwam lopen. Hij richtte zich vermoeid op. Van hem mocht de sneeuw hen allemaal begraven.

Selande Darengil plantte zich naast Stappers achterhand. Ze was een kleine, slanke vrouw die haar in groene handschoenen gestoken handen in de zij zette en een boze rimpel op haar voorhoofd toonde. Ze slaagde erin om vrijmoedig over te komen, zelfs nu ze stilstond. Ondanks de vallende sneeuw had ze haar mantel aan een kant teruggeslagen, zodat ze gemakkelijk bij haar zwaard kon. Er waren zes kleurrijke banen op haar donkerblauwe jas zichtbaar. Alle vrouwen droegen mannenkleren en zwaarden, en waren gewoonlijk tweemaal zo snel bereid om die te gebruiken als de mannen, en dat betekende heel wat. De mannen en vrouwen waren lichtgeraakt en zouden elke dag tweegevechten houden als Faile er geen einde aan had gemaakt. De mannen en vrouwen van het groepje rond Selande roken naar norse boosheid en lichtgeraaktheid, alles door elkaar heen; een geur die verontrustend in zijn neus prikte.

‘Ik zie u, heer Perijn,’ zei Selande vormelijk in de heldere Cairhiense tongval. ‘Er worden voorbereidingen getroffen om uit te rijden, maar ons wordt nog steeds elk paard onthouden. Wilt u dit rechtzetten?’ Ze liet het klinken als een eis.

Ze zag hem toch, niet? Hij wilde haar niet zien. ‘Aiel lopen,’ gromde hij en onderdrukte weer een geeuw. Hij gaf niets om hun woedende blikken. Hij probeerde de slaap te verbannen. ‘Als jullie niet willen lopen, rij dan mee op de wagens.’

‘Dat kunt u niet doen!’ verkondigde een Tyreense vrouw hooghartig. Ze hield een hand aan de rand van haar mantel en de andere op het gevest van haar zwaard. Medore was lang en had helderblauwe ogen in een donker gezicht; ze was wellicht geen schoonheid maar dat scheelde maar heel weinig. De wijde roodgestreepte mouwen van haar jas stonden vreemd bij haar volle boezem. ‘Roodvleugel is mijn lievelingspaard! Ze mag mij niet ontzegd worden!’

‘Derde keer,’ zei Selande geheimzinnig. ‘Als we vannacht stilhouden, zullen we jouw toh bespreken, Medore Damara.’ Medores vader was een oude man die zich jaren geleden al had teruggetrokken op zijn landgoed, maar hij was nog steeds een hoogheer. En daardoor was zijn dochter van behoorlijk hogere stand dan Selande, die slechts een lagere Cairhiense edelvrouwe was. Maar Medore slikte heftig en haar ogen werden groot, alsof ze verwachtte levend gevild te worden.

Ineens had Perijn genoeg van deze dwazen en hun verwrongen plannen. ‘Wanneer zijn jullie voor het eerst voor mijn vrouw gaan verspieden?’ Als ze bevroren waren, hadden ze niet méér kunnen verstijven.

‘Wij voeren kleine werkzaamheden en boodschappen uit die vrouwe Faile ons van tijd tot tijd opdraagt,’ zei Selande voorzichtig na een lange stilte. Haar geur bestond nu voor een groot deel uit behoedzaamheid. Het hele stel rook als vossen die zich afvroegen of een das hun hol had overgenomen.

‘Ging mijn vrouw werkelijk jagen, Selande?’ gromde hij verhit. ‘Dat heeft ze nog nooit eerder gewild.’ Woede vlamde in hem op, vlammen die aangewakkerd werden door alle gebeurtenissen van die dag. Hij duwde Stapper opzij, beende op de vrouw af en boog zich over haar heen. De hengst voelde Perijns stemming aan en gooide het hoofd op. Zijn vuist in de handschoen deed pijn van de krampachtige greep om de teugels. ‘Of reed ze uit voor een gesprek met enkelen van jullie die uit Abila terugkwamen? Is ze ontvoerd vanwege jullie stomme spelletjes?’

Dat was onzin, en hij wist het zodra hij het zei. Faile kon overal met hen hebben gepraat. En ze zou het nooit zo hebben geregeld dat ze haar ogen-en-oren – Licht, haar verspieders — in gezelschap van Berelain zou ontmoeten. Het was altijd een vergissing om zonder nadenken te spreken. Zij hadden ervoor gezorgd dat hij wist van Masema en de Seanchanen. Maar hij wilde slaan, hij moest slaan, en de mannen die hij tot gruis wilde verpulveren, waren vele spannen van hem vandaan. Met Faile.

Selande week niet terug voor zijn woede. Haar ogen vernauwden zich tot spleetjes en haar vingers openden en sloten zich om het gevest van haar zwaard, en ze was niet de enige die dat deed. ‘Wij zouden sterven voor vrouwe Faile,’ spuwde ze. ‘Wij hebben niets gedaan dat haar in gevaar zou kunnen brengen! Wij zijn haar toegezworen door de watereed!’ Faile, en niet hem, voegde haar toon eraan toe. Hij behoorde zijn verontschuldigingen aan te bieden, besefte hij. In plaats daarvan zei hij: ‘Je kunt je paarden krijgen als je mij jouw woord geeft dat je doet wat ik zeg en dat je niet probeert om al te haastig iets te ondernemen.’

‘Haastig’ was niet het woord voor dit stel. Ze zouden in staat zijn om er alleen vandoor te gaan zodra ze wisten waar Faile zat. Ze zouden in staar zijn om Faile de dood in te jagen. ‘Als we haar vinden, beslis ik hoe we haar redden. Als jullie watereed iets anders zegt, leg er dan maar een knoop in of ik leg een knoop in jullie.’

Selande klemde haar kaken op elkaar en de rimpels op haar voorhoofd werden dieper, maar uiteindelijk zei ze: ‘We stemmen ermee in.’ Her klonk alsof de woorden uit haar getrokken werden. Carlon, een jongeman uit Tyr met een grote neus, gromde weerspannig, maar Selande hief een vinger op en hij klapte zijn mond dicht. Met zo’n smalle kin betreurde hij het waarschijnlijk dat hij zijn baard had afgeschoren. Dat kleine vrouwtje had de rest van deze dwazen volkomen onder de duim, wat haarzelf niet minder dwaas maakte. Watereed, nou, nou! ‘We zullen u gehoorzamen tot vrouwe Faile is teruggekeerd. Dan zijn we opnieuw de hare. En zij kan over onze toh beschikken.’ Dat laatste leek meer voor de anderen dan voor hem bestemd te zijn.

‘Dat is goed genoeg voor mij,’ zei Perijn. Hij probeerde zich te beheersen, maar hij klonk nog steeds grof. ‘Ik weet dat jullie haar trouw zijn, jullie allemaal. Dat eerbiedig ik.’ Dat was alles wat hij in hen eerbiedigde. Als verontschuldiging was het niet veel, en zo aanvaardden ze het ook. Een grom van Selande was naast hun boze blikken het enige antwoord dat hij kreeg, waarna ze wegstampten. Her was niet anders, zolang ze hun woord maar hielden. Het hele stel had tezamen nog geen dag eerlijk werk verricht. Het kamp stroomde leeg. De wagens trokken zuidwaarts, glijdend op hun sleden achter de trekpaarden. De paarden lieten diepe sporen na, maar de sleden maakten ondiepe sleuven die de vallende sneeuw onmiddellijk opvulde. De laatste mannen op de heuvel haastten zich in het zadel en voegden zich bij de wagens. Aan een kant verschenen de Wijzen; zelfs de gai’shain die de pakdieren leidden, reden. Danel was klaarblijkelijk doortastend genoeg geweest. Vergeleken met de sierlijke Seonid en Masuri zaten de Wijzen nogal moeizaam in het zadel, maar niet zo erg als de gai’shain. De in het wit geklede mannen en vrouwen hadden sinds de derde dag in de sneeuw op paarden gereden, maar ze zaten ineengedoken in hun zadels en grepen zich vast aan hals of manen alsof ze verwachtten er bij de volgende stap af te zullen vallen. Er was een rechtstreeks bevel van de Wijzen voor nodig geweest om ze op te laten stijgen, en als ze niet werden gadegeslagen, gleden sommigen uit het zadel en liepen. Perijn richtte zich in zijn stijgbeugels op. Als hij niet uitkeek, viel hij er zelf nog af. Het was tijd om de rit te gaan maken die hij niet wilde rijden. Hij had een moord willen begaan voor een stuk brood. Of wat kaas. Of een lekker konijn.

‘Er komen Aiel aan!’ schreeuwde iemand voor in de stoet, en iedereen hield stil. Er klonk nog meer geschreeuw toen het bericht werd doorgegeven, alsof niet iedereen het al gehoord had, en mannen haakten bogen van hun ruggen los. Wagenmenners stonden rechtop en tuurden naar voren of sprongen op de grond en hurkten naast de wagen. Perijn gromde binnensmonds en porde Stapper in de flanken aan.

Vooraan zat Danel nog steeds in het zadel, evenals het tweetal dat die verdoemde banieren voerde, maar ongeveer dertig man was afgestegen, had de bescherming van hun boogpezen gehaald en pijlen aangelegd. De ruiters die de paarden voor deze mannen vasthielden, verdrongen elkaar, wezen naar iets en probeerden het beter te zien. Gradi en Neald waren er eveneens en tuurden ingespannen, maar ze bleven kalm op hun paarden zitten. Iedereen rook naar opwinding, terwijl de Asha’man slechts naar... gereedheid roken. Perijn kon veel beter dan de mannen zien wat er zich tussen de bomen bevond. Tien gesluierde Aiel kwamen in een drafje door de sneeuwbui naar hen toe. Een ervan voerde een groot wit paard mee. Achter hen reden drie mannen gehuld in een mantel met kap. Er was iets merkwaardigs aan de manier waarop de Aiel bewogen. En op het zadel van het witte paard was een bundel gebonden. Een hand greep Perijns hart, tot hij besefte dat het pak lang niet groot genoeg was voor een lichaam.

‘Doe je bogen weg,’ zei hij. ‘Dat is Alliandres ruin. Het moeten onze mensen zijn. Zie je niet dat alle Aiel Speervrouwen zijn?’ Niet een was lang genoeg voor een Aielman.

‘Ik kan nog maar nauwelijks zien of het Aiel zijn,’ mopperde Danel terwijl hij Perijn schuins aankeek. Ze wisten allemaal dat zijn ogen goed waren, en ze waren er zelfs trots op, of waren dat geweest, maar hij probeerde altijd te verbergen hoe goed zijn ogen waren. Nu deed hij daar echter helemaal geen moeite voor. ‘Het zijn de onze,’ zei hij tegen Danel. iedereen blijft hier.’ Langzaam reed hij door om de Aiel te ontmoeten. De Speervrouwen deden de sluier af toen hij naderde. Onder een van de diepe kappen zag hij Furen Alharra’s zwarte gezicht. Het moesten de drie zwaardhanden zijn; zij zouden altijd samen terugkeren. Hun paarden zagen er even vermoeid uit als hij zichzelf voelde, bijna volledig uitgeput. Hij wilde Stapper tot galop dwingen om te horen wat ze te melden hadden. Hij vreesde hun nieuws. De raven zouden bij de lichamen gewreest zijn, vossen, misschien dassen en het Licht mocht weten wat nog meer. Misschien dachten ze dat ze hem zouden ontzien door niet mee terug te brengen wat ze gevonden hadden. Nee! Faile moest in leven zijn. Hij probeerde die gedachte vast te houden, maar het deed pijn, alsof hij met blote handen een scherp lemmet vasthield. Hij steeg af, struikelde en moest zich aan het zadel vasthouden om niet om te vallen. Hij voelde zich verdoofd rondom de pijn van het vasthouden aan die ene gedachte. Ze moest in leven zijn. Om de een of andere reden vielen hem de kleinste bijzonderheden op. Het was niet één bundel op het fraai versierde zadel, maar een stel kleinere bundels die eruitzagen als bijeen geraapte vodden. De Speervrouwen droegen grove sneeuwlopers gemaakt van wijnranken en veerkrachtige pijnboomtakken met naalden. Dat was de reden waarom ze zo vreemd liepen. Jondien moest hun hebben geleerd hoe ze die moesten maken. Hij probeerde zijn aandacht erbij te houden en dacht dat het gebons van zijn hart zijn ribben zou verbrijzelen. Sulin bracht haar speren en gesp over naar haar linkerhand en greep een van de bundels van het zadel voor ze naar hem toekwam. Het bleke litteken dat van haar wang omlaag liep, bewoog door haar glimlach. ‘Goed nieuws, Perijn Aybara,’ zei ze zacht en gaf hem de donkerblauwe stof. ‘Je vrouw is in leven.’ Alharra wisselde een blik uit met Seonids andere zwaardhand, Teryl Winter, die somber keek.

Masuri’s zwaardhand, Rovair Kirklin, staarde onbewogen voor zich uit. Het was even duidelijk als Winters krulsnor dat ze er niet zeker van waren of dat wel goed nieuws was. ‘De anderen gaan door om te zien wat ze nog meer kunnen vinden,’ zei ze. ‘Hoewel we al genoeg vreemde zaken hebben gevonden.’

Perijn liet de bundel in zijn handen openvallen. Het was Failes gewaad, dat van voren en bij de armen was opengesneden. Hij snoof diep en nam Failes geur in zich op, een vaag spoor van haar bloemenzeep, een beetje van haar zoete geurwater, maar bovenal de geur van haarzelf. En geen spoor van bloed. De overige Speervrouwen verzamelden zich om hem heen. Het waren bijna allemaal oudere vrouwen met harde gezichten, hoewel niet zo hard als dat van Sulin. De zwaardhanden stegen af – er was niet te zien dat ze de hele nacht in het zadel gezeten hadden – en bleven achter de Speervrouwen staan.

‘Alle mannen zijn gedood,’ zei de pezige vrouw, ‘maar uit de kleren die we hebben gevonden, kunnen we opmaken dat Alliandre Kigarin, Maighdin Dorlain, Lacile Aldorwin, Arrela Shiego en nog twee anderen gai’shain zijn gemaakt. Die andere twee moesten Bain en Chiad zijn; hen bij naam noemen en aangeven dat zij gevangengenomen waren, zou hen beschaamd hebben. Hij had iets van de Aiel geleerd. ‘Dit is tegen de gebruiken, maar het beschermt hen.’ Winter fronste twijfelend en probeerde dat te verbergen door zijn kap te verschikken.

De sneden waren gemaakt zoals je een dier vilt. Plotseling trof het hem: iemand had Failes kleren losgesneden! Zijn stem beefde. ‘Ze hebben alleen vrouwen meegenomen?’

Een jonge Speervrouwe die Briain heette, schudde haar hoofd. ‘Er zouden ook drie mannen gai’shain gemaakt zijn, denk ik, maar ze vochten te hard en werden met mes of speer gedood. De rest stierf door pijlen.’

‘Het is niet zoals je denkt, Perijn Aybara,’ zei Elienda haastig. Ze klonk geschokt. Deze grote vrouw met haar brede schouders zag er bijna moederlijk uit, hoewel hij haar met een vuistslag een man had zien vellen. ‘Een gai’shain kwaad doen is als een kind of een hoefsmid kwaad doen. Het was verkeerd om natlanders te nemen, maar ik kan niet geloven dat ze de gewoonten zo erg hebben geschonden. Ik weet zeker dat ze zelfs niet gestraft zullen worden als ze nederig kunnen blijven tot ze hersteld zijn. Er zijn anderen die het hun zullen voordoen.’ Anderen. Opnieuw Bain en Chiad. ‘Welke kant zijn ze opgegaan?’ vroeg hij. Kon Faile nederig zijn? Hij kon het zich niet voorstellen. Laat het haar tenminste proberen tot hij haar gevonden had.

‘Bijna zuidwaarts,’ zei Sulin. ‘Veel meer naar her zuiden dan naar het oosten. Nadat de sneeuw hun sporen verborgen had, heeft Jondien Barran nog andere sporen gezien, die de anderen volgen. Ik geloof hem. Hij ziet evenveel als Elyas Machera. Er is veel te zien.’ Ze stak haar speren achter de hoes van haar boog en hing haar gesp aan de greep van haar grote mes. Haar vingers weefden handtaai en Elienda maakte een tweede, grotere bundel los en gaf die haar. ‘Er trekken daar veel mensen weg, Perijn Aybara, en ook vreemde dingen. Ik denk dat je dit eerst moet zien.’ Sulin rolde een groen gewaad open. Hij meende Alliandre erin gezien te hebben. ‘Dit hebben we gevonden op de plek waar jouw vrouw werd meegenomen.’ In de stof gleden veertig of vijftig Aielpijlen in een hoopje over elkaar heen. Er zaten donkere vlechten op de schachten en hij ving de geur van gedroogd bloed op.

‘Taardad,’ zei Sulin. Ze pakte een pijl op en liet hem onmiddellijk op de grond vallen. ‘Miagoma.’ Ze gooide er nog twee weg. ‘Goshien.’ Haar gezicht betrok; zijzelf was een Goshien. Elke stam noemde ze op, behalve de Shaido, en ze liet de pijlen vallen tot bijna de helft om haar heen lag. Ze hield de opengesneden rok open, pakte de overgebleven pijlen met beide handen vast en liet ze toen vallen. ‘Shaido,’ zei ze betekenisvol.

Hij drukte Failes gewaad tegen zijn borst – haar geur verzachtte de pijn in zijn hart, maar maakte die tegelijk nog groter – en keek nadenkend naar de pijlen die op de grond waren gevallen. Enkele waren al door de verse sneeuw bedekt. ‘Te veel Shaido,’ zei hij ten slotte. Ze zouden allemaal opgesloten moeten zitten in Therins Dolk, vijfhonderd roede van hier. Maar als sommige van hun Wijzen geleerd hadden om te Reizen... Misschien zelfs van een Verzaker... Licht, hij stond door te draven als een dwaas. Wat konden de Verzakers hier nu mee te maken hebben? Hij moest zijn hoofd erbij houden. Zijn hersens waren al even vermoeid als de rest van hem was. ‘Die anderen zijn lieden die Rhand niet als car’a’carn wensten te erkennen.’ Die vervloekte kleuren wentelden in zijn hoofd. Hij had alleen maar tijd voor Faile. ‘Ze hebben zich bij de Shaido aangesloten.’ Enkele Speervrouwen vermeden zijn ogen en Elienda keek hem nijdig aan. Ze wisten dat sommigen gedaan hadden wat hij net had gezegd, maar dat was niet iets dat je in het openbaar uitsprak. ‘Hoeveel bij elkaar, schat je? Toch niet de hele stam?’ Als de Shaido hier in een groep zaten, zouden er meer dan geruchten moeten zijn over verre aanvallen. Ook al waren er in Amadicia genoeg andere problemen, zo’n grote groep Aiel zou toch in de gaten hebben moeren lopen.

‘Genoeg om ermee door te gaan, denk ik,’ mompelde Winter binnensmonds. Perijn werd niet geacht dat te horen. Sulin zocht tussen de bundels die op het zadel waren vastgebonden en haalde een lappenpop te voorschijn die in de cadin’sor gekleed was, de kleding van een Aielkrijger. ‘Dit vond Elyas Machera vlak voor we terugkeerden, ongeveer veertig span van hier.’ Ze schudde haar hoofd en even leken haar stem en haar geur... geschrokken. ‘Hij zei dat hij het onder de sneeuw had geroken. Hij en Jondien Barran vonden sporen op de bomen waarvan ze zeiden dat die door wagens waren veroorzaakt. Een heleboel wagens. Als er kinderen zijn... Ik denk dat het een hele sibbe kan zijn, Perijn Aybara. Misschien meer dan één. Zelfs een sibbe heeft minstens duizend speren, en meer indien nodig. Iedereen, behalve de smeden, zal als dat moet een speer oppakken. Ze bevinden zich een aantal dagen ten zuiden van ons. Misschien meer dagen dan ik denk, in deze sneeuw. Maar ik geloof dat de krijgers die jouw vrouw hebben gegrepen, hen zullen ontmoeten.’

‘Deze smid heeft een speer opgepakt,’ mompelde Perijn. Duizend, misschien meer. Hij had er meer dan tweeduizend, de Vleugelgarde en Arganda’s mannen meegerekend. Maar tegen de Aiel zou het voordeel van het aantal bij de Shaido liggen. Hij raakte de pop in Sulins pezige hand aan. Huilde er nu een Shaidokind om het verlies van deze pop? ‘We gaan naar het zuiden.’

Hij draaide zich al om om op te stijgen toen Sulin zijn arm aanraakte om hem tegen te houden, ik zei dat we ook nog andere zaken gevonden hebben. Twee keer heeft Elyas Machera onder de sneeuw paardenuitwerpselen en resten van kampvuren gevonden. Veel paarden en veel kampvuren.’

‘Duizenden,’ bracht Alharra in. Zijn zwarte ogen keken kalm in die van Perijn, en ook zijn stem klonk rustig. Hij vertelde gewoon de feiten. ‘Misschien vijf- of tienduizend, of meer. Moeilijk te zeggen. Legerkampen. Op beide plekken dezelfde lieden, denk ik. Machera en Barran denken dat ook. Wie ze ook zijn, ook zij trekken naar het zuiden. Misschien hebben ze niets met de Aiel te maken, maar het zou ook kunnen dat ze hen achtervolgen.’

Sulin keek de zwaardhand ietwat ongeduldig aan voor ze doorging. ‘Drie keer zagen we vliegende wezens, net als die beesten waarvan jij zei dat de Seanchanen ze gebruiken. Enorme monsters met geribbelde vleugels en mensen die ze berijden. En twee keer zagen we sporen die er zo uitzagen.’ Ze bukte zich, raapte een pijl op en trok een ronde vorm in de sneeuw, zoiets als een berenklauw, maar met zes tenen die langer waren dan de vingers van een man. ‘Soms toont de afdruk klauwen,’ zei ze, en tekende ze, langer zelfs dan die van een grote beer in de Mistbergen. ‘Het wezen heeft een lange pas. Ik denk dat het behoorlijk snel rent. Weet je wat het is?’ Hij wist het niet. Hij had nog nooit over iets met zes tenen gehoord, behalve de katten in Tweewater. Het had hem verrast dat katten elders slechts vijf tenen hadden. Hij kon echter wel raden wat het was. ‘Nog een Seanchaans dier.’ Dus er waren Seanchanen in het zuiden, en Shaido, en... wat? Witmantels of een Seanchaans leger. Het kon niets anders zijn. Hij vertrouwde op Balwers inlichtingen. ‘We gaan nog steeds naar het zuiden.’ De Speervrouwen staarden hem aan alsof hij hun zojuist verteld had dat het aan het sneeuwen was. Hij slingerde zich in Stappers zadel en keerde om naar de krijgsmacht. De zwaardhanden liepen en hielden hun vermoeide paarden aan de teugel. De Speervrouwen namen Alliandres ruin mee en liepen naar de Wijzen. Masuri en Seonid reden naar voren om zich bij hun zwaardhanden te voegen. Hij vroeg zich af waarom ze er niet allemaal nieuwsgierig bij waren komen staan. Misschien was de reden wel heel eenvoudig, zoals dat ze hem met zijn verdriet alleen wilden laten als het nieuws slecht was geweest. Misschien. In zijn hoofd probeerde hij alles in elkaar te passen. De Shaido, hoeveel het er ook mochten zijn. De Seanchanen. Het leger te paard, Witmantels of Seanchanen. Het was als een puzzel die baas Lohan hem had leren maken: ingewikkelde stukjes metaal die uit elkaar gleden zonder hapering weer in elkaar zetten. Maar zijn hoofd voelde warrig elke keer dat hij stukjes wilde grijpen die niet in elkaar wilden passen. Toen hij de mannen uit Tweewater weer bereikte, waren ze allemaal weer opgestegen. Iedereen keek hem behoedzaam aan en de mannen met de bogen leken wat beschaamd.

‘Ze leeft,’ zei hij, en het leek wel alsof iedereen weer ademhaalde. De rest van het nieuws hoorden ze met een vreemd soort onverschilligheid aan. Sommigen knikten, alsof ze niet anders hadden verwacht.

‘Het zal niet de eerste keer zijn dat de kansen in ons nadeel uitvallen,’ zei Danel. ‘Wat gaan we doen, heer?’

Perijn vertrok zijn gezicht. De man was zo stijf als een eik. ‘Om te beginnen gaan we veertig span naar het zuiden. Daarna zullen we wel zien. Neald, rij door en zoek Elyas en de anderen op. Zeg hun wat ik ga doen. Ze zullen inmiddels al wel een flink eind verder zijn. En wees voorzichtig. Je kunt geen tien of twaalf Wijzen bevechten.’ Een hele sibbe zou minstens zoveel geleidsters hebben. En als het er meer waren? Dat moeras stak hij wel over als hij het tegenkwam. Neald knikte en keerde zijn ruin naar het kamp, waar hij zich de omgeving al had ingeprent. De meeste bevelen waren al gegeven. Er moesten ruiters uitgestuurd worden om de Mayeners en Geldaners te vinden, die gescheiden van elkaar zouden optrekken en elk hun eigen kamp zouden opslaan. Gradi dacht dat hij zich de omgeving daar wel kon inprenten voordat ze zich bij hem konden voegen, dus het was niet nodig om alles om te draaien en achter Neald aan te gaan. Toen bleef er maar een ding over.

‘Ik moet Masema vinden, Danel,’ zei Perijn. ‘Of iemand die hem een boodschap kan doorgeven. Met wat geluk kost dat weinig tijd.’

‘Als u zich alleen tussen die smeerlappen waagt, heer, zult u geluk nodig hebben,’ zei Danel. ‘Ik heb sommigen van hen over u horen praten. Ze zeiden dat u Schaduwgebroed was vanwege uw ogen.’ Zijn blik ontmoette even Perijns gouden ogen en gleed toen verder. ‘Ze zeiden dat u door de Herrezen Draak getemd was, maar dat u nog steeds Schaduwgebroed was. U zou meer dan twintig man moeten meenemen om uw rug te dekken.’

Perijn aarzelde en klopte op Stappers hals. Als Masema’s mensen werkelijk dachten dat hij Schaduwgebroed was en besloten het recht in eigen hand te nemen, zouden twintig man niet genoeg zijn. Alle mannen uit Tweewater bij elkaar zouden niet genoeg zijn. Misschien hoefde hij het Masema niet te zeggen. Misschien moest hij hem er gewoon maar zelf achter laten komen.

Zijn oren vingen vanuit het bos in het westen het gefluit van een pimpelmees op, even later gevolgd door een tweede die iedereen kon horen. De beslissing was niet langer meer de zijne en hij vroeg zich af of dit bij hem als ta’veren paste. Hij wendde Stapper en wachtte. De mannen uit Tweewater wisten wat het betekende toen ze die vogel uit hun eigen streek hoorden. Er kwamen mensen aan, meer dan een handvol, en ze waren niet noodzakelijk vredelievend. Als het vrienden waren geweest, zou de kwinkslag van een geelgors geklonken hebben en als ze overduidelijk vijandig waren, zou de waakroep van een spotter te horen zijn geweest. Deze keer gedroegen zijn mannen zich beter. Voor zover Perijn kon zien, steeg iedere tweede man aan de westelijke kant van de rij af, gaf de teugels aan de man naast hem en maakte zijn boog klaar.

De vreemdelingen verschenen in een warrige lijn tussen de bomen, alsof ze wilden benadrukken met hoeveel ze waren. Het waren er misschien honderd, met twee man in de voorhoede, en hun langzame nadering kwam dreigend over. De helft van de mannen droeg een lans, niet weggestoken maar onder de arm, klaar voor gebruik. Ze kwamen stapvoets naar voren. Sommigen droegen een wapenrusting, zoals een borstkuras of een helm, maar zelden allebei. Niettemin waren ze beter gewapend dan de andere volgelingen van Masema. Masema was een van de twee die voorop reden. Het gezicht van de man staarde als een dolle bergkat in een grot uit de kap van zijn mantel. Hoeveel van die lansen hadden gisterochtend een rode banier gehad? Toen hij niet meer dan enkele passen van Perijn af was, hief Masema zijn hand en liet zijn mannen halt houden. Hij sloeg zijn kap terug en zijn blik gleed langs de afgestegen mannen met hun bogen. Hij merkte de sneeuw niet op die zijn kale hoofd raakte. Zijn gezel was een grotere man met een zwaard op zijn rug en nog een aan de zadelknop. Hij hield zijn kap op, maar Perijn dacht dat zijn hoofd ook geschoren was. Deze man wist zowel Masema als de mannen uit Tweewater strak in de gaten te houden. Zijn donkere ogen brandden bijna even fel als die van Masema. Perijn dacht erover hun te vertellen dat een Tweewaterse voetboog op deze afstand dwars door een borstkuras en door de rug kon boren. Hij overwoog de Seanchanen te noemen. Wees voorzichtig, had Berelain hem aangeraden. Misschien was dat gezien de omstandigheden wel een goede zaak. ‘Je kwam mij opzoeken?’ zei Masema ineens. Zelfs de stem van de man ziedde van spanning. Er lag nooit iets ongedwongens in zijn stem. Alles wat hij zei, was van het grootste belang. Het bleke driehoekige litteken op zijn wang maakte van zijn plotselinge glimlach iets duisters. ‘Geeft nier. Ik ben nu hier. Zoals je nu ongetwijfeld weet, weigeren degenen die de Herrezen Draak volgen – het Licht verlichte zijn naam! – om achtergelaten te worden. Ik kan het niet van hen eisen. Zij dienen hem zoals ik dat doe.’ Perijn zag een vlammende vloedgolf die over Amadicia naar Altara toe spoelde, misschien nog verder, en die dood en vernietiging achterliet. Hij haalde diep adem en zoog de koude lucht in zijn longen. Faile was belangrijker dan al het andere. Al het andere! Als hij ervoor moest branden, dan zou hij ervoor branden. ‘Neem je mannen mee naar het oosten.’ Hij schrok van zijn eigen vastberaden stem. ik zal jullie inhalen wanneer ik kan. Mijn vrouw is door Aiel ontvoerd en ik trek naar het zuiden om haar terug te halen.’ Hij zag zowaar dat Masema verrast was.

‘Aiel? Zo, dus het is meer dan een gerucht?’ Hij keek nadenkend naar de Wijzen aan het eind van de groep. ‘Het zuiden, zeg je?’ Hij vouwde zijn handen over de zadelknop en wendde zijn blik onderzoekend naar Perijn. Waanzin, niets dan waanzin rook Perijn bij de man. ik ga me je mee,’ zei Masema ten slotte, alsof hij een beslissing had genomen. Dat was vreemd, want hij was erop gebrand geweest Rhand te bereiken, zo snel als maar enigszins mogelijk was zonder de Ene Kracht te gebruiken. ‘Allen die de Herrezen Draak volgen – het Licht verlichte zijn naam! – zullen meekomen. Het doden van wilde Aiel is het volbrengen van het werk van het Licht.’ Zijn ogen flitsten naar de Wijzen en zijn glimlach was nog kouder dan eerst, ik waardeer de hulp,’ loog Perijn. Het gespuis zou waardeloos zijn tegen de Aiel. Niettemin liep hun aantal in de duizenden. En ze hadden legers tegengehouden, wellicht zelfs Aiel. Een stukje van de puzzel in zijn geest verschoof. Hij viel bijna om van vermoeidheid en kon niet precies uitmaken hoe dat was gebeurd, alleen maar dat het was gebeurd. Hoe dan ook, ze gingen niet mee. ‘Maar ze liggen behoorlijk ver voor. Ik ben van plan om te Reizen, om de Ene Kracht te gebruiken om hen in te halen. Ik weet hoe je daarover denkt.’

Een ongemakkelijk gemompel klonk op uit de groep mannen achter Masema; ze keken elkaar aan en verschoven hun wapens. Perijn ving gemompelde vloeken op en ook ‘gele ogen’ en ‘Schaduwgebroed’. De man naast Masema keek Perijn woest aan, alsof hij een vloek had uitgesproken, maar Masema staarde slechts en probeerde een gat in Perijns hoofd te boren om te zien wat erachter lag. ‘Hij zou het vreselijk vinden als jouw vrouw iets zou overkomen,’ zei Masema ten slotte. Door ‘hij’ zo nadrukkelijk uit te spreken, verwees hij even duidelijk naar Rhand als wanneer hij zijn naam zou hebben gebruikt. Maar dat laatste was iets dat Masema niet toestond. ‘Voor dit geval zal er een uitzondering zijn. Alleen maar om je vrouw te zoeken, omdat jij zijn vriend bent. Alleen deze keer.’ Hij sprak kalm, voor zijn doen althans, maar in zijn diepliggende ogen lag een duister vuur en zijn gezicht was vertrokken van een onbekende woede.

Perijn opende zijn mond en sloot hem weer zonder iets te zeggen. De zon had net zo goed in het westen kunnen opkomen met wat Masema zojuist gezegd had. Plotseling bedacht Perijn dat Faile misschien wel veiliger was bij de Shaido dan hij hier bij Masema.

7

De straten van Caemlin

Elaynes stoet trok veel bekijks toen die door de straten van Caemlin trok die de heuvels volgden waarop de stad was gebouwd. De Gouden Lelie op de borst van haar vuurrode, met bont afgezette mantel was voor de burgers voldoende om haar te herkennen, maar ze hield haar kap achter op haar hoofd, zodat die haar gezicht omlijstte en de ene gouden roos op het erfdochterkroontje goed zichtbaar was. Hier reed niet Elayne, Hoge Troon van Huis Trakand, maar Elayne de erfdochter. Iedereen diende het te zien en te weten.

De koepels van het nieuwe stadsdeel glinsterden wit en goud in het bleke ochtendlicht en ijspegels glinsterden aan de kale boomtakken in het midden van de hoofdstraten. Zelfs nu de zon haar hoogste stand had bereikt, gaf ze ondanks een prachtige wolkeloze hemel geen warmte. Gelukkig stond er vandaag geen wind. De lucht was zo koud dat haar adem besloeg, maar de kasseien waren zelfs in de smallere bochtige straten schoongeveegd, en de stad was weer tot leven gekomen en de straten waren met handel en vertier gevuld. Dragers en wagenmenners trokken hun mantels berustend goed dicht, terwijl ze zich een weg door de menigte baanden. Enkele venters en straatverkopers trotseerden de kou om luidkeels hun waren aan te prijzen, maar de meeste mensen haastten zich om alles snel af te handelen en zo vlug mogelijk weer naar binnen te kunnen. Maar dat je haast had, betekende nog niet dat je ook snel kon lopen. De stad puilde uit doordat het aantal inwoners nu groter was dan dat van Tar Valon. In deze drukte konden zelfs de enkelingen te paard nauwelijks sneller vooruitkomen dan iemand te voet. De hele ochtend had ze maar twee of drie rijtuigen gezien die zich door de straat bewogen. Als de inzittenden geen mensen met een gebrek waren of mensen die nog vele spannen moesten reizen, waren het dwazen.

Iedereen die haar en haar gezelschap zag, bleef even staan. Sommigen wezen naar haar of hesen een kind op de schouders, zodat het beter kon zien en op een dag aan zijn eigen kinderen kon vertellen dat het haar had gezien. Of die kinderen konden zeggen dat ze de koningin in spe hadden gezien of enkel een vrouw die de stad een tijdlang in handen had gehad, was nog niet duidelijk. De meeste mensen keken toe, maar nu en dan verhieven zich enkele stemmen die ‘Trakand! Trakand!’ riepen of zelfs ‘Elayne en Andor!’ Het was beter geweest als er meer gejuich had geklonken, maar stilte was te verkiezen boven gejoel. Andoranen spraken zich gewoonlijk duidelijk uit en de bewoners van Caemlin zelfs overduidelijk. Opstanden waren begonnen of koninginnen hadden hun troon verloren, omdat de stadsbewoners luidkeels hun ongenoegen op straat hadden geuit. Een ijzige gedachte deed Elayne huiveren. ‘Wie Caemlin heeft, heeft Andor’ was het oude spreekwoord. Het was niet volkomen waar, zoals bij Rhand was gebleken, maar het hart van Andor lag in Caemlin. Ze had haar aanspraken op de natie uitgesproken – de leeuwenbanier en het Trakand-vaandel met de zilveren sluitsteen deelden fier een plaats op de torens van de buitenste muur — maar het hart van Caemlin bezat ze nog niet en dat te bezitten was veel belangrijker dan het bezit van steen en metselwerk. Op een dag zullen ze me allemaal toejuichen, beloofde ze zichzelf. Ik zal hun lof verdienen. Vandaag deden de overvolle straten echter eenzaam aan tussen het verspreide gejuich. Ze had graag Aviendha als gezelschap gehad, maar Aviendha vond een ritje door de stad onvoldoende reden om op een paard te klimmen. Elayne kon haar gelukkig wel voelen. De binding was anders als die met Birgitte, maar ze kon de aanwezigheid van haar zuster in de stad voelen zoals je een ongezien persoon in dezelfde kamer voelt, en het schonk enige troost.

Niet alleen Elayne maar ook haar gezelschap trok aandacht. Sareitha was amper drie jaar Aes Sedai en haar donkere vierkante gezicht vertoonde nog niet de leeftijdloze trekken. Ze leek op een welvarende koopvrouw in haar mooie bronskleurige wollen kledij met de grote zilveren gesp vol saffieren die haar mantel dichthield. De meeste mensen op straat zouden zo op het eerste gezicht geen zuster herkennen, maar haar zwaardhand, Ned Yarman, reed vlak achter haar en hij trok alle aandacht. De lange, breedgeschouderde jongeman had lichtblauwe ogen en korenblond krullend haar tot op de schouders. Hij droeg een schemerende zwaardhandmantel, waardoor het leek alsof er een hoofd zonder lijf boven een grote grijze ruin zweefde die er eigenlijk ook niet helemaal was, doordat de mantel over de schoften hing. Iedereen kon meteen zien dat hij een zwaardhand was en zijn aanwezigheid betekende dat er een Aes Sedai in de buurt was. Terwijl de groep zich een weg baande door de menigte, trokken de anderen rond Elayne ook veel aandacht. Acht vrouwen in de rode jassen en met de glimmende helmen en kurassen van de koninginnegarde waren zeker geen alledaags gezicht. Eigenlijk vormden ze iets volkomen nieuws. Juist om die reden had ze die vrouwen zelf uit de nieuwe rekruten gekozen.

Hun gardesergeant, Caseille Raskovni, mager en even taai als een Speervrouwe, was een zeldzaamheid. Ze was de vrouwelijke wachter van een koopman geweest en had, zoals zij het stelde, bijna twintig jaar in het vak gezeten. Zilveren belletjes in de manen van haar forse schimmelruin wezen op haar Arafelse afkomst, hoewel ze daar wat vaag over deed. De enige Andoraanse van de acht was een grijzende, vreedzaam uitziende vrouw met brede schouders. Deni Colford had de orde gehandhaafd in een taveerne voor koetsiers en voerlui in Laag Caemlin, buiten de stadsmuren. Nog zo’n harde en merkwaardige baan voor een vrouw. Deni wist nog niet hoe ze het zwaard aan haar zij moest gebruiken, maar Birgitte zei dat ze snelle handen en nog snellere ogen bezat. In elk geval was ze uiterst bekwaam met de armlange knuppel die aan haar andere zij hing. De andere gardisten waren Jagers op de Hoorn, vrouwen van allerlei slag en komaf. Lang en klein, slank en breed, met gretige ogen of grijze haren. Hun achtergrond was erg verschillend, hoewel sommigen daar net zo zwijgzaam over waren als Caseille terwijl anderen duidelijk pochten over hun vorige stand en leven. Dat was niet ongewoon bij Jagers. Ze hadden allemaal met beide handen deze kans aangegrepen om in de koninginnegarde ingelijfd te worden. Nog belangrijker was dat ze het nauwgezette onderzoek van Birgitte hadden doorstaan.

‘Deze straten zijn niet veilig voor je,’ zei Sareitha opeens en spoorde haar kastanjebruine paard aan tot vlak naast Elaynes zwarte ruin. Vuurhart kon net niet naar de slanke merrie happen doordat Elayne de teugels aantrok. Het was smal hier, waardoor de menige nog dichter opeen stond en de gardisten gedwongen werden bijna tegen haar aan te rijden. Het gezicht van de Bruine zuster was een toonbeeld van Aes Sedai-beheersing, maar haar duidelijke bezorgdheid verscherpte haar woorden. ‘In zo’n oploop kan er van alles gebeuren. Denk eraan wie er in de Zilveren Zwaan verblijven en die is maar twee span verder. Tien zusters bij elkaar in een herberg hebben een doel en dat is niet elkaars gezelligheid. Hoogst waarschijnlijk heeft Elaida hen gestuurd.’

‘Misschien ook niet,’ antwoordde Elayne kalmer dan ze zich voelde. Tot de strijd tussen Elaida en Egwene beslist was, leken zeer veel zusters zich afwachtend op te stellen. Er was een kans dat die tien zusters zich onder de toeschouwers bevonden. Na haar aankomst in Caemlin waren er inmiddels twee vertrokken en drie bijgekomen. Dat gaf niet de indruk dat het een groep met een opdracht was. Geen van hen was van de Rode Ajah en Elaida zou zeker Roden mee hebben gestuurd. De zusters werden zo goed als maar enigszins mogelijk was in het oog gehouden, al wist Sareitha daar niets van. Elaida wilde haar graag in handen krijgen en haar grote, bijna obsessieve belangstelling voor een weggelopen Aanvaarde was wel heel bevreemdend. Haar band met Egwene en de zusters die Elaida opstandelingen noemde, bood daarvoor geen verklaring. Een koningin die tevens Aes Sedai was, betekende een grote aanwinst voor de Witte Toren, maar als zij naar Tar Valon ontvoerd zou worden, zou ze geen koningin worden. Desondanks had Elaida het bevel gegeven haar hoe dan ook terug te brengen, terwijl haar aanwezigheid in Andor juist noodzakelijk was om de troon te kunnen aanvaarden in de nabije toekomst. Het was een raadsel waar ze meermalen over had zitten piekeren nadat Ronde Macura haar dat smerige drankje had toegediend waardoor ze niet meer kon geleiden. Het raadsel baarde haar zorgen, zeker nu ze de hele wereld had verkondigd waar ze zich bevond.

Haar ogen bleven even rusten op een vrouw met zwarte haren, die een blauwe mantel met teruggeslagen kap droeg. De vrouw keek amper op voor ze een kaarsenwinkel binnenstapte. Over haar schouder hing een volle linnen zak. Geen Aes Sedai, besloot Elayne, slechts een vrouw die er op hogere leeftijd nog goed uitzag, net als Zaide. in elk geval,’ zei ze ferm, ‘laat ik me niet uit angst voor Elaida opsluiten.’ Wat waren die zusters in de Zilveren Zwaan van plan? Sareitha snoof, duidelijk hoorbaar. Ze leek haar ogen naar de hemel te willen opslaan, maar besloot dat toch maar niet te doen. In het paleis ving Elayne af en toe een vreemde blik op van een zuster. Ze dachten ongetwijfeld aan de manier waarop zij tot zuster was verheven, maar leken haar desondanks wel als volwaardige Aes Sedai te aanvaarden, die, met uitzondering van Nynaeve, van hogere rang was dan de anderen. Dat weerhield hen er echter niet van openhartig hun mening te geven, openhartiger dan ze gedaan zouden hebben bij een zuster van gelijke rang die de stola op de gebruikelijke wijze had gewonnen. ‘Vergeet Elaida maar,’ merkte Sareitha op, ‘en denk aan de anderen die jou graag in handen willen krijgen. Een goed gerichte steen en je bent een bewusteloos lichaam dat in de verwarring gemakkelijk weggedragen kan worden.’ Moest Sareitha haar nu echt vertellen dat water nat was. Tenslotte was het ontvoeren van mensen die aanspraken op de troon maakten bijna een Andoraanse gewoonte. Elk Huis dat zich tegen haar verzette, had aanhangers in Caemlin, die hun kans afwachtten, daar was ze zeker van of ze zou haar muiltjes als middageten opeten. Zo lang zij kon geleiden, zou hun dat niet lukken, maar ze zouden wel elke kans aangrijpen. Ze had nooit gedacht dat ze eenmaal in Caemlin veilig zou zijn. Niet buiten het paleis tenminste. ‘Als ik het paleis niet durf te verlaten, Sareitha, krijg ik het volk nooit achter me,’ zei ze rustig. ‘Ik moet gezien worden, hier op straat, op de pleinen, onbevreesd.’ En daarom had ze maar acht gardisten meegenomen in plaats van de vijftig die Birgitte had voorgesteld. Birgitte maakte zich vaak buitensporig veel zorgen over haar veiligheid en de vrouw weigerde de werkelijkheid van macht en vorstin te doorgronden. ‘Bovendien, met jou erbij moeten ze twéé stenen heel goed mikken.’

Opnieuw snoof Sareitha, maar Elayne deed haar best de stijfkoppigheid te negeren. Ze had het liefst de aanwezigheid van de vrouw-geheel genegeerd, maar dat was onmogelijk. Ze had meer redenen om het paleis te verlaten dan gezien te worden. Halwin Norrij gaf haar stapels papieren met cijfers en feiten, en ook al maakte de eentonige stem van de hoofdklerk haar slaperig, ze wilde alles met eigen ogen zien. Norrij kon een rel even levenloos beschrijven als een verslag over de stadskelders of de kosten van het reinigen van de riolering.

Overal zag ze vreemdelingen in de menigte. Kandori met snorren en gevorkte baarden, Illianers met baarden zonder snor. Arafellers met zilveren belletjes in hun vlechten. Bruin gebronsde Domani, olijfkleurige Altaranen en donkere Tyreners. De Cairhienin vielen op door hun lengte en bleke huid. Sommigen waren kooplieden die door de plotseling invallende winter vast waren komen te zitten of hoopten een voorsprong te krijgen op hun handelsrivalen. Mensen met gladde gezichten die beseften dat handel het levensbloed was van de naties. Vele mensen op straat droegen versleten rafelige kleren, broeken met kale plekken, gewaden met gerafelde zomen en tot op de draad versleten mantels, als ze al een mantel bezaten. Dat waren de vluchtelingen die ofwel door de oorlog uit hun huizen waren verjaagd of waren gaan zwerven in het geloof dat de Herrezen Draak elke band en binding die hen had vastgehouden, had verbroken. Ze liepen in elkaar gedoken tegen de kou, met holle ogen, verslagen, en lieten zich door de stroom mensen om zich heen alle kanten opduwen.

Elayne keek naar een vrouw met doffe ogen die wankelend door de menigte stapte en een klein kind op de schouder vastklemde. Ze diepte een munt uit haar beurs op en overhandigde die aan een van haar gardisten, een vrouw met appelwangen en kille ogen. Tzigan beweerde een dochter van lage Geldaanse adel te zijn en Elayne meende dat dat van Geldan waarschijnlijk wel klopte. Toen Tzigan zich bukte om de munt aan te bieden, wankelde de vrouw met haar kind nietsziend verder. Er waren te veel van deze stakkers in de stad. Elke dag verstrekte het paleis voedsel aan duizenden mensen uit keukens die overal in de stad waren opgezet, maar velen wilden niet eens komen om hun brood en soep op te halen. Elayne wenste hun de genade van het Licht en stopte de munt weer terug. ‘Je kunt niet iedereen te eten geven,’ zei Sareitha zachtjes, in Andor sta ik geen kindersterfte toe,’ zei Elayne alsof ze een decreet uitvaardigde, al wist ze niet hoe ze het moest voorkomen. Er was nog steeds genoeg te eten in de stad, maar je kon mensen niet bevelen om te eten.

Sommige andere vreemdelingen die ook in Caemlin beland waren, waren mannen en vrouwen die nu geen vodden meer droegen of uitgehongerd leken. De reden waarom ze destijds op de vlucht waren gegaan, deed er niet meer toe; ze hadden nu besloten dat ze ver genoeg hadden getrokken. Ze begonnen na te denken over een ambacht en aan hun bezittingen die ze hadden achtergelaten. In Caemlin kon iemand met vakkennis en inzet bijna altijd wel een geldschieter vinden. Er werden tegenwoordig nieuwe ambachten in de stad uitgeoefend. Vanochtend had ze al drie klokkenwinkels ontdekt. Drie! En in deze straat zag ze twee winkels die glas verkochten en ten noorden van de stad waren er bijna dertig glasblazerijen in aanbouw. Vanaf nu zou Caemlin, in tegenstelling tot vroeger, zowel glas als kristal uitvoeren. De stad telde verder kantklossers die kant maakten dat net zo mooi was als dat uit Lugard, en dat was geen wonder, want ze kwamen bijna allemaal uit die stad. Het verbeterde haar stemming enigszins. De belasting op die nieuwe ambachten zou helpen. Toch vielen de buitenlandse en de Andoraanse huurlingen haar in de menigte het meeste op. Het waren mannen met harde gezichten, die zelfs doorbeenden wanneer de drukte hen eigenlijk dwong langzaam door te lopen. De wachten van kooplui droegen ook wapens. Ruwe kerels in sterke jassen die de mensen die hen voor de voeten liepen, opzij duwden. Vergeleken met de huurlingen leken ze echter bescheiden en eenvoudig. Over het algemeen vertoonden ze trouwens minder littekens. Huurlingen vielen op als krenten in een koek. Nu er zoveel bij elkaar waren en er vanwege de winter minder aanspraak op hun vaardigheden werd gemaakt, zouden hun diensten volgens haar niet zo kostbaar zijn. Tenzij ze Andor erdoor zou verliezen, wat Dyelin vreesde. Als ze niet wilde dat vreemden in de garde de overhand kregen, moest ze voldoende mannen zien te vinden. Plus het geld om ze te betalen.

Opeens voelde ze Birgitte heel duidelijk. Ze kwam eraan en was boos. Dat was ze de laatste tijd vaak. Heel boos. En ze naderde snel, en daardoor begonnen in Elaynes hoofd de noodklokken te luiden. Onmiddellijk beval ze langs de kortste weg naar het paleis terug te keren. Die weg zou Birgitte ook nemen. De binding zou haar rechtstreeks naar Elayne leiden. Ze sloegen de Naaldstraat in, die naar het zuiden leidde. Het was een behoorlijk brede straat, al was hij even bochtig als een rivier, en hij liep heuvel op, heuvel af. Vele geslachten geleden hadden er alleen spelden- en naaldenmakers gewoond. Nu bevonden zich er enkele kleine herbergen en taveernes tussen messenslijperijen, kleermakers en vele andere soorten winkels. Lang voor ze de Binnenstad hadden bereikt, kwam Birgitte hen in de Peermanslaan tegen, waar zich sinds de dagen van Ishara fruitwinkels bevonden en waar een handvol fruitkooplieden nog steeds hun winkel openhielden, al lag er deze tijd van het jaar weinig in de winkels. Ondanks de menigte hield Birgitte een straffe draf aan. Haar rode mantel fladderde achter haar aan en ze joeg de mensen voor haar uiteen. Ze hield haar ruige grijze rijdier pas in toen ze de stoet zag.

Ze leek haar haast goed te willen maken en gunde zich enkele tellen om de vrouwelijke gardisten op te nemen en Caseilles garde-groet te beantwoorden voor ze haar rijdier wendde om naast Elayne mee te stappen. In tegenstelling tot de anderen droeg ze zwaard noch wapenrusting. De herinneringen aan haar verleden verdwenen steeds meer – ze zei dat ze zich niets meer van vóór de stichting van de Witte Toren goed kon herinneren, al schoten haar af en toe nog wel enkele flarden te binnen, maar één ding herinnerde ze zich meer dan uitstekend. Telkens als ze geprobeerd had een zwaard te gebruiken, was ze bijna gedood. Haar gespannen boog stak echter in een leren zadelhoes terwijl aan beide kanten een pijlkoker hing. Ze kookte van woede en toonde een diepe frons die met elk woord dieper werd.

‘Er is zojuist een half bevroren postduif in de paleistil binnengekomen met nieuws uit Aringil. Het geleide van Naean en Elenia is in een hinderlaag gelopen en zo’n vijf span buiten de stad omgebracht. Gelukkig kwam er een paard met het zadel onder het bloed terug, anders hadden we enige weken niets geweten. Ik betwijfel of we ook nog het geluk hebben dat dat stel door struikrovers voor een losprijs gevangen wordt gehouden.’

Vuurhart maakte enkele danspasjes tot Elayne de teugels strak trok. Ergens in de menigte klonk een kreet die uitgelegd kon worden als steun voor Trakand. Of niet? Winkeliers die handel probeerden aan te trekken, maakten genoeg herrie om de woorden onverstaanbaar te maken. ‘Er is dus een verspieder in het paleis,’ zei ze, waarna ze haar lippen op elkaar perste en vanwege Sareitha liever haar mond had gehouden.

Birgitte leek er niets om te geven. ‘Tenzij er ergens een onbekende ta’veren rondzwerft waar we niets vanaf weten,’ antwoordde ze droogjes. ‘Wellicht sta je me nu toe een lijfwacht aan te wijzen. Enkele gardisten, zorgvuldig uitgekozen, en...’

‘Nee!’ Het paleis was haar eigen huis. Daar wilde ze niet bewaakt worden. Ze wierp een blik op de Bruine zuster en zuchtte. Sareitha luisterde heel aandachtig. Het had geen zin nu zaken geheim te houden. Dit niet. ‘Heb je het de huisvrouwe laren weten?’ Birgitte keek haar zijdelings aan. Samen met een uitbarsting van milde woede die ze door hun binding voelde, maakte dat Elayne duidelijk dat ze haar grootmoeder mocht leren breien. ‘Ze wil elke bediende ondervragen die niet minstens vijf jaar lang al onder je moeder heeft gediend. Ik weet niet of ze hen op de pijnbank wil leggen. Toen ik het haar vertelde, keek ze op zo’n manier dat ik blij was dat ik heelhuids haar werkkamer kon verlaten. Zelf neem ik de anderen voor mijn rekening.’ Ze bedoelde de koninginnegarde, maar dat zou ze in aanwezigheid van Caseille en de anderen niet zeggen. Elayne vond het onwaarschijnlijk. Alle nieuwe gardisten waren voor haar tegenstanders natuurlijk de perfecte manier om hun ogen-en-oren in het paleis te krijgen, maar zonder de zekerheid dat ze op plaatsen konden komen waar ze iets nuttigs konden opvangen. ‘Als er verspieders in het paleis zijn,’ zei Sareitha kalm, ‘kunnen er nog grotere gevaren bestaan. Wellicht hoort u het voorstel van een lijfwacht van vrouwe Birgitte aan te nemen. Het is eerder gebeurd.’ Birgittes tanden flitsten. Als glimlach was het een faliekante mislukking. Maar ondanks haar grote hekel aan de titel, keek ze Elayne hoopvol aan.

‘Ik zei nee en ik meen het!’ snauwde Elayne. Een bedelaar liep net op de langzaam voortstappende stoet af met een brede grijns van ontbrekende tanden en zijn pet in de hand. Hij kromp ineen en haastte zich weg door de menigte, nog voor Elayne haar beurs had kunnen pakken. Ze wist niet zeker hoeveel boosheid van haar was en hoeveel van Birgitte, maar het paste bij dit alles. ‘Ik had ze zelf moeten gaan ophalen,’ gromde ze verbitterd. In plaats daarvan had ze een poort voor de bode geweven en de rest van de dag besteed aan gesprekken met kooplieden en geldschieters. ‘Ik had minstens het garnizoen in Aringil als geleide mee moeten sturen. Tien man dood door mijn blunder! Nog erger – het Licht sta me bij – ik ben daardoor Elenia en Naean kwijtgeraakt.’ Birgittes dikke goudblonde vlecht die over haar mantel hing, zwaaide heen en weer toen ze hartstochtelijk nee schudde. ‘Op de eerste plaats trekt een koningin er niet telkens tussenuit om alles zelf te doen. Bloedvuur, je bent een koningin!’ Haar boosheid werd wat minder, maar nog steeds vlamde haar ergernis op en dat was in haar toon duidelijk te horen. Ze wilde echt dat Elayne een lijfwacht nam, waarschijnlijk een die haar tot in de badkamer volgde. ‘Je dagen van avontuurtjes zijn voorbij. De volgende stap is dat je vermomd het paleis uit sluipt, misschien in de nachtelijke duisternis wat rondzwerft, terwijl je een barst in je schedel oploopt door een rabauw die je zelfs niet hebt opgemerkt.’

Elayne richtte zich op in haar zadel. Birgitte wist het natuurlijk, want ze wist niet hoe ze de binding kon uitschakelen, hoewel ze er zeker van was dat dat wel mogelijk moest zijn, maar de vrouw had niet het recht dat nu naar voren te brengen. Als Birgitte zo bleef doorgaan, zou ze andere zusters met hun zwaardhanden achter zich aankrijgen, evenals groepen gardisten. Iedereen deed zo belachelijk over haar veiligheid. Je zou denken dat ze nooit in Ebo Dar was geweest, laat staan in Tanchico of op Falme. Bovendien had ze dat wat Birgitte zei, nog maar eenmaal gedaan. En Aviendha was met haar meegegaan.

‘Koude donkere straten zijn niet te vergelijken met een warm houtvuur en een boeiend boek,’ opperde Sareitha terloops alsof ze in zichzelf praatte. Ze keek naar de winkels waarlangs ze reden en leek er meer aandacht voor te hebben dan voor haar woorden, ikzelf heb een grote hekel aan wandelen over gladde stoepen vol ijs, zeker in het donker zonder een lantaarntje bij je. Jonge, knappe vrouwen denken vaak dat gewone kleren en een smerig gezicht hen onzichtbaar maken.’ De verandering kwam zo onverwachts, haar stem bleef zo gelijkmoedig, dat het aanvankelijk niet eens tot Elayne doordrong. ‘En neergeslagen te worden en door dronken boeven een steeg ingesleurd te worden, is een harde manier om te leren dat dat niet kan. Je kunt uiteraard geluk hebben als je iemand bij je hebt die ook kan geleiden, als zij tenminste net zo boft en niet even hard wordt geraakt... Nou ja, je kunt niet elke keer geluk hebben. U bent het daarmee wellicht ook eens, vrouwe Birgitte.’

Elayne deed geërgerd even haar ogen dicht. Aviendha had gezegd dat ze gevolgd werden, maar zij had zeker geweten dat het een nachtelijke wandelaar was geweest. Het was trouwens niet eens zo gegaan. Niet zo. Birgittes woeste blik beloofde een later gesprek. Ze weigerde te begrijpen dat een zwaardhand haar Aes Sedai nooit afviel. Birgitte ging grimmig verder. ‘Op de tweede plaats, of het geleide nu uit tien of uit tweehonderd man had bestaan, het zou op dezelfde manier zijn afgelopen. Bloedvuur, het was een goed plan. Met slechts een paar man was de kans het grootst dat Naean en Elenia onopgemerkt naar Caemlin gebracht konden worden. Bloedvuur, als we het hele garnizoen mee hadden laten gaan, had dat in het oosten van Andor vele ogen getrokken en de overvallers zouden dan voor de zekerheid nog meer wapenknechten hebben meegenomen. En dan zouden ze bovendien ook nog Aringil in handen hebben gekregen. Hoe klein het garnizoen in Aringil ook is, het zal vijanden in het oosten afweren. Bovendien: hoe meer gardisten uit Cairhien komen, hoe beter dat zal werken, omdat die jou bijna allemaal trouw zijn.’ Voor iemand die beweerde een eenvoudige boogschutter te zijn, had ze een goede kijk op de toestand. Ze had alleen het verlies aan invoerrechten uit de rivierhandel niet genoemd.

‘Wie heeft hen bevrijd, vrouwe Birgitte?’ vroeg Sareitha, terwijl ze naar voren boog om langs Elayne Birgitte aan te kunnen kijken. ‘Want dat is in elk geval een belangrijke vraag.’ Birgitte slaakte een luide zucht, bijna een kreun.

‘We zullen het, vrees ik, snel genoeg weten,’ merkte Elayne op. De Bruine zuster trok vragend een wenkbrauw hoog op en ze probeerde haar tanden niet op elkaar te klemmen. Ze leek dat de laatste tijd vaak te doen.

Een Taraboonse in een groenzijden mantel stapte voor de paarden opzij en maakte een diepe buiging. Ze was mager en haar vlechten met kralen hingen uit haar mantelkap. Haar dienstmeid, een onaanzienlijke vrouw met haar armen vol pakjes, deed haar meesteres onhandig na. De twee brede lijfwachten vlak achter de twee vrouwen droegen met koper beslagen vechtstokken en bleven waakzaam rechtop staan. Hun lange, dikke, leren jassen konden afgezien van een vastberaden dolksteek veel tegenhouden.

Terwijl ze verder reden, neeg Elayne het hoofd om de hoffelijkheid van de Taraboonse te beantwoorden. Tot dusver had ze nog van geen enkele Andoraan iets dergelijks gezien. Het knappe gezicht achter de dunne sluier van de vrouw toonde iemand van oudere leeftijd. Ze was dus geen Aes Sedai. Licht, ze had al genoeg zorgen zonder zich ook nog eens druk te maken over Elaida!

‘Het is heel eenvoudig, Sareitha,’ verklaarde ze afgemeten. ‘Als Jarif Sarand hen heeft bevrijd, zal Elenia Naean een keuze voorleggen. Ze moet zich uitspreken voor Elenia, waarvoor ze als goedmakertje enkele landgoederen krijgt. Doet ze dat niet, dan wordt haar keel in een afgelegen stille kerker opengesneden en wordt haar lijk begraven. Naean zal zich niet gemakkelijk gewonnen geven, maar haar Huis bespreekt al wie tot haar terugkomst als Hoogzetel zal optreden, dus zal ze lang aarzelen en zal Elenia met marteling dreigen en dat wellicht ook echt doen. Uiteindelijk zal Naean Arawn zich achter Sarand scharen en dus Elenia steunen. Daarna zullen ook Karid Anshar en Lir Barijn zich snel bij Huis Sarand aansluiten, omdat ze daar de grootste macht vermoeden. Als de mensen van Naean hen hebben bevrijd, zullen ze Elenia dezelfde keuze aanbieden en zal Jarif tegen Arawn optrekken, tenzij Elenia dat verbiedt. Ze zal dat echter niet doen als ze hoop op bevrijding koestert. Dus moeten we in de komende weken hopen op een bericht dat de landgoederen van Arawn in vuur en vlam staan.’ En als dat niet zo is, dacht ze, heb ik vier Huizen tegenover me en weet ik nog steeds niet of ik er echt twee achter me heb.

‘Dat is heel... verdienstelijk uitgedacht,’ merkte Sareitha op en ze klonk licht verbaasd.

‘Dat zou jij volgens mij binnen afzienbare tijd eveneens gedaan hebben,’ merkte Elayne heel liefjes op. Ze voelde een scheut van plezier toen de zuster met haar ogen knipperde. Licht, toen ze tien was, verwachtte haar moeder al van haar dat ze dit soort dingen doorhad. De rest van de rit terug werd in stilte afgelegd en ze zag de kleurrijke torens met mozaïeken en de grootse uitzichten op de Binnenstad amper. In plaats daarvan dacht ze aan de Aes Sedai in Caemlin en aan de verspieders in het paleis. Aan de onbekenden die Elenia en Naean in handen hadden en aan de vraag hoe snel Birgitte nieuwe gardisten kon werven. Aan de overweging of het tijd werd het paleiszilver en haar andere juwelen te verkopen. Het waren veel sombere gedachten, maar ze bleef strak voor zich uitkijken en hoorde statig het schaarse gejuich aan dat haar volgde. Een koningin mocht geen angst tonen.

Het koninklijk paleis was een krijtwitte verzameling van fraai bewerkte balkons en galerijen met zuilen op de top van de hoogste heuvel van de Binnenstad, tevens de hoogste heuvel van Caemlin. De slanke spitsen en vergulde koepels rezen hoog op in de middaghemel. Het was op vele spannen afstand zichtbaar en getuigde van de grote macht van Andor. Aan de voorzijde, aan de kant van het Koninginneplein, bevonden zich de grootse poorten. Hier hadden zich in het verleden enorme menigten verzameld om de toespraken van de koninginnen aan te horen of om luidkeels hun steun voor de vorstinnen van Andor uit te schreeuwen. Elayne kwam aan de achterkant binnen. De ijzeren hoeven van Vuurhart kletterden op de stenen toen ze de hoofdstal binnenstapte. Het was een brede, uitstekende vleugel met aan beide zijden rijen hoge stalboogdeuren met daarboven een lang witstenen balkon, eenvoudig en sterk. Verschillende hogere zuilengalerijen boden er gedeeltelijk zicht op. Hier werd gewerkt. Voor de eenvoudige kolommenreeks die toegang bood tot het eigenlijke paleis stond een tiental gardisten naast hun paarden strak in het gelid om de dienstdoende gardisten op het plein af te lossen, terwijl een gardesergeant hen inspecteerde. De sergeant was een grijze kerel die hinkte en onder Garet Brin vaandrager was geweest. Bij de buitenmuur stegen nog dertig gardisten op, klaar om in paren een rondgang door de Binnenstad te maken. Normaal gesproken zouden er gardisten zijn die als hoofdtaak hadden de orde op straat te bewaken, maar nu er maar zo weinig gardisten waren, moesten ook de paleiswachten dit werk doen. Careane Fransi was er ook bij. Een forse vrouw in fraaie rijkleding met groene strepen en een blauwgroene mantel. Ze zat al op haar grijze ruin terwijl een van haar zwaardhanden, Venr Kosaan, op zijn vos klom. Hij was donker van uiterlijk en in zijn krullerige haren en baard was hier en daar wat grijs te zien. De slanke man droeg een gewone bruine mantel. Blijkbaar wilden ze niet laten weten wie ze waren. Toen Elayne arriveerde, trok een golf van verbazing over het stal-plein, maar niet bij Careane of Kosaan natuurlijk. De Groene zuster keek nadenkend onder de beschermende mantelkap en Kosaan deed zelfs dat niet eens. Hij schonk Birgitte en Yarman slechts een knikje. Zonder verder op of om te kijken vertrokken ze zodra de laatste gardisten van Elaynes geleide de met ijzer beslagen poort waren binnengereden. Maar sommige gardisten bij de muur bleven staan, met een voet in de stijgbeugel, en keken naar de nieuwelingen. Ze hadden haar pas een uur later verwacht en afgezien van de enkeling die nooit verder dacht dan zijn neus lang was, besefte iedereen in het paleis de onstabiele situatie. Geruchten verspreidden zich in het leger haast nog sneller dan bij gewone mensen en het Licht mocht weten of deze mannenroddel iets verduidelijkte. Deze mensen wisten dat Birgitte met grote haast was vertrokken en nu keerde ze eerder dan verwacht met Elayne terug. Trok een Huis op naar Caemlin? Was er een aanval op handen? Zouden ze het bevel krijgen naar de stadsmuren te gaan, terwijl ze zelfs met de wapenknechten van Dyelin de stadswallen niet volledig konden bemannen? De verbazing en bezorgdheid duurden maar kort, want toen blafte de getaande sergeant een bevel, waarna de hoofden recht schoten en de vuisten als groet tegen de borst sloegen. Afgezien van de sergeant waren er nog maar drie anderen langer in dienst van de garde, maar hier stonden geen kersverse nieuwelingen.

Stalknechten in rode jassen met de geborduurde Witte Leeuw op een schouder snelden de stallen uit, hoewel ze eigenlijk niet veel te doen hadden. De gardisten in Elaynes geleide lieten zich op Birgittes bevel kalm op de grond zakken en leidden hun paarden door de hoge deuren de stallen in. Zelf kwam ze met een sprong uit het zadel en gooide een stalknecht de leidsels toe. Ze was amper sneller dan Yarman, die haastig Sareitha’s paardhalster greep terwijl ze afstapte. Hij was wat sommige zusters ‘verse vangst’ noemden. Hij was amper een jaar gebonden. De term stamde uit de tijd dat zwaardhanden niet altijd werd gevraagd of ze wel gebonden wilden worden. Zoals altijd voerde hij nauwgezet zijn werk uit. Birgitte keek woest rond, de vuisten in de zij, en hield blijkbaar de mannen in het oog die de komende vier uur de orde in de Binnenstad gingen bewaren. Het zou Elayne echter verbazen als Birgittes gedachten echt naar die mannen uitgingen.

Zij had in elk geval haar eigen zorgen, maar probeerde die niet overduidelijk te tonen. Ze nam de schrale vrouw op die Vuurhart bij de teugels vasthield, evenals de magere man die voor haar afstijgen een met leer bekleed opstapje had neergezet en de stijgbeugel vasthield. Hij bleef onverstoorbaar terwijl de vrouw het paard wat toefluisterde en zijn neus streelde. Geen van beiden keek echt naar Elayne al hadden ze wel hoffelijk het hoofd geknikt. Hoffelijkheden kwamen pas nadat Elayne niet door alle drukte door een schichtig paard uit het zadel kon worden gegooid. Het deed er niet toe dat ze hun hulp niet nodig had. Ze was hier niet meer op het platteland en ze behoorde de regels te volgen. Desondanks probeerde ze niet fronsend rond te kijken. Ze besteedde geen aandacht meer aan het tweetal toen ze Vuurhart wegleidden en keek niet om, al wilde ze dat wel. De raamloze toegangshal achter de zuilen leek schemerig, ook al waren enkele staande spiegellampen aangestoken. Eenvoudige lampen met ijzeren krullen. Alles hier was bedoeld om nuttig te zijn. De gepleisterde kooflijsten waren onversierd en de witstenen muren kaal en glad. Het bericht van hun thuiskomst was doorgegeven en voor ze goed en wel binnen waren, verscheen een handvol buigende mannen en vrouwen die hun mantels en handschoenen aanpakten. Hun livreien verschilden van die van de stalknechten doordat ze witte kragen en mouwomslagen bezaten en de Leeuw van Andor op de linkerborst en niet op de schouder droegen. Elayne kende er niemand van. De meeste bedienden hier waren nieuw en anderen waren ondanks hun hoge leeftijd toch komen werken om de bangeriken te vervangen die er tijdens Rhands verovering van de stad vandoor waren gegaan. Een kale man met een trots gezicht keek haar wel aan, maar niet direct in de ogen; wellicht was hij bang om te vrijpostig te zijn. Een slanke jonge vrouw die scheel keek, maakte al te overijverig een glimlachende kniks, maar misschien wilde ze alleen tonen dat ze oplettend was. Elayne liep snel verder, gevolgd door Birgitte, voordat ze hen woest begon aan te kijken. Achterdocht smaakte bitter.

Sareitha en haar zwaardhand begeleidden hen slechts enkele passen en toen mompelde de Bruine zuster iets over boeken die ze in de boekenzaal na wilde zien. De verzameling hier was niet echt klein, al was die niets in vergelijking met een echt grote librije. Elke dag bracht ze er enkele uren door, waarbij ze vaak door de tijd versleten banden te voorschijn haalde, waarvan ze zei dat die elders onbekend waren. Yarman volgde haar op de voet toen ze verdween in een donkere zijgang. Een donkere magere zwaan die een vreemde sierlijke ooievaar achter zich aan kreeg. Hij droeg zijn zwaardhandmantel zorgvuldig opgevouwen over de arm. Zwaardhanden lieten die zelden uit het oog. Die van Kosaan zat waarschijnlijk in zijn zadeltas. ‘Zou jij een zwaardhandmantel willen hebben, Birgitte,’ vroeg Elayne onder het lopen. Niet voor de eerste keer benijdde ze de ruime pofbroek van Birgitte. Zelfs een rijrok hielp mee als je niet bezadigd rond wilde stappen. Gelukkig droeg ze nu rijlaarzen en geen muiltjes, anders zouden haar voeten hier bevriezen. Er waren niet genoeg vloerkleden om gangen en hallen net als de vertrekken van tapijten te voorzien. Die zouden trouwens binnen de kortste keren door het voortdurende geloop van schoonmakende dienaren verslijten. ‘Zodra Egwene de Toren in handen heeft, zal ik er een voor je laten maken. Je behoort er een te hebben.’

‘Bloedvuur, ik geef geen barst om die rotmantel,’ antwoordde Birgitte grimmig. Haar boze gezicht gaf Elayne reeds een waarschuwing en haar mond was een harde streep. ‘Het was zo vlug voorbij dat ik dacht dat je gewoon gestruikeld was en je hoofd had bezeerd. Bloedvuur! Neergeslagen door straatrabauwen! Het Licht mag weten wat er verder had kunnen gebeuren.’

‘Je hoeft je niet te verontschuldigen, Birgitte.’ Ze voelde woede en verontwaardiging door de binding stromen, maar ze wilde haar voordeel uitbuiten. Birgittes berispingen waren al erg als ze alleen waren, maar ze was niet van plan dat te slikken in de gangen in aanwezigheid van de dienaren die het houtsnijwerk van de muren poetsten en de vergulde staande lampen afstoften. Ze hielden amper op om de erfdochter en Birgitte hoffelijkheid te betonen, maar ongetwijfeld vroeg iedereen zich af waarom de kapitein-generaal op een donderwolk leek en natuurlijk had iedereen zijn oren wagenwijd open om zoveel mogelijk op te vangen. ‘Je was er niet omdat ik je niet mee wilde nemen. Ik durf er wat om te verwedden dat Sareitha haar Ned niet bij zich had.’ Het leek nauwelijks mogelijk dat Birgittes gezicht nog dreigender werd. Misschien had ze Sareitha niet moeten noemen. Elayne veranderde van onderwerp. ‘Je moer echt iets doen aan die taal van je. Je begint te praten als de eerste de beste zwerver.’

‘Mijn... taal,’ mompelde Birgitte dreigend. Zelfs haar stap leek nu op die van een aanvallende luipaard. ‘Jij praat over mijn taal!? Ik ken tenminste nog de betekenis van mijn woorden. Ik weet tenminste welk woord op welke plek gepast is en welke niet.’ Elayne kreeg een kleur en richtte haar hoofd op. Ze wist het wél! Meestal. Tenminste, vaak genoeg. ‘En wat Yarman betreft,’ vervolgde Birgitte nog steeds zacht en dreigend, ‘hij is een goede man, maar hij loopt nog steeds met grote kinderogen rond te kijken dat hij een zwaardhand is. Hij springt waarschijnlijk al op als Sareitha in haar vingers knipt. Ik zet nooit kinderogen op en ik spring niet op. Heb je me daarom met een titel opgezadeld? Zodat ik daarmee aan de lijn kwam te liggen? Het zou niet de eerste stomme gedachte in jouw hoofdje zijn. Voor iemand die meestal zo helder en goed nadenkt... Laten we het er later over hebben. Mijn schrijftafel ligt bezaaid met bloedvuurverslagen die ik af moet werken, als je tenminste de helft van de gardisten wilt krijgen waar je om gevraagd hebt. Maar vanavond zullen we een lang gesprek hebben. Mijn vrouwe,’ voegde ze er veel te nadrukkelijk aan toe. Haar buiging was bijna spottend volmaakt. Ze beende weg en haar lange paardenstaart had als de staart van een boze kat omhoog kunnen staan.

Elayne stampte geërgerd met haar voet. Birgittes titel was een terecht verdiende beloning, meer dan tienmaal verdiend sinds ze de vrouw had gebonden! En daarvoor al tienduizend keer. Ze had wel aan het andere gedacht, maar pas daarna. Het had trouwens toch weinig nut. Of het nu van een leenvorstin of van een Aes Sedai kwam, Birgitte koos zelf uit welk bevel ze op wilde volgen. Niet wanneer het om belangrijke zaken ging – wanneer zijzelf ze trouwens belangrijk vond – maar het gold wel voor alle andere opdrachten, vooral wanneer ze die betitelde als onnodig riskant of onbetamelijk. Alsof Birgitte Zilverboog over gevaren haar mond open mocht doen. En wat dat onbetamelijke betrof! Zelf struinde Birgitte de taveernes af. Ze dronk en dobbelde en lonkte zelfs in overvloed naar knappe mannen. Ze keek graag naar mooie mannen, al had ze een voorkeur voor mensen die zware klappen leken te hebben opgelopen. Elayne wilde haar niet veranderen, want ze bewonderde haar, mocht haar en beschouwde haar als een vriendin, maar ze had graag meer gemerkt van de binding tussen zwaardhand en Aes Sedai. Het leek nu meer op een binding tussen een achterdochtige oudere zus en een ondeugende jongere.

Opeens besefte ze dat ze stilstond en met een boos gezicht in het niets staarde. Dienaren kwamen aarzelend voorbij en hielden hun oog op de vloer gericht alsof ze bang waren dat haar boosheid voor hen was bedoeld. Ze ontspande zich en wenkte een slungelige jongen met puistjes. Zijn gezicht verbleekte en hij maakte zo’n onhandige diepe buiging dat hij bijna omviel.

‘Ga naar vrouwe Harfor en vraag haar naar mijn vertrekken te komen,’ zei ze en voegde er niet onvriendelijk aan toe: ‘Denk er trouwens aan dat je meester niet blij zal zijn als je naar het paleis staat te gapen terwijl je dingen te doen hebt.’ Zijn mond viel open alsof zij zijn gedachten had gelezen. Misschien dacht hij dat echt. Zijn grote ogen flitsten naar haar Grote Serpent-ring, waarna hij een hoog geluidje slaakte en zelfs nog dieper boog voor hij hardhollend verdween.

Onwillekeurig glimlachte ze. Het was een gok geweest maar hij was te jong om een verspieder te zijn en te zenuwachtig om iets verbodens te doen. Aan de andere kant... Haar glimlach verdween. Hij was niet zoveel jonger dan zij.

8

Het Zeevolk en de Kinne

Het was geen verrassing voor Elayne dat ze de huisvrouwe al zag voor ze in haar vertrekken was. Ze gingen uiteindelijk dezelfde kant op. Vrouwe Harfor maakte een kniks en liep met haar mee op. Ze had een fijnbewerkte leren map onder een arm. Ze was zeker even vroeg opgestaan als Elayne, waarschijnlijk nog eerder, maar haar scharlakenrode tabberd leek net gestreken en de Witte Leeuw op de voorkant zag er even schoon en wit uit als pasgevallen sneeuw. De dienaren haastten zich nog meer en poetsten nog harder toen ze haar zagen. Reene Harfor was niet streng, maar ze hield de teugels van de orde en netheid even strak in de handen als Garet Brin bij de koninginnegarde had gedaan, ik ben bang dat ik de verspieders nog niet te pakken heb gekregen, mijn vrouwe,’ antwoordde ze op Elaynes vraag. Ze zei het zo zacht dat die het alleen hoorde, ik heb er echter wel een paar ontdekt. Een vrouw en een man die allebei in dienst zijn genomen in de laatste maanden van uw moeders regering. Zij verlieten het paleis zodra het nieuwtje de ronde deed dat ik iedereen ondervroeg. Zonder ook maar iets van hun bezittingen in te pakken, nog niet eens een mantel. Als dat geen bekentenis is, weet ik het niet meer. Tenzij ze bang waren dat ze voor andere boze daden gegrepen zouden worden,’ voegde ze er aarzelend aan toe. ‘Er zijn gevallen geweest van dieverij, vrees ik.’ Elayne knikte nadenkend. Naean en Elenia waren vaak in her paleis geweest in die laatste maanden van haar moeders regering. En hadden dus ruimschoots de kans om hier ogen-en-oren te planten. Niet alleen dat stel had in het paleis gewoond, ook anderen die de aanspraak van Morgase Trakand op de troon hadden bestreden. Toen Morgase eenmaal op de troon zat, hadden ze haar amnestie maar wat graag aangenomen en haar vervolgens verraden. Die fout van haar moeder zou zij niet maken. Natuurlijk zou ze waar mogelijk amnestie verlenen, want al het andere zou het zaad voor een burgeroorlog verspreiden, maar ze was van plan die mensen die haar pardon aannamen, heel goed in het oog te houden, zoals een kat een muis die beweerde geen belangstelling meer te hebben voor de kaas in de kast. ‘Het waren verspieders,’ zei ze. ‘En er kunnen nog anderen zijn. Niet alleen voor de Huizen. De zusters in de Zilveren Zwaan hebben wellicht ook ogen-en oren in het paleis gekocht.’

‘Ik ga door met zoeken, mijn vrouwe,’ antwoordde Reene met een hoofdknik. Haar stem klonk volmaakt eerbiedig. Ze trok geen haartje van haar wenkbrauwen omhoog, maar wederom had Elayne het gevoel dat ze haar oma beloofde breiles te geven. Ze zou er echter veel voor geven als Birgitte alles net zo aanpakte als vrouwe Harfor. ‘Het is maar goed dat u vroeger bent teruggekomen,’ vervolgde de stevige vrouw. ‘U hebt het, vrees ik, vanmiddag heel druk. Allereerst wil Meester Norrij u spreken. Iets dringends, zegt hij.’ Ze perste haar lippen een kort moment hard op elkaar. Ze wilde altijd weten waarom mensen Elayne wilde spreken, zodat ze het kaf van het koren kon scheiden en Elayne er niet onder begraven werd, maar de hoofdklerk zag nooit enige aanleiding een tipje van zijn sluier voor haar op te lichten. Zij vertelde hem trouwens ook nooit iets. Beiden schermden ze hun taak af. Hoofdschuddend stapte ze van het onderwerp Halwin Norrij af. ‘Na hem komen afvaardigingen van tabakshandelaren en van wevers. Beide groepen hebben een verzoekschrift ingediend om verlaging van de belastingen vanwege de zware tijden en nu willen ze dat komen toelichten. Mijn vrouwe heeft geen raad van mij nodig om hun te zeggen dat het voor iedereen moeilijke tijden zijn. Er komt ook een groep vreemde kooplieden. Een behoorlijk grote groep. Louter om u hun beste wensen te geven, zodat zij natuurlijk verlichting in hun belastingen krijgen. Ze willen in een goed blaadje komen te staan zonder anderen in het harnas te jagen. Ik stel u voor die ontmoeting kort te houden.’ Ze legde haar dikke vingers op de map onder haar arm. ‘Tevens moet uw handtekening worden gezet onder de rekeningen van het paleis voor die naar Meester Norrij gaan. Ik vrees dat hij een diepe zucht zal slaken. Dit verwacht je normaal gesproken ’s winters niet, maar veel graan zit vol motten en kalanders en de helft van de gerookte hammen is bedorven, evenals veel gerookte vis.’ Heel hoffelijk. Heel vastberaden.

Ik regeer over Andor, had Elaynes moeder haar ooit eens onder vier ogen gezegd, maar soms denk ik dat Harfor mij regeert. Haar moeder had het lachend gezegd, maar wel zo dat ze het echt zo bedoelde. Als ze er goed over nadacht, zou vrouwe Harfor als zwaardhand tienmaal zo erg zijn als Birgitte.

Elayne wilde niet praten met Norrij of de handelaren. Ze wilde ergens rustig zitten, nadenken over de verspieders, over wie Naean en Elenia had en hoe ze dat kon oplossen. Maar... Meester Norrij had Caemlin na de dood van haar moeder in leven gehouden. Eigenlijk kon ze uit de oude boekhouding opmaken dat hij dat al gedaan had vanaf de dag dat Morgase in Rahvins klauwen was gevallen, maar daar zweeg Norrij over. Hij leek door de gebeurtenissen van die dagen heel beledigd, al was dat op een wat bezadigde manier. Ze kon hem niet zomaar opzij schuiven. Bovendien had hij nooit eerder termen als ‘dringend’ gebruikt. Ook de welwillendheid van kooplieden kon ze niet minachtend ter zijde schuiven, zelfs niet van die uit andere landen. De rekeningen dienden ook getekend te worden. Motten en kalanders? Bedorven ham en vis? Dat was wel heel gek in de winter.

Ze waren bij de grote deuren van haar vertrekken aangekomen. In het hout waren leeuwen uitgesneden. Kleinere leeuwen dan op de deuren van haar moeders vleugel, maar nooit was bij haar de gedachte opgekomen de koninklijke vertrekken te gebruiken. Dat zou even aanmatigend zijn als gaan zitten op de Leeuwentroon voordat haar recht op de Rozenkroon algemeen erkend was. Zuchtend pakte ze de map van Reene Harfor aan. Verderop in de gang viel haar oog op Solain Morgeillin en Keraille Surtovni, die veel haast leken te hebben, maar niet wilden opvallen door te hollen. Af en toe flitste zilver op rond de nek van de versufte vrouw die ze tussen zich in hadden, ook al hadden de twee Kinsvrouwen een lange groene sjaal rond de halsband van de a’dam gewikkeld. Dat zou zeker praatjes veroorzaken en vroeg of laat zou het gezien worden. Het was beter als zij en de Kinsvrouwen niet verhuisd hoefden te worden, maar dat was onmogelijk. Behalve de kamers voor de Kinsvrouwen en de windvindsters van het Zeevolk waren alle kamers in de bediendenvleugels nodig om de toeloop van mensen op te vangen. Er sliepen zelfs twee of drie mensen in een bed en het paleis had kelders voor de opslag maar geen kerkers. Hoe lukte het Rhand toch altijd het verkeerde te doen? Dat hij een man was, was geen afdoende reden. Solain en Keraille verdwenen met hun gevangene om een hoek.

‘Vrouw Corlie vroeg of ze u deze ochtend nog kon spreken, mijn vrouwe.’ De stem van Reene klonk bewust nietszeggend. Ook zij had de Kinsvrouwen gezien en op haar brede gezicht was nog iets van een frons te zien. Het Zeevolk was vreemd, maar een golfvrouwe van een clan met haar gevolg kon ze in haar wereldbeeld inpassen, ook al wist ze niet precies wat een golfvrouwe of een clan was. Een vreemdeling van hoge rang was iemand van hoge rang en vreemdelingen waren vreemd. Ze begreep echter niet waarom Elayne onderdak aanbood aan bijna honderdvijftig kooplieden en ambachtslieden. Noch ‘Kinne’ noch ‘Naaikransje’ zou haar iets duidelijk maken als ze die woorden hoorde en ze begreep niets van die bijzondere spanning tussen deze vrouwen en de Aes Sedai. Evenmin begreep ze iets van de vrouwen die de Asha’man hadden meegebracht. Feitelijk waren dat gevangenen, maar ze zaten niet opgesloten. Ze werden afgezonderd en mochten met niemand spreken behalve met de vrouw die hen door de zalen begeleidde. De huisvrouwe wist wanneer ze geen vragen mocht stellen, maar ze had er een hekel aan als ze niet wist wat er in het paleis gaande was. Haar stem veranderde echter in het geheel niet van toon. ‘Ze zei goed nieuws voor u te hebben. Min of meer, zei ze. Ze heeft echter geen ontvangst door u aangevraagd.’

Elayne hoefde niet lang na te denken. Goed nieuws, ook als het wat min was, was beter dan rekeningen controleren. Ze duwde de map weer in de handen van de huisvrouwe en zei: ‘Leg dat alsjeblieft op mijn schrijftafel. En zeg Meester Norrij dat ik hem zo gauw mogelijk wil spreken.’

Ze liep in de richting waarin ook de Kinsvrouwen waren verdwenen en haastte zich. Goed nieuws of niet, maar met Norrij moest gesproken worden, evenals met de handelaren, terwijl ook de rekeningen afgeboekt en getekend dienden te worden. Regeren betekende eindeloze weken van verveling en de uren waarin je kon doen wat je zelf wilde, waren zeldzaam. Ergens achter in haar hoofd zweefde Birgitte, een harde bol van pure ergernis en boosheid. Ongetwijfeld werkte ze zich door die stapel papieren op haar tafel heen. Nou, haar eigen ontspanning vandaag was de tijd die ze kreeg om zich om te kleden en haastig iets te eten. Dus liep ze snel door, verloren in gedachten, en zag ze nauwelijks waar ze was. Wat vond Norrij zo dringend? Het herstel van de bestrating in elk geval niet. Hoeveel verspieders? De kans dat vrouwe Harfor ze allemaal ving, was klein. Ze sloeg de hoek om en voelde opeens geleidsters voor haar. Ze kon maar net voorkomen dat ze tegen Vandene aanbotste. Geschrokken deinsden ze van elkaar terug. Blijkbaar was de Groene zuster ook diep in gedachten verzonken. Elayne trok de wenkbrauwen op toen ze de twee vrouwen zag die bij haar waren.

Kirstian en Zareya droegen volkomen witte kleren en bleven zorgvuldig een pas achter Vandene staan terwijl ze gedwee hun handen voor hun middel gevouwen hielden. Hun haren waren simpel achterover gekamd en ze droegen geen sieraden. Bij Novices werden sieraden ten sterkste afgeraden. Het waren Kinsvrouwen geweest en Kirstian was nog wel lid van het Naaikransje. Ze waren beiden weggelopen uit de Witte Toren en er waren voorschriften voor de omgang met weglopers. Die regels lagen verankerd in de wet van de Toren en hoe lang geleden dat gebeurd was, deed er niet toe. Teruggekeerde weglopers dienden te allen tijde volmaakt te zijn, een volmaakt voorbeeld te zijn van een beginneling die naar de stola streeft. Kleine fouten die bij anderen door de vingers werden gezien, werden zwaar bestraft. Eenmaal weer in de Toren moesten ze een nog veel zwaardere straf ondergaan, een geseling in het openbaar, en daarna moesten ze nog minstens een jaar op hun smalle en pijnlijke pad blijven. Een teruggekomen wegloper zou voortaan voor altijd weten dat ze nooit maar dan ook nooit meer weg wilde lopen. Half geoefende vrouwen waren te gevaarlijk in de wereld buiten de Toren. Elayne had die paar keer dat ze bij hen was getracht toegeeflijk te zijn, want de Kinsvrouwen waren niet echt half geoefend. Ze hadden evenveel ervaring met de Ene Kracht als een Aes Sedai, al hadden ze geen lessen gehad. Ze had het geprobeerd en gemerkt dat de meeste andere Kinsvrouwen dat afkeurden. Nu ze een tweede kans kregen om Aes Sedai te worden, waren ze allemaal met verwoede ijver trouwe volgelingen van de wetten en gebruiken van de Witte Toren. Het verbaasde haar niet dat ze een onderdrukte gretige glans in de ogen van de wee vrouwen zag en een houding die beloofde dat ze zich goed zouden gedragen. Ze wilden net als ieder ander deze kans met beide handen aangrijpen. Ze was gewoon verbaasd omdat juist Vandene bij deze twee was. Tot nog toe had de zuster het tweetal volkomen genegeerd.

‘Ik zocht je net, Elayne,’ zei Vandene. Haar witte haren, onder aan haar nek bijeengebonden met een groen lint, hadden haar ondanks haar rimpelloze wangen altijd een ouder uiterlijk gegeven. De moord op haar zus had er een grimmigheid aan toegevoegd die zich in haar kaken en botten had vastgezet, zodat ze een ongenaakbare rechter leek. Ze was ooit slank geweest, nu mager en knokig, en ze had ingevallen wangen. ‘Deze kinderen...’ Ze zweeg en een zwakke grijns maakte van haar lippen een streep.

Het was de juiste benaming voor Novices. Het ergste ogenblik voor een vrouw die naar de Toren trok, was niet de ontdekking dat ze nog niet als rijp en volwassen werd gezien tot ze de stola behaalde, maar het ogenblik dat ze besefte nog echt een kind te zijn zo lang ze het Novicewit droeg. Een kind dat zichzelf of anderen kon bezeren door onwetenheid en blunders. Het was de juiste benaming, maar zelfs voor Vandene moest dit woord hier vreemd hebben geleken. De meeste Novices kwamen op hun vijftiende of zestiende naar de Toren en tot voor kort werden er geen vrouwen toegelaten die boven de achttien waren, met uitzondering van een handjevol dat over hun leeftijd had weten te liegen. In tegenstelling tot de Aes Sedai, die zo moeilijk deden over leeftijd, gebruikte de Kinne de leeftijd voor hun rangorde en Zareya Alkaese, met haar scherpe neus en brede mond, was ruim negentig, al leek ze amper dertig. Zareya’s eigenlijke naam was overigens Garenia Rosoinde, maar ze stond als Zareya Alkaese in de Noviceboeken en alleen naar die naam zou ze luisteren. Geen van beide vrouwen toonde leeftijdloosheid ondanks al die jaren dat ze de Ene Kracht hadden gebruikt. De knappe Kirstian met haar zwarte ogen leek rond de dertig. In werkelijkheid was ze ruim driehonderd jaar oud, ongetwijfeld ouder dan Vandene. Kirstian was al zo lang uit de Toren weg dat ze zich veilig genoeg had gevoeld om haar eigen naam, of een deel ervan, te gebruiken. Dit waren geen doorsnee-Novices.

‘Deze kinderen,’ vervolgde Vandene fermer met een diepe frons in het voorhoofd, ‘hebben de gebeurtenissen in Harlonsbrug overdacht.’ Daar was haar zus vermoord, evenals Ispan Shefar, maar wat Vandene betrof, betekende de dood van een zwarte zuster nog minder dan die van een hondsdolle hond. ‘Jammer genoeg hebben ze hun overwegingen niet voor zich gehouden, maar zijn naar mij gekomen. Ze hebben ze gelukkig niet overal verkondigd.’ Elayne fronste even. In het paleis wist inmiddels iedereen van die moorden, ik begrijp het niet,’ zei ze langzaam en behoedzaam. Ze wilde deze twee geen aanwijzingen verstrekken als ze niet echt uiterst zorgvuldig verborgen geheimen hadden opgedolven. ‘Hebben ze bedacht dat het Duistervrienden zijn geweest en geen gewelddadige beroving?’ Dat was het verhaal dat was verspreid. Twee vrouwen in een afgelegen huis die om hun juwelen waren vermoord. Alleen zijzelf, Vandene, Nynaeve en Lan kenden de waarheid. Tot dit ogenblik blijkbaar. Ze moesten vrij veel uitgedokterd hebben, anders zou Vandene hen met een draai om beide oren hebben weggestuurd. ‘Nog erger.’ Vandene keek om zich heen en ging toen precies in het midden van de plek staan waar de gangen op elkaar uitkwamen en ze dwong Elayne haar te volgen. Vanaf dat punt kon ze elke gang in het oog houden. De Novices bleven gehoorzaam vlak achter Vandene staan. Misschien hadden ze voor al die ijver al een oorvijg gekregen. Er waren genoeg bedienden te zien, maar niemand kwam naar hen toe en niemand kon hen horen. Toch sprak Vandene heel zacht, al was haar ongenoegen nog steeds overduidelijk. ‘Ze hebben beredeneerd dat de moordenares Merilille, Sareitha of Careane moet zijn geweest. Ik neem aan dat dat alles goed hersenwerk is, al hadden ze er absoluut niet over mogen nadenken.’ Ondanks haar boze blik op Kirstian en Zareya straalden de twee overjarige Novices opgetogen. In de boze woorden had ook waardering geklonken en daar was Vandene heel spaarzaam mee.

Elayne wees er niet op dat het tweetal het veel drukker zou hebben gehad als Vandene bereid was geweest hun les te geven. Elayne en Nynaeve hadden te veel andere verplichtingen en nadat daaraan de dagelijkse lessen voor de windvindsters waren toegevoegd, had niemand nog veel puf om tijd aan de twee Novices te besteden. Als je lesgaf aan de vrouwen van de Atha’an Miere, leek het of je door een mangel werd gehaald. Ze toonden weinig achting voor een Aes Sedai en zelfs nog minder voor mensen die ze landrotten noemden.

‘Ze hebben het tenminste niet tegen iemand anders gezegd,’ mompelde ze. Een klein voordeel.

Toen ze Adeleas en Ispan hadden gevonden, was het duidelijk geweest dat hun moordenares een Aes Sedai moest zijn geweest. Ze waren beiden verlamd door purperdoornwortel voor ze werden vermoord en het was bijna onmogelijk dat de windvindsters iets van dit kruid wisten dat zo ver van zee groeide. Zelfs Vandene was er zeker van dat de Kinne geen Duistervrienden telde. Ispan zelf was als Novice weggelopen en was in Ebo Dar beland, maar ze was al teruggehaald voordat de Kinne zich aan haar bekend had kunnen maken, haar had kunnen dat ze meer waren dan een paar vrouwen die uit de Toren waren gezet en zomaar toevallig hadden besloten haar te helpen. Tijdens de ondervraging door Vandene en Adeleas had Ispan veel onthuld. Op de een of andere manier was ze erin geslaagd niets over de Zwarte Ajah zelf te vertellen, afgezien van wat oude plannetjes die al lang uitgevoerd waren, maar al het andere had ze gretig kwijt gewild toen Vandene en haar zus met haar klaar waren. Alles en alles. Ze waren niet zacht geweest en ze hadden haar heel diep doorvorst en elk feitje opgediept dat een aanwijzing kon vormen. Toch wist ze weinig meer van de Kinne dan de andere Aes Sedai. Als er Duistervrienden in de Kinne zaten, zou de Zwarte Ajah alles hebben geweten. Ispan had in Ebo Dar met andere Duistervrienden gewerkt en zou zodoende met de Kinne in aanraking zijn gekomen. Al hadden ze het graag anders gehad, de moordenares was een van de drie vrouwen die ze allemaal graag mochten. Een Zwarte zuster in hun groep. Of meerdere. Ze hadden uit alle macht geprobeerd dat feit geheim te houden totdat de moordenares was gevonden. Door dat nieuws kon er paniek uitbreken in het paleis, misschien wel in Caemlin. Licht, waren er nog meer mensen die over de gebeurtenissen in Harlonsbrug nadachten? Zouden zij zo verstandig zijn om hun mond te houden?

‘Iemand dient hen heel goed te begeleiden,’ zei Vandene ferm, ‘om hen voor verder kattenkwaad te behoeden. Ze hebben regelmatig les nodig en hard werk.’ De stralende gezichten van het tweetal hadden iets van trots vertoond, maar na het horen van Vandenes woorden verdween die. Ze hadden nog maar weinig lessen gehad, maar die waren heel streng en heel zwaar geweest. ‘Dat houdt dus jou in, Elayne, of Nynaeve.’

Elayne klakte doodmoe met haar tong. ‘Vandene, ik heb al nauwelijks een tel voor mezelf om na te denken. Ik sta al op m’n tenen om hun zo nu en dan een uurtje te gunnen. Het zal Nynaeve moeten worden.’

‘Wat zal Nynaeve moeten worden?’ wilde de persoon in kwestie opgewekt weten en kwam erbij staan. Ergens had ze een lange sjaal met gele franje opgedoken waarop bladeren en fleurige bloemen waren geborduurd. Ondanks de kou droeg ze een blauw gewaad met een voor Andoraanse begrippen lage halslijn. Omdat haar dikke donkere vlecht over haar schouder en tussen haar borsten hing, was het net niet te gewaagd. De kleine rode stip, de ki’sain, in het midden op haar voorhoofd deed vreemd aan. Bij de Malkieri duidde een rode ki’sain een getrouwde vrouw aan, en zodra Nynaeve van dat gebruik had gehoord, had ze erop gestaan er een te dragen. Losjes spelend met het uiteinde van haar vlecht zag ze er... voldaan uit. Niet bepaald een gevoel dat je Nynaeve Almaeren als eerste toedichtte. Elayne schrok toen ze Lan wat verderop zag, die om hen heen draaide en beide gangen scherp in het oog hield. Hij was even lang als een Aiel in zijn donkergroene mantel en had schouders die een smid leken toe te behoren. Niettemin bewoog de man met het harde gezicht zich als een spook. Ook al was hij midden in het paleis, aan zijn middel hing nog steeds een zwaard. Hij liet Elayne altijd huiveren. Uit zijn kilblauwe ogen staarde de dood, behalve als hij Nynaeve aankeek.

De voldoening verdween meteen van Nynaeves gezicht toen ze hoorde wat er van haar verwacht werd. Ze speelde niet langer met haar vlecht maar greep die met haar volle vuist beet. ‘Nu moeten jullie eens goed naar me luisteren. Misschien kan Elayne zich wat verpozen door met regeren te spelen, maar ik heb beide handen vol. Meer dan de helft van de Kinne zou er nu al vandoor zijn als Alise ze niet bij het nekvel vasthield. Aangezien ze geen enkele hoop heeft ooit zelf de stola te kunnen dragen, weet ik niet zeker hoelang ze iemand nog kan tegenhouden. Alle anderen vinden dat ze me tegen kunnen spreken! Gisteren noemde Sumeko mij een... meisje!’ Ze klemde haar kaken op elkaar, maar hoe je het ook bekeek, dit was haar eigen schuld. Zij was uiteindelijk degene geweest die er bij de Kinne op had gehamerd dat ze wat pit moesten tonen in plaats van Aes Sedai te vleien. Nou, daar waren ze inderdaad mee opgehouden. Waarschijnlijk maten ze nu elke zuster af volgens hun eigen strikte regels. En welke zuster wilde dat nou? Het was misschien niet Nynaeves schuld dat ze amper ouder leek dan twintig, want zij had al vroeg het kenmerk gekregen dat ze uiterlijk niet verouderde, maar voor de Kinne was leeftijd belangrijk en het was haar eigen keus om een groot gedeelte van haar tijd bij hen door te brengen. Ze rukte niet meer aan haar vlecht, maar trok er nu zo gestaag aan dat die elk moment van haar hoofd los kon scheuren. ‘En dan heb ik nog dat vervloekte Zeevolk! Jammerlijke, lamlendige, liederlijke en rampzalige wijven! Het laatst dat ik nu aan mijn hoofd wil hebben, is een paar jankende, mekkerende Novices!’ Kirstians lippen werden even heel smal en Zareya’s donkere ogen flitsten verontwaardigd voor het haar weer lukte gedwee te kijken, of iets wat erop leek. Ze waren echter slim genoeg om te weten dat Novices niet uit zichzelf een Aes Sedai aanspraken. Elayne wilde het stel een klap geven. Allereerst omdat ze alles moeilijker hadden gemaakt door hun mond niet te houden. En Nynaeve kon er ook een krijgen. Ze was dus eindelijk door de windvindsters aan banden gelegd! Dat verdiende geen medeleven, ik speel nergens mee, Nynaeve, en dat weet je heel goed! Ik heb je vaak genoeg om raad gevraagd!’ Ze haalde diep adem en probeerde weer kalm te worden. De bedienden die ze achter Vandene en de twee Novices kon zien, waren gestopt met werken om met open mond naar het groepje vrouwen te staren. Ze betwijfelde of ze Lan nog zouden opmerken, al was die nog zo indrukwekkend. Aes Sedai die ruzie maakten, was iets bijzonders. Al hield je je er wel ver van. iemand moet voor ze zorgen,’ zei ze kalmer. ‘Of vind jij dat we ze gewoon moeten zeggen dit alles maar te vergeten? Kijk goed, Nynaeve. Als je die twee hun gang laat gaan, zullen ze binnen de kortste keren proberen uit te zoeken wie de moordenares is. Ze zouden niet naar Vandene zijn gelopen als ze niet hadden gedacht daar hulp te krijgen!’ Het tweetal werd een plaatje van onschuld met grote ogen waarin iets doorschemerde van beledigde onschuld. Elayne geloofde er geen klap van. Ze hadden al een heel leven lang geleerd hoe ze hun gevoelens moesten beheersen.

‘En waarom niet?’ vroeg Nynaeve even later terwijl ze haar stola verschikte. ‘Licht, Elayne, je moet eraan denken dat het geen gebruikelijke Novices zijn.’ Elayne wilde haar tegenspreken – gebruikelijk, ja ja – want Nynaeve was dan wel nooit Novice geweest, het was toch nog niet zo lang geleden dat ze zelf Aanvaarde was geweest. Een jankende, mekkerende Aanvaarde zelfs, vaak genoeg. Ze opende haar mond om dat te zeggen, maar Nynaeve daverde gewoon door. ‘Vandene kan ze volgens mij uitstekend gebruiken. En als dat niet het geval is, kan ze hun de gewone lessen geven. Ik herinner me dat iemand mij ooit gezegd heeft dat jij al eerder Novices hebt onderwezen, Vandene. Goed. Dan is alles geregeld.’

De twee Novices vertoonden een brede glimlach vol gretigheid en hoge verwachtingen. Ze wreven bijna van voldoening in de handen, maar Vandene keek sikkeneurig, ik heb geen behoefte aan Novices die me voor de voeten lopen als ik...’

‘Je bent even kortzichtig als Elayne,’ onderbrak Nynaeve haar. ‘Zij hebben de ervaring dat Aes Sedai hen voor iets anders aanzien dan wie ze echt zijn. Ze kunnen onder jouw leiding werken, waardoor jij tijd krijgt om te eten en te slapen. Ik geloof niet dat je op dit moment aan een van die twee dingen toekomt.’ Ze richtte zich op en schikte haar stola over de schouders en langs de armen. Het was een prachtvertoning. Ze was klein, niet veel langer dan Zareya en aanmerkelijk kleiner dan Vandene en Kirstian, maar ze leek wel een hand boven hen uit te steken. Het was een kunst die Elayne ook graag wilde beheersen. Hoewel ze dat niet wilde uitproberen in een gewaad dat zo gewaagd was gesneden. Nynaeve liep het gevaar eruit te barsten, maar dat deed niets af aan haar optreden. Ze was het wezen van bevelvoering. ‘En dat ga je doen, Vandene,’ zei ze ferm. Vandenes boze trekken verdwenen langzaam. Nynaeve stond wat de Ene Kracht betrof hoger dan zij, en ook al stond ze nooit bewust stil bij dat gegeven, toch zorgde de diep ingebedde gewoonte ervoor dat ze tegen haar zin toegaf. Toen ze zich ten slotte naar de twee Novices wendde, stond haar gezicht weer even beheerst als het al die tijd sinds de moord op Adeleas had gestaan. Wat slechts inhield dat de rechter afzag van een veroordeling ter plekke. Later wellicht. Haar ingevallen gezicht stond kalm en grimmig.

‘Ik heb ooit Novices onderwezen. Heel kort. De Meesteres der Novices vond mij te streng.’ De gretigheid van het tweetal koelde behoorlijk af. ‘Ze heette Sereille Bagand.’ Her gezicht van Zareya werd even bleek als dat van Kirstian, en Kirstian wankelde licht, alsof ze opeens duizelig werd. Als Meesteres der Novices en latere Amyrlin Zetel was Sereille een legende. Het soort legende waarvan je midden in de nacht badend in het zweet wakker wordt, ik eet wel,’ zei Vandene tegen Nynaeve, ‘maar alles smaakt naar as.’ Met een kort gebaar naar de twee Novices leidde ze hen langs Lan. Ze wankelden lichtjes toen ze haar volgden.

‘Koppig mens,’ mopperde Nynaeve terwijl ze hen fronsend nakeek, maar er klonk iets van medeleven in haar woorden door. ik weet wel tien kruiden die haar goed laten slapen, maar ze wil er niets van weten. Ik ben half en half van plan iets in haar avondwijn te doen.’ Een wijs heerser, dacht Elayne, weet wanneer zwijgen óf spreken goud is. Nou ja, dat gold voor iedereen. Ze zei maar niet dat wanneer Nynaeve iemand koppig noemde, ze op een haan leek die een fazant trots noemt. ‘Weet jij wat het nieuws van Reanne Corlie is?’ vroeg ze. ‘Min of meer goed nieuws, heb ik begrepen.’

‘Ik heb haar vanmorgen niet gezien,’ mompelde Nynaeve, die nog steeds Vandene nakeek, ik ben niet uit mijn kamer geweest.’ Opeens leek ze zichzelf te sterken en om de een of andere reden keek ze Elayne fronsend aan. En merkwaardig genoeg ook Lan, maar die bleef onverstoorbaar de wacht houden.

Nynaeve beweerde dat haar huwelijk geweldig was. Ze kon er afschuwelijk vrijmoedig over zijn met andere vrouwen, maar Elayne dacht dat ze loog om haar teleurstelling te verbergen. Hoogstwaarschijnlijk was Lan steeds klaar voor een aanval, zelfs in zijn slaap. Het zou net zijn of je naast een hongerige leeuw lag. Bovendien was dat uit rots gehouwen gezicht voldoende om elk huwelijksbed af te koelen. Gelukkig had Nynaeve geen flauw benul van haar gedachten. De vrouw glimlachte zelfs. Een vermaakte glimlach, merkwaardig genoeg. Vermaakt en... neerbuigend?

‘Ik weet waar Reanne is,’ zei Nynaeve en schoof haar stola weer omlaag. Kom mee. Ik breng je.’

Elayne wist ook wel waar Reanne kon zijn, dit was tenslotte haar paleis, maar opnieuw beer ze zich in de tong en liet Nynaeve voorgaan. Lan volgde terwijl zijn kille ogen voortdurend rondspeurden naar vijanden. De bedienden krompen in elkaar als Lans ogen op hen vielen. Een bediende met een mager gezicht kreeg opeens bevende knieën en liet een armvol linnen vallen en een jonge vrouw met licht haar pakte werkelijk haar rok op en ging ervandoor, waarbij ze tegen een lamp botste en die schuddend liet staan. Elayne dacht er plotseling aan dat ze Nynaeve nog over Elenia en Naean moest vertellen en over de verspieders in het paleis. Nynaeve nam het heel kalm op. Ze was het met Elayne eens dat ze gauw genoeg zouden weten wie de twee vrouwen bevrijd had en snoof daarbij afkeurend over Sareitha’s twijfel. Ze uitte haar verbazing waarom Elenia en Naean al niet veel eerder uit Aringil waren bevrijd, ik kon het niet geloven dat ze daar nog zaten toen we in Caemlin aankwamen. Iedere dwaas kon zien dat ze vroeg of laat hierheen gebracht zouden worden. Het is veel gemakkelijker om ze uit een kleine stad te krijgen.’ Een kleine stad. Nog niet zo lang geleden zou ze Aringil een heel grote stad hebben gevonden. ‘Wat die verspieders betreft...’ Ze keek fronsend naar een spichtige grijze man die een vergulde lamp met olie vulde en schudde het hoofd. ‘Natuurlijk zijn die er. Ik wist dat al vanaf het begin. Let gewoon goed op je woorden, Elayne. Zeg niets tegen iemand die je niet goed kent tenzij het je niet kan schelen als iedereen het weet.’

Zwijgen is goud, bedacht Elayne en hield haar mond stijf dicht. Bij Nynaeve was het soms moeilijk wijs te blijven. Nynaeve had ook nieuws voor haar. Van de Kinsvrouwen die meegekomen waren naar Caemlin, waren er achttien niet meer in het paleis. Ze waren echter niet weggelopen. Aangezien er niemand van hen zo sterk was om te kunnen Reizen, had Nynaeve zelf een poort geweven en ze naar Altara, Amadicia en Tarabon gebracht. Deze landen waren in Seanchaanse handen en ze zouden proberen of ze nog niet gevluchte vrouwen van de Kinne konden vinden, om ze mee te nemen naar Caemlin.

Het zou fijn zijn geweest als Nynaeve eraan gedacht had haar gisteren in te lichten, toen de Kinsvrouwen weg waren gegaan, of nog beter, nadat Reanne en zij de beslissing hadden genomen, maar Elayne zei er niets over. In plaats daarvan zei ze: ‘Dat is heel dapper van ze. Het zal niet gemakkelijk zijn om te voorkomen dat ze gevangen worden genomen.’

‘Dapper? Inderdaad,’ zei Nynaeve en het klonk geërgerd. Haar hand kroop weer naar haar vlecht. ‘Dat is echter niet de reden waarom we hen hebben uitgekozen. Alise meende dat ze er hoogstwaarschijnlijk vandoor zouden gaan als ze niet iets te doen kregen.’ Ze keek om naar Lan en liet met een ruk haar hand weer vallen, ik begrijp niet hoe Egwene van plan is het klaar te spelen,’ verzuchtte ze. ‘Het is prachtig om te zeggen dat elk lid van de Kinne met de Toren verbonden zal worden, maar hoe dan? De meesten zijn niet sterk genoeg voor de stola. En ze zullen het zeker niet slikken om de rest van hun leven Novice of Aanvaarde te blijven.’

Ditmaal zei Elayne niets, omdat ze niet wist wat ze moest zeggen. De belofte moest gehouden worden. Ze had die zelf uitgesproken. Namens Egwene weliswaar, en in opdracht van Egwene, maar de woorden waren uit haar mond gekomen en zij ging haar woord niet breken. Ze wist echter niet hoe ze zich eraan kon houden, tenzij Egwene iets heel moois had bedacht.

Reanne Corlie was inderdaad waar Elayne haar had verwacht. In een kamertje midden in het paleis waar twee smalle vensters uitzagen op een kleine binnenplaats met een door de winter droogstaande fontein. Op de vloer lagen simpele donkere tegels en er was geen kleed. De enige meubels waren een smalle tafel en twee stoelen. Er waren al twee mensen toen Elayne binnenkwam. Alise Tenjile stond aan het andere eind van de tafel en- keek op. Ze droeg eenvoudige grijze kleding meteen hooggesloten nek en leek van middelbare leeftijd. Ze leek een prettige, onopvallende vrouw die echter behoorlijk opviel als je haar eenmaal kende en indien nodig uiterst onplezierig kon zijn. Ze keek eenmaal en richtte haar aandacht toen weer op wat er aan de tafel gebeurde. Aes Sedai, zwaardhanden en de erfdochter maakten geen indruk meer op Alise. Reanne zat in een groen gewaad dat fraaier was dan dat van Alise aan de tafel. Haar gezicht vertoonde rimpels en haar haren werden al grijs. Ze was uit de Toren weggestuurd nadat ze de proef van Aanvaarde niet had doorstaan en de tweede kans niet wilde aangrijpen. Ze droeg de kleur van de Ajah van haar keus. Tegenover haar zat een gezette vrouw die was gekleed in bruine wol. Haar gezicht toonde een koppig verzet en met haar donkere ogen keek ze strak naar Reanne, waarbij ze de zilveren a’dam tussen hen in vermeed. Haar handen gleden echter over de tafelrand en Reanne glimlachte vol vertrouwen, waardoor de diepe lijnen bij haar ooghoeken nog dieper werden. ‘Zeg me niet dat je iemand hebt overtuigd,’ zei Nynaeve nog voor Lan de deur achter hen had gesloten. Ze keek fronsend naar de vrouw in het bruin, alsof ze haar een lesje wilde leren of nog iets ergers, en wierp toen een blik op Alise. Elayne meende bij Nynaeve iets van bewondering voor Alise te zien. De vrouw kon helemaal niet zoveel met de Ene Kracht, maar ze wist hoe ze de leiding moest nemen wanneer ze dat wilde zonder dat anderen – ook Aes Sedai – tegenstribbelden. Elayne moest toegeven dat zij Alise eigenlijk ook wel bewonderde.

‘Ze ontkennen nog steeds dat ze kunnen geleiden,’ mompelde Alise en sloeg haar armen over elkaar, terwijl ze de vrouw tegenover Reanne fronsend aankeek. ‘Ze kunnen het eigenlijk ook niet, neem ik aan, maar ik kan wel... iets voelen. Niet helemaal het vonkje van een vrouw die het aangeboren is, maar bijna. Het is net of ze op de drempel van geleiden staat en een voet al opgetild heeft om eroverheen te stappen. Zoiets heb ik nog nooit eerder gevoeld. Nou ja, ze proberen ons in elk geval niet meer te stompen!’ De vrouw in het bruin wierp een doffe, boze blik op haar, maar keek snel weer weg toen Alise haar ferm aankeek. Haar handen bleven langs het tafelblad glijden. Volgens Elayne deed ze het onbewust.

‘Ze ontkennen ook nog steeds de stromen te zien, maar ze proberen zichzelf daarvan te overtuigen.’ Reanne had een hoge, muzikale stem. Ze bleef de koppige blik van de ander met een glimlach beantwoorden. Iedere zuster zou Reannes strenge ernst en persoonlijkheid bewonderen. Ze was de Oudste geweest van het Naaikransje en daarmee de hoogste in rang van de Kinne. Volgens hun regels bestond het Naaikransje alleen in Ebo Dar, maar ook in Caemlin was zij de oudste, honderd jaar ouder dan iedereen die de Aes Sedai zich konden herinneren. Ze straalde een beheerste macht uit, die gelijkwaardig was aan die van een Aes Sedai. ‘Ze beweren dat we ze bedriegen, dat we de Ene Kracht gebruiken om hun te laten geloven dat de a’dam hen ook kan beteugelen. Vroeg of laat zullen ze geen enkele leugen meer over hebben.’ Ze trok de a’dam naar zich toe en deed de sluiting van de band met een beheerste beweging open. ‘Zullen we het maar eens proberen, Marli?’ De ander vermeed nog steeds naar het zilveren voorwerp in Reannes handen te kijken, maar ze verstijfde.

Elayne zuchtte. Wat een fraai geschenk van Rhand. Een geschenk! Negenentwintig Seanchaanse sul’dam, gevangen door een a’dam, en vijf damane. Ze haatte dat laatste woord. Het betekende beteugelde, en dat waren ze. Vijf damane die de band moesten blijven dragen om de eenvoudige reden dat ze anders zouden trachten hun Seanchaanse teugelhoudsters te bevrijden. Luipaarden aan een touw was een beter geschenk geweest, w^7ant die konden tenminste niet geleiden. De Kinne was gevraagd voor hen te zorgen omdat niemand anders er tijd voor had.

Toch had ze meteen begrepen wat ze met de sul’dam moest doen: hen leren hoe ze moesten geleiden en hen dan terugsturen naar de Seanchanen. Behalve Nynaeve kenden alleen Egwene, Aviendha en enkele Kinsvrouwen haar plan. Nynaeve en Egwene betwijfelden of het zou lukken. Hoe hard een sul’dam ook trachtte te verbergen wat ze was, uiteindelijk zou een van hen na hun terugkeer breken, als ze alles al niet meteen bij hun terugkomst opbiechtten. Seanchanen waren eigenaardige mensen. Zelfs de damane geloofden echt dat elke geleidster om ieders veiligheid te waarborgen een halsband diende te dragen. Sul’dam, die vrouwen met de a’dam konden overheersen, stonden bij de Seanchanen in hoog aanzien. De wetenschap dat zijzelf konden geleiden, zou de Seanchanen tot in hun merg beangstigen, hen misschien zelfs breken. Aanvankelijk had het zo eenvoudig geleken.

‘Reanne, ik heb begrepen dat je goed nieuws had,’ zei ze. ‘Is er een sul’dam gebroken, of is het iets anders?’ Alise keek fronsend naar Lan, die zwijgend bij de deur de wacht hield, maar ze zei niets, al keurde ze her af dat hij hun plannen kende.

‘Heel even nog, alsjeblieft,’ mompelde Reanne. Eigenlijk was het geen verzoek; Nynaeve was echt te goed geslaagd in haar taak. ‘Zij hoeft het niet te horen.’ Opeens glansde de gloed van saidar om haar heen. Ze bewoog haar vingers als ze geleidde, alsof ze daarmee de stromen Lucht leidde die Marli aan haar stoel vastbonden. Ze verknoopte de stromen en maakte een kommetje van haar hand, alsof ze zo de ban tegen geluid rondom de vrouw wilde vormgeven. De gebaren hoorden natuurlijk niet bij het geleiden, maar waren voor haar noodzakelijk omdat ze het op die manier had geleerd. De lippen van de sul’dam krulden verachtelijk. De Ene Kracht maakte haar in het geheel niet bang.

‘Doe maar rustig aan,’ zei Nynaeve afgemeten en plantte haar vuisten in de zij. ‘We hebben geen haast.’ Ze was minder onder de indruk van Reanne dan van Alise.

Het omgekeerde was echter ook niet meer het geval. Reanne nam er alle tijd voor, bekeek wat ze had gedaan en knikte tevreden toen ze opstond. De Kinne had altijd getracht zo min mogelijk te geleiden en ze schepte veel genoegen in de vrijheid om saidar te gebruiken wanneer ze dat wilde, en ze was trots op goede wevingen.

Ze streek haar rok glad en zei: ‘Het goede nieuws is dat drie damane bereid lijken te zijn om hun halsband af te doen. Misschien.’ Elaynes wenkbrauwen gingen omhoog en Nynaeve en zij keken elkaar verbaasd aan. Van de vijf damane die Taim hun had overhandigd, was er een op de Kop van Toman gevangengenomen en een ander in Tanchico. De drie anderen kwamen uit Seanchan. ‘Twee Seanchaansen, Marille en Jillari, zeggen nog steeds dat ze de halsband verdienen en dat hun beteugeling noodzakelijk is.’ Reannes mond kneep zich van afkeer even samen en ze zweeg kort. ‘Ze lijken echt doodsbang bij het vooruitzicht van vrijheid. Alivia is tot inkeer gekomen. Nu zegt ze dat ze bang was opnieuw opgepakt te worden. Ze zegt dat ze alle sul’dam haat en ze maakt er een hele vertoning van, snauwt ze af, scheldt ze uit...’ Ze schudde het hoofd, een en al twijfel. ‘Ze kreeg de halsband toen ze zeventien was, Elayne, en ze is vijfhonderd jaar damane geweest. Afgezien daarvan... Ze is... Nou ja, Alivia is aanzienlijk sterker dan Nynaeve,’ maakte ze snel af. Over leeftijd sprak de Kinne openlijk, maar over hoe sterk iemand was met de Ene Kracht zwegen ze liever. ‘Durven we haar wel los te laten? Een Seanchaanse wilder die het hele paleis kan verwoesten?’ De Kinne deelde de houding van de Toren ten aanzien van wilders. De meeste zusters die Nynaeve kenden, gebruikten het woord niet of heel voorzichtig. Ze kon je echt afsnauwen wanneer het minachtend werd gebruikt. Nu staarde ze Reanne alleen maar aan. Wellicht probeerde ze een antwoord te bedenken. Elayne wist wel wat zij zou antwoorden, maar deze kwestie had niets te maken met haar aanspraken op de troon of met Andor. Het was een Aes Sedai-beslissing en in deze kamer kwam het dus op Nynaeve neer om die te nemen.

‘Als je het niet doet,’ zei Lan zachtjes en laag, waardoor zijn woorden als begrafenisklokken door de kamer dreunden, ‘kun je haar net zo goed teruggeven aan de Seanchanen.’ Hij was helemaal niet onder de indruk van de boze blikken die de vier vrouwen hem toewierpen. ‘Jullie zullen haar verschrikkelijk goed in het oog moeten houden, maar als jullie haar die band om laten houden terwijl ze vrij wil zijn, dan zijn jullie niet beter dan die mensen.’

‘Je hebt hierin niets te zeggen, zwaardhand,’ zei Alise ferm. Hij keek haar streng, koel en onaangedaan aan, waarna ze kort en zachtjes bromde van afkeer en beide handen in de lucht gooide. ‘Je hoort hem goed de les te lezen wanneer jullie alleen zijn, Nynaeve.’ Nynaeve moest toch wel erg veel ontzag voor die vrouw hebben, want ze kreeg een hoogrode kleur. ‘Denk niet dat ik dat niet doe,’ zei ze luchtig, maar ze vermeed het Lan aan te kijken. Ze merkte eindelijk hoe koud het was, trok haar stola over de schouders en schraapte haar keel. ‘Maar hij heeft gelijk. We hoeven ons tenminste geen zorgen te maken over de andere twee. Het verbaast me gewoon dat dat nadoen van die stomme Seanchaansen nog zo lang heeft geduurd.’

Elayne wilde haar eraan herinneren wat Egwene over de damane had gezegd toen zij die halsband had gedragen en dat dat ook gold voor vrouwen die aan deze kant van de oceaan gevangen waren genomen, maar Reanne was haar voor.

‘Ik weet het zo net nog niet,’ verzuchtte ze. ‘Kara was een soort Wijsheid op de Kop van Toman, weet je. Had veel invloed in haar dorp. Een wilder uiteraard. Je zou denken dat ze de Seanchanen haat, maar ze haat ze niet allemaal. Ze is dol op de sul’dam die tegelijk met haar gevangen is genomen en vraagt bezorgd of we de sul’dam geen kwaad zullen doen. Lemore is net negentien, een edelvrouwe die altijd vertroeteld is en de pech had dat de vonk net op de dag van Tanchico’s val merkbaar werd. Zij zegt dat ze de Seanchanen haat en hen wil laten boeten voor wat ze Tanchico hebben aangedaan, maar ze luistert net zo goed naar haar damanenaam Larie als naar Lemore. Ze glimlacht naar de sul’dam en staat toe dat ze haar strelen. Ik wantrouw hen niet zoals ik Alivia wantrouw, maar ik betwijfel of ze een sul’dam kunnen weerstaan. Als een sul’dam hun beveelt te helpen, vrees ik dat ze dat doen en dat ze zich ook niet echt zullen verzetten als een sul’dam hen weer aan de lijn wil leggen.’ Na haar woorden bleef het lang stil.

Nynaeve leek in gedachten verzonken en leek moeite te hebben met een besluit. Ze greep met twee handen haar vlecht beet, liet weer los en sloeg haar armen over elkaar, terwijl de franje van haar stola wild rondzwierde. Ze keek iedereen behalve Lan woest aan. Ze keek Lan helemaal niet aan.

Eindelijk slaakte ze een diepe zucht en richtte zich op om Reanne en Alise aan te kijken. ‘We maken de a’dam los. We houden hen hier tot we zeker van ze zijn en Lemore nog langer. Zij moet witte kleding krijgen. We moeten ervoor zorgen dat ze nooit alleen worden gelaten, zeker niet met een sul’dam, maar de a’dam gaat af.’ De woorden klonken ruw alsof ze tegenspraak verwachtte, maar een brede glimlach van goedkeuring verspreidde zich over Elaynes gezicht. Nog drie vrouwen erbij waar ze niet helemaal zeker van waren, was niet echt wat je noemde goed nieuws, maar er was geen andere keus. Reanne aanvaardde Nynaeves besluit na enige tellen met een knik, terwijl Alise met een glimlach om de tafel heen kwam lopen om Nynaeve een schouderklopje te geven. Nynaeve bloosde! Ze probeerde het te verbergen door luid haar keel te schrapen en de Seanchaanse in haar saidarkooi toe te grijnzen, maar het lukte haar niet al te goed, en Lan bedierf het trouwens toch voor haar. ‘Tai’shar Manetheren,’ zei hij zachtjes.

Nynaeves mond viel open en vormde toen een bevende glimlach. Er glinsterden onverwachte tranen in haar ogen toen ze zich met een ruk omdraaide om hem aan te kijken. Haar gezicht straalde van vreugde. Hij glimlachte terug en de kilte in zijn ogen was verdwenen.

Elayne moest moeite doen om het tweetal niet met open mond aan te kijken. Licht! Misschien was hun huwelijksbed toch niet zo koud als ze had gedacht. Bij die gedachte voelde ze zich rood worden. Ze probeerde niet naar het stel te kijken en haar ogen vielen op Marli. De Seanchaanse staarde strak voor zich uit en tranen stroomden over haar dikke wangen. Strak voor zich uit, naar de wevingen die het geluid voor haar buitensloten. Ze kon niet ontkennen dat ze de wevingen zag. Toen Elayne dat echter zei, schudde Reanne het hoofd, ‘Ze huilen allemaal als ze gedwongen worden lang naar de stromen te kijken, Elayne,’ zei ze vermoeid. En wat bedroefd. ‘Maar als de wevingen eenmaal zijn verdwenen, overtuigen ze zichzelf ervan dat wij ze bedriegen. Dat moeten ze wel, begrijp je. Anders zijn ze damane, geen sul’dam. Nee, het kost tijd voordat de bazin weet dat ze eigenlijk een hond is. Ik vrees dat ik je eigenlijk toch geen goed nieuws heb gegeven.’

‘Niet echt veel,’ beaamde Elayne. Niets eigenlijk. Er was enkel een probleem aan de stapel toegevoegd. Hoeveel meer slecht nieuws kon de stapel verdragen voor die je begroef? Ze moest heel snel wat goeds horen, anders zou ze onder al dat slechts begraven worden, vreesde ze.

9

Thee en dolken

Terug in haar kleedkamer trok Elayne met behulp van Essande haastig haar rijkleding uit. Essande met het witte haar had haar moeders dienst eigenlijk al verlaten, maar Elayne had haar tot kamenierster benoemd. De slanke, waardige vrouw was een tikkeltje langzaam, maar ze wist wat ze moest doen en verspilde geen tijd aan geklets. Eigenlijk zei ze zelden iets, afgezien van wat raad over kleding en ze herhaalde af en toe dat Elayne zo op haar moeder leek. Er dansten vlammen op de dikke houtstammetjes in de brede marmeren haard, maar het vuur kon de kilte amper verdrijven. Dat spoorde haar aan zo snel mogelijk een blauw gewaad van fijne wol aan te trekken, met patronen van kunstparels rond de hoge hals en langs de mouwen. Ze deed haar gordel van zilversbeslag om, hing het zilveren dolkje eraan en trok de met zilver geborduurde fluwelen muiltjes aan. Wellicht was er straks geen tijd meer om zich om te kleden voor de handelaren kwamen en die dienden onder de indruk te raken van haar. Ze moest ervoor zorgen dat Birgitte erbij was. Birgitte was heel indrukwekkend in haar gardekledij. En Birgitte zou graag een onderbreking willen, zelfs als dat luisteren naar kooplui inhield. Aan de verhitte knoop ergernis in haar hoofd te voelen vond de kapitein-generaal van de koninginnegarde de verslagen maar zwaar werk.

Ze maakte de oorhangers met parels vast en stuurde Essande terug naar haar eigen haard in de vleugel van de voormalige dienaren. Elayne vermoedde dat de gewrichten van de oude vrouw pijn deden, maar ze had een aangeboden Heling afgewezen. In elk geval was zij klaar. Voorlopig kon het kroontje van de erfdochter in het ivoren sieradenkistje op haar kaptafel blijven. Een klein kistje. Ze had niet zoveel juwelen, de meeste waren in pand gegeven, en misschien moest de rest ook weg, net als het tafelzilver. Het had geen zin zich er nu zorgen over te maken. Ze had enkele ogenblikken voor zichzelf en dan zou ze weer met haar taken aan de slag moeten. Boven de donkerhouten lambrizering van haar zitkamer bevonden zich brede kooflijsten met vogels. Het vertrek toonde aan weerszijden twee haarden met fraaie mantels die beter verwarmden dan die in haar kleedkamer, hoewel ook hier vele tapijten op de witte tegelvloer nodig waren.

Tot haar verbazing zat Halwin Norrij er. De plicht had haar blijkbaar reeds overvallen.

Toen ze binnenkwam, richtte de hoofdklerk zich op uit een stoel met lage rug. Hij klemde een leren map tegen zijn smalle borst en schoof slungelachtig om de tafel heen, zodat hij onhandig een been kon buigen. Norrij was lang en mager en had een lange neus, en de enige haren die hij bezat, staken als een waaier van witte veren achter zijn oren omhoog. Hij deed haar vaak aan een reiger denken. Hij had vele ondergeschikten voor het schrijfwerk, maar een klein inktvlekje besmeurde de rand van zijn scharlakenrode tabberd. De vlek leek echter oud en ze vroeg zich af of er onder de map, die hij zoals gewoonlijk tegen zijn borst drukte, nog andere vlekken zaten. Twee dagen nadat vrouwe Harfor zich in de paleiselijke tabberd had gestoken, had hij dat ook gedaan. Of dat uit trouw was gebeurd of gewoon omdat de huisvrouwe het kledingstuk droeg, was nog de vraag.

‘Vergeef me dat ik wat vooruitloop op alles, mijn vrouwe,’ zei hij, ‘maar ik geloof echt dat ik u zaken van enig belang, zo niet van enige haast dien voor te leggen.’ Belangrijk of niet, zijn stem klonk nog steeds zeurderig.

‘Natuurlijk, Meester Norrij. Ik zou u zeer zeker niet tot haast willen aansporen.’ Hij keek haar ogenknipperend aan en probeerde niet te zuchten. Aan de stand van zijn hoofd te zien, dat hij schuin hield, alsof hij haar zo beter kon horen, was hij waarschijnlijk behoorlijk doof. Misschien was dat de reden waarom zijn woorden nooit van toon veranderden. Ze verhief haar eigen stem. Iets. Uiteindelijk zou het toch doodsaai worden. ‘Ga zitten en vertel me over die zaken van belang.’

Ze ging zitten op een van de stoelen met houtsnijwerk aan de tafel en gebaarde hem een andere te nemen, maar hij bleef staan. Dat deed hij altijd. Ze maakte het zich gemakkelijk, sloeg de benen over elkaar en schikte haar rok goed.

Hij greep niet naar zijn map. Alles wat op papier stond, zat ook in zijn hoofd. De papieren had hij alleen maar bij zich voor het geval ze die met eigen ogen wilde inzien. ‘Het belangrijkste, mijn vrouwe, is dat er grote lagen aluin op uw landerijen in Danabar zijn aangetroffen. De beste kwaliteit aluin. Ik neem aan dat de geldschieters... eh, minder zullen aarzelen als ze mijn aanvraag ten uwen behoeve overwegen wanneer ze dit vernemen.’ Hij glimlachte even, een vage, lichte kromming van zijn dunne lippen.

Elayne was kaarsrecht gaan zitten toen hij de aluin vermeldde en ze glimlachte breed. Ze had zin om van vreugde een buiteling te maken. Als het iemand anders dan Norrij was geweest, had ze het gedaan. Ze was zo opgetogen dat ze Birgittes ergernis even voelde verdwijnen. Schilders en wevers aanbaden aluin, evenals glasmakers en papiermakers. Alleen in Geldan was aluin van goede kwaliteit te vinden, tenminste tot nu, en de belasting op de aluinhandel was voldoende geweest om de Geldaanse troon vele generaties lang te steunen. Aluin uit Tyr en Arafel was niet zo goed, maar bracht evenveel geld op als olijfolie en edelstenen.

‘Dat is inderdaad belangrijk nieuws, Meester Norrij. Het beste nieuws van vandaag.’ Hoogstwaarschijnlijk ook het beste na haar aankomst in Caemlin, maar zeker van vandaag. ‘Hoe snel kun je de “aarzeling” van de geldschieters overwinnen?’ Dat was zacht uitgedrukt; het had meer geleken alsof ze de deur in haar gezicht hadden dichtgegooid, weliswaar beleefd, maar toch... De geldschieters wisten tot de laatste man hoeveel zwaarden zij in het veld kon brengen en over hoeveel haar tegenstanders beschikten. Toch twijfelde ze er niet aan of de rijkdommen van aluin zou de mening doen omslaan. Norrij betwijfelde het evenmin.

‘Heel snel, mijn vrouwe, en ik neem aan op heel goede voorwaarden. Ik zal hun zeggen dat ik Tyr of Cairhien ga benaderen als hun beste aanbiedingen ontoereikend zijn. Ze zullen niet het gevaar willen lopen hun klandizie te verliezen, mijn vrouwe.’ Hij zei alles met zijn droge, vlakke stem, zonder dat er iets van voldoening in doorklonk, zoals bij iemand anders het geval zou zijn geweest. ‘Het zullen uiteraard leningen zijn die berusten op toekomstige inkomsten en er moeten uitgaven gedaan worden. Het winnen zelf. Vervoer. Danabar is een bergachtig gebied en de enige behoorlijke straat daar is de Lugardweg. Toch zal er voldoende zijn om uw verlangens ten aanzien van de koninginnegarde te vervullen, mijn vrouwe. En ten aanzien van uw School.’

‘Voldoende is amper het woord, als jij niet langer wilt proberen mij de plannen voor de School uit het hoofd te praten, Meester Norrij,’ zei ze bijna lachend. Als het om de gelden van Andor ging, was hij even bezitterig als een moederkloek. Hij had heel hardnekkig tegengestemd toen ze de betaling van de door Rhand gestichte School in Caemlin wilde overnemen. Hardnekkig op zijn eigen wijze, door keer op keer zijn argumenten te noemen, tot zijn stem een boor leek die in haar schedel wilde dringen. Tot dusver had de School een twintigtal leerlingen die in verschillende herbergen waren ondergebracht, maar zelfs nu het winter was, kwamen er elke dag meer bij, en ze begonnen steeds vaker een soortgelijke ruimte te eisen als zich volgens de geruchten in Cairhien bevond. Ze zou zeker geen paleis voorstellen, maar ze hadden wel iets nodig. Norrij trachtte het goud van Andor als een goede huisvader te beheren, maar zij keek naar Andors toekomst. Ook al kwam Tarmon Gai’don eraan, ze moest wel aannemen dat er ook daarna een toekomst was, of Rhand de wereld nu in een tweede Breken zou storten of niet. Als ze niet in die toekomst geloofde, had het weinig zin met iets door te gaan en ze zag zichzelf niet met de handen in de schoot zitten. Zelfs als ze zeker wist dat de Laatste Slag aan alles een einde zou maken, wilde ze niet alleen maar blijven toekijken. Rhand was de Scholen begonnen voor het geval de wereld echt brak, in de hoop nog iets te redden, maar deze school zou de School van Andor zijn, niet die van Rhand. De School van de Roos en gewijd aan de herinnering van Morgase Trakand. Er bestónd een toekomst en die toekomst zou haar moeder gedenken. ‘Of heb je besloten dat het goud uit Cairhien toch terug te voeren valt op de Herrezen Draak?’

‘Ik geloof nog steeds dat het weinig gevaar inhoudt, mijn vrouwe, maar niet langer de moeite waard na wat ik zojuist uit Tar Valon heb vernomen.’ Zijn stem veranderde niet, maar hij was zichtbaar opgewonden. Zijn vingers trommelden op de leren map als dansende spinnen en bleven toen stil liggen. ‘De... Witte Toren heeft verkondigd dat eh... heer Rhand de Herrezen Draak is en heeft hem eh... bescherming en leiding aangeboden. De proclamatie bevat tevens banvloeken tegen iedereen die hem buiten de Toren om benadert. Het is wijs om behoedzaam om te gaan met de boosheid van Tar Valon, mijn vrouwe, zoals uzelf ook heel goed zult beseffen.’ Hij keek betekenisvol naar haar Grote Serpent-ring aan haar hand op de armleuning. Hij wist uiteraard van de splitsing in de Toren. Misschien dat een keuterboertje in Seleisin nog van niets wist, maar verder wist iedereen ervan. Norrij was echter zo fijngevoelig geweest niet naar haar trouw te vragen. Maar het was duidelijk geweest dat hij in eerste instantie ‘Amyrlin Zetel’ had willen zeggen en toen voor ‘Witte Toren’ had gekozen. En het Licht mocht weten wat hij in plaats van ‘heer Rhand’ in gedachten had gehad. Ze verweet hem echter niets. Hij was een behoedzame man en die goede eigenschap was voor zijn taak belangrijk.

Ze was echter stomverbaasd door Elaida’s proclamatie. Fronsend wreef ze met haar duim over de ring. Elaida had die ring al langer gedragen dan zij leefde. De vrouw was hooghartig, had vreemde denkbeelden en een bord voor haar kop, maar ze was niet stom. Verre van dat. ‘Denkt ze nou echt dat hij zo’n aanbod zal aannemen?’ peinsde ze half in zichzelf. ‘Bescherming en leiding? Ik kan me geen betere manier bedenken om hem tegen de haren in te strijken.’ Leiding? Zelfs met een roeiboom kon niemand Rhand leiden! ‘Het is mogelijk dat hij het reeds heeft aangenomen, mijn vrouwe, volgens mijn zegsvrouw in Cairhien.’ Norrij zou gebeefd hebben bij de suggestie dat hij ergens ook meester-verspieder was. Nou ja, beven ging misschien te ver. Hij zou hoogstens zijn mond van afkeer vertrekken. De hoofdklerk hield de gelden van de natie bij, leidde de schrijvers die de hoofdstad bestuurden en gaf de troon raad in staatszaken. Hij had zeker geen netwerk van ogen-en-oren zoals de Ajahs of zelfs sommige zusters in hun eentje. Maar hij kreeg wel regelmatig brieven uit andere hoofdsteden, brieven van hooggeplaatste mensen die vaak heel goede banden hadden, zodat zijn raad goed was afgestemd op de gebeurtenissen. ‘Ze stuurt me elke week een duif en blijkbaar heeft iemand vlak na haar laatste bericht het Zonnepaleis aangevallen en daarbij de Ene Kracht gebruikt.’

‘De Ene Kracht?’ riep ze geschrokken uit en ging stijf rechtop zitten. Norrij knikte eenmaal. Het leek wel of hij een verslag gaf van het aantal vaten met lampolie. ‘Dat vertelt mijn zegsvrouw tenminste, mijn vrouwe. Aes Sedai wellicht, of Asha’man, of zelfs Verzakers. Hiermee geeft ze geruchten door, vrees ik. De vleugel met de vertrekken van de Herrezen Draak is grotendeels verwoest en zelf is hij verdwenen. Men neemt algemeen aan dat hij naar Tar Valon is gegaan om voor de Amyrlin Zetel neer te knielen. Sommigen geloven dat hij tijdens de aanval is gestorven, maar dat zijn er niet zoveel. Ik raad u aan niets te doen tot het beeld wat duidelijker wordt.’ Hij zweeg even en hield nadenkend zijn hoofd schuin. ‘Van wat ik van hem heb meegemaakt, mijn vrouwe,’ zei hij traag, ‘zou ik niet aannemen dat hij dood was tot ik drie dagen bij zijn lijk heb gewaakt.’ Ze keek hem bijna met open mond aan. Dat was bijna, bijna een grap. Minstens een wat onhandig puntigheidje. Nog wel van Halwin Norrij. Zij geloofde ook niet dat Rhand dood was. Ze wilde niet geloven dat hij dood was. En wat dat knielen voor Elaida betrof, de man was te koppig om voor wie dan ook neer te knielen. Er zouden veel problemen overwonnen kunnen worden als hij zich ertoe kon zetten voor Egwene te knielen, maar dat zou hij niet doen en zij was nog wel zijn vriendin uit zijn jongensjaren. Elaida had even veel kans als een geit op een hofdans, zeker als hij die proclamatie had gehoord. Wie had hem trouwens aangevallen? De Seanchanen konden toch nog lang niet in Cairhien zijn? Als de Verzakers hadden besloten eindelijk openlijk op te treden, dan kon dat nog meer chaos en verwoestingen inhouden dan de wereld nu al te verduren kreeg, maar het ergste zou het zijn als de Asha’man... Als zijn eigen plan zich tegen hem keerde... Nee! Ze kon hem niet beschermen, hoezeer hij het ook nodig had. Hij zou het zelf moeten opknappen. Dwaas! mompelde ze in gedachten. Hij trekt waarschijnlijk rond met zijn banieren alsof niemand hem wil vermoorden. Je kunt jezelf maar beter heel goed beschermen, Rhand Altor, of ik sla je bewusteloos als ik je in handen krijg!

‘Hadden uw zegslieden nog meer te vertellen, Meester Norrij?’ vroeg ze hardop en zette Rhand uit haar gedachten. Ze had hem nog niet in handen en ze diende nu eerst al haar aandacht aan Andor te schenken, om haar greep op het land te versterken. Zijn schrijvers elders hadden heel wat te zeggen, al was het meeste ervan heel oud nieuws. Ze gebruikten niet allemaal duiven en als een brief aan een betrouwbare handelaar werd meegegeven, kon het op z’n best maanden duren voor die aankwam. Onbetrouwbare kooplui namen wel het postgeld aan, maar deden geen moeite de brief af te leveren. Weinig mensen konden zich koeriers veroorloven. Elayne dacht erover om een koninklijke post te beginnen als de toestand dat ooit toeliet. Norrij klaagde over het feit dat zijn laatste berichten uit Ebo Dar en Amador al waren achterhaald door gebeurtenissen die al wekenlang op straat te horen waren geweest. Niet alles was belangrijk. Zijn brievenschrijvers waren geen echte ogen-en-oren. Ze schreven gewoon over het nieuws uit hun stad en over de zaken die aan het hof werden besproken. Uit Tyr kwam het bericht dat een toenemend aantal schepen van het Zeevolk zich zonder loods een weg zocht door de Drakenvingers en bij de stad voor anker waren gegaan. Er waren geruchten dat het Zeevolk de Seanchanen op zee had bevochten. In Illian was het rustig; het zat er vol met soldaten en krijgers van Rhand die herstelden van een veldslag tegen de Seanchanen. Meer was er niet bekend; niet eens of Rhand in de stad was geweest. De koningin van Saldea had zich teruggetrokken op het platteland en verbleef daar nog steeds. Elayne wist er al van, maar het scheen dat ook de koningin van Kandor al maandenlang niet in Chasin was gezien, en men zei dat de koning van Shienar nog steeds op een uitgebreid werkbezoek aan Verwordingsgrens was, hoewel de Verwording tegenwoordig rustiger was dan sinds mensenheugenis. Koning Roedran verzamelde in Lugard iedere edelman die maar over wapenknechten kon beschikken, en er was een stad die zich al grote zorgen begon te maken over twee grote legers die vlak bij de grens met Andor hun kampement hadden opgeslagen, een van de Aes Sedai en het ander van de Andoranen, en nu ook nog bezorgd was over wat een losbandige verkwister als Roedran van plan was.

‘Wat is jouw raad in deze?’ vroeg Elayne toen Norrij uitgesproken was, hoewel ze die eigenlijk niet nodig had. In feite had ze die bij de andere zaken ook niet nodig. De gebeurtenissen waren te ver weg om invloed op Andor te hebben of anders onbelangrijk. Het was enkel een overzicht van wat er in andere landen gebeurde. Niettemin werd er van haar verwacht dat ze deze vraag zou stellen, ook al wisten beiden dat ze reeds over het antwoord beschikte, dat in feite neerkwam op: doe niets. Maar hij had telkens zijn antwoord klaar. Morland was niet ver weg en niet onbelangrijk, maar ditmaal aarzelde hij en kneep de lippen op elkaar. Norrij was langzaam en geordend, maar aarzelde zelden.

‘Geen, wat deze zaken betreft, mijn vrouwe,’ zei hij ten slotte. ‘Gewoonlijk zou ik u aanraden een gezant naar Roedran te sturen die moet uitzoeken wat Roedrans doel en beweegredenen zijn. Wellicht is hij bevreesd door alles wat er ten noorden van het land gebeurt of is hij bang voor de overvallen van de Aiel, waar we zoveel over horen. Aan de andere kant is hij misschien nooit echt eerzuchtig geweest, maar koestert hij nu plannen om iets in het noorden van Altara te ondernemen. Of in Andor, gezien de omstandigheden. Jammer genoeg...’ Hij had de map nog steeds tegen zijn borst, maar hij spreidde beide handen en zuchtte, misschien als verontschuldiging, misschien omdat hij er niet uitkwam.

Meer uitleg had ze niet nodig. Jammer genoeg was ze nog geen koningin en Roedran zou haar bode nooit ontvangen. Als haar aanspraken vergeefs waren en hij haar gezant wel had ontvangen, zou de volgende koningin een deel van Morland bezetten om hem een lesje te leren. Een stuk land naast al het land dat heer Luan en de anderen reeds in handen hadden. Ze had van Egwene echter betere inlichtingen gekregen. Ze was niet van plan haar bron te onthullen, maar ze besloot hem gerust te stellen. Hij wist wat er gedaan moest worden maar was niet in staat dat te doen. Dat moest voor hem heel verontrustend zijn en dat was waarschijnlijk de reden waarom hij zijn lippen zo op elkaar perste.

‘Ik ken het doel van Roedran, Meester Norrij. Hij richt zich op Morland zelf. De Andoranen in Morland hebben eden van trouw aangenomen van edelen in het noorden, waardoor de anderen zenuwachtig worden. Bovendien zwerft daar een grote bende huurlingen rond. Feitelijk Draakgezworenen, maar Roedran denkt dat het huurlingen zijn. Hij heeft ze in het geheim in dienst om daar te blijven en druk uit te oefenen als de andere legers zijn verdwenen. Hij is van plan die dreiging uit te buiten om de edelen zo strak aan zich te binden dat niemand graag als eerste los wil breken wanneer alle gevaar is geweken. Misschien vormt hij in de toekomst een probleem als zijn plan slaagt, want hij wil bijvoorbeeld de noordelijke gewesten weer terug, maar voor nu bestaat er geen gevaar voor Andor.’

De ogen van Norrij gingen wijd open en hij hield zijn hoofd weer scheef, eerst links toen rechts, terwijl hij haar opnam. Voor hij iets zei, maakte hij zijn lippen nat. ‘Dat zou veel verklaren, mijn vrouwe. Ja. Ja, dat zou het zeker.’ Weer raakte zijn tong zijn lippen aan. ‘Er was nog iets dat mijn zegsvrouw in Cairhien noemde, iets dat ik eh... vergeten ben te vermelden. Zoals u zich bewust zult zijn, is uw aanspraak op de Zonnetroon daar heel goed bekend en hij wordt door velen gesteund. Blijkbaar spreken vele Cairhienin openlijk over een komst naar Andor om u te helpen de Leeuwentroon te winnen, zodat u des te sneller de Zonnetroon kunt opeisen. Ik denk dat u wat dat aanbod van de Cairhienin betreft mijn raad niet nodig hebt.’ Ze knikte met een effen gezicht, heel keurig in deze omstandigheden, vond ze. Hulp van Cairhien zou nog erger zijn dan hulp van huurlingen. Er waren te veel oorlogen gevoerd tussen Andor en Cairhien. Hij was dat niet vergeten. Halwin Norrij vergat nooit iets. Waarom had hij besloten haar dit te vertellen in plaats van haar te laten overrompelen door de komst van haar Cairhiense volgelingen? Had haar vertoon van kennis indruk op hem gemaakt? Of was hij misschien bang dat ze zou vernemen dat hij iets achterhield? Geduldig stond hij te wachten. Een uitgedroogde reiger die wachtte op... vis? ‘Laat een brief klaarmaken met mijn handtekening en zegel, Meester Norrij, en stuur hem naar ieder belangrijk Huis in Cairhien. De inleiding moet iets vermelden over mijn recht op de Zonnetroon als de dochter van Taringael Damodred en zet in de brief dat ik zal komen om mijn aanspraken te bekrachtigen wanneer de gebeurtenissen in Andor in kalmer vaarwater zijn gekomen. Schrijf dat ik zonder soldaten kom, omdat ik weet dat Andoraanse soldaten op Cairhiense bodem heel Cairhien in het harnas zouden jagen – en daarin kan ik ze geen ongelijk geven. Sluit af met mijn waardering voor de steun aan mijn zaak en spreek de hoop uit dat alles wat ons van de Cairhienin scheidde, in vrede geheeld kan worden.’ Verstandige mensen zouden de onderliggende boodschap in deze woorden kunnen lezen en met enig geluk aan anderen uit kunnen leggen. ‘Een keurig antwoord, mijn vrouwe,’ merkte Norrij op en lier zijn schouders zakken alsof hij een buiging maakte. Ik zorg ervoor dat het gebeurd. Mag ik vragen, mijn vrouwe, hebt u al tijd gehad om de rekeningen te ondertekenen? Ah. Doet er niet toe. Ik zal later iemand sturen.’ Met een buiging die al even onhandig was als de eerste bereidde hij zich voor om weg te gaan, maar wachtte vervolgens. ‘Vergeef me mijn vrijmoedigheid, mijn vrouwe, maar u herinnert me sterk aan wijlen de koningin, uw moeder.’

Ze zag hoe de deur zich achter hem sloot en vroeg zich af of ze hem tot haar kamp mocht rekenen. Het besturen van Caemlin was zonder schrijvers onmogelijk, om maar te zwijgen van het besturen van Andor. Als je ze niet in de gaten hield, hadden schrijvers de macht om zelfs een koningin op haar knieën te dwingen. Een goedkeurend woord was niet hetzelfde als een verklaring van trouw. Ze kreeg niet veel tijd om over de vraag na te denken, want Norrij was nog maar net vertrokken of drie dienstmeiden in livrei kwamen binnen met schalen onder zilveren deksels, die ze naast elkaar op de tafel bij de muur plaatsten.

‘De huisvrouwe zei dat mijn vrouwe was vergeten haar middagmaal te laten brengen,’ zei een ronde, grijze vrouw terwijl ze een kniks maakte. Ze gebaarde dat de jongere dienstmeisjes de deksels konden verwijderen. ‘Dus heeft ze u een paar dingen gestuurd waaruit u kunt kiezen.’

Een paar dingen! Ze zag wat er uitgestald stond en schudde het hoofd, maar werd er wel aan herinnerd dat het ontbijt bij zonsopgang al heel lang geleden was. Ze zag een lamsbout met mosterdsaus, geroosterde kapoen met vijgen, suikerbroodjes met pijnboompitten, een roomsoep met prei en aardappels, koolrolletjes met rozijnen en kappertjes en een hartige pompoentaart. Er stonden twee bordjes: een met appeltaart en een met kersentaart met slagroom. Uit twee grote zilveren kannen steeg de heerlijke, warme geur op van kruidenwijn. Twee, zodat ze kon kiezen welke ze het lekkerst vond. In een derde kan zat thee. Wat verloren stond in een hoekje van het blad haar gebruikelijke middagmaal van brood en een heldere soep. Reene Harfor vond dat maar niets. Ze beweerde dat Elayne zo mager was als een riet.

De huisvrouwe had haar mening luid verkondigd. De grijze vrouw trok een verwijtend gezicht toen ze het brood; de soep en de thee op tafel zette met een witlinnen eetdoekje, een kop en schotel van dun blauw porselein en een zilveren potje met honing. Plus enkele vijgen op een schotel. Een volle maag in de middag geeft een duf hoofd in de namiddag, placht Lini te zeggen.

Niemand steunde haar echter in haar mening. De dienstmeiden waren allemaal redelijk gezet en zelfs de twee jongeren keken teleurgesteld toen ze met het overgebleven eten vertrokken. De soep was heerlijk, heet en iets gekruid. Ook de muntthee smaakte goed, maar ze werd bij het eten niet met rust gelaten, en haar gedachte dat ze wellicht best een klein stukje van die kersentaart had kunnen nemen, kreeg geen kans. Voor ze twee lepels had gegeten, kwam Dyelin als een wervelwind de kamer binnenstormen, gekleed in groene rijkleding. Elayne legde de lepel neer en had haar al thee aangeboden voor ze besefte dat ze alleen een kopje voor haarzelf had. Dyelin wuifde het aanbod echter met een frons op haar gezicht weg.

‘Er is een leger in Breemwoud,’ kondigde ze aan. ‘Sinds de Aieloorlog hebben we zoiets niet meer meegemaakt. Een koopman uit Nieuw Breem kwam vanmorgen met het nieuws. Een eerlijke en betrouwbare man, Tormon uit Illian. Geeft zich niet over aan dromen of verzinsels en is niet hang voor schaduwen. Hij zei dat hij op verschillende plekken Arafellers, Kandori en Shienaranen heeft gezien. Duizenden. Tienduizenden.’ Ze plofte neer op een stoel en wapperde zich met een hand verkoeling toe. Haar gezicht was wat rood aangelopen, alsof ze gehold had om het nieuws te brengen. ‘In naam van het Licht, wat doen al die Grenslanders zo dicht bij de grens met Andor?’

‘Ik durf er wat om te verwedden dat het met Rhand te maken heeft,’ zei Elayne. Ze onderdrukte een geeuw, dronk de rest van haar thee en vulde haar kopje bij. De ochtend was zeer vermoeiend geweest, maar thee zou haar kracht geven.

Dyelin schoot recht overeind. ‘Je denkt toch niet dat hij ze gestuurd heeft? Om je te... helpen?’

Die mogelijkheid was nog niet bij Elayne opgekomen. Af en toe betreurde ze het dat ze de oudere vrouw over haar gevoelens voor Rhand had verteld. ‘Ik kan me niet indenken dat hij... ik bedoel, dat hij zo stom zou zijn.’

Licht, wat was ze moe. Soms gedroeg Rhand zich net of hij de koning van de wereld was, maar zelfs hij zou toch niet... zeker niet... Wat het was dat hij niet zou doen, gleed uit haar gedachten weg. Opnieuw verborg ze een geeuw en opeens werden haar ogen groter terwijl ze naar haar kopje staarde. Fris en muntachtig. Zorgvuldig zette ze haar kopje neer, althans dat probeerde ze. Het schoteltje kwam verkeerd terecht en het kopje viel om, waardoor de thee over de tafel stroomde. Thee vermengd met dolkwortel, maar die kennis was zinloos nu. Ze probeerde de Bron te bereiken, probeerde zich te vullen met het leven en de vreugde van saidar, maar ze had evengoed kunnen proberen met een net de wind te vangen. Birgittes ergernis, wat minder opgewonden dan eerst, bevond zich nog steeds in een hoekje van haar geest. Verwoed probeerde ze vrees te voelen, paniek. Haar hoofd leek vol watten en alles werd vaag. Help me, Birgitte, dacht ze. Help me.

‘Wat is er,’ wilde Dyelin weten, die zich met een ruk naar voren boog. ‘Je dacht aan iets en aan je gezicht te zien is het afschuwelijk.’ Elayne keek haar met knipperende ogen aan. Ze was de ander vergeten. ‘Ga,’ zei ze met een dikke tong en slikte toen moeizaam om haar keel leeg te krijgen. Haar tong voelde tweemaal zo dik aan. ‘Haal hulp! Ik ben... vergiftigd!’ Uitleg zou te veel tijd kosten. ‘Ga!’ Dyelin keek haar verstijfd met open mond aan, sprong op en greep het mes uit haar riem.

Er werd geklopt en weifelend stak een bediende zijn hoofd om de deur. Elayne voelde een scheut van opluchting. Met een getuige zou Dyelin haar niet neersteken. De man bevochtigde zijn lippen, terwijl zijn ogen van de een naar de ander schoten. Toen kwam hij naar binnen, terwijl hij een lange dolk uit zijn riem trok. Nog twee mannen in de roodwitte livrei volgden hem en beiden trokken een lange dolk.

Ik wil niet als een jong katje in een zak sterven, dacht Elayne verbitterd. Met de grootste moeite duwde ze zich overeind. Haar knieën voelden zwak en ze moest met een hand steun zoeken bij de tafel, terwijl ze de andere gebruikte om haar eigen mes te trekken. Het lemmet van siersmeedwerk was nog korter dan haar hand, maar ze moest het ermee doen. Dat had ook best gekund, als haar vingers rond het heft maar niet als houtblokken hadden aangevoeld. Een kind had het haar af kunnen pakken. Niet zonder strijd, dacht ze. Het leek of ze haar hand door dikke stroop duwde. Niet zonder strijd!

Vreemd genoeg leek er geen tijd voorbij te gaan. Dyelin had zich naar de beulen gewend terwijl de laatste man de deur achter zich sloot.

‘Moord!’ schreeuwde Dyelin. Ze pakte haar stoel op en slingerde die naar de mannen toe. ‘Wachters! Moord! Wachters! Het drietal probeerde de stoel te ontwijken, maar een was te traag en de stoel klapte tegen zijn benen. Met een schreeuw viel hij tegen de man naast hem en beiden gingen neer. De derde, een slanke vlaskop met lichtblauwe ogen, schoot er met uitgestoken dolk langs. Dyelin stak hakkend en stekend met haar eigen dolk in het rond, maar hij bewoog als een fret en ontweek haar met gemak. Zijn eigen lange dolk flitste en Dyelin struikelde met een gil achteruit, terwijl een hand haar maag greep. Hij danste lichtvoetig naar voren en stak opnieuw toe. Zij gilde en viel als een lappenpop op de vloer. Hij stapte over haar heen en kwam op Elayne af. Alleen de man en de dolk in zijn hand bestonden nog voor haar. Hij snelde niet op haar af. Zijn grote blauwe ogen namen haar behoedzaam op, terwijl hij langzaam naar voren stapte. Natuurlijk. Hij wist dat ze Aes Sedai was. Hij vroeg zich nu natuurlijk af of het gif zijn werk had gedaan. Ze probeerde rechtop te staan, hem woest aan te kijken, enkele ogenblikken met bluf te winnen, maar hij knikte in zichzelf en hief de dolk. Als ze iets had gekund, had ze het allang gedaan. Op zijn gezicht lag geen vermaak. Het was een man die een klus had te doen.

Opeens bleef hij staan en keek stomverbaasd omlaag. Net als Elayne. Naar een stuk staal dat uit zijn borst stak. Bloed borrelde op uit zijn mond toen hij voorover tegen de tafel viel, waardoor die wegschoof.

Wankelend viel Elayne op haar knieën en ze kon nog net de tafelrand grijpen om een verdere val te voorkomen. Stomverbaasd staarde ze naar de man die op het tapijt lag te bloeden. Uit zijn rug stak een zwaard. Haar dwalende gedachten leken van lood. Die tapijten zouden met al dat bloed nooit meer schoon te krijgen zijn. Langzaam keek ze op, langs het roerloze lichaam van Dyelin. Ze leek niet te ademen. Naar de deur. De open deur. Daar lag een andere moordenaar. Zijn hoofd stond in een vreemde hoek en zat nog maar half aan zijn nek vast. De derde moordenaar vocht met een man in het rood. Grommend rolden ze over de vloer terwijl beiden om de dolk vochten. De moordenaar wilde de wurgende hand van de ander lostrekken. Die ander. Een man met een gezicht als een bijl. Met de rode jas en de witte kraag van een gardist. Haast je Birgitte, dacht ze dof. Alsjeblieft, haast je. Duisternis overspoelde haar.

10

Tel’aran’rhiod

Het was donker toen Elayne haar ogen opendeed en ze staarde naar vage schaduwen die in een nevelige bleekheid om haar heen dansten. Haar gezicht was koud, haar lichaam heet en klam. Iets hield haar armen en benen vast. Ze voelde kort paniek. Toen besefte ze dat Aviendha in de kamer was, evenals Birgitte, die als een vuist van beheerste kalme boosheid in haar hoofd aanwezig was. Hun aanwezigheid kalmeerde haar. Ze lag in haar eigen slaapkamer, onder de dekens van haar eigen bed en keek op naar de strakke linnen hemel en voelde warme kruiken regen haar aanliggen. De dikke wintergordijnen waren aan de bedstijlen gebonden en het enige licht kwam van kleine flakkerende vlammetjes in de haard, net voldoende om de schaduwen te laten bewegen, niet om ze te verdrijven.

Onwillekeurig reikte ze naar de Bron en vond die. Raakte saidar aan. Een wonder. Ze omhelsde de Bron niet. Het verlangen zeer veel saidar te putten drong zich sterk op, maar ze trok zich met tegenzin terug. Met grote tegenzin en niet alleen omdat ze ernaar verlangde om vervuld te worden met het rijke gevoel van saidar, want het was een bodemloze behoefte die beheerst diende te worden. Haar grootste vrees in al die eindeloze bange ogenblikken was niet de dood geweest, maar dat ze de Bron nooit meer zou kunnen aanraken. Dat idee had ze ooit heel vreemd gevonden.

Opeens schoot haar iets te binnen en kwam ze moeizaam overeind. De dekens gleden omlaag en ze trok die onmiddellijk weer omhoog. De lucht voelde koud aan tegen haar naakte huid, die vochtig was van het zweet. Ook al probeerde ze iets over te nemen van Aviendha’s gemak om ongekleed bij anderen te zijn, het lukte haar gewoon niet. ‘Dyelin,’ zei ze bezorgd en probeerde de dekens nog beter om zich heen te schikken. Het voelde vreemd aan. Ze voelde zich uitgewrongen en duizelig. ‘En de gardist... zijn ze...’

‘De man heeft geen schrammetje opgelopen,’ zei Nynaeve, die uit de bewegende schaduwen naar voren stapte, al bleef zijzelf ook nog een schaduw. Ze legde haar hand op Elaynes voorhoofd en gromde voldaan door de koelte ervan. ‘Bij Dyelin heb ik Heling toegepast. Ze zal echter tijd nodig hebben om haar krachten weer terug te krijgen. Ze heeft veel bloed verloren. Met jou is het ook goed. Ik meende een tijdlang dat je koorts zou krijgen, want dat is altijd het gevaar als je zwak bent.’

‘Ze heeft je kruiden gegeven en geen Heling,’ zei Birgitte zuur vanaf een stoel aan het voeteneinde van het bed. In deze halve duisternis was ze een vierkante dreigende gestalte.

‘Nynaeve Almaeren is wijs genoeg om te weten wat ze niet kan,’ zei Aviendha vlak. Alleen haar witte hemd en een flits van glanzend zilver waren laag bij de muur goed zichtbaar. Als gewoonlijk zat ze liever op de vloer dan op een stoel. ‘Ze heeft de smaak van die dolkwortel in de thee herkend en wist niet welke weving daartegen gebruikt kon worden, dus heeft ze niet voor dwaze oplossingen gekozen.’

Nynaeve snoof hard. Ongetwijfeld evenzeer vanwege Aviendha’s verdedigende woorden als Birgittes zure opmerking. Misschien om het eerste wel meer. Nynaeve bleef Nynaeve en zou waarschijnlijk liever nooit de dingen te weten zijn gekomen die ze niet wist en niet kon. De laatste tijd was ze ook wat meer geprikkeld over Heling dan anders. Zeker nadat was gebleken dat verschillende Kinsvrouwen haar kunde overtroffen. ‘Je had het zelf moeten herkennen, Elayne,’ zei ze bruusk. ‘Groenmos en geitentong maken je misschien wat slaperig, maar werken uitstekend tegen maagkramp. Ik heb maar aangenomen dat je liever sliep.’

Elayne huiverde even en trok de leren kruiken onder de dekens vandaan en liet ze op het tapijt vallen; ze had het gevoel dat ze geroosterd werd. De dagen nadat Ronde Macura haar en Nynaeve had vergiftigd met dolkwortel waren zo ellendig geweest dat ze die liever wilde vergeten. Ze wist niet welke kruiden Nynaeve haar gegeven had, maar ze voelde zich niet zwakker dan na de dolkwortel. Ze meende best te kunnen lopen, zolang ze maar niet lang hoefde te staan en ver te lopen. En haar hoofd was helder. De vensterluiken lieten streepjes maanlicht door. Was het al diep in de nacht?

Ze omhelsde de Bron weer en geleidde vier stroompjes Vuur om een staande lamp aan te steken, vervolgens een tweede. De kleine vlammen maakten het vertrek ineens veel lichter, waardoor Birgitte even een hand voor haar ogen hield. De jas van kapitein-generaal stond haar goed. Ze zou veel indruk hebben gemaakt op die handelaren. ‘Je hoort nog niet te geleiden,’ foeterde Nynaeve met samengeknepen ogen. Ze droeg nog steeds het te laag uitgesneden blauwe gewaad van die ochtend, terwijl de stola met de gele franje over haar armen lag. ‘Nog een paar dagen om weer op krachten te komen zou beter zijn. En dan heel veel slaap.’ Ze keek met een frons op haar gezicht naar de kruiken die op de vloer waren gevallen. ‘En je moet je warm houden. Het is beter koorts te voorkomen dan die te helen.’

‘Ik denk dat Dyelin vandaag haar trouw heeft bewezen,’ zei Elayne, haar kussens zo verschikkend dat ze rechtop tegen het hoofdeinde van het bed kon leunen. Nynaeve stak in afkeer beide handen omhoog. Op een zilveren dienblaadje op een nachtkastje stond een zilveren beker gevuld met donkere wijn. Elayne keek er kort en achterdochtig naar. ‘Op een heel harde wijze. Ik denk dat ik haar toh verschuldigd ben, Aviendha.’

De Aielse trok haar schouders op. Bij hun aankomst in Caemlin had ze met bijna lachwekkende haast haar Aielkleren weer aangetrokken en de prachtige zijde ingeruild voor algoed hemden en een ruim vallende wollen rok, alsof ze opeens bang was geworden voor de weelde van de natlanders. Met een donkere omslagdoek om het middel en een donker doekje om het hoofd voor haar lange zwarte haren leek ze weer helemaal op een leerling van de Wijzen, al droeg ze wel een ingewikkelde zilveren halsketting van fijnbewerkte schijfjes die ze van Egwene had gekregen. Elayne begreep nog steeds die haast niet. Melaine en de anderen hadden de indruk gegeven dat ze, zolang ze natlandse kleren droeg, haar eigen gang mocht gaan, maar nu hadden ze haar weer net zo in een kooitje als een Novice bij de Aes Sedai. Ze mocht eigenlijk van de Wijzen alleen wat tijd in het paleis, of liever de stad, doorbrengen omdat zij en Elayne eerstezusters waren.

‘Als jij vindt dat je dat moet doen, dan moet je het doen.’ Het wel zeer uitgestreken toontje ging over in een plagerige genegenheid. ‘Het is maar een kleine toh, Elayne. Je had reden tot twijfel, zuster. Je kunt niet voor elke gedachte een verplichting veronderstellen.’ Ze lachte alsof haar opeens een leuk grapje inviel. ‘Op die manier eindig je met zeer veel trots en moet ik weer veel te trots op jou zijn, maar de Wijzen zullen jou hiervoor niet ter verantwoording roepen.’ Nynaeve rolde heel nadrukkelijk haar ogen omhoog, maar Aviendha schudde slechts haar hoofd en ging duidelijk behoedzaam met de onwetendheid van de ander om. Ze had nog andere lessen van de Wijzen gekregen dan lessen in de Ene Kracht. ‘Tja, dat kunnen we niet hebben, hè, dat jullie al te trots worden,’ zei Birgitte. Het leek er verdacht veel op dat ze haar plezier verborg. Haar gezicht stond veel te nietszeggend.

Birgitte werd door Aviendha altijd met gepaste voorzichtigheid opgenomen. Nadat zij en Elayne elkaar als eerstezusters hadden aangenomen, had Birgitte haar ook geadopteerd. Niet als zwaardhand natuurlijk, maar ze gedroeg zich als een oudere zus tegen haar, net zoals ze vaak tegen Elayne deed. Aviendha wist niet goed wat ze daar mee aan moest. En het feit dat ze nu als een van de weinigen wist wie Birgitte eigenlijk was, had niet erg geholpen. Haar gevoelens schommelden heen en weer tussen een ferme vastbeslotenheid dat Birgitte Zilverboog haar geen ontzag inboezemde en een verrassende bescheidenheid, en zowat alles daar tussenin. Birgitte schonk haar een vermaakte glimlach, maar die verdween toen ze een klein rolletje van haar schoot oppakte en dat heel behoedzaam uitrolde. Toen eindelijk een dolk zichtbaar werd in een met leer beklede schede en een lang lemmet, keek ze heel ernstig en stroomde er een beheerste woede door de binding. Elayne herkende de dolk meteen. Ze had die dolk in de hand van de vlasblonde moordenaar gezien.

‘Het was geen poging je te ontvoeren, zus,’ zei Aviendha zachtjes. Birgittes stem klonk grimmig en ze hield de dolk aan de punt van het heft omhoog. ‘Nadat Mellar de eerste twee had gedood, de tweede door zijn zwaard als speer te gebruiken, als een held uit een speelmanverhaal, pakte hij deze dolk van de derde af en doodde hem ermee. Ze hadden vier exact gelijke dolken bij zich. Deze was van gif voorzien.’

‘Die bruine vlekken op het lemmet zijn grijze venkel vermengd met gemalen perzikpit,’ zei Nynaeve, die op de rand van het bed kwam zitten en een grimas van walging toonde, ik hoefde zijn ogen en tong maar te zien of ik wist waaraan die vent was gestorven en dat was niet de dolksteek zelf.’

‘Zo,’ zei Elayne kalm, na enig zwijgen. ‘Zo, zo. Dolkwortel zodat ik niet kon geleiden en ook niet kon staan en twee man om me overeind te houden, terwijl de derde me een vergiftigde dolksteek toebrengt. Een ingewikkeld plan.’

‘Natlanders houden van ingewikkelde plannen,’ merkte Aviendha op. Ze gluurde wat ongemakkelijk schuins naar Birgitte, verschoof wat en voegde eraan toe: ‘Sommigen tenminste.’

‘Maar ergens ook heel eenvoudig,’ zei Birgitte droogjes, terwijl ze de dolk weer even behoedzaam in de doek rolde als ze die had uitgepakt. ‘Het was gemakkelijk bij je te komen. Iedereen weet dat je ’s middags alleen eet.’ Haar lange vlecht zwaaide heen en weer toen ze het hoofd schudde. ‘Een geluk dat de eerste man die op je afkwam, deze dolk niet had. Eén steek en je was dood geweest. Gelukkig maar dat Mellar toevallig langsliep en een vrouw hoorde gillen. Je hebt het geluk van een ta’veren.’

Nynaeve snoof. ‘Je had al dood kunnen zijn na een diepe snee in je arm. Die pit is een giftig deel van een perzik. Dyelin zou geen enkele kans hebben gehad als de andere dolken ook waren vergiftigd.’ Elayne keek de vlakke, nietszeggende gezichten van haar vriendinnen aan en zuchtte. Een heel ingewikkeld plan. Alsof verspieders in het paleis al niet erg genoeg waren. ‘Een kleine lijfwacht, Birgitte,’ zei ze eindelijk. ‘Heel... bescheiden.’ Ze had kunnen weten dat de vrouw erop voorbereid was. Birgittes gezicht veranderde niet, maar een heel klein vonkje van voldoening flitste door hun binding. ‘Allereerst de vrouwen die jou vandaag in de stad hebben bewaakt,’ zei ze en deed niet eens alsof ze nog moest nadenken. ‘En enkele anderen die ik persoonlijk zal uitkiezen. Alles bij elkaar ongeveer twintig. Met minder kun je niet dagen nacht beschermd worden en bloedvuur, dat moet gebeuren,’ besloot ze ferm, ook al had Elayne er nog niets tegenin gebracht. ‘Vrouwen kunnen je beschermen waar mannen dat niet kunnen en ze zullen niet erg opvallen omdat ze zijn wie ze zijn. De meeste mensen denken dat wij voor de pracht en praal zijn, maar we zullen jouw eigen Speervrouwen zijn. Laten we ze ook iets geven, een sjerp of zo, waardoor ze er nog pralender uitzien.’ Waarmee ze een scherpe blik van Aviendha verdiende, die ze zogenaamd niet zag. ‘Het probleem is de leiding,’ zei ze fronsend. ‘Twee of drie edelen, voormalige Jagers, geven me constant allerlei redenen waarom ze een rang behoeven die “past bij hun stand”. Die bloedvrouwen weten hoe ze bevelen moeten geven, maar ik weet niet zeker of die kerels de bloedorders kennen. Ik kan Caseille bevorderen tot luitenant, maar in feite is ze meer een vaandrig, denk ik.’ Birgitte trok de schouders op. ‘Misschien blijkt een van de anderen een belofte, maar ik denk dat ze beter zijn in volgen dan in leiden.’ Inderdaad, alles was al overdacht. Ongeveer twintig? Ze zou Birgitte scherp in de gaten moeten houden om er zeker van te zijn dat het er geen vijftig zouden worden. Of nog meer. Haar kunnen beschermen waar mannen dat niet konden? Elayne kromp ineen. Dat hield dus lijfwachten in die haar op z’n minst tot in haar badkamer zouden volgen. ‘Caseille is toch zeker prima. Een vaandrig heeft er toch twintig onder zich?’ Ze wist zeker dat ze Caseille om kon praten om niet al te opdringerig te worden. En om ook de overige vrouwen buiten haar badkamer te houden. ‘Die man die nog net op tijd bij ons was... Mellar? Wat weet je van hem, Birgitte?’

‘Doilin Mellar,’ zei Birgitte langzaam en trok haar wenkbrauwen scherp omhoog. ‘Een man met een kil hart, al glimlacht hij veel, vooral naar vrouwen. Hij knijpt dienstmeisjes in hun billen en ik weet dat hij er drie binnen vier dagen in zijn bed heeft gekregen, want hij praat graag over zijn “veroveringen”, maar wie nee zegt, valt hij verder ook niet lastig. Hij beweert dat hij een wapenknecht van een koopman is geweest en vervolgens huursoldaat. Nu is hij Jager op de Hoorn en omdat hij redelijk bekwaam is, is hij luitenant geworden. Hij is een Andoraan, ergens uit het westen, in de buurt van Baerlon. Hij beweert tijdens de Opvolgingsoorlog voor je moeder te hebben gevochten, maar hij moet toen nog een jongen zijn geweest. Hij weet in elk geval overal het juiste antwoord op – dat heb ik gecontroleerd – dus misschien was hij er inderdaad bij. Huurlingen kunnen over hun verleden liegen waar je bij zit.’ Elayne vouwde haar handen en dacht na over Doilin Mellar. Ze kon zich alleen maar een magere man met een scherp gezicht herinneren, die een van haar belagers wurgde terwijl ze om een dolk vochten. Een man met zoveel bekwaamheden als soldaat dat Birgitte hem luitenant had gemaakt. Ze probeerde de leidinggevende gardisten zoveel mogelijk uit Andor te laten komen. Een tijdige redding, één man tegen drie, en een zwaard dat als een speer door de kamer werd gegooid, net als in een speelmanverhaal. ‘Hij verdient een passende beloning. Bevorder hem tot kapitein en tot hoofd van mijn lijfwacht, Birgitte. Caseille kan zijn plaatsvervanger worden.’

‘Ben je gek geworden?’ barstte Nynaeve los, maar Elayne bracht haar tot zwijgen, ik voel me veel veiliger als ik weet dat hij er is, Nynaeve. Mij zal hij niet knijpen, zeker niet als Caseille en twintig anderen om hem heen staan. Met zijn faam zullen ze hem als haviken in het oog houden. Je zei toch twintig, Birgitte. Ik hou je eraan.’

‘Twintig,’ zei Birgitte verstrooid. ‘Ongeveer.’ Er was echter niets verstrooids in de blik waarmee ze naar Elayne keek. Ze boog zich naar voren, de handen op de knieën. ‘Ik neem aan dat je weet wat je doet.’ Goed zo, ze gedroeg zich ditmaal eens als zwaardhand en sprak haar niet tegen. ‘Gardist-luitenant Mellar wordt gardist-kapitein Mellar omdat hij het leven van de erfdochter heeft gered. Zijn vaandel zal weer een stuk hoger wapperen. Tenzij je vindt dat we dit alles geheim moeten houden.’

Elayne schudde het hoofd. ‘O, nee, helemaal niet. Laat de hele stad het weten. Iemand heeft geprobeerd mij te vermoorden en luite... kapitein Mellar heeft mij gered. We houden dat gif echter wel voor onszelf. Voor het geval iemand zich eens verspreekt.’ Nynaeve schraapte kuchend haar keel en keek haar woest van opzij aan. ‘Op een dag zul je al te slim doen, Elayne Trakand. Zo vlijmend slim dat je je snijdt.’

‘Ze is knap, Nynaeve Almaeren.’ Aviendha kwam soepel overeind, schikte haar rok en gaf toen een tikje op haar hoornen dolkschede. Die was niet zo groot als het wapen dat ze als Speervrouwe had gedragen, maar de dolk was nog steeds een behoorlijk wapen. ‘Bovendien ben ik er voor aanvallen van achter. Ik heb inmiddels toestemming gekregen bij haar te blijven.’

Nynaeve wilde kwaad iets terugzeggen, maar wonderlijk genoeg hield ze zich in, beheerste zich zichtbaar en streek over haar rok en langs haar gezicht. ‘Waarom kijken jullie me allemaal zo aan?’ mompelde ze. ‘Als Elayne die vent zo dichtbij wil dat ze in haar bil geknepen kan worden, wie ben ik dan om dat te verbieden?’ Birgittes mond viel open en Elayne vroeg zich af of Aviendha zou stikken. Haar ogen rolden bijna uit de kassen. Het zwakke geluid van de klok in de hoogste paleistoren die het uur aangaf, deed haar opschrikken. Het was later dan ze had gedacht. ‘Nynaeve, Egwene wacht misschien al op ons.’ Ze kon nergens iets van haar kleren ontdekken. ‘Waar is mijn beurs? Mijn ring zit erin.’ Haar Grote Serpent-ring had ze om. Maar die bedoelde ze niet. ‘Ik ga er vanavond alleen heen,’ zei Nynaeve ferm. ‘Jij verkeert niet in een toestand om Tel’aran’rhiod te betreden. Je hebt trouwens de hele middag geslapen, en ik wed dat je niet zo gauw meer in slaap valt. En ik weet dat het je niet is gelukt jezelf in zo’n halfslaap te krijgen, dus dat is afgehandeld.’ Ze glimlachte zelfvoldaan, zeker van haar zege. Ze had bijna schele duizelingen gekregen van haar pogingen om in die wakende halfslaap te komen die Egwene hun had willen Ieren.

‘Daar durf jij om te wedden, hè?’ mompelde Elayne. ‘Waar wed je om? Want ik ben van plan dat daar te drinken.’ en ze wierp een blik op de beker wijn op het nachtkastje, ‘en ik wed dat ik meteen in slaap zal vallen. Natuurlijk, als jij er niet iets in gedaan hebt, als jij niet van plan was om mij om te praten dat op te drinken... Nou ja, jij zou dat natuurlijk niet doen. Dus waar wedden we om?’ Nynaeves onuitstaanbare grijns gleed van haar gezicht en werd vervangen door vuurrode konen.

‘Dat is mooi,’ zei Birgitte en stond op. Met de vuisten in haar zij stelde ze zich vierkant aan het voeteneind op, haar gezicht en toon een en al zware kritiek. ‘Die vrouw redt je van een bedorven maag en jij snauwt haar af als een meid uit Senje. Misschien als je die beker leegdrinkt, gaat slapen en vergeet om vannacht in de Wereld der Dromen rond te struinen, dat ik dan besluit dat je al zo volwassen bent dat ik erop kan vertrouwen dat er geen honderd gardisten nodig zijn om je in leven te houden. Of moet ik je neus dichtknijpen om het je te laten drinken?’ Nou ja, Elayne had ook niet verwacht dat Birgitte zich lang zou inhouden. Minder dan honderd? Licht, er zou inderdaad nog veel voor nodig zijn om die lijfwacht op een man of twintig te houden.

Nog voor Birgitte was uitgesproken, stond Aviendha opeens voor haar en wachtte amper haar laatste woorden af. ‘Je behoort niet zo tegen haar te praten, Birgitte Trahelion, zei ze, en rekte zich uit om alle voordeel te putten uit haar lengte. Door de hoge hakken onder Birgittes laarzen stak ze niet zoveel boven haar uit, maar met haar omslagdoek omgeslagen leek ze veel meer op een Wijze dan op een leerlinge. Sommigen hadden een uiterlijk dat niet veel van dat van haar verschilde. ‘Jij bent haar zwaardhand. Vraag Aan’allein hoe je je moet gedragen. Dat is een groot man, maar hij gehoorzaamt als Nynaeve hem wat zegt.’ Aan’allein was Lan, de ene man. Zijn geschiedenis was wijd en zijd bekend onder de Aiel en hij werd door hen bewonderd.

Birgitte nam haar van top tot teen op, alsof ze haar de maat nam, en nam een ontspannen houding aan, waarmee ze niets van haar lengte verloor. Spottend deed ze haar mond open, blijkbaar bereid om Aviendha’s opgestoken zeil neer te halen als ze dat kon – en dat kon ze meestal. Maar voor ze iets kon zeggen, sprak Nynaeve kalm en ferm: ‘O, om de liefde van het Licht, laat het gaan, Birgitte. Als Elayne zegt dat ze meegaat, dan gaat ze mee. Afgelopen, geen woord meer.’ Ze stak haar wijsvinger op naar de ander. ‘Anders zullen jij en ik later nog enkele woorden wisselen.’

Birgitte staarde Nynaeve aan en haar mond bewoog stil. De zwaardhandbinding droeg een scherpe mengeling van ergernis en boosheid over. Ten slotte plofte ze wijdbeens in de stoel neer, steunend op de laarzensporen in de vorm van een leeuwenkop, en ze begon binnensmonds te mopperen. Als Elayne haar niet beter had gekend, zou ze hebben gezworen dat de Birgitte aan het pruilen was. Ze had graag willen weten hoe Nynaeve dat had klaargespeeld. In de tijd van het beestenspul had Nynaeve net zoveel ontzag voor Birgitte gekoesterd als Aviendha nu had. Maar dat was veranderd. Volledig. Nu koeioneerde Nynaeve Birgitte evenveel als ieder ander. En het lukte bij haar ook beter dan bij anderen. Ze is een vrouw als ieder ander, had Nynaeve ooit gezegd. Dat heeft ze me zelf gezegd en ik besefte dat ze gelijk had. Alsof dat ook maar iets verklaarde. Birgitte was nog steeds Birgitte.

‘Mijn beurs?’ vroeg Elayne en uitgerekend Birgitte ging de met gouddraad geborduurde rode beurs uit de kleedkamer halen. Nou ja, een zwaardhand deed dat soort dingen ook, maar normaal gesproken maakte Birgitte er altijd een opmerking bij. Hoewel haar terugkomst wellicht die opmerking uitdrukte. Ze bood de beurs met een zwierige buiging aan en rond haar lippen speelde iets wat voor Nynaeve en Aviendha was bedoeld. Elayne zuchtte. De vrouwen hadden eigenlijk geen hekel aan elkaar en konden heel goed met elkaar opschieten, als je de kleine strubbelingen vergat. Alleen vonkte er soms iets tussen hen.

De vreemd gedraaide stenen ring die aan een eenvoudig leren koord hing, lag onder in haar beurs onder een aantal munten, naast de zorgvuldig opgevouwen zijden doek met veren, die zij als haar grootste schat beschouwde. De ter’angreaal leek van steen, zat vol vlekken en vertoonde blauwe, rode en bruine strepen, maar de ring was even hard en glad als staal en veel te zwaar voor zijn grootte. Ze schoof het leren koordje om haar hals en de ring tussen haar borsten. Ze trok de koordjes van de beurs dicht, zette deze op het nachtkastje en pakte de zilveren beker. Het rook naar goede wijn, maar toch trok ze een wenkbrauw op en glimlachte naar Nynaeve. ik ga naar mijn eigen kamer,’ zei Nynaeve stijfjes. Ze stond op van het bed en schonk zowel Birgitte als Aviendha een barse blik. Door de ki’sain op haar voorhoofd leek haar blik nog barser. ‘Zorg ervoor dat jullie wakker blijven en houd je ogen open. Tot zij die lijfwacht heeft, verkeert ze nog steeds in gevaar. Ik hoop dat ik jullie daar niet aan hoef te herinneren.’

‘Denk je dat ik dat niet weet?’ bitste Aviendha terug terwijl Birgitte gromde: ik ben geen dwaas, Nynaeve!’

‘Dat zeggen jullie,’ antwoordde Nynaeve. ik hoop het, terwille van Elayne. En terwille van jezelf.’ Het klonk niet boos, meer alsof ze feiten opsomde. Ze trok haar stola op en schreed de kamer uit, zo statig als iedere Aes Sedai zich maar kon wensen. Ze werd er heel goed in.

‘Bloedvuur, je zou bijna denken dat zij hier koningin is,’ mopperde Birgitte.

‘Dat is er een met al te veel trots, Birgitte Trahelion,’ gromde Aviendha. ‘Even trots als een Shaido met een geit.’ Volmaakt eensgezind knikten ze elkaar toe.

Maar Elayne merkte wel dat ze het pas zeiden nadat de deur was dichtgevallen. De vrouw die vroeger zo hard had ontkend ooit Aes Sedai te zullen worden, werd heel erg een Aes Sedai. Misschien had Lan er iets mee te maken. Leidde hij haar met zijn ervaring. Ze moest soms nog wel wat doen aan haar temperament, maar ook dat leek steeds beter te gaan na haar merkwaardige huwelijk op de boot. Het eerste slokje wijn smaakte gewoon naar wijn, een heel goede wijn, maar Elayne keek fronsend naar de beker en aarzelde. Tot ze besefte wat ze deed en waarom ze dat deed. De herinnering aan de dolkwortel in haar thee was nog heel vers. Wat had Nynaeve erin gedaan? Geen dolkwortel natuurlijk, maar wat wel? Ze tilde de beker op voor nog een slok, maar hij leek erg zwaar. Uitdagend dronk ze de wijn in één teug op. Ik bad alleen maar dorst, dacht ze en strekte zich uit om de beker terug te zetten op het kastje. Ik probeerde echt niet iets te bewijzen.

De andere twee hadden naar haar gekeken, maar toen ze het zich gemakkelijker maakte om te gaan slapen, keken ze elkaar aan.

‘Ik houd de wacht in de zitkamer,’ zei Birgitte. ‘Ik heb mijn boog en koker daar. Jij blijft hier voor het geval ze iets nodig heeft.’ Aviendha sprak haar niet tegen, maar trok haar dolk en knielde dicht bij de muur neer, zodat ze iedereen door de deur kon zien aankomen zonder dat ze haar zagen, klaar om op te springen. ‘Klop tweemaal, dan eenmaal en zeg je naam voor je binnenkomt,’ zei ze, ‘anders neem ik aan dat het een vijand is.’ Birgitte knikte alsof dat de gewoonste zaak van de wereld was.

‘Dat is sto...’ Elayne smoorde een geeuw achter haar hand. ‘Stom,’ besloot ze toen ze weer iets kon zeggen. ‘Niemand zal proberen...’ Weer gaapte ze en ze had haar vuist wel in haar mond kunnen steken. Licht, wat had Nynaeve in haar wijn gedaan? ‘... mij vannacht te vermoorden,’ zei ze doezelig, ‘en... dat... weten jullie allebei...’ Haar oogleden waren loodzwaar en zakten omlaag ondanks al haar pogingen ze open te houden. Onbewust vlijde ze haar gezicht lekker in het zachte kussen en probeerde af te maken wat ze had willen zeggen, maar...

Ze was in de Grote Zaal, de troonzaal van het paleis. In de weerspiegeling van de troonzaal in Tel’aran’rhiod. Hier leek de stenen ring die zo zwaar was in de wakende wereld zo licht dat hij tussen haar borsten leek op te stijgen. Natuurlijk was er licht, maar het kwam overal en nergens vandaan. Niet als zon- of lamplicht, maar zelfs als het hier nacht was, was er steeds genoeg onwezenlijk licht om iets te zien. Als in een droom. Het altijd aanwezige gevoel van onzichtbare ogen was geen droomgevoel maar meer een nachtmerrie, maar ze was er inmiddels voldoende aan gewend om er niet meer zo op te letten.

In de Grote Zaal vonden de grote ontvangsten plaats. Koninklijke gezanten werden hier ontvangen en belangrijke verdragen en oorlogsverklaringen werden hier bekendgemaakt aan de verzamelde hoogwaardigheidsbekleders en de lange zaal paste bij de naam en het gebruik. Zonder andere mensen leek het een grote holklinkende grot. Twee rijen dikke glanzendwitte pilaren van twintig pas hoog liepen over de hele lengte van de zaal, waar aan het andere eind de Leeuwentroon op een marmeren verhoging stond. Vanaf de roodwitte vloerplavuizen liep een rode loper over de witte treden omhoog. De troon was gemaakt voor een vrouw, maar nog steeds heel groot op zijn zware poten als Ieeuwenklauwen. De rugleuning vertoonde hoog aan de bovenkant de Witte Leeuw in maanstenen tegen een achtergrond van robijnen. Daarmee werd verkondigd dat wie hier zat over een grote natie heerste. In de grote glasschilderingen in het ronde plafond hoog boven haar staarden de koninginnen die Andor hadden gesticht op haar neer. Hun afbeeldingen werden afgewisseld met afbeeldingen van de Witte Leeuw en van gebeurtenissen in veldslagen die zij hadden gevoerd om Andor van een stadstaatje in het ineenstortende rijk van Artur Haviksvleugel uit te bouwen tot een natie. Veel landen die de Oorlog van de Honderd Jaren hadden overleefd, waren ondergegaan, maar Andor bestond nu al zo’n duizend jaar en genoot een grote welvaart. Soms voelde Elayne dat die beelden een uitspraak over haar deden of beoordeelden of zij het waard was in hun voetstappen te treden.

Ze was net in de Grote Zaal aangekomen toen er ook een andere vrouw verscheen, zittend op de Leeuwentroon. Een jonge vrouw met donker haar in een gewaad van soepele rode zijde dat op de mouwen en de zoom was afgezet met zilveren leeuwen, met een halsketting van vuurdruppels zo groot als duiveneieren om haar hals en de Rozenkroon op het hoofd. Een hand rustte licht op de leeuwenkop van de armleuning en ze wierp een koninklijke blik door de zaal. Haar ogen vielen op Elayne. Ze herkende de erfdochter en raakte in de war. Kroon, vuurdruppels en zijde verdwenen en werden vervangen door eenvoudige wol en een lang schort. Even later verdween de jonge vrouw eveneens.

Elayne glimlachte vermaakt. Zelfs keukenmeiden droomden van de Leeuwentroon. Ze hoopte dat de jonge vrouw niet angstig was wakker geschrokken uit haar beginnende droom, maar in een andere prettige droom was beland. Een veiliger droom dan Tel’aran’rhiod, Er veranderden nu ook andere zaken in de troonzaal. De fraai bewerkte staande lampen die in rijen langs de muren stonden, leken te trillen tegen de hoge pilaren. De grote boogdeuren stonden opeens open en sloten zich in een oogwenk weer. Alleen wat al heel lange rijd op dezelfde plek stond, had een echt blijvende weerspiegeling in de Wereld der Dromen.

Elayne beeldde zich een grote passpiegel in en die verscheen vlak voor haar, waarin haar beeld werd weerspiegeld. Ze was gekleed in een groenzijden gewaad met hoge hals en een lijfje dat was afgewerkt met zilver. In haar oren droeg ze smaragden en in haar roodgouden krullen waren kleinere edelstenen geweven. Ze lier de edelstenen in het haar verdwijnen en knikte. Dir was passend voor de erfdochter en niet al te pronkerig. Je moest hier voorzichtig zijn met je gedachten over jezelf, anders... Haar bescheiden groenzijden gewaad veranderde in de strakke op het lichaam klevende kledij van Tarabon. Met haar donkere wijde broek, blote voeten, gouden oorringen, een neusring, een kettinkje vol muntjes en donkere tatoeages op beide handen leek ze het volgende moment wel iemand van het Zeevolk. Ze droeg zelfs geen hemd, zoals de Atha’an Miere op zee gekleed ging. Met rode wangen keerde ze haastig terug naar haar eerste kledij en veranderde de smaragden oorhangers in eenvoudige zilveren ronde hangers. Hoe eenvoudiger je je kleding verbeeldde, hoe gemakkelijker je die vast kon houden.

Ze liet de spiegel verdwijnen – door er niet meer aan te denken – en keek omhoog naar de strakke gezichten boven haar. ‘Er zijn vrouwen geweest die even jong waren als ik toen ze de troon bestegen,’ zei ze hardop. Wel, niet zoveel, slechts zeven was het gelukt de Rozenkroon een redelijke tijd te dragen. ‘Ook vrouwen die jonger waren dan ik.’ Drie. En een had het amper een jaar volgehouden. ‘Ik wil niet beweren dat ik zo beroemd word als jullie, maar ik zal jullie ook niet beschamen. Ik word echt een goede koningin.’

‘Ben je tegen ramen aan het praten,’ vroeg Nynaeve opeens, waardoor Elayne verrast opschrok. Ze droeg een nagemaakte stenen ring op haar huid en leek nevelig, bijna doorzichtig. Fronsend trachtte ze naar Elayne te stappen en struikelde. Ze viel bijna vanwege het strakke donkerblauwe Taraboonse gewaad, dat nog veel strakker zat dan wat Elayne zich zojuist had ingebeeld. Nynaeve keek met open mond naar wat ze droeg en opeens was het een Andoraans gewaad van blauwe zijde, met goudborduursel op de mouwen en het lijfje. Ze zeurde nog altijd over de ‘goede stevige wol uit Tweewater en dat die goed genoeg was’ maar zelfs hier, waar ze die kleding kon dragen, droeg ze het bijna nooit.

‘Wat heb je in die wijn gedaan, Nynaeve?’ vroeg Elayne. ‘Ik ging uit als een nachtkaarsje.’

‘Probeer niet van onderwerp te veranderen. Als jij tegen ramen praat, zou je echt in slaap moeten zijn in plaats van hier. Ik ben half en half van plan jou...’

‘Doe dat alsjeblieft niet. Ik ben Vandene niet, Nynaeve. Licht, ik ken niet eens de helft van de gebruiken en regels die Vandene en anderen als gewoon beschouwen. Maar ik wil liever niet ongehoorzaam zijn, dus doe dat alsjeblieft niet.’

Nynaeve keek haar boos aan en gaf een harde ruk aan haar vlecht. Haar kleding veranderde opnieuw; de rok werd een tikkeltje dikker, het patroon anders, de halslijn lager en toen weer hoger door kantwerk. Het lukte haar gewoon niet zo goed om zich te concentreren. De rode stip op haar voorhoofd verdween echter nooit. ‘Goed dan,’ zei ze kalm en de boze trek verdween. Haar stola met de gele franje verscheen rond de schouders en zelfs haar gezicht kreeg iets van de leeftijdloosheid van een Aes Sedai. Ze beeldde zich zelfs wat wit bij de slapen in. Haar woorden waren echter in tegenspraak met haar beheerste uiterlijk. ‘Laat mij praten als Egwene er is. Ik bedoel over wat er vandaag is gebeurd. Jij verliest jezelf altijd in geklets of jullie samen je haren zitten te borstelen voor het slapen. Licht, ik wil niet dat ze als Amyrlin voor me staat en je weet dat ze het naadje van de kous zal willen weten als ze ervan hoort.’

‘Ervan hoort? Waarvan?’ vroeg Egwene. Met een ruk keek Nynaeve om en er lag paniek in haar ogen. Heel even waren haar stola en zijde vervangen door het Aanvaarde-wit met de kleurenzoom. Zelfs de ki’sain verdween. Heel even en toen was ze weer als eerst, afgezien van het wit in haar haren, maar dat alles volstond al om Egwene streng te laten kijken. Ze kende Nynaeve door en door. ‘Als ik waarvan hoor, Nynaeve?’ vroeg ze zacht maar resoluut. Elayne haalde diep adem. Eigenlijk was ze helemaal niet van plan geweest iets te verzwijgen. In elk geval niets dat voor Egwene van belang was. Maar als Nynaeve zo’n bui had, zou ze er alles uitgooien, of anders koppig proberen vol te houden dat er niets te vertellen viel. Waardoor Egwene alleen maar harder zou doorvragen, iemand heeft dolkwortel in mijn middagthee gedaan,’ zei ze en gaf een bondig verslag van de mannen en hun dolken en van Doilin Mellars gelukkige aanwezigheid en hoe Dyelin zich had bewezen. Voor de goede orde voegde ze er het nieuws van Elenia en Naean aan toe en de speurtocht van de huisvrouwe naar verspieders in het paleis. Ze vertelde zelfs dat Zareya en Kirstian nu onder de hoede van Vandene stonden en over de aanval in Cairhien op Rhand en zijn verdwijning. Egwene leek niet onder de indruk van de opsomming. Ze onderbrak Elayne zelfs toen ze het over Rhand had, omdat ze het al had gehoord. Ze schudde wel afkeurend haar hoofd toen ze hoorde dat Vandene nog steeds niet wist wie de Zwarte zuster was, want dat vond zij haar grootste zorg. ‘O, en ik krijg een lijfwacht,’ besloot Elayne. ‘Twintig vrouwen onder bevel van kapitein Mellar. Ik denk niet dat Birgitte Speervrouwen kan aantrekken, maar deze komen aardig in de buurt.’

Achter Egwene verscheen een stoeltje zonder rugleuning en ze ging zitten zonder om te kijken. Ze was hier veel handiger in dan Elayne of Nynaeve. Ze droeg geen zijde maar donkergroene wollen rijkleding, mooi en goed gesneden, zonder opsmuk. Waarschijnlijk hetzelfde wat ze overdag had gedragen. En het bleef groenwollen rijkleding. ik had jullie willen opdragen morgen... eh, vanavond naar Morland te komen, maar de komst van de Kinsvrouwen zou niet goed vallen bij de Gezetenen.’

Nynaeve had zich hersteld, al gaf ze haar rok een volkomen overbodige ruk. Het borduurwerk op haar kleding was nu van zilver, ik meende dat je de Zaal van de Toren nu wel onder de duim had.’

‘Het is net zoiets als een fret onder je duim,’ merkte Egwene droogjes op. ‘Hij kronkelt en wringt voortdurend om je in je pols te bijten. O, ze doen precies wat ik zeg, als het over de oorlog tegen Elaida gaat. Daar kunnen ze niet over uitgepraat raken, ook al mopperen ze nog zoveel over de onkosten van al die soldaten – maar de overeenkomst met de Kinne hoort niet bij die oorlog. Dan is er nog het feit dat de Witte Toren al honderden jaren van hen afweet. Of meende te weten. De hele Zaal zou een toeval krijgen als ze hoorden hoeveel ze niet wisten. Ze proberen heel hard een manier te vinden om het aannemen van nieuwe Novices tegen te houden.’

‘Dat kunnen ze toch niet, hè?’ wilde Nynaeve weten. Ze had zichzelf een stoel verbeeld. Hij was eerst precies zo als die van Egwene, maar toen ze keek of hij er echt stond, werd het een kruk met drie poten en vervolgens bij het zitten gaan een boerenstoel met sporten. Haar rok was nu gespleten. ‘Je hebt een uitspraak gedaan. Iedere vrouw van elke leeftijd, als ze de proef doorstaat. Je hoeft slechts een andere uit te vaardigen over de Kinne.’ Elayne beeldde zich de stoel in haar zitkamer in, die was veel gemakkelijker in stand te houden.

‘O, een aankondiging van de Amyrlin Zetel is inderdaad een soort wet,’ zei Egwene. ‘Totdat de Zaal een uitweg vindt. De laatste klacht is dat we maar zestien Aanvaarden hebben, hoewel de meeste zusters Faolain en Theodrin ook behandelen alsof ze nog Aanvaarden zijn. Die achttien zijn echter nauwelijks voldoende om de Novices die lessen te geven die gewoonlijk door Aanvaarden worden gegeven. In plaats daarvan moeten zusters dat nu doen. Ik vermoed dat sommigen hoopten dat er vanwege het slechte weer minder gegadigden zouden opdagen, maar dat is niet het geval.’ Ze glimlachte opeens terwijl haar donkere ogen ondeugend oplichtten. ‘Er is een nieuwe Novice die ik je graag wil voorstellen, Nynaeve. Sharina Melloi. Een oma. Ik denk dat je het met me eens zulr zijn dat het een opmerkelijke vrouw is.’

Nynaeves stoel verdween en ze kwam met een hoorbare klap op de grond terecht. Ze leek het nauwelijks op te merken, bleef zitten en staarde Egwene verbijsterd aan. ‘Sharina?’ zei ze met bevende stem. ‘Een Novice?’ Ze was gekleed in een stijl die Elayne nog nooit eerder had gezien. De mouwen van haar gewaad liepen wijd uit en de lage halslijn was afgewerkt met geborduurde bloemen en pareltjes. Haar haren reikten tot haar middel en werden bijeengehouden door een kapje van heel dun gouddraad met maanstenen en saffieren. Aan haar linkerwijsvinger zat een dikke gouden ring. Alleen de ki’sain en haar Grote Serpent-ring waren gebleven. Egwene knipperde met haar ogen. ‘Je kent haar?’ Nynaeve stond op en staarde naar haar kleding. Ze hield haar linkerhand op en raakte bijna aarzelend de gouden ring aan. Vreemd genoeg liet ze alles zoals het was. ‘Ze is misschien niet dezelfde,’ mompelde ze. ‘Dat kan ook niet.’ Ze maakte een stoel zoals die van Egwene, bekeek die gefronst alsof ze de stoel het bevel gaf niet te veranderen, maar toen ze ging zitten, had hij toch een hoge rugleuning en houtsnijwerk. ‘Er was een Sharina... Het was bij mijn proef om Aanvaarde te worden,’ zei ze snel. ik hoef er niet over te praten. Dat is de regel.’

‘Natuurlijk hoeft dat niet,’ zei Egwene, al was de blik waarmee ze Nynaeve aankeek even verbaasd als die van Elayne. Er was niettemin niets aan te doen. Wanneer Nynaeve koppig wilde zijn, kon ze muilezels lesgeven.

‘Nu je het over de Kinne hebt, Egwene,’ vroeg Elayne, ‘heb je nog nagedacht over de Eedstaf?’

Egwene hief haar hand alsof ze Elayne gebaarde verder niets te zeggen, maar ze antwoordde kalm en effen, ik hoef er verder niet over na te denken, Elayne. De Drie Geloften die met de Eedstaf worden gezworen, maken ons tot Aes Sedai. Ik heb dat aanvankelijk niet begrepen, maar nu wel. De allereerste dag dat we in de Toren zijn, leg ik de Drie Geloften af, met de Eedstaf.’

‘Waanzin,’ barstte Nynaeve uit en boog zich voorover. Verrassend genoeg was de stoel nog steeds dezelfde. En droeg ze nog steeds dezelfde kleding. Heel verrassend. Haar handen waren tot vuisten gebald en rustten in haar schoot. ‘Je weet wat het ding doet. De Kinne is het bewijs. Hoeveel Aes Sedai worden ouder dan driehonderd? Of komen in de buurt ervan? En zeg me niet dat ik niet over leeftijd hoor te praten. Dat is een belachelijke gebruik en dat weet je. Reanne wordt de Oudste genoemd omdat ze de oudste Kinsvrouw in Ebo Dar was. De oudste die we kennen, is Aloisia Nemosni, een oliekoopvrouw in Tyr. Egwene, die vrouw is bijna zes-honderd-jaar! Als de Zaal dat hoort, wed ik dat de zusters bereid zijn de Eedstaf in hun kelders op te bergen.’

‘Het Licht weet dat driehonderd jaar lang is,’ bracht Elayne naar voren, ‘maar ik kan niet zeggen dat ik me gelukkig voel met het vooruitzicht mijn leven maar voor de helft te leven, Egwene. En hoe staat het dan met de Eedstaf en jouw belofte aan de Kinne? Reanne wil echt Aes Sedai worden, maar wat gebeurt er na haar Drie Geloften? En hoe staat het met Aloisia? Valt ze ter plekke dood neer? Drie damane hebben zich laten overtuigen en een van hen is over de zeshonderd! Je mag niet van ze verlangen de geloften af te leggen zonder dat ze dat weten!’

‘Ik verlang niets van ze.’ Egwenes gezicht bleef onbewogen, maar ze had haar rug gerecht en haar stem klonk koel. En harder. Haar ogen fonkelden. ‘Elke vrouw die zuster wil worden, moet de geloften afleggen. En iedereen die dat weigert en zich nog steeds Aes Sedai noemt, zal het volle gewicht van het recht van de Toren voelen!’

Elayne slikte bij die vastberaden blik en Nynaeves gezicht verbleekte. Egwenes woorden konden niet anders worden uitgelegd. Ze waren nu niet in gesprek met een vriendin maar met de Amyrlin Zetel en de Amyrlin Zetel kende geen vriendschap wanneer het op een oordeel aankwam.

Egwene was blijkbaar tevreden met wat ze zag en ontspande zich. ik ben me bewust van het probleem,’ zei ze wat meer ontspannen. Meer ontspannen, maar nog steeds niet bereid naar tegenwerpingen te luisteren, ik reken erop dat elke vrouw die in de Noviceboeken staat, doet waartoe zij in staat is, dat zij de stola verwerft en dient als Aes Sedai als dat tot haar mogelijkheden behoort, maar ik wil niet dat iemand erdoor sterft. Als de Zaal eenmaal op de hoogte is van de Kinne, en als ze over hun toevallen en flauwtes heen zijn, denk ik dat ik ze zover kan krijgen om toestemming te geven aan zusters die zich willen terugtrekken. Waarbij de Drie Geloften worden opgeheven.’ Ze waren allang rot de slotsom gekomen dat de Eedstaf gebruikt kon worden om zowel te binden als te ontslaan, want hoe konden Zwarte zusters anders liegen?

‘Ik neem aan dat dat wel in orde is,’ zei Nynaeve voorzichtig. Elayne knikte alleen, want ze wist dat er nog meer zou volgen. ‘Ze mogen zich terugtrekken in de Kinne, Nynaeve,’ zei Egwene vriendelijk. ‘Op die manier is de Kinne ook verbonden met de Toren. De Kinne kent natuurlijk haar eigen gebruiken en gebruiken, haar eigen regels, maar zal moeten aanvaarden dat hun Naaikransje onder de Amyrlin Zetel staat, misschien wel onder de Zaal, en dat Kinsvrouwen na de zusters komen. Ik ben zeer zeker van plan hen deel te laten uitmaken van de Toren en wil voorkomen dat ze hun eigen weg inslaan. Ik denk echter dat ze deze voorwaarden wel zullen aanvaarden.’

Weer knikte Nynaeve, blij, maar haar glimlach verbleekte toen de volle betekenis tot haar doordrong. Ze begon verontwaardigd tegen te sputteren. ‘Maar... maar bij de Kinne is je stand afhankelijk van leeftijd! Dan krijg je zusters die bevelen moeten aannemen van vrouwen die het nog niet eens tot Aanvaarde hebben gebracht!’

‘Voormalige zusters, Nynaeve.’ Egwene voelde aan de Grote Serpent-ring aan haar rechterhand en zuchtte licht. ‘Zelfs Kinsvrouwen die de ring hebben verdiend, dragen die niet, dus zullen wij dat ook op moeten geven. We zullen Kinsvrouwen zijn, Nynaeve, geen Aes Sedai meer.’ Het klonk of ze die verre dag, dat verre verlies al kon voelen, maar ze liet haar ring los en haalde diep adem. ‘Goed. Is er nog iets? Ik heb morgen een lange dag voor de boeg en ik zou graag wat echte slaap genieten voor ik de Gezetenen weer onder ogen moet komen.’ Fronsend had Nynaeve een vuist gebald en haar andere hand erover gelegd om haar ring te bedekken, maar ze leek bereid het getwist over de Kinne nu op te geven. Voorlopig. ‘Heb je nog steeds last van hoofdpijn? Ik neem aan dat als de behandeling door die vrouw goed is, dat de hoofdpijn inmiddels verdwenen moet zijn.’

‘Halima verricht wonderen, Nynaeve. Zonder haar zou ik helemaal niet slapen. Goed, is er...’ Haar stem stierf weg en ze staarde naar de toegangsdeuren van de troonzaal. Elayne draaide zich om. Daar stond een man te kijken. Een man die even lang was als een Aiel, met witte lokken in zijn donkerrode haar, maar zijn blauwe jas met hoge kraag zou nooit door een Aiel worden gedragen. Hij leek heel gespierd en zijn harde gezicht kwam haar bekend voor. Toen hij zag dat ze naar hem keken, draaide hij zich om en rende de gang uit.

Heel even keek Elayne hem met open mond na. Hij had zich niet toevallig in Tel’aran’rhiod gedroomd, want anders zou hij nu zijn verdwenen, terwijl ze zijn laarzen nog steeds luid hoorde klakken op de tegels. Hij was ofwel een droomloper, wat volgens de Wijzen zeldzaam was bij mannen, of hij had een eigen ter’angreaal. Ze sprong overeind en rende hem na, maar hoe snel ze ook was, Egwene was nog sneller. Het ene ogenblik was Egwene nog achter haar, het volgende stond ze in de deuropening te kijken in de richting waarin de man was weggerend. Elayne probeerde zichzelf naast Egwene te denken en dat gebeurde. De gang was weer stil en verlaten. Ze zag slechts lampen, kisten en wandkleden die flikkerden en bewogen. ‘Hoe deden jullie dat?’ wilde Nynaeve weten, die aan kwam hollen met haar rok tot boven de knieën opgetrokken. Ze had zijden kousen. Rode! Ze liet haar rok snel zakken toen ze besefte dat Elayne haar kousen had gezien en tuurde de gang in. ‘Waar is hij heen? Hij kan alles hebben gehoord! Hebben jullie hem herkend? Hij herinnerde me aan iemand. Ik weet niet wie.’

‘Rhand,’ zei Egwene. ‘Het kon een oom van Rhand zijn.’ Natuurlijk, dacht Elayne. Als Rhand een slechte oom had. Een metalige klik weerkaatste van de andere kant van de troonzaal. De deur naar de kleedkamers achter de verhoging sloot zich. In Tel’aran’rhiod waren de deuren open of dicht; ze vielen niet hoorbaar dicht.

‘Licht!’ mopperde Nynaeve. ‘Hoeveel mensen hebben ons afgeluisterd? En ik zou ook graag willen weten wie en waarom.’

‘Wie het ook zijn,’ antwoordde Egwene kalm, ‘ze kennen Tel’aran’rhiod blijkbaar niet zo goed als wij. We kunnen veilig aannemen dat het geen vrienden zijn, want waarom zouden ze ons anders van verschillende kanten afluisteren? Die man droeg een jas uit Shienar. Er zijn Shienaranen in mijn leger, maar jullie kennen ze allemaal. Niemand van hen lijkt op Rhand.’

Nynaeve snoof. ‘Hoe dan ook, ik vind dat er hier te veel mensen achter hoeken en gaten luisteren. Ik wil terug naar mijn eigen lichaam, waar ik me alleen maar zorgen hoef te maken over verspieders en giftige dolken.’

Shienaranen, dacht Elayne. Grenslanders. Hoe kon ze dat vergeten zijn? Nou ja, er was iets als dolkwortel tussengekomen. ‘Er is nog iets,’ zei ze hardop, maar tevens zo ingehouden dat haar stem niet ver droeg. Ze gaf het nieuws van Dyelin door over de Grenslanders in Breemwoud. Ze voegde eraan toe wat ze van Meester Norrij gehoord had, terwijl ze voortdurend alle kanten probeerde op te kijken. Ze wilde niet opnieuw half slapend worden afgeluisterd, ik denk dat die vorsten in Breemwoud zitten. Allevier.’

‘Rhand,’ verzuchtte Egwene en het klonk geërgerd. ‘Zelfs wanneer je hem niet kunt vinden, maakt hij alles moeilijker. Hebben jullie enig idee of ze een verbond met hem willen aangaan of hem aan Elaida willen uitleveren? Ik kan geen enkele andere reden bedenken waarom ze duizenden roeden trekken. Ze moeten nu zowat soep kunnen koken van hun eigen laarzen. Beseffen jullie wel hoe moeilijk het is om een leger te bevoorraden dat op mars is?’

‘Ik neem aan dat ik dat te weten kan komen,’ zei Elayne. ‘Waarom ze gekomen zijn, bedoel ik. Tegelijkertijd... Door jou heb ik een idee gekregen, Egwene.’ Onwillekeurig glimlachte ze. Er was vandaag iets goeds gebeurd. ‘Ik denk dat ik wellicht in staat ben hen te gebruiken om de Leeuwentroon veilig te stellen.’

Asne Zeramene bekeek het grote borduurraam voor haar en zuchtte, wat overging in geeuwen. De flakkerende lampen gaven voor dit soort werk te weinig licht, maar dat was niet de reden waarom haar vogels scheef leken te staan. Ze wilde naar bed en had een hekel aan borduurwerk. Ze moest echter wakker blijven en dit was de enige manier om te voorkomen dat ze met Chesmal Emry moest praten. Tenminste wat Chesmal een gesprek noemde. De zelfvoldane, opschepperige Gele was aan de andere kant van de kamer heel aandachtig bezig met haar eigen borduurwerk en ze nam aan dat iedereen met een naald in de handen net als zijzelf een vlijtige belangstelling had voor het werk. Asne wist dat als ze opstond, Chesmal haar heel gauw zou overladen met verhalen over hoe belangrijk ze was. In de maanden na Moghediens verdwijning had ze al twintig keer gehoord van Chesmals aandeel in de ondervraging van Tamra Ospenya op de pijnbank en ook hoe Chesmal de Roden had aangespoord Sierin Vayu te vermoorden voor Sierin kon bevelen haar gevangen te zetten. Misschien wel vijftig keer. Als je Chesmal geloofde, had ze eigenhandig de Zwarte Ajah gered en iedereen moest dat horen. Dat soort geklets was niet alleen saai, maar ook gevaarlijk. Zelfs dodelijk als de Hoogste Raad ervan hoorde. Weer onderdrukte Asne een geeuw en keek met samengeknepen ogen naar haar werkstuk. Ze duwde de naald door het strak gespannen linnen. Als ze de roodvink wat groter maakte, was het gemakkelijker de vleugels gelijk te krijgen.

De klink van de deurgreep liet beide vrouwen opkijken. De twee bedienden wisten dat ze niet gestoord mochten worden en trouwens, de vrouw en haar man waren diep in slaap. Asne omhelsde saidar, klaar voor een weving die een indringer tot zijn botten zou verzengen en ook rond Chesmal hing de bekende gloed. Als de verkeerde naar binnen kwam, zouden zij het tot hun dood toe betreuren. Het was Eldrith Jhondar, de handschoenen in een hand en haar donkere mantel nog achter op de rug. Het gewaad van de plompe Bruine zuster was eveneens donker en zonder opsmuk. Asne had een hekel aan die simpele wollen stof, maar ze mochten geen aandacht trekken. Die grauwe kleren pasten bij Eldrith. Ze bleef staan toen ze de andere twee zag, knipperde met haar ogen en heel even leek ze in de war. ‘Lieve help. Wie dachten jullie dat er binnenkwam?’ Ze gooide haar handschoenen op het tafeltje bij de deur en besefte opeens dat ze haar mantel nog droeg. Ze fronste alsof ze nu pas besefte dat ze die had gedragen. Zorgvuldig maakte ze de zilveren gesp in haar hals los en ze gooide haar mantel in een slordige hoop over een stoel. De saidargloed rond Chesmal verdween toen ze haar borduurraam opzij schoof, zodat ze op kon staan. Haar strenge gezicht deed haar groter lijken dan ze was en ze was al een grote vrouw. De bonte bloemen die ze had geborduurd, leken zo uit een lentetuin te komen. ‘Waar ben jij geweest?’ wilde ze weten. Eldrith was in rang de hoogste van het drietal en bovendien had Moghedien haar de leiding gegeven, maar Chesmal lette daar steeds minder op. ‘Je werd vanmiddag al terug verwacht en de avond is half voorbij!’ ik ben helemaal de tijd vergeten, Chesmal,’ antwoordde Eldrith verstrooid en in gedachten verzonken. ‘Het is lang geleden dat ik in Caemlin was. De Binnenstad is uiterst boeiend. Ik heb een verrukkelijke maaltijd gegeten in een herberg die ik me herinnerde. Hoewel ik moet zeggen dat er destijds minder zusters rondzwierven. Niemand heeft me echter herkend.’ Ze tuurde naar haar gesp alsof ze zich afvroeg waar die vandaan was gekomen en stak hem in haar beursje. ‘Je was de tijd vergeten,’ merkte Chesmal vlak op en vouwde haar handen voor haar buik. Waarschijnlijk om haar neiging de Bruine te wurgen de kop in te drukken. Haar ogen glinsterden woedend. ‘De tijd vergeten.’

Opnieuw knipperde Eldrith met haar ogen, alsof ze ervan schrok om zo aangesproken te worden. ‘O. Waren jullie bang dat Kennit me weer had gevonden? Geloof me, sinds Samara ben ik heel voorzichtig geweest en heb ik de binding versluierd gehouden.’ Er waren dagen dat Asne zich afvroeg hoezeer die merkbare vaagheid van Eldrith echt was of gespeeld. Niemand kon zich zo onbewust zijn van de wereld rondom hem en dat alles zo lang overleven. Aan de andere kant was ze ook zo verstrooid dat ze voor Samara de versluiering al diverse malen had losgelaten, waardoor haar zwaardhand haar had kunnen vinden. Gehoorzaam aan Moghediens bevel om op haar terugkeer te wachten, hadden ze zich tijdens de rellen verborgen gehouden en afgewacht, terwijl de bendes van die zogenaamde Profeet naar het zuiden en naar Amadicia trokken. Zij waren in die jammerlijk verwoeste stad gebleven, zelfs nadat Asne ervan overtuigd was dat Moghedien hen in de steek had gelaten. Haar lip krulde verachtelijk bij de herinnering. De aankomst van Eldriths Kennit had hen echter doen besluiten te vertrekken. Hij wist zeker dat ze een moordenares was, half overtuigd ook dat ze bij de zwarte Ajah hoorde en vastbesloten haar te doden zonder op de gevolgen voor zichzelf te letten. Het was geen verrassing dat Eldrith niet bereid was diezelfde gevolgen voor haarzelf onder ogen te zien, want ze had geweigerd de man te laten doden. Er bleef hun dus geen andere keus dan te vluchten. Daar stond weer tegenover dat Eldrith degene was geweest die op Caemlin had gewezen als hun enige hoop. ‘Ben je iets te weten gekomen, Eldrith?’ vroeg Asne beleefd. Chesmal was een dwaas. Hoe besmeurd en beschadigd de wereld deze dagen ook leek, alles zou goed komen, op wat voor manier dan ook. ‘Wat? O, alleen dat de pepersaus niet zo goed was als ik me herinnerde, maar dat was natuurlijk vijftig jaar geleden.’ Asne onderdrukte een zucht. Wellicht was het de hoogste tijd voor Eldrith om een ongeluk te krijgen.

De deur ging open en Temaile Kinderode schoof zo stil de kamer binnen dat ze allemaal door haar verrast werden. De kleine voormalige Witte zuster met het vossengezicht droeg een mantel met geborduurde leeuwen op de schouders. Omdat de mantel openhing, was haar roomkleurige zijden nachtpon zichtbaar, die onfatsoenlijk aan haar huid plakte. Aan haar vingers bungelde een armband gemaakt van gekronkelde glazen ringen. Ze leken op glas, voelden aan als glas, maar een hamer kon ze niet in scherven slaan. ‘Jij bent in Tel’aran’rhiod geweest,’ zei Eldrith terwijl ze fronsend naar de ter’angreaal keek. Ze zei het echter niet verwijtend. Ze waren allemaal wat bang voor Temaile, nadat Moghedien hen had gedwongen toe te kijken hoe het laatste stukje verzet van Liandrin werd gebroken. Asne was de tel kwijt van hoe vaak ze in die honderddertig jaar na het winnen van de stola had gemoord of gemarteld, maar ze had zelden iemand ontmoet die zo... begerig was als Temaile. Chesmal probeerde Temaile heel onopvallend in het oog te houden, waarbij ze onbewust zenuwachtig haar lippen bevochtigde. Asne deed snel haar mond dicht en hoopte dat niemand had gemerkt dat ook zij zenuwachtig haar lippen had bevochtigd. Eldrith had het zeker niet opgemerkt. ‘We hebben afgesproken die dingen niet te gebruiken,’ zei ze en haar woorden klonken bijna smekend, ik weet zeker dat Nynaeve Moghedien heeft verwond en als zij het in Tel’aran’rhiod van een Uitverkorene wint, dan hebben wij toch geen enkele kans?’ Ze keek de anderen aan en vroeg: ‘Wisten jullie ervan?’ Ze had het willen laten klinken als een standje, maar het kwam er kregelig uit.

Chesmal beantwoordde Eldriths blik verontwaardigd, terwijl Asne onschuld toonde. Ze hadden het geweten, maar wie wilde Temaile iets in de weg leggen? En ze betwijfelde ten zeerste of Eldrith meer dan een oppervlakkig bezwaar had laten horen als zij ervan op de hoogte was geweest.

Temaile wist precies hoe ze over haar dachten. Ze had bij Eldriths vermaning, al was die nog zo slap, het hoofd moeten buigen en zich moeten verontschuldigen dat zij haar wens had getrotseerd. In plaats daarvan glimlachte ze. Die lach bereikte echter nimmer haar ogen, die groot en donker waren en veel te veel glansden. ‘Je had gelijk, Eldrith. Gelijk dat Elayne hierheen zou komen en gelijk dat Nynaeve wel bij haar zou zijn. Ze waren samen en ze bevinden zich in het paleis.’

‘Ja,’ zei Eldrith en bewoog zenuwachtig onder Temailes blik. ‘Zo, zo.’ En ze streek met haar tong langs de lippen en schuifelde wat met haar voeten. ‘Desondanks, tot we weten hoe we langs al die wilders bij ze kunnen komen...’

‘Het zijn echte wilders, Eldrith.’ Temaile liet zich in een stoel vallen en strekte haar benen zorgeloos voor zich uit, maar haar stem klonk hard. Niet zo hard dat het leek of ze de leiding overnam, maar toch meer dan vastberaden. ‘Er zijn slechts drie zusters die ons last kunnen bezorgen en die kunnen we aan. We kunnen Nynaeve te pakken krijgen en wellicht krijgen we Elayne er gratis bij.’ Ineens boog ze zich voorover, de handen op de armleuning. Er was nu geen spoortje ontspanning meer in haar te bespeuren. Eldrith stapte achteruit alsof Temailes ogen haar duwden. ‘Waarom zijn we anders hier, Eldrith? Hier zijn we toch voor gekomen?’

Daar had niemand van terug. Achter hen lag een reeks mislukkingen: Tyr, Tanchico, Ebo Dar, Geldan en dat kon ze het leven kosten als de Hoogste Raad hen in handen kreeg. Dat zou echter niet gebeuren als ze een Uitverkorene als beschermvrouwe hadden. Als Moghedien zo verschrikkelijk graag Nynaeve in handen wilde krijgen, dan gold dat wellicht ook voor de andere Uitverkorenen. Het echte probleem was er een te vinden om dat geschenk aan te nemen. Alleen Asne leek dat deel van het verhaal overdacht te hebben. ‘Er waren ook anderen in Tel’aran’rhiod,’ vervolgde Temaile, die weer achterover leunde. Het klonk haast verveeld. ‘Die onze twee Aanvaarden bespiedden. Een man die zich opzettelijk vertoonde en iemand anders, die ik niet kon zien.’ Ze pruilde van ergernis, tenminste, je zou het pruilen noemen als die ogen er niet waren geweest, ik moest achter een pilaar blijven staan, anders hadden die meiden me gezien. Dat moet jou plezier doen, Eldrith. Dat ze me niet zagen. Doet het jou plezier?’

Eldrith beaamde stotterend dat ze dat prettig vond. Asne liet zichzelf haar vier zwaardhanden voelen, die steeds dichterbij kwamen. Sinds Samara versluierde ze die binding niet meer. Alleen Powl was een Duistervriend, maar de andere drie zouden doen wat ze zei en geloven wat ze vertelde. Het was noodzakelijk hen voor de anderen verborgen te houden, maar ze wilde enkele gewapende mannen bij de hand hebben. Spieren en staal waren heel nuttig. En als de nood aan de man kwam, kon ze nog altijd de lange gegroefde staaf te voorschijn halen die Moghedien niet zo goed had verborgen als ze dacht.

Het vroege ochtendlicht achter de vensters van de zitkamer was grijs en het was vroeger dan vrouwe Shiaine meestal opstond, maar vanmorgen had ze zich al in het donker aangekleed. Tegenwoordig dacht ze aan zichzelf als Shiaine. Mili Skane, de dochter van de zadelmaker, was bijna geheel vergeten. In elk belangrijk opzicht was ze echt vrouwe Shiaine Avarhin en was dat al jaren geweest. Heer Willim Avarhin was tot de bedelstaf vervallen en had zich teruggetrokken in een vervallen hofstede. En zelfs die hofstede had hij niet goed kunnen onderhouden. Hij en zijn enige dochter, de laatsten van een uitstervend geslacht, waren op het platteland gebleven, ver van alles waar hun armoede zichtbaar kon zijn. Nu waren beiden nog slechts botten die in een bos lagen begraven en was zij vrouwe Shiaine. Dit grote huis was geen herenhuis, maar wel het eigendom geweest van een welvarende koopvrouw. Ook zij was allang dood, nadat ze al haar goud aan haar ‘erfgename’ had afgestaan. De meubels waren fraai, de tapijten duur en zelfs de zitkussens vertoonden borduurwerk met gouddraad, terwijl in een brede, blauwgeaderde marmeren haard het vuur laaide. Ze had in de schoorsteenmantel het Hart en Hand-wapen van de Avarhins laten uitsnijden. ‘Meer wijn, meisje,’ zei ze kortaf en Falion haastte zich met de zilveren kan naar haar toe om haar roemer met dampende kruidenwijn te vullen. De livrei met het rode hart en de gouden hand op de borst stond Falion goed. Haar lange gezicht stond strak en stijf toen ze haastig de kan op de hoge ladenkast terugzette en haar plekje naast de deur weer innam.

‘Je speelt een gevaarlijk spelletje,’ zei Marillin Gemalfin, die haar eigen roemer tussen haar handpalmen heen en weer rolde. Marillin was een magere vrouw met dof lichtbruin haar. De Bruine zuster leek niet op een Aes Sedai. Haar smalle gezicht en brede neus zouden beter bij Falions livrei hebben gepast dan bij haar mooie blauwe wol, die eigenlijk alleen gepast was voor een middelmatig geslaagde koopvrouw. ik weet dat ze is afgeschermd, maar wanneer ze weer kan geleiden, zal ze jou hier zwaar voor laten boeten.’ Haar smalle lippen vormden een glimlach zonder lach. ‘Het zou kunnen zijn dat je dan heel graag heel luid zou willen janken.’

‘Moridin heeft dit voor haar uitgekozen,’ antwoordde Shiaine. ‘Ze heeft gefaald in Ebo Dar en hij beval haar te straffen. Ik ken de bijzonderheden niet en ik wil ze ook niet kennen, maar als Moridin wil dat ze haar neus in de modder steekt, duw ik die er zo diep in dat ze nog een jaar lang modder ademt. Of meen jij dat ik een Uitverkorene niet moet gehoorzamen?’ Ze onderdrukte nog net een rilling bij de gedachte. Marillin probeerde haar gezicht te verbergen achter haar roemer terwijl ze een slok nam, maar ze had haar ogen samengeknepen. ‘En wat vind jij, Falion?’ vroeg Shiaine. ‘Zou jij graag willen dat ik Moridin vraag je hier weg te halen? Wellicht vindt hij iets minder zwaars voor jou. Ook muilezels willen graag zingen als nachtegalen.’

Falion aarzelde geen tel en gaf met rechte rug een snelle kniks terwijl haar gezicht nog bleker werd. ‘Nee, meesteres,’ zei ze haastig. ‘Ik ben tevreden zoals het is, meesteres.’

‘Zie je wel,’ zei Shiaine tegen de ander. Ze betwijfelde ten zeerste of Falion ook maar een schijntje gehoorzaamheid voelde, maar de vrouw zou alles slikken wat haar werd gezegd om te voorkomen dat ze rechtstreeks Moridins ongenoegen zou proeven. Om dezelfde reden bestuurde Shiaine haar met heel strenge hand. Je wist nooit wat een Uitverkorene misschien vernam en verkeerd zou opvatten. Zelf meende ze dat haar eigen falen diep lag begraven, maar ze wilde niets riskeren. ‘Wanneer ze weer mag geleiden, hoeft ze niet voortdurend dienstmeid te zijn, Marillin.’ Nou ja, Moridin had gezegd dat Shiaine haar desgewenst kon vermoorden. Daar kon ze altijd op terugvallen als haar eigen omstandigheden al te benauwd werden. Hij had zelfs gezegd dat ze beide zusters kon vermoorden als ze dat wilde. ‘Dat zal dan wel,’ zei Marillin somber. Ze keek Falion van opzij aan en grijnsde. ‘Goed, Moghedien heeft me opgedragen jou alle mogelijke hulp te geven, maar ik zeg je nu meteen dat ik het koninklijk paleis niet binnenga. Er zijn me veel te veel zusters in de stad, en in het paleis zit ook nog eens een stel wilders. Ik zou nog geen tien stappen binnen zijn of iemand zou voelen dat ik er was.’ Zuchtend maakte Shiaine het zich gemakkelijk en sloeg haar benen over elkaar, waarna ze wat met haar voet zat te wippen. Waarom dachten mensen altijd dat jij minder wist dan zij? De wereld zat vol dwazen! ‘Marillin, Moghedien heeft jou bevolen mij te gehoorzamen. Dat weet ik van Moridin. Hij heeft het me niet rechtstreeks gezegd, maar ik denk dat Moghedien opspringt als hij met zijn vingers knipt.’ Zo over Uitverkorenen te praten was gevaarlijk, maar ze moest de zaken scherp stellen. ‘Wil je me nu nog eens vertellen wat je niet wilt?’

De Aes Sedai bevochtigde haar lippen en wierp opnieuw een blik op Falion. Was de vrouw bang dat het met haar ook zo zou aflopen? Om de waarheid te zeggen, zou Shiaine Falion binnen de kortste keren inruilen voor een echte kamenierster als het kon. Nou ja, zolang ze al die andere dingen er ook bij deed. Er was een grote kans dat beide vrouwen hierna moesten sterven. Shiaine hield niet van losse eindjes.

‘Ik loog echt niet,’ zei Marillin langzaam. ‘Ik zou daar echt nog geen tien passen kunnen zetten. Maar er is al een vrouw in het paleis die kan doen wat jij nodig vindt. Het kost echter wel wat tijd voor ik haar kan bereiken.’

‘Zorg er dan voor, Marillin, dat dat niet al te lang duurt.’ Zo, zo, een zuster van de Zwarte Ajah in het paleis? Shiaine had een Aes Sedai nodig en geen Duistervriend om dat te doen wat nodig was. De deur ging open en Murellin keek vragend naar binnen. Zijn gespierde lijf vulde de deuropening bijna helemaal. Achter hem kon ze nog iemand zien staan. Ze knikte en Murellin stapte opzij en gebaarde dat Daved Hanlon naar binnen moest gaan, waarna hij de deur achter hem sloot. Hanlon was zwierig gekleed in een donkere mantel en stak een hand uit om die op Falions bil te leggen. Ze keek hem woest en bitter aan, maar schoof niet weg. Hanlon was een deel van haar straf. Shiaine had echter geen zin om te zien hoe hij de vrouw ging opwarmen. ‘Later,’ beval ze. is het goed gegaan?’

Een brede glimlach spleet zijn gezicht dat scherpe trekken vertoonde. ‘Natuurlijk, het ging precies zoals we hadden uitgedacht.’ Hij gooide een pand van de donkere mantel opzij, waardoor de gouden rangknopen van zijn rode jas zichtbaar werden. ‘Voor je staat de kapitein van de lijfwacht van de koningin.’

11

Belangrijke invallen

Zonder te kijken stapte Rhand door de poort een grote donkere kamer in. De inspanning om de weving vast te houden en om saidin te bevechten deed hem wankelen. Hij wilde kokhalzen, zich vooroverbuigen en braken. Het kostte hem moeite om zich overeind te houden. Hoog in de muur lieten spleten tussen de luiken van een paar kleine vensters wat licht naar binnen vallen. Het was net genoeg om, met de Ene Kracht in hem, iets te zien. De kamer was vol meubels en grote, met lappen afgedekte vormen; daartussen stonden enorme manden die gewoonlijk gebruikt werden voor aardewerk. Er waren kisten in alle soorten en maten, dozen, kratten en snuisterijen. De enige ruimte waar hij kon lopen, was slechts twee pas breed. Hier zouden geen dienaren komen om iets te zoeken of om schoon te maken, daar was hij zeker van. De bovenste verdieping van het koninklijk paleis had verschillende opslagkamers, die leken op de zolders van grote boerderijen en al net zo vergeten waren. Bovendien was hij tenslotte een ta’veren. Het was maar goed dat er niemand was toen de poort zich opende. Een rand ervan had de hoek van een lege kist afgesneden, die dichtgebonden was met gebarsten en verweerde leren riemen, en een andere rand had een messcherpe kerf over de hele lengte van een ingelegde tafel achtergelaten, die vol stond met vazen en houten dozen. Misschien had een koningin van Andor een eeuw of twee geleden aan deze tafel gegeten.

Een eeuw of twee, lachte Lews Therin in zijn hoofd. Een heel lange tijd. In Lichtsnaam, laat het gaan! Dit is de Doemkrocht! De stem stierf weg toen de man naar een uithoek in Rhands geest vluchtte.

Dit keer had hij zijn eigen reden om naar Lews Therins geklaag te luisteren. Haastig gehaarde hij Min om hem te volgen van de open plek in het bos aan de andere kant van de poort. Zodra ze binnen was, liet hij saidin los, waardoor de poort zich in een snelle lichtbundel van boven naar beneden sloot. Gelukkig verdween de misselijkheid meteen. Hij was nog wat draaierig, maar hij had niet meer het gevoel alsof hij moest braken of moest omvallen. Het smerige gevoel bleef echter wel, de smet van de Duistere, die in hem vloeide door de wevingen die hij om zich heen had geweven. Hij verplaatste de band van zijn leren tas van de ene naar de andere schouder en probeerde die beweging te gebruiken om te verbergen dat hij met zijn mouw het zweet van zijn gezicht veegde. Maar hij hoefde zich geen zorgen te maken dat Min iets zou hebben opgemerkt. Haar blauwe laarzen lieten bij haar eerste stap het stof bewegen en bij haar tweede opdwarrelen. Ze trok net op tijd een met kant afgezette zakdoek uit haar mouw om een heftige niesbui op te vangen, gevolgd door een tweede en derde, elke nog erger dan de vorige. Hij had liever gezien dat ze haar rok had aangehouden. Geborduurde witte bloemen sierden de mouwen en omslagen van haar blauwe jasje, en een lichtblauwe broek sloot nauw om haar benen. Haar helderblauwe handschoenen met geel borduurwerk staken in de riem en ze droeg een mantel die met gele krullen was afgezet en die dichtgehouden werd door een gouden speld in de vorm van een roos. Ze zag eruit of ze op een gewonere manier was aangekomen, maar ze zou alle aandacht trekken. Zelf droeg hij grove bruin wollen kleren die iedere werkman zou dragen. De laatste paar dagen was hij op de meeste plaatsen overduidelijk aanwezig geweest, maar deze keer wilde hij niet alleen al weg zijn voor iemand zijn aanwezigheid besefte, maar tevens dat op z’n hoogst enkele Uitverkorenen wisten dat hij er geweest was.

‘Waarom sta je naar me te grinniken en als een dwaas aan je oor te plukken?’ wilde Min weten terwijl ze het zakdoekje in haar mouw terugstopte. Er verscheen achterdocht in haar grote, donkere ogen. ik bedacht juist hoe mooi je bent,’ zei hij rustig. Dat was ze ook. Hij kon niet naar haar kijken zonder dat te denken. Of spijt te hebben van zijn zwakte, waardoor hij haar niet naar een veilige plek stuurde.

Ze haalde diep adem en niesde voor ze de hand voor haar mond kon slaan, en keek hem toen nijdig aan alsof het zijn schuld was. ‘Ik heb mijn paard voor jou in de steek gelaten, Rhand Altor. Ik heb mijn haar voor jou in de krullen gezet. Ik heb mijn léven voor je opgegeven. Mijn jasje en broek geef ik niét op. Bovendien heeft niemand hier me ooit langer in een rok gezien dan de tijd die het me kostte om hem weer uit te trekken. Je weet dat dit niet werkt, tenzij ik herkend word. En met dat gezicht van jou lukt het al helemaal niet.’

Gedachteloos streek hij met zijn hand over zijn kaak en voelde zijn eigen gezicht, maar dat was niet wat Min zag. Wie naar hem keek, zag een man die een hand korter en jaren ouder was dan Rhand Altor, met sluik zwart haar, doffe bruine ogen en een wrat op zijn bolle neus. Alleen iemand die hem aanraakte, kon de Spiegel der Nevelen doorboren. Zelfs een Asha’man kon het niet zien, met die omgekeerde wevingen. Alhoewel, als er Asha’man in het paleis waren, zou dat betekenen dat zijn plannen nog erger misliepen dan hij had aangenomen. Dit bezoek kon niet, mocht niet leiden tot doodslag. Hoe dan ook, ze had gelijk. Met dit gezicht zou hij zonder geleide niet worden toegelaten tot het koninklijk paleis van Andor. ‘Zolang we dit maar kunnen afhandelen en er snel vandoor kunnen gaan,’ zei hij. ‘Voordat iemand de tijd krijgt om te bedenken dat als jij hier bent, ik er misschien ook ben.’

‘Rhand,’ zei ze zacht, en hij keek haar behoedzaam aan. Ze legde een hand op zijn borst en keek ernstig naar hem op. ‘Rhand, je moet echt Elayne opzoeken. En Aviendha, neem ik aan. Je weet dat ze hier waarschijnlijk ook is. Als je...’

Hij schudde zijn hoofd en wenste dat hij dat had gelaten. De duizeligheid was nog niet helemaal weg. ‘Nee!’ zei hij kortaf. Licht! Wat Min ook zei, hij kon gewoon niet geloven dat Elayne en Aviendha hem allebei liefhadden. Of dat deze wetenschap Min niet deerde. Vrouwen waren zó vreemd. Elayne en Aviendha hadden een reden om hem te haten, niet om hem lief te hebben, en Elayne had dat tenminste nog duidelijk gemaakt. Erger nog, hij was op beiden verliefd, en ook nog op Min! Hij moest zo hard als staal zijn, maar hij dacht dat hij zou versplinteren als ze alle drie tegelijk voor hem zouden staan. ‘We zoeken Nynaeve en Mart, en dan gaan we, zo snel we kunnen.’ Ze deed haar mond open, maar hij gaf haar de kans niet om te spreken. ‘Spreek me niet tegen, Min. Dit is er niet de tijd voor!’ Min hield haar hoofd scheef en glimlachte zuinig en vermaakt. ‘Wanneer maak ik ooit ruzie met jou? Doe ik niet altijd precies wat jij wilt?’ Alsof die leugen nog niet erg genoeg was, voegde ze eraan toe: ‘Ik had willen zeggen... Als je zo’n haast hebt, waarom staan we dan de hele dag in deze stoffige opslagplaats?’ Ze zette haar woorden kracht bij met een nieuwe niesbui.

Zij was degene die de minste opschudding zou veroorzaken, zelfs op de manier waarop ze gekleed was, dus stak zij als eerste haar hoofd buiten de kamer. Kennelijk was de opslagkamer niet helemaal vergeten; de scharnieren van de zware deuren piepten nauwelijks. Ze wierp een snelle blik naar links en rechts, haastte zich naar buiten en gebaarde hem haar te volgen. Ta’veren of niet, hij was opgelucht om de lange gang verlaten te vinden. Zelfs de meest verlegen dienaar zou verbaasd opkijken als er zomaar twee mensen uit een opslagkamer op een paleiszolder kwamen. Maar ze zouden snel genoeg mensen tegenkomen. Het koninklijk paleis beschikte over minder dienaren dan het Zonnepaleis of de Steen van Tyr, maar in een paleis van deze omvang waren dat er nog steeds een paar honderd. Hij liep naast Min en probeerde te sloffen en met open mond naar de kleurige wandtapijten, handgesneden muurpanelen en glimmend gewreven ladenkasten te staren. Ze waren niet zo fraai als die op de lagere verdiepingen, maar een gewone werkman zou staan gapen. ‘We moeten zo snel mogelijk naar een lagere verdieping,’ mompelde hij. Er was nog steeds niemand, maar er konden tien mensen om de volgende hoek staan. ‘Denk eraan, vraag de eerste de beste dienaar alleen waar we Nynaeve en Mart kunnen vinden. Brei er geen verhaal aan vast, tenzij het moet.’

‘Nee maar, dank je wel dat je mij eraan herinnert, Rhand. Ik wist dat er iets aan mijn aandacht ontsnapt was, maar ik kon me niet meer voor de geest halen wat dat was.’ Haar vluchtige glimlach was veel te strak en ze bromde iets binnensmonds. Rhand zuchtte. Dit was te belangrijk voor haar spelletjes, maar als hij het toeliet, zou ze dat blijven doen. Maar zo zag zij het niet. Soms verschilde haar idee van wat belangrijk was aanzienlijk van het zijne. Zeer aanzienlijk. Hij zou haar goed in de gaten moeten houden. ‘Nee maar, vrouw Farsen,’ zei een vrouwenstem achter hen. ‘Het is toch vrouw Farsen, niet?’

De tas zwaaide rond en raakte Rhand hard in zijn rug toen hij zich snel omdraaide. De gezette vrouw met het grijzende haar die verbijsterd naar Min staarde, was afgezien van Elayne of Aviendha wel de laatste persoon die hij wilde ontmoeten. Hij vroeg zich af waarom ze een rode tabberd droeg met een heel grote Witte Leeuw, maar dook meteen in elkaar en vermeed het om haar in de ogen te kijken. Gewoon een werkman aan het werk. Geen reden om twee keer naar hem te kijken.

‘Vrouwe Harfor?’ riep Min verrukt uit. ‘Ja, ik ben het. U bent net de vrouw die ik zoek. Ik ben bang dat ik verdwaald ben. Kunt u me zeggen waar ik Nynaeve Almaeren kan vinden? En Mart Cauton? Deze man moet iets aan Nynaeve afleveren.’

De huisvrouwe keek fronsend naar Rhand voor ze haar aandacht weer naar Min verplaatste. Ze trok een wenkbrauw op vanwege haar kleding, of misschien vanwege het zolderstof, maar ze zei er niets van. ‘Mart Cauton? Ik geloof niet dat ik hem ken. Tenzij hij een nieuwe bediende of gardist is,’ voegde ze er twijfelend aan toe. ‘En wat Nynaeve Sedai betreft; ze heeft het druk. Ik denk dat het wel goed zal zijn als ik het namens u in haar kamer leg.’

Rhand kwam met een schok overeind. Nynaeve Sedai? Waarom zouden de anderen – de echte Aes Sedai – haar nog steeds dat spelletje laten spelen? En was Mart er niet? En hier kennelijk ook nog nooit geweest. In zijn hoofd tolden kleuren, bijna een beeld dat hij kon zien. Het verdween in een hartslag, maar hij wankelde. Vrouwe Harfor keek opnieuw naar hem en snoof. Ze dacht zeker dat hij dronken was.

Min keek nadenkend en tikte met een vinger tegen haar kin, heel even maar. ik geloof dat Nynaeve... Sedai hem wil zien.’ De aarzeling viel amper op. ‘Kunt u hem haar kamer wijzen, vrouwe Harfor? Ik heb nog een boodschap te doen voor ik ga. Gedraag je nu, Nuli, en doe wat je gezegd word. Je bent een beste kerel.’ Rhand wilde wat zeggen, maar voor hij een woord kon uitbrengen, stoof ze de gang al door. Rende bijna. Haar mantel fladderde achter haar aan, zo snel ging ze. Bloedvuur! Ze zou proberen Elayne te vinden! Ze kon alles bederven!

Je plannen falen omdat je wilt leven, dwaas. Lews Therins stem was een ruwe fluistering. Aanvaard dat je dood bent. Aanvaard het, gek, en stop met me te martelen! Rhand onderdrukte de stem tot een gedempt gezoem, een gonzende bijter in de duisternis van zijn geest. Nuli, wat voor naam was dat Nuli nou weer? Huisvrouwe Harfor keek Min met open mond na tot ze om een hoek verdween. Toen gaf ze haar tabberd een onnodige ruk en richtte haar afkeuring op Rhand. Zelfs met de Spiegel der Nevelen zag ze een man die boven haar uitstak, maar Reene Harfor was er de vrouw niet naar om door zoiets onbeduidends van haar stuk te worden gebracht. ik heb het niet zo op jouw uiterlijk, Nuli,’ zei ze met gefronste wenkbrauwen, ‘dus kijk uit waar je loopt. Kijk maar goed uit, als je tenminste nog iets van hersens bezit.’ Hij hield de schouderriem van de tas vast en veegde met de andere hand een lok haar weg. ‘Ja, vrouwe,’ mompelde hij schor. De huisvrouwe zou zijn echte stem kunnen herkennen. Min zou al het praten moeten doen tot ze Nynaeve en Mart gevonden hadden. Wat moest hij in Lichtsnaam doen als ze Elayne inderdaad meebracht? En wellicht ook Aviendha, want die was hier waarschijnlijk ook. Licht!’

‘Vergeving, mijn vrouwe, maar we moeten ons haasten. Het is heel dringend dat ik Nynaeve zo snel mogelijk zie.’ Hij hief de tas omhoog. ‘Ze wilde dit hebben, en het was heel belangrijk.’ Als hij klaar was voor Mins terugkomst, kon hij misschien al weg zijn voor hij de twee anderen onder ogen moest komen. ‘Als Nynaeve Sedai dacht dat het dringend was,’ zei het gezette mens uitdagend, waarbij ze zware nadruk legde op de eretitel die hij had weggelaten, ‘zou ze bericht hebben achtergelaten dat je verwacht werd. Loop achter me aan en hou je mening en raadgeving maar voor je.’

Ze liep weg zonder op antwoord te wachten, zonder om te kijken en schreed voort met een statige sierlijkheid. Hij kon niets anders doen dan haar volgen en herinnerde zich dat de huisvrouwe gewend was dat iedereen deed wat ze zei. In een paar grote stappen had hij haar ingehaald en kwam bijna naast haar lopen, voor haar verontwaardigde blik hem deed terugvallen. Hij mompelde enkele verontschuldigingen terwijl hij zijn haarlok opzij schoof. Hij was het niet gewend om achter iemand aan te lopen en het verbeterde zijn stemming niet bepaald. Hij was nog steeds een beetje duizelig en de smerigheid van de smet was nog voelbaar. Hij leek de laatste tijd steeds vaker een slechte bui te hebben, tenzij Min bij hem was. Ze waren nog niet ver toen er dienaren in livrei in de gangen verschenen, die bezig waren met poetsen en afstoffen en van alles brachten of wegbrachten. Blijkbaar hadden Min en hij geluk gehad toen de gang leeg was op het moment dat ze de opslagkamer verlieten. Opnieuw ta’veren. Ze liepen een smalle diensttrap af en zagen nog meer dienaren. En iets anders, een heleboel vrouwen die niet in livrei waren. Koperkleurige Domani, kleine bleke Cairhienin, vrouwen met een olijfkleurige huid en donkere ogen die beslist geen Andoranen waren. Ze deden hem glimlachen, een zuinige en tevreden glimlach. Geen van hen had een leeftijdloos gezicht, en een heel stel had zelfs rimpels en kraaienpoten, die bij een Aes Sedai nimmer te zien zouden zijn. Het vreemde was dat hij soms wel kippenvel kreeg als er een vlakbij kwam. Ze waren aan het geleiden of hielden saidar tenminste vast. Reene Harfor liep met hem langs gesloten deuren waar hij ook de prikkeling kon voelen. Achter die deuren moesten andere vrouwen ook aan het geleiden zijn. ‘Vergeving, vrouwe,’ zei hij in de grove stem die hij voor Nuli gebruikte. ‘Hoeveel Aes Sedai zijn er in het paleis?’

‘Gaat je niet aan,’ snauwde ze. Toen keek ze over een schouder naar hem, zuchtte en gaf toe. ik geloof niet dat er kwaad in schuilt dat je het weet. ‘Er zijn er vijf, met vrouwe Elayne en Nynaeve meegeteld.’ Er sloop iets van trots in haar stem. ‘Het is lang geleden dat er zoveel Aes Sedai tegelijk het gastrecht verzochten.’ Rhand zou kunnen lachen, maar zonder vreugde. Vijf? Nee, niet inclusief Nynaeve en Elayne. Drie echte Aes Sedai. Drie! Wie de rest was, deed er niet echt toe. Hij had aangenomen dat het gerucht over honderden Aes Sedai die met een leger naar Caemlin optrokken, betekende dat er ook zoveel zusters bereid waren de Herrezen Draak te volgen. In plaats daarvan was zelfs zijn oorspronkelijke hoop op een stuk of tien zusters wel heel optimistisch geweest. De geruchten waren alleen maar geruchten geweest. Of anders een plannetje van Elaida. Licht, waar was Mart? Kleuren flitsten in zijn hoofd – even dacht hij dat het Marts gezicht was – en hij struikelde.

‘Als je dronken bent, Nuli,’ zei vrouwe Harfor streng, ‘zul je het bitter betreuren. Daar zal ik zelf op toezien.’

‘Ja vrouwe,’ mompelde Rhand en rukte aan zijn haarlok. In zijn hoofd gierde het waanzinnige, huilende gelach van Lews Therin. Hij moest hier zijn – het was nodig – maar hij begon het al te betreuren.

Nynaeve en Talaan din Geleyn waren omgeven door het licht van saidar en keken elkaar op vier pas afstand voor de haard aan. Een stevig vuur was erin geslaagd de kou uit de lucht te verdrijven. Of misschien was het de poging die haar verwarmd had, bedacht Nynaeve zuur. Aan de kostbare klok op de bewerkte schoorsteenmantel te zien, duurde deze les al een uur. Een uur geleiden zonder rust maakte iedereen warm. Sareitha werd geacht hier te zijn, niet zij, maar de Bruine zuster was het paleis uitgeglipt met het bericht dat ze een dringende boodschap moest doen in de stad. Careane had geweigerd om twee dagen achter elkaar les te geven, en Vandene weigerde nog steeds iedere les om de belachelijke reden dat het onderricht van Kirstian en Zareya haar daar geen tijd voor liet. ‘Zoals dit,’ zei ze, en wikkelde haar stroom van Geest om het jongensachtige lichaam van het Zeevolkmeisje in haar pogingen om haar af te weren. Ze voegde de kracht van haar eigen stroom eraan toe en duwde het meisje verder weg, terwijl ze tegelijk Lucht in drie losse wevingen geleidde. Een ervan kietelde Talaans ribben door haar blauwlinnen buis. Het was een eenvoudige afleiding, maar het meisje hijgde verrast en heel even verminderde haar omhelzing van de Bron, heel even flikkerde de Ene Kracht in haar. Tegelijk duwde Nynaeve niet langer tegen de stroom van de ander, maar richtte met een ruk haar eigen stroom op haar oorspronkelijke doel. Het opleggen van een schild voelde nog steeds aan als een klap tegen een muur. De klap werd gelijkmatig over haar hele lichaam verspreid in plaats van in haar palm alleen, wat nauwelijks een verbetering was. Op hetzelfde ogenblik verdween de gloed van saidar en drukten haar laatste twee stromen Lucht Talaans armen tegen haar zijde en haar knieën in de wijde, donkere broek tegen elkaar. Heel netjes, al zeg ik het zelf, dacht Nynaeve. Het meisje was heel lenig en erg goed met haar wevingen. Bovendien was het op zijn best gewaagd, en op zijn slechtst zinloos, om iemand af te schermen die de Ene Kracht vasthield, tenzij je véél sterker was dan de ander. Maar hoewel Talaan haar evenaarde, maakte dat geen verschil. Het hielp om een tevreden glimlach te voorkomen. Het leek zo kort geleden dat de zusters geschrokken waren van haar kracht en geloofden dat slechts enkele Verzakers meer kracht hadden. Talaan was nog niet vertraagd; ze was weinig meer dan een kind. Vijftien? Jonger misschien! Het Licht mocht weten wat haar vermogen was. Geen enkele windvindster had het haar verteld en Nynaeve was er niet de vrouw naar om ernaar te vragen. Ze had er geen belang bij om te weten of dit meisje van het Zeevolk sterker dan haar zou worden. Helemaal niet.

Talaan schuifelde met haar blote voeten op het groene tapijt en deed een vergeefse poging om het schild te breken, dat Nynaeve gemakkelijk op zijn plaats hield. Ze zuchtte verslagen en liet haar ogen zakken. Zelfs als iets lukte, gedroeg ze zich alsof ze gefaald had, en nu zakte ze zo ontmoedigd in elkaar dat je zou geloven dat alleen de wevingen van Lucht haar overeind hielden.

Nynaeve liet haar stromen wegsijpelen, verschikte haar stola en opende haar mond om Talaan te zeggen wat ze verkeerd gedaan had. En om wederom aan te duiden dat het geen zin had om los te willen breken, tenzij je véél sterker was dan degene die je afgeschermd had. Het Zeevolk leek amper iets van haar te willen aannemen, tenzij ze het tien keer zei en twintig keer voordeed. ‘Ze gebruikte je eigen kracht tegen je,’ merkte Senine din Rial bot op voordat Nynaeve kon spreken. ‘En ze heeft je opnieuw afgeleid. Het is net als bij worstelen, meisje. Je weet hoe je moet worstelen.’

‘Probeer het opnieuw,’ beval Zaide met een kort gebaar van een donkere getatoeëerde hand.

Alle stoelen in de kamer waren tegen de muur gezet, hoewel er eigenlijk geen open ruimte nodig was. Zaide keek toe bij de lessen, in het gezelschap van zes windvindsters. Ze was gekleed in een overdaad van fel gekleurd linnen en rode, gele en blauwe zijde die met gouddraad doorweven was. En ze droeg vele oorringen, neusringen en kettinkjes vol muntjes. Zo ging het altijd; een van de twee leerlingen werd gebruikt voor de feitelijke les – of Merilille, had Nynaeve gehoord, die zowaar gedwongen werd de rol van leerling op zich te nemen tenzij ze zelf lesgaf – terwijl Zaide en een groep windvindsters toekeken. De golfvrouwe zelf kon uiteraard niet geleiden, hoewel ze altijd aanwezig was, en geen van de windvindsters zou waarachtig zo diep zinken om zelf deel te nemen. Nooit. Volgens Nynaeve was de samenstelling van de groep van vandaag heel vreemd, als je aan de obsessie van het Zeevolk betreffende rangorde dacht. Zaides eigen windvindster, Shielin, zat rechts van haar. Ze was een slanke, koele en terughoudende vrouw die bijna even lang was als Aviendha en boven Zaide uittorende. Dat was de juiste plek, voor zover Nynaeve wist, maar aan Zaides linkerzijde zat Senine, die dienst deed op een scheerder, een van de kleinere schepen van het Zeevolk. Dat van haar was zelfs in die groep een van de kleinste. De verweerde vrouw met haar grijs doorschoten haren had in het verleden meer dan haar huidige zes oorringen gedragen en had ook meer gouden muntjes aan de ketting over haar donkere linkerwang gehad. Ze was windvindster geweest van de Vrouwe der Schepen voor Nesta din Reas op deze post gekozen werd, maar volgens hun wet moest bij de dood van een Vrouwe der Schepen of een golfvrouwe haar windvindster opnieuw op de laagste rang beginnen. Nynaeve wist echter zeker dat er meer meespeelde dan eerbied voor Senines vroegere rang. Rainyn, een jonge vrouw met blozende wangen die ook op een scheerder diende, bezette de stoel naast Senine, en Kurin, met haar onbewogen gezicht en uitdrukkingsloze ogen, zat als een zwart standbeeld naast Shielin. Dit verwees Caire en Tebreille naar de buitenste stoelen, terwijl zij windvindsters van golfvrouwes waren. Ze droegen in elk oor vier massieve oorringen en bijna evenveel muntjes als Zaide zelf. Misschien was het alleen maar om de twee hooghartig kijkende zusters uit elkaar te houden. Ze haatten elkaar met een hartstocht die alleen maar uit bloedverwantschap kon ontstaan. Misschien was dat het. De Atha’an Miere proberen te doorgronden was moeilijker dan mannen proberen te begrijpen. Een vrouw kon van die pogingen gek worden.

Nynaeve bromde wat, rukte haar stola recht en bereidde haar stromen voor. De zuivere vreugde van het vasthouden van saidar kon nauwelijks op tegen haar ergernis. Probeer het nog eens, Nynaeve. Nog één keer, Nynaeve. Doe het nu, Nynaeve. Gelukkig was Renaile er niet. Vaak wilden ze dat Nynaeve hun dingen leerde die ze niet zo goed kende als de anderen. Al te vaak dingen die ze nauwelijks kende, moest ze met tegenzin toegeven; ze had niet echt veel oefening in de Toren gehad. Als ze een keertje onhandig deed, had Renaile er buitengewoon veel plezier in om haar te laten zweten. Dat deden de anderen ook, maar zonder dat plezier. Na een uur was ze vermoeid. Die vervloekte Sareitha ook met haar boodschap! Ze haalde opnieuw uit, maar ditmaal raakte Talaans stroom van Geest de hare veel lichter dan ze verwacht had en haar eigen stroom sloeg de ander veel meer opzij dan ze bedoeld had. Ineens schoten zes wevingen van Lucht op Nynaeve af, die ze snel met Vuur doorsneed. De afgesneden stromen schoten terug naar Talaan en bezorgden haar een zichtbare schok. Maar voor de stromen goed en wel verdwenen waren, schoten er zes nieuwe op Nynaeve af, sneller dan eerst. En Nynaeve sneed weer. En merkte verbijsterd dat Talaans weving van Geest om haar heen flikkerde, zich om haar heen wikkelde en haar van de Bron afsneed. Ze was afgeschermd! Talaan had haar afgeschermd! Als laatste vernedering grepen stromen Lucht haar armen en benen stijf vast en kreukten haar rok. Als ze door Sareitha niet zo boos was geweest, zou dit nooit gebeurd zijn. ‘Het meisje heeft haar gebonden,’ zei Caire, die verbaasd klonk. Dat ze Talaans moeder was, zou je niet zeggen vanwege die kille blik waarmee ze naar Talaan keek. Talaan scheen verlegen te zijn met haar eigen succes. Ze liet de stromen onmiddellijk los en richtte haar ogen op de vloer.

‘Heel goed, Talaan,’ zei Nynaeve, aangezien niemand anders haar een woord van lof of aanmoediging gaf. Geërgerd schudde ze aan haar stola en liet die in de kromming van haar ellebogen glijden. Ze hoefde het meisje niet te zeggen dat ze geluk had gehad. Ze was snel, zeker, maar Nynaeve wist niet of ze zelf nog veel langer in staat was te geleiden. Ze was op dit moment zeker niet op haar best. ik ben bang dat dit alle tijd is die ik vandaag heb, dus...’

‘Probeer het nog eens,’ beval Zaide, en leunde gespannen naar voren. ‘Ik wil iets zien.’ Dat was geen uitleg of zelfs maar iets dat op een verontschuldiging leek, gewoon de verklaring van een feit. Zaide legde nooit iets uit en verontschuldigde zich nergens voor. Ze verwachtte gehoorzaamheid.

Nynaeve overwoog haar te zeggen dat ze helemaal niets kon zien van wat ze aan het doen waren, maar ze verwierp de gedachte onmiddellijk. Niet met zes windvindsters in de kamer. Twee dagen geleden had ze haar mening vrijelijk geuit en de gevolgen daarvan wilde ze niet nog eens ondervinden. Ze had geprobeerd het te zien als een boetedoening voor het spreken zonder nadenken, maar dat hielp niet veel. Ze wenste dat ze hun nooit geleerd had om te koppelen.

‘Nog eens,’ zei ze, en keerde zich weer naar Talaan, ‘en dan moet ik gaan.’

Deze keer was ze voorbereid op het kunstje van Talaan. Ze geleidde en beantwoordde Talaans weving handiger en minder hard. Het meisje glimlachte wat onzeker naar haar. Dacht ze dat Nynaeve deze keer niet zou worden afgeleid door onnodige stromen Lucht? Talaans weving begon zich om haar heen te krullen en snel spon ze haar eigen weving om dat van Talaan op te vangen. Ze zou voorbereid zijn wanneer Talaan stromen Lucht zou maken. Of misschien geen Lucht deze keer. Niet iets gevaarlijks, toch. Dit was een oefening. Maar Talaans stroom Geest maakte de krul niet af en Nynaeve haalde breed uit, terwijl Talaans stroom recht op haar afsprong en haar vasthield. Opnieuw verdween saidar en drukten stromen Lucht haar armen tegen haar zij en snoerden haar knieën vast. Voorzichtig haalde ze adem. Ze zou de jonge vrouw geluk moeten wensen. Ze kon niet ontsnappen. Als ze een hand vrij had gehad, zou ze haar vlecht zonder meer uit haar hoofd getrokken hebben. ‘Hou vast!’ beval Zaide. Ze kwam overeind en schreed sierlijk naar Nynaeve. Haar zijden broek ritselde zacht boven haar blote voeten en de ingewikkeld geknoopte sjerp zwaaide tegen haar dij. De windvindsters stonden tegelijk op en liepen achter haar aan in volgorde van rang. Caire en Tebreille negeerden elkaar ijzig toen zij hun plaats naast de golfvrouwe innamen en Senine en Rainyn een stap naar achteren deden.

Gehoorzaam hield Talaan het schild en de stromen rond Nynaeve vast, zodat die als een standbeeld moest blijven staan – stomend als een ketel die te lang op het vuur staat. Ze weigerde om rond te schuifelen als een gebroken speelpop, en dat was behalve stilstaan alles wat ze kon. Caire en Tebreille namen haar met ijzige minachting onderzoekend op. En Kurin keek haar aan met die harde afkeer waarmee ze alle landrotten bekeek. Ze keek niet spottend of grijnzend, gebruikte eigenlijk geen enkele gezichtsuitdrukking, maar je hoefde niet al te lang bij haar in de buurt te zijn om er achter te komen wat ze dacht. Alleen Rainyn liet iets van medeleven zien, een ietwat spijtig glimlachje.

Zaides ogen richtten zich uitdrukkingsloos op die van Nynaeve. Ze waren bijna even groot. ‘Heb je haar zo stevig mogelijk vast, leerling?’

Talaan boog diep, evenwijdig aan de vloer, en raakte haar voorhoofd, lippen en hart aan. ‘Zoals u bevolen hebt, golfvrouwe,’ zei ze bijna fluisterend.

‘Wat heeft dit te betekenen?’ eiste Nynaeve. ‘Laat me gaan. U kunt Merilille op deze manier behandelen, maar als u maar even denkt dat...!’

‘Je zegt dat er geen manier is om dit schild te breken, tenzij je veel sterker bent,’ onderbrak Zaide haar. Haar toon was niet ruw, maar ze wenste onvoorwaardelijk gehoord te worden. ‘Als het Licht het wil, zullen we leren of het juist is wat je ons verteld hebt. Het is bekend hoe Aes Sedai de waarheid als een draaikolk rond laten wentelen. Windvindsters, vorm een cirkel. Kurin, jij leidt. Als ze uitbreekt, zorg je ervoor dat ze geen kwaad doet. Als aanmoediging... leerling, bereid je voor om haar ondersteboven te draaien als ik tot vijf heb geteld. Een.’

Het licht van saidar omgaf alle windvindsters tegelijk terwijl ze koppelden. Kurin stond wijdbeens, met haar handen op de heupen, alsof ze zich op het dek van een schip in evenwicht hield. Het volledig ontbreken van een uitdrukking op haar gezicht hield in dat ze er geen ogenblik aan twijfelde dat ze het zouden ontdekken als Nynaeve de waarheid omzeild had of een regelrechte leugen had verkondigd. Talaan stond zowaar rechtop en haalde diep adem. Ze knipperde niet eens met haar ogen, die ze vragend op Zaide hield gericht. Nynaeve knipperde met de ogen. Nee! Dat konden ze haar niet aandoen! Niet opnieuw! ‘Ik zeg u,’ zei ze veel kalmer dan ze zich voelde, ‘dat ik op geen enkele manier het schild kan doorbreken. Talaan is te sterk.’

‘Twee,’ zei Zaide, en vouwde haar armen onder haar borsten en staarde naar Nynaeve alsof ze werkelijk de wevingen kon zien. Nynaeve duwde voorzichtig tegen het schild. Ze had net zo goed tegen een stenen muur kunnen duwen. Luister naar me, Za... eh... golfvrouwe.’ Het was niet nodig om de vrouw nog meer tegen de haren in te strijken. Het Zeevolk was heel precies als het om de juiste aanspreektitel ging. Het was veel te precies in te veel dingen, ik weet zeker dat Merilille u iets over afschermen heeft verteld. Ze heeft de Drie Geloften gezworen. Ze kan niet liegen.’ Misschien had Egwene gelijk betreffende de Eedstaf.

Zaides blikken waren vastberaden en haar gezicht veranderde niet. ‘Drie.’

‘Luister,’ zei Nynaeve. Het kon haar helemaal niet meer schelen of ze ietwat wanhopig klonk. Misschien wel meer dan iets. Ze duwrde harder tegen het schild, en toen zo hard als ze kon. Ze had net zo goed haar hoofd tegen een rotsblok kunnen slaan. Wild en volkomen ondoordacht vocht ze tegen de stromen Lucht die haar vasthielden. De franje en losse plooien van haar stola dansten om haar heen. Ze had evenveel kans om uit deze stromen los te breken als door de afscherming heen te breken, maar ze kon zichzelf niet beheersen. Niet nog eens! Dat kon ze niet aan! ‘Je moet naar me luisteren.’

‘Vier.’

Nee! Nee! Niet nog eens. Woest graaide ze naar het schild. Het mocht dan zo hard als steen zijn, het voelde meer aan als glas, glanzend en glad. Ze kon de Bron erachter voelen, bijna zien, zoals warmte en licht vanuit een ooghoek. Wanhopig en hijgend tastte ze het gladde oppervlak af. Er zat een rand aan, bijna als een cirkel, maar toen ze probeerde om de rand heen te glippen merkte ze dat ze weer in het midden van die gladde cirkel was. Dit had geen zin. Ze had dit allemaal al lang geleden geleerd en al lang geleden geprobeerd. Haar hart bonsde en leek uit haar ribbenkast te willen springen. Ze vocht tevergeefs om haar kalmte te bewaren en probeerde weer de rand te vinden, zonder te proberen aan de andere kant van de cirkel te komen. Er was één enkele plek waar het... zachter aanvoelde. Dat had ze nooit eerder opgemerkt. Dit zachte punt, een kleine bobbel, leek in niets van het overige schild te verschillen en was niet erg veel zachter, maar ze gooide zichzelf er tegenaan. En merkte dat ze weer terug was in het midden. Als een dolleman wierp ze al haar kracht tegen de zachte plek, steeds weer opnieuw, en steeds weer werd ze naar het midden teruggeslingerd, maar ze wachtte dat niet eens meer af en probeerde het opnieuw en opnieuw. Opnieuw. O Licht! Alsjeblieft! Ze moest! Voordat...!

Ineens besefte ze dat Zaide nog steeds geen vijf had gezegd. Ze hijgde alsof ze tien span had gehold en staarde in het niets. Het zweet rolde over haar gezicht en rug. Het droop tussen haar borsten en gleed over haar buik naar beneden. Haar benen trilden. De golfvrouwe keek haar recht aan en tikte nadenkend met een slanke vinger tegen haar volle lippen. De gloed hing nog steeds om de cirkel van zes en Kurin had nog steeds een afwijzend standbeeld kunnen zijn, maar Zaide had nog steeds geen vijf gezegd. ‘Heeft ze het werkelijk even hard geprobeerd als het lijkt, Kurin,’ vroeg de golfvrouwe ten slotte, ‘of waren dat tekeergaan en gejank alleen maar toneel?’ Nynaeve probeerde een verontwaardigde blik te voorschijn te toveren. Ze had niét gejankt! Of wel? Haar blikken maakten op Zaide niet meer indruk dan regen op een rots. ‘Met zoveel moeite, golfvrouwe,’ zei Kurin met tegenzin, ‘had ze een klipper op haar rug kunnen dragen.’ Maar haar uitdrukkingsloze zwarte ogen stonden nog steeds minachtend. Alleen zij die op zee leefden, kregen van haar enige eerbied.

‘Laat haar los, Talaan,’ beval Zaide, en schild en bindingen verdwenen terwijl ze zich omdraaide en zonder een verdere blik op Nynaeve naar haar stoel terugkeerde. ‘Windvindsters, ik spreek jullie na haar vertrek. Ik zie je morgen op hetzelfde uur, Nynaeve Sedai.’ Nynaeve streek haar gekreukelde rokken glad, trok geërgerd haar stola recht en probeerde iets van haar waardigheid terug te winnen. Dat was niet gemakkelijk, zo bezweet en bevend. Ze had beslist niét gejankt! Ze probeerde niet naar de vrouw te kijken die haar had afgeschermd. Twee keer! Zo mak als een lammetje nu, en met haar ogen op de vloer gericht. Poe! Nynaeve trok haar stola om haar schouders. ‘Sareitha Sedai zal morgen volgens afspraak komen, golfvrouwe.’ Haar stem klonk tenminste vast. ik zal het druk hebben tot...’

‘Jouw lessen zijn nuttiger dan die van de anderen,’ zei Zaide, die nog steeds geen moeite deed om haar aan te kijken. ‘Op hetzelfde uur, of ik zal je jouw leerlingen toesturen om je te halen. Je mag nu gaan.’ En dat klonk als: je móét nu vertrekken.

Moeizaam slikte Nynaeve haar bezwaren in. Ze lieten een bittere nasmaak achter. Nuttiger? Wat betekende dat? Ze dacht niet dat ze dat echt wilde weten.

Tot ze de kamer had verlaten, was ze nog steeds de lerares. Het Zeevolk was onverbiddelijk in hun regels. Nynaeve nam aan dat slappe regels op schepen tot moeilijkheden konden leiden, maar ze had liever gehad dat het Zeevolk zich er bewust van was dat het nu niet op een schip was. Ze was nog steeds de lerares en dat betekende dat ze niet zomaar woest naar buiten kon struinen, hoezeer ze dat ook wilde. Erger nog, hun regels aangaande leraren onder de landrotten waren heel duidelijk. Ze nam aan dat ze gewoon elke medewerking had kunnen weigeren, maar als ze hun overeenkomst maar een haarbreedte zou schenden, zouden deze vrouwen het van Tyr tot aan het Licht mocht weten waar laten weten. De hele wereld zou weten dat een Aes Sedai haar woord gebroken had. Ze kon maar beter niet denken aan wat dat voor het aanzien van de Aes Sedai zou betekenen. Bloed en as! Egwene had gelijk, en bloedvuur voor haar!

‘Dank u, golfvrouwe, om mij toe te staan u les te geven,’ zei ze, waarna ze een buiging maakte en met haar vingers voorhoofd, lippen en hart aanraakte. Het was geen diepe buiging, maar dat was alles wat ze vandaag zouden krijgen. Wacht, twee buigingen. De windvindsters moesten er ook een krijgen. ‘Dank u, windvindsters, om mij toe te staan u les te geven.’ De zusters die uiteindelijk naar de Atha’an Miere zouden gaan, zouden ontploffen als ze erachter zouden komen dat hun leerlingen hen konden opdragen wat er geleerd moest worden en wanneer, en dat ze zelfs zouden kunnen aangeven wat ze moesten doen als ze geen les gaven. Op een schip van het Zeevolk stond een landrot-leraar weliswaar boven de gewone zeelieden, maar slechts een heel klein beetje. En de zusters zouden geen dikke buidels met goud krijgen om andere leraren aan boord te nemen. Zaide en de windvindsters reageerden alsof de scheepsjongen haar vertrek had aangekondigd. Ze stonden gewoon in een stille groep te wachten tot ze weg was, en niet bepaald geduldig. Alleen Rainyn leek haar even aan te kijken. Met een ongeduldige blik. Als alles gezegd en gedaan was, was ze weer een windvindster. Talaan stond nog steeds nederig waar ze was achtergelaten, een meisje dat naar het tapijt onder haar blote voeten staarde.

Met opgeheven hoofd en rechte rug verliet Nynaeve de kamer met alle waardigheid die ze nog kon opbrengen. In de gang greep ze de deur en knalde hem zo hard dicht als ze maar kon. De overal weerkaatsende knal was heel bevredigend. Als iemand klaagde, kon ze altijd zeggen dat de deur uit haar handen was geglipt. Ze draaide zich om en veegde tevreden haar handen af. En schrok op toen ze zag wie haar in de gang opwachtte. Op het eerste gezicht leek Alivia, in eenvoudige blauwe kleding die ze van een lid van de Kinne had gekregen, een gewone vrouw. Ze was wat langer dan Nynaeve, met fijne rimpeltjes in haar ooghoeken en witte strepen in haar goudgele haar. Maar haar blauwe ogen keken zeer intens, als haviksogen die op een prooi zijn gericht. ‘Vrouw Corlie heeft me gestuurd om u te zeggen dat ze u graag aan het avondmaal wil zien,’ zei de blauwogige havik met een trage Seanchaanse tongval. ‘Vrouw Karistovan, vrouw Arman en vrouw Juarde zullen er ook zijn.’

‘Wat doe je hier alleen?’ wilde Nynaeve weten. Ze wenste dat ze meer als de andere zusters kon zijn, die zonder nadenken de kracht van andere geleidsters kenden, maar dat was ook iets dat ze nooit had kunnen leren. Misschien konden sommige Verzakers Alivia overtroeven, maar beslist niemand anders. En ze was een Seanchaanse. Nynaeve had er hier in de gang graag iemand bij gehad. Het had Lan mogen zijn, maar ze had hem bevolen om weg te blijven van haar lessen met het Zeevolk. Ze wist niet zeker of hij haar verhaal had geloofd over hoe ze gisteren op de trap was uitgegleden. ‘Je mag nergens zonder geleide naar toe.’ Alivia haalde een schouder op. Een paar dagen geleden was ze nog een zielig hoopje mens geweest bij wie Talaan vergeleken een toonbeeld van durf was. Maar ze kroop nu niet meer weg, voor niemand meer. ‘Er was niemand vrij, dus ik glipte uit mezelf weg. Bovendien, als je me altijd laat bewaken, zul je me nooit durven vertrouwen en kan ik nooit sul’dam doden.’ Omdat het er zo achteloos uit kwam, klonk het des te killer. ‘Je zou wat van mij kunnen leren. Die Asha’man zeggen dat ze wapens zijn, en ze zijn niet slecht, dat weet ik. Maar ik ben beter.’

‘Misschien is dat zo,’ zei Nynaeve scherp terwijl ze haar stola verschoof. ‘En misschien weten we meer dan je denkt.’ Ze zou deze vrouw graag enkele wevingen tonen die ze van Moghedien had geleerd. Met inbegrip van een paar waarover ze het allemaal eens waren dat die te gemeen waren om iemand aan te doen. Behalve... Ze was er redelijk zeker van dat de ander haar ondanks al haar verzet gemakkelijk kon overweldigen. Het was niet gemakkelijk om niet met haar voeten te schuifelen bij die doordringende blik. ‘Tot, en als, we anders besluiten, wil ik je alleen met twee of drie Kinsvrouwen zien, als je weet wat goed voor je is.’

‘Wat je zegt,’ zei Alivia onverstoorbaar. ‘Welke boodschap kan ik terugbrengen naar vrouw Corlie?’

‘Zeg vrouw Corlie dat ik haar vriendelijke uitnodiging moet afslaan. En onthou wat ik je gezegd heb!’

‘Ik zal het haar zeggen,’ zei de Seanchaanse langzaam, en negeerde de terechtwijzing. ‘Maar ik denk niet dat het zomaar een uitnodiging was. Een uur na het eerste duister, zei ze. Misschien kun je eraan denken.’ Met een vluchtige, betekenisvolle glimlach liep ze ongehaast weg.

Nynaeve staarde nijdig de verdwijnende rug na, maar niet vanwege het nalaten van een kniks. Nou ja, dat niet alleen. Jammer dat ze minstens voor de Aes Sedai niet wat van haar beklagenswaardige houding had bewaard. Nynaeve keek even naar de deur waarachter de Atha’an Miere zich bevond en overwoog om Alivia te volgen om er zeker van te zijn dat ze deed wat haar gezegd was. In plaats daarvan ging ze de andere kant op. Ze haastte zich niet. Het zou niet erg leuk zijn als het Zeevolk naar buiten kwam en bedacht dat ze aan het afluisteren was, maar ze haastte zich beslist niet. Ze wilde alleen maar stevig doorstappen. Dat was alles.

De vrouwen van het Zeevolk waren niet echt degenen in het paleis die ze wilde vermijden. Geen gewone uitnodiging, hè? Sumeko Karistovan, Chilares Arman en Famelle Juarde waren met Reanne Corlie lid van het Naaikransje in Ebo Dar geweest. De maaltijd was slechts een voorwendsel. Ze wilden met haar over de windvindsters praten. Meer in het bijzonder over het verband tussen de Aes Sedai en de ‘wilders’ van het Zeevolk. Ze wilden haar niet echt de les lezen over hoe ze de waardigheid van de Witte Toren behoorde te bewaren. Zover waren ze nog niet gegaan, maar ze schenen er wel steeds dichterbij te komen. De hele maaltijd zou een en al puntige vragen opleveren en nog puntiger opmerkingen. Maar geen enkele opdracht om ermee op te houden. Ze betwijfelde of ze dat zouden doen zonder dat er een rechtstreeks bevel werd gegeven. En ze waren heel goed in staat om haar op te zoeken als ze niet kwam. Hun zeggen dat ze wat meer pit moesten tonen, was een verschrikkelijke fout gebleken. Gelukkig was zij niet de enige die het zich moest laten welgevallen. Elayne was erin geslaagd het ergste uit de weg te gaan. O, wat had ze graag dat hele stel in Novicewit of de kleren van een Aanvaarde gezien. Wat zou ze graag van de Atha’an Miere af willen zijn!

‘Nynaeve!’ klonk het vreemd gedempt achter haar, in de tongval van het Zeevolk. ‘Nynaeve!’

Nynaeve dwong haar hand om haar vlecht met rust te laten en draaide zich vliegensvlug om, klaar voor een uitbrander. Ze was nu geen lerares meer, ze waren niet op een schip en ze konden haar toch wel met rust laten, vervloekt nog aan toe!

Talaan kwam met haar blote voeten op de rode tegels al glijdend vlak voor haar tot stilstand. De jonge vrouw hijgde en keek om zich heen alsof ze bang was dat iemand achter haar aankwam. Elke keer wanneer er een dienaar verscheen, kromp ze ineen en ze haalde pas weer adem als ze zag dat het slechts een dienaar was. ‘Kan ik naar de Witte Toren?’ vroeg ze ademloos, terwijl ze zich in de handen wrong en van de ene voet op de andere hupte. ‘Ik zal nooit gekozen worden. Ze noemen het een offer om de zee voor altijd te verlaten, maar ik droom ervan Novice te worden. Ik zal mijn moeder ontzettend missen, maar... alstublieft. U moet me meenemen naar de Toren. Dat moet!’

Nynaeve knipperde met haar ogen bij die woordenstroom. Veel vrouwen droomden ervan Aes Sedai te worden, maar ze had nog nooit iemand gehoord die zei dat ze Novice wilde worden. Bovendien... het Zeevolk weigerde Aes Sedai mee te nemen op een schip waarvan de windvindster kon geleiden. Maar om te voorkomen dat de Witte Toren de zaak dieper onderzocht, werd er van tijd tot tijd een leerling gekozen om naar de Witte Toren te gaan. Egwene zei dat er maar drie zusters van het Zeevolk waren en die drie waren heel zwak in de Ene Kracht. Drieduizend jaar had deze regeling volstaan om de Toren ervan te overtuigen dat het vermogen onder de vrouwen van de Atha’an Miere zeldzaam en onderontwikkeld was, en niet de moeite van een onderzoek waard. Talaan had gelijk; iemand die zo sterk was als zij zou nimmer toestemming krijgen om naar de Toren te gaan. Sterker nog, het vormde een deel van de overeenkomst dat de Zeevolkzusters hun Aes Sedai-schap mochten opgeven om terug te keren naar de schepen. De Zaal van de Toren zou daar nog wel flink over gaan brullen!

‘De oefeningen zijn erg hard, Talaan,’ zei ze vriendelijk, ‘en je moet minstens vijftien zijn. Bovendien...’ Er was nog iets dat de jonge vrouw haar gezegd had dat haar ineens trof. ‘Je zult je moeder missen?’ vroeg ze ongelovig. Ze gaf er niet om hoe het klonk, ik ben negentien!’ zei Talaan verontwaardigd. Kijkend naar dat jongensachtige gezicht en haar figuur wist Nynaeve niet of ze dat geloven moest. ‘En natuurlijk zal ik mijn moeder missen. Zie ik er zo onnatuurlijk uit? O, ik zie het al. Onder elkaar zijn we heel aanhankelijk hoor, maar in het openbaar moet ze alles vermijden waaruit voorkeur blijkt. Dat is een ernstige misdaad bij ons. Het zou moeder haar rang kunnen kosten en we zouden béiden ondersteboven aan de ra worden opgehesen om gegeseld te worden.’

Nynaeves gezicht betrok bij het horen van dat ondersteboven, ik begrijp waarom je dat wilt vermijden,’ zei ze. ‘Toch...’ iedereen probeert elke zweem van voorkeur te vermijden, maar voor mij is het erger, Nynaeve!’

Ongelooflijk. Dit meisje... deze vrouw... jonge vrouw zou toch moeten leren een zuster niet te onderbreken als ze Novice wilde worden. Al kon ze dat uiteraard niet worden. Nynaeve probeerde weer aan het woord te komen, maar de woorden bleven als een vloedgolf uit Talaan stromen. ‘Mijn grootmoeder is windvindster van de golfvrouwe van de Rossaineclan, mijn overgrootmoeder is windvindster van de Dacanclan, en haar zuster van de Takanaclan. Mijn familie heeft een hoog aanzien omdat vijf van ons zo hoog zijn gestegen. En iedereen zoekt aanwijzingen dat Gelyn haar invloed verkeerd gebruikt. Dat hoort ook zo, dat weet ik wel, want er mag geen voorkeur bestaan, maar mijn zuster werd vijf jaren langer dan gebruikelijk leerling gehouden en mijn nicht zes! Alleen maar opdat niemand kon roepen dat ze voorgetrokken werden. Als ik de sterren schiet en onze plaats juist aangeef, word ik gestraft omdat ik te langzaam ben, zelfs als ik het antwoord even snel heb als de windvindster. Als ik de zee proef en de kust noem die we naderen, word ik gestraft omdat de smaak die ik aangeef niet helemaal dezelfde is als die van windvindster Ehvon. Ik heb je twee keer weten af te schermen, maar vanavond hang ik aan mijn enkels omdat ik het niet eerder gedaan heb! Ik word gestraft voor tekortkomingen van anderen, voor fouten die ik nooit maak, alleen maar omdat ik ze zou kunnen maken! Was jouw Novicetijd nog harder, Nynaeve?’

‘Mijn Novicetijd?’ zei Nynaeve zwakjes. Ze wou dat de ander niet steeds dat ophangen aan de enkels bleef noemen. ‘Ja. Nou, dat wil je echt niet horen.’ Vier generaties van geleidsters? Licht! Het was al zeldzaam als dochters hun moeder opvolgden. De Toren zou Talaan heel graag willen hebben. Toch zou het niet gebeuren, ik neem aan dat Caire en Tebreille ook van elkaar houden?’ zei ze om van onderwerp te veranderen.

Talaan snoof. ‘Mijn tante is sluw en zit vol bedrog. Ze viert feest bij elke vernedering die ze mijn moeder kan toebrengen. En ze verdient dat mijn moeder haar omlaag gaat halen. Op een dag zal Tebreille zichzelf op een scheerder vinden, onder een zeilvrouwe met een ijzeren hand en rotte tanden!’ Bij die gedachte grimlachte ze tevreden. En veerde weer met grote ogen op toen een dienaar zich voorbij haastte, wat haar weer terugbracht bij haar doel. Ze probeerde haastig sprekend overal tegelijk te kijken. ‘Je kunt je natuurlijk niet tijdens een les uitspreken, maar elk ander ogenblik is ook goed. Kondig aan dat ik naar de Toren ga, en ze zullen je niet weerhouden. Jij bent een Aes Sedai!’

Nynaeve keek het meisje verbijsterd aan. En bij de volgende les zouden ze alles vergeten zijn? Deze zottin had zelf gezien wat ze haar hadden aangedaan! ‘Ik merk hoe graag je wilt gaan, Talaan,’ zei ze, ‘maar...’

‘Dank je,’ onderbrak Talaan haar, en maakte een haastige buiging. ‘Dank je!’ En ze vloog weg in de richting waar ze vandaan was gekomen.

‘Wacht!’ riep Nynaeve, terwijl ze een paar stappen achter haar aan zette. ‘Kom terug! Ik heb niets beloofd!’

Dienaren draaiden zich om en staarden haar aan, en zelfs nadat ze hun werk hadden hervat, wierpen ze zo nu en dan nog verwonderde blikken in haar richting. Ze zou achter de zottin moeten aanrennen, maar vreesde dat ze daardoor lijnrecht bij Zaide en de anderen zou belanden. Waar die domme meid er waarschijnlijk meteen dat van de Toren uitgooide en dat Nynaeve het beloofd had. Licht, ze zou het hun zo ook wel zeggen!

‘Je kijkt alsof je een rotte pruim hebt ingeslikt,’ zei Lan, die naast haar opdook, lang en buitengewoon knap in zijn perfect zittende groene jas. Ze vroeg zich af hoelang hij hier al had gestaan. Het leek onmogelijk dat zo’n grote man die zo’n overweldigende aanwezigheid bezat, zo stil kon staan dat je hem zomaar over het hoofd zag, zelfs zonder zwaardhandmantel.

‘Een hele mand vol,’ mompelde ze, en drukte haar gezicht tegen de brede borst van haar echtgenoot. Het voelde heerlijk om op zijn kracht te steunen, al was het maar even, terwijl hij haar haren zacht streelde. Zelfs als ze daarvoor zijn gevest uit haar ribben moest schuiven. En wie grote ogen opzette bij dit openlijke vertoon van aanhankelijkheid, mocht zichzelf ophangen. Ze voorzag reeds hoe de ene ramp zich op de volgende zou stapelen. Ook al zou ze regen Zaide en de anderen zeggen dat ze geen plannen had om Talaan ook maar ergens mee naartoe te nemen, ze zouden haar villen. Deze keer zou ze dat niet voor Lan kunnen verbergen, als ze dat de eerste keer al had gekund. Reanne en de anderen zouden ervan horen. En Alise! Ze zouden haar net als Merilille gaan behandelen. Haar opdrachten negeren, haar evenveel eerbied betonen als de windvindsters Talaan. Ze zou worden opgezadeld met het bewaken van Alivia. Het zou rampzalig worden en de allergrootste vernedering zou haar ten deel vallen. Dat was alles waartoe ze de laatste tijd in staat leek te zijn: hoe ze een nieuwe manier kon vinden om vernederd te worden. En elke vierde dag moest ze nog steeds Zaide en de windvindsters onder ogen komen.

‘Weet je nog hoe je me gisteren in onze kamer bezighield?’ mompelde ze, en keek op tijd op om te zien hoe een grijns de bezorgdheid op zijn gezicht verving. Natuurlijk herinnerde hij het zich. Haar gezicht werd rood. Praten met je vriendinnen was een ding, maar om zo rechtstreeks met je eigen echtgenoot te praten leek iets heel anders. ‘Nou, ik wil dat je me daar nu meteen mee naartoe neemt en mij een heel jaar lang verbiedt kleren aan te trekken!’ Hij gooide zijn hoofd in de nek en lachte, een bulderend geluid, en even later lachte ze mee. Maar ze wilde huilen. Het was niet echt een grap geweest.

Een echtgenoot betekende dat ze geen bed met een andere vrouw hoefde te delen, of zelfs twee, en het leverde haar een zitkamer op. Het was niet groot, maar het leek altijd gezellig te zijn, met een goed haardvuur en een kleine tafel met vier stoelen. Het was beslist genoeg voor haar en Lan. Haar hoop op enige afzondering verdween echter zodra ze de zitkamer binnenkwam. Midden op het gebloemde tapijt wachtte de huisvrouwe haar op, zo statig als een koningin, zo keurig alsof ze zich net had aangekleed, en in een heel boze bui. In een hoek van de kamer stond een boerenvent in grove kledij en met een vreselijke wrat op zijn neus en een tas over zijn schouder. ‘Deze man beweert dat hij iets heeft dat u dringend wilde hebben,’ zei vrouwe Harfor na haar beleefde korte buiging. Heel netjes en heel kort; ze gaf na Elayne niemand anders een kniks. Ze sprak over Nynaeve al even afkeurend als over de kerel met de wrat. ‘Ik zeg u maar meteen dat het gezicht van hem mij niet aanstaat.’ Nynaeve was moe en ze kon de Bron bijna niet omvatten, maar toch slaagde ze erin, aangemoedigd door de gedachte aan moordenaars of het Licht mocht weten wat. Lan moest enige verandering in haar gezicht hebben gezien, want hij deed een stap naar de man toe. Hij raakte zijn zwaard niet aan, maar plotseling leek zijn hele houding aan te geven dat zijn zwaard al getrokken was. Hoe hij soms haar gedachten kon lezen terwijl een ander zijn binding hield, was haar niet duidelijk. Maar ze was er blij mee. Ze was erin geslaagd om in de Ene Kracht althans gelijkwaardig te zijn aan Talaan, maar ze betwijfelde of ze nu met de Ene Kracht een stoel omver kon gooien, ik heb geen...’ begon ze.

‘Vergeving, vrouwe,’ mompelde de man haastig terwijl hij aan zijn vettige haarlok trok. ‘Vrouw Tan zei dat u me onmiddellijk wilde zien. Zaken van de vrouwenkring, zei ze. Iets over Cen Buin.’ Nynaeve rilde even en herinnerde zich toen om haar mond dicht te doen. ‘Ja,’ zei ze langzaam, en staarde de man aan. Het was moeilijk om iets anders te zien dan die vreselijke wrat, maar ze had de man zeer zeker nog nooit eerder gezien. Zaken van de vrouwenkring. Geen man mocht daar iets van opvangen. Het was geheim. Maar ze bleef saidar vasthouden, ik weet... het weer. Dank u, vrouwe Harfor. U zult wel van alles en nog wat te doen hebben.’ De huisvrouwe luisterde niet naar die wenk, aarzelde en keek haar achterdochtig aan. Haar blik gleed naar de man, vestigde zich toen op Lan en de achterdocht verdween. Ze knikte in zichzelf alsof zijn aanwezigheid alle verschil uitmaakte! ‘Dan laat ik u alleen. Ik ben er zeker van dat heer Lan die kerel de baas kan.’ Nynaeve onderdrukte haar verontwaardiging en kon nauwelijks wachten tot de deur gesloten was. Ze keerde zich naar de boer. ‘Wie ben je?’ wilde ze weten. ‘Hoe ken je die namen? Je bent geen man uit Twee...’

De man begon te... rimpelen. Er was geen ander woord voor. Hij rimpelde en werd langer, en plotseling was het Rhand met een vertrokken gezicht, in gekreukelde wollen kleren, en met die vreselijke roodgouden koppen die op de ruggen van zijn handen schitterden, en een leren tas om zijn schouder. Waar had hij dat geleerd? Wie had hem dat geleerd? Ze weerstond het idee om zichzelf te vermommen, even maar, om hem te laten zien dat zij dat ook kon. ‘Ik zie dat je je eigen raad niet hebt opgevolgd,’ zei Rhand tegen Lan alsof Nynaeve er niet was. ‘Maar waarom laat je haar voor Aes Sedai spelen? Zelfs als de echte Aes Sedai dat toestaan, kan ze gekwetst worden.’

‘Omdat ze Aes Sedai is, schaapherder,’ antwoordde Lan rustig. Hij keek haar ook al niet aan! En hij scheen nog steeds klaar te staan om in een tel zijn zwaard te trekken. ‘Wat dat andere betreft... Soms is ze sterker dan jij. Heb jij je eigen raad ter harte genomen?’ Toen pas keek Rhand haar aan. Ongelovig. Zelfs toen ze haar stola opzettelijk verschoof, zodat de gele franje heen en weer zwaaide. Terwijl hij traag zijn hoofd schudde, zei hij: ‘Nee. Je hebt gelijk. Soms ben je gewoon te zwak om te doen wat je zou moeten doen.’

‘Waar hebben jullie het over?’ vroeg ze scherp. ‘Mannenzaken,’ zei Lan. ‘Je zou het niet begrijpen,’ zei Rhand.

Ze snoof. Roddel en achterklap, daarover gingen negen van de tien mannenpraatjes. Vermoeid liet ze saidar los. Met tegenzin. Ze hoefde zich zeker niet tegen Rhand te beschermen, maar ze zou het nog een beetje langer hebben willen vasthouden, het gewoon willen aanraken, vermoeid of niet.

‘We weten van Cairhien, Rhand,’ zei ze, en zonk dankbaar op een stoel neer. Dat vervloekte Zeevolk had haar uitgeput! ‘Ben je daarom hier, en zo gekleed? Als je je probeert te verbergen voor wie het ook was...’ Hij zag er vermoeid uit. Harder dan ze zich herinnerde, maar heel vermoeid. Hij bleef echter staan. Vreemd genoeg leek hij veel op Lan, klaar om een onzichtbaar zwaard te trekken. Misschien was die poging om hem te doden genoeg geweest om hem weer bij zijn verstand te laten komen. ‘Rhand, Egwene kan je helpen.’

‘Ik verberg me niet bepaald,’ zei. ‘Niet totdat ik een paar lieden om zeep heb gebracht die gedood moeten worden.’ Licht, hij praatte er even gemakkelijk over als Alivia. Waarom bleven hij en Lan elkaar uit de ooghoeken aankijken? ‘Hoe dan ook, hoe zou Egwene kunnen helpen?’ ging hij door, en zette de tas op tafel. Het maakte een zacht maar stevig geluid van iets zwaars in de tas. ‘Ik neem aan dat zij ook Aes Sedai is?’ Het klonk vermaakt! is ze hier ook? Jullie drie. Twee echte Aes Sedai. Toe maar! Nee, ik heb er geen tijd voor. Ik heb jou nodig om iets te bewaren tot...’

‘Egwene is de Amyrlin Zetel, dwaas,’ gromde ze. Het was wel leuk om voor de verandering eens iemand anders te onderbreken. ‘Elaida heeft zich onrechtmatig de Zetel toegeëigend. Ik hoop dat je genoeg verstand bezat om haar niet te benaderen! Je zou zo’n ontmoeting niet vrijwillig hebben kunnen verlaten. Er zijn vijf échte Aes Sedai hier, waaronder ik, en nog eens driehonderd meer bij Egwene, en een leger dat klaar is Elaida te onttronen. Kijk naar jezelf. Ondanks je dappere praat heeft iemand je bijna gedood en je sluipt rond als een stalknecht. Welke plek is veiliger dan bij Egwene? Zelfs die Asha’man van jou zouden het niet aandurven om tegen driehonderd zusters op te trekken.’ Ja, ja. Hij probeerde zijn verrassing tevergeefs te verbergen en staarde haar aan.

‘Je zou verbaasd staan over wat mijn Asha’man durven,’ zei hij even later droog. ‘Ik neem aan dat Mart bij Egwenes leger is?’ Hij legde een hand tegen zijn hoofd en wankelde.

Het was maar een halve stap, maar ze was al uit haar stoel voor hij zich kon oprichten. Het kostte wat moeite, maar ze omhelsde saidar en stak beide handen uit. Ze hield zijn hoofd in haar handen en weefde moeizaam een Delving. Ze had geprobeerd om een betere manier te vinden om achter iemands kwaal te komen, maar tot op heden was dat niet gelukt. Het was genoeg. De weving gleed om hem heen en haar adem stokte. Ze had op Falme van de wond in zijn zijde gehoord, een wond als een puist van kwaad in zijn vlees, die nooit helemaal genas en alle bestaande Heling weerstond. Nu had hij een andere half geheelde wond, boven de oude, en ook deze klopte van het kwaad. Een ander soort kwaad, een spiegel van het kwaad in de eerste wond, maar even kwaadaardig. En ze kon geen van beide met de Ene Kracht aanraken. Ze wilde het ook niet echt, de gedachte eraan liet haar huid kriebelen, maar ze probeerde her toch. En iets onzichtbaars hield haar tegen. Als een ban. Een ban die ze niet kon zien. Een ban van saidin?

Ze hield op met geleiden en deed een stapje terug. Ze hield de Bron vast; hoe vermoeid ze ook was, ze zou zichzelf moeten dwingen om die los te laten. Geen zuster kon zonder iets van angst aan de mannelijke helft van de Kracht denken. Hij keek kalm op haar neer en ze huiverde. Hij leek een volkomen andere man dan de Rhand Altor die ze had zien opgroeien. Ze was erg blij dat Lan er was, hoe moeilijk het ook was om dat toe te geven. Plotseling besefte ze dat hij zich totaal niet ontspannen had. Hij mocht dan als een oude bekerde met Rhand babbelen, hij vond Rhand gevaarlijk. En Rhand keek naar Lan alsof hij dat wist, en het aanvaardde. ‘Dit is allemaal niet van belang,’ zei Rhand, en keerde zich naar de tas op de tafel. Ze wist niet of hij het over zijn wonden had of over Mart. Uit de tas haalde hij twee beelden, elk een voet hoog. Het ene beeld was een wijs uitziende man met een baard, het andere een wijze en kalme vrouw. Beide figuren waren gekleed in wapperende gewaden en hielden een kristallen bol omhoog. Uit de manier waarop hij ze behandelde, kon ze opmaken dat ze zwaarder waren dan ze eruitzagen, ik wil dat je deze voor mij verborgen houdt, Nynaeve, tot ik erom vraag.’ Met een hand op het beeldje van de vrouw aarzelde hij. ‘En om jou. Ik heb je nodig wanneer ik ze ga gebruiken. Als we ze gebruiken. Nadat ik me om enkele vijanden heb bekommerd. Dat moet eerst.’

‘Gebruiken?’ zei ze achterdochtig. Waarom kwam het doden van iemand op de eerste plaats? Maar dat was niet het belangrijkste. ‘Waarvoor? Zijn het ter’angrealen?’

Hij knikte. ‘Daarmee kun je de grootste sa’angreaal aanraken die ooit voor een vrouw is gemaakt. Die is begraven op Tremalkin, heb ik begrepen, maar dat doet er niet toe.’ Zijn hand bewoog zich naar het beeldje van de man. ‘Hiermee kan ik het mannelijke evenbeeld aanraken. Mij is ooit verteld door... iemand dat als een man en een vrouw deze sa’angrealen gebruiken ze de Duistere zouden kunnen uitdagen. Voor dat doel zullen ze op een goede dag worden gebruikt, maar voor die tijd hoop ik dat ze volstaan om de mannelijke helft van de Bron te zuiveren.’

‘Als dat mogelijk is, zouden ze het dan niet in de Eeuw der Legenden al hebben gedaan?’ zei Lan zacht. Zacht, zoals staal uit de schede gleed. ‘Je hebt eens gezegd dat ik haar zou kunnen kwetsen.’ Het leek onmogelijk dat zijn stem harder kon worden, maar dat gebeurde. ‘Je zou haar kunnen doden, schaapherder.’ En zijn toon maakte duidelijk dat hij dat niet zou toestaan.

Rhand ontmoette de koude blauwe blik van Lan met eenzelfde koude blik. ik weet niet waarom ze het niet eerder gedaan hebben. Maar dat maakt me niet uit. Het moet geprobeerd worden.’ Nynaeve beet op haar onderlip. Ze vond dat Rhand dit wel heel openbaar maakte en soms maakte dat verschuiven van openlijk naar besloten haar duizelig, maar het kon haar niet schelen dat Lan voor zijn beurt had gesproken. Dat was slecht van hem, maar ze hield van een uitgesproken man. Ze moest nadenken. Niet over haar beslissing, die had ze al genomen, maar over hoe ze die moest invullen. Rhand zou het niet leuk kunnen vinden. Lan beslist niet. Nou ja, mannen wilden het altijd op hun manier doen en dat kon gewoon niet altijd.

‘Ik denk dat het een geweldig idee is,’ zei ze. Dat was niet helemaal een leugen. Het was geweldig, vergeleken bij haar andere keuzes. ‘Maar ik zie niet in waarom ik hier als een werkmeid op jouw oproep ga wachten, ik doe het, maar we gaan allemaal samen.’ Ze had gelijk. De mannen vonden het niks.

12

Een lelie in de winter

Een tweede dienaar viel al buigend bijna op zijn neus en Elayne schreed zuchtend verder door de gang van het paleis. Tenminste, dat probeerde ze, als erfdochter van Andor, kalm en statig. Eigenlijk wilde ze zo hard mogelijk rennen, hoewel haar donkerblauwe rok haar waarschijnlijk wel zou laten struikelen. Ze kon bijna voelen hoe zijn uitpuilende ogen haar en haar gezellinnen volgden. Niet meer dan een kleine ergernis, die zou overgaan; een zandkorrel in haar muiltje. Die vervloekte Rhand, die altijd denkt dat hij het het beste weet, voor iedereen, is als jeuk op mijn rug! dacht ze. Als hij meende ditmaal aan haar te kunnen ontsnappen...! ‘Onthoud goed,’ zei ze streng. ‘Hij krijgt niets te horen over verspieders of dolkwortel of wat daarmee te maken heeft!’ Het allerlaatste waar ze behoefte aan had, was een beslissing om haar te ‘redden’. Mannen deden aan dat soort onzin; Nynaeve noemde het ‘denken met hun borsthaar’. Licht, hij zou heel goed kunnen overwegen de Aiel en de Saldeanen weer binnen te halen! In het paleis zelf! Het was bitter om toe te geven, maar als hij dat wilde, kon ze hem niet tegenhouden. Ja, ze kon openlijk oorlog voeren, maar ook dan zou ze het niet redden.

‘Ik ga hem niets zeggen dat hij niet hoeft te weten,’ zei Min. Ze keek fronsend naar een magere dienares met wijd open ogen, wier kniks haar met gespreide benen op de vloer deed belanden. Elayne keek schuins naar Min en dacht aan de tijd dat ze zelf een broek droeg. Ze bedacht of ze dat niet nog eens zou doen. Je kon er beslist vrijer in rondlopen dan in een rok. Maar niet met laarzen met hakken, bedacht ze. Daardoor was Min bijna even lang als Aviendha, maar zelfs Birgitte zwikte op zulke laarzen. Mins strakke broek en haar jasje dat maar net tot de heupen reikte, zagen er beslist gewaagd uit. ‘Je gaat tegen hem liegen?’ Aviendha’s toon droop van achterdocht. Zelfs uit de manier waarop ze haar donkere omslagdoek verschoof, bleek haar afkeuring, en ze gluurde boos langs Elayne naar Min. ‘Natuurlijk niet,’ zei Min scherp, en keek even boos terug. ‘Behalve als het nodig is.’ Aviendha grinnikte even, schrok ervan en trok toen een strak gezicht.

Wat moest ze met hen aan? Ze móésten elkaar aardig vinden. Dat móést gewoon. Maar de twee vrouwen hadden elkaar na hun eerste ontmoeting aangekeken als een stel vreemde katten in een kleine kamer. Zeker, ze hadden overal mee ingestemd, maar dat was gewoon omdat niemand een andere keus had. Ze hadden alledrie de man weer onder handbereik, maar Elayne hoopte dat dat stel niet nog eens aan elkaar wilde tonen hoe handig ze met het mes waren. Achteloos spelend, zonder iets wat op dreiging wees, maar ook heel openlijk. Niettemin was Aviendha behoorlijk onder de indruk gekomen van de vele messen die Min bij zich droeg.

Een slungelige jonge dienaar die een blad met hoge glaskappen voor de staande lampen droeg, boog toen ze voorbijliep. Helaas keek hij haar zo aandachtig aan dat hij het blad met glaskappen vergat. Het splinteren van brekend glas op de vloer was in de hele gang te horen.

Elayne zuchtte opnieuw. Ze hoopte dat iedereen snel aan de nieuwe omstandigheden zou wennen. Uiteraard was zijzelf niet degene die zoveel aandacht trok, en ook Aviendha en zelfs Min waren niet de reden van de opschudding. Nee, door Caseille en Deni vlak achter hen puilden de ogen uit en struikelden dienaren. Ze had nu acht lijfwachten, en deze twee stonden toen ze wakker werd op wacht bij de deur.

Een deel van al die verbazing werd niet alleen veroorzaakt doordat Elayne twee gardisten op sleeptouw had, maar vooral door het feit dat ze vrouwen waren. Dat was niemand gewend, ook niet na Rhand en zijn Speervrouwen. Maar Birgitte had gezegd dat ze de lijfwachten ceremonieel zou aankleden en dat had ze gedaan. Zodra ze de vorige avond Elaynes kamers verlaten had, moest ze iedere naaister en kleedster in het paleis aan het werk hebben gezet. De twee lijfwachten droegen nu elk een felrode hoed met een lange witte pluim plat op de brede rand, en over de borst een brede rode sjerp die met sneeuwwit kant was afgezet en waarop witte leeuwen naar boven klommen. Hun karmozijnen jassen met witte kraag waren van zijde en de stijl was iets aangepast. Ze hingen bijna tot op de knieën. Daaronder droegen ze scharlaken broeken met een witte bies. De mouwen en de hals liepen uit in uitbundig kantwerk en hun zwarte laarzen leken wel spiegels, zo glanzend waren ze gepoetst. Ze zagen er heel fraai uit en zelfs de zo kalme Deni stapte ietwat hanig rond. Elayne vermoedde dat ze nog trotser zouden zijn als de zwaardriemen en scheden met goudwerk gereed waren, en de gelakte helmen en borstkurassen. Birgitte wilde borstkurassen voor vrouwen en Elayne vermoedde dat de ogen van de wapenmeester zeker hadden uitgepuild.

Op dit moment was Birgitte druk bezig om vrouwen te ondervragen om er twintig voor de lijfwacht te kiezen. Elayne kon voelen dat ze niet lichamelijk maar geestelijk bezig was. En dat kon alleen maar betekenen dat ze bezig was haar lijfwacht samen te stellen, tenzij ze aan het lezen was of Steen speelde. Ze nam buiten haar plichten zelden tijd voor zichzelf. Elayne hoopte dat ze het bij die twintig zou houden. Ze hoopte ook dat Birgitte het zo druk had dat ze het niet zou merken wanneer zij de binding zou versluieren, tot het te laat was. Het was gek dat ze zo vaak had zitten piekeren hoe ze Birgitte kon buitensluiten, terwijl de oplossing een eenvoudig antwoord van Vandene op Elaynes vraag was geweest. Het had haar er ietwat berouwvol aan herinnerd hoe veel minder ze eigenlijk wist dan een volleerde zuster, vooral van zaken die de andere zusters als vanzelfsprekend aanvaardden. Kennelijk wist iedere zuster met een zwaardhand dat je de binding kon versluieren, zelfs ongebondenen. Het was vreemd hoe de dingen soms liepen. Als ze geen lijfwacht had genomen en zich daardoor was gaan afvragen hoe ze hen én Birgitte kon ontlopen, zou ze nooit de binding hebben leren versluieren.

Niet dat ze al snel van plan was om aan haar lijfwacht te ontkomen, maar je kon maar beter voorbereid zijn voor het geval het nodig zou zijn. Birgitte zou beslist niet meer toestaan dat zij en Aviendha alleen in de stad rondliepen, overdag of ’s nachts. Toen ze bij de deur van Nynaeves kamer aankwamen, zette ze elke gedachte aan Birgitte opzij. Ze bedacht alleen nog dat ze de binding pas op het allerlaatst moest versluieren. Rhand was aan de andere kant van die deur. Rhand, die zo vaak in haar gedachten was dat ze zich afvroeg of ze niet leek op zo’n dwaze vrouw uit een verhaal die zich vanwege een man van een muur wierp. Ze had altijd gevonden dat die verhalen door een man moesten zijn geschreven. Maar Rhand maakte soms werkelijk dat ze zich een onnozel wicht voelde. Het Licht zij dank merkte hij er gelukkig niets van. ‘Wacht hier en laat niemand binnen,’ beval ze de gardisten. Een onderbreking kon ze nu niet gebruiken, laat staan iemand die dingen zag die hem niet aangingen. Als ze geluk had, zou niemand die fraaie uniformen herkennen en weten wat ze betekenden, omdat de lijfwacht iets nieuws was. ‘Ik ben maar even binnen.’

De gardisten groetten kwiek met een vuist op de borst en gingen aan beide zijden van de deur staan. Caseille hield onbewogen haar hand op het gevest van haar zwaard en Deni nam de lange knuppel in beide handen en glimlachte vaag. Elayne was er zeker van dat de vrouw-dacht dat ze hier was om een geheime minnaar te bezoeken. Ze vermoedde dat Caseille hetzelfde dacht. Hoewel niemand onderweg Rhands naam genoemd had, was er vaak genoeg ‘hij dit’ of ‘hij dat’ gevallen. Geen van beiden was er echter met een excuus vandoor gegaan om Birgitte op de hoogte te stellen. Als de twee haar lijfwacht waren, dan waren ze de hare en niet die van Birgitte. Maar ze zou Birgitte er niet buiten kunnen houden als ze nu niet snel de binding versluierde.

Ze besefte dat ze stond te treuzelen. De man van wie ze elke nacht droomde, was aan de andere kant van die deur, en ze stond hier als een onnozel wicht. Ze had zo lang gewacht en zo veel gewild, en nu was ze bijna bang. Ze wilde dit niet uit de hand laten lopen. Met enige moeite sterkte ze zich.

‘Zijn jullie klaar?’ Haar stem klonk niet zo flink als ze had gehoopt, maar hij trilde tenminste niet. Vlinders ter grootte van vossen fladderden in haar maag. Dat was al lang niet meer gebeurd. ‘Natuurlijk,’ zei Aviendha, maar ze moest eerst slikken. ‘Ik ben klaar,’ zei Min vaagjes.

Ze gingen naar binnen zonder te kloppen en deden de deur haastig weer dicht.

Voor ze goed en wel in de zitkamer waren, sprong Nynaeve met grote ogen overeind, maar Elayne merkte haar of Lan nauwelijks op, hoewel de zoete rook van Lans pijp de kamer vulde. Rhand was er echt; het was zo moeilijk om te geloven dat hij er echt zou zijn. Die verschrikkelijke vermomming die Min beschreven had, was weg, op de sjofele kleren en grove handschoenen na, en hij was... zo mooi en knap.

Ook Rhand sprong overeind toen hij haar zag, maar voor hij helemaal rechtop stond, wankelde hij, greep de tafel met beide handen vast en kokhalsde heftig. Elayne omhelsde de Bron en deed een stap naar hem toe, maar stond toen stil en liet de Kracht wegvloeien. Haar vermogen in Heling was heel klein, en Nynaeve was trouwens even snel als zij. De gloed van saidar omgaf haar plotseling en ze hief haar handen naar Rhand op.

Hij deinsde terug en wuifde haar weg. ‘Het is niet iets wat jij kunt helen, Nynaeve,’ zei hij wild. ‘Hoe dan ook, je schijnt het pleit beslecht te hebben.’ Zijn gezicht was een strak masker van verborgen gevoelens, maar Elayne had de indruk dat zijn ogen haar verslonden. En Aviendha. Ze merkte verrast dat ze daar blij om was. Ze had gehoopt dat het zo zou zijn, dat zij dat kon opbrengen terwille van haar eerstezuster, en nu bleek dat haar geen enkele moeite te kosten. Het kostte hem zichtbaar moeite om rechtop te staan en zijn ogen van haar en Aviendha los te rukken, hoewel hij het probeerde te verbergen. ‘We hadden al weg moeten zijn, Min,’ zei hij. Elaynes onderkaak zakte. ‘Je wilde zomaar weggaan, zonder maar even met ons te praten?’ wist ze uit te brengen. ‘Mannen!’ zeiden Min en Aviendha bijna tegelijk binnensmonds en keken elkaar toen verbaasd aan. Haastig lieten ze hun over elkaar geslagen armen vallen. Even waren ze, ondanks hun grote onderlinge verschillen, bijna een spiegelbeeld geweest van vrouwelijke afkeer. ‘De mannen die mij in Cairhien hebben geprobeerd te doden, zouden dit paleis in een rokende puinhoop veranderen als ze wisten dat ik hier was,’ zei Rhand rustig. ‘Misschien al op grond van een vermoeden. Ik neem aan dat Min je verteld heeft dat het Asha’man waren. Je kunt ze niet vertrouwen, op drie na misschien. Damer Flin, Jahar Narishma en Eben Hopwil. Die zou je kunnen vertrouwen. Wat de rest betreft...’ Hij plantte de gehandschoende vuisten in zijn zij zonder dat hij het kennelijk in de gaten had. ‘Soms keert een zwaard zich in je hand, maar ik heb nog steeds een zwaard nodig. Blijf gewoon weg van iedere man in het zwart. Luister, er is geen tijd om te praten. Het is het beste als ik snel vertrek.’ Ze had het bij het verkeerde eind gehad. Hij was niet helemaal zoals ze over hem gedroomd had. In haar droom had hij soms iets jongensachtigs gehad, maar dat was verdwenen alsof het weggebrand was. Daarover treurde ze, voor hem. Ze dacht niet dat hij het zelf betreurde, in één ding heeft hij gelijk,’ zei Lan net zo rustig als Rhand, de pijp nog in zijn mond. Hier stond nog een man die nooit een jongen leek te zijn geweest. Onder de gevlochten leren band om zijn hoofd waren zijn ogen ijsblauw. iedereen in zijn buurt is in groot gevaar. Iedereen.’ Om de een of andere reden snoof Nynaeve. En legde toen haar hand op de leren tas met harde bulten op de tafel en glimlachte. Maar na een moment vervaagde haar glimlach, ‘Zijn mijn eerstezuster en ik in gevaar?’ vroeg Aviendha terwijl ze haar vuisten in haar zij zette. Haar omslagdoek viel op de vloer, maar ze was zo gespannen dat ze dat niet scheen te merken. ‘Deze man heeft toh aan ons, Aan’allein, en wij aan hem. Er moet een oplossing komen.’

Min spreidde haar handen, ik weer niet wat iemands toh of lurven of hachje ermee te maken heeft, maar ik ga nergens heen voor je met hen gepraat hebt, Rhand!’ Ze deed alsof ze Aviendha’s woeste blik niet zag.

Rhand zuchtte, leunde tegen de tafel en streek met zijn vingers door zijn donkere rossige krullen die tot in zijn nek vielen. Hij leek te twijfelen over iets.

‘Het spijt me dat jullie uiteindelijk de sul’dam en damane hier moesten ontvangen,’ zei hij ten slotte. Hij klonk alsof hij spijt had, maar niet zoveel; hij had het net zo goed over het koude weer kunnen hebben. ‘Taim werd geacht om ze af te leveren bij de zusters die volgens mij bij jullie waren. Maar ik neem aan dat iedereen zo’n vergissing kan begaan. Misschien dacht hij dat al die Wijsheden en Wijzen van Nynaeve Aes Sedai waren.’ Zijn glimlach was stil, maar bereikte zijn ogen niet.

‘Rhand,’ zei Min, zacht waarschuwend.

Hij had de schaamteloosheid om haar vragend aan te kijken, alsof hij haar niet begreep. En hij praatte gewoon door. ‘Hoe dan ook, jullie schijnen hier genoeg Aes Sedai te hebben om die handvol vrouwen te kunnen controleren tot je ze kunt overdragen aan de... de andere zusters rond Egwene. De zaken lopen nooit zoals je verwacht, hè? Wie zou hebben gedacht dat een paar zusters die op de loop zijn voor Elaida in opstand zouden komen tegen de Witte Toren? Met Egwene als Amyrlin! En de Bond van de Rode Hand als haar leger. Ik neem aan dat Mart daar een poos kan blijven.’ Hij knipperde met de ogen, raakte even zijn voorhoofd aan en ging toen door op die ergerlijk achteloze toon: ‘Nou ja, een vreemde wending van gebeurtenissen kun je altijd verwachten. Als het zo doorgaat, zal ik verbaasd staan als mijn vriendinnen in de Toren genoeg moed bijeenschrapen om openlijk naar buiten te treden.’ Elayne trok een wenkbrauw op en keek naar Nynaeve. Wijsheden en Wijzen? Was de Bond Egwenes leger? Was Mart erbij? Nynaeves grote onschuldige ogen hadden haar schuld niet duidelijker kunnen maken dan een heraut onder het venster. Elayne nam aan dat het niets uitmaakte. Hij zou de waarheid snel genoeg horen, als hij omgepraat kon worden om naar Egwene te gaan. Hoe dan ook, ze had belangrijker zaken voor hem. De man kletste maar wat en gooide er van alles uit waarvan hij hoopte dat ze erop zouden antwoorden of erdoor zouden worden afgeleid.

‘Het werkt niet, Rhand.’ Elayne kneep met haar handen in haar rok om zich ervan te weerhouden een vermanende vinger op te steken. Of een vuist te schudden. Ze wist niet zeker wat het moest worden. De andere zusters. De échte Aes Sedai, had hij willen zeggen. Hoe durfde hij. En zijn vriendinnen in de Toren! Geloofde hij nog steeds Alviarins vreemde brief? Haar stem klonk koel, streng en rustig, en duldde geen onzin. ‘Dit alles doet er in het geheel niet toe, niet nu. We moeten praten over jou, Aviendha, Min en mij. En dat doen we ook. Allemaal, Rhand Altor, en je verlaat het paleis pas als we dat hebben gedaan!’

Een heel lange tijd keek hij haar gewoon aan, met een onbewogen gezicht. Toen haalde hij hoorbaar adem en zijn gezicht leek graniet.

‘Ik hou van je, Elayne.’ Zonder te wachten ging hij door, en de woorden stroomden als water door een gesprongen dam. Zijn gezicht hleef een stenen muur. ik hou van je, Aviendha. Ik hou van je, Min. Ik hou van jullie allemaal evenveel. Ik wil er niet één. Ik wil jullie alledrie. Zo, dat is gezegd. Ik ben weerzinwekkend. Nu kunnen jullie weggaan zonder om te kijken. Het is trouwens waanzin. Ik kan het me niet veroorloven om iemand lief te hebben.’

‘Rhand Altor,’ krijste Nynaeve, ‘dat is het allerergste dat ik je ooit heb horen zeggen! Het idee alleen al om drié vrouwen te zeggen dat je van hen houdt! Je bent érger dan weerzinwekkend! Je biedt je verontschuldigingen aan, nu!’ Lan had de pijp uit zijn mond gehaald en staarde Rhand aan.

‘Ik hou van je, Rhand,’ zei Elayne eenvoudig, ‘en hoewel je het niet gevraagd hebt, wil ik je huwen.’ Ze bloosde een beetje, maar ze was vastbesloten om heel gauw nog duidelijker te zijn, dus telde dit gebloos nog niet echt. Nynaeves mond bewoog, maar er kwam geen geluid uit.

‘Mijn hart ligt in jouw handen, Rhand,’ zei Aviendha, die zijn naam uitsprak alsof die iets zeldzaams en kostbaars was. ‘Als je een bruidskrans vlecht voor mijn eerstezuster en voor mij, zal ik hem aannemen.’ En ook zij bloosde, en probeerde dat te verbergen door de omslagdoek van de vloer op te rapen en om haar armen te schikken. Volgens de gebruiken van de Aiel had ze dit niet mogen zeggen. Nynaeve slaagde er eindelijk in om een geluid te produceren. Gepiep.

‘Als je nu nog niet weet dat ik van je hou,’ zei Min, ‘dan ben je blind, doof en dood!’ Ze bloosde beslist niet; in haar donkere ogen danste een ondeugend lichtje en ze leek in lachen uit te barsten. ‘En wat het trouwen betreft, als het bij de Aiel met twee mag, dan kan dat vast ook wel met drie. Klaar!’ Nynaeve greep haar vlecht met beide handen beet en begon er hard snuivend aan te trekken. Lan onderwierp de inhoud van zijn pijpenkop aan een nauwkeurig onderzoek. Rhand bestudeerde het drietal alsof hij nog nooit eerder een vrouw gezien had en hij zich afvroeg wat ze waren. ‘Jullie zijn allemaal gek,’ zei hij ten slotte, ik wil met ieder van jullie trouwen, met jullie alledrie, het Licht helpe me, maar het kan niet en dat weten jullie.’ Nynaeve viel hoofdschuddend neer in een stoel. Ze mompelde in zichzelf en Elayne verstond alleen iets over leden van een vrouwenkring die hun tongen zouden inslikken.

‘We moeten nog iets bepraten,’ zei Elayne. Licht, Min en Aviendha keken of ze een lekker pasteitje zagen! Met enige moeite slaagde ze erin om haar eigen glimlach wat minder... gretig te maken. ‘In mijn kamer, denk ik. Het is niet nodig om Nynaeve en Lan lastig te vallen.’ Eigenlijk was het uit vrees dat Nynaeve hen zou willen tegenhouden als ze het eenmaal had gehoord. Ze gebruikte behoorlijk snel haar gezag als het om Aes Sedai-zaken ging.

‘Ja,’ zei Rhand langzaam. En voegde er toen iets vreemds aan toe: ik heb gezegd dat je gewonnen hebt, Nynaeve. Ik ga niet weg zonder dit afgerond te hebben.’

‘O!’ schrok Nynaeve op. ‘Ja. Natuurlijk niet. Ik heb hem zien opgroeien,’ flapte ze eruit, en schonk Elayne een bleke glimlach. ‘Bijna vanaf het begin. Zag zijn eerste passen. Hij kan niet vertrekken zonder een goed, lang gesprek.’

Elayne keek haar achterdochtig aan. Licht, ze klonk als een oude kinderjuf. Hoewel Lini zoiets er nog nooit had uitgeflapt. Zou Lini nog in leven zijn en zou het goed met haar gaan? Ze was bang dat het antwoord op beide vragen negatief zou zijn. Waarom klepte Nynaeve zo door? Ze voerde iets in haar schild, en als ze voor haar plannetje haar gezag niet wilde gebruiken, was het iets waarvan zelfs zij wist dat het niet goed was.

Plotseling scheen Rhand te golven, alsof de lucht om hem heen trilde van de warmte, en werden alle gedachten uit Elaynes hoofd verjaagd. In een ogenblik was hij... iemand anders, kleiner en dikker, grof en brutaal. En zo weerzinwekkend om naar te kijken dat ze niet eens nadacht over het feit dat hij de mannelijke helft van de Ene Kracht gebruikte. Vettig zwart haar viel rond een ongezond en bleek gezicht dat vol harige wratten zat, zoals die ene op zijn vlezige neus boven dikke, slappe en bijna kwijlende lippen. Hij kneep zijn ogen dicht en slikte, en zijn handen grepen de leuningen van zijn stoel alsof hij het niet kon verdragen dat ze hem zo zagen. ‘Je bent nog steeds mooi, Rhand,’ zei Elayne vriendelijk. ‘Ohh!’ zei Min. ‘Dat gezicht laat een geit nog flauwvallen!’ Dat klopte wel, maar ze had het zo niet hoeven te zeggen. Aviendha lachte. ‘Je hebt gevoel voor humor, Min Farsen. Dat gezicht velt een hele kudde met geiten!’ Licht, dat zou het zeker. Elayne slikte net op tijd een lach in.

‘Ik ben wie ik ben,’ zei Rhand terwijl hij zich uit de stoel omhoogtrok. ‘Jullie zien dat gewoon niet.’

Toen Deni de vermomde Rhand zag, gleed de glimlach langzaam van haar gezicht en Caseilles mond viel open. Dat zal een eind maken aan hun gedachten over mijn geheime minnaar, bedacht Elayne, en lachte vermaakt in zichzelf. Ze wist dat hij evenveel blikken trok als de gardisten, terwijl hij met een misnoegde blik tussen hen in voort-schuifelde. Er was beslist niemand die kon vermoeden wie hij was. De dienaren dachten dat hij waarschijnlijk voor een misdaad was gegrepen. En dat was met zijn uiterlijk beslist geen rare gedachte. En dat was waarschijnlijk ook de reden waarom Caseille en Deni hem scherp in het oog hielden.

De gardisten begonnen bijna ruzie te maken toen ze beseften dat Elayne wilde dat zij buiten bleven wachten terwijl de drie vrouwen Rhand mee naar binnen namen. Plotseling scheen Rhands vermomming helemaal zo leuk niet meer. Caseilles mond vormde een dunne streep en Deni’s gezicht vertrok in koppige afkeuring. Elayne moest haar Grote Serpent-ring bijna voor hun neus heen en weer wuiven voor ze verongelijkt hun post naast haar deur innamen. Ze sloot de deur zacht en sneed daarmee hun blikken af, maar ze had de deur wel dicht willen gooien. Licht, hij had best een iets minder afschuwelijke vermomming kunnen gebruiken. Maar Rhand was in haar kamer. Hij liep naar de tafel en leunde ertegenaan. De lucht om hem heen begon weer te rimpelen en hij werd weer zichzelf. De draken op zijn onderarmen gloeiden metalig in scharlaken en goud. ik moet wat drinken,’ zei hij verstikt en zijn blik viel op de zilveren kan op de lange muurtafel. Hij liep er onzeker naartoe, keek de vrouwen nog steeds niet aan en vulde een zilveren wijnbeker, die hij in een teug voor de helft leegdronk. De zoete kruidenwijn was overgebleven toen haar ochtendmaal was weggehaald. Hij moest nu ijskoud zijn. Ze had niet verwacht dat ze al zo snel weer naar haar kamers zou terugkeren en het vuur in de haard was niet meer dan een smeulende laag as. Maar voor zover ze kon zien, deed hij geen poging om de wijn door geleiding te verwarmen, want dan had ze stoomwolkjes moeten zien. En waarom was hij naar de wijn toegelopen in plaats van de wijn naar hem toe te geleiden? Dat soort dingen deed hij normaal gesproken altijd: wijnbekers en lampen op stromen Lucht laten zweven.

‘Hoe is het met je, Rhand?’ vroeg Elayne. ik bedoel, ben je ziek?’ Haar maag verkrampte bij de gedachte aan het soort ziekte dat hij kon hebben. Een geleider. ‘Nynaeve kan...’

‘Het gaat mij goed, voor zover dat mogelijk is,’ zei hij vlak, nog steeds met zijn rug naar hen toe. Hij dronk de beker leeg en vulde hem opnieuw. ‘Nou, wat mag Nynaeve van jullie niet horen?’ Elaynes wenkbrauwen schoten omhoog en ze keek Min en Aviendha even aan. Als hij hun afleidingspoging had doorzien, dan had Nynaeve dat zeker. Waarom had ze hen laten gaan? En hoe had hij het doorzien? Aviendha schudde vragend haar hoofd. Dat deed Min ook, maar met een grijns die zei dat je dit soort dingen van tijd tot tijd moest verwachten. Elayne voelde een klein steekje, maar niet echt van afgunst; op hen kon ze onmogelijk afgunstig zijn. Het was meer uit ergernis dat Min zoveel tijd met hem had doorgebracht en zij niet. Nou, als hij hen wilde verrassen...

‘We willen je binden als onze zwaardhand,’ zei ze, terwijl ze een stoel nam en haar rok onder zich gladstreek. Min zat met bungelende benen op de rand van de tafel en Aviendha was met gekruiste benen op het tapijt gaan zitten, waarbij ze zorgvuldig haar dikke wollen rok uitspreidde. ‘Aan ons alledrie. Het is gebruikelijk om dat eerst te vragen.’

Hij draaide zich zo snel om dat de wijn uit zijn beker klokte en er nog meer uit de kan stroomde voor hij hem rechtop kon houden. Met een gesmoorde vloek stapte hij haastig uit de groter wordende natte plek op het tapijt en zette de kan terug op het blad. Een grote natte plek versierde tevens de voorkant van zijn jas en hij probeerde de wijn met zijn vrije hand weg te vegen. Heel bevredigend. ‘Jullie zijn echt krankzinnig,’ gromde hij. ‘Je weet wat me te wachten staat. Je weet wat dat betekent voor degene aan wie ik gebonden ben. Zelfs als ik niet gek word, zal ze mijn sterven meebeleven! En wat bedoel je met alledrie? Min kan niet geleiden. Nou ja, het maakt ook niet uit. Alanna Mosvani was jullie voor, maar zij nam de moeite niet om het te vragen. Zij en Verin brachten een paar meisjes uit Tweewater naar de Witte Toren. Ik ben al minstens een paar maanden aan Alanna gebonden.’

‘En dat heb je geheim gehouden, wolkoppige schaapherder?’ zei Min. ‘Als ik dat geweten had...!’ Ze toverde een mes uit haar mouw, keek er nijdig naar en stopte het knorrig weer weg. Die oplossing zou zowel voor Rhand als voor Alanna even pijnlijk zijn geweest. ‘Dus dat was tegen het gebruik,’ zei Aviendha, half vragend. Ze verschoof op het tapijt en voelde aan haar mes.

‘Zeer zeker,’ zei Elayne. Dat een zuster een man, welke man dan ook, zoiets kon aandoen, was walgelijk. Dat Alanna het Rhand had aangedaan...! Ze herinnerde zich de donkere, onstuimige Groene zuster met haar kwikzilveren grapjes en haar kwikzilveren karakter. ‘Alanna heeft meer toh aan hem dan ze in een heel léven kan goedmaken! En aan ons. Ze zou wensen dat ik haar alleen maar had gedóód nadat ze in mijn handen valt!’

‘Nadat wij haar in handen gekregen hebben,’ zei Aviendha, die knikte om haar woorden te benadrukken.

‘Dus...’ Rhand tuurde in zijn wijn. ‘Je ziet dat het geen zin heeft. Ik... ik geloof dat ik nu beter terug kan gaan naar Nynaeve. Kom je mee, Min?’ Ondanks alles wat ze hem hadden gezegd, leek hij niet te geloven dat Min nog met hem mee zou komen. Het klonk niet alsof hij er bang voor was, het klonk slechts berustend. ‘Er is iets,’ hield Elayne vol. Ze boog zich iets voorover en probeerde hem zuiver door wilskracht haar woorden te laten aanvaarden. ‘Een binding schermt je niet af tegen een ander. Zusters binden zich niet aan dezelfde man vanwege een gewoonte, Rhand, maar omdat ze hem niet willen delen. Niet omdat het niet kan. En het druist ook niet in tegen de wet van de Toren.’ In de ogen van de zusters hadden sommige gewoonten de kracht van wet. Nynaeve leek elke dag meer gebruiken en waardigheden te willen ophouden. Als ze dit te weten kwam, zou ze waarschijnlijk recht door het dak schieten. ‘Nou, wij willen je delen. We zullen je delen, als je ermee instemt.’ Wat kwamen die woorden gemakkelijk! Een tijd geleden had ze dit niet gekund. Tot ze besefte dat ze evenveel van Aviendha hield als van hem, alleen op een andere manier. En van Min, ook een zuster, al hadden Aviendha en Min elkaar nog niet als zodanig aanvaard. Als ze de kans kreeg, sneed ze Alanna van top tot teen open, omdat ze hem had aangeraakt, maar Aviendha en Min waren anders. Ze vormden een deel van haar. Op een bepaalde manier waren zij haar, en was zij hen. Haar stem werd zachter, ik vraag het je, Rhand. Wij vragen het. Laat ons alsjeblieft een binding maken.’

‘Min?’ mompelde hij, bijna beschuldigend. Zijn ogen waren vol wanhoop. ‘Je wist het, hè? Je wist dat als ik hen zag...’ Hij schudde zijn hoofd, niet in staat om verder te gaan.

‘Ik wist het niet, van die binding. Ze hebben het mij zojuist verteld,’ zei ze terwijl ze hem zachtmoedig aankeek. Het was de zachtaardigste blik die Elayne ooit van Min had gezien. ‘Maar ik wist, hoopte ik, wat er zou gebeuren als je Elayne en Aviendha zou weerzien. Sommige dingen moeten gewoon gebeuren, Rhand. Dat moet gewoon.’

Rhand staarde in de wijnbeker en de tijd leek zich uit te rekken tot uren. Ten slotte zette hij de beker op het blad. ‘Goed dan,’ zei hij rustig, ik kan niet zeggen dat ik dit niet wil, want ik wil het. Het Licht moge me ervoor verteren! Maar denk aan de prijs die jullie daarvoor moeten betalen.’

Elayne hoefde niet aan de prijs te denken. Ze had het vanaf het begin geweten, had het besproken met Aviendha om er zeker van te zijn dat zij het ook zou begrijpen. Ze had het Min uitgelegd. ‘Neem wat je wilt en betaal de prijs ervoor’, was her oude gezegde. Geen van hen had over de prijs hoeven nadenken; ze wisten het en waren bereid die te betalen. Maar er was geen tijd te verliezen. Zelfs nu nog zag ze hem er best voor aan te besluiten dat de prijs te hoog was. Alsof hij dat besluiten kon!

Ze opende zich voor saidar, verbond zich met Aviendha en schonk haar een glimlach. Het was altijd een genoegen om met haar eerstezuster op een diepere manier gevoelens van geest en lichaam te delen. Het leek veel op wat ze spoedig met Rhand zouden delen. Ze had dit zorgvuldig uitgewerkt en vanuit elk gezichtspunt onderzocht. Het inzicht dat ze had verkregen door de wevingen van de Wijzen tijdens Aielbindingen te bestuderen, was een grote hulp geweest. Door die plechtigheid was ze op de gedachte gekomen. Zorgvuldig weefde ze Geest, een stroom van ruim honderd draden, elke draad precies op zijn plaats, waarna ze de weving rond Aviendha plaatste. Daarna deed ze hetzelfde met Min. Op een bepaalde manier waren het helemaal geen losse wevingen. Ze gloeiden beiden volkomen gelijk en als ze naar de ene keek, leek ze ook de ander te zien. Dit waren niet de wevingen van de Aielbinding, maar ze hadden dezelfde basis. Ze omvatten; wat er gebeurde met iemand die door de weving omvat was, gebeurde met iedereen die door diezelfde weving was gebonden. Zodra de wevingen op hun plaats zaten, gaf ze de hoofddraad van de cirkel van twee over aan Aviendha. De reeds gemaakte wevingen bleven bestaan en Aviendha plaatste soortgelijke wevingen rond Elayne en Min, waarna ze ze in elkaar liet opgaan tot haar weving niet meer te onderscheiden was van die van Elayne. Vervolgens overhandigde ze de leiding weer aan Elayne. Het ging hun nu heel gemakkelijk af, na zeer veel oefening. Vier wevingen, of eigenlijk drie, maar het scheen een en dezelfde weving. Alles was gereed. Aviendha was een rots van vertrouwen en voelde even sterk als alles wat Elayne ooit van Birgitte gevoeld had. Min had de rand van de tafel vast en haar onderbenen gekruist. Ze kon de stromen niet zien, maar ze toonde een zelfverzekerde grijns, die enigszins werd bedorven doordat ze haar lippen natmaakte. Elayne haalde diep adem. In haar ogen waren de drie omgeven en verbonden door een maaswerk van Geest waarbij het fijnste kantwerk grof zou lijken. Als het nu maar ging zoals ze geloofde dat het zou gaan. Uit elk van hen liet ze de weving in smalle lijnen naar Rhand toestromen, waarbij ze drie stromen in elkaar draaide en veranderde in de zwaardhandbinding. Die binding legde ze Rhand op, zo zacht als een dekentje op een klein kind. Het spinnenweb van Geest vouwde zich om hem heen, zette zich in hem vast. Hij knipperde niet eens met zijn ogen, maar het was gebeurd. Ze liet saidar los. Gebeurd. Hij staarde hen onbewogen aan en legde langzaam zijn vingers tegen zijn slapen.

‘Licht, Rhand, wat een pijn,’ mompelde Min met gewonde stem. ‘Ik heb het nooit geweten; ik heb het me nooit kunnen voorstellen. Hoe kun je dat verdragen? Sommige pijnen schijn je niet eens meer te kennen! Heb je er zo lang mee geleefd dat ze een deel van je zijn geworden? Die reigers op je handpalmen; je kunt het branden nog steeds voelen. Die dingen op je arm doen pijn! En je zij. O Licht, je zij. Waarom huil je niet, Rhand? Waarom huil je niet?’

‘Hij is de car’a’carn,’ zei Aviendha lachend. ‘Sterk als het Drievoudige Land zelf!’ Haar gezicht stond trots, zo trots, maar zelfs toen ze lachte, stroomden de tranen over haar wangen. ‘De aderen van goud. O, aderen van goud. Je houdt echt van me, Rhand.’ Elayne staarde hem slechts aan, voelde hem in haar hoofd. De pijn van wonden die hij werkelijk vergeten had. De spanning en het ongeloof; de verbazing. Maar zijn gevoelens waren onbuigzaam, als aderen van gestolde dennenhars, bijna steen. Er klopte en gloeide echter goud doorheen. Telkens als hij naar Min of naar Aviendha keek. Of naar haar. Hij hield écht van haar. Hij hield van alledrie. Ze wilde lachen van vreugde. Andere vrouwen kenden wellicht twijfel, maar zij zou altijd de echtheid van zijn liefde weten, in de naam van het Licht, ik hoop dat je beseft wat je gedaan hebt,’ zei hij zachtjes, in de naam van het Licht, ik hoop dat je niet beseft...’ De hars verhardde iets. Hij was er zeker van dat ze pijn leden en wapende zich er al tegen. ik... ik moet gaan. Ik weet nu tenminste dat het jullie goed gaat; daar hoef ik me geen zorgen meer over te maken.’ Plotseling grinnikte hij. Als die lach ook zijn ogen had bereikt, zou hij er bijna jongensachtig hebben uitgezien. ‘Nynaeve zal buiten zichzelf zijn als ze denkt dat ik ben weggeglipt zonder haar te zien. Niet dat ze het niet verdient om een beetje overstuur te raken.’

‘Er is nog iets, Rhand,’ zei Elayne, en stopte even omdat ze moest slikken. Licht, ze had gedacht dat dit het gemakkelijkste zou zijn. ik neem aan dat Aviendha en ik met elkaar moeten praten zolang het nog kan,’ zei Min haastig en sprong van de tafel af. ‘Ergens waar we alleen kunnen zijn. Willen jullie ons verontschuldigen?’ Aviendha rees sierlijk van het tapijt omhoog en streek haar rok glad. ‘Ja. Min Farsen en ik moeten elkaar leren kennen.’ Ze keek Min wat twijfelend aan terwijl ze haar omslagdoek schikte, maar ze gingen arm in arm weg.

Rhand keek hen met een behoedzame blik in zijn ogen na, alsof hij wist dat hun vertrek afgesproken was. Een in de hoek gedreven wolf. Maar die aderen van goud glansden in haar hoofd. ‘Zij hebben van jou iets gekregen dat ik niet heb gekregen,’ begon Elayne, en slikte. Haar gezicht werd vuurrood. Bloed en as! Hoe pakten andere vrouwen dit aan? Zorgvuldig nam ze de gebundelde indrukken in haar hoofd in ogenschouw. Die van hem en die van Birgitte. In die tweede was nog niets veranderd. Ze stelde zich voor hoe ze Birgittes indruk in een zakdoek wikkelde en die stevig dichtknoopte. Birgitte was weg. Rhand bleef over. En die glinsterende gouden aderen. Vlinders ter grootte van wolfshonden bonsden dreunend met hun vleugels. Ze slikte nog eens en haalde diep adem. ‘Je moet me met de knopen helpen,’ zei ze beverig, ik kan deze kleren niet zelf uittrekken.’

De twee gardisten veerden op toen Min en de Aielvrouw de gang opkwamen. Hun gezichten verstrakten toen Min de deur sloot en ze beseften dat er niemand meer uitkwam.

‘Zo slecht kan haar smaak toch niet zijn?’ bromde Deni binnensmonds, en haar handen grepen de lange knuppel steviger vast. Min dacht niet dat iemand dat had mogen horen.

‘Overmoedig en onschuldig,’ gromde Caseille. ‘De kapitein-generaal heeft ons gewaarschuwd.’ Ze legde een gehandschoende hand op de deurgrendel met de leeuwenkop.

‘Je kunt naar binnen gaan en je meteen laten villen,’ zei Min opgewekt. ‘Heb je haar ooit woedend gezien? Ze kan een beer laten janken!’

Aviendha haalde haar arm uit die van Min en nam wat afstand. De gardiste kreeg de volle laag. ‘Twijfel je eraan of mijn zuster een man alleen wel aankan? Ze is een Aes Sedai en heeft het hart van een leeuw. En jullie hebben gezworen haar te volgen! Je volgt haar waar ze ook naartoe gaat, maar je stopt je neus niet in haar mouw.’ De gardisten wisselden een lange blik. Deni haalde haar schouders op. Caseilles gezicht betrok, maar ze haalde haar hand van de grendel weg. ‘Ik heb gezworen dat ik dat meisje in leven zal houden,’ zei ze met harde stem, ‘en dat ben ik van plan. Ga nu maar met jullie poppen spelen, kinderen, en laat mij m’n werk doen. Min overwoog een mes te voorschijn te halen en zo’n flitsende vingeroefening van Thom Merrilin te doen. Alleen maar om te laten zien wie er hier een kind was. De magere vrouw was niet jong meer, maar haar haren vertoonden nog geen spoortje grijs en ze zag er behoorlijk sterk uit. En snel. Min wilde graag geloven dat de forse figuur van de ander ook best uit vet kon bestaan, maar dat deed ze niet. Ze kon ook geen beelden om hen heen zien, maar geen van beiden leken erg bang om te doen wat zij nodig vonden. Nou ja, ze lieten Elayne en Rhand tenminste alleen. Misschien was het mes niet nodig. Uit haar ooghoek zag ze hoe de Aielse met tegenzin haar mes losliet. Licht, als Aviendha haar niet telkens zo precies na-aapte, ging ze nog geloven dat er meer in dat gehanseflans met de Ene Kracht zat dan haar was verteld. Aan de andere kant was het al begonnen voor dat gedoe met de Kracht. Misschien dachten ze beiden op dezelfde manier. Een verontrustende gedachte. Licht, al dat gepraat over hem en dat hij met hen alledrie zou trouwen was aardig om over te praten, maar wie zou hij werkelijk trouwen?

‘Elayne is dapper,’ zei ze tegen de gardisten. ‘Even dapper als de dapperste die ik ooit heb ontmoet. En ze is niet stom. Als je dat denkt, zul je op een gegeven moment raar staan te kijken.’ Ze staarden op haar neer met het voordeel van hun ruimschoots hogere leeftijd, sterk, onbewogen en vastbesloten. Nog even en ze zouden haar nogmaals zeggen op te krassen. ‘Goed, we kunnen hier niet blijven staan als we moeten praten, niet waar, Aviendha?’

‘Nee,’ zei de Aielse strak, en keek de gardisten nijdig aan. ‘We kunnen hier niet blijven staan.’

De gardisten trokken zich van hun vertrek niets aan. Ze moesten doen wat hun was opgedragen en daar viel het toezicht op Elaynes vriendinnen niet onder. Min hoopte dat ze hun werk goed deden. Ze is helemaal niet zo dom, dacht ze. Maar soms laat ze zich leiden door haar moed. Ze hoopte dat de gardisten Elayne niet in doornstruiken zouden laten lopen waar ze niet weer uit kon komen. Al lopende bekeek ze de Aielse van opzij. Aviendha liep naast haar, maar zo ver van haar vandaan als de gang toeliet. Zonder naar Min te kijken haalde ze een zwaarbewerkte ivoren armband uit haar beurs en liet hem met een tevreden glimlachje over haar linkerpols glijden. Al vanaf het begin had iets haar gestoken, en Min wist niet wat. Aiel waren volgens iedereen gewend dat vrouwen een man deelden. Dat was heel wat meer dan zijzelf kon opbrengen. Ze hield alleen zo verschrikkelijk veel van hem dat ze bereid was om hem te delen, en als het dan toch moest, was er niemand ter wereld met wie ze hem liever wilde delen dan met Elayne. Bij haar leek her helemaal geen delen. Maar deze Aielse was een vreemdelinge. Elayne had gezegd dat het belangrijk was dat ze elkaar leerden kennen, maar hoe kon dat nou als de ander niet met haar wilde praten?

Ze verspilde echter weinig tijd aan het zich zorgen maken over Elayne of Aviendha. Wat zich in haar hoofd genesteld had, was te geweldig. Rhand. Een klein balletje dat haar alles over hem zei. Ze was er zo zeker van geweest dat alles mis zou gaan, tenminste voor haar. Hoe zou het zijn om na dit alles met hem te vrijen, als zij alles van hem wist! Licht! Natuurlijk zou hij ook alles van haar weten. En wat ze daarvan dacht, wist ze nog niet zeker.

Ineens besefte ze dat die bundeling van gevoelens en indrukken niet meer hetzelfde was. Er was een soort van... roodgekleurd gebrul, als een bosbrand die door een droog woud raasde. Wat kon...? Licht! Ze struikelde en kon zich nog net staande houden. Als ze geweten had dat dit brullende vuur, deze vlammende honger in hem zat, zou ze bang zijn geweest voor zijn aanraking! Aan de andere kant... zou het aardig zijn om te weten of zij ook zo’n vlammenwoede in hem kon laten ontsteken. Ze kon niet wachten om te zien of ze hetzelfde kon bereiken als... Opnieuw struikelde ze en deze keer moest ze zich vastklampen aan een kist. O Licht! Elayne. Haar gezicht voelde aan als een laaiende haard. Alsof ze door de bedgordijnen gluurde!

Haastig probeerde ze Elaynes kunstje en probeerde die bal van gevoelens in een doek te knopen. Er gebeurde niets. Wanhopig probeerde ze het opnieuw, maar het brullende vuur bleef vlammen! Ze moest er niet meer naar kijken, het niet meer voelen. Ze wilde alles doen om haar aandacht daarvan af te leiden! Alles. Misschien hielp het als ze begon te praten.

‘Ze had hartsbladthee moeten drinken,’ bracht ze uit. Ze zei nimmer iets over wat ze zag, behalve aan de betrokkenen, en alleen maar als die het wensten te horen, maar ze moest iets zeggen. ‘Hier komt een kind van. Twee. Een jongen en een meisje, allebei gezond en sterk.’

‘Ze wil zijn kinderen,’ mompelde de Aielse. Haar groene ogen staarden recht vooruit, ze had haar kaken op elkaar geklemd en zweet parelde op haar voorhoofd. ‘Ik ga die thee niet drinken als ik...’ Ze richtte zich op en keek Min van de andere kant van de gang in de ogen. ‘Mijn zuster en de Wijzen hebben me over jou verteld. Kun jij werkelijk dingen zien over mensen, dingen die uitkomen?’

‘Soms zie ik dingen, en als ik weet wat ze betekenen, gebeuren ze,’ zei Min. Ze moesten door de onderlinge afstand harder praten en haar woorden galmden door de gang. Dienaren draaiden zich om en staarden. Min schoof naar het midden van de gang. Ze wilde de ander halverwege tegemoet komen, meer niet. Even later voegde Aviendha zich bij haar.

Min vroeg zich af of ze haar moest vertellen wat ze gezien had toen ze allemaal bij elkaar waren. Aviendha zou ook Rhands kinderen dragen. Vier! Een vierling! Maar er was iets vreemds aan. De kinderen waren gezond, maar wel vreemd. En mensen hielden er vaak niet van om iets over hun toekomst te horen, zelfs al zeiden ze dat ze dat wel wilden. Ze wenste dat iemand haar kon zeggen of zij-Zwijgend liepen ze naast elkaar door. Aviendha veegde met haar vingers het zweet van haar gezicht en slikte heftig. Ook Min moest slikken. Alles wat Rhand voelde, voelde zij in de bol. Alles! ‘Werkt het kunstje met de zakdoek bij jou ook niet?’ vroeg ze hees. Aviendha knipperde met haar ogen en werd vuurrood. Wat later zei ze: ‘Dat is beter. Dank je. Ik... Met hem in mijn hoofd vergeet ik het.’ Ze keek haar nadenkend aan. ‘Het werkt bij jou niet?’ Min schudde beschaamd haar hoofd. Dit hoorde niet! ‘Maar het helpt als ik praat.’ Als deze bizarre toestand een kans moest krijgen, moest ze vriendschap met deze vrouw zien te sluiten. ‘Het spijt me wat ik heb gezegd. Over toh en hachje, bedoel ik. Ik weet iets van jullie gebruiken. Maar er is iets aan die man wat me onbeschaamd maakt. Ik kan mijn tong niet beheersen. Maar geloof maar niet dat ik me door jou laat slaan of snijden. Misschien heb ik toh, maar dan moeten we het op een andere manier proberen. Ik kan altijd je paard nog verzorgen, als we de tijd hebben.’

‘Je bent net zo trots als mijn zuster,’ mompelde Aviendha. Wat bedoelde ze daar nou weer mee? ‘Maar je hebt ook een goed gevoel voor humor.’ Ze leek in zichzelf te praten. ‘Je stelde je niet dwaas aan over Rhand en Elayne, zoals de meeste natlandse vrouwen zouden doen. En je deed me denken aan...’ Met een zucht trok ze haar sjaal over haar schouders, ik weet wel wat oosquai te vinden. Als je te dronken bent om na te denken, dan...’ Ze staarde de gang in en bleef stokstijf staan. ‘Nee!’ gromde ze. ‘Nu, nog niet!’ Er kwam iemand naar hen toe en Mins mond viel open van verbijstering, zo groot dat Rhand uit haar bewustzijn werd weggeduwd. Uit opmerkingen had ze begrepen dat de kapitein-generaal van Elaynes garde een vrouw was, en ook nog eens Elaynes zwaardhand. Meer niet. Deze vrouw had een zware, ingewikkeld gevlochten, goudblonde vlecht over een schouder van haar korte rode jas met witte kraag en droeg een ruim vallende blauwe broek die in hooggehakte laarzen was gestoken. Lichtschijnsels dansten om haar heen en er flikkerden talloze beelden, meer dan Min ooit bij iemand had gezien. Het leken er wel duizenden, die over elkaar heen stroomden. Elaynes zwaardhand en kapitein-generaal van de koninginnegarde... wankelde... een beetje, alsof ze al aan de oosquai had gezeten. Dienaren zagen haar kijken en besloten dat ze elders werk hadden, waardoor het drietal alleen achterbleef. Ze scheen Min of Aviendha niet te zien tot ze bijna tegen hen opbotste.

‘Vervloekt nog aan toe, je hebt haar hiermee geholpen, niet?’ bromde ze, en richtte haar glazige blauwe ogen op Aviendha. ‘Bloed en as, eerst verdwijnt ze uit mijn hoofd en dan...!’ Ze beefde en moest zich zichtbaar beheersen, maar ze bleef hoorbaar ademen. Haar benen leken haar niet te kunnen dragen. Ze likte haar lippen, slikte en ging toen boos door: ‘Bloedvuur, ik kan mijn aandacht er niet voldoende bijhouden om het van me af te zetten! Laat ik je zeggen dat als ze doet wat ik denk dat ze doet, dat ik haar het hele bloedpaleis rondschop. En ze krijgt er een pak slaag bij waardoor ze een maand niet kan zitten. En jij ook! Al moet ik dolkwortel vinden om het te doen!’

‘Mijn eerstezuster is een volwassen vrouw, Birgitte Trahelion,’ zei Aviendha scherp. Ondanks haar ferme toon waren haar schouders wat gebogen en ontweek ze de blik van de ander. ‘Hou eens op met ons als kinderen te behandelen.’

‘Drakenvuur, als ze zich als een volwassene gedraagt, zal ik haar behandelen als een volwassene, maar ze heeft het recht niet om dit te doen, niet in mijn arme hoofd! Niet in mijn...!’ Ineens puilden Birgittes glazige blauwe ogen uit. Haar mond viel open en ze zou gevallen zijn als Min en Aviendha haar niet bij de arm hadden gegrepen.

Ze kneep haar ogen dicht, er ontsnapte een enkele snik en ze fluisterde: ‘Twéé maanden!’ Ze schudde zichzelf los en richtte zich op. Ze hield Aviendha’s blik vast met blauwe ogen die helder als water en hard als ijs waren. ‘Scherm haar voor me af en ik vergeet jouw aandeel hierin.’ Aviendha’s verontwaardigde blikken gleden gewoon langs haar heen.

‘Jij bent Birgitte Zilverboog!’ zei Min ademloos. Ze had het geweten, zelfs voor Aviendha haar naam gezegd had. Geen wonder dat de Aielse zich gedroeg alsof ze bang was dat die bedreiging ter plekke zou worden uitgevoerd. ‘Birgitte Zilverboog! Ik heb je bij Falme gezien!’

Birgitte schrok en keek snel om zich heen. Toen ze besefte dat ze alleen waren, ontspande ze zich. Een beetje. Ze bekeek Min van top tot teen. ‘Wie je ook zag, Zilverboog is dood,’ zei ze plompverloren. ‘Nu ben ik Birgitte Trahelion, en dat is alles.’ Ze grimlachte. ‘En nog wel vrouwe Birgitte Trahelion, als het je mag behagen. Vervloekt nog aan toe. Ik zou een schaap op moederdag kussen als ik er op die manier iets aan kon veranderen, denk ik. En wie mag jij wel zijn, zo ver van huis? Laat je altijd je benen zien als een domme verendanseres?’

‘Ik ben Min Farsen,’ zei ze kort. Dit was Birgitte Zilverboog, heldin in honderd legenden? Wat was dat een vuilbek! En wat bedoelde ze met dat Zilverboog dood was? De vrouw stond voor haar neus! Bovendien was ze er zeker van dat die vele, vele beelden en lichten, die zo snel en onduidelijk voorbij waren geflitst, meer avonturen aangaven dan een vrouw in een heel leven beleefd kon hebben. Vreemd genoeg waren enkele van die beelden verbonden met een lelijke man die ouder was dan zijzelf, en andere met een lelijke man die veel jonger was, maar Min wist ergens dat het om dezelfde man ging. Legende of geen legende, die hooghartige houding ergerde haar gruwelijk. ‘Elayne, Aviendha en ik hebben zojuist een zwaardhand gebonden,’ zei ze onnadenkend. ‘En als Elayne dat een beetje viert, nou, denk dan maar eens twee keer na voordat je naar binnenstormt, of jij bent degene in moeilijkheden.’

Dat was genoeg voor haar om Rhand weer te voelen. Dat vuur brandde nog steeds en was amper minder geworden, maar het Licht zij dank, hij was niet meer... Het bloed kleurde haar wangen. Hij had vaak genoeg in haar armen gelegen en daarna in het verwarde beddengoed getracht op adem te komen, maar dit leek echt op gluren! ‘Hij?’ zei Birgitte zacht. ‘Moedermelk in een kommetje! Ze had verliefd kunnen worden op een zakkenroller of een paardendief, maar ze moest hem zo nodig kiezen, de zottin. Van wat ik van hem gezien heb, lijkt hij me veel te knap voor welke vrouw dan ook. Hoe dan ook, ze moet ermee ophouden.’

‘Je hebt het recht niet!’ hield Aviendha beledigd vol. Birgitte trok een geduldig gezicht. Ietwat ingespannen, maar toch geduldig. ‘Ze kan zo zedig zijn als een Talmouraanse deerne, behalve als ze haar hoofdje op een beulsblok wil leggen, maar ik geloof dat ze haar moed bijeenraapt om hem opnieuw zijn kunsten te laten tonen. Maar als ze gedaan heeft wat ze ook gedaan mag hebben, zal ze alles vergeten en zit ze weer in mijn hoofd. Bloedvuur, dat wil ik niet nog eens meemaken!’ Ze richtte zich op en was duidelijk van plan om door te lopen en Elayne het hoofd te bieden.

‘Bekijk het als een goede grap,’ zei Aviendha smekend. Smekend! ‘Ze heeft een goede grap met je uitgehaald, dat is alles.’ Een spottend gekrulde lip maakte duidelijk wat Birgitte daarvan dacht. ‘Elayne heeft me een kunstje geleerd,’ zei Min haastig, en greep Birgitte bij de mouw. ‘Het werkte niet voor mij, maar misschien...’ Maar toen ze het had uitgelegd...

‘Ze zit er nog steeds,’ zei Birgitte grimmig na een tijdje. ‘Opzij, Min Farsen,’ zei ze, en trok haar arm los, ‘opzij, of ik...’

‘Oosquai!’ Aviendha schreeuwde bijna van wanhoop en wrong zich zowaar in de handen, ik weet oosquai te vinden! Als jullie dronken zijn...! Alsjeblieft, Birgitte! Ik... ik beloof plechtig om je te gehoorzamen, als een leerlinge haar meesteres, maar stoor haar alsjeblieft niet! Maak haar niet te schande!’

‘Oosquai?’ zei Birgitte terwijl ze over haar kaak wreef, is dat net zoiets als brandewijn? Hmmm. Ik denk dat het meisje bloost! De meeste tijd is ze echt preuts, weet je dat. Een grap, zei je?’ Plotseling grinnikte ze en spreidde haar armen wijd uit. ‘Breng me naar die oosquai van jou, Aviendha. Ik weet niet wat jullie twee willen, maar ik ben van plan dronken genoeg te worden om... nou ja... om mijn kleren uit te trekken en op de tafel te dansen. Maar niet dronkener dan dat.’

Min begreep er helemaal niets van, en ook niet waarom Aviendha Birgitte aanstaarde en plotseling begon te lachen om die ‘geweldige grap’, maar ze wist heel zeker waarom Elayne waarschijnlijk bloosde. De harde bol van indrukken in haar hoofd was opnieuw een brullende bosbrand geworden.

‘Kunnen we die oosquai nú opscharrelen?’ zei ze. ‘Ik wil zo dronken worden als een verdronken muis, en heel snel!’

Toen Elayne de volgende ochtend ontwaakte, was de slaapkamer ijzig koud, viel er een lichte sneeuw op Caemlin en was Rhand verdwenen. Behalve uit haar hoofd. Dat was genoeg. Ze glimlachte traag. Genoeg, voor nu tenminste. Ze strekte zich behaaglijk uit onder de dekens en herinnerde zich hoe wild ze de avond tevoren geweest was. Plus een groot gedeelte van de dag! Ze kon nauwelijks geloven dat zij dat was geweest en vond dat ze moest blozen als de zon! Maar ze wilde alleen zijn met Rhand en ze geloofde niet dat ze ooit nog zou blozen, niet om iets wat met hem verbonden was. Het mooiste was nog dat hij een geschenk had achtergelaten. Op het kussen naast haar lag een gouden lelie in volle bloei, met de dauw nog fris op de weelderige blaadjes. Waar hij midden in de winter op zoiets zijn hand had kunnen leggen, kon ze zich onmogelijk voorstellen. Maar ze weefde er een Bewaring omheen en legde de bloem op een tafeltje waar ze hem iedere ochtend bij het wakker worden kon zien. De weving die ze van Moghedien had geleerd, zorgde ervoor dat de bloem altijd fris bleef en dat de geur nimmer verflauwde. Het was een blijvende herinnering aan de man die haar zijn hart had gegeven.

Haar ochtend werd besteed aan het nieuws dat Alivia ’s nachts verdwenen was; een zaak die ernstig genoeg was om de Kinne heftig te beroeren. Pas toen Zaide verscheen omdat Nynaeve niet voor een les was komen opdagen, merkte Elayne dat ook Nynaeve en Lan uit het paleis waren verdwenen, en niemand wist hoe of wanneer. En pas veel later ontdekte ze dat van de verzameling angrealen en ter’angrealen uit Ebo Dar de krachtigste van de drie angrealen verdwenen was, alsmede enkele andere voorwerpen. Ze was er zeker van dat ze bestemd waren voor een vrouw die verwachtte dat ze elk moment met de Ene Kracht kon worden aangevallen. Dat maakte het haastig geschreven briefje van Nynaeve bij de andere angrealen des te verontrustender.

13

Verheugend nieuws

De zonnekamer van het Zonnepaleis was koud, ondanks de hoog oplaaiende haardvuren aan beide kanten, de dikke kleden op de vloer en het schuine glazen dak dat het heldere ochtendlicht naar binnen liet, tenminste daar waar de vastzittende sneeuw op de dunne spijlen het niet tegenhield. Toch was de kamer best geschikt voor een ontvangst. Cadsuane had het verstandiger gevonden de troonzaal niet op te eisen. Tot dusver had heer Dobraine gezwegen over haar ‘gasten’ Caraline Damodred en Darlin Sisnera. Ze had geen betere manier geweten om te voorkomen dat ze verder gingen op het verkeerde pad dan door ze stevig in de hand te houden. Dobraine ging wellicht wat moeilijk doen als ze zijn grenzen van wat betamelijk was, overschreed. Hij stond de jongen te na en dus wilde zij hem niet voor het blok zetten of zijn eed laten breken. Terugkijkend op haar leven kon ze zich haar falen herinneren, fouten waaraan ze soms met bittere spijt dacht en die levens hadden gekost, maar nu kon ze zich geen fouten of falen veroorloven. Ze mocht vooral niet falen. Licht, wat wilde ze graag iemand bijten!

‘Ik eis de terugkeer van mijn windvindster, Aes Sedai!’ Harine din Togara, geheel in groen zijdebrokaat, zat stijf rechtop voor Cadsuane en klemde de lippen weer ferm opeen. Ondanks een rimpelloos gezicht zaten er witte lokken in haar sluike zwarte haar. Ze was al zo’n tien jaar golfvrouwe van haar clan, maar had daarvoor al veel langer het bevel gevoerd over een groter schip. Haar zeilvrouwe, Derah din Selaan, een jongere vrouw in het blauw, zat op een stoel die zorgvuldig een voet achter de stoel van de golfvrouwe was geplaatst. Dit vonden zij gepast. Het tweetal had een beeldhouwwerk van zwarthouten woede kunnen zijn en hun buitenlandse sieraden versterkten dat beeld. Geen oog bewoog toen Eben met een buiging zilveren roemers met warme kruidenwijn aanbood. De jongen leek niet te weten wat hij moest doen toen ze niets pakten. Met een onzekere frons hield hij de buiging vol tot Daigian aan zijn rode jas trok en hem, glimlachend als een vermaakt koerende kropduif, wegleidde. Een slanke jongeman met een grote neus en grote oren. Hij zou nooit knap of leuk worden genoemd, maar ze voelde iets bezitterigs over hem. Ze gingen op een bekleed bankje vlak voor een haard zitten om kattenbak te spelen.

‘Uw zuster helpt ons om uit te zoeken wat er op die ongelukkige dag is voorgevallen,’ zei Cadsuane gladjes en een tikje verstrooid. Ze nam een slokje, wachtte en maalde er niet om toen ze hun ongeduld opmerkte. Het deed er niet toe dat Dobraine mopperde hoe onmogelijk het was aan de voorwaarden te voldoen van die ongelooflijke overeenkomst die Rafela en Merana ten behoeve van dat Altor-joch hadden gesloten, maar hij had dit Zeevolk best zelf kunnen afhandelen. Ze kon echt niet veel aandacht aan hen besteden. Misschien was dat maar goed ook. Als ze echt aandacht aan de Atha’an Miere besteedde, zou het haar hard vallen om ze niet als bijters plat te meppen, al waren zij niet de bron van haar verbittering. Vijf zusters zaten keurig naast elkaar rond de haard aan de andere kant van de zonnekamer. Nesune had een groot in hout gebonden boek uit de librije van het paleis op een lessenaar voor haar stoel. Net als de anderen droeg ze een eenvoudig wollen kleed dat meer bij een koopvrouw hoorde dan bij een Aes Sedai. Als ze de zijden kleding al misten, lieten ze het niet blijken. Sarene, met haar dunne vlechten met kralen, stond aan een groot borduurraam te werken en haar naald maakte de kleine steekjes van een nieuwe bloem in een veld vol bloemenpracht. Erian en Beldeine speelden Steen, terwijl Elza toekeek en haar beurt afwachtte om tegen de winnaar te spelen. Aan hun uiterlijk en gedrag te zien leken ze te genieten van een vrije ochtend, zonder zich ook maar ergens zorgen over te maken. Misschien wisten ze dat ze hier waren omdat Cadsuane hen wilde bestuderen. Waarom hadden ze trouw gezworen aan dat Altor-joch? Bij Kiruna en de anderen was hijzelf er tenminste bij geweest, toen ze gehoorzaamheid wilden zweren. Ze was bereid toe te geven dat niemand de invloed van een ta’veren kon weerstaan. Maar dit vijftal was wel heel zwaar gestraft voor zijn ontvoering en had het besluit tot een eed van trouw al genomen nog voor hij in de buurt was. Aanvankelijk was ze geneigd hun verschillende verklaringen te slikken, maar de laatste paar dagen had die neiging zware schokken te verdragen. Verontrustend harde schokken.

‘Mijn windvindster is niet onderhorig aan uw gezag, Aes Sedai,’ merkte Harine scherp op alsof ze de bloedverwantschap ontkende. ‘Shalon zal en moet meteen bij mij terugkomen.’ Derah knikte instemmend. Cadsuane dacht dat de zeilvrouwe zelfs van een rots zou springen als Harine haar dat zou opdragen. In de rangorde van de Atha’an Miere stond Derah een heel eind onder Harine. Dat was zowat alles wat Cadsuane van hen wist. Het Zeevolk kon later misschien van nut blijken, maar voor nu moest ze proberen greep op hen te krijgen.

‘Dit is een Aes Sedai-onderzoek,’ antwoordde ze strak. ‘Wij dienen de wet van de Toren te volgen.’ Al werd die nu wel heel ruim uitgelegd, maar Cadsuane was altijd van mening geweest dat de geest van de wet belangrijker was dan de letter.

Harine blies zich op als een adder en begon opnieuw te klagen over haar rechten en eisen, maar Cadsuane luisterde maar half. Ze kon Erian bijna begrijpen, een bleke Illiaanse met zwart haar, die trots bleef hameren op het feit dat ze naast hem diende te staan wanneer hij de Laatste Slag streed. En Beldeine, die de stola nog maar zo kort droeg dat ze nog geen enkel teken van leeftijdloosheid vertoonde, was vastberaden dat ze alles wilde zijn wat een Groene behoorde te zijn. Dan Elza, een Andoraanse met een vriendelijk gezicht, wier ogen bijna gloeiden wanneer ze riep dat zij ervoor zou zorgen dat hij in leven bleef om de Duistere te bestrijden. Ook een Groene en nog rechtlijniger dan de meesten. Nesune boog zich naar voren om naar haar boek te turen en leek op een vogel die met zwarte ogen een worm bekeek. Een Bruine die een vat met een schorpioen zou instappen als ze wist dat ze daardoor iets nieuws kon leren. Sarene was misschien een zottin door geschokt te kijken als iemand haar knap, ja verbijsterend knap vond, maar de Witte wilde liever bekendstaan om de kille nauwgezetheid van haar denken. Altor was de Herrezen Draak en dus moest ze hem volgen. Aanvaardbare en idiote redenen, maar ze had ze kunnen geloven als die anderen er niet waren geweest.

De deur naar de voorhal ging open en Verin en Sorilea kwamen binnen. De verweerde Aielse met het witte haar overhandigde iets kleins aan Verin, dat de Bruine zuster in haar beursje stak. Verin droeg een bloemenspeld op haar eenvoudige bronskleurige gewaad, het eerste sieraad dat Cadsuane ooit bij haar had opgemerkt, afgezien van de Grote Serpent-ring.

‘Daarmee zul je goed kunnen slapen,’ zei Sorilea, ‘maar denk eraan: drie druppeltjes in water of één in wijn. Iets meer en je slaapt meer dan een dag. Nog iets meer en je wordt nooit meer wakker.’ Dus Verin had ook last van slapeloosheid. Na de vlucht van de jongen uit het Zonnepaleis had Cadsuane geen nacht meer goed geslapen. En als ze niet gauw eens lekker kon slapen, ging ze echt iemand bijten. Nesune en de anderen hielden Sorilea verontrust in het oog. De jongen had ze leerling bij de Wijzen gemaakt en ze hadden intussen gemerkt dat de Aielvrouwen dat niet luchtig opvatten. Als Sorilea met haar vingers knipte, betekende dat het eind van de vrije ochtend.

Harine boog zich naar voren en gaf Cadsuane met haar vingers een felle tik op haar wang! ‘U luistert niet,’ zei ze bits. Haar gezicht stond op zwaar onweer en dat van haar zeilvrouwe vertoonde al even donkere wolken. ‘U moet luisteren.’

Cadsuane hield de handen tegen elkaar en keek de vrouw over haar vingertoppen aan. Nee, ze zou die golfvrouwe nu geen hardhandig lesje leren. Ze zou de vrouw niet huilend naar haar vertrekken terugsturen. Ze zou even diplomatiek handelen als Coiren maar wenste. Haastig dacht ze na over wat ze allemaal wel had opgevangen. ‘U spreekt voor de Vrouwe der Schepen van de Atha’an Miere, met al haar macht en gezag, die meer zijn dan ik me kan voorstellen,’ zei ze kalm. ‘Als uw windvindster niet binnen het uur terug is, zult u ervoor zorgen dat de Coramoor mij streng zal straffen. En u vraagt een verontschuldiging voor het gevangennemen van de windvindster. Bovendien eist u van me dat heer Dobraine ogenblikkelijk het land aanwijst dat de Coramoor jullie heeft beloofd. Ik neem aan dat dat de wezenlijke punten zijn.’ Behalve het feit dat zij getuchtigd zou worden!

‘Goed,’ zei Harine, die het zich weer gemakkelijk maakte en meende de overhand te hebben. Haar zelfvoldane glimlach maakte Cadsuane misselijk. ‘U zult leren dat...’

‘Ik geef geen zier om jullie Coramoor,’ ging Cadsuane door, nog steeds heel kalm en ingehouden. Heel veel om de Herrezen Draak, maar geen sikkepitje om de Coramoor. Ze bleef nog steeds dezelfde lieve toon gebruiken. ‘Als jullie me ooit nog eens zonder toestemming aanraken, zal ik jullie laten uitkleden, geselen, binden en in een zak naar je kamers terug laten brengen.’ Nou ja, diplomatie was nooit haar sterkste punt geweest. ‘En als jullie niet stoppen met dat gezanik over jullie zuster... Misschien word ik dan wel echt kwaad.’ Ze stond op, negeerde het verontwaardigde gepuf en de open monden en verhief haar stem om door de zusters gehoord te worden. ‘Sarene!’

De slanke Taraboonse tolde van haar borduurwerk weg terwijl de kralen van haar vlechten tegen elkaar klikten en haastte zich om naast Cadsuane te gaan staan. Ze aarzelde amper voor ze haar donkergrijze rok spreidde voor een kniks. De Wijzen hadden hun geleerd meteen op te springen op een woord van een Wijze. Het was niet iets wat een zuster zich gemakkelijk eigen maakte, maar het was meer dan die gewoonte dat ze zo rap gehoorzaamden. Er waren echt voordelen verbonden aan een legende. Zeker nu Cadsuane een onvoorspelbare legende was.

‘Breng deze twee naar hun kamer,’ beval ze. ‘Ze willen vasten en nadenken over beschaafd gedrag. Zorg ervoor dat ze dat doen. En bij het eerste het beste onbeschaafde woord krijgen ze beiden een pak slaag. Doe dat echter wel diplomatiek.’

Sarene schrok op en wilde betogen dat zoiets niet logisch was, maar na een blik op Cadsuanes gezicht wendde ze zich tot de Zeevolkvrouwen en gebaarde hen op te staan.

Harine sprong overeind en haar donkere gezicht stond hard en boos. Voor ze echter in woede kon uitbarsten, tikte Derah haar op de arm en boog zich naar haar toe om achter haar hand met de donkere tatoeages iets in het oor met de vele ringetjes te fluisteren. Cadsuane ving niets op, maar Harine deed wel haar mond dicht. Ze keek zeker niet vriendelijker, maar ze nam de zusters aan de andere kant van de kamer op en gebaarde even later kortaf dat Sarene voor mocht gaan. Harine kon dan wel net doen of het haar beslissing was, Derah volgde haar zo snel dat het leek of ze Harine duwde. De achterste vrouw keek telkens verontrust om tot de deur achter hen dichtviel.

Cadsuane betreurde het bijna dat ze dat lichtzinnige bevel had gegeven. Sarene zou het precies zo uitvoeren. Die vrouwen waren een ergernis en tot dusver nog steeds nutteloos. Haar ergernis moest opgelost worden, zodat ze haar aandacht aan echt belangrijke dingen kon schenken. En ach, als ze eenmaal wist hoe ze hen op een nuttige manier kon gebruiken, was het handig dat het ‘gereedschap’ gebruiksklaar was. Maar ze was nu te boos op hen om iets nuttigs te bedenken. Nee, ze was boos op de jongen, maar die had ze nu niet onder handbereik.

Sorilea had Sarene en de Atha’an Miere nagekeken, waarna ze zich met luid keelgeschraap omdraaide en fronsend naar de zusters aan de andere kant keek. Armbanden rinkelden toen ze haar omslagdoek goed schoof. Nog iemand in een slechte bui. Het Zeevolk had vreemde ideeën over die Aielwilden, hoewel die niet gekker waren dan die van Cadsuane, maar dat was voordat ze kennis had gemaakt met Sorilea. De Wijze moest niets van deze ideeën hebben. Met een glimlach stapte Cadsuane naar haar toe. Sorilea was geen vrouw die je naar je toe liet komen. ledereen dacht dat ze een vriendschap ontwikkelden. Dat kon nog steeds gebeuren, besefte ze verbaasd, maar niemand wist van hun verbond. Eben verscheen weer met het blad en leek opgelucht toen ze haar halflege roemer erop plaatste.

‘Gisteravond laat vroeg Chisaine Nurbaya of ze de car’a’carn mocht dienen.’ De afkeuring droop uit haar woorden. ‘Voor het ochtendlicht vroeg Janine Pavlara hetzelfde, toen Innina Darenhold en ten slotte Vayelle Kamsa. Hun was nooit toegestaan met elkaar te praten. Er kan geen sprake zijn van samenzwering. Ik heb hun verzoek aanvaard.’

Cadsuane slaakte een verstikt geluid, ik neem aan dat je ze al het boetekleed hebt laten aantrekken,’ mompelde ze terwijl ze de situatie snel overdacht. Er waren negentien gevangen zusters in het Aielkamp, negentien zusters die door die dwaas van een Elaida waren gestuurd om de jongen te ontvoeren. Nu hadden ze allemaal gezworen hem te volgen! Deze laatsten waren het ergst. ‘Hoe komt het dat Rode zusters trouw zweren aan een man die kan geleiden?’ Verin wilde al iets opmerken, maar zweeg vanwege de Aielse. Vreemd genoeg had Verin haar eigen opgelegde leertijd opgepakt als een rondstappende reiger in een moeras. Ze besteedde meer tijd in het kamp dan erbuiten.

‘Geen boete, Cadsuane Melaidhrin.’ Sorilea maakte een afkeurend gebaar met een pezige hand, waardoor de gouden en ivoren armbanden opnieuw rinkelden. ‘Zij pogen toh te doen voor zover zij dat kunnen. Op hun eigen manier even dwaas als onze poging hen ‘da’tsang’ te noemen, maar wellicht kunnen ze nog gered worden, als ze dat tenminste willen.’ Het laatste kwam er met tegenzin uit. Sorilea had meer dan alleen een hekel aan die negentien zusters. Ze glimlachte kleintjes, in elk geval zullen wij hun veel bijbrengen dat ze dienen te weten.’ De vrouw nam aan dat alle Aes Sedai baat konden hebben van een lange leertijd bij de Wijzen.

‘Ik hoop dat jullie ze nog steeds nauwgezet in het oog houden,’ merkte Cadsuane op. ‘Vooral die laatste vier.’ Ze was er zeker van dat ze die belachelijke eed zouden houden, al zou het niet altijd op een manier zijn die de jongen aansprak, maar er was een mogelijkheid dat er een of twee van de Zwarte Ajah bij zaten. Ooit had ze gedacht dat ze op het punt stond de Zwarten uit te kunnen roken, maar ze zag die zelfopgelegde taak ook als rook door haar vingers wegdwarrelen. Het was haar bitterste nederlaag, afgezien wellicht van haar onwetendheid waarom de neef van Caraline Damodred door de Grenslanden zwierf. Die kennis had ze vele jaren te laat opgedaan. Nu leek zelfs de Zwarte Ajah een kleinigheid naast wat echt belangrijk was.

‘Leerlingen worden altijd goed in de gaten gehouden,’ antwoordde de tanige vrouw, ik vind dat ik de anderen eraan moet herinneren dat ze dankbaar mogen zijn dat ze als een stel stamhoofden pret mogen maken.’

De vier zusters voor de haard kwamen pijlsnel omhoog toen ze aan kwam lopen, maakten een diepe kniks en luisterden zorgvuldig naar wat hun zacht met een zwaaiende vinger werd gezegd. Sorilea meende wellicht dat ze nog veel te leren hadden, maar zij wisten allemaal al dat een Aes Sedai-stola geen enkele bescherming bood voor een leerlinge van de Wijzen. Toh leek voor Cadsuane buitengewoon veel op boetedoening.

‘Ze is... indrukwekkend,’ mompelde Verin. ‘Ik ben heel blij dat ze aan onze kant staat. Als dat zo is.’

Cadsuane keek Verin scherp aan. ‘Je lijkt op een vrouw die iets moet zeggen maar dat liever niet wil. Over Sorilea?’ Dat bondgenootschap moest heel ruim worden opgevat. Vriendschap of niet, zij en de Wijze konden nog steeds verschillende doelen nastreven. ‘Nee, dat niet,’ verzuchtte de stevige kleine vrouw. Ondanks haar vierkante gezicht leek ze door die vreemd schuine stand van haar hoofd op een heel dikke mus. ik weet dat het niet mijn zaken zijn, Cadsuane, maar Bera en Kiruna bereiken niets met onze gasten, dus had ik een praatje onder vier ogen met Shalon. Na enig zacht aandringen kwam het hele verhaal los, waarna Ailil het bevestigde toen ze doorkreeg dat ik alles wist. Al heel gauw na de aankomst van het Zeevolk heeft Ailil Shalon aangesproken om te horen wat ze met de jonge Altor wilden. En van haar kant wilde Shalon al het mogelijke over hem en over de toestand hier te weten komen. Daaruit kwamen bijeenkomsten voort die tot vriendschap hebben geleid, en ten slotte deelden ze elkaars bed. Evenzeer vanwege hun eenzaamheid als vanwege dat andere, neem ik aan. In elk geval, dat was wat ze verborgen wilden houden en niet zozeer het feit dat ze overal aan het rondspieden waren.’

‘En ze hebben dat al die dagen dat ze werden ondervraagd voor zich kunnen houden?’ vroeg Cadsuane ongelovig. Bera en Kiruna hadden die twee laten jammeren en huilen.

Verins ogen schitterden van een onderdrukte pret. ‘Cairhienin zijn preuts en gemaakt, Cadsuane, in het openbaar tenminste. Als de gordijnen dicht zijn, gedragen ze zich misschien bij de konijnen af, maar ze zouden nog niet toegeven dat ze door hun eigen man worden aangeraakt als die bekentenis ook maar door één iemand gehoord zou kunnen worden! En het Zeevolk is al even bekrompen. Shalon is meen ik getrouwd met een man die elders plichten heeft en het verbreken van je trouwbelofte is bij het Zeevolk een zware misdaad. Inbreuk op hun strenge orde en gezag, blijkbaar. Als haar zus dit te weten komt, zal Shalon windvindster worden op een roeiboot. Zo zei ze het, geloof ik.’

Cadsuane schudde haar hoofd en de sieraden in haar haren zwierden rond. Toen de twee vrouwen na de aanval op het paleis waren ontdekt, lagen ze gebonden en gekneveld onder Ailils bed. Ze had gedacht dat ze meer van de aanval wisten dan ze wilden toegeven, vooral omdat ze niet wilden zeggen waarom ze elkaar stiekem ontmoetten. Wellicht waren ze ergens bij betrokken, al was de aanval duidelijk het werk van afvallige Asha’man. Tenminste, ze dacht dat het afvalligen waren. Waren dan al die tijd en moeite voor niets geweest. Misschien niet helemaal, als ze dit zo wanhopig graag geheim wilden houden.

‘Ga naar de kamers van vrouwe Ailil terug en bied onze verontschuldigingen aan voor de wijze waarop we haar behandeld hebben, Verin. Geef haar heel... vaag de verzekering dat haar vertrouwen niet beschaamd zal worden. Maar zorg ervoor dat ze goed beseft hoe vaag die toezegging is. Verzeker haar er wel van, met je hand op je hart, dat ze mij over alles wat haar broer aangaat, op de hoogte kan blijven houden.’ Afpersing was een hulpmiddel dat ze liever niet wilde gebruiken, maar ze had het ook al gebruikt bij de drie Asha’man. Toram Riatin kon nog steeds moeilijkheden veroorzaken, al leek zijn opstand in rook te zijn opgegaan. Eigenlijk interesseerde het haar niet wie op de Zonnetroon kwam, maar de intriges van mensen die een troon wel belangrijk vonden, veroorzaakten vaak last bij belangrijker zaken.

Verin glimlachte en haar knotje danste op en neer toen ze knikte. ‘Ik denk inderdaad dat dat prachtig werkt. Vooral omdat ze een grote hekel aan haar broer heeft. Eenzelfde behandeling voor Shalon, neem ik aan? En van haar wil je natuurlijk alles horen wat er bij de Atha’an Miere gebeurt? Ik weet niet in hoeverre zij Harine zal verraden, ongeacht de gevolgen die het voor haar zal hebben.’

‘Zij verraadt wat ik haar vraag te verraden,’ merkte Cadsuane grimmig op. ‘Maar hou ze tot morgen laat op de dag hier.’ Harine mocht niet gaan denken dat haar eisen werden ingewilligd. Het Zeevolk was een ander stuk gereedschap dat ze voor de jongen kon gebruiken. Meer niet. Iedereen en alles moest in dat licht worden bekeken.

Achter Verin glipte Corele naar binnen; ze sloot de deur zachtjes, alsof ze niemand wilde storen. Zo deed ze meestal niet. Ze was jongensachtig slank, dikke zwarte wenkbrauwen en heel veel glanzend zwart haar tot laag op de rug gaven haar een wild uiterlijk, ook al was ze nog zo netjes gekleed. De Gele zuster leek altijd lachend een kamer binnen te komen. Ze wreef over haar opgetrokken neus en keek aarzelend naar Cadsuane; de gebruikelijke sprankeling in haar ogen was niet te zien.

Cadsuane maakte een gebiedend gebaar en Corele haalde diep adem, waarna ze over het tapijt schreed en met beide handen haar met geel afgezette blauwe rok vasthield. Ze wierp een blik op de zusters rond Sorilea aan de andere kant van de kamer en op Daigian, die kattenbak speelde met Eben. Ze sprak zachtjes en de lispelende klanken uit Morland waren hoorbaar.

‘Ik heb heel goed nieuws, Cadsuane.’ Maar zo te horen was ze daar niet heel zeker van. ik weet dat je hebt gezegd om Damer hier in het paleis bezig te houden, maar hij stond erop de zusters te zien die nog in het Aielkamp verbleven. Hij is heel gelijkmoedig, maar houdt wel vol als hij iets wil en hij is er zonneklaar van overtuigd dat alles met Heling genezen kan worden. Enne... Nou ja, hij is naar het kamp gegaan en heeft Irgain geheeld. Cadsuane, het is net of ze nooit...’ Haar stem stierf weg. Ze kon het woord niet zeggen, dat in de lucht leek te hangen: gesust.

‘Prachtig nieuws,’ zei Cadsuane vlak. Dat was het. Iedere zuster koesterde ergens diep van binnen de vrees dat ze ooit zou worden afgesneden van de Ene Kracht. Nu was er een Heling ontdekt die heelde wat niet geheeld kon worden. Met de mannelijke helft van de Ene Kracht. Er zouden tranen geplengd worden en verwijten geuit voordat dit was verwerkt. Maar hoewel iedere zuster dit een wereldschokkende ontdekking zou vinden, zeker omdat hij door een man was gedaan, bleef het een storm in een theekopje vergeleken met Rhand Altor. ik neem aan dat ze zichzelf heeft aangeboden om net als de anderen gestraft te worden?’

‘Dat hoefde niet,’ dacht Verin verstrooid hardop. Hoewel haar ogen gericht waren op een inktvlek op haar vinger, keek ze ergens in een ongeziene verte. ‘De Wijzen hebben blijkbaar besloten dat Rhand Irgain en de andere twee al voldoende heeft gestraft toen hij... deed wat hij deed. Terwijl ze de anderen nog slechter dan honden behandelden, hebben ze deze drie zo goed mogelijk verzorgd en in leven gehouden. Ik hoorde hen zeggen dat ze een man wilden vinden voor Ronaille.’

‘Irgain weet alles over de eed die anderen hebben gezworen.’ In Coreles stem klonk iets van verbazing door. ‘Zodra Damer met haar klaar was, begon ze te huilen vanwege het verlies van haar zwaardhanden, maar ze is bereid de eed af te leggen. Damer wil het nu ook proberen met Sashalle en Ronaille.’ Verbazingwekkend genoeg ging ze verdedigend rechter staan. Ze was zoals elke Gele altijd hooghartig geweest, maar had ook altijd geweten wat haar plaats was in verhouding tot Cadsuane. ik wil Damer laten proberen of hij wat met ze kan.’

‘Natuurlijk, Corele.’ Blijkbaar was iets van Damers doorzettingsvermogen op haar overgegaan. Cadsuane was bereid er geen ophef over te maken zolang het niet te ver ging. Nadat ze voor het eerst van de vreemde gebeurtenissen in Shienar had gehoord, was ze zusters die ze vertrouwde om zich heen aan het verzamelen. Zusters van hier, maar ook anderen. Haar ogen en oren hadden jarenlang een wakend oog gehouden op Siuan Sanche en Moiraine Damodred, maar pas in Shienar had ze iets nuttigs ontdekt. Hoewel ze hen vertrouwde, wilde dat niet zeggen dat ze van plan was deze zusters hun eigen gang te laten gaan. Er stond te veel op het spel. In elk geval kon ze een zuster niet in die toestand laten.

De deur sloeg open toen Jahar hollend binnenkwam. De zilveren belletjes aan het eind van zijn donkere vlechten tinkelden. Hoofden draaiden zich om naar de jongeman in de keurige blauwe jas die Merise voor hem had uitgekozen. Zelfs Sorilea en Sarene staarden naar hem, maar zijn woorden verdreven elke gedachte aan het knappe bruine gezicht.

‘Alanna is bewusteloos, Cadsuane. Ze is net in een gang in elkaar gezakt. Merise heeft me haar naar een slaapkamer laten brengen en mij naar u toegestuurd.’

Cadsuane overstemde de geschrokken uitroepen en vroeg Corele en Sorilea mee te komen. De laatste mocht hierbij niet worden genegeerd. Ze beval Jahar voor te gaan. Ook Verin liep mee en Cadsuane stuurde haar niet weg. Verin viel dingen op die anderen over het hoofd zagen.

De bedienden in het zwart hadden geen enkel idee wie Jahar was, maar stapten ijlings voor Cadsuane opzij toen zij snel achter hem aanbeende. Ze had hem willen zeggen voort te maken, maar als ze nog iets sneller liepen, zou het hollen worden. Ze waren net uit de zonnekamer of een kleine man met een hoog kaalgeschoren voorhoofd en in een donkere jas met horizontale kleurenbanen stapte met een buiging voor haar. Ze moest wel blijven staan. ‘De genade van het Licht voor u, Cadsuane Sedai,’ zei hij gladjes. ‘Vergeef me dat ik u lastig val, wanneer u zoveel haast hebt, maar ik meende dat ik u moest meedelen dat vrouwe Caraline en hoogheer Darlin zich niet meer in het paleis van vrouwe Arilyn bevinden. Ze hebben zich ingescheept naar Tyr en zijn daarmee, vrees ik, buiten uw bereik.’

‘U zou nog verbaasd opkijken over alles wat binnen mijn bereik valt, heer Dobraine,’ zei ze koeltjes. Licht, ze had een of meer zusters in Arilyns paleis moeten plaatsen, maar ze was er zo zeker van geweest dat dat stel daar prima zat. ‘Was dit wel verstandig?’ Ze twijfelde er niet aan dat hij dit had geregeld, al vroeg ze zich wel af of hij het lef had dat toe te geven. Geen wonder dat hij haar over die twee niet had lastig gevallen.

Haar toon maakte geen indruk. En hij had iets verrassends. ‘Hoogheer Darlin zal de Stedehouder van mijn heer Draak in Tyr worden en het leek ons verstandig vrouwe Caraline het land uit te krijgen. Ze heeft haar opstand en haar aanspraken op de Zonnetroon openlijk afgezworen, maar wellicht willen anderen haar gebruiken. Het was misschien onverstandig, Cadsuane Sedai, hen onder de hoede van bedienden te laten. Maar bij het Licht, u mag hun niets verwijten. Ze waren in staat hun twee... gasten bij te staan, maar konden het niet opnemen tegen mijn wapenknechten.’

Jahar stond van de ene voet op de andere te wippen en wilde doorlopen, maar Merise hield hem tegen. Ook Cadsuane wilde graag zo snel mogelijk naar Alanna.

‘Ik hoop dat u over een jaar nog steeds deze mening bent toegedaan,’ merkte ze op. Dobraine boog slechts.

Alanna was naar de dichtstbijzijnde beschikbare slaapkamer gebracht. De kamer was niet groot en leek zelfs kleiner door de donkere houten panelen waar de Cairhienin zo dol op waren. Het was er overvol toen iedereen zich naar binnen had gewurmd. Merise knipte met een vinger, wees en Jahar trok zich terug in een hoek, maar dat hielp niet veel.

Alanna lag met gesloten ogen op bed en Ihvon, haar zwaardhand, zat geknield naast haar terwijl hij over haar pols wreef. ‘Het lijkt wel of ze bang is wakker te worden,’ zei de grote slanke man alsof hij het al vele malen had herhaald. ‘Voor zover ik kan voelen, is er niets mis, maar ze lijkt bang te zijn.’

Corele wuifde hem opzij, zodat ze Alanna’s gezicht met beide handen kon omvatten. De gloed van saidar omringde de Gele zuster en de weving van Heling hechtte zich rond Alanna, maar de slanke Groene zuster bewoog geen spiertje. Corele trok haar handen hoofdschuddend terug.

‘Mijn gave in Heling is misschien niet gelijk aan die van jou, Corele, maar ik heb het ook geprobeerd,’ merkte Merise droogjes op. Nog steeds was goed te horen dat ze uit Tarabon kwam, maar ze had haar zwarte haren nu strak uit haar strenge gezicht weggekamd. Van iedereen vertrouwde Cadsuane haar misschien nog wel het meest. ‘Wat gaan we nu doen, Cadsuane?’

Sorilea staarde naar de languit liggende vrouw en aan haar gezicht was niets te zien, behalve haar opeengeperste lippen. Cadsuane vroeg zich af of ze hun bondgenootschap heroverwoog. Verin staarde eveneens naar Alanna en er lag doodsangst in haar ogen. Cadsuane had niet gedacht dat Verin ook maar voor iets bang was. Maar ook zijzelf voelde iets van pure angst. Als ze hierdoor haar band met de jongen kwijtraakte...

‘Laten we gaan zitten en wachten tot ze wakker wordt,’ zei ze kalm. Iets anders was er niet te doen. Niets.

‘Waar is hij?’ grauwde Demandred en balde zijn vuisten op de rug. Hij stond wijdbeens in de kamer en besefte dat hij iedereen overheerste. Dat deed hij altijd. Desondanks had hij graag Semirhage of Mesaana hier gehad. Hoewel hun verbond kwetsbaar was, het was immers slechts een toezegging dat ze niet onderling zouden strijden tot de anderen waren uitgeschakeld, bestond het al behoorlijk lang. Door hun samenwerking hadden ze tegenstander na tegenstander uit balans gebracht, waarna ze velen hadden omgebracht of ergere dingen hadden aangedaan. Voor Semirhage was het echter moeilijk erbij te zijn en Mesaana was de laatste tijd heel schuw geworden. Als zij erover piekerde hun bondgenootschap te beëindigen... ‘Altor is in vijf grote steden gezien, waaronder die vervloekte plek in de Woestenij, en in een tiental kleinere nadat die blinde stommelingen, die dwazen in Cairhien, hebben gefaald. En dan noem ik alleen nog maar de ontvangen verslagen! De Grote Heer mag weten wat er nog meer te paard of te schaap op ons af komt kruipen, of wat deze wilden ook bedacht hebben om berichten door te geven.’ Graendal had deze plaats gekozen, aangezien zij als eerste was aangekomen, en dit alles ergerde hem. Zichtmuren zorgden ervoor dat de gestreepte houten vloer omringd leek door een woud van vrolijke bloemenranken en fladderende vogeltjes die nog meer kleur vertoonden. De lucht was doordrongen van zoete geuren en zacht vogelgefluit. Alleen de boog van een poort bedierf dat waanbeeld. Waarom maakte ze een herinnering aan wat verloren was gegaan? Dan konden ze net zo goed schoklansen en zoefvleugels in de zichtmuren tonen op deze plek die zo dicht bij Shayol Ghul lag. Trouwens, hij meende zich te herinneren dat ze een grote afkeer van de natuur had.

Osan’gar keek fronsend op bij de woorden ‘stommelingen’ en ‘dwazen’, maar hij herstelde zich snel, waarna zijn simpele gerimpelde gezicht, dat in het geheel niet leek op het gezicht dat hij vanaf zijn geboorte had gedragen, weer onbewogen keek. Hoe men hem ook noemde, hij had altijd heel goed geweten wie hij wel en niet durfde uit te dagen. ‘Een kwestie van geluk,’ zei hij kalmpjes en begon zich zowaar in de handen te wrijven. Een heel oude gewoonte. Hij ging gekleed als een vorst van deze Eeuw en droeg een jas die stijf stond van het goudborduursel, zodat het rood van de stof bijna niet te zien was, en laarzen met gouden kwasten. Er zat zoveel kant om zijn nek en polsen dat een kind ermee gekleed kon worden. Die man had nooit geweten wat spilziek inhield. Als hij niet zo kundig was geweest op sommige gebieden, zou hij nooit tot de Uitverkorenen hebben behoord. Osan’gar besefte wat hij met zijn handen deed, graaide het hoge wijnglas van cuendillar van de ronde tafel naast zijn stoel en snoof de geur van de rode wijn op. ‘Simpele mogelijkheden,’ mompelde hij en probeerde het terloops te zeggen. ‘De volgende keer wordt hij gedood of gevangengenomen. Geluk duurt niet eeuwig.’

‘Dus nu laat je alles van zijn geluk afhangen?’ Aran’gar lag languit in een lange, fraai gevormde stoel alsof het een ligbank was. Ze schonk Osan’gar een zwoele glimlach en trok haar knie op, zodat de split in haar vuurrode rok tot de heup openviel. Telkens als ze ademhaalde, dreigden haar grote borsten aan het rode satijn te ontsnappen. Elk maniertje van hem was gewijzigd nadat hij vrouw was geworden, maar binnen in dat vrouwenlijf was alles nog steeds hetzelfde. Demandred had zeer zeker geen afkeer van pleziertjes, maar er zou een dag komen dat haar gelonk haar dood zou betekenen. Hij zou er uiteraard niet om treuren als het de volgende keer echt was afgelopen. ‘Hij was jouw verantwoordelijkheid, Osan’gar, jij moest hem in de gaten houden,’ ging ze door en haar stem leek elke klank te strelen. ‘Jij en Demandred.’ Osan’gar kromp wat ineen en likte herhaaldelijk met zijn tong langs zijn lippen. Ze lachte hees. ‘Mijn eigen opdracht is...’ Ze drukte haar duim op de leuning alsof ze iets plette en lachte weer.

‘Ik vind toch dat je je wat meer bezorgd mag maken, Aran’gar,’ mompelde Graendal over haar glas wijn heen. Ze verborg haar afkeer ongeveer even goed als de bijna doorzichtige zilveren nevel van haar volle vormen. ‘Jij, Osan’gar en Demandred. En Moridin niet te vergeten, waar hij ook mag zijn. Wellicht zouden jullie zijn successen evenzeer dienen te vrezen als zijn falen.’

Lachend greep Aran’gar de hand van de staande vrouw. Haar groene ogen vonkten. ‘Misschien kun je je woorden wat beter uitleggen als we alleen zijn?’

Graendals gewaad ging over in een verhullende donkerzwarte rook. Ze trok met een ruwe vloek haar hand los en beende weg van de stoel. Aran’gar... giechelde.

‘Wat bedoel je?’ vroeg Osan’gar scherp en kwam uit zijn stoel overeind. Toen hij stond, nam hij de houding van een leraar aan met zijn handen bij de boord van zijn jas. ‘Allereerst, mijn beste Graendal,’ zei hij uit de hoogte, ‘betwijfel ik ten zeerste of zelfs ik een manier kan bedenken om de schaduw van de Grote Heer van saidin te verwijderen. Altor is een primitieve wilde. Wat hij ook probeert, hij zal iedere keer tekortschieten en ik denk niet dat hij zelfs maar het flauwste idee heeft van waar hij moet beginnen. In elk geval zullen we hem hierbij tegenhouden, omdat de Grote Heer dat beveelt. Ik kan je angst begrijpen vanwege het ongenoegen van de Grote Heer als we mochten falen, hoe onwaarschijnlijk dat ook klinkt, maar waarom zouden de door jou genoemde personen bang moeten zijn?’

‘Je bent even blind als vroeger en even saai,’ mompelde Graendal. Ze had zich hersteld en haar gewaad was weer een fraaie nevel, zij het nu rood. Misschien was ze niet zo kalm als ze zich voordeed. Het kon ook zijn dat ze hun wilde laten geloven dat ze haar opwinding probeerde te onderdrukken. Afgezien van de steel kwamen al haar sieraden uit deze Eeuw. Vuurdruppels in haar goudblonde haar, een grote robijn tussen haar borsten en fraaie gouden armbanden om de polsen. En iets nieuws, waarvan Demandred zich afvroeg of een van de anderen het had opgemerkt. Een eenvoudige gouden ring aan haar linkerpink. Graendal kon er nooit van beschuldigd worden dat ze voor eenvoud koos. ‘Als die jongen op de een of andere manier de schaduw... Tja... Jullie die saidin geleiden, zullen dan niet langer de bijzondere bescherming van de Grote Heer nodig hebben. Kan hij dan nog steeds op jullie... trouw... rekenen?’ Glimlachend nam ze een slokje.

Osan’gar glimlachte niet. Hij werd bleek en wreef over zijn lippen. Aran’gar zat nu rechtop en probeerde niet langer wulps te doen. Haar handen vormden klauwen en ze keek Graendal zo woest aan dat het leek of ze de keel van de ander wilde openrijten. Demandred ontspande zijn vuisten. Eindelijk was het openlijk gezegd. Hij had gehoopt dat Altor dood of gevangen zou zijn voor die achterdocht de kop opstak. In de Oorlog van Kracht waren minstens tien Uitverkorenen gedood omdat de Grote Heer achterdochtig was geworden.

‘De Grote Heer weet zeker dat jullie allemaal trouw zijn,’ verkondigde Moridin, die naar binnen beende alsof hij de Grote Heer van het Duister zelf was. Hij scheen vaak zelf te denken dat hij dat was en het jongensgezicht dat hij nu droeg had dat niet veranderd. Ondanks zijn woorden keek hij grimmig en zijn onopgesmukte zwart deed zijn naam. Dood, alle eer aan. ‘Je hoeft je pas zorgen te maken als hij daar niet meer zeker van is.’ Het meisje Cyndane volgde hem al hollend op de hielen als een rondborstig, zilverharig schoothondje in rood en zwart. Om de een of andere reden had Moridin een rat op een schouder. De bleke neus snuffelde rond en de zwarte kraaloogjes namen behoedzaam de ruimte op. Of misschien had hij die rat zomaar. Dat jonge gezicht had hem in elk geval niet wijzer gemaakt.

‘Waarom heb je ons bijeengeroepen?’ wilde Demandred weten, ik moet nog veel doen en heb geen zin in lege woorden.’ Onbewust probeerde hij zich vanwege de ander groter te maken, is Mesaana er weer niet?’ vroeg Moridin, zich niet bekommerend om een antwoord. ‘Wat jammer. Ze zou moeten horen wat ik te vertellen heb.’ Hij plukte de rat aan de staart van zijn schouder en bekeek het spartelende beest. Alleen de rat scheen voor hem van belang te zijn. ‘Kleine, schijnbaar onbelangrijke zaken kunnen belangrijk worden,’ mompelde hij. ‘Deze rat bijvoorbeeld. En of het Isam lukt dat andere ongedierte Fajin te vinden en te doden. Een gefluisterd woord in het verkeerde oor of een ongezegd woord op de juiste plaats. Een vlinder beweegt op een takje de vleugels en aan de andere kant van de wereld stort een berg omlaag.’ Opeens kromde de rat zich en probeerde zijn tanden in de pols van de man te zetten.

Achteloos slingerde hij het beest weg. Midden in de lucht ontploften vlammen, iets wat heter was dan vuur, en de rat verdween. Moridin glimlachte.

Onwillekeurig kromp Demandred ineen. Dat was de Ware Kracht: geweest, want hij had niets gevoeld. Een zwart vlekje dreef voor Moridins blauwe pupillen langs, toen een volgende en een volgende, in een langzame stroom. De man moest sinds hun laatste ontmoeting alleen nog maar de Ware Kracht hebben gebruikt om zo snel zoveel saa op te bouwen. Zelf had hij de Ware Kracht alleen in nood aangeraakt. Zeer grote nood. Natuurlijk mocht nu alleen Moridin het gebruiken, sinds zijn... zalving. Die man was echt stapelgek om het zo vaak te gebruiken. Dat middel was nog verslavender dan saidin en dodelijker dan het ergste gif.

Moridin liep over de gestreepte vloer naar Osan’gar en legde zijn hand op diens schouder. De glimlach werd nog dreigender door de saa. De kleinere man slikte en beantwoordde de glimlach bevend. ‘Maar goed dat je nog nooit hebt overwogen de schaduw van de Grote Heer te verwijderen,’ zei Moridin kalm. Hoelang had hij vlak buiten de poort gestaan? Osan’gars glimlach werd nog ziekelijker. ‘Altor is niet zo verstandig als jij. Zeg het maar, Cvndane.’ Het vrouwtje richtte zich op. Haar gezicht en gestalte gaven de indruk van een sappige pruim die geplukt kon worden, maar haar grote blauwe ogen waren ijzig. Een perzik was misschien beter. Perziken waren soms giftig, ik mag aannemen dat jullie je de Choedan Kal herinneren.’ Geen enkele inspanning kon die zacht zuchtende stem anders dan zwoel laten klinken, maar haar lukte het om er spot in door te laten klinken. ‘Lews Therin heeft twee van de toegangssleutels, een van elk. En hij kent een vrouw die sterk genoeg is om de vrouwelijke helft van die twee te gebruiken. Hij is van plan de Choedan Kal bij zijn poging te gebruiken.’ Iedereen leek tegelijk iets te willen zeggen.

‘Ik dacht dat alle sleutels waren vernietigd!’ riep Aran’gar uit terwijl ze opsprong. Haar ogen waren groot van angst en haar borsten zwoegden op en neer terwijl ze naar adem snakte. ‘Hij kan de wereld al verwoesten met een eerste poging om de Choedan Kal te gebruiken!’

‘Als je ooit nog eens wat anders zou lezen dan een geschiedenisboek, zou je te weten komen dat ze bijna onmogelijk te vernietigen zijn!’ snauwde Osan’gar haar toe. Maar hij stond wel aan zijn kraag te rukken alsof die te strak zat en zijn ogen leken uit de kassen te rollen. In zijn mondhoeken verscheen speeksel. ‘Hoe weer deze meid dat hij ze heeft? Hoe?’

Graendals wijnglas was uit haar hand gevallen zodra Cyndane over de sleutels had gesproken, waarna het rondstuiterde over de vloer.

Haar kleding werd zo rood als bloed en haar mond bewoog alsof ze ging overgeven. Ze drukte een hand tegen haar keel. ‘En al die tijd heb jij gehoopt dat je hem toevallig zou vinden,’ krijste ze Demandred toe. ‘Hoopte je dat iemand hem voor jou zou vinden! Dwaas! Dwaas!’

Zelfs voor haar doen reageerde Graendal een tikkeltje overdreven, dacht hij. Hij durfde er wat om te verwedden dat die mededeling voor haar geen verrassing was. Blijkbaar kon ze heel goed observeren.

Moridin legde een hand op het hart alsof hij iedereen wilde tonen wat voor minnaar hij was en duwde met zijn wijsvinger Cyndanes kin omhoog. Haar ogen vonkten van afkeer, maar haar gezicht bleef een onbewogen lief poppengezichtje. Ze slikte in elk geval als een slappe pop zijn aardigheidjes. ‘Cyndane weet heel veel,’ zei Moridin zachtjes. ‘Ze vertelt me alles wat ze weet. Alles.’ Het gezicht van de kleine vrouw veranderde niet, maar ze stond zichtbaar te beven.

Cyndane was een raadsel voor Demandred. Aanvankelijk had hij gedacht dat ze de herboren Lanfir was. De lichamen voor het overplaatsen werden blijkbaar gekozen uit wat er voorradig was, maar Osan’gar en Aran’gar waren een bewijs van het wrede gevoel van humor dat de Grote Heer had. Hij was er zeker van geweest, tot Mesaana hem zei dat het meisje zwakker was dan Lanfir. Mesaana en de anderen dachten dat zij uit deze Eeuw stamde. Niettemin had ze het net als Lanfir altijd over Altor als Lews Therin, en ze praatte over de Choedan Kal alsof ze alles wist van de doodsangst die deze in de Oorlog van Kracht had veroorzaakt. Alleen lotsvuur werd meer gevreesd, maar slechts een heel klein beetje meer. Had Moridin haar wellicht dingen bijgebracht om zijn eigen doeleinden te dienen? Had de man wel doelen voor zichzelf? Het was vaak genoeg voorgekomen dat zijn daden pure waanzin waren geweest. ‘Dus moet hij uiteindelijk gedood worden,’ zei Demandred. Het viel hem niet gemakkelijk zijn voldoening daarover te verbergen. Rhand Altor of Lews Therin Telamon. Het maakte hem niet uit. Hij zou veel gemakkelijker rust vinden als die kerel dood was. ‘Voor hij de wereld kan verwoesten. En ons. En dat maakt het nog dringender om hem te vinden.’

‘Doden?’ Moridin bewoog zijn handen alsof hij iets zwaars woog. ‘Als het zover komt, ja,’ zei hij ten slotte. ‘Maar hem vinden is niet zo moeilijk. Als hij de Choedan Kal aanraakt, zullen jullie weten waar hij is. Dan gaan jullie erheen en nemen hem gevangen. Of jullie doden hem als dat nodig is. De Nae’blis heeft gesproken.’

‘Zoals de Nae’blis beveelt, geschiedt,’ zei Cyndane ijverig. Ze boog het hoofd en haar woorden werden galmend in de ruimte door de anderen herhaald, hoewel Aran’gar met tegenzin sprak, Osan’gar vertwijfeld en Graendal vreemd nadenkend.

Demandred boog het hoofd en zijn nek deed hem evenveel pijn als de uitgesproken woorden. Dus zij mochten Altor oppakken, terwijl die trachtte Choedan Kal te gebruiken. Ja, ja, terwijl hij en een onbekende vrouw meer dan genoeg van de Ene Kracht putten om werelddelen te laten smelten. Niets van wat gezegd was, duidde erop dat Moridin hen zou vergezellen. Of zijn schoothondjes Moghedien en Cyndane. Nu was de man Nae’blis, maar misschien kon het zo worden geregeld dat hij bij zijn volgende dood geen nieuw lichaam kreeg. Misschien kon dat heel snel worden geregeld.

14

Onder de sluier

De Zege van Kidron deinde over de lange golfslag die de vergulde lampen in de achterkajuit in hun steunen deden schommelen, maar Tuon bleef kalm zitten, terwijl het scheermes in Selucia’s vaste hand over haar hoofdhuid gleed. Door de hoge achterramen kon ze honderden andere grootschepen schuimend door de grijsgroene golven zien snijden, rij na rij, tot aan de einder. Vier keer zoveel schepen waren naar Tanchico gekoerst. De Rhyagelle, Zij die thuiskomen. De Corenne, de Terugkeer, was begonnen. De Kidron scheen gevolgd te worden door een hoogvliegende albatros, zeer zeker een voorteken van overwinning, hoewel de vleugels van de machtige vogel zwart waren in plaats van wit. Maar de betekenis moest nog steeds dezelfde zijn. Voortekenen veranderden op een andere plaats niet van betekenis. Een roepende uil in de ochtend betekende een sterfgeval en regen zonder wolken een onverwachte bezoeker, of het nu in Imfaral was of in Noren M’Shar. Het ochtendritueel met het scheermes van haar kamenierster was kalmerend, en vandaag had ze dat nodig. De vorige avond had ze boos een bevel gegeven. Een bevel zou nimmer in boosheid mogen worden uitgevaardigd. Ze voelde zich bijna sei’mosiev, alsof ze haar eer verloren had. Haar evenwicht was verstoord, en dat voorspelde evenzeer onheil voor de Terugkeer als het verlies van sei’taer, albatros of geen albatros.

Selucia veegde het laatste restje zeep weg met een warme, vochtige doek, gebruikte daarna een droge doek en bepoederde ten slotte Tuons hoofdhuid licht met een borstel. Haar kamenierster trad terug en Tuon kwam overeind en liet haar ingewikkeld geborduurde blauwzijden gewaad op het blauwe tapijt met de gouden patronen vallen. De koele lucht bezorgde haar donkere naakte huid onmiddellijk kippenvel. Vier van haar tien dienaressen kwamen sierlijk overeind bij de wand waar ze geknield hadden gezeten, welgeschapen en aantrekkelijk in hun dunne witte kleren. Ze waren allemaal voor zowel hun uiterlijk als hun bekwaamheden aangeschaft, en bekwaam waren ze. Gedurende de lange reis van Seanchan waren zij gewend geraakt aan de bewegingen van het schip, en ze haastten zich om de kledingstukken, die al boven op de kisten waren klaargelegd, te halen en naar Selucia te brengen. Zij stond de da’covale nimmer toe om Tuon zelf te kleden, nog geen kous of muiltje. Toen ze een geplooid gewaad in de kleur van eeuwenoud ivoor over Tuons hoofd liet glijden, vergeleek de jongere vrouw zich onwillekeurig met Tuon in de hoge spiegel aan de binnenwand. De goudblonde Selucia bezat een statige schoonheid, met haar lelieblanke huid en koele blauwe ogen. Als de rechterkant van haar hoofd niet geschoren was geweest, had iedereen haar voor iemand van het Bloed en van hoge rang kunnen houden in plaats van een so’jhin. Dat was een denkbeeld dat de vrouw zeer geschokt zou hebben als het hardop zou zijn uitgesproken. De gedachte alleen al om boven de haar toegemeten stand te stijgen verafschuwde Selucia. Tuon wist dat zijzelf nimmer zo’n aanmatigende houding zou hebben. Haar ogen waren te groot en waterig bruin. Als ze haar strenge trekken vergat te tonen, was haar hartvormige gezicht dat van een ondeugend kind. De bovenkant van haar hoofd reikte nauwelijks tot aan Selucia’s ogen, en haar kamenierster was geen lange vrouw. Tuon kon rijden als de beste, ze muntte uit in worstelen en het gebruik van de passende wapens, maar ze moest zich altijd bewust inspannen om indruk te maken. Ze had zich daarin even goed geoefend als in alle andere vaardigheden tezamen. De brede, van gouddraad geweven gordel legde tenminste genoeg nadruk op haar middel, zodat ze niet voor een jongen in een gewaad zou worden gehouden. Mannen keken op als Selucia voorbijging, en Tuon had hier en daar gemompel opgevangen over haar volle borsten. Borsten hadden dan wel niets te maken met een overheersende uitstraling, maar het zou aardig geweest zijn om wat meer boezem te hebben.

‘Het Licht moge op me vallen,’ mompelde Selucia, en klonk vermaakt, terwijl de da’covale zich haastten om weer bij de wand neer te knielen. ‘Sinds de eerste keer dat ik je hoofd schoor, heb je dat elke ochtend gedaan. Denk je na drie jaar nog steeds dat ik een plukje haar laat staan?’

Tuon besefte dat ze met een hand over haar kale hoofd had gewreven. Op zoek naar stoppeltjes, moest ze berouwvol erkennen. ‘Als je dat gedaan had,’ zei ze met gespeelde strengheid, ‘zou ik je hebben laten slaan. Een terugbetaling voor al die keren dat je mij heb afgetuigd.’

Selucia hing een keten van robijnen om Tuons hals en lachte. ‘Neferi en ik hadden pijn in onze armen na alle pogingen je net gedrag bij te brengen. Zodra je een regel hoorde, maakte je plannen om die te breken. Als je me voor al die keren terugbetaalt, zal ik nooit meer kunnen zitten.’

Tuon glimlachte. Selucia’s moeder had haar als geboortegeschenk aan Tuon gegeven, om haar verzorgster te zijn en, belangrijker nog, haar schaduw, de lijfwacht waar niemand iets van wist. De eerste vijfentwintig jaar van Selucia’s leven hadden haar op dat werk voorbereid en had ze in het geheim geoefend voor die laatste taak, Tuons schaduw te zijn. Op Tuons zestiende naamdag, toen haar hoofd voor het eerst geschoren werd, had ze de gebruikelijke geschenken van haar Huis aan Selucia gegeven, een klein landgoed voor de getoonde zorg, een algemene amnestie voor de straffen die Selucia gegeven had en een zak met honderd gouden tronen voor iedere keer dat zij haar zorgkind had moeten straffen. Het Bloed dat bijeengekomen was om haar als volwassene voorgesteld te zien worden, was onder de indruk geweest van al die zakken met munten, die zijzelf amper hadden kunnen opbrengen. Als kind was ze... onhandelbaar geweest, zeg maar koppig. Het laatste geschenk was het aanbod aan Selucia om de plaats van haar volgende aanstelling te kiezen. Tuon wist niet meer wie er verbaasder was geweest, zij of de toekijkende menigte, toen deze waardige vrouw macht en gezag de rug toekeerde en in plaats daarvan vroeg om Tuons kleedster te mogen zijn, haar belangrijkste kamenierster. En natuurlijk haar schaduw, hoewel dat feit niet openbaar gemaakt werd. Zijzelf was verrukt geweest. ‘Misschien in kleine hoeveelheden, verspreid over zestien jaar,’ zei ze. Ze ving haar eigen blik in de spiegel op en hield haar glimlach lang genoeg vast om duidelijk te maken dat haar woorden niet gemeend waren, en verving die vervolgens door een strenge blik. Ze voelde beslist meer genegenheid voor de vrouw die haar had grootgebracht dan voor haar moeder, die ze als kind slechts twee keer per jaar had gezien, of voor haar broers en zussen met wie ze als peuter al had gevochten om hun moeders gunsten. Tot dusver waren twee tijdens die gevechten gesneuveld en drie hadden geprobeerd om haar om te brengen. Een zus en een broer waren da’covale gemaakt en hun namen waren van de naamrollen verwijderd, alsof was ontdekt dat ze konden geleiden. Zelfs nu was haar plaats verre van zeker. Een enkele misstap kon haar dood betekenen, of erger, ze kon uitgekleed worden en in het openbaar verkocht. Gezegend Licht, als ze glimlachte, zag ze er nog steeds uit als iemand van zestien. Op haar best!

Selucia grinnikte en draaide zich om om het hoofdkapje van goudkant van de roodgelakte standaard te pakken. De grote mazen van het kapje, dat het kenmerk van de Raaf en de Rozen toonde, lieten het grootste deel van haar geschoren hoofdhuid zien. Misschien was ze geen sei’mosiev, maar terwille van de Corenne moest ze haar evenwicht zien te vinden. Ze kon Anath, haar soe’feia, om een boetedoening vragen, maar het was nog geen twee jaar geleden dat Neferi onverwachts gestorven was en ze voelde zich nog steeds niet helemaal op haar gemak met haar opvolgster. Iets zei haar dat ze dit zelf moest klaarspelen. Misschien had ze een voorteken gezien dat ze niet bewust had herkend. Er zouden geen mieren op het schip zijn, maar misschien wel een paar soorten kevers. ‘Nee, Selucia,’ zei ze zacht. ‘Een sluier.’

Selucia kneep haar lippen afkeurend samen, maar zwijgend zette ze de kap op de standaard terug. Onder elkaar, zoals nu, was het haar toegestaan om vrijuit te spreken, maar ze wist wat ze kon zeggen en wat niet. Tuon had haar slechts twee keer hoeven straffen en, het Licht zij de waarheid, ze had dat evenzeer betreurd als Selucia. Zonder een enkel woord haalde haar kamenierster een grote, doorzichtige sluier te voorschijn, legde die over Tuons hoofd en bevestigde de sluier met een smalle gevlochten gouden band die bezet was met robijnen. De sluier was nog doorzichtiger dan de kleren van de da’covale en verborg haar gezicht helemaal niet. Maar het verborg wat het belangrijkste was.

Selucia legde een lange, met goud geborduurde blauwe mantel over Tuons schouders, deed een stap terug en boog diep, waarbij het eind van haar gouden vlecht het tapijt raakte. De knielende da’covale bogen tot hun hoofden het dek raakten. Hierna zou ze niet meer alleen zijn. Tuon verliet de kajuit.

In de tweede kajuit stonden zes sul’dam, drie aan elke kant, terwijl hun damane voor hen op de brede en gladde dekplanken knielden. Toen de sul’dam haar zagen, richtten ze zich op, even trots als de zilveren schichten in het rode vlak op hun rok. De in grijs gehulde damane zaten geknield rechtop, vervuld van hun eigen trots. Behalve de arme Lidya. Zij zat voorovergebogen en drukte haar met tranen bevlekte gezicht tegen het dek. Ianelle, die de teugel van de rode vasthield, keek misprijzend omlaag.

Tuon zuchtte. Lidya was verantwoordelijk geweest voor haar boosheid gisteravond. Nee, zij was de oorzaak, maar Tuon was verantwoordelijk voor haar eigen gevoelens. Ze had de damane bevolen om haar lot te lezen en ze had niet het bevel mogen geven om haar af te ranselen omdat de woorden haar niet aanstonden. Ze boog voorover, nam Lidya’s kin in haar hand en legde haar lange, roodgelakte vingernagels tegen de wang van de damane en maakte duidelijk dat ze overeind moest komen. Dat leverde een ineenkrimpende damane en nieuwe tranen op, die Tuon zorgvuldig met haar vingers wegveegde toen ze haar op de knieën had getrokken. ‘Lidya is een goede damane,’ zei ze tegen Ianelle. ‘Wrijf haar kneuzingen in met een zalf van sorfa en geef haar leeuwenhart tegen de pijn tot de kneuzingen weg zijn. Tot die tijd krijgt ze bij elke maaltijd zoete pap.’

‘Zoals de hoogvrouwe beveelt,’ zei Ianelle vormelijk, maar ze glimlachte een beetje. Alle sul’dam waren op Lidya gesteld en ze had het niet leuk gevonden om de damane te straffen. ‘Als ze te dik wordt, zal ik haar laten lopen, hoogvrouwe.’

Lidya hield haar hoofd scheef om Tuons handpalm te kussen en mompelde: ‘Lidya’s meesteres is goed. Lidya zal niet dik worden.’ Tuon liep langs de twee rijen, sprak enkele woorden met de sul’dam en klopte iedere damane op het hoofd. De zes die ze had meegebracht, waren haar beste, en ze keken haar stralend aan met een genegenheid die even groot was als zij voor hen koesterde. Ze hadden gretig gewedijverd om gekozen te worden. De mollige, blonde Dali en Dani waren zussen die nauwelijks de leiding van een sul’dam nodig hadden. Charral had haren die even grijs waren als haar ogen, maar ze was nog steeds de meest ervaren geleidster. Sera droeg rode linten in haar dichte zwarte krullen; zij was de sterkste en zo trots als een sul’dam. En tot slot de kleine Mylen, die zelfs nog kleiner was dan Tuon zelf. Van deze zes was Tuon op Mylen bijzonder trots. Velen hadden het vreemd gevonden toen Tuon bij het bereiken van haar volwassenheid beproefd werd als sul’dam, hoewel toen niemand haar kon tegenspreken. Behalve haar moeder, die het had toegestaan door te blijven zwijgen. Het was natuurlijk ondenkbaar dat zij sul’dam zou worden, maar ze had evenveel plezier gehad in het africhten van damane als in het africhten van paarden, en ze was in allebei even goed. Mylen was daar het bewijs van. De kleine, bleke damane was halfdood van de schok en de angst en had niet willen eten of drinken toen Tuon haar op de kade van Shon Kifar had gekocht. De der’sul’dams waren allemaal de wanhoop nabij geweest en hadden gezegd dat ze niet lang zou leven, maar nu keek Mylen glimlachend op naar Tuon en boog naar voren om haar hand te kussen, nog voor ze zelfs maar het donkere haar van de damane kon strelen. Ze was ooit vel over been geweest, maar ze begon nu wat molliger te worden. Catrona, die haar lijn vasthield, liet een glimlach haar gewoonlijk strenge gezicht doorbreken en murmelde dat Mylen een volmaakte damane was. Het was waar dat niemand nu zou geloven dat ze zichzelf ooit Aes Sedai had genoemd. Voor ze vertrok, gaf Tuon enkele opdrachten aangaande de voeding en de oefeningen van de damane. De sul’dam wisten wat ze moesten doen, net als de andere twaalf in Tuons gevolg, anders zouden ze niet bij haar in dienst geweest zijn. Ze geloofde dat het niemand toegestaan zou moeten zijn om damane in bezit te hebben, tenzij ze daadwerkelijk belangstelling toonden. Ze kende de wispelturigheden van elk van haar damane net zo goed als haar eigen gezicht. In de buitenste kajuit stonden de leden van de Doodswachtgarde in een rij tegen de wanden, gekleed in bloedrode en bijna zwartgroene wapenrusting. Bij haar binnenkomst verstijfden ze, als je dat tenminste kon zeggen van standbeelden. Het waren mannen met harde gezichten, en er was hun en vijfhonderd anderen persoonlijk opgedragen voor Tuons veiligheid zorg te dragen. Ieder van hen zou zijn leven geven om haar te beschermen. Ze zouden sterven als zij zou sterven. Iedere man was vrijwilliger en had gevraagd om in haar garde te mogen dienen. De grijze kapitein Musenge zag haar sluier en beval nu maar twee wachters om haar op het dek te begeleiden, waar twee dozijn in rood-en-groen geklede Ogier Gardeniers aan beide zijden van de deur een rij vormden. Ze hadden hun grote bijlen met zwarte kwasten met de punt van de steel op de grond geplant en hun grimmige ogen keken uit naar elk mogelijk gevaar, zelfs hier. Ze zouden niet sterven als zij dood zou gaan, maar ook zij hadden gevraagd om in haar garde te mogen zijn, en ze zou haar leven zonder aarzeling in elk van die enorme handen leggen.

De geribbelde zeilen aan de drie hoge masten van de Kidron bolden in de koude wind die het schip voortjoeg naar het land dat voor hen lag. De donkere kustlijn was zo dichtbij dat ze heuvels en lage bergen konden ontwaren. Mannen en vrouwen stroomden het dek op, allen van het Bloed, en in hun fijnste zijden gewaden. Ze sloegen geen acht op de wind die hun mantels liet fladderen en letten evenmin op de scheepsbemanning, die blootsvoets tussen hen heen en weer sprong. En dat was maar goed ook, want de bemanning kon het schip niet al buigend en knielend varende houden. Het Bloed, dat zich voorbereid had om zich op het dek neer te werpen, neeg bij het zien van haar sluier nu slechts het hoofd als waren ze onder gelijken. Yuril, de man met de dunne neus van wie iedereen dacht dat hij haar schrijver was, ging door een knie. Natuurlijk was hij haar schrijver, maar ook haar Hand, die het bevel voerde over haar Waarheidszoekers. Het Macura-mens wierp zich plat neer en kuste het dek tot een paar zachte woorden van Yuril haar vuurrood overeind deden komen, waarna ze haar plooirok gladstreek. Tuon had in Tanchico getwijfeld of ze haar in dienst zou nemen, maar de vrouw had als een echte da’covale gesmeekt. Om de een of andere reden haatte ze de Aes Sedai tot in haar botten. Hoewel ze al beloond was voor haar buitengewoon belangrijke inlichtingen, hoopte ze de Aes Sedai nog meer kwaad te kunnen berokkenen.

Tuon neeg het hoofd voor het Bloed en beklom het halfdek, gevolgd door de twee Doodswachtgardisten. De wind maakte het haar korte mantel moeilijk en drukte nu eens de sluier tegen haar gezicht en joeg die dan weer alle kanten op. Het maakte niet uit; het was voldoende dat ze de sluier droeg. Haar persoonlijke banier, twee gouden leeuwen die een strijdwagen uit vroeger tijden trokken, waaide op de achtersteven boven de zes roergangers, die moeite hadden met de lange roerstang. De Raaf en de Rozen was neergehaald zodra de eerste scheepsmaat haar sluier had gezien en dit had doorgegeven. Kidrons kapitein, een brede, verweerde vrouw met wit haar en ongelooflijk groene ogen, boog toen Tuons muiltjes het halfdek raakten en richtte haar aandacht weer op het schip. Bij de reling stond Anath in sombere zwarte zijde, en hoewel ze geen mantel droeg, scheen de kille wind haar niet te deren. Het was een slanke vrouw die zelfs in vergelijking met een man lang zou zijn geweest. Haar koolzwarte gezicht was prachtig, maar haar grote zwarte ogen leken even scherp als priemen. Zij was Tuons soe’feia, haar Waarheidsspreker, benoemd door de keizerin, moge zij eeuwig leven, toen Neferi stierf. Dat was een verrassing, omdat Neferi’s Linkerhand al geoefend was en gereed om haar te vervangen, maar als de keizerin vanaf haar Kristallen Troon sprak, was haar woord wet. Ze werd beslist niet geacht om bang te zijn voor haar soe’feia, maar Tuon was dat wel, een beetje. Ze voegde zich bij de vrouw, greep de reling vast en moest haar handen ontspannen om geen nagel te breken. Dat zou zeer veel ongeluk hebben betekend. ‘Zo,’ zei Anath, en het woord leek als een spijker in Tuons schedel te boren. De lange vrouw keek misprijzend op haar neer en verachting kleurde haar stem. ‘Je verbergt je gezicht – min of meer – en nu ben je slechts hoogvrouwe Tuon. Hoewel iedereen nog steeds weet wie je in werkelijkheid bent, zelfs al zullen ze het niet zeggen. Hoelang ben je van plan om door te gaan met deze fratsen?’ Anaths volle lippen stonden minachtend en met een slanke hand maakte ze een kort wegwerpgebaar, ik neem aan dat deze dwaasheid te maken heeft met de straffen die je de damane hebt opgelegd. Je bent een dwaas als je denkt dat je je dient te vernederen om zoiets kleins. Wat heeft ze gezegd dat je zo boos werd? Niemand schijnt het te weten, behalve dat je een woedeaanval kreeg, waarvan ik het heel jammer vind dat ik die gemist heb.’

Tuon dwong haar handen, die begonnen te trillen, stil op de reling te blijven liggen en zette een streng gezicht op. ‘Ik zal de sluier dragen tot een voorteken mij zegt dat de tijd gekomen is om die af te nemen, Anath,’ zei ze, en dwong haar stem tot kalmte. Het was een geluk dat niemand Lidya’s raadselachtige woorden had opgevangen. Iedereen wist dat damane de toekomst konden voorspellen, en als iemand van het Bloed de voorspelling had opgevangen, zouden ze allemaal in het geheim over haar lot hebben zitten kletsen. Anath lachte grof en begon haar opnieuw te vertellen wat een dwaas ze was, deze keer met meer bijzonderheden. Veel meer bijzonderheden. Ze nam niet de moeite zachter te spreken. Kapitein Tehan staarde recht voor zich uit, maar haar ogen vielen bijna uit haar gerimpelde gezicht. Tuon deed of ze aandachtig luisterde, maar haar wangen werden roder en roder tot ze dacht dat de sluier zowat in vlammen opging.

Velen van het Bloed noemden hun Stemmen soe’feia, maar Stemmen van het Bloed waren so’jhin, en zij wisten dat zij gestraft konden worden als hun eigenaars onaangenaam getroffen werden door hun woorden, zelfs als ze soe’feia werden genoemd. Een waarheidsspreker kon op geen enkele manier gestuurd, omgepraat of afgestraft worden. Van een waarheidsspreker werd geëist dat deze de naakte waarheid zou zeggen, of je die nu wilde horen of niet. De leden van het Bloed die hun Stemmen soe’feia noemden, meenden dat Algwyn, die bijna duizend jaar geleden de laatste man was op de Kristallen Troon, krankzinnig wras geweest omdat hij zijn soe’feia in leven en op haar post had gelaten nadat zij hem in aanwezigheid van het voltallige hof in zijn gezicht had geslagen. Zij begrepen de gewoonten van haar familie net zo min als de kapitein met haar uitpuilende ogen deed. De gezichten van de Doodswachtgardisten, half verborgen door de wangstukken van hun helmen, bleven onbewogen. Zij begrepen het.

‘Dank je, maar ik heb geen boetedoening nodig,’ zei ze beleefd toen Anath eindelijk haar tirade beëindigd had.

Ooit had ze Neferi vervloekt omdat die was gestorven door een stomme val van een trap en ze had toen haar nieuwe soe’feia gevraagd om de boetedoening te voltrekken. De doden vervloeken was genoeg om je vele maanden sei’mosiev te laten zijn. De vrouw was er op een vreemde manier bijna teder over geweest, hoewel zij dagenlang gehuild had en zelfs niet in staat was geweest een nachthemd aan te trekken. Maar dat was niet de reden waarom ze nu de boetedoening weigerde; een boetedoening moest streng zijn, anders werd het evenwicht niet hersteld. Nee, ook nu ging ze het zich niet gemakkelijk maken, want ze had haar beslissing genomen. Bovendien wilde ze de raad van haar soe’feia niet opvolgen. Ze wilde eigenlijk helemaal niet naar haar luisteren. Selucia had het al gezegd: ze was altijd koppig geweest. Weigeren om naar je waarheidsspreker te luisteren was heel erg. Misschien hoorde ze dat evenwicht toch te aanvaarden. Drie grote grijze dolfijnen doken naast het schip op en lieten een geluid horen. Het waren er drie en ze kwamen niet opnieuw boven. Houd vast aan de gekozen koers.

‘Als we aan land zijn,’ zei ze, ‘dient hoogvrouwe Suroth geprezen te worden.’ Houd vast aan je gekozen koers. ‘En haar eerzucht moet gepeild worden. Ze heeft meer met de Voorlopers gedaan dan de keizerin, moge zij eeuwig leven, kon dromen, maar succes van deze orde van grootte wakkert vaak eerzucht aan van eenzelfde omvang.’ Anath was geërgerd door de verandering van onderwerp en rechtte met samengeknepen lippen haar rug. Haar ogen glinsterden, ik ben er zeker van dat Suroth slechts eerzuchtig is terwille van de belangen van het Rijk,’ zei ze kortaf.

Tuon knikte. Daar was ze zelf helemaal niet zo zeker van. Dat soort zelfverzekerdheid kon leiden naar de Toren van de Raven, zelfs voor haar. Wellicht juist voor haar. ‘Ik moet een manier zien te vinden om zo spoedig mogelijk de Herrezen Draak te ontmoeten. Hij moet vóór Tarmon Gai’don voor de Kristallen Troon knielen, of alles is verloren.’ Dat hadden de Voorspellingen van de Draak heel duidelijk gezegd.

Anaths stemming draaide om als een zeil aan de mast. Ze glimlachte en legde bijna bezitterig een hand op Tuons schouder. Dat ging te ver, maar ze was soe’feia, en dat gevoel van eigendom bestond misschien alleen in Tuons geest. ‘Je moet voorzichtig zijn,’ zei Anath liefjes. ‘Je mag hem niet laten weten hoe gevaarlijk je voor hem bent tot het te laat voor hem is om te ontsnappen.’

Ze kreeg nog meer raadgevingen, maar Tuon liet het over zich heengaan. Ze luisterde genoeg om iets op te vangen, maar er werd niets gezegd dat ze al niet honderd keer eerder gehoord had. In de verte zag ze de monding van een grote haven. Ebo Dar. Vanuit die plaats zou de Corenne zich verspreiden zoals die zich verspreidde vanuit Tanchico. Die gedachte gaf haar een gevoel van blijdschap, van iets bereikt te hebben. Achter haar sluier was ze slechts hoogvrouwe Tuon, niet hoger in rang dan velen van het Bloed, maar in haar hart zou ze altijd Tuon Athaem Kore Paendrag zijn, Dochter van de Negen Manen, en ze was gekomen om terug te vorderen wat haar voorouders ontstolen was.

15

Behoefte aan een klokkengieter

De rechthoekige wagen deed Mart denken aan de wagens van de ketellappers die hij gezien had, kleine huisjes op wielen. Deze wagen zat echter vol ingebouwde kasten en werkbanken en was niet bedoeld om in te wonen. Hij haalde zijn neus op voor de vreemde, bittere geuren die er binnen heersten en schoof ongemakkelijk heen en weer op het driepotige krukje, de enige zitplaats. Zijn gebroken benen en ribben en de snijwonden die hij had opgelopen toen dat hele bloedgebouw boven op zijn hoofd in elkaar was gestort, waren bijna helemaal geheeld, maar zo nu en dan deden zijn verwondingen nog steeds pijn. Hij hoopte vooral op medelijden. Vrouwen vonden het heerlijk om medelijden te tonen, als je het maar op de juiste manier speelde. Hij dwong zichzelf op te houden met het draaien aan zijn grote zegelring. Laat een vrouw weten dat je zenuwachtig ben en ze zou er het hare van denken en het medelijden zou als sneeuw voor de zon verdwijnen.

‘Luister, Aludra,’ zei hij, en toonde zijn meest innemende glimlach, ‘je zou nu toch wel moeten weten dat de Seanchanen van geen kanten naar jouw vuurwerk komen kijken. Ik heb gehoord dat die damane iets doen, dat hemellicht genoemd wordt, iets dat jouw beste vuurwerk verlaagt tot een paar vonkjes uit de schoorsteen. Het is niet mijn bedoeling om je te beledigen.’

‘Ik heb die zogenaamde hemellichten zelf nog niet gezien,’ zei ze afwijzend met haar sterke Taraboonse tongval. Haar hoofd was gebogen over een houten vijzel ter grootte van een flink vaatje. Een brede blauwe band bond haar donkere, tot haar middel vallende haren onder aan haar nek losjes bijeen, maar desondanks viel het toch naar voren over haar gezicht. Haar lange witte schort met de donkere vegen verborg niet hoe goed haar donkergroene rok over haar heupen viel, maar hij had meer belangstelling voor wat ze aan het doen was. Nou, bijna net zoveel. Ze was bezig grof zwart poeder fijn te malen met een houten stamper die bijna net zo lang was als haar arm. Het poeder leek wel op wat hij binnen in een opengesneden vuurpijl had gezien, maar hij wist nog steeds niet wat erin ging. ‘Hoe dan ook,’ ging ze door zonder zijn grote belangstelling op te merken, ‘ik ga je geen Gildegeheimen verklappen. Dat zul je toch wel begrijpen?’

Mart kromp ineen. Hij had haar juist dagenlang bewerkt om dat te gaan doen, sinds een toevallig bezoek aan Valan Luca’s reizende beestenspul had onthuld dat ze hier in Ebo Dar was, en de hele tijd had hij gevreesd dat zij het Vuurwerkersgilde zou noemen. ‘Maar je bent geen Vuurwerker meer, weet je nog? Ze hebben je eruit... eh... je zei dat je het Gilde verlaten had.’ Het was niet de eerste keer dat hij overwoog om haar er fijntjes aan te herinneren dat hij haar eens gered had van vier Gildeleden die haar de keel hadden willen afsnijden. Dat soort zaken was voor de meeste vrouwen genoeg om je met kussen te overladen en je alles aan te bieden wat je maar wilde. Maar toen hij haar die keer redde, waren er geen kussen geweest en het was ook niet waarschijnlijk dat ze er nu mee zou beginnen. ‘Hoe dan ook,’ zei hij luchtig, ‘je hoeft je geen zorgen te maken over het Gilde. Hoelang heb je nu al nachtbloemen gemaakt? En niemand is langsgekomen om je regen te houden. Sterker nog, ik wed dat je nooit meer een andere Vuurwerker zult zien.’

‘Wat heb je gehoord?’ vroeg ze zacht, nog steeds met gebogen hoofd. De stamper draaide bijna niet meer in haar handen. ‘Zeg op.’ Zijn nekharen gingen bijna overeind staan. Hoe deden vrouwen dat toch? Je verborg elke aanwijzing en toch pikten ze regelrecht nét datgene op wat je wenste te verbergen. ‘Hoe bedoel je? Ik hoor dezelfde geruchten als jij, mag ik aannemen. De meeste over de Seanchanen.’

Ze draaide zich zo snel om dat haar haren als een dorsvlegel rondzwaaiden. Ze greep de zware stamper met beide handen beet en zwaaide ermee boven haar hoofd. Ze was misschien tien jaar ouder dan hij, had grote donkere ogen en een kleine volle mond, die gewoon geschapen leek om ermee te kussen. Hij had er een paar keer aan gedacht. De meeste vrouwen werden wat meegaander na enkele zoenen. Nu had ze haar tanden ontbloot en ze zag eruit alsof ze elk ogenblik zijn neus eraf kon bijten. ‘Zeg op!’ beval ze. ik dobbelde wat met een Seanchaan bij de haven,’ zei hij met tegenzin, en hield de opgeheven stamper zorgvuldig in het oog. Een man kon wat bluffen, wat opscheppen en dan wegkomen als de zaak niet al te ernstig was, maar een vrouw kon je in een bevlieging zo de schedel inslaan. En zijn heup deed pijn en was stijf van het lange zitten. Hij wist niet echt hoe snel hij van dat krukje kon opstaan, ik wilde niet degene zijn die je het vertelde, maar... Het Gilde bestaat niet meer, Aludra. Het Gildehuis in Tanchico is weg.’ Dat was het enige echte Gildehuis van het Gilde geweest. Het huis in Cairhien was al tijden verlaten, en voor de rest reisden Vuurwerkers slechts rond om voorstellingen te houden voor heersers en edelen. ‘Ze weigerden de Seanchaanse soldaten binnen te laten. Er werd gevochten, ze probeerden het in ieder geval, toen de soldaten zich toch een weg naar binnen baanden. Ik weet niet wat er gebeurd is – misschien had een soldaat een lantaarn bij zich op een plek waar dat niet zou mogen – maar het halve gebouw ontplofte, voor zover ik het begrepen heb. Misschien heeft men overdreven. Maar de Seanchanen geloofden dat een Vuurwerker de Ene Kracht gebruikte en ze...’ Hij zuchtte en probeerde zijn stem zo meelevend mogelijk te maken. Bloed en as, hij had haar dit niet willen vertellen! Ze staarde hem nog steeds aan en ze had nog steeds die rottige knuppel klaar om zijn schedel in te slaan. ‘Aludra, de Seanchanen dreven iedereen uit het Gildehuis die nog in leven was bijeen, plus een paar Vuurwerkers uit Amador, en iedereen daar in de buurt die ook maar op een Vuurwerker léék, en ze hebben ze allemaal da’covale gemaakt. Dat betekent...’ ik weet wat dat betekent!’ zei ze woest. Ze liet de stamper weer in de grote vijzel vallen en begon zo verwoed te stampen dat hij bang was dat het ding zou ontploffen, als dat inderdaad het poeder was dat in vuurwerk gestopt werd. ‘Dwazen!’ gromde ze boos, en stampte woedend in de vijzel. ‘Grote, blinde dwazen! Bij de machtigen moet je je nek een beetje buigen en doorlopen, maar dat wilden ze niet inzien!’ Ze snoof en veegde haar wangen met de rug van haar hand af. ‘Je hebt het mis, jonge vriend. Zolang er nog een Vuurwerker in leven is, leeft het Gilde, en ik, ik leef nog steeds!’ Ze keek hem nog steeds niet aan en veegde opnieuw haar wangen met haar hand af. ‘En wat zou je doen als ik je het vuurwerk gaf? Het met een katapult naar de Seanchanen gooien, mag ik aannemen?’ Haar gesnuif zei wat ze daarover dacht.

‘En wat is er verkeerd aan dat idee?’ vroeg hij verdedigend. Een goede veldkatapult, een schorpioen, kan een tienponds steen vijfhonderd pas ver weg werpen, en tien pond vuurwerk zou meer schade aanrichten dan welke steen ook. ‘Hoe dan ook, ik heb een beter idee. Ik zag die pijpen die je gebruikt om nachtbloemen mee de lucht in te schieten. Driehonderd pas of meer, heb je gezegd. Leg er een op zijn kant en ik durf te wedden dat die een nachtbloem duizend pas kan wegschieten.’

Aludra tuurde in de vijzel en mompelde iets dat hij niet goed kon verstaan, ik, ik praat te veel,’ dacht hij te horen, en iets over mooie ogen, waar hij niets van snapte. Hij sprak haastig door om te voorkomen dat ze het weer over Gildegeheimen ging hebben. ‘Die pijpen zijn heel wat kleiner dan een katapult, Aludra. Als ze goed verborgen zijn, zullen de Seanchanen nooit weten waar ze vandaan komen. Je zou het kunnen zien als een vergelding voor het Gildehuis.’ Ze draaide haar hoofd om en keek hem waarderend aan. Hij zag echter ook iets van verrassing, maar slaagde erin dat te negeren. Haar ogen waren roodomrand en er lagen sporen van tranen op haar wangen. Misschien als hij een arm om haar heensloeg... Vrouwen stelden wat troost gewoonlijk wel op prijs als ze gehuild hadden. Voor hij zelfs maar zijn gewicht kon verplaatsen, zwaaide ze de stamper tussen hen in en hield hem met één hand als een zwaard vast. Die slanke armen moesten sterker zijn dan ze eruitzagen; de houten knuppel beefde geen moment. Licht, dacht hij, ze kon onmogelijk geweten hebben wat ik van plan was!

‘Dat is niet slecht voor iemand die pas een paar dagen geleden de richtpijpen heeft gezien,’ zei ze, ‘maar ik heb hier al lang vóór jou over nagedacht. Daar had ik een reden voor.’ Even klonk haar stem bitter, maar toen sprak ze weer gewoon, een beetje vermaakt zelfs, ik zal je het raadsel voorleggen, omdat je zo slim bent, ja?’ zei ze, en trok een wenkbrauw op. O ja, ze had beslist ergens plezier in! ‘Jij zegt me waarvoor ik een klokkengieter kan gebruiken en ik vertel je al mijn geheimen. Zelfs die geheimen waarvan je zult blozen, ja?’ Nou, dat klonk interessant. Maar het vuurwerk was belangrijker dan een uurtje vrijen. Welke geheimen van haar konden hem laten blozen? Hij zou haar op dit punt weleens kunnen verbazen. Niet alle herinneringen van al die lieden die in zijn hoofd gepropt zaten, hadden met veldslagen te maken. ‘Een klokkengieter,’ peinsde hij. Hij had geen idee hoe hij verder moest gaan. Geen enkele oude herinnering gaf hem enige aanwijzing. ‘Nou, ik neem aan... Een klokkengieter kan... Misschien...’

‘Nee,’ zei ze ineens kortaf. ‘Jij gaat nu weg en je komt over twee of drie dagen terug. Ik heb hier werk te doen en jij leidt me te veel af met al dat gevraag en al dat gevlei van je. Nee, niet tegenspreken! Je gaat nu.’

Nijdig stond hij op en duwde zijn breedgerande zwarte hoed op zijn hoofd. Vleien? Vleien! Bloed en as! Toen hij de wagen was binnengekomen, had hij zijn mantel in een hoop bij de deur gegooid en hij gromde zacht toen hij zich vooroverboog om hem op te pakken. Hij had het grootste deel van de dag op die kruk gezeten. Maar misschien had hij wat vooruitgang bij haar geboekt, als hij tenminste haar raadsel kon oplossen. Noodklokken. Klokken om het uur te luiden. Hij kon er geen wijs uit.

‘Misschien zou ik zo’n slimme jongeman als jij best een kus willen geven,’ mompelde ze op een beslist heel warme toon. ‘Je hebt zo’n aardig kontje.’

Hij schoot recht maar hield zijn rug naar haar toe. Zijn rode wangen werden veroorzaakt door boosheid, maar zij zou beslist denken dat hij bloosde. Hij slaagde er meestal wel in om te vergeten wat voor kleding hij droeg, tenzij iemand het onderwerp aansneed. Er waren een stuk of drie voorvalletjes geweest in herbergen. Toen hij plat op zijn rug lag met zijn benen in spalken en zijn ribben en de rest van zijn lichaam in het verband, had Tylin al zijn kleren verborgen. Hij had ze nog niet gevonden, maar ze waren toch zeker ergens weggestopt, niet verbrand. Ze kon hem toch niet voor altijd vasthouden. Alles wat hij nog had, waren zijn hoed en de zwartzijden das die om zijn hals geknoopt was. En natuurlijk het zilverkleurige vossenzegel, dat aan een leren koord onder zijn hemd hing. En zijn messen; hij zou zich zonder echt verloren hebben gevoeld. Toen hij er uiteindelijk in geslaagd was om uit dat bloedbed te kruipen, had die rottige vrouw nieuwe kleren voor hem laten maken, terwijl zij erbij zat en toekeek hoe die stomme naaister de maat nam en zijn kleren paste! Sneeuwwit kant om zijn polsen verborg zijn handen zowat helemaal en nog meer kant golfde van zijn hals tot bijna aan zijn middel. Tylin hield van een man in kant. Zijn mantel was fel scharlakenrood, net als zijn te nauwe broek, en afgezet met goudborduursel en witte rozen! Om nog maar te zwijgen van een wit ovaal op zijn linkerschouder met het groene Zwaard en Anker van Huis Mitsobar. Zijn jas was zo blauw als dat van een ketellapper en op de borst en mouwen versierd met rood en goudkleurig Tyreens maaswerk. Hij wilde er liever niet aan herinnerd worden wat hij had moeten doorstaan voor hij Tylin ervan had overtuigd om de parels en saffieren en het Licht mocht weten wat nog meer te vergeten. En de jas was ook nog eens te kort. Onbetamelijk kort! Ook Tylin vond dat hij een aardig kontje had en scheen het niet erg te vinden dat ook anderen het konden zien!

Hij trok de mantel over zijn schouders – tenminste enige rugdekking – en greep zijn schouderhoge wandelstok, die naast de deur leunde. Zijn heupen en benen zouden pijn blijven doen tot hij die pijn eruit kon wandelen. ‘Over twee of drie dagen dus,’ zei hij met zoveel waardigheid als hij op kon brengen.

Aludra lachte zachtjes, maar niet zo zacht dat hij het niet kon horen. Licht, een vrouw kon met een lach meer doen dan een havenwerker met een hele serie vloeken! En net zo raak. Hij hinkte de wagen uit en zodra hij de houten trap af was die aan de wagenbodem vastzat, sloeg hij de deur achter zich dicht. De lucht in de namiddag was grijs en bewolkt, net als die ochtend, en er stond een gure wind. Altara kende geen echte winter, maar wat het wel had, leek er heel aardig op. In plaats van sneeuw waren er ijzige regenbuien en stormen die vanaf de zee over het land raasden, en tussendoor was het vochtig genoeg om de kou nog erger te maken dan die feitelijk was. De grond voelde soppig onder je voeten, zelfs als het droog was. Scheldend hobbelde hij van de wagen weg. Vrouwen! Maar Aludra was knap. En ze wist hoe ze vuurwerk kon maken. Een klokkengieter? Misschien kon hij er twee heel korte dagen van maken. Zolang Aludra maar niet achter hém aankwam. Dat schenen de laatste tijd behoorlijk wat vrouwen te doen. Had Tylin ergens iets aan hem veranderd, zodat vrouwen hem, net als zijzelf, najoegen? Nee, dat was belachelijk. De wind greep zijn mantel en liet hem opbollen, maar hij was te veel in gedachten om er iets aan te doen. Enkele slanke vrouwen – tuimelaars, dacht hij – lachten plagerig toen ze voorbijliepen; hij glimlachte terug en probeerde zich zo goed mogelijk voor te doen. Tylin had hem niet veranderd. Hij was nog steeds dezelfde man die hij altijd geweest was. Luca’s kamp was vijftig keer zo groot als Thom hem verteld had, misschien nog wel groter. Het was een wijd uitwaaierende, rommelige verzameling tenten en wagens, bijna een flink dorp. Ondanks het gure weer kon hij een aantal kunstenmakers zien oefenen. Een vrouw in een fladderend wit hemd en een broek die net zo strak zat als de zijne, zwaaide heen en weer aan een slaphangend touw tussen twee lange palen. Ze wierp zichzelf in de lucht en wist net voor ze naar de grond suisde, het touw met haar voeten te grijpen. Toen kromde ze zich, greep het touw met beide handen vast en trok zich omhoog, waarna alles weer van voren af aan begon. Even verderop rénde een kerel boven op een eivormig wiel dat zeker een voet of twintig in doorsnee was en op een verhoging was gezet. Als hij boven op de smalle kant van het wiel stond, bevond hij zich hoger boven de grond dan de vrouw, die wel gauw haar stomme nek zou breken. Mart keek naar een man met ontbloot bovenlijf die drie glinsterende ballen over zijn armen en schouders liet rollen zonder ze met zijn handen aan te raken. Dat was niet onaardig. Misschien zou hij in staat zijn om hetzelfde te doen. Die ballen lieten je tenminste niet bloeden of iets breken. Hij had wat dat betreft voor zijn leven meer dan genoeg gehad.

Maar wat werkelijk zijn ogen trof, waren de piketlijnen voor de paarden. Lange piketlijnen, waar een man of twintig, dik ingepakt tegen de kou, mest in kruiwagens schepte. Honderden paarden. Men zei dat Luca een Seanchaanse dierentemmer bij zich had laten schuilen, en zijn beloning was een volmacht geweest, ondertekend door hoogvrouwe Suroth zelf, die hem toestond al zijn dieren te houden. Pips, Marts paard, was veilig, gered van de verplichte verkoop die Suroth had bevolen, omdat het dier in de stallen van het Tarasinpaleis stond, maar hij was niet bij machte de ruin uit die stallen te krijgen. Tylin had zowat een halsband om zijn nek gedaan en ze was niet van plan om hem in de nabije toekomst te laten vertrekken. Hij keerde zich om en overwoog Vanin een paar van Luca’s paarden te laten stelen als praten met Luca niets opleverde. Van wat Mart over Vanin wist, zou het voor deze merkwaardige man niet moeilijker dan een avondwandelingetje zijn. Hoe dik hij ook was, Vanin kon elk paard dat ooit geboren was, stelen en berijden. Maar Mart twijfelde eraan of hijzelf wel langer dan een span in het zadel kon blijven. Maar het was iets om te overwegen. Hij begon wanhopig te worden.

Hij strompelde verder en keek hoe duikelaars, slangenmensen en goochelaars oefenden, en vroeg zich af hoe de zaken ooit zo hadden kunnen lopen. Bloed en as! Hij was ta’veren! Hij zou de wereld rondom zich moeten vormen! Maar hier zat hij, vast in Ebo Dar, als Tylins schoothondje. De vrouw had hem niet eens volledig laten herstellen voor ze als een eend in het kroos boven op hem was gesprongen! En de anderen hadden de tijd van hun leven. Nynaeve voerde de scepter over iedereen die binnen haar bereik was. Als Egwene eenmaal zou beseffen dat die dolle, waanzinnige Aes Sedai die haar tot Amyrlin hadden verheven, het niet echt meenden, waren Talmanes en de Bond van de Rode Hand gereed om haar weg te voeren. Licht, Elayne kennende zou ze inmiddels misschien wel de Rozenkroon dragen! Rhand en Perijn lagen nu waarschijnlijk ergens in een paleis voor een haardvuur wijn te zuipen en grappen te vertellen. Hij vertrok zijn gezicht en wreef over zijn voorhoofd toen een vage stroom kleuren in zijn hoofd scheen rond te draaien. Dat gebeurde de laatste tijd wel vaker als hij aan een van hen dacht. Hij wist niet waarom en hij wilde het niet weten ook. Hij wilde alleen maar dat het ophield. Kon hij maar uit Ebo Dar wegkomen. En uiteraard het geheim van het vuurwerk meenemen. Maar hij zou beslist een ontsnapping boven dat geheim verkiezen.

Thom en Beslan zaten nog steeds daar waar hij hen had achtergelaten, drinkend met Luca voor diens overdreven versierde wagen, maar hij voegde zich niet direct bij hen. Om de een of andere reden had Luca onmiddellijk een hekel gekregen aan Mart Cauton. Wat Mart betrof gold hetzelfde, maar met een reden. Luca had een zelfgenoegzame en zelfingenomen blik, en een manier van grijnzen die hij gebruikte bij elke vrouw die hij tegenkwam. En hij leek te denken dat elke vrouw het prettig vond om naar hem te kijken. Licht, de man was getrouwd!

Luca lag languit in een vergulde stoel die hij uit een of ander paleis had gestolen. Hij lachte en maakte brede, vorstelijke gebaren naar Thom en Beslan, die op bankjes naast hem zaten. Luca’s felrode jas en mantel waren bezet met gouden sterren en kometen. Een ketellapper zou zich geschaamd hebben! Zijn wagen zou een ketellapper doen huilen! Het ding was veel groter dan Aludra’s werkwagen en zelfs gelakt! De maanstanden herhaalden zichzelf in zilver aan allevier de kanten, en gouden sterren en kometen in alle mogelijke maten bedekten de rest van de rode en blauwe buitenkant. Tegen die achtergrond leek Beslan bijna gewoontjes in zijn jas en mantel met vliegende vogels. Thom, die de wijn uit zijn lange witte snor wreef, leek beslist saai in zijn eenvoudige bronskleurige wol en donkere ’ mantel.

Eén persoon die er had moeten zijn, was er niet, maar een snelle blik in het rond leverde een groepje vrouwen op bij een wagen vlakbij. Ze waren van verschillende leeftijden, van jong tot oud, maar ze stonden allemaal te giechelen om datgene waar ze omheen stonden. Zuchtend liep Mart erheen.

‘O, ik kan gewoon niet beslissen,’ klonk een hoge jongensstem uit het midden van de groep vrouwen. ‘Als ik naar jou kijk, Merici, zijn je ogen de liefste die ik ooit gezien heb, maar als ik naar jou kijk, Neilijn, dan zijn de jouwe het mooist. Jouw lippen zijn als rijpe kersen, Gillin, en de jouwe, Adria, doen me verlangen om ze te kussen. En jouw hals, Jameine, zo sierlijk als die van een zwaan...’ Mart slikte een vloek in en versnelde zijn pas voor zover hij dat kon. Hij drong door het groepje vrouwen heen en mompelde naar links en rechts verontschuldigingen. Olver zat in het midden, een kleine, bleke jongen die de een na de ander grinnikend aankeek. Alleen al die grijns met die vooruitgestoken tanden was genoeg om een van de vrouwen misschien te doen besluiten hem een draai om zijn oren te verkopen.

‘Vergeef hem, alsjeblieft,’ mompelde Mart, terwijl hij de hand van de jongen greep. ‘Kom op, Olver, we moeten terug naar de stad. Laat je mantel met rust en zit er niet mee te wuiven. Hij weet echt niet wat hij zegt, heus. Ik weet niet waar hij dat soort dingen leert.’ Gelukkig lachten de vrouwen en ze woelden door Olvers haar toen Mart hem wegvoerde. Sommigen murmelden zelfs dat het een lieve jongen was, niet te geloven! Eentje glipte met een hand onder Marts mantel en kneep in zijn achterwerk. Vrouwen!

Toen hij de vrouwen achter zich had gelaten, schold hij de jongen uit, die blij naast hem voorthuppelde. Sinds Mart hem voor het eerst ontmoet had, was Olver wel gegroeid, maar hij was nog steeds klein voor zijn leeftijd. En met zijn brede mond en bijpassende oren zou hij nooit knap worden. ‘Je kunt jezelf goed in de nesten werken als je zo tegen vrouwen praat,’ zei Mart. ‘Vrouwen houden van een rustige, welgemanierde man. En beheerst. Beheerst en misschien een tikkeltje verlegen. Leg je op die eigenschappen toe en het zal je goed vergaan.’

Olver gaapte hem ongelovig aan en Mart zuchtte. De knul had een handvol ‘ooms’ die voor hem zorgden, en elk had, behalve Mart dan, een slechte invloed.

Thom en Beslan brachten Olvers grijns weer te voorschijn. Hij trok zijn hand los en rende lachend voor hem uit. Thom leerde hem jongleren en hoe hij op de harp en de fluit kon spelen. Beslan leerde hem hoe je een zwaard moest gebruiken. Zijn andere ‘ooms’ gaven hem andere lessen, waarbij het om opmerkelijk verschillende kunsten ging. Als Mart zijn krachten weer terugkreeg, was hij van plan de jongen te leren hoe je een vechtstok en de Tweewaterse boog moest gebruiken. Wat de jongen leerde van Chel Vanin of van de Roodarmen wilde Mart niet weten.

Toen Mart dichterbij kwam, rees Luca op uit zijn fraaie stoel. Zijn stompzinnige glimlach vervaagde tot een zure grijns. Hij bekeek Mart van top tot teen en zwiepte zijn belachelijke mantel met een zwierig gebaar om zich heen en kondigde met luide stem aan: ‘Ik ben een drukbezet man. Ik heb veel te doen. Het is mogelijk dat ik weldra de eer heb om hoogvrouwe Suroth voor een besloten voorstelling te ontvangen.’ Zonder verdere woorden schreed hij weg, waarbij zijn opgesmukte mantel als gevolg van de windstoten als een banier achter hem aanwapperde.

Mart hield zijn mantel met beide handen vast. Een mantel moest warmte geven. Hij had Suroth in het paleis gezien, hoewel nooit van dichtbij. Maar dat was dichtbij genoeg, vond hij. Hij kon zich niet voorstellen dat ze enige tijd zou vrijmaken om Valan Luca’s Grote Reizende Voorstelling en Schitterende Vertoning van Wereldwonderen en Verbazingwekkende Zaken te bezoeken. Deze titel stond in voet-hoge, rode letters te lezen op het doek dat russen twee hoge palen bij de toegang hing. Als ze wel zou komen, zou ze waarschijnlijk de leeuwen opvreten. Of ze de doodsschrik op het lijf jagen. ‘Heeft hij er al mee ingestemd, Thom?’ vroeg hij zacht, terwijl hij Luca nakeek.

‘We kunnen met hem meereizen als hij Ebo Dar verlaat,’ zei Thom. ‘Tegen een prijs.’ Hij snoof en blies zijn snorpunten op en streek geërgerd met zijn hand door zijn witte haar. ‘Voor wat hij wil hebben, zouden we moeten eten en slapen als vorsten, maar hem kennende betwijfel ik dat. Hij gelooft niet dat we misdadigers zijn, aangezien we nog steeds vrij rondlopen, maar hij weet dat we ergens voor op de loop zijn, anders zouden we wel op een andere manier reizen. Helaas is hij niet van plan om eerder te vertrekken dan de lente. Op zijn yroegst.’

Mart overwoog een paar welgemeende vloeken. Niet tot aan de lente. Het Licht mocht weten wat Tylin tot aan de lente met hem zou uithalen. Of wat ze hem zou laten doen. Misschien was het niet zo’n slecht idee om Vanin paarden te laten stelen. ‘Geef me meer tijd voor de dobbelstenen,’ zei hij, alsof het niets uitmaakte. ‘Als hij zoveel vraagt als jij zegt, moet ik mijn beurs gaan spekken. Je kunt één ding zeggen van Seanchanen: ze schijnen het niet erg te vinden om te verliezen.’ Hij probeerde voorzichtig te zijn en zijn geluk niet al te lang te beproeven, maar zelfs toen hij iets te lang had doorgespeeld, had niemand hem gedreigd zijn keel door te snijden wegens bedrog. Tenminste niet sinds hij na zijn herstel weer op eigen benen naar buiten kon. Aanvankelijk had hij gedacht dat het zijn geluk was, of misschien dat het ta’veren zijn eindelijk iets opbracht waar je iets aan had.

Beslan keek hem ernstig aan. Het was een donkere, slanke jongeman, iets jonger dan Mart, van een onbezorgde liederlijkheid toen Mart hem voor het eerst ontmoette. Hij was altijd in voor een kroegentocht, vooral als het eindigde met vrouwen of een gevecht. Maar na de komst van de Seanchanen was hij ernstiger geworden. Voor hem betekende dat echt heel ernstig. ‘Mijn moeder zal niet blij zijn als ze te weten komt dat ik haar speeljongen help wegkomen uit Ebo Dar, Mart. Ze zal me uithuwelijken aan iemand die scheel kijkt en een snor heeft als een Taraboonse voetsoldaat.’ Zelfs na al die maanden kromp Mart nog steeds ineen. Hij kon er maar niet aan wennen dat Tylins zoon het prima vond wat zijn moeder met Mart uitspookte. Nou ja, Beslan geloofde inderdaad dat zij ietwat te bezitterig was geworden – een beetje maar, hoor! – maar dat was de enige reden waarom hij bereid was te helpen. Beslan beweerde dat zijn moeder Mart gewoon nodig had, zodat ze de afgedwongen overeenkomsten met de Seanchanen van zich af kon zetten! Soms wenste Mart dat hij terug was in Tweewater, waar je tenminste wist hoe andere mensen dachten.

‘Kunnen we nu teruggaan naar het paleis?’ vroeg Olver. Het was meer een eis dan een vraag, ik heb leesles bij vrouwe Riselle. Ze laat mijn hoofd op haar borst rusten als ze me voorleest.’

‘Een opmerkelijke prestatie, Olver,’ zei Thom, en streek over zijn snor om een glimlach te verbergen. Hij leunde naar de anderen over en sprak zachter om de jongen het niet te laten horen. ‘Die vrouw laat mij eerst harp spelen voor ik mijn hoofd op dat prachtige kussen mag leggen.’

‘Riselle zorgt er eerst voor dat iedereen haar heeft vermaakt,’ grinnikte Beslan met een wetende grijns, en Thom staarde hem in opperste verbazing aan.

Mart kreunde. Deze keer was het niet zijn been of het feit dat iedere man in Ebo Dar, behalve Mart Cauton, de boezem mocht kiezen waarop hij het hoofd kon laten rusten. Die rottige dobbelstenen waren zojuist opnieuw in zijn hoofd aan het rollen. Er kwam iets slechts zijn kant op. Iets heel slechts.

16

Een onverwachte ontmoeting

De weg terug naar de stad was iets meer dan twee span. De wandeling over lage heuvels liet in eerste instantie de pijn uit Marts been verdreven, maar bracht die weer terug voor hij boven op een helling Ebo Dar zag liggen. De stad lag achter buitengewoon dikke, witgepleisterde muren, die geen blijde tijdens een beleg ooit kapot had kunnen slaan. Binnen die muren was de stad ook wit, hoewel sommige spitskoepels smalle kleurbanen hadden. De witgepleisterde gebouwen, de witte spitsen en torens en de witte paleizen blonken zelfs op een grijze winterdag. Hier en daar was het bovenste stuk van een toren verdwenen en op sommige plaatsen waren gaten te zien, omdat het gebouw dat er ooit had gestaan, was vernietigd. Maar al met al had de Seanchaanse verovering maar weinig schade veroorzaakt. Ze waren te snel en te sterk geweest, en hadden de stad al in handen voordat er slechts wat verspreid verzet kon worden georganiseerd.

De handel had verrassend genoeg maar weinig geleden onder de val van de stad. De Seanchanen moedigden de handel aan, hoewel kooplieden en scheepskapiteins en hun bemanningen verplicht waren een eed te zweren om de Voorlopers te gehoorzamen, de Terugkeer af te wachten en Zij die thuiskomen te dienen. In de praktijk betekende dit dat je over het algemeen je gewone leven kon voortzetten, dus stribbelden weinigen tegen. Elke keer als Mart keek, was de brede haven gevuld met nog meer schepen. Het scheen hem toe dat hij deze middag van Ebo Dar zelf naar de overkant had kunnen lopen, naar de Rahad, een onguur stadsdeel dat hij liever nooit meer wilde bezoeken. In de dagen nadat hij er voor het eerst in geslaagd was om weer te lopen, was hij vaak naar de havens gegaan om uit te kijken. Niet naar de schepen met de geribbelde zeilen of die van het Zeevolk, die door de Seanchanen opnieuw werden opgetuigd en voorzien van een eigen bemanning, maar naar een vaartuig dat de Gouden Bijen van Illian of het Zwaard en de Hand van Arad Doman of de Afnemende Manen van Tyr voerde. Hij deed het niet langer meer. Vandaag keek hij nauwelijks naar de haven. De dobbelstenen die in zijn hoofd tolden, donderden als onweer. Wat er ook stond te gebeuren, hij betwijfelde of hij het aangenaam zou vinden. Dat deed hij zelden als de stenen een waarschuwing gaven. Wagens en karren verlieten in een gestage stroom de stad door de grote, overwelfde toegangspoort, terwijl mensen te voet zich naar binnen probeerden te worstelen en er buiten de muren een grote rij wagens en ossenkarren stond te wachten om binnen te komen. Er zat bijna geen beweging in. Iedereen die te paard naar buiten kwam, was een Seanchaan. Ze hadden een huid zo donker als die van het Zeevolk of zo licht als die van een Cairhienin. Ze vielen op en niet alleen omdat ze te paard waren. Sommige mannen droegen wijde broeken en vreemd krappe jassen met hoge, nauwe kragen tot aan de kin en rijen blinkende knopen op de borst. Of ze droegen wapperende, geborduurde jassen die bijna net zo lang waren als een vrouwenrok. Deze laatsten waren van het Bloed, evenals de vrouwen in merkwaardig gesneden rijkleding met wijde mouwen die tot aan de stijgbeugels reikten. Aan hun voeten droegen ze fleurige laarzen. Enkelen droegen kanten sluiers die slechts hun ogen vrijlieten, opdat hun gezicht niet blootgesteld werd aan de laaggeborenen. De meeste ruiters droegen echter felgekleurde wapenrustingen van elkaar overlappende platen. Sommige soldaten waren ook vrouwen, hoewel je het verschil niet kon zien door de geschilderde helmen die leken op koppen van reusachtige insecten. Er was gelukkig niemand die het zwart-en-rood van de Doodswachtgarde droeg. Zelfs de andere Seanchanen leken zenuwachtig te zijn als de gardisten in de buurt waren, en dat was voor Mart genoeg om met een grote boog om hen heen te lopen.

Hoe dan ook, geen van de Seanchanen keek naar de drie mannen en een jongen die langzaam naast de rij wagens en karren naar de stad liepen. Nou ja, de mannen liepen langzaam en Olver huppelde mee. Door Marts been gingen ze niet zo snel, maar hij probeerde voor de anderen te verbergen hoeveel hij op zijn stok moest steunen. De dobbelstenen verkondigden gewoonlijk gebeurtenissen die hij maar ternauwernood zou overleven, zoals veldslagen of een gebouw dat instortte. Tylin. Hij vreesde wat er zou gaan gebeuren als de stenen deze keer zouden stilliggen.

Bijna alle wagens en karren die de stad uitreden, werden vergezeld door Seanchanen, die op de bok zaten of ernaast liepen. Ze waren eenvoudiger gekleed dan de ruiters en zagen er helemaal niet vreemd uit. De mensen die stonden te wachten om naar binnen te mogen, waren vaak stadsbewoners of boeren uit de omgeving. De mannen droegen lange vesten en de vrouwen hadden hun rokken aan een kant opgebonden om een in kousen gekleed been of kleurrijke onderrokken te laten zien. Hun wagens en karren werden door ossen getrokken. Hier en daar in de rij bevonden zich uitlanders, kooplieden met een kleine stoet door paarden getrokken wagens. In de winter was er in Ebo Dar meer handel dan verderop in het noorden, waar kooplieden zich over besneeuwde wegen moesten worstelen. Sommigen kwamen van ver. Een stevige Domani met een donker schoonheidsvlekje op haar bronskleurige wang reed voorop in een rij van vier wagens. Ze hield haar opwaaiende mantel om zich heen en schold een man uit die vijf wagens voor haar naast de voerman zat, een vettige kerel die zijn lange, dikke snor achter een Taraboonse sluier verborg. Zonder twijfel een concurrent. Een magere vrouw uit Kandor, met een grote parel in haar linkeroor en zilveren kettingen over haar borst, zat kalm in het zadel met een gehandschoende hand op de zadelknop. Misschien wist ze nog steeds niet dat haar grijze ruin en de paardenspannen voor haar wagens in beslag zouden worden genomen als ze eenmaal in de stad was. De Seanchanen hadden een op de vijf paarden van de inwoners afgenomen, en, om de handel niet af te schrikken, een op de tien van de uitlanders. Zeker, ze werden betaald, en in andere tijden zou het een redelijke prijs zijn geweest, maar nu was het bij lange na niet de prijs die de paarden bij de huidige vraag zouden opleveren. Mart merkte altijd paarden op, zelfs als hij aan andere dingen dacht. Een dikke Cairhienin in een jas die er net zo gewoon uitzag als de jassen die zijn voerlieden droegen, schreeuwde boos over de vertraging, en zijn fraaie roodbruine merrie danste zenuwachtig rond. De merrie was heel fraai gebouwd en zou waarschijnlijk naar een officier gaan. Wat ging er gebeuren als de dobbelstenen niet meer rondtolden?

De brede hoogpoorten naar de stad toe werden bewaakt. Sul’dam in hun met bliksemflitsen versierde blauwe kleding zochten zich met damane aan zilverkleurige lijnen een weg door de verkeersstromen. Een enkel paar was al voldoende om elke ordeverstoring de baas te kunnen, zelfs een vijandige aanval, maar dat was niet de enige reden voor hun aanwezigheid. In de eerste dagen na de val van Ebo Dar, toen hij nog steeds aan bed gekluisterd was, hadden de Seanchanen de stad op zijn kop gezet op zoek naar de vrouwen die zij marath’damane noemden, en nu zorgden ze ervoor dat er niet één de stad zou binnenkomen. Elke sul’dam had nog een lijn over de schouder voor het geval dat. Sul’dam en hun damane zochten ook de haven af en controleerden elk vaartuig, elk schip dat aankwam. Naast de brede hoogpoort stonden op een verhoging twintig voet hoge staken waarop de met teer bedekte, maar nog steeds herkenbare hoofden van een tiental mannen en twee vrouwen te zien waren. Al deze mensen waren in botsing gekomen met de Seanchaanse rechtspraak. Boven hen hing het teken van die rechtspraak, een afgeschuinde beulsbijl waarvan de schacht omwikkeld was door een wit koord met ingewikkelde knopen. Een bord onder elk hoofd gaf de misdaad aan die het hoofd op de staak had gebracht: moord, verkrachting, roof met geweld of een aanval op iemand van het Bloed. Kleinere misdaden leverden boetes of geselingen op, of maakten van iemand een da’covale. Niemand, ook niet de edelen, ontsnapte aan de rechtspraak van de Seanchanen. Van het Bloed zelf was niemand te zien — als een van hen een terechtstelling verdiende, werd hij teruggestuurd naar Seanchan of met een wit koord gewurgd – maar drie van de hoofden op de staken hadden aan een Seanchaan toebehoord. Twee borden waarop opstandigheid stond, hingen onder de hoofden van een voormalige Vrouwe der Schepen van de Atha’an Miere en van haar Meester der Klingen.

Mart was al zo vaak door de poort gelopen dat hij de tentoongestelde hoofden nauwelijks meer opmerkte. Olver huppelde mee en zong een rijmpje. Beslan en Thom liepen met hun hoofden dicht bij elkaar, en het enige dat Mart opving, waren Thoms woorden ‘een linke zaak’, maar het kon hem niet schelen waar ze het over hadden. Toen waren ze in de lange, schemerige tunnel die door de muur voerde, en het lawaai van de wagens die erdoorheen trokken, maakte het luisteren onmogelijk, zelfs als hij gewild had. Thom en Beslan bleven dicht tegen de muur aan doorlopen, een behoorlijk eind weg van de wagenwielen, terwijl ze zacht mompelden. Olver sprong achter hen aan, maar toen Mart het daglicht weer instapte, liep hij tegen Thom op voor hij in de gaten kreeg dat iedereen vlak voor de tunneltoegang stil stond. Hij wilde een bitse opmerking maken, toen hij plotseling zag waar iedereen naar stond te staren. Mensen achter hem in de tunnel duwden hen opzij, maar ook hij bleef kijken. De straten van Ebo Dar waren altijd overvol, maar niet zoals nu. Het leek of een dam was gebroken en een vloed van mensen de stad was ingestroomd. De straat was over de hele breedte volgepakt. Mensen stroomden om kudden levende have heen, diersoorten die hij nog nooit eerder gezien had. Gevlekte witte koeien met lange, omhoog stekende hoorns, lichtbruine geiten met heel fijn haar dat tot aan het plaveisel viel, schapen met vier hoorns. Het leek wel of elke straat en elke zijstraat waren volgepropt met mensen. Wagens en karren zochten zich stapvoets een weg door de massa, als ze al bewogen, en het geschreeuw en het gevloek van de voerlieden verdronken bijna in het lawaai van stemmen en dieren. Mart kon geen woorden onderscheiden maar wel tongvallen. Trage, lijzige Seanchaanse tongvallen. Sommigen stootten de mensen naast hen aan en wezen naar hem, in zijn fel gekleurde kleren. Ze gaapten en wezen naar alles, alsof ze nog nooit een herberg of een messenwinkel gezien hadden. Hij gromde binnensmonds en trok de brede hoedrand over zijn ogen. ‘De Terugkeer’, mompelde Thom, en als Mart niet bij zijn schouder had gestaan, had hij het niet kunnen horen. ‘Terwijl wij zaten te luieren bij Luca, is de Corenne aangekomen.’

Mart had gedacht dat deze Terugkeer, waar de Seanchanen onophoudelijk over spraken, zoiets als een inval van een leger zou zijn. Een voerman schreeuwde en zwaaide met zijn lange zweep naar een paar jongens die op de zijkant van de wagen waren geklommen om rond te snuffelen tussen een soort wijnranken die in houten tonnetjes met aarde zaten. Op een andere wagen stond een groot druk-raam, en weer een andere, die er net in was geslaagd de tunnel in te draaien, voerde de geur van hop mee en iets dat op brouwersvaten leek. Op sommige wagens waren kratten gestapeld met vreemd gekleurde kippen, eenden en ganzen — het pluimvee van een boer. Ja, het was een leger, alleen niet het soort dat hij zich had voorgesteld. Dit soort leger zou moeilijker te bestrijden zijn dan soldaten. ‘Het Licht-nog-aan-toe, moeten we hier doorheen!’ mopperde Beslan met afkeer, en ging op zijn tenen staan om over de menigte heen te kijken. ‘Hoe ver nog voor we een doorgang vinden?’ Toen ze langs de haven waren gelopen, had Mart er niet echt op gelet, maar nu herinnerde hij zich het weer: de haven was propvol schepen geweest. Misschien wel twee of drie keer zoveel schepen als toen ze bij het eerste ochtendlicht naar Luca’s kamp waren vertrokken. Een behoorlijk aantal was nog steeds onder zeil aan het afloeven. Betekende dat dat er buitengaats nog meer lagen te wachten? Licht! Hoeveel hadden er sinds de ochtend hun lading kunnen lossen? Hoeveel moesten er nog gelost worden? Hoeveel mensen konden er op dat aantal schepen vervoerd zijn? En waarom waren ze hier naartoe gekomen in plaats van naar Tanchico? Een huivering liep langs zijn rug. Misschien kwamen er nog meer.

‘Je kunt het beste door sloppen en steegjes gaan.’ zei hij, en verhief zijn stem zodat ze hem over de maalstroom van geluiden konden horen. ‘Anders kom je nooit voor de avond bij het paleis.’ Beslan keek hem fronsend aan. ‘Ga je niet met ons mee? Mart, als je opnieuw probeert om vervoer op een schip te kopen... Ditmaal kom je er niet zo gemakkelijk vanaf en dat weet je.’ Mart keek de zoon van de koningin even nijdig aan. ‘Ik wil alleen maar wat wandelen,’ loog hij. Zo gauw hij weer in het paleis was teruggekeerd, zou Tylin hem weer gaan vertroetelen. Dat zou op zich nog niet zo erg zijn geweest, ware het niet dat het haar niet kon schelen wie haar zag als ze zijn wangen streelde en lieve woordjes in zijn oor fluisterde. Bovendien, stel dat de dobbelstenen in zijn hoofd zouden stoppen als hij bij haar was? Bezitterig was deze dagen nauwelijks het woord om Tylin te beschrijven. Bloed en as, de vrouw kon wel besloten hebben om hem te trouwen! Dat wilde hij niet, nog niet. Hij wist met wie hij zou trouwen, en dat was niet met Tylin Quintara Mitsobar. Alleen... wat kon hij ertegen doen als ze anders besliste?

Ineens herinnerde hij zich Thoms gemurmel over ‘een linke zaak’. Hij kende Thom en hij kende Beslan. Olver gaapte naar de Seanchanen zoals zij stonden te gapen naar alles om hen heen. Hij wilde wegspringen om beter te kunnen kijken, maar Mart greep hem nog net op tijd bij zijn schouder en duwde hem protesterend in Thoms handen. ‘Neem de jongen mee naar het paleis en geef hem zijn lessen als Riselle met hem klaar is. En vergeet maar wat voor waanzin jullie aan het bedenken waren. Anders zouden die hoofden van jullie straks nog weleens buiten de poort te zien zijn, met dat van Tylin ernaast.’ En zijn eigen hoofd niet te vergeten! De twee mannen staarden hem uitdrukkingsloos aan, waardoor zijn achterdocht alleen maar werd bevestigd.

‘Misschien zou ik met je mee moeten gaan,’ zei Thom ten slotte. ‘We kunnen wat praten. Je hebt opmerkelijk veel geluk, Mart, en je hebt een zekere smaak voor, laten we zeggen, het avontuur.’ Beslan knikte. Olver kronkelde in Thoms greep en probeerde naar al die vreemde mensen tegelijk te kijken. Hij interesseerde zich niet voor wat volwassenen met elkaar bespraken.

Mart gromde zuur. Waarom wilde men toch altijd dat hij de held uithing? Vroeg of laat zou hij er in blijven, ik hoef nergens over te praten. Ze zijn hier, Beslan. Als je ze er vanmorgen al niet van kon weerhouden om binnen te komen, zul je nu zeker niet in staat zijn om ze eruit te werken. Rhand rekent met hen af, als we de geruchten mogen geloven.’ Opnieuw wentelden de kleuren door zijn hoofd en ze onderdrukten even het geluid van de dobbelstenen. ‘Je hebt die rottige eed afgelegd om op de Terugkeer te wachten; dat hebben we allemaal gedaan.’ Een weigering zou tot gevolg hebben gehad dat ze in de ketens waren geslagen en in de haven moesten werken of de kanalen van de Rahad schoon moesten maken. Hij zag het dus helemaal niet als een eed. ‘Wacht op Rhand.’ Opnieuw verschenen de kleuren en verdwenen. Bloed en as! Hij moest gewoon niet meer denken aan... aan bepaalde mensen. Weer draaiden de kleuren. ‘Het kan nog steeds goed komen, als je je tijd gunt.’

‘Je begrijpt het niet, Mart,’ zei Beslan woest. ‘Moeder zit nog steeds op de troon, en Suroth heeft haar gezegd dat ze over heel Altara zal heersen, niet alleen over dat kleine gebied rond Ebo Dar, en misschien wel meer, maar daarvoor moest moeder plat op haar gezicht liggen en trouw zweren aan een vrouw aan de overkant van de Arythische Oceaan. Suroth zegt dat ik iemand van het Bloed moet huwen en de zijkant van mijn hoofd moet scheren, en moeder luistert. Suroth doet net alsof ze gelijken zijn, maar mijn moeder móét luisteren als Suroth spreekt. Wat Suroth ook zegt, Ebo Dar is niet meer van ons, en de rest ook niet. Misschien kunnen we de Seanchanen niet met wapens verjagen, maar we kunnen het land wel zo ophitsen dat ze er geen greep op krijgen. De Witmantels zijn erachter gekomen. Vraag hun wat ze met “Altaraanse Maan” bedoelen.’ Mart kon dat wel raden zonder het aan iemand te hoeven vragen. Hij beet op zijn tong en weerhield zich ervan om te zeggen dat er meer Seanchaanse soldaten in Ebo Dar waren dan Witmantels in Altara tijdens de Witmantel-oorlog. Een straat vol Seanchanen was geen plaats voor loslippigheid, ook al leken de meesten boeren en ambachtslieden te zijn. ik begrijp dat je je zinnen erop hebt gezet om je hoofd op een staak te krijgen,’ zei hij zacht. Zo zacht als hij kon en toch gehoord te worden boven het lawaai van de stemmen, het geloei van het vee en het gegak van de ganzen. ‘Je weet toch dat ze Hoorders hebben. Die stalknecht daar kan er een zijn, of die magere meid met dat pak op haar rug.’

Beslan keek zó woest naar het stel waar Mart naar had gewezen dat ze – als ze echt Hoorders wraren geweest – hem daarvoor al hadden kunnen opbrengen. ‘Misschien zing je een ander liedje als ze Andor bereiken,’ gromde hij. Hij drong zich de menigte in en schoof iedereen opzij die hem in de weg stond. Mart zou niet verbaasd hebben opgekeken als er een gevecht was uitgebroken. Hij vermoedde dat Beslan er een zocht.

Thom draaide zich om en wilde met Olver achter Beslan aan, maar Mart greep hem bij de mouw. ‘Probeer hem wat te laten afkoelen, Thom. En koel zelf ook wat af, als je toch met hem bezig bent. Ik dacht dat je er nu onderhand wel genoeg van zou hebben om je blind te scheren.’

‘Mijn hoofd is koel, en ik zal proberen het zijne af te koelen,’ zei Thom droog. ‘Maar hij kan niet zo maar stilzitten; het is zijn land.’ Er gleed een vage glimlach over zijn verweerde gezicht. ‘Je zegt dat je geen gevaar zult zoeken, maar dat is precies wat je nu doet. Daarmee vergeleken is wat Beslan en ik proberen, een avondwandelingetje in de tuin. Met jou in de buurt is zelfs de barbier blind. Kom, jongen,’ zei hij, en zwaaide Olver op zijn schouders. ‘Riselle laat misschien je hoofd niet op haar boezem rusten als je te laat bent.’ Mart keek hem fronsend na toen hij wegliep. Wat bedoelde Thom?

Hij nam nooit risico’s, tenzij die hem opgedrongen werden. Nooit. Hij keek even besmuikt naar de magere vrouw en naar de stalknecht met mest aan zijn laarzen. Licht, het hadden Hoorders kunnen zijn. Iedereen kon een Hoorder zijn. Deze gedachte zorgde ervoor dat hij een prikkeling tussen zijn schouderbladen voelde, alsof hij werd gadegeslagen.

Voetje voor voetje baande hij zich een weg door de menigte. Hoe dichter hij bij de haven kwam, hoe voller de straten leken te worden. De kraampjes op de kanaalbruggen hadden hun luiken gesloten, de venters hadden hun dekens opgepakt, en de potsenmakers en tuimelaars die gewoonlijk op elke straathoek de mensen bezighielden, zouden geen ruimte voor een voorstelling hebben gehad. Er waren zoveel Seanchanen; te veel Seanchanen. En een op de vijf was een soldaat. Dat was zelfs zonder wapenrusting duidelijk te zien aan de harde ogen en de stand van de schouders, die zo verschilden van een boer of een handwerksman. Nu en dan liep er een groepje sul’dam en damane door de straat; de mensen weken voor hen uiteen, waardoor er een kleine vrije ruimte ontstond, zelfs meer ruimte dan de soldaten kregen. Dat was niet vanwege angst, tenminste niet door de Seanchanen. De mensen bogen eerbiedig voor de vrouwen en glimlachten waarderend. Beslan was gek. De Seanchanen zouden door niemand verdreven kunnen worden, behalve door een leger Asha’man. Zoals het leger dat volgens een gerucht de vorige week in het oosten tegen hen had gevochten. Of eentje dat gewapend was met de geheimen van het Vuurwerkersgilde. Wat moest Aludra in Lichtsnaam toch met een klokkengieter?

Hij zorgde er terdege voor niet te dicht in de buurt te komen van de haven. Hij had zijn lesje geleerd. Eigenlijk wilde hij dobbelen, liefst een spel dat tot diep in de nacht duurde. Bij voorkeur zo laat dat Tylin al sliep als hij terugkwam. Ze had zijn dobbelstenen verstopt met de smoes dat ze niet van gokken hield. Maar ze had meegedaan toen hij haar had omgepraat om te wedden om zijn vrijlating, maar dat was toen hij het bed had moeten houden. Gelukkig kon je altijd wel aan dobbelstenen komen, en met zijn geluk was het trouwens altijd beter als hij de stenen van de ander gebruikte. Helaas, toen hij eenmaal ontdekte dat ze haar belofte om hem te laten gaan niet wilde inlossen – de vrouw deed net of ze niet wist waar hij het over had! – had hij de stenen gebruikt om haar een koekje van eigen deeg te geven. Een ernstige misrekening, hoe leuk het toen ook was geweest. Ze was daarna twee keer zo erg geworden als eerst.

De taveernes en gelagkamers die hij betrad, waren al even vol als de straten. Er was nauwelijks ruimte om een beker op te tillen, laat staan om dobbelstenen te werpen. Overal zag hij lachende en zingende Seanchanen en somber kijkende Ebodaranen, die de Seanchanen in stilte misnoegd bekeken. Hij vroeg de herbergiers en de schenksters of er een kans was dat ze ergens een klein huurkamertje hadden, maar allen schudden het hoofd. Hij had eigenlijk niet anders verwacht. Ook vóór de komst van de nieuwkomers was er niets vrij geweest. En hij begon zich al even somber te voelen als de buitenlandse kooplieden die hij in hun wijnglas zag turen met de vraag hoe ze zonder paarden hun koopwaar de stad uit konden krijgen. Hij had genoeg goud om Luca te betalen, maar dat zat allemaal in een kist in het Tarasinpaleis, en hij ging niet proberen om in één keer genoeg mee te nemen, niet nadat paleisdienaren hem uit de haven terug hadden gedragen, als een hert dat niet aan de jacht was ontkomen. En hij had alleen maar met de schippers gepraat. Als Tylin erachter kwam – en dat zou ze – dat hij het paleis probeerde te verlaten met meer goud dan hij nodig had voor een avondje gokken... O, nee! Hij moest een kamer vinden, een zolderkamertje in een herberg, niet groter dan een klerenkast, wat dan ook, waar hij elke keer wat goud kon verbergen, of hij moest zijn geluk met de dobbelstenen beproeven; het was het een of het ander. Maar geluk of geen geluk, hij besefte dat hij vandaag geen van beide zou vinden. En die stomme dobbelstenen in zijn hoofd bleven maar rollen.

Hij bleef nergens erg lang, en niet alleen vanwege het ontbreken van een spel of een kamer. Zijn bonte, fel gekleurde kleren die een ketellapper zouden doen beschamen, trokken de aandacht. Sommige Seanchanen dachten dat hij er was voor vermaak en wilden hem betalen om te zingen! Een paar keer gaf hij bijna toe, maar als ze hem eenmaal hadden gehoord, zouden ze hun geld teruggevraagd hebben. Een paar Ebodaranen met lange, kromme messen in hun riemen en vol boosheid die ze niet op de Seanchanen konden botvieren, dachten dat ze die dwaas wel te pakken konden nemen. Het enige dat hij nog nodig had om op een hofnar te lijken was een beschilderd gezicht. Zodra hij zag dat dat soort kerels hem zat op te nemen, ging hij de drukke straat weer op. Hij had op een pijnlijke manier geleerd dat hij nog niet de kracht had voor een gevecht, en hij werd er natuurlijk niet beter van als het hoofd van de man die hem gedood had, naast de stadspoort werd gespietst. Mart rustte uit waar hij maar kon, op een lege ton die was achtergelaten naast een steeg, op een bank voor een herberg waar zowaar nog een plaatsje vrij was, op een stenen trap, tot de eigenaar naar buiten kwam en zijn hoed met een bezemzwaai van zijn hoofd sloeg. Zijn maag was zo leeg als de herbergen vol waren en hij meende dat iedereen naar zijn opzichtige kleren gaapte. De vochtige kou sijpelde zijn botten binnen, en de enige dobbelstenen die hij vond, waren de stenen die nog steeds in zijn hoofd kletterden met een geluid als van paardenhoeven. Hij dacht niet dat ze ooit eerder zo luid hadden geklonken.

‘Er zit niks anders op dan terug te gaan en het stomme speeltje van de koningin te zijn!’ gromde hij, en gebruikte zijn stok om op te staan van een kapot houten krat aan de kant van de straat. Een paar voorbijgangers keken alsof hij inderdaad al een beschilderd gezicht had. Hij negeerde hen. Ze waren zijn aandacht niet waard. Door de manier waarop ze naar hem keken, zouden ze het verdiend hebben om met een stok op het hoofd te worden geslagen, maar hij deed het niet.

Hij besefte dat de straten nog even vol waren als eerder op de dag, en als hij zich weer door die enorme massa moest werken, was hij pas na donker terug bij het paleis. Misschien was Tylin tegen die tijd al wel in slaap gevallen. Misschien. Zijn maag knorde, bijna luid genoeg om de dobbelstenen te overstemmen. Ze kon ook de keuken opdracht gegeven hebben om hem geen eten te geven als hij te laat was.

Tien passen lang deed hij moeite door de menigte heen te komen, tot hij een smal, donker steegje in kon slaan. Er was geen plaveisel. Het witte pleisterwerk op de vensterloze muren was afgebladderd en op veel plaatsen waren de bakstenen zichtbaar. De lucht was een en al stank van afval, en hij hoopte dat het zuigende geluid onder zijn laarzen modder was, hoewel het een afgrijselijke geur verspreidde. Het steegje was helemaal verlaten, waardoor hij flink kon doorstappen. Of wat er deze dag voor doorging. Hij kon bijna niet wachten op de dag dat hij weer een paar span zonder pijn kon wandelen, zonder te hijgen en zonder te hoeven leunen op een stok. Kronkelsteegjes, waarvan de meeste zo smal waren dat zijn schouders de muren aan beide kanten raakten, liepen kriskras als een doolhof door de stad. Het was gemakkelijk om de weg kwijt te raken als je die niet kende. Hij sloeg geen enkele keer de verkeerde weg in, zelfs niet als een nauwe kronkelsteeg zich plotseling splitste in drie of vier steegjes die allemaal min of meer in dezelfde richting schenen te kronkelen. Er waren nogal wat momenten in Ebo Dar geweest waarop hij blikken had moeten ontwijken, en hij kende deze straatjes als zijn eigen broekzak. Toch had hij vreemd genoeg het gevoel dat hij gadegeslagen werd. Maar waarschijnlijk zou hij dat gevoel wel blijven houden zolang hij die stomme kleren droeg.

Af en toe moest hij zich door een massa mensen en dieren heen worstelen als hij van de ene steeg naar de andere wilde, of hij moest zich een weg banen over een brug die uit een dikke muur van mensen leek te bestaan. Hij bereikte het paleis in de tijd die het hem anders gekost zou hebben om drie straten ver te komen. Hij haastte zich door een schemerige doorgang tussen een goedverlichte herberg en een gesloten winkel van lakdoosjes en vroeg zich af wat er nog in de keuken te krijgen zou zijn. Het steegje was breder dan de meeste en breed genoeg voor drie man naast elkaar. De steeg kwam uit op het Mol Hara Plein, bijna recht voor het Tarasinpaleis. Daar woonde Suroth, en de koks hadden zichzelf overtroffen nadat ze het hele stel na haar eerste maaltijd had laten geselen. Misschien waren er oesters met room en inktvis met pepers. Hij had nog geen tien passen gedaan in de schaduwsteeg toen zijn voet op iets stapte wat geen zuigend geluid maakte en vloekend gleed hij uit in de ijskoude modder. Op het laatste moment gooide hij zich opzij, zodat hij niet op zijn zere been terechtkwam. IJskoude vloeistof drong onmiddellijk door zijn jas heen. Hij hoopte dat het water was.

Hij gromde opnieuw toen een stel laarzen op zijn schouder belandde. De kerel gleed vloekend van hem af en gleed door de modder verder de steeg in. Hij zakte door een knie en slaagde er maar net in om zich staande te houden tegen de zijmuur van de taveerne, anders was hij plat voorover gevallen. Marts ogen waren gewend geraakt aan het vage licht. Het was genoeg om een magere, moeilijk te beschrijven man te zien. Een man met iets als een groot litteken op de wang. Maar geen man. Een wezen dat hij met de blote hand de keel van zijn vriend had zien openrijten en dat een mes uit zijn eigen borst had getrokken om het terug te werpen. En dat ding zou zomaar vlak voor hem zijn gesprongen als hij niet gestruikeld was. Misschien was dat beetje ta’veren in zijn voordeel, het Licht zij dank! Dit alles flitste door hem heen in de tijd die het de gholam kostte om zich staande te houden tegen de muur en zijn kop om te draaien om hem woedend aan te staren.

Met een vloek greep Mart zijn gevallen stok en smeet hem onbeholpen als een soort speer naar het wezen. Naar zijn benen, in de hoop hem te laten struikelen en zo tijd te winnen. Het ding vloeide als water naar de kant en ontweek de stok. Zijn laarzen gleden een stukje in de modder weg, en toen wierp het wezen zich op Mart. Maar het beetje tijd dat hij had gewonnen, was genoeg geweest. Zodra de stok uit zijn linkerhand wegvloog, graaide Mart in zijn hemd naar de vossenkop en hij brak het koord toen hij het zegel uit zijn hemd trok. De gholam stormde opnieuw op hem af en wanhopig zwaaide Mart met het zegel. Het zilver, dat koel tegen zijn borst had gelegen, raakte met een gesis als van knapperend spek en de geur van brandend vlees een uitgestrekte hand. Het ding was zo beweeglijk als een tol en probeerde grauwend voorbij het rondzwaaiende zegel te komen om Mart ergens vast te kunnen pakken. Als hem dat lukte, was hij zo goed als dood. Deze keer zou het wezen geen spelletje met hem spelen, zoals in de Rahad. Hij bleef het zegel rondzwaaien en raakte de andere poot en het gezicht van het wezen. Na elke aanraking klonk er gesis en stonk het naar brand, alsof het wezen met een hete ijzeren staaf werd geraakt. De gholam ontblootte zijn tanden, week terug en dook in elkaar, staand op zijn voorvoeten en met geklauwde handen, klaar om bij de geringste fout toe te springen.

Mart liet het zegel onophoudelijk rondzwaaien terwijl hij wankel overeind kwam en de gholam in de gaten bleef houden, die leek op een man. Hij wil jou evenzeer dood hebben als hij haar wil hebben, had het wezen hem grijnzend in de Rahad gezegd. Maar nu grijnsde of sprak het niet. Mart wist niet wie die ‘haar’ of die ‘hij’ was, maar de rest was even helder als glas. En hier stond hij, nauwelijks in staat om goed te blijven staan. Zijn been, heup en ribben brandden als vuur. Om nog maar te zwijgen van de schouder waar de gholam bovenop was gesprongen. Hij moest terug naar de drukke straten, terug naar mensen. Het ding zou misschien worden afgeschrikt door een grote hoeveelheid mensen. Hij had niet veel hoop, maar het was de enige die hij had. De straat was niet ver weg. Hij kon het geroezemoes van stemmen horen, nauwelijks minder geworden door de afstand.

Hij zette een voorzichtige stap naar achteren. Zijn laars gleed uit over iets wat verschrikkelijk stonk en hij gleed tegen de muur van de herberg. Alleen het woeste zwaaien met de zilveren vossenkop hield de gholam tegen. Die stemmen in de straat waren zo verlokkend dichtbij, maar ze hadden net zo goed in Barsine kunnen zijn. Een stad die allang dood was, en dat zou hij ook gauw zijn. ‘Het zit hier in dit steegje!’ schreeuwde een man. ‘Kom mee! Snel! Het ontkomt!’

Mart hield zijn ogen op de gholam gericht, die langs hem heen keek, naar de straat, en het wezen aarzelde. ‘Mij is bevolen me schuil te houden, behalve voor de degenen die ik oogst,’ spuwde de gholam, ‘dus leef je nog een tijdje. Een korte tijd.’

Het wezen draaide zich razendsnel om en rende het steegje in. Het gleed een stukje weg in de modder, maar scheen nog steeds weg te vloeien tot het achter de taveerne verdween.

Mart rende er achteraan. Hij zou niet hebben kunnen zeggen waarom, behalve dat het hem had proberen te doden en het opnieuw zou proberen. Zijn nekharen stonden recht overeind. Het ding ging hem op zijn gemak doden? Maar als zijn zegel het kon verwonden, kon het wezen er misschien ook door gedood worden. Hij kwam bij de hoek van de taveerne en zag de gholam, die op dat moment omkeek en hem zag. Weer aarzelde het ding even. De achterdeur van de taveerne stond op een kier en Mart kon het geluid van feestvierende mensen horen. Het wezen stak zijn handen in een gat in de achtermuur van het gebouw tegenover de taveerne, waar een steen uit was gevallen. Mart verstijfde. Het wezen scheen nauwelijks wapens nodig te hebben, maar als het er daar een verstopt had... Hij geloofde niet dat hij het zou overleven als hij zich moest verdedigen tegen dat wezen met een wapen. De armen volgden de handen, en toen dook het hoofd van de gholam in het gat. Marts mond viel open. De borst van het wezen gleed erdoorheen, toen de benen, en toen was het verdwenen. Door een opening die misschien even groot was als Marts beide handen.

‘Ik geloof niet dat ik ooit zoiets gezien heb,’ zei iemand kalm naast hem, en Mart schrok op toen hij besefte dat hij niet langer alleen was. De spreker was een oude man met wit haar, gebogen schouders en een grote haakneus midden in een droevig gezicht. Hij had een bundel op zijn rug en liet een grote dolk in een schede onder zijn jas glijden.

‘Ik wel,’ zei Mart hol. ‘In Shadar Logoth.’ Soms dreven stukjes van zijn eigen herinneringen die hij verloren waande, uit het niets naar boven, en dit stukje was naar de oppervlakte gekomen toen hij de gholam zag. Het was een van de herinneringen die hij graag voor altijd kwijt had willen zijn.

‘Weinigen overleven een bezoek aan die plek,’ zei de oude man en keek hem onderzoekend aan. Ergens kwam het getaande gezicht hem bekend voor, maar Mart kon het niet plaatsen. ‘Wat bracht je naar Shadar Logoth?’

‘Waar zijn uw vrienden?’ zei Mart. ‘De mensen naar wie je riep?’ Ze stonden slechts met z’n tweeën in het steegje. De geluiden uit de straat bleven onverminderd doorgaan, niet verstoord door kreten over iemand die zou ontsnappen als ze niet snel waren. De oude man haalde zijn schouders op. ‘Ik weet niet of iemand daar wel begrepen heeft wat ik riep. Het is al moeilijk genoeg om iemand te horen. Hoe dan ook, ik dacht dat het wezen daardoor bang zou worden. Maar als ik dat zie...’ Hij gebaarde naar het gat in de muur en lachte vreugdeloos, waarbij gaten tussen zijn tanden zichtbaar werden, ik geloof dat jij en ik het geluk van de Duistere zelf hebben.’

Mart vertrok zijn gezicht. Dat had hij al te vaak over zichzelf horen zeggen en hij hield er niet van. Misschien omdat hij niet zeker wist of het niet waar was. ‘Misschien is dat wel zo,’ mompelde hij. ‘Vergeef me; ik zou mezelf moeten voorstellen aan de man die me gered heeft. Ik ben Mart Cauton. Bent u een nieuwkomer in Ebo Dar?’ De bundel die op de rug van de man was vastgebonden, gaf hem het uiterlijk van een trekker. ‘U krijgt het moeilijk om een slaapplaats te vinden.’ Hij was voorzichtig met de knoestige hand die de ander in de zijne legde. De hand was een en al knobbel, alsof elk bot tegelijk gebroken en slecht geheeld was. Maar de greep was sterk.

‘Ik ben Noal Charin, Mart Cauton. Nee, ik zit hier al een poosje. Maar mijn slaapplaats op zolder in De Gouden Eend wordt nu ingenomen door een dikke oliekoopman uit Illian, die deze ochtend uit zijn kamer werd gezet om plaats te maken voor een Seanchaanse officier. Ik dacht dat ik vannacht iets in deze steeg kon vinden.’ Hij wreef met een kromme, knobbelige vinger over zijn neus en grinnikte, alsof het slapen in een steegje de gewoonste zaak ter wereld was. ‘Het zal niet de eerste keer zijn dat ik in de openlucht slaap, zelfs in een stad.’

‘Ik denk dat ik iets beters voor je kan regelen,’ zei Mart, maar de rest van zijn woorden stokte in zijn keel. Hij besefte dat de dobbelstenen nog steeds rondtolden in zijn hoofd. Hij was ze zowaar vergeten toen de gholam hem om zeep probeerde te helpen, maar ze kletterden nog steeds, lagen nog steeds niet stil. Als ze hem waarschuwden voor iets wat nog erger was dan de gholam, wilde hij het niet weten. Maar hij zou het weten. Geen twijfel mogelijk. Hij zou het weten, als het te laat was.

17

Roze linten

Koude windstoten joegen over het Mol Hara Plein en lichtten Marts mantel op en dreigden zijn bemodderde kleren te bevriezen toen hij en Noal zich het steegje uit haastten. De zon verborg zich half achter de nokken van de huizen en de schaduwen lengden zich. Hij moest zijn mantel wel laten wapperen, want met de ene hand hield hij zijn stok vast en met de andere het gebroken koord van de vossenkop. Hij had het zegel in een zak van zijn jak gepropt, waar hij het snel uit kon rukken als het nodig was. Zijn hele lijf deed pijn en de dobbelstenen ratelden nog steeds waarschuwend in zijn hoofd, maar van beide merkte hij nauwelijks iets. Hij keek voortdurend om zich heen terwijl hij zich ondertussen afvroeg hoe klein het gat kon zijn waar dat ding doorheen kon. Hij merkte dat hij ongerust naar de spleten tussen de plavuizen liep te kijken. Hoewel het niet waarschijnlijk leek dat het ding openlijk op hem af zou komen.

Uit de omringende straten drong geroezemoes door, maar hier bewoog alleen een broodmagere hond, die langs de fontein rende met het standbeeld van de reeds lang geleden gestorven koningin Nariene. Sommigen zeiden dat haar opgeheven hand naar de rijkdommen van de oceaan wees, die Ebo Dar verrijkt hadden, anderen zeiden dat de hand naar gevaar wees. Weer anderen zeiden dat haar opvolger de aandacht had willen vestigen op het feit dat slechts een van de borsten van het standbeeld ontbloot was, wat aangaf dat Nariene niet altijd eerlijk was geweest.

Op andere dagen behoorde het Mol Hara Plein op dit uur vol te zijn met slenterende verliefde paartjes, rondhangende venters en hoopvolle bedelaars, zelfs in de winter, maar na de komst van de Seanchanen waren de bedelaars opgepakt en aan het werk gezet, waarna de rest wegbleef, zelfs overdag. De reden was het Tarasinpaleis, die enorme hoogte van witte koepels, marmeren spitsen en balkons van ijzersmeedkunst. Het verblijf van Tylin Quintara Mitsobar, bij de gratie van het Licht koningin van Altara – of zoveel van Altara als binnen een paar dagen rijden van Ebo Dar af lag – Meesteres der Vier Winden en Waakster over de Zee der Stormen. En, misschien nog belangrijker, het verblijf van hoogvrouwe Suroth Sabelle Meldarath, die voor de Seanchaanse keizerin, moge zij eeuwig leven, het bevel voerde over de Voorlopers. Zij bekleedde op dit moment een positie die van veel groter gewicht was dan die van Tylin. Tylins wachters in groene laarzen, witte ballonbroeken en vergulde borstkurassen over groene jakken stonden bij elke ingang, evenals mannen en vrouwen met insectenhelmen en met een gestreepte wapenrusting in blauw en geel of groen en wit of elke denkbare samenstelling. De koningin van Altara verlangde veiligheid en stilte voor haar rust. Dat had Suroth tenminste gezegd, en als Suroth iets had bedacht wat Tylin wenste, besliste de koningin al gauw dat ze dat inderdaad wilde.

Mart dacht even na en bracht Noal toen naar de poorten van de stallen. Daar was de kans groter om een vreemdeling binnen te krijgen dan op de statige marmeren trappen die naar het plein afdaalden. Tevens kon hij daar de modder van zich afschrapen voor hij Tylin onder ogen moest komen. De laatste keer dat hij na een kroegruzie verfomfaaid was teruggekomen, had ze haar ongenoegen duidelijk laten blijken.

Aan de ene kant van de open poorten stond een handvol Ebodaraanse wachters met hellebaarden. Aan de andere kant bevond zich een groep Seanchanen met met kwasten versierde speren in de hand, en ze stonden allemaal zo stijf als Narienes standbeeld. ‘Het Licht zegene eenieder hier,’ mompelde Mart beleefd tegen de Ebodaraanse wachters. Het was altijd het beste om beleefd te zijn tegen Ebodaranen tot je ze kende. Daarna trouwens ook. Niettemin waren ze altijd... soepeler... dan de Seanchanen. ik zie u, heer,’ zei een gedrongen sergeant die naar hem toe kuierde. Mart herkende hem. Het was Surlivan Sarat, een aardige kerel, die altijd klaarstond met een grapje en een goed oog voor paarden had. Surlivan schudde zijn hoofd en tikte met de dunne ambtsstaf tegen zijn helm. ‘Bent u weer in een gevecht betrokken geraakt, heer? Als ze u zo ziet, zal ze tekeergaan als een waterspuwer.’ Mart rechtte zijn schouders en probeerde niet zo overduidelijk op zijn stok te leunen. Hij begon zich te ergeren. Hoezo, klaarstaan met een grapje? Als je er goed over nadacht, had de man een tong als een rasp. En eigenlijk had hij ook weinig oog voor paarden. ‘Komen er vragen als mijn vriend bij mijn mannen een slaapplaats zoekt?’ vroeg hij grof. ‘Het lijkt me niet, wel. Er is ruimte genoeg bij mijn maten.’ Ruimte voor meer dan een, om de waarheid te zeggen. Tot dusver waren er acht man gestorven, omdat ze hem gevolgd waren naar Ebo Dar.

‘Niet van mij, heer,’ zei Surlivan, hoewel hij de magere man naast Mart opnam en zijn lippen zuinig samenkneep. Maar Noals jak leek van goede stof, tenminste in de schemering, en toonde kantwerk dat in betere staat verkeerde dan dat van Mart. Misschien liet dat de weegschaal doorslaan. ‘En zij hoeft ook niet alles te weten, dus ook geen vragen van haar.’

Mart gromde, maar voor hij iets kon zeggen waar hij later spijt van zou krijgen, galoppeerden drie gewapende Seanchanen het plein op naar de poort, en Surlivan keerde zich naar hen toe. ‘Leven jij en jouw vrouwe in het paleis van de koningin?’ vroeg Noal terwijl hij naar de poort liep.

Mart trok hem terug. ‘Wacht op hen,’ zei hij, en knikte naar de Seanchanen. Zijn vrouwe? Stomme vrouwen! Rottige dobbelstenen in zijn rotkop!

‘Ik heb een bericht voor hoogvrouwe Suroth,’ verkondigde een Seanchaanse, waarbij ze op een leren tas aan haar metalen schouder sloeg. Haar helm had een dunne pluim, die aangaf dat ze een officier van lage rang was, maar haar paard was een grote grijze ruin die er snel uitzag. De andere twee dieren waren sterk, maar niet meer dan dat.

‘Treed binnen met de zegening van het Licht,’ zei Surlivan, en neeg zijn hoofd een beetje.

De Seanchaanse vrouw knikte vanuit haar zadel al even licht. ‘De zegening van het Licht valle u eveneens toe,’ lispelde ze en de hoeven kletterden de binnenplaats op.

‘Vreemd is dat,’ peinsde Surlivan en keek het drietal na. ‘Ze vragen altijd toestemming aan ons, niet aan hen daar.’ Hij wees met zijn staf naar de Seanchaanse wachters aan de andere kant van de poort. Mart had gemerkt dat ze nog geen duimbreed hadden bewogen en wellicht niet eens naar de aangekomen ruiters hadden gekeken. ‘Maar wat doen ze als u had gezegd dat ze niet naar binnen hadden gekund?’ vroeg Noal zacht, en verschoof de bundel op zijn rug. Surlivan draaide zich vliegensvlug om. ‘Een eed is wel voldoende en die heeft mijn koningin gezworen. Zij heeft de hare gegeven... Aan wie dan ook. Voor mij volstaat mijn eed aan mijn koningin,’ zei hij toonloos. ‘Geef uw vriend een bed, heer. En waarschuw hem dat er dingen zijn die men in Ebo Dar beter niet kan zeggen en vragen die men beter niet kan stellen.’

Noal keek verward en begon zich te verdedigen dat hij alleen nieuwsgierig was, maar Mart wisselde zo snel mogelijk verdere zegeningen en hoffelijkheden met de Altaraanse officier uit en trok zijn nieuwe kennis naar binnen, terwijl hij hem met zachte stem over de Hoorders uitlegde. De man had hem weliswaar van de gholam gered, maar dat betekende nog niet dat hij het goedvond dat zijn huid en haar aan de Seanchanen werden overhandigd. Ze hadden ook nog mensen die Zoekers werden genoemd. Van hen wist hij niet zoveel af, omdat zelfs mensen die vrijelijk over de Doodswachtgarde spraken, hun kaken op elkaar klemden als het om Zoekers ging. Vergeleken met de Zoekers leken de Ondervragers van de Witmantels op jongetjes die vliegen pijnigden.

‘Ik begrijp het,’ zei de oude man langzaam. ‘Dat wist ik niet.’ Hij klonk alsof hij het zichzelf verweet. ‘Jij brengt zeker een groot deel van je tijd bij de Seanchanen door. Ken je hoogvrouwe Suroth ook zo goed? Ik moet zeggen dat ik geen idee had dat je kennissen van zo’n hoge rang had.’

‘Ik breng zoveel mogelijk tijd in de herberg door,’ zei Mart zuur. Als Tylin het hem toestond. Licht, hij had net zo goed getrouwd kunnen zijn! ‘Suroth weet niet eens dat ik besta.’ En hij hoopte vurig dat dat zo bleef.

De drie Seanchanen waren al verdwenen toen hun paarden de stallen in werden geleid. Wel zagen ze ongeveer twintig sul’dam, die hun damane als avondoefening in een grote kring over de binnenplaats lieten rondlopen. Bijna de helft van de in grijs geklede vrouwen was donker gekleurd, zonder de sieraden die ze als windvindsters hadden gedragen. Er waren er nog meer in het paleis en elders; de Seanchanen hadden talloze Zeevolkschepen gekaapt die er niet in geslaagd waren weg te komen. De meeste damane hadden een misnoegde of helemaal geen gezichtsuitdrukking, maar zeven of acht staarden voor zich uit, verloren en verward, en nog steeds ongelovig. Elk had een in Seanchan geboren damane naast zich, die haar hand vasthield of een arm om haar heen had geslagen, en die glimlachte of haar iets toefluisterde onder de goedkeurende blikken van de vrouwen met de armbanden die met zilverkleurige halsbanden waren verbonden. Enkele verdwaasde vrouwen klampten zich vast aan de damane die met hen meeliep, alsof zij een reddingslijn was. Ook zonder natte kleren zou Mart hebben gehuiverd. Hij probeerde Noal snel over de binnenplaats mee te trekken, maar toen ze langs de kring stapten, kwam net een damane voorbij die geen Seanchaanse was en ook niet tot het Zeevolk behoorde. Ze liep aan de lijn van een mollige, grijzende sul’dam, een olijfkleurige vrouw die voor een Altaraanse moeder had kunnen doorgaan. Een strenge moeder met een onhandelbaar kind, zoals ze naar de haar toevertrouwde damane keek. Teslyn Baradon was dikker geworden na anderhalve maand Seanchaanse gevangenschap, maar haar leeftijdloze gezicht zag er nog steeds uit alsof ze drie keer per dag doorns als eten kreeg. Ze liep gedwee aan de a’damlijn en gehoorzaamde zonder aarzeling aan elk gemompelde bevel van de sul’dam. Ze stond stil en boog heel diep voor hem en voor Noal. Heel even flitsten ogen vol haat naar hem toe, voor zij en haar sul’dam hun rondje over het binnenplein vervolgden. Gedwee, gehoorzaam. Hij had damane gezien, onder wie Teslyn, die op dit binnenhof werden neergeslagen en afgeranseld tot ze jankten, omdat ze zich verzetten. Ze had hem geen dienst bewezen, en misschien wel een paar slechte, maar dit wenste hij haar niet toe.

‘Beter dan dood,’ mompelde hij, en liep door. Teslyn was een harde, die waarschijnlijk voortdurend ontsnappingsplannen maakte, maar die hardheid kon je slechts tot een bepaald punt opbrengen. De Vrouwe der Schepen en haar Meester der Klingen waren zonder een kik te geven gestorven, maar het had hen niet gered van de brandstapel.

‘Meen je dat?’ vroeg Noal afwezig, terwijl hij zijn bundel op de rug weer goed schoof. Zijn gebroken handen schenen goed met het mes te kunnen omgaan, maar verder leken ze onhandig. Mart keek hem nadenkend aan. Nee. Hij wist niet zeker of hij dat meende. Die zilveren a’dam leek te veel op de onzichtbare halsband van Tylin. Maar Tylin mocht hem de rest van zijn leven onder de kin kietelen als dat hem van de brandstapel hield. Licht, wat zou het fijn zijn als die stomme dobbelstenen in zijn hoofd er gewoon mee ophielden! Dan had hij dat tenminste gehad. Nee, dat was een leugen. Toen het uiteindelijk tot hem was doorgedrongen wat ze betekenden, had hij gewild dat die dobbelstenen nooit meer zouden ophouden.

De kamer die Chel Vanin en de overgebleven Roodarmen deelden, lag niet ver van de stallen. Het was een lange, witgepleisterde kamer met een lage zoldering, met te veel bedden voor wie het tot nog toe hadden overleefd. Vanin lag als een kalende vetkwab in zijn hemdsmouwen met een boek op zijn borst te lezen. Mart was ooit verbaasd geweest dat de man kón lezen. Vanin spuwde door een gat tussen zijn tanden en bekeek Marts met modder besmeurde kleren. ‘Weer gevochten?’ vroeg hij. ‘Zal ze niet leuk vinden, denk ik.’ Hij kwam niet overeind. Met enkele verrassende uitzonderingen vond Vanin zichzelf even goed als elke heer of vrouwe.

‘Moeilijkheden, heer Mart?’ gromde Harnan, die overeind was gesprongen. Hij was lichamelijk even onbehouwen als zijn aard; zijn zware onderkaak klapte dichten vertekende de ruw getatoeëerde havik op zijn wang. ‘Vergeving, maar u bent niet in een toestand om er iets aan te doen. Zeg hoe ze eruitzien en we spreken namens u een hartig woordje met ze.’

De andere drie kwamen er gretig bij staan. Twee grepen hun jas al terwijl ze nog bezig waren hun hemden in hun broeken te proppen. Metwin, een jongensachtige Cairhienin die tien jaar ouder was dan Mart, greep zijn zwaard dat aan het voeteneind van zijn bed stond en trok een stuk van de kling uit de schede om de scherpte te bevoelen. Hij was in de groep het beste met een zwaard, heel goed, hoewel Gorderan hem heel dicht benaderde, al leek hij sterk op een hoefsmid. Gorderan was helemaal niet zo langzaam als zijn zware schouders deden vermoeden. Een tiental Roodarmen was Mart naar Ebo Dar gevolgd. Acht ervan waren dood en de rest zat hier in het paleis vast. Hier konden ze geen dienstmeisjes in de bil knijpen, een lekker potje vechten bij het dobbelen of drinken tot ze erbij neervielen. Niet zoals ze dat hadden kunnen doen als ze in een herberg waren gebleven waar de herbergier hen uiteindelijk het bed in had gedragen, ook al was hun beurs de volgende ochtend dan wel wat lichter.

‘Noal hier kan je beter vertellen wat er gebeurd is dan ik,’ zei Mart en schoof zijn hoed terug. ‘Hij komt hier slapen. Hij heeft vanavond mijn leven gered.’

Dat leverde geschokte uitroepen en kreten van goedkeuring voor Noal op, om nog maar te zwijgen van een paar schouderklappen die de oude man bijna omver sloegen. Vanin ging zelfs zover dat hij met een dikke vinger aangaf waar hij was gebleven en ging toen rechtop op zijn dunne matras zitten.

Noal legde zijn bundel op een ongebruikt bed en vertelde het verhaal met veel gebaren. Hij maakte zijn eigen rol erin kleiner en zette zichzelf neer als een wat dommige dwaas die in de modder uitgleed en naar de gholam gaapte, terwijl Mart vocht als een held. De man was een geboren verteller en kon je als een speelman laten zien wat hij beschreef. Harnan en de Roodarmen lachten voluit, wetende dat hij bewust hun eigen kapitein diens eer gunde, en dat waardeerden ze. Maar het gelach stierf weg toen hij vertelde hoe Marts aanvaller in een klein gat was verdwenen. Ook dat maakte Noal aanschouwelijk. Vanin legde zijn boek neer en spoog tussen zijn tanden op de grond. De gholam had Vanin en Harnan halfdood in de Rahad achtergelaten. Halfdood, omdat het wezen een andere prooi op het oog had.

‘Blijkbaar moet dat ding mij hebben,’ zei Mart luchtig toen de oude man zijn verhaal beëindigd had en kennelijk uitgeput op het bed met zijn bezittingen neerzakte. ‘Waarschijnlijk heeft hij een keer met me gedobbeld, wat ik me niet meer kan herinneren. Niemand van jullie hoeft zich kopzorgen te maken, zolang je maar niet tussen hem en mij gaat staan.’ Hij grinnikte en probeerde het allemaal als een grap te laten klinken, maar bij niemand krulde een mondhoek. ‘Hoe dan ook, morgenochtend geef ik jullie goud. Koop een overtocht op het eerste schip naar Illian, en neem Olver mee. En Thom en Juilin, als ze willen.’ Hij kon zich voorstellen dat de dievenvanger in elk geval wel wilde. ‘En natuurlijk Nerim en Lopin.’ Hij was eraan gewend geraakt om een stel bedienden te hebben die hem verzorgden, maar hij had ze hier amper nodig. ‘Talmanes moet rond deze tijd vlak bij Caemlin zijn. Het zal jullie niet veel moeite kosten hem te vinden.’ Als ze vertrokken waren, zou hij alleen zijn met Tylin. Licht, hij stond nog liever tegenover de gholam!

Harnan en de andere drie Roodarmen keken elkaar aan. Fergin krabde zijn hoofd alsof hij het niet helemaal begreep. Dat was heel best mogelijk. De magere man was een goede soldaat – niet de beste, maar goed genoeg – maar hij was niet al te slim als het om andere zaken ging-

‘Dat zou onjuist zijn,’ opperde Harnan uiteindelijk. ‘Om maar iets te noemen: heer Talmanes vilt ons levend als we zonder u terugkomen.’ De andere drie knikten. Fergin begreep dat heel goed. ‘En jij, Vanin?’ vroeg Mart.

De dikkerd haalde zijn schouders op. ‘Als ik die jongen bij Riselle weghaal, snijdt hij me open als een snoekbaars zodra ik slaap. Dat zou ik in zijn geval ook doen. Trouwens, ik heb hier tijd om te lezen. Krijg ik weinig kans toe als ik moet werken als een hoefsmid.’ Dat was een van de ambachten die hij voorwendde te beoefenen. Het andere was dat van stalknecht. In werkelijkheid was hij een paardendief en een stroper, de beste in twee landen, en misschien nog wel in meer.

‘Jullie zijn allemaal gek,’ zei Mart met een frons. ‘Dat dit wezen mij wil hebben, wil nog niet zeggen dat het jullie niet zal doden als jullie in de weg staan. Het aanbod geldt nog steeds. Wie bij zijn verstand is, vertrekt.’

‘Ik heb eerder mensen als jij gezien,’ zei Noal opeens. De gebogen oude man was een toonbeeld van ouderdom en uitputting, maar zijn ogen stonden helder en scherp terwijl hij Mart opnam. ‘Sommigen stralen iets uit wat anderen ertoe beweegt hen te volgen. Sommigen leiden mensen naar de ondergang, anderen naar roem. Ik denk dat jouw naam in de geschiedenisboeken terechtkomt.’ Harnan leek al even in de war als Fergin. Vanin spuwde, ging weer liggen en opende zijn boek.

‘Misschien als al mijn geluk verdwijnt,’ mompelde Mart. Hij wist wat het kostte om in de geschiedenisboeken terecht te komen. Een man kon de dood vinden bij dat soort dingen. ‘Je kunt je maar beter opknappen voor ze je ziet,’ bedacht Fergin ineens. ‘Al die modder werkt als een distel onder haar zadel, zeker weten.’

Mart rukte zijn hoed af en liep nijdig weg. Nou ja, voor zover dat hobbelend met een wandelstok kon. Voor de deur dichtviel, hoorde hij hoe Noal een verhaal begon over hoe hij eens op een schip van het Zeevolk had meegezeild en hoe hij had geleerd zich in koud zout water te wassen. Zo begon het tenminste.

Hij strompelde door gangen vol gebloemde wandkleden die de Ebodaranen ‘zomerbehang’ noemden vanwege het jaargetijde waaraan ze deden denken. Hij had zelf al besloten dat hij schoon wilde zijn voor Tylin hem zag, maar hij kreeg ook nog eens van vier dienaren en niet minder dan zeven kamermeisjes de raad een bad te nemen en zich te verkleden voordat de koningin hem zag. Ze boden aan om een bad klaar te maken en schone kleren te halen zonder dat de koningin ervan zou horen. Ze wisten niet alles van hem en Tylin, het Licht zij dank – alleen Tylin en hij kenden de ergste feiten – maar ze wisten vervloekt veel. Erger nog, elke, echt elke, stomme dienaar in dit stomme Tarasinpaleis vond het prima. Tylin was hun koningin, om maar iets te noemen, en wat hun betrof, mocht ze doen en laten waar ze zin in had. Bovendien was haar stemming na de verovering van de stad zo onvoorspelbaar geworden als het weer en als een schoongeschrobde Mart voorkwam dat zij een dienaar de neus afbeet, dan wilden ze Mart best als een geschenk op Zonnedag achter zijn oren wassen en hem in kant wikkelen!

‘Modder, bloed en as,’ zei hij tegen een aardig kamermeisje dat haar rok spreidde voor een kniks. Er vonkten pretlichtjes in haar donkere ogen en de diepe halslijn van haar lijfje toonde fraaie borsten die die van Riselle bijna evenaarden. Op een andere dag had hij de tijd genomen om genietend te kijken. ‘Hoezo modder? Ik zie helemaal geen modder!’ Haar mond viel open en ze vergat om overeind te komen en ze staarde hem half gebogen na terwijl hij weghinkte. Juilin Sandar kwam de hoek om rennen en liep bijna tegen hem aan. Met een gesmoorde vloek sprong de Tyreense dievenvanger achteruit en zijn donkere gezicht werd bleek, tot hij besefte wie hij bijna omvergelopen had. Toen mompelde hij een verontschuldiging en wilde langs hem glippen.

‘Heeft Thom je bij zijn dwaze spelletjes betrokken, Juilin?’ vroeg Mart. Thom en Juilin deelden ergens midden in de bediendenvleugel een kamer, en hij had geen reden om hier te zijn. In zijn donkere Tyreense jas die tot over de rand van zijn laarzen viel, zou Juilin tussen de bedienden opvallen als een eend in een kippenren. Suroth was strikt in die dingen, veel strikter dan Tylin. De enige reden die Mart kon bedenken, was die linke zaak waar Thom en Beslan bij betrokken waren. ‘Nee, doe geen moeite het mij te vertellen. Ik heb Harnan en de anderen een aanbod gedaan en dat geldt ook voor jou. Als je wilt vertrekken, geef ik je er het geld voor.’ Eigenlijk leek Juilin hem helemaal niets te willen vertellen. De dievenvanger stak zijn duimen in de riem en keek Mart onschuldig aan. ‘Wat hebben Harnan en de anderen gezegd? En wat voor dwaasheid voert Thom dan uit volgens jou? In dit gebied vol met huizen weet hij beter de weg dan jij of ik.’

‘De gholam is nog steeds in Ebo Dar, Juilin.’ Thom kende het Spel der Huizen als geen ander en hij vond het prachtig zijn neus in staatszaken te steken. ‘Het ding heeft me zojuist geprobeerd te doden.’ Juilin gromde alsof hij een stomp in zijn maag had gekregen en streek met zijn hand door zijn korte zwarte haar. ‘Zelfs dan heb ik nog een reden om even te blijven,’ zei hij. Zijn houding veranderde iets en hij leek koppig te worden om zich wat schuldbewust te verdedigen. Mart had hem nog nooit zo schichtig zien rondkijken, maar als een man zo deed, kon het maar één ding betekenen. ‘Neem haar mee,’ zei Mart. ‘En als ze niet mee wil, nou, in Tyr heb je binnen een uur een vrouw op elke knie. Zo is dat met vrouwen, Juilin. Als er een nee zegt, is er altijd een ander die ja zegt.’ Een bediende die zich met een armvol linnen handdoeken voorbij haastte, keek verbaasd naar Marts modderige uiterlijk, maar Juilin dacht dat die blik hem gold. Hij trok de duimen uit zijn riem en probeerde er tevergeefs wat meer als dienaar uit te zien. Thom mocht dan bij de bedienden slapen, hij had meteen beweerd dat het zijn eigen keuze was geweest, een eigenaardige karaktertrek. En niemand vond het vreemd om hem hier te zien, om misschien de kamers van Riselle binnen te glippen, die vroeger aan Mart hadden behoord. Juilin had behoorlijk zijn best gedaan om een dievenvanger te zijn, nooit en te nimmer een dievenpakker. Hij had al zoveel prikkelbare edelen en hooghartige kooplieden als iemand van gelijke stand uitdagend aangekeken, dat iedereen in het paleis wist wie en wat hij was. En waar hij hoorde te zijn. Beneden.

‘Mijn heer is verstandig,’ zei hij te luid, en maakte een stijve en houterige buiging. ‘Mijn heer weet alles van vrouwen. Als mijn heer een eenvoudig man wil vergeven, ik moet naar mijn plaats terug.’ Hij draaide zich om en riep met luide stem over zijn schouder: ‘Vandaag heb ik gehoord dat als mijn heer nog één keer terugkomt alsof hij in de goot heeft gelegen, de koningin van plan is om het lichaam van mijn heer te tuchtigen.’

En dat was de druppel die de emmer deed overlopen. Mart gooide de deur van Tylins vertrekken open, wandelde naar binnen, slingerde zijn hoed de hele kamer door... en bleef met open mond sprakeloos staan. Zijn hoed raakte het wandkleed en viel op de grond. Een windvlaag rammelde aan de hoge drieboogsramen, die uitkwamen op een breed smeedijzeren balkon dat uitkeek op het Mol Hara Plein.

Tylin draaide zich om in haar stoel, die zo gemaakt was dat hij op verguld bamboe leek, en staarde hem over een gouden wijnbeker aan. Golven glanzend zwart haar met wat grijs aan de slapen omlijstten een prachtig gezicht met ogen van een roofvogel. Een gezicht dat op dit moment niet al te vermaakt was. Onbeduidende dingen schenen zomaar zijn aandacht te trekken. Ze wipte met haar been, waardoor haar groene en witte onderrokken opzwiepten. De uiterst lage halslijn van het lijfje was afgezet met lichtgroen kant en liet haar fraaie borsten half vrij, waartussen het met edelstenen versierde heft van haar trouwdolk bengelde. Ze was niet alleen. Tegenover haar zat Suroth, die fronsend in haar wijnbeker keek en met lange vingernagels op de armleuning van haar stoel tikte. Ze leek best knap, ondanks haar tot een opstaande kam gekapte haren, maar liet daardoor Tylin op een konijn lijken. Twee vingernagels van elke hand waren blauwgelakt. Het was vreemd, maar naast haar zat een klein meisje, eveneens in een drukbewerkt gebloemd gewaad dat over witte plooirokken viel. Ze had een sluier over haar hele hoofd – dat geheel geschoren leek – en droeg een fortuin aan robijnen. Al was hij nog zo geschokt, hij kon robijnen en goud herkennen. Achter de stoel van het meisje stond een slanke vrouw die bijna net zo donker was als haar eenvoudige zwarte gewaad. Zelfs voor een Aielse zou ze lang zijn geweest. Ze had met nauwelijks verholen ongeduld haar armen over elkaar geslagen. Haar golvende zwarte haar was kort maar nergens geschoren, dus was ze niet van het Bloed en geen so’jhin. Haar opmerkelijke schoonheid plaatste zowel Tylin als Suroth in de schaduw. Al voelde Mart zich alsof hij met een hamer op zijn hoofd was geslagen, hij bleef mooie vrouwen opmerken.

Maar het was niet de aanwezigheid van Suroth of die van de vreemdelingen waardoor hij met een ruk stil bleef staan. De dobbelstenen waren tot rust gekomen, met een donderende klap die in zijn schedel weergalmde. Hij bleef staan en verwachtte een Verzaker die uit de vlammen van de marmeren haard zou springen, of dat de aarde hem en het paleis zou verzwelgen.

‘Je luistert niet naar me, duifje,’ zei Tylin met gevaarlijk gekir, ik zei dat je naar de keuken moest gaan en je te goed moet doen aan een pasteitje. En neem een bad, als je toch bezig bent.’ Haar donkere ogen glinsterden. ‘We zullen het later over je modder hebben.’ Versuft dacht hij na over wat er bij zijn binnenkomst was gebeurd. Hij was de kamer ingelopen, de dobbelstenen waren gestopt en... er was niets gebeurd. Niets!

‘Deze man is aangevallen,’ zei de kleine, gesluierde gestalte verontwaardigd en kwam overeind. Haar stem klonk even koud als de winterwind. ‘Je zei dat de straten veilig waren. Suroth! Ik ben mishaagd!’ Er móést iets gebeuren. Het had al gebeurd moeten zijn! Er gebeurde altijd iets als de dobbelstenen ermee ophielden. ‘Ik verzeker je, Tuon, dat de straten van Ebo Dar even veilig zijn als de straten van Seandar,’ zei Suroth, en dat deed Mart uit zijn verdoving ontwaken. Ze klonk... bevreesd. Dat was haast onmogelijk. Suroth maakte anderen bevreesd.

Een slanke jongeman in de bijna doorzichtige kleren van de da’covale kwam naast haar staan met een hoge wijnkan van blauw porselein. Hij boog zijn hoofd en hield haar zwijgend de kan voor om haar beker bij te vullen. Hij deed Mart opnieuw opschrikken. Hij had niet beseft dat er nog iemand in de kamer was. De man met zijn geelblonde haren en onfatsoenlijke kleding was niet alleen. Een slank maar rondborstig roodharig meisje in net zo’n doorzichtig gewaad knielde naast een tafel waarop kruidenflessen stonden en nog meer fraaie porseleinen wijnkannen van het Zeevolk en een klein koperen stoofje om de wijn op te warmen. Een wat ouder dienstmeisje in de groenwitte kleuren van Huis Mitsobar stond zenuwachtig bij de andere muur. En in een andere hoek stond nog een Seanchaanse, zo stil dat hij haar bijna gemist had. Het was een kleine vrouw van wie het goudkleurige haar voor de helft was afgeschoren, en met een boezem die die van Riselle zou kunnen overtreffen, maar haar gewaad van rode en gele vlakken was te hoogsluitend om daar zeker van te zijn. Niet dat hij ernaar verlangde erachter te komen. Seanchanen waren nogal lichtgeraakt als het om hun so’jhin ging. Tylin was lichtgeraakt over élke vrouw. Sinds hij zijn bed weer had kunnen verlaten, was er geen dienstmeisje jonger dan zijn grootmoeder in haar vertrekken geweest.

Suroth keek naar de jongeman alsof ze zich afvroeg wat hij was, schudde toen haar hoofd en richtte haar aandacht weer op Tuon, die de man wegwuifde. Het dienstmeisje schoof naar voren om de wijnkan van hem over te nemen en probeerde Tylins beker bij te vullen, maar de koningin maakte een bijna onzichtbaar gebaar dat haar terugstuurde. Tylin zat stil, heel stil. Geen wonder dat ze geen aandacht wilde trekken als die Tuon Suroth angst kon aanjagen, zoals ze net heel duidelijk gedaan had.

‘Ik ben ontstemd, Suroth,’ zei het meisje opnieuw en keek streng neer op de ander. Zelfs staande hoefde ze niet echt te buigen om de zittende hoogvrouwe aan te kijken. Mart nam aan dat ook zij hoogvrouwe moest zijn, maar dan hoger. ‘Je hebt veel teruggewonnen, en dat zal de keizerin, moge zij eeuwig leven, zeer behagen, maar jouw ondoordachte opmars naar het oosten was een ramp die niet herhaald mag worden. En als de straten van deze stad veilig zijn, hoe kan hij er dan zo uitzien?’

Suroths knokkels waren wit omdat ze de leuning en haar wijnbeker omklemde. Ze keek woedend naar Tylin, alsof deze terechtwijzing haar fout was, en Tylin glimlachte verontschuldigend en boog haar hoofd. O bloed en as, daar zou hij voor boeten! ik ben gevallen, dat is alles.’ Zijn stem had vuurwerk kunnen zijn, want alle hoofden draaiden zich met een ruk naar hem om. Suroth en Tuon leken geschokt dat hij zijn mond had opengedaan. Tylin leek op een adelaar die zijn konijntje wil laten braden. ‘Hoogvrouwe,’ voegde hij eraan toe, maar dat scheen de zaak niet te verbeteren.

De lange vrouw greep plotseling de wijnbeker uit Tuons hand en wierp hem in de haard. Vonken vlogen de schoorsteen in. Het dienstmeisje maakte een beweging alsof ze naar het vuur wilde lopen om de beker te redden, maar na een kleine aanraking van de so’jhin bleef ze staan.

‘Je bent een dwaas, Tuon,’ zei de lange vrouw, en vergeleken met haar stem klonken de strenge woorden van het meisje bijna als gelach. De overbekende lijzige Seanchaanse tongval scheen bijna helemaal afwezig. ‘Suroth beheerst de situatie hier helemaal. Wat in het oosten gebeurd is, kan in elke veldslag gebeuren. Je moet stoppen met je tijd te verspillen aan belachelijke kleinigheden.’ Suroth gaapte haar heel even verbijsterd aan voor haar gezicht een bevroren masker werd. Mart zelf was meer dan verbaasd. Als je op zo’n toon tegen iemand van het Bloed sprak, mocht je van geluk spreken als je een wandelingetje naar de geselpaal mocht maken! Het was verbijsterend, maar Tuon neeg het hoofd. ‘Misschien heb je gelijk, Anath,’ zei ze kalm en zelfs met iets van eerbied. ‘De tijd en de voortekens zullen het leren. Maar de jongeman liegt overduidelijk. Misschien vreest hij Tylins boosheid. Maar zijn verwondingen zijn erger dan door een val veroorzaakt kan zijn, tenzij er onzichtbare rotspunten in de stad zijn.’

Dus hij vreesde Tylins boosheid? Nou ja, misschien was dat ook wel zo, maar slechts een heel klein beetje. Toch vond hij het niet leuk daaraan herinnerd te worden. Hij leunde op zijn stok en probeerde een gemakkelijke houding aan te nemen. Ze hadden een man per slot van rekening kunnen vragen om te gaan zitten. ‘Ik raakte gewond op de dag dat uw jongens de stad innamen,’ zei hij met zijn brutaalste grijns. ‘Dat stel ging nogal ruw om met bliksemflitsen en vuurbollen. Maar ik ben zowat genezen; dank voor uw medeleven.’ Tylin begroef haar gezicht in haar wijnbeker, maar slaagde er nog in om hem een blik over de rand te werpen die een latere afrekening beloofde.

Tuons rokken ritselden toen ze over het tapijt naar hem toeliep. Het donkere gezicht achter die dunne sluier had mooi kunnen zijn als er niet die uitdrukking op had gelegen van een rechter die op het punt staat een doodvonnis uit te spreken. En met gewoon haar in plaats van die kale schedel. Haar ogen waren groot en glanzend, maar volkomen onpersoonlijk. Al haar lange vingernagels waren felrood gelakt, merkte hij op. Hij vroeg zich af of dat iets betekende. Licht, een man kon voor de prijs van die robijnen jaren in weelde leven. Ze reikte met een hand naar zijn gezicht en legde haar vingertoppen onder zijn kin en hij wilde terugwijken. Tot Tylin hem over Tuons hoofd woest aanstaarde met een blik die hem beloofde dat ze het hem ter plekke betaald zou zetten als hij zoiets flikte. Kwaad liet hij het meisje zijn gezicht heen en weer draaien onder haar onderzoekende blik.

‘Je hebt tegen ons gestreden?’ vroeg ze. ‘Je hebt de eden gezworen?’

‘Ik heb gezworen,’ mompelde hij. ‘Voor dat andere had ik geen kans.’

‘Dat is zo,’ mompelde ze. Ze liep langzaam om hem heen en bleef hem onderzoekend aankijken. Ze voelde met haar vingers aan het kant om zijn pols, raakte de zwartzijden halsdoek om zijn nek aan en lichtte de rand van zijn mantel op om het borduurwerk te bekijken. Hij verdroeg het en weigerde van houding te veranderen. Zijn woedende blikken evenaarden die van Tylin. Licht, hij had paarden gekocht na een minder grondig onderzoek. Nog even en ze zou zijn tanden willen zien.

‘De jongen heeft je gezegd dat hij gewond is geraakt,’ zei Anath kil en bevelend. ‘Als je hem wilt, koop hem dan. Klaar. Het is een lange dag geweest en je hoort in bed te liggen.’

Tuon bleef staan en bekeek aandachtig de grote zegelring aan zijn vinger. Het was een meesterstuk van een gezel, om de kunde van de ambachtsman te tonen, en stelde een rennende vos en twee raven in de vlucht voor, alles omgeven door wassende manen. Hij had de ring toevallig gekocht maar hij was eraan gehecht geraakt. Hij vroeg zich af of ze de ring wilde hebben. Ze rechtte haar rug en staarde in zijn gezicht. ‘Een goede raad, Anath,’ zei ze. ‘Hoeveel wil je voor hem hebben, Tylin? Als hij een van je speeltjes is, noem je prijs en ik verdubbel die.’

Tylin verslikte zich in haar wijn en begon te hoesten. Mart viel bijna om. Het meisje wilde hem kópen? Gezien haar gezichtsuitdrukking had ze net zo goed naar een paard kunnen kijken. ‘Hij is een vrij man, hoogvrouwe,’ zei Tylin onvast toen ze weer kon spreken, ik... ik kan hem niet verkopen.’ Mart had kunnen lachen als Tylin niet had geklonken alsof ze wilde voorkomen dat haar tanden haar beven zouden verraden en als deze bloedmeid zojuist niet had gevraagd wat hij kostte. Een vrij man, ja, ja! Het meisje wendde zich van hem af alsof ze hem uit haar gedachten gezet had. ‘Je bent bang, Tylin, en onder het Licht, dat zou je niet moeten zijn.’ Ze schreed naar Tylins stoel, lichtte haar sluier met twee handen op en bukte zich om Tylin licht op beide ogen en op haar lippen te kussen. Tylin was verbijsterd. ‘Je bent een zuster voor mij, en voor Suroth,’ zei Tuon verrassend vriendelijk. ‘Zelf zal ik jouw naam schrijven als een van het Bloed. Je zult hoogvrouwe Tylin zijn, en tevens koningin van Altara, en meer, zoals je beloofd is.’ Anath snoof luid.

‘Ja, Anath, ik weet het,’ zuchtte het meisje. Ze trok haar sluier recht en liet hem zakken. ‘De dag is lang en zwaar geweest en ik ben vermoeid. Maar ik wil Tylin laten zien welke landen er voor haar in het verschiet liggen, zodat ze het zal weten en ze zich op haar gemak zal voelen. Er zijn kaarten in mijn vertrekken, Tylin. Wil je me de eer aandoen mij te vergezellen? Ik heb buitengewoon goede vrouwen om je te verzorgen.’

‘De eer is aan mij,’ zei Tylin. Ze klonk nog net zo onzeker als daarvoor.

Op een gebaar van de so’jhin vloog de lichtblonde jongeman naar de deur en hield hem geknield open, maar eerst moesten de gewaden gladgestreken en rechtgetrokken worden, zoals vrouwen altijd doen voor ze ergens heengaan, of ze nu uit Seanchan of Altara kwamen. Terwijl de da’covale met het rode haar dit karweitje bij Tuon en Suroth deed, nam Mart de gelegenheid te baat om Tylin opzij te trekken, zodat niemand hem kon afluisteren. Hij zag dat de blauwe ogen van de so’jhin telkens naar hem teruggleden, maar Tuon, die zich de zorgen van de da’covale liet welgevallen, leek zijn bestaan vergeten te zijn. ik ben niet zomaar gevallen,’ zei hij zacht tegen Tylin. ‘De gholam probeerde mij nog geen uur geleden te doden. Het zou het beste zijn als ik vertrok. Dat ding wil mij hebben, en het zal iedereen in mijn buurt eveneens doden.’ Het plan was net bij hem opgekomen, maar hij dacht dat het een goede kans van slagen had. Tylin snoof. ‘Hij... het... het... mag jou niet krijgen, varkentje van me.’ Ze wierp een blik op Tuon die het meisje wellicht zou doen vergeten dat ze Tylin als een zuster had gezien. ‘En zij ook niet.’ Ze was tenminste verstandig genoeg om te fluisteren. ‘Wie is ze?’ vroeg hij. Nou ja, het was nooit meer dan een kans geweest.

‘Hoogvrouwe Tuon, en dan weet je net zoveel als ik,’ zei Tylin zacht. ‘Suroth vliegt overeind als ze spreekt, en zij vliegt overeind als Anath spreekt, hoewel ik bijna zou zweren dat Anath een bediende is. Het zijn zeer vreemde mensen, liefje.’ Opeens schoof ze met een vinger wat modder van zijn gezicht. Hij had niet beseft dat hij ook modder op zijn gezicht had. Ineens was die adelaar weer in haar ogen aanwezig. ‘Weet je het nog van die roze linten, lieverd? Als ik terugkom, zullen we zien hoe roze linten je staan.’

Ze gleed met Tuon en Suroth de kamer uit, gevolgd door Anath en de so’jhin en de da’covale. Mart bleef achter met de grootmoederlijke bediende die de wijntafel opruimde. Hij zonk in een bamboestoel neer en liet zijn hoofd in zijn handen rusten. Elke andere tijd zouden die roze linten hem de gordijnen in hebben gejaagd. Hij had nooit moeten proberen om haar met gelijke munt terug te betalen. Zelfs de gholam was even uit zijn gedachten verdwenen. De dobbelstenen waren gestopt en... verder? Hij had drie mensen ontmoet die hij nog nooit eerder gezien had, maar dat kon het niet zijn. Misschien had het te maken met Tylin, die in het Bloed zou worden opgenomen. Maar vroeger was het altijd iets persoonlijks geweest als de dobbelstenen uitgerold waren. Hij bleef erover peinzen terwijl de dienstmeid anderen naar binnen riep om alles weg te dragen. Hij zat er nog steeds toen Tylin terugkwam. Ze was het van die roze linten niet vergeten, waardoor hij behoorlijk lang al het andere mocht vergeten.

18

Een aanbod

De dagen na de moordpoging van de gholam vergleden in een regelmaat waar Mart zich hevig aan ergerde. De grijze lucht bleef grijs en het bleef regenen. Op straat werd gepraat over een man met een opengereten keel die niet ver van de stad door een wolf gedood was. Niemand maakte zich echt zorgen; men was gewoon nieuwsgierig. In geen jaren waren zo dicht bij Ebo Dar wolven gezien. Stedelingen mochten dan geloven dat een wolf zich vlak bij de stadsmuren waagde, maar hij wist wel beter. De gholam was niet ver weg. Harnan en de andere Roodarmen weigerden koppig om te vertrekken en beweerden dat ze hem voor aanvallen van achteren konden bewaken. Vanin weigerde zonder een reden op te geven, tenzij je zijn gemompelde bewering dat Mart een goed oog voor snelle paarden had, een reden noemde. Maar hij spoog na deze woorden. Riselle, met haar olijfkleurige gezicht waarnaar mannen met open mond staarden en met ogen die monden gortdroog maakten, vroeg naar Olvers leeftijd. Toen hij zei dat hij bijna tien was, keek ze verbaasd en tikte nadenkend tegen haar volle lippen, maar het was de vraag of ze iets aan haar les veranderde, want erna babbelde hij even vaak over haar boezem als over de door haar voorgelezen boeken. Mart dacht dat Olver zelfs bereid leek te zijn het spelletje slangen-en-vossen, dat ze speelden voor het naar bed gaan, op te geven voor Riselle en de boeken. En als het joch de kamer uitrende die ooit aan Mart had toebehoord, glipte vaak Thom naar binnen, met zijn harp onder de arm. Dat was al genoeg om Mart te doen knarsetanden, maar het was nog niet de helft. Thom en Beslan trokken er geregeld samen op uit, waarbij ze hem niet uitnodigden. Dan waren ze een halve dag of een halve nacht verdwenen. Maar geen van beiden had het over hun plannetjes, hoewel Thom nog zo beleefd was om beschaamd te kijken. Mart hoopte dat ze niemand de dood in zouden jagen, maar ze toonden weinig belangstelling voor zijn mening. Beslan keek al nijdig naar hem als hij hem zag staan. Juilin glipte steeds weer naar boven en werd door Suroth gesnapt, wat hem een straf opleverde. Hij werd hangend aan zijn polsen in de stal afgeranseld. Mart zag hoe zijn striemen door Vanin verzorgd werden – hij beweerde dat het oplappen van mensen hetzelfde was als dat van paarden – en waarschuwde Juilin dat het de volgende keer erger kon zijn. Maar de dwaas was die nacht al weer terug op een bovenverdieping, terwijl hij nog steeds ineenkromp doordat zijn hemd de huid op zijn rug aanraakte. Het moest een vrouw zijn, hoewel de dievenvanger weigerde iets te zeggen. Mart vermoedde dat het een Seanchaanse edelvrouwe was, want een paleisbediende had juilin in zijn eigen kamer kunnen bezoeken nu Thom zo vaak weg was.

Nee, beslist niet Suroth of Tuon, maar zij waren niet de enige Seanchaansen van het Bloed in het paleis. De meeste Seanchaanse edelen huurden huizen in de stad, of desnoods kamers, maar er waren ook enkelen met Suroth meegekomen, evenals een handvol met het meisje. Verschillende vrouwen zagen eruit alsof ze hem handen vol plezier konden bezorgen, ondanks hun haarpluim en hun hooghartige blikken naar mensen met ongeschoren slapen. Als ze al verschil maakten tussen die mensen en de meubels. Het leek onwaarschijnlijk dat zo iemand twee keer keek naar een man uit de bediendenvleugel, maar het Licht wist dat vrouwen een rare smaak hadden als het om mannen ging. Hij was gedwongen Juilin met rust te laten. Wie de vrouw ook mocht zijn, ze kon de dievenvanger laten onthoofden, maar dat soort koorts moest je op z’n beloop laten voor een man weer helder kon denken. Vrouwen veroorzaakten vreemde gedachten in het hoofd van een man.

Dagenlang kwam er een stroom van mensen, dieren en goederen uit de nieuw aangekomen schepen. Als iedereen gebleven was, hadden de dikke stadsmuren onder de druk open kunnen barsten, maar velen trokken met hun gezin, werktuigen en vee door de stad naar het platteland om zich ergens te vestigen. Ook soldaten trokken verder, duizenden, voetsoldaten en ruiterij, strak in het gelid met de zwierigheid van oudgedienden. Ze trokken noordwaarts in hun fel gekleurde wapenrustingen, en naar het oosten, over de rivier heen. Mart telde ze niet eens meer. Soms zag hij vreemde beesten, hoewel de meeste buiten de haven werden uitgeladen. Hij zag torms, die leken op drie-ogige katten met bronzen schubben. Ze waren zo groot als paarden, en hun aanwezigheid liet de meeste echte paarden steigeren. En corlms, harige en vleugelloze vogels zo groot als een man. Hun lange oren bewogen voortdurend en hun lange bekken wilden hunkerend ergens vlees uitscheuren. Er waren enorme s’redits, met lange neuzen en nog langere slagtanden. Raken en hun grotere verwanten, de to’raken, vlogen van hun landingsplaats ten oosten van de Rahad. Het waren enorme hagedissen die hun vleugels als vleermuizen konden spreiden en mannen op hun rug konden dragen. De namen leerde hij gemakkelijk genoeg: elke Seanchaanse soldaat praatte graag over de noodzaak van verkenners op raken en het vermogen van corlms om sporen te zoeken, en of een s’redit alleen maar bruikbaar was voor zware lasten of ook voor andere dingen, en waarom torms te slim waren om te vertrouwen. Hij leerde een heleboel belangwekkende zaken van lieden die uit waren op datgene waarmee de meeste soldaten zich bezighielden: drank, een vrouw en wat gokken, en niet noodzakelijk in die volgorde. Deze soldaten waren inderdaad oudgedienden. Seanchan was een keizerrijk dat groter was dan alle landen tezamen tussen de Arythische Oceaan en de Rug van de Wereld, en dat alles onder een enkele keizerin, maar met een geschiedenis van voortdurende opstootjes en opstanden, die ervoor zorgden dat de soldaten scherp, geoefend en oplettend bleven. Het zou moeilijker worden om de boeren weer van hun landerijen te verdrijven.

Uiteraard vertrokken niet alle soldaten. Er bleef een sterk garnizoen achter, dat niet alleen uit Seanchanen bestond, maar ook uit Taraboonse lansiers met hun metalen sluiers en Amadiciaanse piekeniers met beschilderde borstkurassen, zodat die op de Seanchaanse wapenrusting leken. En naast de wapenknechten van Tylins Huis ook Altaranen. Volgens de Seanchanen behoorden de Altaranen van het platteland, met de kriskras lopende rode strepen op hun kurassen, Tylin net zo goed toe als de schildwachten van het Tarasinpaleis. Dat leek haar gek genoeg niet al te best te bevallen. Het beviel de kerels uit de binnenlanden evenmin. De plattelanders en de groenwitte mannen van Mitsobar bekeken elkaar als vreemde katers in een klein hok. Er was genoeg onderlinge achterdocht. Tussen Taraboners en Amadicianen, tussen Amadicianen en Altaranen, enzovoorts. Het waren oude en sinds lang bestaande veten die naar het oppervlak borrelden, maar het ging nooit verder dan het schudden van vuisten en een paar vloeken. Vijfhonderd Doodswachtgardisten waren ontscheept en bleven om onbekende redenen in Ebo Dar. Onder de Seanchanen waren de gewone misdaden die in elke grote stad voorkomen, enorm afgenomen, maar de gardisten liepen nog steeds door de straten alsof ze verwachtten dat beurzensnijders, straatvechters en misschien wel volledig bewapende boevenbendes uit de kasseien omhoog zouden springen. De Altaranen, de Amadicianen en de Taraboners hielden zich in. Alleen een dwaas verzette zich tegen de Doodswachtgarde, en nooit meer dan één keer.

Een andere groep van de garde had zich ook in de stad gevestigd. Het waren Ogier, een honderdtal, in groen-en-zwart. Soms hielden ze de wacht met de anderen, soms liepen ze rond met grote bijlen op de schouders. Ze leken helemaal niet op Marts vriend Loial. Ze hadden uiteraard dezelfde brede neuzen, pluimoren, tot op hun wangen hangende wenkbrauwen en ogen zo groot als theekopjes, maar de Gardeniers bekeken een man alsof ze zich afvroegen welke ledematen gesnoeid moesten worden. Niemand was zo stom om van mening te verschillen met de Gardeniers.

Terwijl talloze Seanchanen Ebo Dar uitstroomden, stroomde het nieuws naar binnen. Zelfs terwijl ze op zolders moesten slapen, belaagden kooplieden de gelagkamers van herbergen, rookten er hun pijpen en vertelden wat ze wisten en wat niemand anders wist. Zolang het hun winst maar niet verkleinde. De wachters van de kooplieden gaven weinig om de winst, waar ze toch niet in meedeelden, en vertelden alles, en een deel ervan was nog waar ook. Zeelieden verspreidden verhalen aan iedereen die een kroes mede of, nog beter, een beker warme kruidenwijn voor hen betaalde. Als ze genoeg gedronken hadden, praatten ze zelfs nog meer, over havens die ze bezocht hadden en over gebeurtenissen waarvan ze getuige waren geweest. Maar het was duidelijk dat de wereld buiten Ebo Dar kolkte als de Zee der Stormen. Verhalen over plunderende en brandstichtende Aiel kwamen overal vandaan, en er trokken ook andere legers dan de Seanchaanse rond, legers in Tyr en Morland, in Arad Doman en Andor, in Amadicia, dat nog niet geheel door de Seanchanen beheerst werd, en in het hart van Altara zelf bevonden zich tientallen bewapende groepjes die te klein waren om een leger genoemd te worden. Afgezien van de mensen in Altara en Amadicia leek niemand goed te weten wie wat wilde bestrijden, en Altara was een twijfelgeval. Altaranen hadden hun eigen manier om moeilijkheden uit te buiten en probeerden wraak te nemen op hun huurlieden.

Maar het nieuws dat de meeste opschudding veroorzaakte was dat over Rhand. Mart probeerde zijn best te doen om niet aan hem en aan Perijn te denken, maar het was moeilijk om die vreemde kleurenwentelingen in zijn hoofd te vermijden als de Herrezen Draak op ieders lip lag. De Herrezen Draak was dood, beweerden sommigen, vermoord door de Aes Sedai, door alle zusters uit de Witte Toren die zich in Cairhien op hem hadden gestort, of misschien was het in Illian gebeurd, of Tyr. Nee, ze hadden hem ontvoerd en hij was een gevangene van de Witte Toren. Nee, hij was zelf naar de Witte Toren getrokken en had gehoorzaamheid gezworen aan de Amyrlin Zetel. Dat laatste won veel aan geloofwaardigheid omdat een aantal lieden beweerde dat ze een proclamatie hadden gezien, die door Elaida zelf was ondertekend, waarin dit met zoveel woorden was aangekondigd. Mart had zo zijn twijfels over een dode Rhand of over het gerucht dat hij gehoorzaamheid had gezworen. Op de een of andere manier wist hij zeker dat hij het zou weten als Rhand dood was. En wat dat andere betrof, hij geloofde nooit dat Rhand uit eigen beweging in de buurt van de Witte Toren zou komen. Herrezen Draak of niet, daar was hij verstandig genoeg voor.

Dat nieuws – en al zijn verschillende versies — wond de Seanchanen op, zoals een stok een mierennest. Officieren van hoge rang schreden elk uur van de dag door de gangen van het Tarasinpaleis met hun rare pluimhelmen onder de arm en hun laarzen dreunend op de vloertegels en met vastberaden gezichten. Koeriers snelden te paard en op to’raken weg uit Ebo Dar. Sul’dam en damane liepen wacht in de straten in plaats van bij de poorten en joegen nog heviger op geleidsters. Mart ging de officieren uit de weg en knikte beleefd naar elke sul’dam die hij in de straten voorbijliep. Hoe het ook met Rhand was, zelf kon hij in Ebo Dar niets doen. Eerst moest hij de stad uit. De ochtend na zijn ontmoeting met de gholam verbrandde Mart na Tylins vertrek elk lang roze lint in de haard. De hele bos. Hij verbrandde ook een roze jas die ze voor hem had laten maken, twee paar roze broeken en een roze mantel. De kamers vulden zich met de stank van brandende wol en zijde, en hij opende een paar ramen om de stank te laten ontsnappen, maar hij gaf er eigenlijk niets om. Hij voelde een geweldige opluchting toen hij zich kleedde in een helderblauwe broek, een geborduurde groene jas en een blauwe mantel met ongelooflijk ingewikkelde borduursels. Zelfs al dat kantwerk kon hem niet schelen. Het was tenminste geen roze. Hij wilde nooit meer iets in die kleur zién!

Hij zette zijn hoed op zijn hoofd en hobbelde het Tarasinpaleis uit, opnieuw vastbesloten een plekje te vinden voor zijn eigendommen die hij nodig had om te ontsnappen, al moest hij elke taveerne en elke zeemanskelder in de stad tien keer bezoeken. Zelfs die in de Rahad. Honderd keer desnoods! Grijze zeemeeuwen en schaarbekken met zwarte vleugels wervelden rond in een loodgrijze lucht met nog meer regen. Een ijzige wind die de scherpe geur van zout met zich meedroeg, geselde het Mol Hara Plein en liet mantels opwapperen. Hij stampte op de kasseien alsof hij elke steen wilde laten barsten. Licht, als het niet anders kon, vertrok hij met Luca in de kleren die hij nu droeg. Misschien liet Luca hem als paljas werken! Die vent zou er waarschijnlijk op staan. Het zou hem tenminste vlak bij Aludra en haar geheimen houden.

Hij stampte het hele plein over voor hij besefte dat hij voor een bekend wit gebouw stond. Het uithangbord boven de deur gaf aan dat het De Zwerfster was. Er kwam een lange man naar buiten in een roodzwarte wapenrusting. Op de helm onder zijn arm zaten drie dunne zwarte veren. Hij stond te wachten tot men zijn paard gebracht had. De man had een bolrond gezicht en grijs haar aan de slapen. Hij keek niet naar Mart en Mart vermeed het om hem aan te kijken. Ook al zag de man er aardig uit, hij was en bleef een Doodswacht-gardist, en ook nog eens een baniergeneraal. De Zwerfster, die erg dicht bij het paleis lag, had elke kamer verhuurd aan hoge Seanchaanse officieren, en om die reden was hij er na zijn herstel niet meer geweest. Gewone Seanchaanse soldaten waren niet zulke slechte kerels. Zij waren best bereid om de halve nacht te vergokken en op hun beurt een rondje te geven, maar officieren van hoge rang konden net zo goed edelen zijn. Maar goed, hij moest toch ergens beginnen.

De gelagkamer was bijna zoals hij zich die herinnerde, met een hoge zoldering en ondanks het vroege uur goed verlicht door lampen aan alle muren. Er zaten zware luiken voor de hoge boogramen om de warmte vast te houden en in beide grote haarden brandden grote vuren. Het rook er vaag naar pijprook en goed voedsel uit de keuken. Twee vrouwen met fluiten en een kerel met een trommel tussen de knieën speelden een snelle, schrille Ebodaraanse wijs en hij knikte op de maat mee. Tot dusver verschilde het weinig van toen hij er verbleef. Maar alle stoelen waren bezet door Seanchanen, sommigen in wapenrusting, anderen in lange, geborduurde jassen. Ze dronken, praatten en tuurden op kaarten die op de tafels waren uitgespreid. Een oudere vrouw met de geborduurde vlam van een der’sul’dam op haar schouder leek verslag uit te brengen, en aan een andere tafel scheen een magere sul’dam met een damane naast haar bevelen te ontvangen. Een aantal Seanchanen had het hoofd zo kaalgeschoren dat het leek of ze een kom op het hoofd droegen. Aan de achterkant hing het haar in een soort brede staart omlaag. Bij mannen tot aan de schouders en bij vrouwen vaak tot aan hun middel. Dit waren eenvoudige edelen, niet iets hoogs, maar dat deed er nauwelijks toe. Een edelman was een edelman. Bovendien hadden de mannen en vrouwen die bij een dienster meer drank bestelden, ook dat neerbuigende gedrag van officieren. Het betekende dat hun bazen een rang hadden die moeilijkheden kon veroorzaken. Enkelen merkten hem fronsend op en hij stond op het punt weer te vertrekken. Toen zag hij achter in het vertrek de herbergierster de trap zonder leuningen afkomen. Het was een statige vrouw met hazelnootkleu-rige ogen en gouden ringen in haar oren en een beetje grijs in haar haren. Hij vermoedde dat Setalle Anan geen Ebodaraanse was, niet eens een Altaraanse, maar ze droeg de trouwdolk met het gevest naar beneden aan een zilveren ketting om haar nek en een lang, gebogen mes aan haar zijde. Ze wist dat hij geacht werd een edelman te zijn, maar hij wist niet zeker of ze dat nog geloofde, of dat het hem van nut kon zijn als ze die onzin nog steeds slikte. Hoe dan ook, ze zag hem meteen en glimlachte vriendelijk en verwelkomend, wat haar gezicht nog veel aardiger maakte. Hij kon niet anders dan haar begroeten en naar haar gezondheid vragen, maar niet te overdreven. Haar gespierde echtgenoot was de kapitein van een vissersboot met meer littekens van tweegevechten dan Mart lief was. Ze wilde onmiddellijk horen over Elayne en Nynaeve en tot zijn verbazing ook of hij iets van de Kinne wist. Hij had nooit geweten dat zij ooit van hen gehoord had.

‘Ze zijn met Nynaeve en Elayne meegegaan,’ fluisterde hij, en hield omzichtig de omgeving in de gaten om er zeker van te zijn dat geen Seanchaan aandacht voor hen had. Hij was niet van plan te veel te zeggen, maar praten over de Kinne als Seanchanen hem konden horen, bezorgde hem felle prikkels in de nek. ‘Voor zover ik weet, zijn ze allemaal veilig.’

‘Goed. Het zou me pijn gedaan hebben als iemand een halsband had gekregen.’ Het dwaze mens liet niet eens haar stem zakken! ‘Ja, dat is goed,’ mompelde hij, en legde haar haastig uit wat hij nodig had voordat ze opgetogen zou rondbazuinen hoe blij ze was dat er geleidsters aan de Seanchanen ontsnapt waren. Daar was hij ook blij om, maar niet zo blij dat hij zich in de ketenen wou laten slaan. Ze schudde haar hoofd en ging op de trap zitten met haar handen op haar knieën. Haar donkergroene rok, die aan de linkerkant was opgenomen, toonde rode onderrokken. Ebodaranen volgden volgens hem ketellappers op de voet bij hun keus van kleuren. Her geroezemoes van de Seanchanen overstemde bijna de harde klanken van de muziek en ze zat hem streng aan te kijken. ‘Je kent onze manieren niet, dat is de moeilijkheid,’ zei ze. ‘Een speeljongen is in Airara een oud en geëerd gebruik. Veel jongemannen of meisjes genieten dan van hun laatste uitspattingen, laten zich verwennen en zich bedelven onder geschenken, voor ze zich ergens zelfstandig vestigen. Maar je moet begrijpen dat een speeljongen vertrekt wanneer hij dat zelf verkiest. Tylin mag je niet zo behandelen als ik gehoord heb,’ voegde ze er afgemeten aan toe. ‘Alhoewel ik moet zeggen dat ze je goed kleedt.’ Ze maakte een draaiend gebaar met een hand. ‘Doe je mantel open en draai je om, zodat ik het beter kan zien.’ Mart haalde diep adem om te kalmeren. En nog eens drie keer. De kleur in zijn gezicht was die van pure woede. Hij bloosde niet. Beslist niet! Licht, wist de hele stad dit? ‘Heb je een plekje dat ik kan gebruiken of niet?’ vroeg hij met verstikte stem. Het bleek dat ze dat had. Hij kon een plank in de kelder gebruiken die volgens haar het hele jaar droog bleef. En ze had nog de kleine ruimte onder de stenen vloer van de keuken, waar hij ooit zijn schatkist had bewaard. De huurprijs was voor hem blijkbaar het openhouden van zijn mantel en zich omdraaien, zodat ze een beter zicht had. Ze leek op een kat die grinnikte! Een Seanchaanse in een roodblauwe wapenrusting en het gezicht van een buizerd genoot zozeer van de vertoning dat ze hem een zware zilveren munt met vreemde tekens toewierp: aan de ene kant een streng vrouwengezicht en aan de andere kant een soort van zware stoel.

Maar hij had een plek om kleren en geld te verbergen. Toen hij terugkeerde in Tylins vertrekken, kwam hij te weten dat hij nog steeds kleren had om op te bergen.

‘Ik vrees dat de kleding van mijn heer in een vreselijke staat is,’ zei Nerim somber. Maar de magere, grijze Cairhienin zou al even treurig de gift van een zakvol vuurdruppels aangekondigd hebben. Zijn lange gezicht stond altijd treurig. Hij hield echter wel een oogje op de deur voor het geval Tylin terugkwam. ‘Alles is behoorlijk smerig en ik ben bang dat enkele van de beste jassen van mijn heer zijn aangetast door schimmel.’

‘Ze lagen allemaal in een kast met prins Beslans kinderspeelgoed, heer,’ lachte Lopin, en trok aan de omslagen van net zo’n donkere jas als die van Juilin. De kalende man was het tegenovergestelde van Nerim: fors in plaats van mager, donker in plaats van bleek. En zijn ronde buik schudde altijd van het lachen. Een tijdlang leek het erop dat hij na Naleseans dood met Nerim wilde wedijveren als het ging om het slaken van verzuchtingen, want dat deden ze bij het minste of geringste, maar de laatste weken was hij weer in zijn oude doen. Zolang tenminste niemand zijn vroegere meester noemde. ‘Uw kleren zijn wel stoffig, heer. Ik betwijfel of er iemand in die kast is geweest nadat de prins zijn speelgoedsoldaatjes voorgoed opborg.’

Mart voelde dat zijn geluk eindelijk standhield en vroeg hun zijn kleren naar De Zwerfster te brengen, elke keer een paar stukken, en een zakje vol goudstukken. Zijn speer met de zwarte schacht, die in een hoek van Tylins slaapkamer stond, en zijn boog uit Tweewater, zouden tot het laatste moment moeten wachten. Het zou misschien wel net zo moeilijk zijn om die wapens naar buiten te krijgen als hemzelf. Hij kon altijd nog een nieuwe boog maken, maar hij was niet van plan om de ashandarei achter te laten.

Ik heb een te hoge prijs voor dat vervloekte ding betaald om hem achter te laten, dacht hij, en voelde aan het litteken onder de halsdoek. Een van de eerste, tussen te veel andere littekens. Licht, het zou fijn zijn eindelijk eens te merken dat er meer was dan ongewilde littekens en veldslagen. Of een vrouw die hij niet wilde of zelfs niet kende. Er moest meer zijn. Maar eerst moest hij heelhuids uit Ebo Dar zien te komen. Dat was het voornaamste. Lopin en Nerim verdwenen al buigend, met de inhoud van twee dikke geldbeurzen gelijkmatig verspreid over hun kleren, zodat er niets uitpuilde. Ze waren nog niet weg of Tylin verscheen, die wilde weten waarom zijn lijfknechten door de gangen renden alsof ze een wedstrijd hielden. Als hij zelfmoordneigingen koesterde, zou hij haar moeten vertellen dat ze zo hard renden om te kijken wie als eerste zijn goud in de herberg bezorgde of wie als eerste zijn kleren mocht schoonmaken. In plaats daarvan spande hij zich in haar af te leiden, en dat verjoeg al gauw elke andere gedachte, behalve het vage idee dat zijn geluk eindelijk iets anders opleverde dan winst bij het gokken. Als bekroning zou Aludra zijn wens moeten inwilligen. Tylin maakte ernst van haar bezigheden en een tijdje vergat hij vuurwerk, Aludra en ontsnappen. Een tijdje...

Na enig zoeken vond hij uiteindelijk een klokkengieter. Er waren een aantal gongenmakers in Ebo Dar, maar slechts één klokkenmaker, met een gieterij buiten de westermuur. De klokkenmaker was een broodmagere, ongeduldige kerel die zweette vanwege de hitte van zijn grote ijzeren oven. De enige, lange kamer van de gieterij was heet en leek iets weg te hebben van een martelkamer. Takelkettingen hingen aan de zolderbalken en uit de oven sloegen opeens vlammen die flakkerende schaduwen wierpen en Mart bijna verblind achterlieten. Hij had het beeld van een laaiend vuur nog niet weggeknipperd of een volgende uitbarsting deed hem opnieuw zijn ogen dichtknijpen. Werklieden die dropen van het zweet, goten gesmolten brons uit de smeltoven in een vierkante gietvorm die bijna half zo groot was als een man en op rollers op zijn plaats was gebracht. Andere grote gietvormen stonden overal op de stenen vloer, temidden van een verzameling kleinere vormen in allerlei maten. ‘Mijn heer heeft er plezier in om grappen te maken.’ Baas Sutoma dwong zichzelf te grijnzen, maar hij zag er niet vrolijk uit, met zijn vochtige zwarte haar dat aan zijn gezicht kleefde. Zijn gegrinnik klonk even hol als zijn wangen eruitzagen, en hij bleef naar zijn knechten kijken alsof hij verwachtte dat ze elk moment op de grond konden gaan liggen om te slapen. Zelfs een lijk was in deze hitte niet stil blijven liggen. Marts hemd kleefde aan zijn lijf en er verschenen zweetplekken op zijn jas. ik weet niets van Vuurwerkers, heer, en ik wens er ook niets van te weten. Nutteloze pralerij, vuurwerk. Niet als klokken. Wil mijn heer mij verontschuldigen? Ik heb het erg druk. Hoogvrouwe Suroth heeft dertien klokken voor een zegeklokkenspel besteld, de grootste klokken die ooit ergens gegoten zijn. En Calwin Sutoma gaat ze gieten!’ Dat het een overwinning op zijn eigen stad was, leek Sutoma niet in het minst te deren. Na zijn laatste woorden stond hij te grijnzen en wreef hij in zijn knokige handen. Mart probeerde Aludra te vermurwen, maar ze had net zo goed zelf uit gegoten brons kunnen bestaan. Ze was gelukkig aanzienlijk zachter dan brons toen ze hem eindelijk toestond zijn arm om haar heen te slaan, maar zijn kussen, die haar lieten beven, deden niets af aan haar standvastigheid.

‘Ik geloof niet dat je een man meer moet vertellen dan hij hoeft te weten,’ zei ze ademloos, toen ze naast hem op een bank met kussens in haar wagen zat. Hij mocht haar alleen maar kussen, maar daarover was ze behoorlijk geestdriftig. Haar dunne vlechten met kraaltjes zaten volkomen in de war. ‘Mannen kletsen graag, ja? Klets, klets, klets, en jullie weten gewoon niet wat je daarna wilt zeggen. Misschien heb ik het raadsel alleen maar voor je verzonnen zodat je terug zou komen, ja?’ En ze maakte haar haren nog meer in de war, evenals dat van hem.

Maar ze stak geen nachtbloemen meer aan, niet na zijn verhaal over het Gildehuis in Tanchico. Hij legde nog twee bezoeken bij baas Sutoma af, maar na het tweede liet de klokkengieter de deur versperren. Hij ging de grootste klokken gieten die er ooit gemaakt waren en hij kon daarbij niet gestoord worden door een stomme vreemdeling met stomme vragen.

Tylin begon de twee nagels van haar beide handen groen te lakken, hoewel ze niet de zijkant van haar hoofd schoor. ‘Uiteindelijk ga ik het doen,’ zei ze tegen hem. Ze trok haar haren strak naar achteren en bestudeerde zichzelf in de vergulde spiegel in haar slaapkamer; maar ze wilde eerst aan het idee wennen. Ze schikte zich in het leven met de Seanchanen en dat kon hij haar niet kwalijk nemen, hoeveel duistere blikken Beslan zijn moeder ook toewierp. Ze kon nooit iets van Aludra vermoed hebben, maar de dag nadat hij de Vuurwerkster gekust had, verdwenen de grootmoederlijke kameniersters uit haar vertrekken en werden vervangen door witte, verschrompelde vrouwtjes. Tylin stak nu ’s nachts haar kromme mes in een bedstijl, binnen haar bereik, en peinsde hardop hoe hij eruit zou zien in de doorzichtige kleren van een da’covale. In feite stak ze niet alleen ’s nachts haar mes in de bedstijl, en vanaf die tijd probeerde hij iedere glimlachende vrouw in livrei te vermijden. Hij vond het niet erg om Tylins bed te delen, ook al was ze koningin en even hooghartig als elke andere edelvrouwe. Hij vond het ook niet erg dat hij zich een muis voelde die het speeltje van een kat was. Er waren echter maar weinig uren daglicht beschikbaar, al waren het er meer dan hij thuis in de winter gewend was, en een tijdlang vroeg hij zich of ze die allemaal wilde gebruiken.

Gelukkig bracht Tylin steeds meer tijd door met Suroth en Tuon. Haar poging om te leren leven met de Seanchanen scheen ook het sluiten van vriendschap te omvatten, tenminste met Tuon. Niemand was bevriend met Suroth. Tylin leek Tuon als een soort aangenomen dochter te beschouwen, al leek het omgekeerde evenzeer het geval. Tylin vertelde hem weinig over de dingen die ze met hen besprak, soms zei ze iets vaags en algemeens, maar meestal vertelde ze helemaal niets. Ze zonderden zich soms urenlang af, liepen samen door de paleisgangen en praatten zacht met elkaar, en soms lachten ze zelfs. Anath of Selucia, Tuons goudblonde so’jhin, volgden hen regelmatig, en nu en dan een stel Doodswachtgardisten met harde ogen. Hij begreep de verhoudingen tussen Suroth, Tuon en Anath nog steeds niet. Oppervlakkig gezien gedroegen Suroth en Tuon zich als gelijken. Ze noemden elkaar bij naam en lachten om elkaars grappen. Tuon gaf Suroth beslist nooit een bevel, tenminste niet in zijn aanwezigheid, maar Suroth leek Tuons voorstellen als bevelen op te vatten. Anath viel het meisje echter meedogenloos lastig met messcherpe kritiek en noemde haar een dwaas en erger. ‘Dit is de ergste vorm van dwaasheid, meisje,’ hoorde hij haar op een middag in de gangen zeggen. Tylin had hem niet opgeroepen -nog niet – en hij probeerde weg te sluipen voor ze dat deed. Hij sloop vlak langs de muren en loerde om elke hoek. Hij wilde Sutoma opzoeken, en Aludra. De drie Seanchaanse vrouwen – vier, met inbegrip van Selucia, maar hij dacht niet dat zij dat zo zagen – stonden vlak om de hoek bij elkaar. Terwijl hij de gang angstvallig afspeurde naar glimlachende dienstmeisjes, wachtte hij ongeduldig tot het viertal verder zou lopen. Waar ze het ook over hadden, ze zouden het niet op prijs stellen als hij hun gesprek verstoorde. ‘Een pak slaag zal je weer op het rechte pad zetten en je hoofd van onzin bevrijden,’ ging Anath met ijzige stem door. ‘Vraag erom en laat het achter je.’

Mart pulkte met een vinger in zijn oor en schudde zijn hoofd. Hij moest het verkeerd gehoord hebben. Selucia, die er kalm met gevouwen handen bij stond, vertrok geen spier. Maar Suroth hijgde: ‘Daar ga je haar toch zeker voor straffen!’ zei ze boos. Haar ogen schoten vuur en leken Anath ter plekke te kunnen verbranden. Maar Anath negeerde Suroth volkomen; die had wat haar betrof net zo goed een stoel kunnen zijn. ‘Je begrijpt het niet, Suroth.’ Tuons zucht bewoog de sluier die haar gezicht bedekte. Bedekte, maar niet verborg. Ze zag er... gelaten uit. Hij was geschokt toen hij had vernomen dat ze slechts een paar jaar jonger was dan hijzelf. Hij had gedacht een jaar of tien. Nou, misschien wel zes of zeven. ‘De voortekenen zeggen het anders, Anath,’ zei het meisje kalm en helemaal niet boos. Ze gaf eenvoudig feiten weer. ‘Wees ervan verzekerd dat ik het je zal vertellen als ze veranderen.’

Iemand tikte op zijn schouder en hij keek in het gezicht van een breed glimlachtend dienstmeisje. Nou ja, hij was er toch niet echt op gebrand geweest om onmiddellijk te vertrekken.

Tuon maakte hem bezorgd. Als hij haar in de gangen zag, maakte hij zijn fraaiste buiging, terwijl zij hem volkomen negeerde, net als Suroth en Anath, maar hij kreeg de indruk dat ze elkaar iets te vaak tegenkwamen.

Op een middag liep hij Tylins vertrekken in en vernam dat Tylin en Suroth zich voor het een of ander hadden afgezonderd. En in de slaapkamer zag hij Tuon, die zijn ashandarei onderzocht. Hij bevroor bij de aanblik van haar vingers die over de woorden gleden die in de Oude Spraak in de zwarte schacht waren gesneden. Aan het begin en eind van de regel stond een raaf in een nog donkerder stukje metaal, terwijl er ook nog twee op de ietwat gebogen kling waren gegraveerd. Voor de Seanchanen waren raven een keizerlijk zegel. Hij hield zijn adem in en probeerde geluidloos achteruit te lopen.

Het gesluierde gezicht draaide zich naar hem toe. Het was een lief gezicht, dat zelfs knap genoemd kon worden als ze niet een gezicht trok alsof ze op een bundel doorntakken beet. Hij vond niet langer dat ze er als een jongen uitzag – haar ingesnoerde, brede gordels zorgden ervoor dat je haar ronde vormen zag – maar het scheelde niet veel. Hij zag zelden een volwassen vrouw zonder even te denken hoe het zou zijn om haar te kussen of met haar te dansen. Dat gold zelfs die hooghartige Seanchaansen. Maar met Tuon kwam hij niet eens op de gedachte. Een vrouw moest iets hebben waar je je arm omheen kon leggen. Wat had je er anders aan?

‘Ik kan me niet voorstellen dat Tylin zo’n voorwerp bezit,’ zei ze koel, en zette de speer met de lange kling terug naast zijn boog, ‘dus moet het van jou zijn. Wat is het? Hoe kwam het in je bezit?’ Dat kille verholen bevel om inlichtingen te geven deed hem de kaken opeenklemmen. Dat mens zag hem als een dienaar. Licht, voor zover hij wist, kende ze niet eens zijn naam! Tylin zei dat ze nooit naar hem gevraagd had en hem ook niet had genoemd na die keer dat ze had aangeboden hem te kopen.

‘Het wordt een speer genoemd, vrouwe,’ zei hij, terwijl hij de aandrang weerstond om met in de riem gestoken duimen tegen de deurpost te leunen. Per slot was ze Seanchaans Bloed. ‘Ik heb hem gekocht.’

‘Ik zal je tien keer de prijs geven die je betaald hebt,’ zei ze. ‘Noem de prijs.’

Hij lachte bijna. Hij wilde het, en beslist niet voor zijn plezier. Geen denk je dat je het zou willen verkopen?, maar slechts ik koop het voor tienmaal jouw prijs. ‘De prijs was geen goud, vrouwe.’ Onwillekeurig gleed zijn hand naar de zwarte halsdoek om er zeker van te zijn dat het litteken om zijn hals niet te zien was. ‘Alleen een dwaas zou die prijs een keer betalen, laat staan tien keer.’ Ze keek hem even onderzoekend aan. Uit haar gezicht viel niets op te maken, hoe dun de sluier ook was. En een ogenblik later had hij er net zo goed niet meer kunnen zijn. Ze gleed langs hem alsof hij er niet stond en verdween uit het vertrek.

Dat was niet de enige keer dat hij haar alleen tegenkwam. Natuurlijk werd ze niet altijd gevolgd door Anath, Selucia of lijfwachten, maar hij kreeg de indruk dat ze veel te vaak opdoemde en naar hem keek als hij zich opeens omdraaide. Het gebeurde ook vaak dat als hij een kamer verliet, zij aan de andere kant van de deur stond. Meer dan eens keek hij bij het verlaten van het paleis over zijn schouder en zag hij haar gesluierde gezicht achter een venster. En ze staarde echt niet. Ze keek hem aan en liep dan weer verder, alsof hij niet meer bestond. Ze keek uit een raam en draaide zich om zodra hij haar opgemerkt had. Ze bekeek hem alsof hij een staande lamp was in de gang, een plavuis op het Mol Hara Plein. Maar hij werd er zenuwachtig van. Per slot van rekening had de vrouw aangeboden om hem te kópen. Zoiets had natuurlijk tot gevolg dat een man zenuwachtig werd.

Maar zelfs Tuon kon het groeiende gevoel dat alles zich ten goede had gekeerd, niet onderdrukken. De gholam kwam niet terug en hij begon te geloven dat het wezen misschien een gemakkelijker ‘oogst’ had gevonden. Hij bleef hoe dan ook weg van donkere en eenzame plekken waar het wezen hem kon aanvallen. Zijn vossenzegel werkte goed, maar een grote mensenmassa was beter. Bovendien wist hij zeker dat Aludra zich de laatste keer bijna iets had laten ontvallen, voor ze zich beheerste en hem haastig haar wagen uitwerkte. Een vrouw zou je alles vertellen als je haar maar vaak genoeg kuste. Hij bleef weg bij De Zwerfster om Tylins achterdocht niet op te wekken, maar Nerim en Lopin brachten stiekem alle kleren naar de kelder van de herberg. Stukje bij beetje verdween de halve inhoud van de met ijzer versterkte kist onder Tylins bed over het Mol Hara Plein naar de verborgen ruimte onder de herbergkeuken.

Maar hij begon zich zorgen te maken over die ruimte. Het was goed genoeg voor een kist. Een man zou zijn beitels moeten breken om erin te komen. En hij had toen in de herberg zelf gewoond. Nu kieperde Setalle het goud gewoon in het gat nadat ze iedereen had weggestuurd. Wat zou er gebeuren als iemand zich afvroeg waarom ze iedereen uit de keuken joeg elke keer als Lopin en Nerim kwamen?

Iedereen kon die vloertegel oplichten, als ze wisten waar ze naar moesten kijken. Hij moest er zelf zeker van zijn. Veel later, heel veel later ging hij zich afvragen waarom die stomme dobbelstenen hem niet gewaarschuwd hadden.

19

Drie vrouwen

De wind kwam uit het noorden en de zon stond nog niet helemaal boven de horizon, en dat betekende volgens de plaatselijke inwoners altijd dat er regen kwam. De bewolkte lucht leek inderdaad dreigend genoeg toen Mart het Mol Hara Plein overstak. Deze keer waren er geen sul’dam of damane in de gelagkamer van De Zwerfster, al was het nog steeds afgeladen vol met Seanchanen en pijprook, hoewel de muzikanten nog niet waren verschenen. De meesten aten hun ontbijt en keken soms achterdochtig in de kom, alsof ze niet wisten wat ze nu precies aten. Hij had hetzelfde met die gekke witte pap die de Ebodaranen zo lekker vonden. Nier iedereen had zijn aandacht bij het voedsel. Aan een tafel zaten drie mannen en een vrouw in hun lange geborduurde kleren te kaarten en pijp te roken. Ze hadden allemaal hun hoofd geschoren op de manier van de lagere edellieden. Marts aandacht werd getrokken door de gouden munten op hun tafel; ze speelden om een hoge inzet. De grootste stapel munten lag voor een kleine man met zwart haar die even donker was als Anath. Met in zijn mond een in zilver gevatte pijpensteel zat hij als een roofdier naar zijn tegenstanders te grijnzen. Maar Mart had zijn eigen goud en hij had evenveel geluk met kaarten als met dobbelstenen.

Vrouw Anan was ondanks de duisternis buiten jammer genoeg weg voor een boodschap, hoorde hij van haar dochter Marah, die nu de leiding had. Ze was een aardige, mollige jonge vrouw met mooie grote ogen in dezelfde kleur als die van haar moeder. Ze had haar rok tot hoog op haar linkerdij opgenomen, iets dat vrouwe Anan nooit zou hebben toegestaan toen hij hier nog verbleef. Marah was helemaal niet zo blij om hem te zien en bekeek hem fronsend toen hij naar haar toekwam. Tijdens zijn verblijf in de herberg waren er twee man door zijn hand gestorven. Het waren weliswaar dieven geweest die geprobeerd hadden om zijn schedel te splijten, maar zulke dingen gebeurden niet in De Zwerfster. Ze had hem duidelijk gemaakt dat ze blij was zijn rug te zien toen hij opstapte. Marah had ook geen echte belangstelling voor wat hij wilde en hij kon dat nu ook niet uitleggen. Alleen vrouw Anan wist hopelijk wat er in de keuken verborgen was en hij zou dat beslist niet in de gelagkamer gaan staan uitkramen. Dus verzon hij een verhaal over hoe hij de heerlijke schotels van de kokkin had gemist, en terwijl hij stiekem naar de opvallend opgebonden rok keek, vlocht hij er de onuitgesproken mededeling in dat hij nog meer de kansen had gemist om haar vaker te zien. Hij kon niet begrijpen waarom het onthullen van wat meer onderrok zo schandalig was, terwijl iedere vrouw zo in Ebo Dar rondliep en haar halve boezem liet zien, maar als Marah zich een beetje losbandig voelde, zouden een paar vleierijtjes het hem misschien gemakkelijker maken. Hij schonk haar zijn allerbeste glimlach.

Marah luisterde maar half en hield een voorbijlopend dienstmeisje tegen, een kattige meid die hij goed kende. ‘De beker van luchtkapitein Yulan is bijna leeg, Caira,’ zei Marah nijdig. ‘Je wordt geacht hem vol te houden! Als je je werk niet aankunt, meisje, zijn er genoeg in Ebo Dar die dat wel kunnen!’ Caira, die een paar jaar ouder was dan Marah, maakte een spottende kniks en keek Mart vuil aan. Voordat ze weer overeind kon komen, hield Marah al een jongen vast die voorzichtig een blad vol vuile borden in evenwicht hield. ‘Hou op met rondhangen, Ros,’ snauwde ze. ‘Er moet gewerkt worden. Doe het, of ik sleep je naar de stal, en dat zul je niet leuk vinden, dat zeg ik je!’

Marahs jongste broer keek haar nijdig aan. ik kan bijna niet wachten op het voorjaar, zodat ik weer op de boot kan werken,’ mopperde hij misnoegd. ‘Je bent nadat Frielle is getrouwd steeds in een slechte bui, en alleen maar omdat ze jonger is dan jij, terwijl jij nog niet bent gevraagd.’

Ze probeerde hem te slaan, maar hij ontweek haar gemakkelijk. De opgestapelde kommen en borden kletterden en vielen bijna van het blad. ‘Waarom hang je gewoon je onderrokken niet in de vishaven op?’ schreeuwde hij, en sprong weg voor ze hem kon raken. Mart zuchtte toen ze hem eindelijk alle aandacht schonk. Het ophangen van onderrokken was nieuw voor hem, maar hij kon de betekenis ervan wel raden toen hij haar gezicht las. Er had stoom uit haar oren moeten komen. ‘Als je wilt eten, moet je later komen. Of wachten als je dat wilt. Ik weet niet hoe lang het kan duren.’

Haar grijns was kwaadaardig. Niemand wilde graag in de gelagkamer wachten. Elke stoel was door een Seanchaan bezet, en nog meer mannen en vrouwen stonden. Het waren er zoveel dat de meiden gedwongen waren heel behoedzaam tussen iedereen door te lopen, terwijl ze bladen met eten en drinken omhooghielden. Caira vulde de beker van de donkere kleine man en bood hem de zwoele glimlach die ze Mart ooit eens had geschonken. Hij wist niet waarom ze nu iets tegen hem had, maar hij had op dit moment al genoeg met vrouwen te stellen. Wat was trouwens een luchtkapitein? Daar moest hij achter zien te komen. Later.

‘Ik wacht in de keuken,’ zei hij tegen Marah. ‘Ik wil Enid zeggen hoezeer ik van haar kookkunst heb genoten.’

Ze wilde protesteren, maar een Seanchaanse verhief haar stem en wenste wijn. Het was een grimmig kijkende vrouw in een groenblauwe wapenrusting die een helm onder haar arm droeg waarop twee pluimen zaten, en ze wilde haar laatste dronk nú. Alle meisjes leken bezig, dus keek Marah hem voor de laatste keer lelijk aan. Toen stoof ze weg en probeerde ze een vriendelijke glimlach op haar gezicht te toveren. Wat haar niet zo best afging. Mart hield zijn wandelstok van zich af en maakte een zwierige buiging naar haar verdwijnende rug.

De lekkere geuren in de gelagkamer die zich vermengd hadden met zoete pijprook, hadden de hele keuken doortrokken. Gebakken vis, gebakken brood en vlees dat aan het spit draaide. Het was er warm door de ijzeren bakstoven, de ovens en het vuur in de grote stenen haard. Zes zwetende vrouwen en drie keukenjongens renden rond onder de bevelen van de meester-kokkin. Enid droeg een sneeuwwitte schort als was die de tabberd van een hoog ambt, en regeerde met een houten pollepel over haar gebied. Ze was de dikste vrouw die Mart ooit had gezien. Volgens hem had hij nooit zijn armen om haar heen kunnen slaan. Ze herkende hem meteen en een sluwe grijns spleet haar wijde olijfkleurige gezicht in tweeën. ‘Dus je bent erachter gekomen dat ik gelijk had,’ zei ze, en wees met de lepel naar hem. ‘Je kneep in de verkeerde meloen en die meloen bleek een vermomde leeuwvis, en jij bleef gewoon een domme knecht.’ Ze gooide het hoofd in haar nek en gierde van het lachen. Mart dwong zich te grijnzen. Bloed en as! Iedereen wist het echt! Ik moet deze vervloekte stad uit, dacht hij, of ik hoor ze de rest van mijn leven lachen.

Plotseling leek zijn angst over het goud dwaasheid. De grijze vloertegel voor de bakstoven lag stevig op zijn plaats en verschilde niet van de andere in de keuken. Je moest het kunstje kennen om hem op te kunnen tillen. Lopin en Nerim zouden het hem gezegd hebben als er ook maar een enkele gouden munt tussen hun bezoeken verdwenen was. Vrouw Anan zou waarschijnlijk de schuldige hebben opgespoord en gevild als er iemand zou proberen iets in haar herberg te jatten. Hij kon beter vertrekken. Misschien was Aludra’s wilskracht op dit uur wat zwakker. Misschien zou ze hem eten geven. Hij was het paleis uit geglipt zonder te eten.

Om dus geen nieuwsgierigheid over zijn bezoek te wekken, vertelde hij Enid hoezeer hij genoten had van haar visschotel en hoeveel beter die was dan die in het Tarasinpaleis. Hij hoefde geen haartje te overdrijven. Enid was geweldig. De vrouw straalde gewoon en haalde toen tor zijn verbazing een vis uit een van de ovens en liet hem op een bord glijden. Voor hem. Iemand in de gelagkamer kon wel even wachten, zei ze, en plaatste het bord aan het hoofd van de lange keukentafel. Ze wuifde met haar lepel en een stevige keukenhulp bracht hem een kruk.

Hij keek naar de knapperige gouden platvis en voelde het water in zijn mond lopen. Aludra zou op dit moment niet zwakker zijn dan een andere keer. En als ze boos was vanwege de vroege storing, gaf ze hem misschien niet eens te eten. Zijn maag rommelde. Hij hing zijn mantel aan een haak naast de deur naar de binnenplaats, zette zijn stok eronder, legde zijn hoed onder de kruk en sloeg het kant van zijn mouwen om, zodat het niet in het bord hing. Tegen de tijd dat vrouw Anan door de achterdeur binnenkwam, haar mantel afdeed en de regendruppels op de vloer schudde, was er weinig over behalve de smaak op zijn tong en witte botjes op het bord. Hij had geleerd om te genieten van een aantal vreemde dingen in Ebo Dar, maar hij liet de oogjes van de vis maar liever naar hem staren. Terwijl hij zijn mond afveegde met een linnen servet, glipte er achter vrouw Anan nog een vrouw de keuken in. Ze sloot haastig de deur achter zich en hield haar vochtige mantel aan en de kap diep over haar gezicht getrokken. Hij kwam overeind, ving een glimp van het gezicht in de kap op en schopte bijna zijn kruk omver. Hij maakte een buiging voor de vrouw maar zijn hoofd spon. ‘Het is goed dat u hier bent, heer,’ zei vrouw Anan snel, en gaf haar mantel aan een keukenjongen. ‘Anders zou ik iemand om u gestuurd hebben. Enid, ontruim de keuken alsjeblieft, en hou de deur in de gaten. Ik moet alleen spreken met dit heerschap.’ De kokkin dreef de onderkokkins en keukenjongens snel het erf op. Ondanks hun klagende gemompel over de regen en kreten over verbrand eten was het duidelijk dat ze dit evenzeer gewend waren als Enid. Zijzelf keek niet eens naar vrouw Anan en haar gezellin voor ze zich door de deur naar de gelagkamer haastte, waarbij ze haar pollepel als een zwaard omhooghield.

‘Wat een verrassing,’ zei Joline Maza, en gooide haar kap naar achteren. Haar donkere wollen kleding met een diepe neklijn naar plaatselijke stijl zat ruim en zag er versleten en gerafeld uit. Maar je zou dat nooit gedacht hebben aan de manier waarop ze zich gedroeg. ‘Toen vrouw Anan me zei dat ze iemand wist die me uit Ebo Dar kon brengen, had ik nooit kunnen raden dat jij dat zou zijn.’ Ze was aardig en had bruine ogen en een glimlach die bijna net zo warm was als die van Caira. Plus een leeftijdloos gezicht, dat uitschreeuwde dat ze een Aes Sedai was. Met tientallen Seanchanen aan de andere kant van een deur die bewaakt werd door een kokkin met een pollepel.

Joline trok haar mantel uit en hing hem aan een haak, en vrouw Anan maakte een geërgerd geluid in haar keel. ‘Het is nog niet veilig om dat te doen, Joline,’ zei ze, en dat klonk meer alsof ze tegen een dochter praatte dan tegen een Aes Sedai. ‘Tot ik je veilig...’ Plotseling was er tumult bij de deur naar de gelagkamer, waar Enid protesteerde met een kreet dat niemand naar binnen kon, waarna een bijna even luide stem in een Seanchaanse tongval eiste dat ze opzij zou gaan.

Mart negeerde het protest van zijn been en bewoog sneller dan hij ooit in zijn hele leven had gedaan. Hij greep Joline om haar middel en schoof op de bank naast de deur naar het erf met de Aes Sedai op zijn schoot. Hij hield haar dicht tegen zich aan en deed net of hij haar kuste. Het was een dwaze manier om haar gezicht te verbergen, maar het was het enige dat hij kon bedenken, of hij moest een mantel over haar hoofd gooien. Ze zuchtte verontwaardigd, maar de angst vergrootte haar ogen toen ze de Seanchaanse stem hoorde, en in een flits sloeg ze haar armen om hem heen. Hij bad dat zijn geluk hem nu niet in de steek zou laten en keek naar de opengaande deur.

Een nog steeds boos pratende Enid liep achteruit de keuken in en zwaaide met haar lepel naar de so’jhin in een natte mantel die haar voor zich uit duwde. Het was een zware man met een stukje vlecht dat bij lange na zijn schouder niet haalde. Hij weerde de meeste slagen van Enid met zijn vrije hand af en scheen zich van de rest niets aan te trekken. Hij was de eerste so’jhin met een baard die Mart zag, en die baard gaf hem een scheef gezicht, want hij liep van de rechterkant van zijn gezicht naar beneden en dan naar links om precies onder het oor op te houden. Een lange vrouw met scherpe blauwe ogen in een bleek en streng gezicht kwam achter hem aan. Ze sloeg een geborduurde, blauwe mantel terug die bij haar keel werd vastgehouden door een lange zilveren speld in de vorm van een zwaard. Onder haar mantel waren plooien van een lichter blauw zichtbaar. Haar donkere haar was heel kort en rond geknipt en boven haar oren helemaal afgeschoren. Nou ja, het was beter dan een sul’dam met een damane. Een klein beetje beter. Enid besefte dat de strijd was verloren en trok zich terug, maar aan de manier waarop ze haar pollepel vastgreep en woest naar de man staarde, was te zien dat ze gereed was om er in een oogwenk weer op los te slaan als vrouw Anan daartoe bevel zou geven.

‘Een kerel aan de voorkant zei dat hij de herbergierster achterom zag gaan,’ verkondigde de so’jhin. Hij keek naar Setalle, maar hield Enid in de gaten. ‘Als je Setalle Anan bent, weet dan dat deze de kapitein van de Groene Vrouwe Egeanin Tamarath is, en zij heeft een bevel voor kamers, getekend door hoogvrouwe Suroth Sabelle Meldarath zelf.’ Zijn toon veranderde en werd minder een aankondiging en meer de stem van een man die onderdak wil. ‘Je beste kamers, ja, met een goed bed, uitzicht op het plein, en een haard die niet walmt.’ Mart schrok op toen de man sprak, en Joline, die misschien dacht dat er iemand naar hen toekwam, kreunde tegen zijn mond van angst. Haar ogen glansden door tranen die nog niet gevallen waren en ze beefde in zijn armen. Vrouwe Egeanin Tamarath keek even naar de bank waar Joline zat te kreunen. Haar mond vertrok van afkeer en ze draaide zich om, zodat ze het stel niet hoefde te zien. Maar het was de man die Mart nieuwsgierig maakte. Hoe kon een Illianer in Lichtsnaam so’jhin worden? En deze kerel had iets bekends. Waarschijnlijk weer een van die duizenden gezichten die allang dood waren. Hij kon het niet helpen dat die gezichten steeds terugkwamen, ik ben Setalle Anan, en mijn beste kamers zijn bezet door luchtkapitein heer Abaldar Yulan,’ zei vrouw Anan kalm, niet onder de indruk van de so’jhin of het Bloed. Ze sloeg haar armen over elkaar. ‘Mijn daarna beste kamers worden bezet door baniergeneraal Furyk Karede. Van de Doodswachtgarde. Ik weet niet of een kapitein van de Groenen hoger is, maar u zult onder elkaar moeten uitmaken wie er blijft en wie naar elders moet. Ik heb een duidelijke richtlijn dat ik geen Seanchaanse gast de deur wijs. Zolang hij de kamerprijs betaalt.’

Mart verstijfde en wachtte op de ontploffing. Suroth zou haar voor minder al hebben laten geselen! Maar Egeanin glimlachte. ‘Het is een genoegen om iemand met enige moed tegen te komen,’ zei ze lijzig, ik geloof dat we het wel met elkaar zullen vinden, vrouw Anan. Zolang het maar geen overmoed wordt. De kapitein geeft het bevel en de bemanning gehoorzaamt, maar op mijn dek laat ik nimmer iemand kruipen.’ Mart dacht ingespannen na. Dek. Een scheepsdek. Waarom speelde dat rond in zijn hoofd? Oude herinneringen waren soms erg lastig.

Vrouw Anan knikte maar haar donkere ogen lieten de blauwe ogen van de Seanchaanse niet los. ‘Zoals u zegt, vrouwe. Maar ik hoop dat u zich zult herinneren dat De Zwerfster mijn schip is.’ Gelukkig voor haar had de Seanchaanse vrouw enig gevoel voor humor. Ze lachte.

‘Dan bent u kapitein van uw eigen schip,’ zei ze met een glimlach, ‘en zal ik Kapitein van het Goud zijn.’ Wat dat ook mocht betekenen. Met een zucht schudde Egeanin haar hoofd. ‘Bij de waarheid van het Licht, in denk niet dat ik hoger in rang ben dan velen hier, maar Suroth wenst me dicht in de buurt te hebben, dus sommigen zakken naar beneden en iemand gaat eruit, tenzij ze een kamer willen delen.’ Toen keek ze fronsend naar Mart en Joline, en haar lippen krulden zich van afkeer. ‘Ik hoop niet dat u dat soort dingen overal toestaat, vrouw Anan?’

‘Ik verzeker u dat u zoiets onder mijn dak nooit weer zal tegenkomen,’ zei de herbergierster gladjes.

De so’jhin keek nadenkend naar Mart en de vrouw op zijn schoot, en Egeanin moest aan zijn mouw trekken. Hij schrok en volgde haar de gelagkamer in. Mart gromde verachtelijk. De kerel mocht dan net doen of hij even geschokt was als zijn vrouwe, maar Mart had gehoord over feesten in Illian. Die schenen bijna net zo erg te zijn als die in Ebo Dar als het ging om mensen die halfnaakt of nog erger rondrenden. Niet beter dan da’covale, of die sluierdanseressen over wie de soldaten het hadden.

Toen de deur achter het stel dichtsloeg, probeerde hij Joline van zijn schoot te schuiven, maar ze klampte zich aan hem vast en begroef haar gezicht tegen zijn schouder en huilde zachtjes. Enid slaakte een diepe zucht en zakte tegen de werktafel aan alsof haar botten zacht geworden waren. Zelfs vrouw Anan leek geschrokken. Ze viel op Marts kruk bij de tafel neer en liet haar hoofd in haar handen rusten. Dit duurde echter maar kort en toen was ze alweer overeind.

‘Tel tot vijftig en haal dan iedereen uit de regen, Enid,’ zei ze kort. Niets aan haar deed vermoeden dat ze zojuist nog trilde als een rietje. Ze haalde Jolines mantel van de haak, pakte een lange splinter uit een doos op de schoorsteenmantel en bukte zich om die aan te steken in het vuur onder het spit. ik ben in de kelder als je me nodig hebt, maar als iemand naar me vraagt, weet je niet waar ik ben. Tot ik iets anders zeg, gaat er niemand anders naar beneden dan jij of ik.’ Enid knikte alsof dat heel gewoon was. ‘Neem haar mee,’ zei de herbergierster tegen Mart, ‘en treuzel niet. Draag haar als het moet.’

Hij moest haar inderdaad dragen. Joline huilde nog steeds geluidloos, maar wilde haar greep niet loslaten of zelfs haar hoofd van zijn schouder optillen. Het Licht zij dank, ze was niet zwaar, maar toch begon zijn been te kloppen toen hij met zijn last achter vrouw Anan aan naar de kelderdeur liep. Hij had dit ondanks zijn kloppende been nog wel leuk kunnen vinden, als vrouw Anan het maar niet zo kalm aan had gedaan.

Alsof er in honderd span geen Seanchaan te vinden was, stak ze een lamp op een plank naast de zware deur aan. Ze blies zorgvuldig de houtsplinter uit voor ze de hoge glaskap liet zakken en legde toen de rokende splinter op een klein tinnen bordje. Zonder enige haast haalde ze een grote sleutel uit haar beurs, maakte het ijzeren slot open en gebaarde hem ten slotte om voor te gaan. De trap erachter was breed genoeg voor de vaten, maar ook steil en hij verdween in de duisternis. Mart gehoorzaamde maar wachtte op de tweede trede, terwijl vrouw Anan de deur dichttrok en weer op slot deed. Ze ging hem weer voor en tilde de lamp hoog op. Hij kon nu helemaal geen valpartij hebben.

‘Doe je dit vaak?’ vroeg hij, en verschoof Joline. Ze huilde niet meer maar hield zich nog steeds bevend aan hem vast. ik bedoel: Aes Sedai verbergen?’

‘Ik hoorde geruchten dat er nog een zuster in de stad was,’ zei vrouw Anan, ‘en ik slaagde erin haar voor de Seanchanen te vinden. Ik kan niet toestaan dat een zuster in hun handen valt.’ Ze keek scherp om alsof ze hem uitdaagde haar tegen te spreken. Dat wilde hij ook wel, maar hij kon de woorden niet over zijn lippen krijgen. Hij zou als dat kon iedereen helpen om aan de Seanchanen te ontsnappen en hij was Joline Maza iets verschuldigd.

De Zwerfster was een herberg met een goede voorraad en de donkere kelder was groot. Er strekten zich doorgangen uit tussen liggende wijn- en biervaten, hoge bakken met aardappelen en koolrapen die op verhogingen boven de stenen vloer stonden, rijen met lange planken waarop zakken gedroogde bonen, erwten en pepers lagen, en stapels houten kratten met het Licht mocht weten wat. Er scheen weinig stof te zijn, maar de lucht had die droge geur die eigen is aan een goede voorraadkamer.

Hij herkende zijn kleren, die netjes opgevouwen op een lege plank lagen – tenzij iemand anders hier beneden kleren bewaarde – maar hij kreeg niet de kans ernaar te kijken. Vrouw Anan ging hem voor naar het einde van de kelder, waar hij Joline op een vaatje zette. Hij moest haar armen losmaken en ze zakte helemaal in elkaar. Ze snotterde, trok een doek uit haar mouw en depte haar rood omrande ogen. Met haar gerafelde kleren en dikke rode ogen leek ze amper nog op een Aes Sedai van de Witte Toren.

‘Haar zenuwen hebben het begeven,’ zei vrouw Anan, en zette de lamp op een vat waar de spon uit was. Op een open plek stonden nog enkele lege vaten te wachten op hun terugkeer naar de brouwer. Dit was de eerste open plek in de kelder die hij gezien had. ‘Ze heeft zich sinds de komst van de Seanchanen verborgen gehouden. De laatste paar dagen moesten haar zwaardhanden haar een paar keer ergens anders heenbrengen, toen de Seanchanen besloten na de straten ook gebouwen af te zoeken. Genoeg om ieders zenuwen het te doen begeven, neem ik aan. Maar ik betwijfel of ze hier komen zoeken.’

Mart dacht aan al die officieren boven en moest toegeven dat ze waarschijnlijk gelijk had. Maar hij was blij dat hij niet degene was die voor het gevaar koos. Hij ging op zijn hurken voor Joline zitten en kreunde door een pijnlijke steek in zijn been. ik zal je helpen, als ik kan,’ zei hij. Hoe, dat wist hij nog niet, maar hij was haar iets verschuldigd. ‘Wees maar blij dat je zoveel geluk had dat je uit hun handen bent gebleven. Teslyn was niet zo gelukkig.’ Joline liet de doek met een ruk zakken en staarde hem nijdig aan. ‘Geluk?’ siste ze kwaad. Als ze geen Aes Sedai geweest was, zou hij hebben gezegd dat ze zat te mokken met die uitgestoken onderlip, ik had kunnen ontsnappen! Ik heb begrepen dat die eerste dag overal chaos heerste, maar ik was bewusteloos. Fen en Blaeric slaagden er maar net in om me het paleis uit te dragen voor de Seanchanen naar binnen zwermden. Twee man met het slappe lichaam van een vrouw zouden zoveel aandacht trekken dat ze al opgepakt zouden zijn voor ze in de buurt van de stadspoorten kwamen. Ik ben blij dat Teslyn gepakt is! Blij! Ze heeft me iets gegeven, dat weet ik zeker! Daarom konden Fen en Blaeric me niet wekken, daarom heb ik in stallen geslapen en moest ik me verbergen in steegjes, bang dat die monsters me zouden vinden. Haar verdiende loon!’ Mart knipperde met zijn ogen. Nooit eerder had hij zoveel puur venijn in een stem gehoord, zelfs niet in al die oude herinneringen. Vrouw Anan keek nadenkend naar Joline en haar hand trilde. ‘Hoe dan ook, ik zal je zo goed mogelijk helpen,’ zei hij haastig. Hij stond op en ging tussen de twee vrouwen in staan, want hij zag vrouw Anan er best voor aan om Joline een klap te geven, Aes Sedai of geen Aes Sedai. En Joline leek niet in de stemming om de mogelijkheid te overwegen dat er een damane boven zat die kon voelen wat ze zou doen als ze terugsloeg. Het was een eenvoudige waarheid: de Schepper had vrouwen geschapen om mannen het leven moeilijk te maken. Hoe kon hij in Lichtsnaam een Aes Sedai uit Ebo Dar krijgen? ik sta bij je in het krijt.’

Joline keek hem ietwat verbaasd aan. in het krijt?’

‘De boodschap waarin je vroeg om Nynaeve en Elayne te waarschuwen,’ zei hij langzaam. Hij likte zijn lippen en voegde eraan toe: ‘De boodschap op mijn kussen.’

Ze maakte een afwerend gebaar, maar haar ogen knipperden geen enkele keer. ‘Alle schuld tussen ons is vereffend op de dag dat je me helpt buiten de stadsmuren te komen, Mart Cauton,’ zei ze op een toon die even vorstelijk was als een koningin op haar troon. Mart slikte hevig. Het bericht was in de zak van zijn jas gestopt en had helemaal niet op zijn kussen gelegen. En dat betekende dat hij zich vergist had over bij wie hij in het krijt stond. Hij vertrok zonder Joline of vrouw Anan op de leugen te wijzen. Ook al zei hij er niets van, het bleef een leugen. Het was zijn probleem. Het maakte hem ziek. Hij wenste dat hij er nooit achter was gekomen.

Toen hij terug was in het Tarasinpaleis, ging hij rechtstreeks naar Tylins vertrekken en legde zijn mantel over een stoel om te drogen. De regen sloeg tegen de ruiten. Hij legde zijn hoed op een vergulde klerenkast, droogde zijn gezicht en handen af en overwoog een andere jas aan te trekken. De regen was op enkele plekken door zijn mantel heengedrongen en zijn jas was hier en daar vochtig. Vochtig. Licht!

Hij gromde van afkeer, verfrommelde de gestreepte handdoek en wierp hem op bed. Hij treuzelde en hoopte zelfs – een klein beetje -dat Tylin naar binnen zou komen en het mes in de bedstijl zou steken, zodat hij kon uitstellen wat hij moest doen. Joline had hem geen keus gelaten.

Het paleis was vrij eenvoudig gebouwd, als je er op een bepaalde manier naar keek. Bedienden woonden op de laagste verdieping naast de keukens, en een paar in de kelders. De verdieping daarboven bevatte de ruime, voor iedereen toegankelijke zalen en de krappe hokjes van de schrijvers. Op de verdieping daar weer boven lagen de vertrekken voor de minder belangrijke gasten, die voor het merendeel nu bezet waren door Seanchanen. Op de bovenste verdieping bevonden zich Tylins vertrekken en de kamers voor belangrijke gasten, zoals Suroth, Tuon en een paar anderen. Maar... zelfs paleizen hadden zolders.

Mart bleef even staan aan de voet van een verborgen diensttrap, haalde diep adem en ging langzaam naar boven. De enorme vensterloze kamer boven aan de trap had een lage zoldering en een vloer van ruwe planken. Wat er gestaan had voor de komst van de Seanchanen, was weggehaald en de ruimte was volgebouwd met kleine houten kamertjes, elk met zijn eigen deur. Eenvoudige staande lampen verlichtten de smalle gangetjes tussen de kamertjes. De regen die op het dak vlak boven zijn hoofd roffelde, was luid. Boven aan de trap bleef hij opnieuw staan en hij haalde pas weer adem toen hij besefte dat hij geen voetstappen hoorde. In een kamertje huilde een vrouw, maar er was geen sul’dam die hier kon opduiken met de vraag wat hij hier te zoeken had. Ze zouden er wel achter komen dat hij hier geweest was, maar pas nadat hij gevonden had wat hij nodig had, als hij tenminste snel was.

De moeilijkheid was dat hij niet wist waar haar kamer was. Hij liep naar het eerste kamertje en hield de deur lang genoeg open om naar binnen te gluren. Op een smal bed zat een vrouw van de Atha’an Miere in het grijs met haar handen in haar schoot. De meeste ruimte in de kamer werd ingenomen door het bed, een wastafel met een lampetstel en een kleine spiegel. Aan haken in de muur hingen een paar grijze kleren. De zilveren leiband liep in een boog van de zilveren halsband om haar nek naar de zilveren armband aan een haak in de muur. De vrouw kon elk deel van de kamer bereiken. De gaatjes op de plaats waar haar oorringen en neusring hadden gezeten, hadden nog niet de tijd gehad om te helen. Ze zagen eruit als wonden. Toen de deur openging, kwam haar hoofd omhoog. De bange blik in haar ogen ging over in een vragende, misschien vermengd met iets van hoop.

Hij sloot de deur weer zonder een woord te zeggen. Ik kan ben niet allemaal redden, dacht hij ruw. Ik kan het niet. Licht, wat haatte hij dit.

De volgende deuren lieten dezelfde kamers zien, en nog eens drie vrouwen van het Zeevolk, van wie er een hardop in bed huilde, en toen een slapende vrouw met lichtblond haar, allemaal met hun a’dam losjes aan de haak. Hij sloot die deur zachtjes alsof hij probeerde een koek van vrouw Alveren onder haar neus weg te kapen. Misschien was de blonde vrouw geen Seanchaanse, maar hij wilde het risico niet lopen. Een dozijn deuren verder haalde hij opgelucht adem, gleed naar binnen en trok de deur achter zich dicht. Teslyn Baradon lag op het bed met haar hoofd op haar handen. Haar donkere ogen keken priemend naar hem. Ze zei niets en leek gaten in zijn schedel te willen boren.

‘Je hebt een briefje in de zak van mijn jas gestopt,’ zei hij zacht. De muren waren dun; hij kon nog steeds de huilende vrouw horen. ‘Waarom?’

‘Elaida wil die meisjes even graag als ze ooit de staf en de stola wilde,’ zei Teslyn eenvoudig, zonder zich te bewegen. Haar stem klonk nog steeds ruw, maar minder ruw dan hij zich herinnerde. ‘Vooral Elayne. Ik wilde, als dat kon, Elaida... ongemak bezorgen. Laat haar zelf die twee maar met een fluitje naar zich toeroepen.’ Ze lachte zachtjes, maar er klonk bitterheid doorheen, ik heb zelfs Joline met dolkwortel bedwelmd, zodat ze het niet kon bederven. En zie wat het me gebracht heeft. Joline is ontsnapt en ik...’ Haar ogen bewogen opnieuw, naar de zilveren armband aan de haak. Mart zuchtte en leunde naast haar aan haken hangende kleren tegen de muur. Ze wist wat er in het briefje had gestaan, een waarschuwing voor Elayne en Nynaeve. Licht, hij had gehoopt dat zij het niet geweest was, dat iemand anders dat stomme papier in zijn zak had gestopt. Het had trouwens niets geholpen. Ze wisten allebei dat Elaida achter hen aan zat. Het briefje had niets veranderd! Teslyn had trouwens niet eens echt geprobeerd om hen te helpen. Ze had alleen maar Elaida de voet dwars willen zetten. Hij kon weglopen met een zuiver geweten. Bloed en as! Hij had nooit met haar moeten praten. En nu, nu hij persoonlijk met haar gesproken had...

‘Ik zal proberen je te helpen ontsnappen, als me dat lukt,’ zei hij met tegenzin.

Ze bleef stil op het bed liggen. Haar gezicht en haar stem veranderden niet. Ze had net zo goed iets eenvoudigs en onbelangrijks kunnen uitleggen. ‘Zelfs als je de halsband kan verwijderen, brengt me dat niet erg ver, misschien niet eens buiten het paleis. En ook al zou ik het paleis ongezien kunnen verlaten, geen enkele geleidster kan door de stadspoort de stad verlaten tenzij ze een a’dam draagt. Ik heb daar zelf op wacht gestaan en ik weet het.’

‘Ik bedenk wel iets,’ mompelde hij, en haalde zijn vingers door het haar. Iets bedenken? Wat? ‘Licht, je klinkt niet eens alsof je wilt ontsnappen.’

‘Je meent het echt,’ fluisterde ze zo zacht dat hij haar bijna niet kon horen, ik dacht dat je hier alleen maar kwam om me te beschimpen.’ Langzaam kwam ze overeind en zwaaide haar voeten op de vloer. Haar ogen boorden zich in de zijne en haar stem kreeg iets laags en dringends. ‘Of ik ontsnappen wil? Als ik iets doe wat hun behaagt, geeft de sul’dam me een snoepje. Ik merk dat ik naar die beloning zit uit te kijken.’ Er kroop een verstild afgrijzen in haar stem. ‘Niet omdat ik de zoetigheid lekker vind, maar omdat ik de sul’dam heb behaagd.’ Er druppelde een traan uit haar oog. Ze haalde diep adem. ‘Als je me helpt ontsnappen, zal ik alles doen wat geen verraad aan de Witte...’ Ze klapte haar kaken opeen, ging rechtop zitten en staarde recht door hem heen. Ineens knikte ze tegen zichzelf. ‘Help me ontsnappen en ik zal alles doen wrat je me vraagt,’ zei ze. ik zal doen wat ik kan,’ zei hij. ik moet een manier bedenken.’ Ze knikte alsof hij haar had beloofd tegen het vallen van de avond te ontsnappen. ‘Er is nog een andere zuster die hier in het paleis gevangen wordt gehouden. Edesina Azzedin. Ze moet met ons meekomen.’

‘Eén andere?’ zei Mart. Ik dacht dat ik er drie of vier had gezien, jou meegeteld. Ik weet niet eens of ik jou hier weg kan halen, laat staan...’

‘De anderen zijn... veranderd.’ Teslyns mond verstrakte. ‘Guisin en Mylen... ik kende haar als Sheriaine Caminelle, maar ze luistert nu alleen nog naar Mylen. Die twee zouden ons verraden. Edesina is nog steeds zichzelf. Ik wil haar niet achterlaten, ook al is ze rebels.’

‘Luister nou,’ zei Mart met een kalmerende glimlach, ik heb gezegd dat ik zal proberen je hieruit te krijgen, maar ik kan geen enkele manier bedenken om jullie twee...’

‘Je kunt nu beter weggaan,’ onderbrak ze hem weer. ‘Het is niet toegestaan dat mannen hier komen. Bovendien zul je alleen maar achterdocht opwekken als je gezien wordt.’ Ze keek hem fronsend aan en snoof. ‘Het zou helpen als je niet zo opzichtig gekleed was. Tien dronken ketellappers kunnen niet zoveel aandacht trekken als jij. Ga nu. Ga!’

Hij ging, in zichzelf mopperend. Door en door een Aes Sedai. Bied haar aan om te helpen en voor je het weet laat ze je midden in de nacht een enorme rots beklimmen om vijftig mensen uit een kerker te helpen. Dat was een andere man geweest, iemand die al heel lang dood was, maar hij herinnerde het zich, en het klopte precies. Bloed en as! Hij wist niet eens hoe hij één Aes Sedai kon redden, en zij probeerde hem er twéé te laten redden!

Hij liep de trap af, sloeg de hoek om en botste bijna tegen Tuon op. ‘De hokken van de damane zijn voor mannen verboden,’ zei ze terwijl ze hem met kille ogen door haar sluier heen aanstaarde. ‘Je kunt al gestraft worden door er binnen te gaan.’

‘Ik zocht een windvindster, hoogvrouwe,’ zei hij haastig. Hij boog en dacht razendsnel na. ‘Ze heeft me ooit een gunst verleend en ik dacht dat ze misschien iets van de keuken wilde. Iets van gebak of zo. Maar ik heb haar niet gezien. Ik neem aan dat ze niet gepakt werd toen...’ Zijn stem zakte weg en hij staarde haar aan. Het strenge gezicht dat het meisje altijd vertoonde, vervaagde tot een glimlach. Ze was echt heel mooi.

‘Dat is erg aardig van je,’ zei ze. ‘Het is goed om te weten dat je aardig bent voor damane. Maar je moet voorzichtig zijn. Er zijn mannen die zowaar damane mee naar bed nemen.’ Haar volle lippen krulden zich van afkeer. ‘Je zou toch niet iemand het idee willen geven dat je ontaard bent.’ Die strenge uitdrukking herstelde zich weer, alsof ze het vonnis uitsprak dat alle gevangenen onmiddellijk terechtgesteld dienden te worden.

‘Dank u voor de waarschuwing, hoogvrouwe,’ zei hij ietwat onzeker. Wat voor soort man zou het bed willen delen met een beteugelde aan de lijn?

Wat haar betrof, bestond hij niet meer. Ze gleed door de gang alsof ze niemand zag. Maar deze keer maakte hij zich geen zorgen over hoogvrouwe Tuon. Hij droeg een zware last op zijn schouders. Een Aes Sedai die zich schuilhield in de kelder van De Zwerfster en twee met de halsband van een damane om hun nek, en ze verwachtten allemaal dat de geweldige Mart Cauton hen zou komen redden. Hij wist zeker dat Teslyn Edesina zo snel mogelijk zou inlichten. Drie vrouwen die weleens ongeduldig zouden kunnen worden als het hem niet snel lukte hen in veiligheid te brengen. Vrouwen hielden van praten, en als ze genoeg praatten, verklapten ze zaken die beter onbesproken konden blijven. Ongeduldige vrouwen praatten zelfs nog meer dan de rest. Hij kon de stenen in zijn hoofd niet voelen, maar hij kon bijna een klok horen tikken. En het uur kon weleens slaan door de bijl van een beul. Veldslagen kon hij met gemak in zijn hoofd terughalen, maar die oude herinneringen schenen hier niet veel hulp te bieden. Hij had iemand nodig die gewend was aan plannen maken en die op een kromme manier kon denken. Het werd tijd om met Thom te praten. En met Juilin.

Hij liep weg om hen te gaan zoeken en onbewust neuriede hij ‘Ik zit op de bodem van de put’. Nou ja, dat zat hij ook, en de nacht begon te vallen en de regen kwam met bakken tegelijk uit de hemel. Zoals zo vaak gebeurde, dreven nieuwe woorden uit oude herinneringen naar boven. Een lied van het hof van Takedo, in Farashelle, dat duizenden jaren geleden door Artur Haviksvleugel was vermorzeld. Maar in al die tijd was het wijsje maar verrassend weinig veranderd. Toen heette het ‘Houd stand bij Mandenhar’. Eigenlijk pasten beide liederen hier heel goed.

20

Een spel van verraad

Bethamin beklom de trappen tot helemaal boven in het Tarasinpaleis en hield haar schrijfplankje zorgvuldig vast. Soms ging de kurk van het inktflesje los, en inktvlekken waren moeilijk uit kleding te krijgen. Ze zorgde er altijd voor dat ze toonbaar was, alsof ze elk moment geroepen kon worden om voor iemand van het Hoge Bloed te verschijnen.

Ze zei niets tegen Renna, die vandaag samen met haar de ronde moest doen. Ze werden geacht een toegewezen taak uit te voeren, niet om wat te kletsen. Dat was een van haar redenen. Als anderen erom vochten om zich met hun lievelingsdamane te binden en met grote ogen naar al het vreemde in dit land keken, of hoopten op beloningen die hier opgestreken konden worden, richtte zij al haar aandacht op haar plichten, vroeg naar de moeilijkste marath’damane om te temmen voor het gebruik met de a’dam, en werkte twee keer zo hard en twee keer zo lang als ieder ander.

De regen was eindelijk opgehouden en veroorzaakte diepe stilte rond de hokken boven op zolder. Vandaag mochten de damane gelukkig wat oefenen – de meesten begonnen te mokken als ze te lang in de hokken moesten blijven – maar helaas was ze vandaag niet aangewezen om met ze rond te lopen. Renna was nog nooit aangewezen, hoewel ze eens Suroths beste oefenvrouw was geweest en overal gewaardeerd werd. Ze was soms wat ruw, maar buitengewoon vaardig. Ooit had iedereen gezegd dat ze het ondanks haar jeugd spoedig tot der’sul’dam zou brengen. Maar de zaken waren anders gelopen. Er waren altijd meer sul’dam dan damane, maar niemand kon zich eigenlijk herinneren of Renna zich na Falme gebonden had.

Hetzelfde gold voor Seta, die na Falme in Suroths persoonlijke dienst was opgenomen. Bethamin vond het net als iedereen heerlijk om boven een beker wijn te roddelen over het Bloed en wie hen dienden, maar als het gesprek op Renna en Seta kwam, hield ze haar mond. Ze dacht echter wel vaak aan hen.

‘Begin aan de andere kant, Renna,’ beval ze. ‘Nou? Moet ik weer bij Essonde melden dat je lui bent?’

Vóór Falme was de kleine vrouw een en al zelfvertrouwen geweest, maar nu trok er een spiertje in haar wang. Ze schonk Bethamin een ziekelijke, onderdanige glimlach voor ze zich in de doolhof van gangetjes begaf, terwijl ze door haar lange haren streek, alsof ze bang was dat alles in de war zat. Behalve haar beste vriendinnen zat iedereen Renna altijd op de huid om haar haar vroegere hooghartigheid betaald te zetten. Als je dat niet deed, trok je de aandacht van anderen, iets wat Bethamin altijd vermeed, behalve op zorgvuldige uitgekozen ogenblikken. Haar eigen geheimen waren zo diep mogelijk weggestopt en ze zweeg over geheimen waarvan niemand wist dat ze die kende. Ze wilde iedereen ervan overtuigen dat zij, Bethamin Zeami, de volmaakte sul’dam was. Ze streefde naar volmaaktheid, voor zichzelf en hij de damane die ze africhtte. Ze begon snel en doelmatig aan haar ronde en keek bij elke damane of ze zichzelf en haar eigen hok schoon had gemaakt. Als iemand dat niet had gedaan, maakte ze in haar nette handschrift een korte aantekening op het bovenste blad op haar schrijfplankje. Ze bleef nergens treuzelen, behalve om kandij te geven aan een paar damane die het bijzonder goed bij het africhten gedaan hadden. De meesten waarmee ze gebonden was geweest, begroetten haar met een glimlach, zelfs als ze knielden. Of ze nu uit het keizerrijk kwamen of van deze kant van de oceaan, ze wisten dat ze streng maar eerlijk was. Anderen glimlachten niet. De meeste Atha’an Miere-damane keken haar onbewogen aan, even strak als zij deed, of heel boos, waarbij ze meenden dit te kunnen verbergen.

Ze tekende hun boosheid niet aan voor straf zoals sommigen gedaan zouden hebben. Deze damane dachten nog steeds dat zij verzet boden, maar de ongepaste eisen voor de teruggave van hun opzichtige sieraden waren al iets uit het verleden, en ze knielden en spraken op de juiste manier. Bij de moeilijkste gevallen was een nieuwe naam een handig hulpmiddel waarmee een breuk werd gemaakt met het verleden, en ze gehoorzaamden met hun nieuwe naam, met hoeveel tegenzin dan ook. Die tegenzin en de stuurse blikken zouden verdwijnen en uiteindelijk zouden ze nauwelijks meer weten dat ze ooit een andere naam hadden gehad. Het was een bekend patroon en het gebeurde even zeker als een zonsopgang. Sommigen aanvaardden het meteen en anderen waren geschokt toen ze beseften wat ze waren.

Er waren altijd enkelen die na maanden met tegenzin toegaven, terwijl anderen zich de ene dag krijsend verweerden over deze afschuwelijke vergissing en de oneerlijke toetsing, maar de volgende dag met aanvaarding en kalmte begonnen. Aan deze kant van de oceaan waren er kleine verschillen, maar of ze nu hier of in het keizerrijk waren, het eindresultaat bleef hetzelfde.

Bij twee damane maakte ze kanttekeningen die niets te maken hadden met netheid. Zushi, een damane van de Atha’an Miere, die nog langer was dan zij, zou eigenlijk een aantekening voor straf moeten krijgen. Haar kleren waren verfomfaaid, haar haren ongekamd en haar bed niet opgemaakt. Maar haar gezicht was gezwollen van het huilen, en ze was amper neergeknield of een nieuwe huilbui deed haar schokken terwijl de tranen over haar wangen stroomden. Het grijze gewaad dat met zorg voor haar gemaakt was, hing nu los om haar heen, en ze was hiervoor al niet stevig geweest. Bethamin had Zushi zelf haar naam gegeven en ze voelde zich bij haar betrokken. Ze doopte de pen met de stalen punt in het inktpotje en schreef op dat Zushi ergens buiten het paleis moesten worden ondergebracht in een dubbel hok met een damane van het keizerrijk, bij voorkeur iemand die er goed in was om de boezemvriendin van pas beteugelde damane te worden. Vroeg of laat hielden de huilbuien dan op. Maar ze wist niet of Suroth dat zou toestaan. Suroth had deze damane uiteraard voor de keizerin opgeëist – iedereen die maar een tiende hiervan persoonlijk bezat, zou verdacht worden van het beramen van een opstand of daar zelfs rechtstreeks van beschuldigd worden – maar ze gedroeg zich alsof de damane haar persoonlijk eigendom waren. Als Suroth dit niet toestond, moest ze iets anders bedenken. Bethamin weigerde om een damane aan wanhoop te verliezen. Ze weigerde een damane om welke reden dan ook te verliezen! De tweede die een bijzondere aantekening kreeg, was Tessi, en bij haar verwachtte ze geen bezwaren.

Zodra Bethamin de deur opende, knielde de Illiaanse met gevouwen handen neer. Haar bed was opgemaakt, haar andere grijze kleren hingen netjes aan de haken, haar borstel en kam lagen netjes naast elkaar op de wastafel en de vloer was geveegd. Bethamin had niet anders verwacht. Vanaf het begin was Tessi heel netjes geweest. Ze werd ook wat dikker nu ze geleerd had om haar bord leeg te eten. Behalve nu en dan wat snoepgoed werd aan het eten streng de hand gehouden; een ongezonde damane was verspilling. Maar Tessi zou nooit met linten getooid worden en meedingen naar de plaats van mooiste damane. Haar gezicht leek altijd boos, zelfs als ze kalm was. Vandaag vertoonde ze echter een glimlach, die ze zich, volgens Bethamin, al voor zij binnen was gekomen, had aangemeten. Van Tessi verwachtte ze nog lang geen glimlach.

‘Hoe voelt mijn kleine Tessi zich vandaag?’ vroeg ze. ‘Tessi voelt zich goed vandaag,’ antwoordde de damane gladjes. Ze moest altijd moeite doen om netjes te antwoorden en had gisteren nog straf gekregen vanwege een botte weigering. Met een vinger tegen haar kin nam Bethamin bedachtzaam de knielende damane op. Ze wantrouwde iedere damane die zichzelf Aes Sedai had genoemd. Geschiedenis boezemde haar grote belangstelling in, en ze had zelfs vertalingen gelezen uit de enorme hoeveelheid talen van vóór de Bestendiging. Die oude heersers genoten van hun moordzuchtige en hebzuchtige macht. Ze hadden met veel genoegen vastgelegd hoe ze aan de macht waren gekomen, buurlanden hadden vermorzeld en andere heersers hadden verslagen. De meesten waren omgekomen bij aanslagen, vaak door de handen van hun eigen erfgenamen of volgelingen. Ze wist heel goed wat Aes Sedai waren. ‘Tessi is een goede damane,’ mompelde ze warm en haalde een stukje kandij uit een verfrommeld papiertje in haar buidel. Tessi leunde naar voren om de kandij te ontvangen en Bethamins hand in dank te kussen. Haar glimlach verdween half, maar kwam weer terug toen ze het zoete rode spul in haar mond had gepropt. Zo, dat was het dus? Aanvaarding voorwenden om de sul’dam om de tuin te leiden was niet ongewoon, maar wetende wat Tessi geweest was, beraamde ze waarschijnlijk ook nog een ontsnapping. In het gangetje schreef Bethamin de sterke aanbeveling dat Tessi’s lessen verzwaard moesten worden, evenals haar straffen, en dat ze veel minder beloning mocht krijgen, zodat ze er zelfs nooit zeker kon zijn of haar allerbeste gedrag een klopje op haar hoofd zou opleveren. Het was een harde manier van africhten, die ze gewoonlijk vermeed, maar om de een of andere reden veranderde deze werkwijze zelfs de meest weerspannige marath’damane in opmerkelijk korte tijd in een gewillige damane. Je kreeg er ook de meest deemoedige damane door. Ze hield er niet van om de geest van een damane te breken, maar Tessi moest gebroken worden voor de a’dam zodat ze het verleden kon vergeten. Uiteindelijk zou ze er beslist gelukkiger door worden.

Bethamin was eerder klaar dan Renna en wachtte onder aan de trap tot de andere sul’dam naar beneden was gekomen. ‘Neem dit mee voor Essonde als je dat van jou aflevert,’ zei ze, en propte het schrijfplankje in Renna’s armen voor ze de laatste trede nam. Het was niet verrassend dat Renna die taak gedwee op zich nam, zich weghaastte en het tweede schrijfplankje bekeek alsof ze zich afvroeg of er ook een aantekening over haar was gemaakt. Ze was een heel andere vrouw dan voor Falme.

Bethamin haalde haar mantel op en verliet het paleis met de bedoeling naar de herberg terug te gaan, waar ze gedwongen was om het bed met twee andere sul’dam te delen. Ze zou er niet blijven, maar alleen wat geld uit haar afgesloten kist pakken. De ronde was vandaag haar enige taak geweest en de rest van de dag was voor haarzelf. In plaats van nog wat taken te zoeken, wat ze normaal gesproken altijd deed, zou ze wat tijd nemen om aandenkens te kopen. Misschien zo’n mes dat de plaatselijke vrouwen rond de hals droegen, als ze er tenminste een kon vinden zonder edelstenen, die men hier zo graag in het heft wenste. En natuurlijk gelakte dingen. Die spullen waren hier even goed als in het keizerrijk zelf, en de ontwerpen waren zo... uitheems. Het zou plezierig zijn om wat te winkelen. Ze had wat ontspanning nodig.

De stenen van het Mol Hara Plein glinsterden nog steeds van de regen van vanmorgen en de lucht rook prettig naar zout en herinnerde haar aan haar geboortedorp bij de Zee van Leye. De kou dwong haar om haar mantel stevig om zich heen te slaan. In Abunai was het nooit koud geweest, en ze had er nooit aan kunnen wennen, hoe ver ze ook gereisd had. Maar de gedachten aan thuis boden haar nu geen troost. Terwijl ze haar weg zocht door de drukke straten, bleef ze piekeren over Renna en Seta. Ze was zo verstrooid dat ze tegen mensen aanbotste en eenmaal zelfs pal voor een rij wagens belandde van een koopman die de stad verliet. Een schreeuw van de voerman deed haar opschrikken en ze sprong nog net op tijd terug. De wagen ratelde verder over de keien, en de vrouw met de zweep keek niet eens naar haar. Die vreemdelingen hadden geen idee van de eerbied die ze een sul’dam verschuldigd waren.

Renna en Seta. Iedereen die in Falme was geweest, had daar herinneringen aan die ze wilden vergeten, herinneringen waarover ze niet wilden praten, behalve als ze te veel gedronken hadden. Dat gold ook voor haarzelf, alleen bestonden haar herinneringen niet uit half herkende spoken uit het verleden, uit afgrijzen vanwege een nederlaag of waanzinnige verschijningen in de hemel. Hoe vaak had ze niet gewenst dat ze die dag niet naar boven was gegaan? Om te zien hoe het met Tuli ging, de damane die zulke schitterende dingen van metaal vervaardigde. Ze had het echter wel gedaan. Ze had in Tuli’s hok gekeken. En ze had gezien hoe Renna en Seta als waanzinnigen hadden geprobeerd om de a’dam van elkaars hals te halen, krijsend van pijn en zwaaiend en wankelend van misselijkheid. Braaksel bevlekte hun kleren. In hun waanzin hadden ze Bethamin niet gezien, die vol afgrijzen was weggedoken. Niet slechts uit afgrijzen om twee sul’dam te herkennen als marath’damane, maar vanwege haar eigen persoonlijke doodsangst. Vaak had ze gemeend dat ze de wevingen van de damane bijna kon zien, en ze kon altijd de aanwezigheid van een damane bespeuren en voelen hoe sterk ze was. Dat konden vele sul’dam; iedereen wist dat dat kwam door de jarenlange ervaring met de a’dam. Maar het gezicht van die wanhopige twee vrouwen bracht ongewilde vragen aan het oppervlak. Vragen die een ander en beangstigend licht wierpen op alles wat altijd werd aanvaard. Zag ze bijna de wevingen of zag ze die nou echt? Soms meende ze dat ze het geleiden ook kon voelen. Elke sul’dam moest tot haar vijfentwintigste naamdag de jaarlijkse proef afleggen, en telkens had ze gefaald en was ze erdoorheen gekomen. Alleen... nadat Renna en Seta ontdekt werden, behoorde er een nieuwe proef te komen. Ook de marath’damane die blijkbaar de eerste proef hadden weten te ontduiken, zouden eigenlijk gevonden moeten worden. Het keizerrijk zelf zou onder die klap kunnen wankelen. En met het beeld van Renna en Seta in haar geest gebrand, had ze heel zeker geweten dat Bethamin Zeami na zo’n beproeving niet langer meer een geëerbiedigde Seanchaanse zou zijn. In plaats daarvan zou de damane Bethamin het keizerrijk dienen.

Nog steeds kolkte en woedde de schaamte in haar. Ze had haar eigen angst vóór de behoeften van het keizerrijk gesteld, vóór alles waarvan ze dacht dat het juist en waar was. De oorlog en nachtmerries waren naar Falme gekomen, maar ze had getreuzeld om zich aan een damane te binden en naar de veldslag te trekken. In plaats daarvan had ze zich in alle verwarring van een paard voorzien en was zo snel en zo ver mogelijk weggevlucht.

Ze besefte dat ze voor een ruit stilstond en naar de uitstalling van een kleermaakster staarde, zonder te zien wat er binnen getoond werd. Niet dat ze iets van binnen wilde. De blauwe kleding met het rode vlak en de bliksems was de enige die ze al die jaren gedacht had te zullen dragen. En ze wilde zeker niet iets dragen wat haar onfatsoenlijk onthulde. Haar rok zwaaide om haar enkels toen ze doorliep, maar ze kon Renna en Seta niet uit haar gedachten bannen. Noch Suroth.

Klaarblijkelijk had Alwhin de twee sul’dam met de halsbanden gevonden en hen bij Suroth aangebracht. En Suroth had het keizerrijk beschermd door Renna en Seta te beschermen, hoe gevaarlijk dat ook was. Wat zou er gebeuren als sul’dam opeens geleidden? Voor het keizerrijk was het misschien beter geweest als ze hen had gedood, hoewel het doden van een sul’dam als moord werd gezien, zelfs voor iemand van het Hoge Bloed. Twee verdachte moorden op sul’dam zouden zeker de komst van de Waarheidszoekers hebben veroorzaakt. Dus liepen Renna en Seta vrij rond, als je het tenminste zo kon noemen wanneer je nimmer meer met een damane gebonden mocht zijn. Alwhin had haar plicht gedaan en was geëerd door Suroths Stem te worden. Ook Suroth had ondanks haar grote afkeer haar plicht vervuld. Er zou geen nieuwe proef bedacht worden. Haar eigen vlucht was dus overbodig geweest en dan, tja, dan zou ze niet in Tanchico terecht zijn gekomen. Die nachtmerrie wenste ze nog meer te vergeten dan Falme.

Een groepje Doodswachtgardisten in hun schitterende wapenrusting kwam voorbij en Bethamin bleef staan kijken. Ze lieten een kielzog achter als een grootschip onder vol zeil. Er zou vreugde heersen in de stad en in het land als Tuon eindelijk zou onthullen wie ze was. En er zouden feesten zijn alsof ze net was aangekomen. Ze voelde een schuldig soort plezier als ze aan de Dochter van de Negen Manen dacht, alsof ze iets verbodens als kind had gedaan. Maar uiteraard was Tuon, tot ze de sluier afnam, slechts hoogvrouwe Tuon, niet hoger dan Suroth. De Doodswachtgarde stampte door, met hart en ziel verknocht aan keizerin en rijk, en Bethamin liep de andere kant op. Heel toepasselijk, aangezien ze met hart en ziel verknocht was aan het bewaren van haar eigen vrijheid. De Gouden Zwanen van de Hemel was een nogal grootse naam voor de kleine herberg die tussen een openbare stal en een lakwarenwinkel ingeklemd zat. De winkel stond vol officieren die de winkel leeg kochten, de stal was overvol soldaten die waren uitgeloot en nog niet waren ingedeeld, en De Gouden Zwanen vol sul’dam. Bethamin mocht blij zijn dat ze maar twee bedgenoten had. De herbergierster, die opgedragen was zo veel mogelijk sul’dam onderdak te bieden, liet er wel vier of vijf een bed delen, als ze de kans kreeg. Maar het beddengoed was er schoon en het eten vrij goed, zij het wat uitheems. En omdat de enige andere keus waarschijnlijk een hooizolder was, deelde ze maar al te graag een bed met een ander. Om deze tijd waren de ronde tafels in de gelagkamer leeg. Enkele sul’dam die hier verbleven, hadden dienst en de rest ging gewoon de herbergierster uit de weg. Darnella Shoran keek met over elkaar geslagen armen fronsend toe hoe een paar dienstmeisjes ijverig de groenbetegelde vloer veegden. De magere vrouw droeg haar grijze haar in een knotje in de nek, en haar forse kaak gaf haar een strijdlustig uiterlijk. Ze had ondanks dat belachelijke mes van haar een der’sul’dam kunnen zijn. Het heft zat vol goedkope sierstenen. De dienstmeisjes waren zogenaamde vrije vrouwen, maar ze sprongen slaafs overeind wanneer de herbergierster sprak. Bethamin maakte zelf een sprongetje toen de vrouw haar aansprak. ‘U kent mijn regels aangaande mannen, vrouw Zeami?’ wilde ze weten. Na al die tijd vond ze de trage spraak van deze mensen nog steeds vreemd, ik heb gehoord van uw uitlandse gewoonten, en dat is uw zaak, maar niet onder mijn dak. Als u mannen wilt ontmoeten, dan doet u dat maar elders!’

‘Ik verzeker u dat ik geen mannen ontmoet. Hier noch elders, vrouw Shoran.’

De herbergierster keek haar wantrouwig aan. ‘Nou, hij kwam langs en vroeg naar u. Een niet onaardige blonde man. Geen jongen, maar ook niet erg oud. Iemand van u, en hij sprak zo traag dat ik hem amper kon verstaan.’

Bethamin deed haar best om de vrouw ervan te overtuigen dat ze geen blonde man kende en dat ze vanwege haar werk geen tijd voor mannen had. Dat was allebei waar, maar als het nodig was geweest, had ze gelogen. De Gouden Zwanen was niet gevorderd, en ze deelde liever met drie een bed dan op een hooizolder te belanden. Ze probeerde uit te vinden of de vrouw het op prijs zou stellen als ze straks een kleinigheidje voor haar zou kopen. Maar de herbergierster leek zowaar beledigd toen ze een mes met fraaiere stenen voorstelde. Ze had niets kostbaars bedoeld, niets dat als omkoping uitgelegd kon worden, maar vrouw Shoran leek het wel zo op te vatten en wees het voorstel beledigd en verontwaardigd af. Ze kon de manier waarop vrouw Shoran over hen dacht, niet veranderen. De herbergierster bleef geloven dat zij hun vrije tijd allemaal met uitspattingen doorbrachten. Ze keek nog steeds verontwaardigd toen Bethamin de trap opliep en deed of winkelen het enige in haar gedachten was.

Ze maakte zich niettemin wel degelijk zorgen over de onbekende man. Ze herkende hem beslist niet. Het was heel goed mogelijk dat hij op haar onderzoek was gestuit, en als hij haar had kunnen opsporen, was ze dus niet voorzichtig genoeg geweest. Misschien was ze wel gevaarlijk onvoorzichtig geweest. Ze hoopte dat hij terug zou komen. Ze moest het weten. Ze moest!

Ze opende de deur naar haar kamer en bleef stokstijf staan. Het was onmogelijk, maar haar ijzeren kist stond met opengeslagen deksel op het bed. Er zat een heel goed slot op, en de enige sleutel zat in haar buidel. De dief was er nog steeds en stond vreemd genoeg in haar dagboek te bladeren. Hoe had de man in Lichtsnaam voorbij de waakzame vrouw Shoran kunnen komen?

Ze verstijfde slechts een ogenblik. Toen trok ze haar mes uit de riem-schede en wilde om hulp schreeuwen.

Het gezicht van de man veranderde niet en hij probeerde niet weg te rennen of haar aan te vallen. Hij haalde alleen maar iets kleins uit zijn buidel en hield het omhoog, zodat ze het kon zien. Ze snakte naar adem en als verdoofd frommelde ze het mes terug, waarna ze haar handen spreidde om aan te geven dat ze geen wapens had en niet probeerde er een te pakken. In zijn vingers hield hij een goudgerande ivoren schijf waarin een raaf en een toren waren uitgesneden. Ineens herkende ze de blonde man van middelbare leeftijd. Wat vrouw Shoran over knap had gezegd, klopte wel, maar alleen een dwaas dacht op die manier aan een Waarheidszoeker. Ze had, het Licht zij dank, niets gevaarlijks in haar dagboek geschreven. Maar hij moest iets weten. Hij had naar haar gevraagd. O Licht, hij moest het weten!

‘Sluit de deur,’ zei hij kalm terwijl hij het schijfje weer wegstak. Ze gehoorzaamde. Ze wilde wegrennen. Ze wilde om genade smeken. Maar hij was een Zoeker, dus bleef ze bevend staan. Tot haar verrassing liet hij het dagboek weer in haar kist vallen en gebaarde naar de enige stoel. ‘Ga zitten. Er is geen reden om je ongemakkelijk te voelen.’

Langzaam hing ze haar mantel op en ging op de stoel zitten. Deze keer gaf ze er niet om hoe ongemakkelijk de vreemde lattenrug zat. Ze probeerde niet te verbergen hoezeer ze beefde. Ook iemand van het Bloed, zelfs iemand van het Hoge Bloed, zou piepen als hij door een Zoeker ondervraagd werd. Er restte haar een vage hoop. Hij had haar niet gevraagd hem te vergezellen. Misschien wist hij het toch niet.

‘Je hebt navraag gedaan naar een scheepskapitein die Egeanin Sarna heet,’ zei hij. ‘Waarom?’

De hoop verdween met een klap die ze in haar borst kon voelen, ik was op zoek naar een oude vriendin,’ zei ze met trillende stem. De beste leugens bevatten altijd zoveel mogelijk waarheid. ‘We waren samen in Falme. Ik weet niet of ze het overleefd heeft.’ Liegen tegen een Zoeker was verraad, maar ze had haar eerste verraad al gepleegd door tijdens de slag bij Falme te vluchten.

‘Ze leeft,’ zei hij kortaf. Hij ging op het voeteneind van het bed zitten zonder zijn ogen van haar af te wenden. Ze waren blauw en deden haar verlangen om haar mantel weer om te slaan. ‘Ze is een heldin, een Kapitein van het Groen, en heet nu vrouwe Egeanin Tamarath. Die beloning heeft ze uit handen van hoogvrouwe Suroth ontvangen. Ze is in Ebo Dar. Je zult je vriendschap met haar vernieuwen. En aan mij verslag uitbrengen over wie ze ziet, waar ze naartoe gaat, wat ze zegt. Alles.’

Bethamin klemde haar kaken op elkaar om niet in een hysterische lachbui uit te barsten. Hij wilde Egeanin, niet haar. Het Licht zij geprezen! Het Licht zij geprezen in al zijn oneindige barmhartigheid! Ze had slechts willen weten of de vrouw in leven was en of ze voorzorgen moest nemen. Egeanin had haar ooit bevrijd; Bethamin kende haar toen al tien jaar en Egeanin was altijd een toonbeeld van plichtsbesef geweest. Er was nog steeds een mogelijkheid dat ze die ene dwaling zou betreuren, maar dat was wonder boven wonder niet gebeurd. En de Zoeker zat achter haar aan, niet... Er doemden mogelijkheden voor haar op, feiten, en ze verloor elke neiging om te lachen. In plaats daarvan maakte ze haar lippen nat. ‘Hoe... hoe kan ik onze vriendschap hernieuwen?’ Egeanin was nooit haar vriendin geweest, meer een kennis, maar het was te laat om dat nu te zeggen. ‘U zegt me net dat Egeanin tot het Bloed verheven is. Elke eerste zet moet van haar komen.’ De angst maakte haar driest. En joeg haar schrik aan, zoals haar in Falme overkomen was. ‘Waarom hebt u me als Hoorder nodig? U kunt haar op elk gewenst ogenblik ondervragen.’ Ze beet op haar wang om haar tong tot rust te brengen. Licht, ze wilde niets liever dan Hoorder zijn. Zoekers waren de geheime hand van de keizerin, moge zij eeuwig leven; in naam van de keizerin kon hij zelfs Suroth ondervragen, of Tuon. Zeker, hij zou op een afschuwelijke manier sterven als hij het bij het verkeerde eind had, maar bij Egeanin liep hij weinig gevaar. Ze was slechts van het lage Bloed. Als hij Egeanin ging ondervragen... Tot haar verbijstering beval hij haar niet gewoon hem te gehoorzamen, maar keek hij haar onderzoekend aan. ik zal je bepaalde dingen uitleggen,’ zei hij, en dat was een nog grotere schok. Zoekers legden nooit iets uit, had ze gehoord. ‘Je bent voor mij of voor het rijk van geen enkel nut, tenzij je het overleeft. Je overleeft het echter niet als je er niet in slaagt om te doorgronden wat je tegemoet treedt. Als je ook maar iemand iets vertelt van wat ik je nu ga zeggen, zul je dromen van de Toren van de Raven. Je zult erover dromen, een te verwachten vrees van waar je zult belanden. Luister en leer. Egeanin werd naar Tanchico gestuurd nog voor de stad in onze handen viel. Daar moest ze, naast andere zaken, proberen achtergelaten sul’dam uit Falme te vinden. Vreemd genoeg vond ze er niet een, hoewel dat anderen wel lukte, zoals degenen die jou geholpen hebben terug te keren. In plaats daarvan doodde Egeanin de sul’dam die ze vond. Ik beschuldigde haar zelf, en ze nam niet de moeite het te ontkennen. Ze liet niet eens woede blijken, of verontwaardiging. En wat al even erg was: in het geheim spande ze samen met Aes Sedai.’ Hij sprak de naam vlak uit, zonder de gebruikelijke afkeer, meer als een beschuldiging. ‘Ze verliet Tanchico op een schip dat onder bevel stond van een man genaamd Baile Domon. Hij veroorzaakte enige opschudding toen zijn schip geënterd werd en hij werd tot eigendom verklaard. Ze kocht hem en maakte hem onmiddellijk so’jhin. Hij is duidelijk belangrijk voor haar. Het interessante is dat ze ooit deze zelfde man naar hoogheer Turak in Falme bracht. Domon verwierf een dusdanige achting bij de hoogheer dat de kerel vaak werd uitgenodigd om met hem van gedachten te wisselen.’ Zijn gezicht betrok. ‘Heb je wijn? Of brandewijn?’ Bethamin schrok, ik geloof dat Iona in een veldfles de plaatselijke brandewijn heeft. Nogal scherp...’

Hij beval haar niettemin een beker in te schenken en ze gehoorzaamde snel. Ze wilde hem aan de praat houden, alles doen om het onvermijdelijke uit te stellen. Ze wist zeker dat Egeanin geen sul’dam had gedood, maar het bewijs dat ze daarvoor had, zou haar hetzelfde wrede lor bezorgen als Renna en Seta droegen. Als ze geluk had. Als deze Zoeker zijn plicht aan het rijk net zo uitlegde als Suroth. Hij tuurde in de tinnen beker en liet de donkere appelbrandewijn ronddraaien terwijl zij weer op haar plaats ging zitten. ‘Hoogheer Turak was een groot man,’ mompelde hij. ‘Misschien een van de grootsten die het keizerrijk ooit heeft gekend. Het is jammer dat zijn so’jhins besloten hem in de dood te volgen. Heel eerbaar, maar daardoor weten we niet of Domon bij de bende moordenaars van de hoogheer hoorde.’ Bethamin kromp ineen. Natuurlijk, soms stierf het Bloed door de handen van het Bloed zelf, maar het woord moord werd nooit in de mond genomen. De Zoeker bleef in de beker kijken maar dronk niets. ‘De hoogheer had mij bevolen Suroth in het oog te houden. Hij vermoedde dat zij een gevaar voor het rijk was. En door zijn dood lukte het haar het bevel over de Voorlopers te verwerven. Ik kan niet bewijzen dat ze zijn dood bevolen heeft, maar er is veel wat in die richting wijst. Suroth bracht een jonge damane naar Falme, een Aes Sedai.’ Opnieuw werd de naam vlak en hard uitgesproken. ‘Die slaagde erin om te ontsnappen op precies dezelfde dag dat Turak stierf. Suroth heeft verder een damane in haar hofhouding die ooit een Aes Sedai was. Ze is nimmer zonder halsband gezien, maar...’ Hij haalde zijn schouders op, alsof dit van weinig belang was. Bethamins ogen werden groot. Wie ontdeed een damane van haar halsband? Een goed afgerichte damane was iets om je in te verheugen, maar een damane zonder halsband was een losgelaten dronken grolm! ‘Er is vermoedelijk ook een kans dat ze marath’damane in haar bezit heeft,’ vervolgde hij, alsof hij geen misdaden van hoogverraad opsomde, ik meen dat Suroth het bevel gaf om gevluchte sul’dam uit Tanchico te laten ombrengen, wellicht om Egeanins ontmoetingen met de Aes Sedai verborgen te houden. Jullie sul’dam zeggen altijd dat je een marath’damane op het eerste gezicht kunt onderscheiden. Is dat juist?’

Hij keek ineens op en het lukte haar nog net zijn kille blik met een glimlach te beantwoorden. Zijn gezicht was gewoon alledaags, maar die ogen... Ze was blij dat ze zat. Haar knieën trilden zo erg dat ze verbaasd was dat het onder de rok niet te zien was. ik vrees dat zoiets niet gemakkelijk is.’ Ze slaagde erin om haar stem bijna vast te laten klinken. ‘U... U weet toch zeker genoeg om Suroth aan te klagen vanwege de... m-m-moord op hoogheer Turak?’ Als hij Suroth oppakte, verdween elke noodzaak haar of Egeanin hierin te betrekken.

‘Turak was een groot man, maar mijn plicht gaat de keizerin aan, moge zij eeuwig leven, en door haar het rijk.’ Hij sloeg de brandewijn achterover en zijn gezicht werd even hard als zijn stem. ‘Turaks dood is slechts stof vergeleken bij het gevaar voor het rijk. De Aes Sedai van deze landen zoeken de macht in het rijk, een terugkeer naar de dagen van wanorde en moord, waar geen mens ’s nachts zijn ogen kan sluiten en weten of hij nog zal ontwaken. En zij worden van binnenuit geholpen door de giftige worm van verraad. Ik durf haar niet te grijpen voor ik de hele worm kan doden. Egeanin is een lijn die ik kan volgen naar de worm, en jij bent een lijn naar Egeanin. Dus ga jij je vriendschap met haar weer oppakken, wat her ook mag kosten. Heb je me begrepen?’

‘Ik heb het begrepen, en ik zal gehoorzamen.’ Haar stem beefde, maar wat kon ze anders zeggen? Het Licht mocht haar redden, wat kon ze anders zeggen?

21

Een kwestie van eigendom

Egeanin lag op bed met haar handen hoog, de handpalmen naar het plafond gericht en de vingers gespreid. Haar lichtblauwe rok vormde een waaier over haar benen en ze probeerde heel stil te liggen, zodat ze de smalle plooien niet al te erg verkreukelde. De manier waarop een rok je in je beweging belemmerde, moest wel betekenen dat de rok een uitvinding van de Duistere Heer was. Al liggend bekeek ze haar nagels, die te lang waren om haar handen rond een touw te slaan zonder minstens de helft ervan te breken. Niet dat ze met haar eigen handen de laatste jaren een touw had ingehaald, maar ze was er altijd klaar voor en bereid het te doen als dat noodzakelijk was.

‘... gewone stomkoppigheid,’ mopperde Baile, die de laaiende houtblokken in de bakstenen haard opporde. ‘Het Fortuin moge me prikken, maar de Zeehavik kon scherper en sneller op de wind zeilen dan welk Seanchaans schip ook. Er lagen echt zandbanken voor me, want...’ Ze luisterde alleen naar de eerste woorden, tot ze wist dat hij niet meer over de kamer mopperde en het oude geschilpunt weer had opgepakt. De kamer met de donkere panelen was niet de beste van De Zwerfster, bij lange na niet, maar hij bood wat nodig was, met uitzondering van enig uitzicht. De twee ramen keken uit op een erf. Een Kapitein van het Groen was van gelijke rang als een baniergeneraal, maar in dit gebouw verbleven vooral ondergeschikten, zoals oppers of schrijvers voor de hogere officieren van het Eeuwig Roemrijke Leger. Zowel in het leger als op zee gold dat het weinig hielp als je van het Bloed was, tenzij van het Hoge Bloed. De zeegroene nagellak op haar pinken vonkte. Ze had altijd gehoopt bevorderd te worden, misschien ooit tot Kapitein van het Goud, met een hele vloot onder haar bevel, zoals haar moeder eertijds. Als meisje had ze er zelfs van gedroomd om de titel te mogen voeren van de Hand van de Keizerin ter Zee, ook net zoals haar moeder, en om dan links van de Kristallen Troon te staan en so’jhin te zijn van de keizerin zelf, moge zij eeuwig leven, en met het voorrecht haar rechtstreeks aan te spreken. Jonge meisjes hadden dwaze dromen. En ze moest toegeven dat ze na eenmaal tot Voorloper te zijn gekozen, zelfs aan de kans op een nieuwe naam dacht. Ze hoopte er niet vast op, want daarmee zou ze boven zichzelf stijgen, maar iedereen had geweten dat de herovering van de gestolen landen nieuwe namen aan het Bloed zou toevoegen. Nu was ze Kapitein van het Groen, tien jaar voor ze er eigenlijk op had mogen rekenen en beklom ze de helling van die steile berg die door de wolken naar het voortreffelijke hoogtepunt steeg van de keizerin, moge zij eeuwig leven. Ze betwijfelde echter of ze ooit het bevel zou krijgen over een grootschip, laat staan een flottielje. Suroth zei dat ze haar geloofde, maar waarom had ze dan in Cantorin moeten blijven? En waarom moest ze toen de bevelen eindelijk kwamen zich hier melden en niet op een schip? Er was uiteraard maar een beperkt aantal posten beschikbaar, zelfs voor een Kapitein van het Groen. Dat kon de reden zijn. Wellicht was ze uitgekozen voor een plaats vlak bij Suroth, maar in haar opdracht was alleen vermeld dat ze met het eerste het beste schip naar Ebo Dar moest komen en daar verdere orders diende af te wachten. Het was het Hoge Bloed geoorloofd tegen het lagere Bloed te spreken zonder tussenkomst van een Stem, maar ze had de indruk dat Suroth haar al was vergeten op het moment dat ze na haar beloning mocht vertrekken. Wat ook kon betekenen dat Suroth het niet vertrouwde. De voors en tegens liepen in een rondje achter elkaar. Ze had trouwens al op zeewater geleefd als die Zoeker zijn verdenkingen had geuit. Hij wist waarschijnlijk nog niet genoeg, want anders zou ze nu ongetwijfeld in een kerker zitten krijsen, maar als hij ook in deze stad was, zou hij haar in de gaten houden om haar te betrappen op een misstap. Hij kon geen enkel druppeltje bloed van haar vergieten, maar de Zoekers hadden veel ervaring om dat kleine probleempje te omzeilen. Zolang hij het echter bij waarnemen hield, mocht hij blijven staren tot zijn ogen rood zagen en verdroogden. Ze had nu een stevig dek onder haar voeten en van nu af aan zou ze heel voorzichtig bekijken welke koers ze zou varen. Kapitein van het Goud zat er misschien niet meer in, maar ook als Kapitein van het Groen kon ze eervol uit de dienst stappen. ‘Nou?’ wilde Baile weten. ‘Wat vind je?’

Hij was fors en sterk, precies het soort man waar haar voorkeur naar uitging, en hij stond nu in zijn hemdsmouwen naast het bed, een frons op het gezicht en de vuisten in de zij. Geen gepaste houding voor een so’jhin in de buurt van zijn meesteres. Zuchtend liet ze de handen op haar buik zakken. Baile leek gewoon niet te kunnen leren hoe een so’jhin zich diende te gedragen. Hij vond het een grappig spelletje, alsof dit alles geen werkelijkheid was. Soms zei hij zelfs dat hij haar Stem wilde zijn, al had ze hem al heel vaak uitgelegd dat zij niet van het Hoge Bloed was. Ze had hem een keer geslagen en daarna had hij geweigerd in haar bed te komen tot ze haar verontschuldigingen had aangeboden. Verontschuldigingen! Haastig bedacht ze wat ze van zijn gemopper had opgevangen. Inderdaad, na al die maanden nog steeds dezelfde dingen en niets nieuws. Ze zwaaide haar benen buiten het bed, ging rechtop zitten en tikte de punten een voor een op haar vingers af. Ze had ze al zo vaak genoemd, dat ze ze zelfs in haar slaap kon opdreunen. ‘Als je had getracht te vluchten, zou de damane op het andere schip je masten als dunne takjes hebben gebroken. Het was geen toeval of geluk, Baile, en dat weet je best. Hun eerste aanroep was een eis te weten of je de Zeehavik was. Door jou te laten oploeven en hun te zeggen dat we onderweg naar Cantorin waren met een geschenk voor de keizerin, moge zij eeuwig leven, heb ik hun verdenkingen gesust. Als we iets anders hadden beweerd, wat dan ook, hadden ze ons allemaal in het ruim aan de ketting gelegd, en eenmaal in Cantorin zouden we zijn verkocht. Ik twijfel er eigenlijk niet aan dat we zonder dat geluk aan de beulshanden zouden zijn overgeleverd.’ Ze stak haar duim op. ‘En ten slotte, als je zo kalm was gebleven als ik je had ingefluisterd, zou je niet op de vlonder zijn beland. Jij heb me vreselijk veel gekost.’ Andere vrouwen in Cantorin deelden blijkbaar haar voorkeur voor het type man dat Baile was, waardoor het bieden omzettend was opgedreven.

Hij was echter een koppige kerel, keek boos en krabde in zijn korte baard, wat haar ergerde. ‘Ik hou vol dat we het allemaal aan stuurboord in zee hadden kunnen gooien,’ mopperde hij. ‘Die Zoeker had geen bewijs dat ik het aan boord had.’

‘Zoekers hebben geen bewijs nodig,’ zei ze en deed zijn tongval na. ‘Zoekers vinden een bewijs en die vondst is dan heel pijnlijk.’ Ze zuchtte en wilde dat er een eind kwam aan dit alles, in elk geval, Baile, heb je al toegegeven dat er geen kwaad schuilt in het feit dat Suroth die halsband en armband heeft. Ze kunnen hem niet worden omgedaan, tenzij iemand vlak bij hem kan komen, en van wat ik hoor, is dat nog niemand gelukt en zal dat niet gebeuren ook.’ Voor het gemak zei ze maar niet dat dat ook helemaal niet belangrijk was, of dat iemand zou lukken. Baile kende de varianten van de Voorspellingen aan deze kant van de oceaan niet goed, maar hij hield hardnekkig vol dat nergens stond vermeld dat de Herrezen Draak voor de Kristallen Troon moest knielen. Het zou wellicht noodzakelijk blijken dat hij die mannelijke a’dam omgelegd kreeg, maar Baile zou dat nooit inzien. ‘Wat gedaan is, is gedaan, Baile. Als het Licht op ons valt, zullen wij een lang leven leiden in dienst van het rijk. Goed. Jij zegt dat je deze stad kent. Is er nog iets boeiends te zien of te beleven?’

‘Er is hier altijd wel een of ander festijn aan de gang,’ zei hij met tegenzin. Hij had er een hekel aan het erbij te laten zitten, hoe onbelangrijk het ook was. ‘Sommige feesten zullen je wel aanstaan, maar sommige ook zeker niet. Je bent soms... kieskeurig.’ Wat bedoelde hij daarmee? Opeens verscheen er een grijns op zijn gezicht. ‘Laten we een Wijzevrouw opzoeken. Ze horen huwelijkseden aan, weet je dat?’ Hij streek met zijn vingers over de gladgeschoren kant van zijn hoofd en keek omhoog alsof hij probeerde het te zien. ‘Natuurlijk, als ik me jouw lezing over de “rechten en plichten” van mijn rang goed herinner, kan een so’jhin alleen met een andere so’jhin trouwen, dus zul je me eerst vrij moeten maken. Het Fortuin moge me steken, maar je hebt nog geen bundertje van die beloofde landgoederen. Ik kan mijn ouwe stiel weer oppakken en je dan heel snel een landgoed schenken.’

Haar mond viel open. Dit was nieuw voor haar, heel, heel nieuw. En ze had zichzelf altijd zo verstandig gevonden. Ze was tot kapitein bevorderd door haar kunde en moed en daardoor een veteraan in zeeslagen, stormen en schipbreuken geworden. En nu voelde ze zich als een dekzwabber tijdens zijn eerste reis, die paniekerig en duizelig van de hoogste mast naar beneden keek, terwijl de hele wereld draaide en een val in het diepe water onvermijdelijk leek. ‘Zo eenvoudig is het niet,’ zei ze en sprong overeind, zodat hij een stap naar achteren moest doen. Het Licht was de waarheid, maar ze haatte het als ze naar adem snakte! ‘Vrijlating berekent dat ik jou, als vrij man, kost en inwoning moet verschaffen, om ervoor te zorgen dat je op eigen benen kunt staan.’ Licht. De woorden kwamen er zo snel uit dat ze bijna buiten adem raakte. Ze verbeeldde zich op het dek van een schip te staan. Dat hielp een beetje. ‘In jouw geval betekent dat, neem ik aan, dat ik een schip moet kopen.’ Nu klonk ze eindelijk onverstoorbaar. ‘En zoals je me herhaaldelijk onder m’n neus wrijft, heb ik nog geen landgoederen. Bovendien kan ik niet toestaan dat je weer gaat smokkelen en dat weet je heel goed.’ Tot zover had ze nog geen echte leugen verteld. Haar jaren op zee waren redelijk winstgevend geweest en de hoeveelheid goud die ze bezat, was voor iemand van het Bloed waarschijnlijk slechts een habbekrats, maar ze kon er best een schip van kopen, zolang hij maar geen grootschip wenste. Ze had niet ontkend dat ze zich een boot kon veroorloven.

Hij stak beide armen uit, ook weer zoiets wat hij niet behoorde te doen, en even later legde ze haar wang tegen zijn brede schouder en liet zich omhelzen. ‘Alles zal goed komen, meissie,’ mompelde hij zachtjes. ‘Hoe dan ook, alles zal goed komen.’

‘Noem me geen meissie, Baile,’ plaagde ze en staarde over zijn schouder naar de haard. Die leek ze maar niet scherp te kunnen zien. Voor haar vertrek uit Tanchico had ze besloten met hem te trouwen en dat was weer zo’n flitsende beslissing geweest waaraan ze haar faam had te danken. Hij mocht dan een smokkelaar zijn, maar daar kon ze een eind aan maken, en hij was betrouwbaar, sterk en slim, en een zeevaarder. Dat laatste was altijd een eerste eis van haar geweest. Ze was echter niet bekend met zijn gewoonten. Op sommige plaatsen in het rijk vroegen de mannen een vrouw en waren ze beledigd als een vrouw voorstelde om te gaan trouwen. Ze wist niet hoe ze een man kon verleiden. Haar vroegere minnaars – niet zoveel – waren allen mannen van haar rang geweest, die ze openlijk had kunnen aanspreken en waar ze afscheid van kon nemen als ze een opdracht had ontvangen of naar een ander schip was bevorderd. Baile was haar so’jhin. Er was niets verkeerds aan vrijen met je eigen so’jhin, zolang je het maar niet van de daken riep. Gewoonlijk maakte hij een strozak op aan het voeteneind van haar bed, al sliep hij er nooit op. Maar een so’jhin te bevrijden, hem te beroven van de rechten en voorrechten die Baile spottend minachtte, was het toppunt van wreedheid. Nee. Opnieuw loog ze tegen zichzelf door eromheen te draaien. Met haar hele hart wilde ze deze man, Baile Domon, trouwen, maar ze wist niet of ze het kon opbrengen haar vrijgelaten eigendom te trouwen.

‘Zoals mijn vrouwe beveelt, zo zal het geschieden,’ zei hij, opgewekt spottend over zijn vormelijke gedrag.

Ze gaf hem een por in de ribben. Niet hard. Net genoeg om hem te laten kreunen. Hij moest het leren! Ze wilde de fraaie plekjes in Ebo Dar niet eens meer zien. Ze wilde lekker hier in Bailes armen blijven, niets te hoeven beslissen en heerlijk hier blijven, op deze plek, voor altijd.

Er werd op de deur geklopt en ze duwde hem weg. Hij had inmiddels al wel zoveel geleerd om nu niet te protesteren. Hij trok zijn jas goed en zij schudde de kreukels uit haar kleding en probeerde de rimpels glad te strijken die er door het liggen waren ontstaan. Het leken er verschrikkelijk veel terwijl ze zich amper had bewogen. Dit klopje kon een oproep zijn van Suroth of een dienstmeid die kwam vragen of ze nog iets nodig had, maar wie het ook was, ze stond niemand toe haar te zien alsof ze over het dek had liggen rollebollen. Uiteindelijk gaf ze de nutteloze poging op en wachtte ze tot Baile alle knopen van zijn jas dicht had gedaan en een houding had aangenomen die hij gepast achtte voor een so’jhin. Volgens Egeanin zag hij er echter uit als een kapitein die op de brug bevelen stond te schreeuwen. Ze zuchtte en riep toen: ‘Binnen!’ De vrouw die haar bevel opvolgde, was wel de laatste die ze hier had verwacht. Bethamin nam haar in de deuropening aarzelend op voor ze naar binnen schoot en de deur zachtjes achter haar dichtdeed. De sul’dam haalde diep adem, knielde en hield zich strak en stijf rechtop. Haar donkerblauwe kleding met de bliksems zag er schoon en gestreken uit. Omdat ze er zelf niet echt verzorgd uitzag, ergerde dat Egeanin. ‘Mijn vrouwe,’ begon Bethamin onzeker en slikte toen. ‘Mijn vrouwe, ik verzoek u te mogen spreken.’ Ze wierp een blik op Baile en maakte wederom haar lippen vochtig. ‘Onder vier ogen, als u dit wilt toestaan.’

De laatste keer dat Egeanin haar had gezien, was in een kelder in Tanchico geweest, toen ze een a’dam rond Bethamins hals had verwijderd en haar had gezegd weg te gaan. Als ze van het Hoge Bloed was geweest, zou dat voldoende zijn geweest om haar te chanteren. Ongetwijfeld zou de aanklacht voor het bevrijden van een damane hetzelfde zijn: verraad. Al kon Bethamin dat niet openbaar maken zonder ook zichzelf te veroordelen.

‘Hij mag alles horen wat je te vertellen hebt, Bethamin,’ zei ze kalm. Ze bevond zich in ondiep water en dus diende ze heel kalm te blijven. ‘Wat wil je?’

Bethamin verschoof op haar knieën en verknoeide nog meer tijd door haar tong over haar lippen te laten glijden. Opeens stroomden de woorden uit haar mond. ‘Er is een Zoeker bij me langsgekomen en die heeft me bevolen u weer op te zoeken en verslag over u aan hem uit te brengen.’ Alsof ze zich wilde dwingen niet zo in het wilde weg te ratelen, beet ze op haar onderlip en staarde Egeanin aan. Haar donkere ogen stonden wanhopig en smekend, zoals toen in Tanchico.

Egeanin keek koeltjes terug. Ondiep water en een onverwachte storm. Het vreemde bevel dat ze had gekregen om naar Ebo Dar te gaan, werd nu duidelijk. Ze had geen beschrijving nodig om te weten dat het dezelfde man betrof. Evenmin hoefde ze te vragen waarom Bethamin verraad beging door de Zoeker te verraden. Als de man besloot dat zijn verdenking sterk genoeg was om haar voor een verhoor mee te nemen, zou Egeanin hem uiteindelijk alles vertellen wat ze wist, waaronder haar verhaal over een bepaalde kelder en dan zou Bethamin wederom een a’dam aangelegd krijgen. De enige hoop van de vrouw was Egeanin te helpen hem te ontwijken. ‘Sta op,’ zei ze. ‘En ga zitten.’ Er waren twee stoelen, hoewel ze allebei heel ongemakkelijk leken. ‘Baile, er zit wat brandewijn in die fles op de ladenkast.’

Bethamin beefde zo erg dat Egeanin haar hielp met opstaan en haar naar een stoel leidde. Baile bracht fraai bewerkte zilveren bekers met wat brandewijn en herinnerde zich dat hij moest buigen en haar als eerste een beker moest aanbieden, maar toen hij naar de kast terugliep, zag ze dat hij er ook een voor zichzelf had ingeschonken. Hij bleef daar met de beker staan kijken alsof dat de gewoonste zaak ter wereld was. Bethamin staarde hem met uitpuilende ogen aan. ‘Jij vindt dat je boven een scherpe staak hangt,’ zei Egeanin hardop en de sul’dam kromp ineen en haar doodsbange ogen schoten terug naar Egeanin. ‘Je hebt het mis, Bethamin. De enige echte misdaad die ik heb begaan, was jou bevrijden.’ Eigenlijk niet helemaal waar, maar uiteindelijk had ze de mannelijke a’dam zelf in Suroths handen gelegd. En praten met een Aes Sedai was geen misdaad. De Zoeker mocht vermoedens koesteren en in Tanchico had hij aan een deur willen luisteren, maar ze was geen sul’dam die de opdracht had marath’damane te vangen. Op z’n ergst hield dat een berisping in. ‘Zolang hij daarvan niets weet, heeft hij geen reden mij gevangen te nemen. Als hij wil weten wat ik zeg of nog andere dingen over mij wil weten, vertel ze dan maar. Denk er wel aan dat als hij besluit mij in de boeien te slaan, ik jouw naam zal noemen.’ Het deed geen kwaad Bethamin er even aan te herinneren dat het niet verstandig zou zijn om opeens te besluiten haar in de steek te laten. ‘Hij zal me niet eens aan het gillen hoeven krijgen.’

Vreemd genoeg begon de sul’dam hysterisch te lachen, tot Egeanin zich vooroverboog en haar een klap gaf.

Bethamin wreef grimmig over haar wang en zei: ‘Hij weet bijna alles, behalve dat van de kelder, mijn vrouwe.’ Waarna ze een sprookjesweb van verraad begon op te dissen waarin Egeanin, Baile en Suroth, en wellicht zelfs Tuon, werden verbonden met Aes Sedai, marath’damane en damane die Aes Sedai waren geweest. In Bethamins stem klonk steeds meer paniek door, terwijl ze van de ene ongelooflijke aanklacht naar de volgende schoot, en her duurde niet lang of Egeanin begon langzaam wat te drinken van haar brandewijn. Kleine slokjes. Ze was kalm. Zij had de leiding. Ze was... Dit was erger dan ondiep water. Ze koerste langs een kust aan lijzijde en Zielblinder zelf reed over de golven om haar ogen te stelen. Na een tijdje geluisterd te hebben met steeds groter wordende ogen dronk Baile de tot de rand gevulde beker met donkere, sterke brandewijn in een teug leeg. Ze zag opgelucht hoe geschrokken hij was en voelde zich schuldig over haar opluchting. Hij was geen moordenaar volgens haar. Bovendien was hij heel goed met zijn vuisten maar heel middelmatig met het zwaard. Met een wapen of zelfs met z’n vuist zou hoogheer Turak Baile als een karper hebben opengekerfd. Haar enige verontschuldiging voor haar verdenking was dat hij in Tanchico in gezelschap was geweest van twee Aes Sedai. Dit alles was onzin. Dat moest wel! Die twee Aes Sedai hadden geen samenzwering beraamd, het was slechts toeval geweest. In de waarheid van het Licht, het waren amper meer dan meisjes geweest, en ook nog eens zo onschuldig als wat. Ze waren veel te zachtaardig om haar raad op te volgen om de keel van de Zoeker open te snijden zodra ze daar een kans voor kregen. Dat was jammer. Zij hadden haar de mannelijke a’dam gegeven. Er gleed een ijskoude rilling langs haar rug. Als de Zoeker ooit vernam dat ze het plan van de Aes Sedai had willen uitvoeren om de a’dam ver op zee in het diepe te gooien, als iemand anders dat hoorde, zou ze schuldig aan verraad worden bevonden. Maar ben je onschuldig? vroeg ze zichzelf. De Duistere kwam eraan om haar ogen te stelen.

Bij Bethamin biggelden de tranen over haar wangen en ze klemde de beker tegen haar borst alsof ze zichzelf wilde omhelzen. Als ze op die manier haar beven wilde stoppen, was het een mislukking van jewelste. Ze staarde Egeanin aan, of keek ze naar iets achter haar. Iets griezeligs. Het vuur had het vertrek nog niet echt verwarmd, maar de zweetdruppeltjes parelden op Bethamins voorhoofd. ‘... En als hij dat van Renna en Seta te weten komt, weet hij het zeker! Dan komt hij mij en de andere sul’dam ophalen! Je moet hem tegenhouden! Als hij mij oppakt, zeg ik jouw naam. Heel zeker!’ Onvast drukte ze de beker tegen haar lippen en slokte alles kokhalzend en hoestend naar binnen, waarna ze Baile de beker voorhield om hem bij te vullen. Hij bewoog zich niet en leek verlamd. ‘Wie zijn Renna en Seta?’ vroeg Egeanin. Ze was even bang als de sul’dam, maar toegeven aan je angst was op zee een snelle manier om te sterven. Of op het land. Als altijd had ze haar vrees snel onder controle. ‘Wat kan de Zoeker van hen te weten komen?’ Bethamins ogen gleden opzij, omdat ze Egeanin niet aan wilde kijken, en opeens wist de laatste het. ‘Het zijn sul’dam. Nietwaar Bethamin? En ze droegen net als jij de halsband.’

‘Ze zijn in dienst van Suroth,’ jammerde Bethamin. ‘Zij mogen nooit meer volledig zijn, mogen nooit meer iemand binden. Suroth weet het.’

Egeanin wreef vermoeid in haar ogen. Misschien was er uiteindelijk wel een samenzwering. Of misschien verborg Suroth dat tweetal om het rijk te beschermen. Het rijk steunde op de sul’dam, zijn sterkte was erop gegrondvest. Het nieuws dat sul’dam vrouwen waren die konden leren geleiden, zou het keizerrijk op zijn grondvesten doen schudden. Haar in elk geval wel. Het had haar wellicht kapotgemaakt. Ze had Bethamin niet uit plichtsbesef bevrijd. Er waren zoveel dingen anders sinds Tanchico. Ze nam niet langer aan dat elke geleidster een halsband behoorde te dragen. Misdadigsters natuurlijk wel, en misschien vrouwen die weigerden gehoorzaamheid te zweren aan de Kristallen Troon en... Ze wist het niet meer. Vroeger had haar leven bestaan uit rotsvaste zekerheden, net zo zeker als de sterren aan de hemel die haar feilloos de weg wezen. Ze wilde haar vroegere leven terug. Ze wilde enkele zekerheden terug, ik dacht, mijn vrouwe,’ begon Bethamin, die hierna geen lippen meer over zou hebben als ze haar tong niet in bedwang hield, ‘als de Zoeker... een ongeluk overkomt, verdwijnt het gevaar wellicht met hem.’ Licht, die vrouw dacht dat er een samenzwering tegen de Kristallen Troon gaande was, maar was bereid die te vergeten om haar eigen huid te redden.

Egeanin stond op en de sul’dam moest wel volgen, ik zal erover nadenken, Bethamin. Je komt me voortaan elke vrije dag opzoeken. Dat zal de Zoeker ook verwachten. Zolang ik nog niets heb besloten, doe je niets. Begrijp je me? Niets, alleen je gewone plichten en wat ik je zeg.’ Bethamin begreep het. Ze was zo opgelucht dat iemand anders het gevaar zou afhandelen dat ze weer knielde en Egeanins hand kuste.

Egeanin duwde de vrouw nog net niet de deur uit, maar direct nadat ze de deur achter Bethamin had gesloten, slingerde ze haar beker naar de haard. De beker raakte de stenen, kaatste terug en rolde over het tapijt naar de stenen vloer. Met een flinke deuk. Haar vader had haar deze bekers gegeven toen ze voor het eerst bevelvoerder werd. Ze leek alle kracht verloren te hebben. De Zoeker had maneschijn en toeval verweven tot een strop voor haar nek. Als ze tenminste voor die tijd al niet tot eigendom zou zijn verklaard. Ze rilde bij die mogelijkheid. Wat ze ook deed, de Zoeker had haar klem gezet.

‘Ik kan hem doden.’ Baile bewoog zijn handen en kromde ze; ze waren even breed als de rest van zijn lijf. ‘Het was een magere vent, als ik me goed herinner. Eraan gewend dat iedereen gehoorzaamt. Hij zal er niet op rekenen dat iemand zijn magere nek wil breken.’

‘Je zult hem nooit vinden, Baile. Hij zal haar geen tweemaal op dezelfde plek vragen en zelfs als je haar dag en nacht volgt... Hij zal zich vermommen. Je kunt niet elke man doden die haar aanspreekt.’ Ze richtte zich kaarsrecht op, stapte ferm naar haar schrijftafeltje en sloeg het deksel open. Het met golvende lijnen versierde tafeltje, de in zilver gevatte glazen inktpot en het zilveren zandvaatje waren een geschenk van haar moeder geweest bij haar eerste bevel. De netjes opgestapelde papieren droegen haar nieuwe zegel: een zwaard en een anker aan een rots. ‘Ik ga je vrijlating uitschrijven,’ zei ze terwijl ze haar zilveren pen in de inkt doopte, ‘en je genoeg munten geven voor een overtocht.’ De pen gleed over het papier. Ze had altijd een net handschrift gehad. Het verslag in het logboek moest immers leesbaar zijn. ‘Niet genoeg voor een eigen schip, vrees ik, maar je zult het ermee moeten doen. Je vertrekt op het eerste het beste schip. Scheer de rest van je hoofd kaal en je zult geen moeilijkheden krijgen. Het is nog steeds een schok om een kale man geen pruik te zien dragen, maar tot dusver schijnt niemand...’ Ze snakte naar adem roen Baile het vel onder haar pen wegtrok.

‘Als je mij vrijlaat, kun je me geen bevelen geven,’ zei hij. ‘Bovendien moet je je ervan verzekeren dat ik mezelf kan onderhouden als je me echt bevrijdt.’ Hij stak het papier in het haardvuur, waarna het zwart werd en omkrulde. ‘Je hebt me een schip beloofd en daar houd ik je aan.’

‘Luister dan goed en vergeet niets,’ zei ze met een dwingende stem, maar de toon maakte geen indruk op hem. Het moest door die vervloekte rok komen.

‘Je hebt een bemanning nodig,’ zei hij boven haar uittorenend, ‘en ik kan er een vinden, zelfs hier.’

‘Wat heb ik aan een bemanning? Ik heb geen schip. En al zou ik er een hebben, waar kan ik heen om aan een Zoeker te ontsnappen?’ Baile haalde zijn schouders op alsof dat niet belangrijk was. ‘Eerst de bemanning. Ik heb die jongeman in de keuken herkend, die met dat meisje op zijn knie. Hou op met je gegrijns. Er steekt geen kwaad in een paar kussen.’

Ze richtte zich op en zette alle zeilen bij om hem ferm terecht te wijzen. Ze had gefronst, niet gegrijnsd, en die twee hadden elkaar in het openbaar zitten knuffelen als een stel dieren, en hij was haar eigendom! Op die manier kon hij haar niet aanspreken! ‘Zijn naam is Mart Cauton.’ Baile praatte gewoon door! ‘Aan zijn kleren te zien is hij heel hoog gestegen. Maar de eerste keer dat ik hem zag, droeg hij een boerenkiel en was hij op de vlucht voor Trolloks uit een stad waar zelfs Trolloks doodsbang zijn. En het laatste wat ik van hem zag, was toen een stad, Wittebrug, voor de helft, nou ja bijna, in de fik stond en een Myrddraal hem en zijn vrienden wilde doden. Iedere man die Trolloks en een Myrddraal kan overleven, heeft zo z’n nut, denk ik. Zeker nu.’

‘Op een goede dag stuur ik wat van die Trolloks en Myrddraal op jou af,’ mopperde ze. Die dingen konden lang zo verschrikkelijk niet zijn als hij beschreef.

Hij grinnikte hoofdschuddend. Hij wist hoe ze dacht over dat zogenaamde Schaduwgebroed. ‘Nog beter, die jongen, Mart Cauton, had vrienden bij zich op het schip. Ook goede mannen voor hier en nu. En eentje ken je. Thom Merrilin.’

De adem stokte in Egeanins keel. Merrilin was een slimme oude man. Een gevaarlijke oude man. En hij was bij die twee Aes Sedai geweest toen ze Baile voor het eerst had ontmoet. ‘Baile, is hier sprake van een samenzwering? Wil je me dat alsjeblieft zeggen?’ Niemand zei alsjeblieft tegen eigendom, zelfs niet tegen een so’jhin. Tenzij men iets heel, heel graag wilde.

Opnieuw schudde hij zijn hoofd, legde een hand op de schoorsteenmantel en staarde fronsend in het vuur. ‘Aes Sedai zweren even vaak samen als vissen zwemmen. Wellicht broeden ze samen met Suroth iets uit, maar de grote vraag is of zij met de Aes Sedai zal samenwerken. Ik heb haar naar damane zien kijken als naar een schurftige hond met vlooien en ziektes. Dus, brengt zij het op om met de Aes Sedai te praten?’ Hij keek op en zijn ogen waren open en verborgen niets. ‘Dit is echt de waarheid. Op het graf van mijn grootmoeder, ik weet niets van een samenzwering. Maar zelfs als ik er tien zou kennen, zou ik geen enkele Zoeker of iemand anders toestaan jou pijn te doen, wat dat mij ook mag kosten.’ Zulke woorden zou wellicht elke trouwe so’jhin gebruiken. Nou ja, zij had nog nooit zo’n oprecht en open antwoord van een so’jhin gehoord en het gevoel was goed. Ze besefte echter wel dat Baile het anders bedoelde en het nooit op die so’jhin-manier zou bedoelen. ‘Dank je wel, Baile.’ Hoewel een ferme stem eigenlijk heel gewoon moest zijn voor een kapitein, was ze er op dit moment trots op dat ze dat ook daadwerkelijk had klaargespeeld. ‘Zoek die meester Cauton en Tom Merrilin op als je dat kunt. Wellicht hebben we er iets aan.’

Hij maakte geen buiging toen hij haar verliet, maar ze overwoog niet eens of ze hem niet wat beschaving bij behoorde te brengen. Ze zou niet toestaan dat de Zoeker haar kwam ophalen, wat het ook mocht kosten om hem tegen te houden. Dat besluit had ze al genomen vóór ze Bethamin had vrijgelaten. Ze vulde de gebutste beker tot de rand met brandewijn en wilde zo ontzettend dronken worden dat ze niet eens meer kon denken. In plaats daarvan bleef ze echter de hele ochtend in de donkere vloeistof staren, zonder er iets van te proeven. Wat het haar mocht kosten. Licht, ze was niets beter dan Bethamin! Maar dat inzicht deed er niet toe. Wat het haar ook mocht kosten.

22

Uit de lucht

De Amhara-markt was een van de drie markten in Far Madding waar vreemdelingen mochten handelen, maar ondanks de naam leek het enorme plein totaal niet op een markt. Er waren geen kraampjes en er was geen koopwaar. Een paar mensen te paard, een handvol draagstoelen met in felle kleuren gestoken dragers en een enkele koets met gesloten gordijntjes zochten hun weg door de kleine maar drukke menigte. De meeste mensen hielden hun mantels goed dicht tegen de koude ochtendwind, die van het meer kwam dat rond de hele stad lag, en hun haast werd meer veroorzaakt door deze kou dan door dringende zaken. Rond het plein stonden, net als bij de twee andere vreemdelingenmarkten, de hoge stenen huizen van de geldschieters, de herbergen met hun leien daken voor uitlandse kooplieden en de stevige vensterloze pakhuizen voor hun goederen. Daartussen lagen de stenen stallen en de ommuurde wagenerven geklemd. Far Madding was een stad van stenen muren en leien daken. Rond deze tijd van het jaar waren de herbergen hooguit voor een kwart gevuld, en de pakhuizen en erven waren zelfs nog leger. Maar wanneer de lente kwam, zou de handel weer opbloeien en zouden de kooplui het driedubbele betalen voor een plekje. Midden op het plein stond op een rond marmeren voetstuk het twaalf voet hoge trotse standbeeld van Savion Amhara. Het marmer toonde haar in een gewaad met veel bont en een fraai bewerkte ambtsketen om de hals. Haar marmeren gezicht stond streng onder haar met juwelen versierde diadeem en haar rechterhand lag ferm op het gevest van een zwaard waarvan de punt tussen haar muilen rustte. Haar opgeheven linkerhand wees waarschuwend naar de Tyrpoort, die driekwart span verder lag. Far Madding was afhankelijk van kooplieden uit Tyr, Illian en Caemlin, maar de Hoge Raad was van het begin af aan op zijn hoede geweest voor vreemdelingen en hun verderfelijke manieren. Onder het standbeeld stond een straatwacht met stalen helm en in een leren jas met metalen plaatjes als schubben erop genaaid. De linkerschouder vertoonde een Gouden Hand. Hij gebruikte een lange stok om de zwartvleugelduiven weg te jagen. Savion was een van de drie meest bewonderde vrouwen in de geschiedenis van Far Madding, hoewel men aan de overkant van het meer nog nooit van haar had gehoord. Twee mannen uit deze stad werden daarentegen wel in elk geschiedenisboek vermeld, hoewel de stad tijdens de geboorte van de een Aren Mador werd genoemd, en tijdens de geboorte van de ander Fel Moreina. Far Madding deed echter zijn uiterste best om Raolin Duistervaan en Jurian Steenboog te vergeten. Juist vanwege deze twee mannen bevond Rhand zich echter in Far Madding.

Een paar mensen keken even naar hem toen hij langsliep, maar niemand keek een tweede keer. Met zijn blauwe ogen en zijn haar tot op de schouders was het duidelijk dat hij van buiten kwam. De mannen van hier droegen hun haar soms tot laag op de rug, ofwel samengebonden onder aan de nek ofwel bijeengehouden door een grote haarspeld. Rhand droeg onopvallende wollen kleren, niet beter dan die van een redelijk geslaagde koopman, en hij was niet de enige die ondanks de wind zonder mantel liep. De meeste anderen waren Kandori met hun gevorkte puntbaardjes, Arafellers met hun vlechten met belletjes, of Saldeaanse mannen en vrouwen met hun haviksneuzen, die dit weer zacht vonden in vergelijking met de winters in de Grenslanden. Nergens viel uit op te maken dat hij geen Grenslander was. Hij had de kou buitengesloten en negeerde hem zoals hij een bromvlieg negeerde. Een mantel zou hem in de weg zitten als hij de kans kreeg iets te doen.

Vandaag trok zelfs zijn lengte geen aandacht. Er waren behoorlijk wat lange mannen in Far Madding, hoewel slechts enkelen uit de stad zelf kwamen. Manel Rochaid was zelf maar een hand kleiner dan Rhand, zo niet minder. Rhand bleef een flink eind van hem vandaan en liet mensen en draagstoelen tussen hem en zijn prooi komen, waardoor hij de man soms niet eens zag. Met behulp van wat kruiden van Nynaeve had hij zijn haar zwart gemaakt en hij betwijfelde of de afvallige Asha’man hem zou opmerken, zelfs als hij zich zou omdraaien. Rhand was niet bang om Rochaid kwijt te raken. De meeste inwoners van Far Madding droegen kleding in onopvallende kleuren, met wat gekleurd borduurwerk op borst en schouders en, voor de meer welgestelden onder hen, misschien een versierde haarspeld. Ook buitenlandse kooplieden hadden een voorkeur voor eenvoudige kleding zonder opsmuk, om er niet al te rijk uit te zien, en hun wachten en voerlieden kleedden zich in grove wol. Rochaids felrode zijden jas viel behoorlijk op. Hij schreed als een koning over het plein, een hand op het gevest van zijn zwaard, terwijl zijn met bont afgezette mantel in de wind achter hem aan wapperde. De man was een dwaas. Die wapperende mantel en dat zwaard trokken de aandacht. Zijn gekrulde en met was ingewreven snor gaf aan dat hij een Morlander was, die net als elk ander menselijk wezen zou moeten rillen van de kou, en dan dat zwaard... Een dwaas van het zuiverste water.

JIJ BENT HIER DE DWAAS, OM NAAR DEZE PLEK TE KOMEN, hijgde Lews Therin in zijn hoofd. Dwaasheid! Dwaasheid! We moeten hier weg! Dat moet!

Rhand lette niet op de stem. Hij trok zijn handschoenen goed en bleef Rochaid rustig volgen. Enkele straatwachten op het plein hielden de man in het oog. Vreemdelingen werden beschouwd als relschoppers en heethoofden, en Morlanders hadden de naam wel heel heetgebakerd te zijn. Een vreemdeling met een zwaard trok altijd de aandacht van de wacht. Rhand was blij dat hij besloten had het zijne bij Min in de herberg achter te laten. Ze was sterker aanwezig in zijn hoofd dan Elayne of Aviendha, of Alanna. Hij was zich van hen maar vaag bewust, terwijl Min in hem scheen te leven. Toen Rochaid de Amhara-markt verliet en de stegen indook, fladderden talloze duiven van de daken op, maar in plaats van feilloos de lucht in te scheren, vlogen ze tegen elkaar aan en sommige dwarrelden met klapperende vleugels naar beneden. De mensen, en dus ook de straatwachten die Rochaid zojuist nog nadrukkelijk in de gaten hadden gehouden, keken verbijsterd. Rochaid keek echter niet op of om. Hij wist dat Rhand in de stad was, ook zonder de gevolgen was de aanwezigheid van een ta’veren te zien, of hij zou hier niet geweest zijn.

Rhand volgde Rochaid tot in de Straat van Plezier, een dubbele kaarsrechte straat met in het midden een rij bladloze bomen met grijze basten, en hij glimlachte. Rochaid en zijn vrienden dachten kennelijk dat ze heel erg slim waren. Misschien hadden ze de kaart van de noordelijke Vlakte van Maredo gevonden, die omgekeerd in de rekken van de Steen van Tyr was geplaatst, of het boek over de steden in het zuiden, dat op een verkeerde plank van de librije van het Aes-daisharpaleis in Chasin was gezet, of een van de andere aanwijzingen die hij had achtergelaten. Kleine foutjes die een man in zijn haast zou maken en tezamen als een pijl naar Far Madding wezen. Rochaid en de anderen hadden ze snel opgemerkt, sneller dan hij verwacht had, of anders hadden ze hulp gehad om het duidelijk te maken. Hoe ze er ook achter waren gekomen, het maakte niet uit.

Hij wist niet precies waarom de Morlander vooruit was gereisd, maar de anderen zouden volgen, Torval, Dashiva, Gedwyn en Kisman, om de in Cairhien gepleegde aanslag af te maken. Jammer genoeg was geen enkele Verzaker zo dwaas om hem hierheen te volgen. Ze zouden gewoon de anderen sturen. Hij wilde als het kon Rochaid doden voor de rest aankwam. Zelfs hier, waar ze op gelijke voet stonden, moest hij ervoor zorgen een voorsprong te krijgen. Rochaid bevond zich al twee dagen in Far Madding, waar hij openlijk vroeg naar een lange, rossige man, en hij struinde blijkbaar zorgeloos rond. Hij had inmiddels al enkelen gezien die min of meer pasten bij de beschrijving, maar hij dacht nog steeds dat hij de jager was, niet de opgejaagde.

Je hebt ons hier gebracht om te sterven! kreunde Lews Therin. Om hier te zijn is al even erg als de dood!

Rhand haalde zijn schouders op. Daarover was hij het met de stem tenminste eens. Net als Lews Therin zou hij blij zijn als hij kon vertrekken. Maar soms kon je alleen kiezen tussen slecht en slechter. Rochaid liep voor hem uit, bijna binnen handbereik. Dat was nu het enige dat telde.

De grauwstenen winkels en herbergen langs de Straat van Plezier veranderden van aanzien naarmate de afstand tot de Amhara-markt groter werd. Messenmakers maakten plaats voor zilversmeden, die weer plaats maakten voor goudsmeden. Naaisters en kleermakers toonden geborduurde zijde en brokaat in plaats van wol. De ratelende karossen over het plaveisel hadden nu gelakte wapenschilden op de deuren en werden getrokken door vier- of zesspannen die qua kleur en grootte bij elkaar pasten. Hij zag steeds meer mensen rijden op eersteklas Tyreense volbloeden of soortgelijke dieren. Draagstoelen werden bijna net zo gewoon als mensen te voet, en de winkeliers in jassen of gewaden met veel borduurwerk op borst en schouders werden in aantal overtroffen door lieden in livrei die al net zo uitbundig was als de kleding van de dragers. De haarspelden van de mannen waren vaak versierd met stukjes gekleurd glas, soms parels of duurdere stenen. Maar de koude wind was hier dezelfde, en ook hier liepen straatwachten met z’n drieën rond te kijken of er ergens moeilijkheden waren. Er waren er niet zoveel als op de vreemdelingenmarkten, maar zodra een drietal uit het gezicht verdween, verscheen het volgende al weer. Bovendien stonden op de hoeken van de stegen met de Straat van Plezier stenen wachthuisjes met twee wachten ervoor en een erbovenop. In Far Madding werd de vrede met straffe hand bewaard.

Rhand keek nadenkend naar Rochaid, die door bleef lopen. Was hij op weg naar het Raadsplein midden op het eiland? Daar stonden alleen de Zaal van de raadsleden, gedenktekens van meer dan vijfhonderd jaar terug, toen Far Madding de hoofdstad van Maredo was, en de stadswoningen van de rijkste vrouwen. Als je in Far Madding een rijk man was, betekende dat dat je een vorstelijke toelage van je vrouw kreeg of een weduwnaar was in wiens onderhoud werd voorzien. Misschien was Rochaid onderweg naar Duistervrienden. Maar waarom had de man daarmee tot nu toe gewacht? Plotseling werd hij overvallen door een golf van duizeligheid en even werd zijn blik gevuld door een duister gezicht, waardoor hij tegen een voorbijganger botste. De stroblonde man, die groter was dan Rhand en gekleed in een heldergroene livrei, zette de mand goed die hij droeg en duwde Rhand rustig van zich af. Op de zijkant van zijn gebruinde gezicht liep een onregelmatig litteken. Hij boog het hoofd, mompelde een verontschuldiging en haastte zich verder. Rhand richtte zich op en gromde een vloek.

Je hebt hen al vernietigd, fluisterde Lews Therin in zijn hoofd. Nu moet je iemand anders vernietigen, en dat wordt tijd. Hoeveel zullen wij drieën er doden voor het einde, vraag ik me af. Hou op! dacht Rhand nijdig, maar het antwoord was een kakelend en minachtend gelach. Het was niet de ontmoeting met een Aiel die hem zo had doen schrikken. Hij had er velen gezien sinds hij naar Far Madding gekomen was. Om de een of andere reden waren honderden Aiel die gevlucht waren toen ze de waarheid van hun verleden vernomen hadden, hier terechtgekomen. Ze probeerden de Weg van het Blad te volgen, maar ze wisten niet eens meer precies wat dat inhield, behalve dat ze geacht werden om hun leven lang gai’shain te zijn.

Hij maakte zich ook geen zorgen over zijn duizeling of over het gezicht dat hij half gezien had toen de duizeling toesloeg. Voor hem ratelde een door zes grijze paarden getrokken koets door de stroom draagstoelen, haastige dienaren in livrei en mannen en vrouwen die winkels in- en uitliepen, maar nergens zag hij een rode jas. Hij klapte geërgerd een gehandschoende hand in zijn palm. Blindelings doorlopen was stom, want hij kon de man recht in de armen lopen of op z’n minst gezien worden. Tot nu toe dacht Rochaid dat Rhand niet wist dat hij in de stad was, en dat voordeel wilde hij niet verliezen. Hij wist waar Rochaid zijn kamers had, in een van de herbergen die vreemdelingen onderdak boden. Hij kon hem morgen daar opwachten en op een nieuwe kans wachten, maar de anderen zouden vannacht kunnen komen. Rhand dacht dat hij er twee tegelijk kon doden, of misschien wel alle vijf, maar niet zonder lawaai. Tegen vijf tegelijk kon hij gewond raken en wellicht zijn zwaard kwijtraken, en dat zag hij niet graag gebeuren. Het was een geschenk van Aviendha. Maar dat was nog het minste, op zijn ergst... Zijn oog ving een flits op van een rode mantel die wapperde in de wind en om een hoek verdween. Hij holde erheen. De wachten bij het wachthuisje gingen staan en de man bovenop pakte de ratel uit zijn riem. Een van het tweetal hief zijn lange knuppel, terwijl de ander een vangstaak ophief die tegen het trapje van het wachthuisje had gestaan. Het gevorkte eind was zo gemaakt dat het een arm, een been of een hoofd kon vasthaken, en de staak zelf was met ijzer beslagen om hem te beschermen tegen een klap van een bijl of zwaard. Ze sloegen hem met harde ogen gade.

Hij knikte hen toe, glimlachte en tuurde toen opzichtig zoekend de zijstraat in. Geen wegrennende dief maar gewoon een man die probeert iemand in te halen. De knuppel werd weer aan de riem gehangen, de vangstaak weer tegen het trapje gezet. Hij keek niet meer om. In de verte ving hij een glimp op van een mantel, misschien een rode jas, toen de drager ervan een andere steeg insloeg. Rhand hief zijn hand alsof hij iemand wilde aanroepen en rende achter de man aan, waarbij hij tussen de mensen en de handkarren van venters zigzagde. Marskramers met spelden, naalden of kammen in hun bakken probeerden met hun geroep ieders aandacht te trekken. Er waren hier weinig mensen met borduursels op hun kleren en hij zag vaker een touwtje als haarband dan een speld. Deze wijk zat vol nauwe en kronkelige straatjes, een doolhof waar goedkope herbergen en smalle woningen van drie of vier verdiepingen uittorenden boven de winkels van slagers, kaarsenmakers, barbiers, tinslagers, pottenbakkers en kuipers. Koetsen konden hier niet door en er waren ook geen draagstoelen of ruiters, slechts enkele bedienden in livrei die boodschappenmanden droegen en iedereen behalve de straatwacht hooghartig opnamen. Want zelfs hier liepen wachten rond en zag hij wachthuisjes.

Eindelijk kwam hij dichtbij genoeg voor een duidelijk beeld van de man die hij achtervolgde. Rochaid was eindelijk verstandig geworden en had de mantel om zich heen getrokken om de rode jas en het zwaard te verbergen. Eigenlijk leek hij nu helemaal niet meer op te willen vallen. Hij schoof langs de gevels en zijn schouder raakte de winkelpuien. Plotseling keek hij verstolen om zich heen en sprong toen een steegje in tussen een kleine mandenmakerij en een herberg waarvan het uithangbord zo vuil was dat de naam helemaal verdwenen was. Rhand grijnsde bijna en rende zonder in te houden achter hem aan. In de steegjes van Far Madding waren geen straatwachten of wachthuisjes.

Die steegjes kronkelden nog meer dan de straten die Rhand net achter zich gelaten had; ze vormden een eigen doolhof in het midden van elke wijk. Rochaid was al uit het gezicht verdwenen, maar Rhand kon zijn laarzen horen op de vochtige, steenachtige grond. Het geluid weerkaatste tussen de vensterloze muren; hij holde door en belandde in gangetjes die net breed genoeg waren voor twee man. Waarom was Rochaid deze doolhof ingelopen? Hij wilde blijkbaar snel zijn doel bereiken. Maar hij kon onmogelijk weten hoe je de steegjes moest gebruiken om ergens anders te komen. Ineens besefte Rhand dat de enige laarzen die hij hoorde die van hemzelf waren en hij bleef stokstijf staan. Stilte. Hij zag hier drie nauwe steegjes die op het zijne uitkwamen. Hij haalde nauwelijks adem en luisterde gespannen. Stilte. Hij had bijna besloten terug te gaan toen hij uit het dichtstbijzijnde steegje een kletterend geluid hoorde alsof iemand per ongeluk een steen tegen de muur had geschopt. Het was het beste om de man te doden en het achter de rug te hebben. Rhand liep de hoek om, het steegje in, en vond Rochaid op hem wachten.

De Morlander had zijn mantel open en beide handen lagen op het gevest van zijn zwaard. De vredesband van Far Madding verbond gevest en schede in een web van fijne draden. Rochaid grijnsde. ‘Je was net zo makkelijk te lokken als een duif,’ zei hij terwijl hij zijn zwaard uit de schede trok. De draden van de vredesband waren doorgesneden en weer vastgemaakt, zodat ze bij een vluchtige blik nog heel leken. ‘Vlucht, als je wilt.’

Rhand vluchtte niet. In plaats daarvan drukte hij zijn linkerhand op de top van Rochaids gevest en blokkeerde het zwaard, dat nog half in de schede zat. Rochaids ogen werden groot van verrassing, maar hij besefte nog steeds niet dat zijn gegniffel hem al het leven had gekost. Hij bewoog naar achteren om ruimte te maken, zodat hij zijn zwaard helemaal uit de schede kon trekken. Maar Rhand volgde hem soepel, hield het zwaard omlaag, draaide zijn bovenlijf half weg en dreunde de knokkels van zijn rechterhand tegen Rochaids keel. Fr knapte kraakbeen en de afvallige vergat elke gedachte aan doden. Met wijd open ogen strompelde hij naar achteren, sloeg beide handen om zijn keel en probeerde wanhopig door zijn kapotte luchtpijp adem te halen.

Rhand zette reeds een dodelijke slag onder het borstbeen in toen hij achter zich een fluisterzacht geluid hoorde. Opeens kreeg Rochaids uitdaging een heel nieuwe betekenis. Rhand schopte Rochaids benen opzij en liet zich boven op de man vallen. Het metalen geluid van een harde slag dreunde tegen steen, waarna er iemand vloekte. Rhand greep het heft van Rochaids zwaard, rolde verder en trok het wapen uit de schede toen hij op zijn rug rolde. Rochaid gaf een schrille, verstikte kreet toen Rhand opveerde en naar de nieuwe man keek. Raefar Kisman stond verbijsterd naar Rochaid te staren. Het wapen waarmee hij Rhand had willen doorboren, was nu in Rochaids borst gedreven. Er borrelde bloed op de lippen van de Morlander, hij schraapte met zijn hielen over de grond en sneed zijn handen aan het scherpe staal toen hij het probeerde los te trekken. Kisman was niet zo lang en voor een Tyrener nogal bleek. Hij droeg net zulke eenvoudige kleren als Rhand, maar wel een zwaardgordel. Als hij die echter onder zijn mantel verborg, kon hij overal onopgemerkt in Far Madding rondlopen.

Zijn ontsteltenis duurde maar even. Toen Rhand met het zwaard in beide handen overeind kwam, trok Kisman zijn eigen wapen los en lette niet meer op zijn stuiptrekkende metgezel. Hij sloeg Rhand gade en zijn hand verschoof zenuwachtig over het lange gevest van zijn zwaard. Hij was zonder twijfel een van die geleiders die zo trots waren op de Ene Kracht als wapen dat ze de lessen met het zwaard veronachtzaamd hadden. Rochaid gaf een laatste stuiptrekking en lag stil. Zijn ogen staarden omhoog.

‘Tijd om te sterven,’ zei Rhand rustig, maar toen hij naar voren kwam, klonk er ergens achter de Tyrener een ratel. Hij hoorde stemmen roepen. Straatwachten.

‘Ze grijpen ons allebei,’ hijgde Kisman. Hij klonk gehaast. ‘Als ze ons naast een lijk vinden, hangen ze ons allebei op! Dat weet je!’ Hij had gelijk, gedeeltelijk tenminste. Als de wachten hen hier aantroffen, zouden ze naar de kerkers onder de Zaal van de raadsleden worden gesleept. Nog meer gekletter en nog meer stemmen, dichterbij. De wachten moesten gezien hebben hoe drie man na elkaar dezelfde steeg in waren gedoken. Misschien hadden ze zelfs Kismans zwaard gezien. Rhand knikte met tegenzin.

De Tyrener liep behoedzaam achteruit, en toen hij zag dat Rhand hem niet volgde, schoof hij zijn zwaard in de schede en rende met wild fladderende mantel weg.

Rhand wierp Rochaids zwaard over het lijk en rende de andere kant op. Uit die richting hoorde hij nog geen gekletter. Met wat geluk kon hij terug op straat zijn en in de menigte opgaan voor hij gezien werd. Hij had een andere angst dan de strop. Als zijn handschoenen werden afgestroopt en de draken op zijn armen zichtbaar werden, zou hij niet meer opgehangen worden, dat wist hij zeker. Maar de raadsleden hadden verklaard dat ze Elaida’s vreemde bekendmaking hadden aanvaard. Als hij eenmaal in een kerker zat, zou hij daar blijven tot de Witte Toren hem liet halen. Dus rende hij zo snel mogelijk weg.

Kisman verdween in de mensenmassa op straat en slaakte een zucht van verlichting toen drie straatwachten de steeg inrenden waar hij net uit was gekomen. Hij hield zijn zwaard onder zijn mantel verborgen en liep met de mensenstroom mee, niet sneller dan anderen, soms zelfs wat langzamer. Niets aan hem trok de aandacht van de wachten. Er kwamen net twee voorbij die een vechtstok op de schouder droegen waaraan een zak hing die om een vastgebonden gevangene was gewikkeld. Alleen het hoofd stak eruit en zijn ogen keken wild alle kanten op. Kisman huiverde. Dat had hijzelf kunnen zijn! Hij!

Hij was om te beginnen al een dwaas geweest om zich door Rochaid te laten overhalen. Ze werden geacht op de anderen te wachten nadat ze een voor een de stad waren ingeglipt om aandacht te vermijden. Rochaid had de eer opgeëist om Altor te mogen doden. De Morlander had gebrand van verlangen om te bewijzen dat hij beter was dan Altor. Nu was ook dat verlangen gestorven en had hij bijna Raefar Kisman met zich meegesleurd. Dat maakte Kisman woest. Hij wilde liever macht dan roem, wellicht de macht om vanuit de Steen over Tyr te heersen. Misschien nog meer. Hij wilde eeuwig leven. Die zaken waren hem beloofd; hij had er recht op. Zijn razernij kwam voor een deel voort uit zijn onzekerheid of ze inderdaad geacht werden om Altor te doden. De Grote Heer wist wat hij wilde... Hij zou niet goed meer slapen tot de man dood en begraven was! En toch... ‘Dood hem,’ had de M’Hael bevolen voor hij hen naar Cairhien gestuurd had, en hij was even onaangenaam getroffen door hun ontdekking als door hun falen. Far Madding was hun laatste kans, daar had hij geen twijfel over laten bestaan. Dashiva was gewoon verdwenen. Kisman wist niet of hij gevlucht was of dat de M’Hael hem gedood had, maar het kon hem niet schelen.

‘Dood hem,’ had Demandred later bevolen, en hij had eraan toegevoegd dat ze beter dood konden zijn dan opnieuw ontdekt worden. Door iedereen, zelfs door de M’Hael, alsof Demandred niets wist van Taims bevel.

Weer later had Moridin gezegd: ‘Dood hem als je niet anders kan, maar breng alles wat hij bezit naar mij toe. Dan zullen jou alle vroegere misstappen worden vergeven.’ De man had gezegd dat hij een Uitverkorene was, en niemand was zo gek om dat te beweren als het niet waar was, maar toch scheen hij Altors bezittingen belangrijker te vinden dan zijn dood, dat het doden bijzaak was en niet echt nodig.

Dit waren de twee enige Uitverkorenen die Kisman ontmoet had, maar hij kreeg er hoofdpijn van. Ze waren erger dan de M’Hael. Hij vermoedde dat wat ze onuitgesproken lieten, een man sneller kon doden dan een getekend bevel van een hoogheer. Nou ja, als Torval en Gedwyn er eenmaal waren, konden ze gaan werken aan... Ineens prikte er iets in zijn rechteram en hij staarde in opperste verwarring naar de bloedvlek die zich over zijn mantel verspreidde. Het voelde niet aan als een diepe snede, en geen enkele beurzensnijder zou in zijn onderarm snijden.

‘Hij behoort mij toe,’ fluisterde een man achter hem, maar toen Kisman zich omdraaide, zag hij alleen maar de mensen in de straat, die zich met hun eigen zaken bemoeiden. De enkeling die de donkere vlek zag, keek haastig de andere kant op. In deze stad wilde niemand zelfs maar bij de allerkleinste ongeregeldheid betrokken raken. Iedereen was heel goed in het negeren van wat hij niet wilde zien. De wond klopte en begon te branden. Kisman liet zijn mantel los en drukte zijn hand tegen de bebloede mouw. Zijn arm voelde gezwollen en gloeiend heet. Hij staarde naar zijn rechterhand en zag tot zijn afgrijzen hoe die zwart werd en opzwol als een zeven dagen oud lijk. Angstig zette hij het op een hollen, waarbij hij mensen opzij duwde of omverliep. Hij wist niet hoe de wond was toegebracht, maar hij kende de gevolgen. Hij moest de stad uit zien te komen, het meer over, de heuvels in, dan had hij een kans. Een paard. Hij had een paard nodig! Hij moest een kans krijgen. Hem was beloofd dat hij eeuwig zou leven! Het enige dat hij zag, waren mensen te voet die voor hem opzij stoven. Hij meende de ratels van de wachten te horen, maar het kon ook het bonzende bloed in zijn oren zijn. Alles werd donker. Zijn gezicht raakte iets hards en hij wist dat hij gevallen was. Zijn laatste gedachte was dat een Uitverkorene had besloten hem te straffen, maar waarom, dat wist hij niet.

Toen Rhand binnenkwam, zaten er maar een paar klanten aan de ronde tafels in de gelagkamer van De Kroon van Maredo. Ondanks zijn grootse naam was het een bescheiden herberg, met een twintigtal kamers op de twee verdiepingen erboven. De muren waren geel gepleisterd en de bedienden droegen gele voorschoten. Twee stenen haarden aan weerskanten van de gelagkamer zorgden voor een behaaglijke warmte. De luiken waren vergrendeld, maar de lampen aan de muren verdreven alle schaduwen. De geuren uit de keuken beloofden een smakelijk middagmaal van zoetwatervis, dat Rhand niet graag had willen missen. De koks in De Kroon van Maredo waren erg goed.

Hij zag Lan alleen bij een muur zitten. Het gevlochten Ieren koord om Lans haren had de verholen blikken van sommige aanwezigen getrokken, maar hij weigerde om de hadori zelfs maar voor een korte poos af te doen. Zijn ogen vingen die van Rhand op en toen Rhand naar de trap achterin knikte, verspilde hij geen tijd met vragende blikken. Hij zette gewoon zijn wijnbeker neer en kwam overeind. Zelfs met slechts een dolk in zijn riem zag hij er gevaarlijk uit, maar daar kon niets aan gedaan worden. Enkele mannen aan de tafels gluurden Rhands kant op, maar om de een of andere reden keken ze haastig opzij als zijn ogen die van hen ontmoetten. Bij de deur naar de vrouwenkamer, in de buurt van de keuken, bleef Rhand staan. Mannen werden hier niet toegelaten. Behalve een paar bloemen die op de gele muren waren geschilderd, was de vrouwenkamer niet veel fraaier dan de gelagkamer, hoewel ook de lampen ook geel waren, evenals de schoorsteenmantels. De gele voorschoten van de dienstmeiden verschilden in niets van de voorschoten van de mannen. Nalhera, de slanke, grijze herbergierster, zat samen met Min, Nynaeve en Alivia aan een tafel. Ze dronken thee en praatten en lachten.

Rhand klemde zijn kaken op elkaar bij het zien van de vroegere damane. Nynaeve had gezegd dat de vrouw erop had aangedrongen mee te komen, maar hij kon niet geloven dat iemand ergens op kon ‘aandringen’ bij Nynaeve. Ze wilde Alivia er om de een of andere reden bij hebben. Nadat hij haar na de nacht met Elayne weer had opgezocht, was ze zich heel vreemd gaan gedragen, alsof ze de grootst mogelijke moeite deed om een Aes Sedai te zijn. De drie vrouwen hadden de hooggesloten kleding uit Far Madding aangeschaft. De gewaden waren van het lijfje tot aan de kin en de schouders helemaal geborduurd met bloemen en vogels. Nynaeve klaagde soms over de kleding, ongetwijfeld omdat ze de stevige Tweewaterse stoffen prefereerde boven de fijne zijde en het zachte satijn van hier. Aan de andere kant had ze zich, alsof de rode ki’sain-stip op haar voorhoofd nog niet genoeg aandacht trok, opgesierd met genoeg sieraden om een koninklijke ontvangst aan het hof bij te wonen. Een dunne gouden gordel, een lange halsketting en een heel stel armbanden, die op één na allemaal bezet waren met helderblauwe saffieren en glimmende onbekende groene stenen, en aan elke vinger droeg ze een bij de armbanden passende ring. Haar Grote Serpent-ring was ergens weggestopt, maar dit geheel trok wel tienmaal zoveel aandacht. Veel mensen zouden een Aes Sedai-ring niet eens hebben herkend, maar iedereen kon rijkdom in die juwelen zien.

Rhand schraapte zijn keel en knikte. ‘Vrouw, ik moet boven met je spreken,’ zei hij, en herinnerde zich nog net op tijd om eraan toe te voegen: ‘Als het je behaagt.’ Dringender mocht hij het niet stellen zonder alle welvoeglijkheid van Far Madding te schenden, maar hij hoopte dat ze niet zouden treuzelen. Dat zouden ze kunnen doen, alleen maar om de herbergierster duidelijk te maken dat zij hem niet op zijn wenken bedienden. Kennelijk geloofden de mensen in Far Madding echt dat buitenlandse vrouwen opsprongen als mannen dat zeiden.

Min draaide zich op haar stoel om en grijnsde, zoals ze elke keer deed als hij haar zijn vrouw noemde. Het gevoel van haar aanwezigheid in zijn hoofd was dat van warmte en verrukking, en een onverwacht bruisend vermaak. Ze vond hun toestand in Far Madding buitengewoon vermakelijk. Ze boog zich naar vrouw Nalhera zonder haar ogen van hem af te wenden en zei zacht iets, waardoor de oudere vrouw kraaide van plezier en Nynaeves gezicht pijnlijk vertrok.

Alivia stond op. Ze leek helemaal niet meer op de onderdanige vrouw die hij zich vaag herinnerde en die hij aan Taim had overgedragen. Al die gevangen sul’dam en damane waren een last geweest die hij graag had overgedaan. Er zaten witte lokken in haar goudblonde haren en dunne lijntjes bij haar ooghoeken. Haar ogen stonden dwingend.

‘Nou?’ zei ze langzaam en staarde Nynaeve aan, maar ergens liet ze het woord klinken als een boos bevel.

Nynaeve keek kwaad en nam de tijd om op te staan en haar rok glad te strijken, maar uiteindelijk kwam ze toch overeind. Rhand wachtte niet maar rende de trap op. Lan stond al bovenaan, net buiten het zicht van de mensen in de gelagkamer beneden. Met zachte stem vertelde Rhand haastig wat er gebeurd was. Lans stenen gezicht vertrok geen spier.

‘Met een van hen is het tenminste gedaan,’ zei hij, waarna hij zich omdraaide.

Rhand verdween snel de kamer in die hij met Min deelde. Hij trok snel alle kleren uit de kast en propte ze zonder omhaal in een gevlochten mand. Toen kwam Min eindelijk de kamer in, gevolgd door Nynaeve en Alivia.

‘Licht, zo kreuk je onze spullen,’ riep Min, en duwde hem met haar schouder opzij. Ze begon de kleding eruit te halen en netjes op te vouwen op het bed, waarop ook zijn zwaard lag, dat de vredesband van Far Madding droeg. ‘Waarom zijn we aan het pakken?’ vroeg ze, maar gaf hem geen kans om te antwoorden. ‘Vrouw Nalhera zei dat je niet zo zou dreinen als ik je elke ochtend een pak slaag gaf,’ lachte ze terwijl ze een jas uitschudde die ze hier niet droeg. Hij had haar gezegd dat hij nieuwe kleren voor haar zou kopen, maar ze weigerde de geborduurde jassen en broeken achter te laten, ik zei haar dat ik het overwoog. Ze ziet Lan wel zitten.’ Plotseling zei ze met net zo’n hoog stemmetje als de herbergierster: ‘Netheid en rust zijn bij een man veel meer te verkiezen dan een aardig gezicht, zeg ik maar.’

Nynaeve snoof. ‘Wie wil een man die ze op haar woord door hoepels kan laten springen?’ Rhand staarde haar aan en Mins mond viel open. Dat was precies wat Nynaeve met Lan deed, en hoe de man dat verdroeg, was meer dan Rhand kon begrijpen. ‘Je denkt te veel aan mannen, Nynaeve,’ zei Alivia. Nynaeve keek fronsend maar zei niets en bleef slechts aan een armband draaien, een heel apart sieraad met platte gouden kettinkjes naar de vier ringen aan haar vingers. De oudere vrouw schudde haar hoofd alsof ze teleurgesteld was dat ze geen weerwoord kreeg.

‘Ik ben aan het pakken omdat we snel moeten vertrekken,’ antwoordde Rhand. Nynaeve mocht nu dan wel stil zijn, maar dat zou aan haar gezicht te zien niet lang meer duren, en dan zou ze aan haar vlecht gaan rukken en beginnen te schreeuwen en zou niemand er meer een woord tussen kunnen krijgen.

Nog voor hij klaar was met het vertellen wat er was gebeurd, stopte Min met opvouwen en ging haar boeken in de tweede mand pakken. Ze had zoveel haast dat ze er ditmaal ter bescherming van de boeken geen mantels tussen legde, zoals ze anders altijd deed. Nynaeve en Alivia staarden Rhand aan alsof ze hem nog nooit eerder gezien hadden. Voor het geval ze het nog niet begrepen, voegde hij er ongeduldig aan toe: ‘Rochaid en Kisman hebben een hinderlaag voor me gelegd. Ze wisten dat ik Rochaid volgde. Kisman wist te ontsnappen. Als hij deze herberg kent, kunnen hij, Dashiva, Gedwyn en Torval allemaal hier op komen dagen. Misschien binnen twee dagen, misschien wel binnen het uur.’

‘Ik ben niet doof,’ zei Nynaeve, die nog steeds naar hem staarde. Er klonk geen overtuiging in haar woorden. Deed ze dit alleen voor de vorm? ‘Als je haast hebt, help Min dan en blijf niet als een schaapskop staan.’ Ze staarde hem nog even aan, schudde haar hoofd en verdween.

Alivia bleef Rhand nog even boos aankijken. Nee, er was niets onderdanigs meer aan haar. ‘Op die manier doe je jezelf nog een keer de das om,’ zei ze afkeurend. ‘Je hebt nog te veel te doen om nu al gedood te worden. Je moet ons laten helpen.’ En na dat gezegd te hebben verdween ze.

Hij keek nadenkend naar de deur die achter haar dichtging. ‘Zie je een beeld bij haar, Min?’

‘De hele tijd, maar niet het soort waar je op doelt; het zijn beelden waar ik niets van begrijp.’ Ze haalde haar neus op voor een boek en legde het opzij. Weinig kans dat ze een boek uit haar niet zo kleine boekenkist zou achterlaten. Ze was kennelijk van plan om dat boek mee te dragen en het bij de eerste de beste gelegenheid te lezen. Ze bracht uren door met haar neus in die boeken. ‘Rhand,’ zei ze langzaam, ‘je hebt dit allemaal gedaan, een man gedood, tegenover een ander gestaan, en... Rhand, ik voelde helemaal niets. Via onze binding, bedoel ik. Geen vrees, geen boosheid. Zelfs geen bezorgdheid! Niets.’

‘Ik was niet boos op hem.’ Hij schudde zijn hoofd en begon weer kleren in de mand te stoppen. ‘Hij moest gewoon gedood worden, dat is alles. En waarom zou ik bang zijn?’

‘O,’ zei ze met een klein stemmetje, ik begrijp het.’ Ze boog zich weer over de boeken. De binding was heel stil, alsof ze diep in gedachten was, maar er spon zich een bezorgde draad door die stilte heen.

‘Min, ik beloof je dat ik jou niets zal laten overkomen.’ Hij wist niet of hij die belofte kon houden, maar hij zou het zeker proberen. Ze glimlachte. Licht, ze was zo mooi. ‘Dat weet ik, Rhand. En ik zal jou niets laten overkomen.’ Er bloeide liefde op rond de binding als de hitte van een middagzon. ‘Maar Alivia heeft gelijk. Je moet ons laten helpen. Als je die kerels goed beschrijft, kunnen we misschien vragen stellen. Je kunt toch niet alleen de hele stad afzoeken.’ We zijn dode lieden, murmelde Lews Therin. Dode lieden horen stil te zijn in hun graf, maar dat zijn ze nooit.

Rhand hoorde de stem in zijn hoofd nauwelijks. Plotseling wist hij dat hij Kisman en de anderen niet hoefde te beschrijven. Hij kon hen zo goed tekenen dat iedereen de gezichten zou herkennen. Hijzelf had nog nooit in zijn leven leren tekenen, maar Lews Therin kon het. Dat had hem angst moeten aanjagen.

Isam liep heen en weer in de kamer, in het altijd aanwezige licht van Tel’aran’rhiod. Het ene moment was het beddengoed nog gekreukeld, het andere keurig opgemaakt. De sprei veranderde van gebloemd in gewoon donkerrood en vervolgens in een lappendeken. Het kortstondige veranderde hier altijd, maar hij merkte het nauwelijks meer. Hij kon Tel’aran’rhiod niet zo gebruiken als de Uitverkorenen, maar hier voelde hij zich het meest vrij. Hier kon hij zijn wie hij wilde. Hij grinnikte bij die gedachte.

Hij bleef bij het bed stilstaan en haalde voorzichtig de twee vergiftigde dolken uit de schede. Daarna stapte hij uit de Ongeziene Wereld weer in de wakende, en werd Luc. Het leek passend. De kamer was donker in de wakende wereld, maar het raam liet genoeg maanlicht binnen om de omtrekken van twee mensen onder de dekens te ontwaren. Zonder aarzelen dreef Luc in beide personen een dolk. Ze ontwaakten met nauwelijks hoorbare kreten, waarna Luc de messen er weer uittrok en ze steeds weer opnieuw in de lichamen stak. Het vergif was zo sterk dat geen van beiden de kracht zou hebben gehad om zo hard te schreeuwen dat ze buiten gehoord werden, maar hij wilde deze moord de zijne maken met een voldoening die vergif niet schonk.

Hij veegde de dolken aan de sprei af en stak ze zorgvuldig terug in de schede. Hij had vele gaven gekregen, maar onkwetsbaarheid tegen vergif of enig ander wapen hoorde daar niet bij. Toen pakte hij een kaarsstompje uit zijn zak, blies wat leven in het nagloeiende vuur in de haard en stak de kaars aan. Als hij zijn slachtoffers tijdens het doden niet kon zien, wilde hij ze achteraf graag zien. Hij had vooral genoten van die twee Aes Sedai in de Steen van Tyr. Het ongeloof op hun gezichten toen hij uit het niets verscheen en het afgrijzen toen ze beseften dat hij niet was gekomen om hen te redden, waren herinneringen die hij koesterde. Dat was Isam geweest, niet hijzelf, maar de herinneringen waren er niet minder lofwaardig om. Geen van hen beiden kreeg vaak de kans om een Aes Sedai te doden. Even keek hij naar de gezichten van de man en de vrouw op het bed, toen doofde hij de kaars, stak hem weer in zijn zak en stapte terug in Tel’aran’rhiod.

Zijn opdrachtgever wachtte hem op. Het was een man, dat wist hij zeker, maar Luc kon niet naar hem kijken. Het was niet zoals met die slijmerige griezels die je gewoon niet opmerkte. Hij had er ooit een gedood, in de Witte Toren zelf. Bij een aanraking voelden ze koud en leeg aan. Het was toen alsof hij een lijk had gedood. Nee, deze man had iets met de Ene Kracht gedaan, waardoor Lues ogen van hem weggleden zoals water langs glas stroomde. Zelfs vanuit een ooghoek was de man een vage vlek.

‘Het stel dat in deze kamer slaapt, zal voor altijd slapen,’ zei Luc, ‘maar de man was kaal, de vrouw grijs.’

‘Jammer,’ zei de man, en de stem scheen in Lucs oren te smelten. Hij zou de stem niet herkennen als hij die zonder vervorming zou horen. De man moest een Uitverkorene zijn. Naast de Uitverkorenen waren er maar weinig mannen die hem wisten te bereiken, en daar was geen geleider bij en ook niemand die hem iets durfde te bevelen. Om zijn dienst werd altijd gesmeekt, behalve door de Grote Heer zelf, en sinds kort ook door de Uitverkorenen, maar geen enkele Uitverkorene die Luc had ontmoet, had ooit zoveel voorzorgen genomen. ‘Wilt u dat ik het nog eens probeer?’ vroeg Luc. ‘Misschien. Als ik het je zeg. Anders niet. Denk eraan, geen woord, aan wie dan ook.’

‘Zoals u beveelt,’ zei Luc, buigend, maar de man maakte reeds een poort, een doorgang naar een besneeuwd bos op een heuvel. Hij was al verdwenen voor Luc zijn buiging had afgemaakt. Jammer. Hij had er echt naar uitgekeken om zijn neef en die vrouw te doden. Maar als hij de tijd moest doden, was jagen altijd een genoegen. Hij werd Isam. Isam was dol op het doden van wolven, meer nog dan Luc.

23

Het verlies van de zon

Shalon din Togara Vroegtij probeerde de onwennige, wollen mantel strak om zich heen te houden en tegelijkertijd niet uit het voor haar nog vreemdere zadel te glijden. Onhandig spoorde ze haar paard aan en volgde Harine en Moad, haar zwaardmeester, door het gat in de lucht dat van een stal in het Zonnepaleis naar... Ze wist niet eens waarheen, alleen dat het een langwerpig open gat was. Werd dit een tra genoemd? Ze meende dat dat juist was. Het veld tussen de hoog oprijzende bomen die met grote tussenruimtes op de hellingen groeiden, was groter dan het dek van een klipper. De pijnbomen, de enige bomen die ze kende, waren klein en krom, dus alleen voor teer en terpentijn te gebruiken. Voor haar waren bomen alleen van belang als ze voor schepen gebruikt konden worden. Bijna alle andere bomen toonden grijze takken die haar aan botten deden denken. De ochtendzon rees net boven de boomtoppen uit en de kou leek hier zo mogelijk nog erger dan in de stad achter haar. Ze hoopte dat haar paard niet misstapte en haar op de rotspunten liet vallen die uit de sneeuw omhoog staken of op een plek waar nog rottende bladeren de grond bedekten. Ze vertrouwde paarden niet. Die hadden zo hun eigen wil en dat kon je van schepen niet zeggen. Bovendien hadden paarden tanden. Telkens als haar rijdier ze vlak bij haar benen toonde, kromp ze ineen, waarna ze het klopjes op de nek gaf en geruststellende geluiden maakte. Ze hoopte tenminste dat dit beest ze geruststellend vond.

Cadsuane, gekleed in onopvallend donkergroen, zat ontspannen op een groot paard met zwarte manen en een zwarte staart. Ze stond naast de poort en hield de weving in stand. Ze bekommerde zich niet om paarden. Ze bekommerde zich nergens om. Een windvlaag bewoog de bijna zwarte mantel op de achterhand van haar paard, maar ze liet niet merken dat ze iets van kou voelde. De gouden haarsieraden rond haar donkergrijze knotje zwierden rond toen ze nietszeggend omkeek naar Shalon en haar gezelschap. Cadsuane was een knappe vrouw, maar niet iemand die in een menigte zou opvallen, alhoewel haar gladde gezicht niet bij haar grijze haar paste. En als je haar eenmaal kende, was het te laat.

Het was Shalon veel waard geweest om te weten te komen hoe dit werd gedaan, zelfs als dat had betekend dat ze vlak bij Cadsuane moest komen, maar ze mochten pas de stal in toen de poort al klaar was. Zien hoe een zeil aan een ra hing, leerde je niet, noch hoe je een zeil moest bijzetten, laat staan hoe je er een moest maken. Ze kende alleen de naam. Ze reed door de poort heen en vermeed de ogen van de Aes Sedai, al voelde ze die op haar rusten. Ze kromde haar tenen en probeerde meer houvast te vinden dan de stijgbeugels haar verschaften. Ze zag op dit moment geen uitweg, maar hoopte er een te vinden door de Aes Sedai te bestuderen. Ze wilde best toegeven dat ze heel weinig van Aes Sedai af wist. Ze had er voor haar reis naar Cairhien nog nooit een ontmoet en dacht alleen aan hen wanneer ze het Licht prees dat zij niet was uitverkoren om er een te worden. Niettemin waren er sterke onderstromen te bespeuren bij haar gezelschap. Diep verborgen sterke stromingen die alles konden veranderen wat aan de oppervlakte zo duidelijk leek te zijn. De vier Aes Sedai die meteen achter Cadsuane aan waren gereden, stonden samen met drie zwaardhanden aan een kant van de... tra te wachten. Shalon was er vrijwel zeker van dat Ihvon de felle zwaardhand van Alanna was en Tomas die van de stevige kleine Verin. Ze was er ook zeker van dat die uiterst jonge jongen vlak naast de gezette Daigian het zwart van een Asha’man had gedragen. Hij kon toch geen zwaardhand zijn? Of wel? Het was nog maar een jongen, die Eben. Maar als die vrouw hem aankeek, leek haar gewoonlijk opgeblazen trots nog groter te worden. Kumira, een vriendelijk uitziende vrouw met blauwe ogen die in messen konden veranderen als ze iets belangrijk vond, ging scheef in het zadel zitten om de jongen zo scherp op te nemen dat het een wonder was dat hij niet gevild op de grond tuimelde.

‘Ik neem dit niet langer,’ mopperde Harine en roffelde met haar blote hielen tegen het paard om het dier in beweging te brengen. Ze zwaaide van links naar rechts door de bewegingen van het paard en dreigde bij iedere stap op de grond te vallen. Opnieuw stak de wind op en de losse einden van haar sjerp waaiden op, waardoor haar mantel opbolde, maar ze had geen zin om het kledingstuk strak te houden. Op schepen werden geen mantels gedragen. Ze zaten in de weg en konden armen en benen in hun beweging belemmeren als je die nodig had om te overleven. Moad had de mantel afgewezen en vertrouwde op zijn opgevulde blauwe jas die hij droeg als hij de koude zeeën bevoer. Nesune Bihara, geheel in koperkleurige wol, reed de poort door en keek rond alsof ze iedereen tegelijk wilde zien. Daarna volgde Elza Penfel, die om de een of andere reden stuurs keek en haar met bont afgezette groene mantel strak om zich heen trok. De andere Aes Sedai leken zich weinig te bekommeren om de kou. ‘Wellicht mag ik de Coramoor spreken, zegt ze,’ mopperde Harine, die de teugels aantrok tot het paard aan de andere kant van het veld tegenover de Aes Sedai ging staan. ‘Misschien! En zij geeft ons deze kans alsof ze ons een voorrecht gunt.’ Harine hoefde geen naam te noemen. Als Harine op die manier ‘zij’ zei, als een stekerige kwal, kon ze maar een iemand bedoelen. ‘Ik wil geen voorrecht, ik heb het recht. Er is onderhandeld en ingestemd! Ze verbiedt mij mijn overeengekomen gezelschap! Ik moet mijn zeilvrouwe en mijn bedienden achterlaten!’ Erian Boroleos verscheen, gespannen alsof ze een veldslag verwachtte, gevolgd door Beldeine Nyram, die er niet eens als een Aes Sedai uitzag. Beiden waren in het groen, Erian geheel en Beldeine door de kleurbanen op haar armen en rok. Betekende dat iets? Waarschijnlijk niet. ‘Moet ik de Coramoor benaderen als een dekmeid die haar hart aantikt voor een zeilvrouwe?’ Als er meerdere Aes Sedai waren, kon je de gladde leeftijdloosheid van de gezichten duidelijk zien, zodat niet viel te zeggen of iemand twintig was of veertig, zelfs niet als iemand witte haren had, en Beldeine leek een twintigjarig meisje. Wat haar even weinig zei als haar rok. ‘Moet ik mijn eigen kooigoed luchten en mijn eigen linnen wassen? Zij hangt alle omgangsregels in het want! Ik sta dat niet toe! Niet langer!’ Het waren oude klachten en sinds gisteravond al tientallen keren geuit, toen Cadsuane haar had gezegd onder welke voorwaarden ze mee mocht rijden. Die voorwaarden waren heel strikt geweest, maar Harine had geen enkele keus gehad dan instemmen, wat haar verbittering slechts vergrootte.

Shalon luisterde maar half, knikte zo nu en dan en mompelde de gepaste antwoorden. Ze was het er natuurlijk mee eens. Haar zuster rekende altijd op instemming. Ze lette echter vooral op de Aes Sedai. Steels. Moad deed niet eens alsof hij luisterde, maar ja, hij was dan ook Harines zwaardmeester. Alhoewel Harine bij ieder ander zo strak als een natte knoop was, bood ze Moad zoveel ruimte dat iedereen had kunnen denken dat de grijze man met de harde ogen haar minnaar was, zeker omdat ze allebei nu weer alleen leefden. Dat zouden echter alleen mensen denken die Harine niet kenden. Harine zou nooit een minnaar nemen die van lagere rang was en dat betekende nu natuurlijk dat ze niemand zou nemen. Toen ze hun paarden bij de bomen tot stilstand hadden gebracht, steunde Moad met een elleboog op de hoge zadelboog en liet een hand op het lange ivoren gevest rusten van het zwaard dat achter zijn groene sjerp was gestoken; hij nam de Aes Sedai en hun mannen openlijk op. Waar had hij leren paardrijden? Hij leek zich wel op z’n gemak te voelen op een paard. Iedereen kon na één blik zijn rang herkennen aan de acht zware oorringen en aan de knoop in zijn sjerp, zelfs als hij geen zwaard en bijpassende dolk had gedragen. Konden de Aes Sedai ook niet iets dergelijks doen? Konden ze echt zo ongeregeld leven? Men nam aan dat de Witte Toren een soort machine was die opzettelijk tronen vermorzelde of ze naar believen weer oprichtte. Uiteraard leken de raderen van die machine nu gebroken, ik vroeg je, Shalon, waar ze ons heen hebben gebracht?’ Harines stem trok als een ijzig scheermes het bloed uit Shalons gezicht. De dienst onder een jongere verwant was altijd moeilijk, maar Harine maakte het nog zwraarder. Als ze alleen waren, was ze zelfs koeler dan koel, en in het openbaar zou ze niet aarzelen een zeilvrouwe aan haar enkels op te hangen, laat staan een windvindster. En nadat die jonge landrot van een Min haar had verteld dat ze ooit Vrouwe der Schepen zou zijn, was ze zelfs nog strenger en harder geworden. Ze keek Shalon met harde ogen aan en tilde haar gouden geurdoosje op alsof ze een nare stank wilde verjagen, hoewel de kou elk geurtje verjoeg.

Haastig keek Shalon naar de hemel en probeerde de zonnestand te schatten. Ze had liever haar sextant gebruikt, maar die was op de Wit Schuim opgeborgen. De landrotten mochten nooit hun sextant zien, laat staan dat ze zagen hoe het ding werd gebruikt, maar ze wist niet zeker of de sextant nu geholpen zou hebben. Die bomen wraren wel klein, maar ze kon nog steeds de einder niet zien. Naar het noorden toe stegen de heuvels tot een gebergte dat van het noordoosten naar het zuidwesten liep. Ze kon niet eens zeggen hoe hoog ze zaten. Er was aan alle kanten te veel land en ze had niets om zich op te richten. Niettemin kon elke windvindster wel ruwweg een positie bepalen. En als Harine inlichtingen eiste, verwachtte ze die te krijgen, ik kan slechts raden, golfvrouwe,’ zei ze, waardoor Harines kaak verder verstrakte, maar geen enkele windvindster zou iets waar ze niet zeker van was als een zekerheid opperen, ik neem aan dat we drie of vierhonderd roede ten zuiden van Cairhien zijn. Meer kan ik nu niet zien.’ Elke nieuwe leerlinge die zo uit de losse pols een plaatsbepaling afleverde, zou zich als voorafje voor de dekmeester mogen bukken, en de woorden bevroren bijna op Shalons tong toen ze zichzelf hoorde. Honderd roede op een volle zomerdag betekende een pijlsnelle reis voor een klipper. Moad perste zijn lippen nadenkend op elkaar.

Harine knikte langzaam en keek door Shalon heen alsof ze de klippers al door de doorgangen zag glijden die met de Ene Kracht waren geweven. De zeeën zouden hun echt toebehoren. Ze schudde die gedachten van zich af en boog zich naar Shalon toe, terwijl haar ogen zich als enterhaken in haar sloegen. ‘Dit moet je zien te leren, tegen elke prijs. Zeg haar dat je mij zult bespieden en alles zult doorvertellen als ze jou dat leert. Als je haar overtuigt, doet ze dat misschien, als het Licht dat wenst. Of je kunt wellicht heel dicht in de buurt van een ander komen om dat te leren.’

Shalon bevochtigde haar lippen. Ze hoopte dat Harine niet had gemerkt dat ze was geschrokken, ik heb al eerder nee tegen haar gezegd, golfvrouwe.’ Er was enige uitleg nodig geweest waarom de Aes Sedai haar een week hadden vastgehouden en een wat verdraaide waarheid had haar het veiligst geleken. Harine wist alles. Behalve het geheim dat Verin uit haar had getrokken. Behalve dat Shalon met Cadsuanes eisen had ingestemd, zodat haar geheim bewaard bleef. De genade van het Licht mocht op haar vallen, en ze had spijt van Ailil, maar ze was zo eenzaam geweest tijdens die lange zeereizen. Met Harine waren er geen praatjes bij de haard en honingwijn om de lange maanden zonder haar man Mishael te verzoeten. Op z’n best zouden er nog vele lege maanden volgen voor ze weer in zijn armen kon liggen. ‘Met alle achting, waarom zou ze me nu geloven?’

‘Omdat je de lessen wilt nemen.’ Ongeduldig maakte Harine een hakkend gebaar. ‘Die landrotten geloven hebzucht altijd. Je zult ze natuurlijk wat moeten zeggen om je te bewijzen. Ik zal per dag beslissen wat. Misschien kan ik haar zelfs mijn richting uitsturen.’ Koude vingers leken zich rond Shalons hart te sluiten. Ze was eigenlijk van plan geweest Cadsuane net dat te vertellen waarmee ze veilig kon wegkomen, tot ze een uitweg had gevonden. Als ze elke dag met de Aes Sedai moest praten, of nog erger, haar recht in het gezicht moest voorliegen, zou de vrouw meer uit haar lospeuteren dan Shalon wenste. Meer dan Harine wenste. Veel meer. Dat was even zeker als een zonsopgang. ‘Vergeef me, golfvrouwe,’ zei ze met elk onsje afweer dat ze kon vinden, ‘maar als mij vergund mag worden iets...’

Ze onderbrak zichzelf toen Sarene Nemdahl naar hen toereed en het paard vlak voor hen inhield. De laatste Aes Sedai en zwaardhanden waren nu door de poort en Cadsuane had de doorgang gesloten. Corele, mager maar knap, lachte en speelde met de-manen van haar zwarte paard terwijl ze met Humira sprak. Merise, een grote vrouw met ogen die zelfs nog blauwer waren dan die van Kumira en een knap uiterlijk dat echter zo streng keek dat zelfs Harine zich even rustig hield, gebaarde de vier mannen die de pakpaarden meevoerden dat ze door konden rijden. Iedereen pakte de teugels op. Blijkbaar maakten ze zich allemaal klaar om de tra te verlaten. Sarene was heel mooi, alhoewel de afwezigheid van sieraden en de eenvoudige witte kleding afbreuk deden aan haar schoonheid. De landrotten leken helemaal geen plezier in kleuren te vinden. Zelfs haar donkere mantel was met wit bont afgezet. ‘Cadsuane heeft mij gevraagd... aangewezen om uw oppasser te zijn, golfvrouwe,’ zei ze met een beleefd knikje, ik zal uw vragen beantwoorden, voor zover ik dat kan, en u helpen met de gebruiken, voor zover ik die ken. Ik besef dat u het ongemak van mijn gezelschap zult voelen, maar wanneer Cadsuane iets beveelt, moeten wij gehoorzamen.’ Shalon glimlachte. Ze betwijfelde of de Aes Sedai besefte dat op een schip een oppasser weinig meer was dan wat de landrotten hier een bediende noemden. Harine zou waarschijnlijk gaan lachen en willen weten of de Aes Sedai wist hoe ze linnen goed schoon kon krijgen. Het zou prettig zijn haar in een goede bui te zien. Harine lachte echter helemaal niet. Ze verstijfde in haar zadel alsof haar ruggengraat een hoofdmast was geworden en haar ogen leken uit hun kassen te rollen, ik voel me niet ongemakkelijk!’ snauwde ze. ik geef er echter de voorkeur aan... mijn vragen aan iemand anders... aan Cadsuane te stellen. Ja, aan Cadsuane. En ik hoef niemand te gehoorzamen, en zeker niet haar! Ik gehoorzaam alleen de Vrouwe der Schepen!’ Shalon fronste licht. Het was heel gek dat haar zuster zo verward klonk. Harine haalde diep adem en sprak ferm verder, hoewel haar woorden in zekere zin net zo vreemd waren als haar eerste zinnen. ‘Ik spreek voor de Vrouwe der Schepen van de Atha’an Miere en ik eis gepaste achting. Ik eis dat, hoort u me? Hoort u dat goed?’

‘Ik kan haar vragen iemand anders aan te wijzen,’ zei Sarene twijfelend, alsof ze niet verwachtte dat haar verzoek iets zou uithalen. ‘U dient te begrijpen dat ze mij zeer gerichte aanwijzingen heeft verstrekt. Maar ik had die dag niet boos mogen worden. Dat is een fout van me. Boosheid maakt goed en nuchter denken onmogelijk.’ ik weet alles van bevelen gehoorzamen,’ grauwde Harine, die ongemakkelijk in het zadel verschoof. Ze leek bereid eigenhandig Sarenes keel dicht te knijpen, ik keur gehoorzaamheid na een bevel goed!’ snauwde ze bijna. ‘Maar bevelen die zijn uitgevoerd, mogen vergeten worden. Er hoeft niet langer over gesproken te worden. Begrijpt u me?’ Shalon keek haar tersluiks aan. Waar had ze het over? Welke bevelen had Sarene uitgevoerd en waarom wilde Harine dat ze die vergat? Moad deed niet eens een poging zijn opgetrokken wenkbrauwen te verbergen. Opeens was Harine zich bewust van zijn onderzoekende blik en haar gezicht stond op onweer. Sarene leek het echter niet op te merken, ik begrijp niet hoe men opzettelijk iets kan vergeten,’ zei ze langzaam en er verscheen een rimpel boven haar ogen. ik neem aan dat u bedoelt dat we net moeten doen alsof. Is dat het?’ De vlechtjes met kralen die uit haar kap bengelden, klikten toen ze haar hoofd schudde vanwege zoiets doms. ‘Welnu, ik zal elke vraag van u zo goed mogelijk beantwoorden. Wat wilt u weten?’ Harine zuchtte luid. Shalon had het als een teken van ongeduld kunnen opvatten, maar ze meende dat het opluchting was. Opluchting!

Opgelucht of niet, Harine werd weer als vanouds, overtuigd van zichzelf en heerszuchtig. Ze keek de Aes Sedai recht in de ogen alsof ze haar wilde dwingen die neer te slaan. ‘U kunt me zeggen waar we zijn en waar we heengaan.’

‘We bevinden ons in de Kintaraheuvels,’ zei Cadsuane, die opeens voor hen opdoemde. Haar paard steigerde en sloeg met zijn benen in de lucht, waardoor de sneeuw opstoof. ‘We zijn op weg naar Far Madding.’ Ze wist niet alleen in het zadel te blijven, maar leek de onrust van haar paard niet eens te merken! is de Coramoor in dat Far Madding?’

‘Men heeft mij ooit gezegd dat geduld een schone zaak is, golfvrouwe.’ Hoewel Cadsuane Harines juiste titel gebruikte, klonk er geen onderdanigheid of achting in haar woorden door. Verre van dat. ‘U rijdt bij mij. Zorg ervoor bij te blijven en niet van het paard af te vallen. Het zou heel onprettig zijn als ik u als een zak graan moet vervoeren. Als we eenmaal in de stad zijn, houdt u zich stil, tenzij ik u vraag iets te zeggen. Ik sta u niet toe om moeilijkheden te veroorzaken doordat u niets weet. Laat u door Sarene leiden. Zij heeft haar aanwijzingen.’

Shalon rekende op een volgende woedende uitbarsting, maar Harine zweeg, als kostte dat zichtbaar moeite. Ze leek bijna te krimpen door de inspanning niet boos uit te vallen. Nadat Cadsuane zich had omgedraaid, mopperde Harine binnensmonds iets fels, maar ze klemde haar tanden op elkaar toen Sarene haar paard aanzette. Blijkbaar mocht de Aes Sedai haar gemopper niet horen. Bij Cadsuane rijden betekende in werkelijkheid achter haar rijden, zuidwaarts, tussen de bomen door. Alanna en Verin reden naast Cadsuane, en toen Harine probeerde er als vierde naast te komen, was een blik voldoende om duidelijk te maken dat niemand anders welkom was. Opnieuw beheerste Harine zich en keek om de een of andere reden fronsend naar Sarene, waarna ze haar paard ruw wendde om tussen Shalon en Moad te komen rijden. Ze nam niet de moeite andere vragen te stellen aan Sarene, die links van Shalon reed, maar wierp slechts woeste blikken op de vrouwen voor haar. Als Shalon niet beter had geweten, zou ze hebben gedacht dat er meer verbittering in die blik lag dan kwaadheid.

Wat Shalon betrof, zij was blij dat ze in stilte reden. Paardrijden was al moeilijk genoeg zonder een gesprek te moeten voeren. Bovendien besefte ze opeens waarom Harine zich zo vreemd gedroeg. Harine probeerde olie op de golven van de Aes Sedai te gieten. Dat moest het wel zijn. Harine beheerste zich nooit, tenzij daar grote noodzaak toe was. De inspanning die het nu kostte om haar woede te onderdrukken, moest haar inwendig op een kookpunt hebben gebracht. En als haar inspanning niet het gewenste resultaat had, zou ze Shalon in de kookpot gooien. Die wetenschap bezorgde Shalon nu al hoofdpijn. Het Licht mocht haar helpen en leiden, maar er moest een manier zijn om te voorkomen dat ze haar zuster moest bespieden zonder dat haar ketting van alle eer werd ontdaan en zij op een praam terechtkwam met een zeilvrouwe die maar zat te piekeren waarom ze nooit in rang was gestegen en bereid was elke grief uit te leven op de mensen om haar heen. En wat even erg was: Mishael zou wellicht verklaren dat hun huwelijkseden verbroken waren. Er moest een uitweg zijn.

Soms draaide ze zich om en keek ze naar de Aes Sedai achter haar. Uit de vrouwen voor haar kon ze niets wijs worden. Regelmatig wisselden Cadsuane en Verin van gedachten, maar dan bogen ze zich naar elkaar toe en spraken zo zacht dat niemand anders het kon horen. Alanna leek volkomen gespitst op hun reisdoel en haar ogen waren voortdurend op het zuiden gericht. Driemaal wilde ze haar paard sneller laten voortstappen, maar telkens haalde Cadsuane haar met een kalm woord terug, waarop Alanna aarzelend, met felle blikken en boze grimlachjes, gehoorzaamde. Cadsuane en Verin leken de vrouw te beschermen. Cadsuane gaf haar klopjes op de arm, net zoals Shalon op de nek van haar paard deed. En Verin keek haar stralend aan, alsof Alanna herstellende was van een ziekte. Shalon kon er niets belangrijks uit afleiden. Dus ging ze over de anderen nadenken.

Je steeg op de schepen niet alleen in rang op grond van hoe kundig je de winden kon weven, het weer kon voorspellen of een positie kon bepalen. Als je de bedoeling niet leerde kennen die verborgen lag onder de woorden, als je de betekenis niet inzag van gebaartjes en gezichtsuitdrukkingen en als je niet leerde wie zich schikte naar een ander, dan waren moed en vaardigheid vaak niet voldoende voor bevordering. Ze had al een behoorlijk aantal zaken door waarneming opgestoken, al wist ze nog niet precies wat ze ermee kon. Vier van de andere Aes Sedai, Nesune, Erian, Beldeine en Elza, reden in een groepje niet ver achter haar, al waren ze niet echt samen. Ze praatten niet met elkaar en keken elkaar niet aan. Ze leken elkaar zelfs niet zo te mogen. In gedachten deelde Shalon ze in dezelfde boot in als Sarene. De Aes Sedai beweerden dat ze onder Cadsuane allemaal één waren, maar dat was niet waar. Merise, Corele, Kumira en Daigian voeren in de andere boot, die bestuurd werd door Cadsuane. Soms leek Alanna in de ene boot te horen, soms in de andere, terwijl Verin ergens bij Cadsuanes boot leek te horen maar er niet in zat. Ze zwom wellicht langszij mee terwijl Cadsuane haar hand vasthield. En als dat niet vreemd was, dan was er nog de eerbied. Vreemd genoeg leken de Aes Sedai hun vermogen in de Ene Kracht boven ervaring of kunde te stellen. Hun rangen waren dan ook gebaseerd op dat vermogen. Allen toonden natuurlijk eerbied ten opzichte van Cadsuane, maar hoeveel eerbied men naar anderen toe verschuldigd was, was onduidelijk. Volgens hun eigen rangorde hadden sommigen in Nesunes boot een rang, waardoor ze eerbied mochten verwachten van zusters uit Cadsuanes boot, maar hoewel ze eerbiedig waren tegen de mensen in Cadsuanes boot, deden ze dat op een manier alsof het een hoger geplaatste betrof die een ernstige misdaad had begaan. Volgens die rangorde stond Nesune, met uitzondering van Cadsuane en Merise, hoger dan ieder ander. Nesune toonde op haar beurt eerbied aan Daigian, die helemaal onderaan stond, maar op een uitdagende manier, net als de anderen in haar boot. Het gebeurde nooit opvallend, een iets geheven kin, een iets opgetrokken wenkbrauw, bewegende lippen, maar wel duidelijk voor een oog dat geoefend was om op een schip in rang te stijgen. Misschien betekende het allemaal niets, maar als zij touw moest pluizen, dan kon ze dat alleen doen door een draadje op te sporen en te gaan trekken. De wind begon op te steken. Windvlagen drukten haar mantel tegen haar rug en lieten hem aan beide kanten fladderen. Ze merkte het amper.

De zwaardhanden waren wellicht een ander draadje. Ze reden allemaal achteraan en waren slecht zichtbaar door de Aes Sedai die voor hen reden. Shalon had gedacht dat er bij twaalf Aes Sedai toch wel meer dan zeven zwaardhanden zouden zijn. Iedere Aes Sedai werd geacht er een of meer te hebben. Ze schudde het hoofd van ergernis. Behalve de Rode Ajah natuurlijk. Ze was niet volslagen onbekend met de Aes Sedai.

In elk geval was de vraag niet hoeveel zwaardhanden er waren, maar of ze allemaal wel zwaardhand waren. Ze was er zeker van dat ze de oude Damer en de knappe Jahar ook in het zwart had gezien voor ze plotseling goede maatjes werden met de zusters. Destijds had ze geen zin gehad om hen beter te bestuderen en had ze halfblind rondgelopen, onder andere door die verrukkelijke Ailil. Ze was er echter zeker van. Wat er ook met Eben aan de hand was, ze wist bijna zeker dat Damer en Jahar nu zwaardhand waren. Bijna. Jahar sprong even snel op als Nethan of Bassane wanneer Merise in de vingers knipte en uit de manier waarop Corele naar Damer lachte, was hij of haar zwaardhand of haar bedverwarmer. Shalon kon zich echter niet voorstellen dat een vrouw als Corele een bijna kale, hinkende oude man in haar bed toeliet. Ze wist niet zoveel van de Aes Sedai, maar ze was er zeker van dat het binden van een geleider geen aanvaarde alledaagse praktijk was. Als ze kon bewijzen dat dat gebeurd was, was dat mes misschien scherp genoeg om haar van Cadsuane los te snijden.

‘De mannen kunnen nu niet meer geleiden,’ mompelde Sarene. Shalon ging zo snel weer recht in het zadel zitten dat ze de manen met beide handen moest vastgrijpen om niet van het paard af te vallen. De wind blies haar mantel over haar hoofd, zodat ze die omlaag moest rukken voor ze weer rechtop kon zitten. Ze verlieten de bomen en zagen onder zich een brede weg die vanuit de heuvels naar een meer in het zuiden boog, dat een span verder lag. Ze stonden aan de rand van een vlak stuk land waarop bruin gras zich als een bruine zee uitstrekte naar de einder. Doordat ze zo hoog stonden, merkte ze op dat het meer, waarvan de westelijke oever was begroeid met een smalle strook riet, een meelijwekkend plasje water was dat niet meer dan zo’n tien span lang was en aanzienlijk minder breed. Voor zover ze kon zien lag er in het midden van het meer een eiland van redelijke omvang. Het werd omringd door hoge muren met torens en werd geheel ingenomen door een stad. Ze nam dat alles in een oogopslag op terwijl ze haar blik op Sarene richtte. Het leek bijna of die vrouw haar gedachten had gelezen. ‘Waarom kunnen ze niet geleiden?’ vroeg ze. ‘Hebben jullie...? Hebben jullie ze... gestild?’ Ze meende dat dat het juiste woord was, maar ze had aangenomen dat een man daardoor stierf. Ze had altijd aangenomen dat het slechts een vreemde manier was om de doodstraf om de een of andere onbekende reden wat te vergulden.

Sarene knipperde met haar ogen en Shalon besefte dat de Aes Sedai in zichzelf had gepraat. Heel even nam ze Shalon op, terwijl ze achter Cadsuane aan de helling afreden, waarna ze haar blikken weer op de stad op het eiland richtte. ‘Je merkt veel dingen op, Shalon. Het is wellicht beter als je je waarnemingen over de mannen voor jezelf houdt.’

‘Zoals het feit dat ze zwaardhanden zijn?’ vroeg Shalon kalm. ‘Hebben jullie ze daarom gebonden? Omdat je ze hebt gestild?’ Ze hoopte dat ze met die woorden Sarene iets zou ontlokken, maar de Aes Sedai keek haar kort aan voor ze opnieuw naar de stad keek. Ze zei pas iets toen ze aan de voet van de heuvel waren en de weg opreden. De weg was breed en de aarde hard als gevolg van het vele verkeer, maar op dit moment waren ze alleen.

‘Het is eigenlijk geen geheim,’ zei Sarene ten slotte, maar het klonk niet erg bereidwillig voor iets dat geen geheim was. ‘We praten niet zo vaak over Far Madding; er zijn natuurlijk wel zusters die hier zijn geboren, maar zelfs zij gaan hier zelden op bezoek. Toch behoor je het te horen voor je de stad binnenrijdt. De stad bezit een ter’angreaal. Of misschien wel drie. Niemand weet het. Ze, of die ene, kunnen niet worden bestudeerd en niet worden verplaatst. Ze moeten tijdens het Breken zijn gemaakt, toen de vrees voor krankzinnige geleiders zich op een hoogtepunt bevond. Maar voor die veiligheid moest een hoge prijs betaald worden.’ De kralenvlechten op haar borst kletterden toen ze ongelovig het hoofd schudde. ‘Deze ter’angrealen bootsen een stedding na. Tenminste, de belangrijkste kenmerken ervan, vrees ik, al vermoed ik dat een Ogier er anders over denkt,’ besloot ze met een spijtige zucht.

Shalon keek haar met open mond aan en wisselde verwarde blikken met Harine en Moad. Waarom zou een Aes Sedai bang zijn voor een sprookje? Harine wilde al wat zeggen, maar gebaarde toen naar Shalon dat ze de voor de hand liggende vraag moest stellen. Werd zij misschien ook geacht vriendin van Sarene te worden om alles keurig te effenen? Shalons hoofd deed werkelijk pijn. Maar ze was ook nieuwsgierig.

‘Welke kenmerken zijn dat?’ vroeg ze behoedzaam. Geloofde de vrouw echt in wezens die tien pas groot waren en voor bomen zongen? Er was ook nog iets met bijlen. Nu komen de Aelfinn en stelen je brood, dan komen de Ogier en hakken je dood. Licht, dat rijmpje had ze niet meer gehoord sinds de dag dat ze het Harine had voorgelezen, die toen nog in een tuigje liep. Als haar moeder de wateren bevoer, was zij belast met het opvoeden van haar eerste kind en van Harine.

Sarenes ogen werden groot van verbazing. ‘Je weet het echt niet?’ Haar ogen richtten zich weer op de eilandstad. Aan haar gezicht te zien, stond ze op het punt over te geven, in een stedding kun je niet geleiden. Je kunt er de Ware Bron niet eens voelen. Als je buiten een stedding een weving maakt, werkt die daarbinnen niet, al doet dat er niet zoveel toe. In feite hebben we hier twee steddings, de ene binnen de andere. De grotere is van invloed op mannen, maar we komen de kleinere binnen voor we bij de brug zijn.’

‘Je bent dus niet in staat daar te geleiden?’ vroeg Harine. Toen de Aes Sedai knikte en strak naar de stad bleef turen, kroop er een ijzig glimlachje rond Harines lippen. ‘Mogelijk kunnen jij en ik de aanwijzingen bespreken wanneer we kwartier hebben gemaakt.’

‘U hebt boeken van wijsgeren gelezen?’ Sarene keek geschrokken. ‘De theorie van aanwijzingen. Daar wordt vandaag de dag niet echt positief over gedacht, maar ik heb altijd gemeend dat je er veel van kon leren. Een goed gesprek zal plezierig zijn en mijn gedachten op andere dingen richten. Als Cadsuane ons daarvoor tijd gunt.’

Harines mond viel open. Terwijl ze de Aes Sedai aangaapte, vergat ze haar zadel goed vast te houden en alleen doordat Moad haar arm greep, viel ze niet van haar paard af.

Shalon herinnerde zich niet dat Harine het ooit over wijsgeren had gehad, maar op dit moment maakte het haar niet uit waar haar zus over sprak. Ze keek strak naar Far Madding en slikte. Ze had natuurlijk geleerd iemand af te schermen, zodat die de Ene Kracht niet kon gebruiken, en was ook zelf afgeschermd geweest als deel van haar opleiding, maar wanneer je afgeschermd was, kon je de Bron nog steeds voelen. Hoe zou het zijn om die niet te voelen? Net zoiets als de zon die vanuit je ooghoeken loerend net buiten je gezichtsveld viel? Hoe zou het voelen als je de zon kwijtraakte? Toen ze het meer naderden, voelde ze de aanwezigheid van de Bron als nooit tevoren, nog sterker dan die eerste keer toen ze de Ene Kracht vol vreugde aanraakte. Ze kon alleen maar verhinderen er meer van te drinken, maar de Aes Sedai zou de gloed om haar heen zien en waarschijnlijk de reden kennen. Ze ging zichzelf of Harine op die manier niet te schande maken. Kleine scheepjes van niet meer dan zes of zeven stap lang vormden vele vlekjes op het water. Op sommige werden de netten binnengehaald, terwijl andere langzaam voort bewogen met behulp van lange roeiriemen. Aan de door de wind voortgejaagde golven over het oppervlak te zien, die soms tegen elkaar rolden of in fonteinen van schuim uitbarsten, konden zeilen hier zowel lastig als nuttig zijn. Niettemin leken de boten zeer vertrouwd, hoewel ze absoluut niet leken op de slanke vieren, achten of twaalven die hun schepen torsten. De aanblik van al deze scheepjes vormde een kleine troost temidden van al dit vreemds. De weg draaide naar een landtong die zo’n halve span het water instak en opeens verdween de Bron. Sarene zuchtte, maar liet verder niet merken dat ze het had gevoeld. Shalon maakte haar lippen nat. Het was niet zo erg als ze aanvankelijk had gevreesd. Het gaf haar een... leeg gevoel, maar ze kon ertegen, zolang het maar niet te lang zou duren. De windstoten die rondwervelden en trachtten hun mantels te stelen, voelden opeens veel kouder aan.

Aan het eind van de landtong lag een dorpje met grijsstenen huizen met donkere leidaken; het lag tussen de weg en het water in. Dorpsvrouwen liepen met grote manden haastig rond, maar stopten even om naar de groep ruiters te kijken. Velen voelden tijdens dat kijken aan hun neus. Shalon was aan die blikken in Cairhien gewend geraakt. Bijna gewend. In elk geval trok de verdedigingsmuur aan de andere kant van het dorp al haar aandacht. De stenen muur was ongeveer tien pas hoog, met op de hoektorens soldaten die hen door hun helmvizieren in de gaten hielden. Sommigen hadden de kruisboog aangelegd. Vanuit een grote met ijzer beslagen deur dicht bij de brug stroomden nog meer gehelmde soldaten de weg op. Mannen in wapenrustingen met vierkante maliën en een gouden zwaard op de linkerschouder. Sommigen droegen een zwaard opzij en anderen lange speren of kruisbogen. Shalon vroeg zich af of ze meenden dat de Aes Sedai zich vechtend een weg naar binnen zouden banen. Een aanvoerder met een gele helmpluim gebaarde Cadsuane te stoppen. Hij liep vervolgens naar haar toe en deed zijn helm af, waardoor zijn grijze lokken zichtbaar werden, die tot aan zijn middel vielen. Hij had een hard, misnoegd gezicht.

Cadsuane boog zich uit het zadel naar hem toe en wisselde zachtjes enkele woorden met de man. Ze trok een dikke beurs uit haar zadeltas en overhandigde hem die. Hij nam hem aan en stapte achteruit. Hij gebaarde een soldaat, een lange uitgeteerde kerel zonder helm, naar voren te treden. Hij droeg een schrijfplankje en zijn achter op het hoofd bijeengebonden haar was even lang als dat van zijn aanvoerder. Hij boog eerbiedig het hoofd voor hij Alanna om haar naam vroeg en die zorgvuldig opschreef, zijn tong tussen zijn tanden en de pen heel vaak in de inkt dopend. Met de helm aan zijn zij stond de aanvoerder verveeld de anderen achter Cadsuane op te nemen zonder iets te laten blijken. De beurs in zijn hand leek vergeten. Hij leek zich er niet bewust van te zijn met een Aes Sedai te hebben gesproken. Maar het kon ook zijn dat het hem niets kon schelen. Hier was een Aes Sedai niet anders dan een andere vrouw. Shalon rilde. Ze verschilde in het geheel niet van een ander, nu ze gedurende haar oponthoud hier van haar gave was beroofd.

‘Ze schrijven de namen op van alle vreemdelingen,’ zei Sarene. ‘De raadsleden willen graag weten wie er in de stad is.’

‘Misschien zouden ze een golfvrouwe wel binnenlaten zonder omkoopgeld,’ merkte Harine droogjes op. De magere soldaat wendde zich af van Alanna en schrok, zoals iedere landrot deed, van de sieraden van Shalon en Harine voor hij naar hen toekwam. ‘Uw naam, vrouwe, als het u behaagt,’ zei hij beleefd tegen Sarene en knikte weer. Ze gaf die zonder de titel van Aes Sedai. Shalon noemde gewoon haar eigen korte naam maar Harine noemde al haar titels: Harine din Togara Tweewinden, golfvrouwe van de Shodein-clan, buitengewoon gezant voor de Vrouwe der Schepen van de Atha’an Miere. De man knipperde met z’n ogen, beet op z’n tong en boog het hoofd over zijn schrijfplank. Harine keek boos. Wanneer ze indruk op iemand wilde maken, verwachtte ze dat te merken.

Terwijl de man aan het schrijven was, drong een stevige gehelmde soldaat met een leren tas aan de schouder zich tussen Harines paard en dat van Moad door. Achter de spijlen van zijn vizier vertrok een lelijk litteken zijn mond tot een spottende trek, maar hij gaf Harine wel een beleefde hoofdknik. Waarna hij Moads zwaard wilde pakken.

‘Je moet het hem meegeven voor het aanbrengen van de vredesband of je wapens hier laten tot je weer vertrekt,’ merkte Sarene vlug op toen de zwaardmeester de schede uit de handen van de ander trok. ‘Daarom heeft Cadsuane dat geld betaald, golfvrouwe. In Far Madding mag niemand meer dan een dolk dragen. Zwaarden worden alleen toegestaan als ze verzegeld zijn met de vredesband, zodat ze niet getrokken kunnen worden. Zelfs de Muurwachten, zoals deze mannen, mogen hun zwaard niet mee de stad in nemen. Dat klopt, nietwaar?’ vroeg ze de magere soldaat, en hij antwoordde dat dat klopte en dat dat een goede zaak was.

Schouderophalend schoof Moad het wapen uit zijn buikband en toen de kerel met de eeuwig spottende trek eveneens zijn dolk met het ivoren heft verlangde, gaf hij die ook af. De man stak de lange dolk in zijn eigen riem en pakte een rol fijn draad uit zijn tas, waarna hij nauwkeurig het zwaard in een fijn maas begon te wikkelen. Nu en dan stopte hij, pakte een zegel uit zijn riem en vouwde een klein loden plaatje rond de draden. Hij deed het snel en handig. ‘De lijst met namen wordt aan de wachten bij de andere twee bruggen doorgegeven,’ zei Sarene, ‘en de mannen moeten laten zien dat de draden nog heel zijn, anders worden ze vastgehouden tot een rechter heeft bekeken of ze geen misdaad hebben begaan. Zelfs als dat niet het geval is, bestaat de straf uit een heel hoge boete en zweepslagen. De meeste vreemdelingen geven uit zuinigheid hun wapens af voor ze binnenkomen, maar als wij dat zouden doen, moeten we ook weer langs deze brug de stad verlaten. En het Licht mag weten welke kant we hierna oprijden.’ Ze keek naar Cadsuane, die Alanna probeerde tegen te houden om in haar eentje de lange brug op te rijden. Sarene voegde er bijna binnensmonds aan toe: ik hoop tenminste dat ze het daarom doet.’

Harine snoof. ‘Dit is belachelijk. Hoe moet hij zich nu verdedigen?’

‘In Far Madding hoeft een man dat niet, vrouwe.’ De stem van de man was schor maar klonk niet spottend. Hij stelde iets wat heel gewoon was. ‘De straatwacht zorgt voor veiligheid. Als we elke man toestaan naar believen een zwaard te dragen, zullen we heel gauw net zo slecht zijn als andere steden. Ik heb gehoord, vrouwe, hoe dat is en zoiets wensen wij hier niet.’ Met een lichte buiging naar Harine stapte hij verder langs de stoet, gevolgd door de man met het schrijfplankje.

Moad bekeek even zijn zwaard en dolk, beide keurig gewikkeld in de scheden, en schoof ze weer terug, ervoor zorgend dat de zegels niet in zijn sjerp bleven haken. ‘Zwaarden zijn alleen nuttig wanneer hersens niet meer werken,’ zei hij. Opnieuw snoof Harine. Shalon vroeg zich af hoe die kerel zijn lirteken had opgelopen als Far Madding dan zo veilig was.

Er klonken wat bezwaren achter in de groep mannen, maar ze werden snel tot zwijgen gebracht. Door Merise, waagde Shalon te denken. Soms plaatste die zelfs Cadsuane in de schaduw. Haar zwaardhanden leken op de geoefende waakhonden van de Amayar, klaar om op het eerste fluitje op te springen, en ze aarzelde geen moment om ook de zwaardhanden van de andere Aes Sedai tot de orde te roepen. Nadat alle zwaarden en dolken verzegeld waren en de pakpaarden nagezocht op verborgen wapens, reden ze met kletterend hoefgetrappel de brug over. Shalon probeerde alles tegelijk in zich op te nemen, niet zozeer uit belangstelling als wel door haar poging te vergeten wat ze miste.

De brug was even breed als de weg erachter. Lage stenen randen zorgden ervoor dat een wagen niet het water in kon rijden, maar ze boden geen enkele bescherming tegen aanvallers. De brug was lang, zeker driekwart span, en kaarsrecht. Nu en dan gleed er een boot onder hen door, wat ze niet hadden kunnen doen als ze masten hadden gehad. Hoge torens stonden aan weerszijden van de met ijzeren banden beslagen stadspoort. Dit was de Caemlinpoort, volgens Sarene, waar wachten met het teken van het gouden zwaard op de schouder bogen voor de vrouwen en achterdochtig naar de mannen loerden. De straat erachter...

Het had geen zin alles te willen zien. De straat was breed en recht, vol mensen en karren, en liep russen stenen gebouwen van twee of drie verdiepingen door; alles leek in elkaar over te gaan. De Bron was nog steeds weg! Ze wist dat die terug zou komen als ze hier vertrok, en Licht, hoe eerder dat gebeurde hoe beter. Hoelang zouden ze hier nog blijven? Misschien was de Coramoor in deze stad en Harine was van plan zichzelf heel snel aan hem voor te stellen, misschien omdat hij was wie hij was, misschien omdat ze meende dat zij met zijn hulp bevorderd zou worden tot Vrouwe der Schepen. Tot Harine wegging en tot Cadsuane hen van de overeenkomst ontsloeg, moest Shalon hier voor anker. Hier in deze stad, waar geen Ware Bron was.

Sarene bleef maar doorpraten maar Shalon hoorde haar amper. Ze staken een groot plein over met in het midden een enorm groot standbeeld van een vrouw. Shalon ving alleen haar naam op, Einion Avharin, en besefte dat Sarene haar vertelde waarom die vrouw in Far Madding zo beroemd was en waarom haar ogen op de Caemlinpoort waren gericht. Verderop verdeelde een rij kale bomen de straat. Draagstoelen, koetsen en mannen in wapenrustingen met vierkante maliën bewogen zich door de menigte, maar de beelden reikten niet verder dan haar ogen. Rillend trok ze zich in zichzelf terug. De stad verdween. De tijd verdween. Alles verdween, behalve haar vrees dat ze de Bron nooit meer zou voelen. Nooit eerder was het tot haar doorgedrongen dat die onzichtbare aanwezigheid haar zoveel troost had geboden. De Bron was er altijd geweest, had haar ongekende vreugde beloofd, had het leven zo verrijkt dat de kleuren verbleekten wanneer de Ene Kracht weer uit haar verdween. Nu was die Bron verdwenen. Helemaal weg. Dat was het enige dat doordrong, het enige waar ze zich bewust van was. De Bron was weg.

24

Bij de raadsleden

Iemand schudde aan Shalons arm. Het was Sarene en de Aes Sedai zei iets tegen haar. ‘De ter’angreaal is daarbinnen,’ zei Sarene, ‘in de Zaal van de raadsleden. Onder de koepel.’ Ze liet Shalons arm los, haalde diep adem en pakte de teugels op. ‘Belachelijk dat we ons door zijn nabijheid veel slechter voelen,’ mompelde ze, ‘maar zo voelt het wel aan.’

Shalon vermande zich, maar het kostte moeite. De leegheid verdween wel niet maar ze dwong zichzelf dat gevoel te negeren. Niettemin voelde ze zich als een appel zonder klokhuis.

Ze stonden op een enorm plein dat was bestraat met witte stenen. Ze nam tenminste aan dat het een plein was, al was het rond. Midden op het plein stond een groot paleis, een rond gebouw, helemaal wit, afgezien van de hoge blauwe dakkoepel in de vorm van een halve bol. Rijen dikke gegroefde zuilen sierden de bovenste twee verdiepingen en een gestage stroom mensen verdween over de brede witte trappen naar de eerste verdieping of verliet het gebouw. Afgezien van twee grote bronzen openstaande hoogpoorten recht voor hen was de gevel op de begane grond geheel van witte steen waarin vrouwen met kroontjes waren uitgehouwen die tweemaal zo groot waren als in het echt. Tussen die vrouwen waren schoven graan en rollen stof uitgebeeld waarvan de losse uiteinden vrij in de wind rimpelden; ernaast lagen stapels staven die wellicht gouden, zilveren of ijzeren baren aanduidden, of misschien alledrie, en zakken waaruit munten en edelstenen stroomden. Onder de voeten van de vrouwenbeelden waren kleinere witstenen figuurtjes te zien die op wagens reden of bij smidsvuren en weefgetouwen werkten. Deze mensen hadden voor zichzelf een monument gemaakt dat hun geslaagde handel uitbeeldde. Dwaas. Als mensen dachten dat jij slimmer handel dreef dan zij, werden ze niet alleen jaloers, maar ook koppig en probeerden ze belachelijke overeenkomsten met je af te sluiten. En soms had je geen andere mogelijkheid dan die te accepteren. Ze besefte dat Harine haar fronsend aankeek en richtte zich op in het zadel. ‘Vergeef me, golfvrouwe,’ zei ze. De Bron was weg, maar die zou terugkomen – natuurlijk zou dat gebeuren – en ze moest haar plicht doen. Ze schaamde zich dat ze zich aan haar angst had overgegeven, maar ze bleef de leegheid voelen. Licht, wat was het leeg! ‘Ik voel me nu weer beter. Van nu af aan zal ik het beter doen.’ Harine knikte slechts, nog steeds fronsend en Sharons hoofd kriebelde. Harines stroom van verwachte boze woorden bleef uit en dat kwam waarschijnlijk omdat ze van plan was iets veel ergers over haar uit te storten.

Cadsuane stak het plein over en reed door de open poort van de Zaal van de raadsleden een grote ruimte in met een hoog plafond. Het bleek een overdekte binnenplaats te zijn. Een tiental mannen in een blauwe jas zat gehurkt naast draagstoelen waarvan de deurtjes zowel een gouden zwaard als een gouden hand vertoonden. Ze keken verbaasd op toen Cadsuane naar binnen reed. En dat deden ook de in lange blauwe vesten geklede mannen die de paarden van een koets uitspanden waarop het wapen met het zwaard en de hand stond afgebeeld en de mannen die met grote bezems de stenen vloer aanveegden. Twee andere stalknechten leidden paarden weg door een brede gang die naar hooi en mest rook.

Een gezette man met gladde wangen en van middelbare leeftijd haastte zich naar hen toe. Zijn hoofd bleef kleine knikjes maken en hij wreef zich voortdurend in de handen. Terwijl de andere mannen hun lange haren onder aan de nek bijeen hadden gebonden, werden de zijne door een kleine zilveren speld bijeengehouden. Zijn blauwe jas leek van goede wol, met de grote gouden zwaard-en-hand links op de borst geborduurd. ‘Vergeef me,’ zei hij met een vleierig lachje. ‘Ik wil u niet beledigen maar ik vrees dat u de verkeerde kant bent opgereden. Dit is de Zaal van de raadsleden en...’

‘Zeg tegen Eerste Raadsvrouwe Barsalla dat Cadsuane Melaidhrin er is om haar te spreken,’ viel Cadsuane hem in de rede terwijl ze afsteeg.

De glimlach van de man leek weg te glijden en zijn ogen werden groter. ‘Cadsuane Melaidhrin? Ik dacht dat u...’ Hij zweeg opeens toen ze hem fel aankeek, kuchte achter zijn hand en zette weer een nederige glimlach op. ‘Vergeef me, Cadsuane Sedai. Sta me toe u en uw gezelschap voor te gaan naar een wachtkamer waar u verwelkomd kan worden, terwijl ik de Eerste Raadsvrouwe verwittig.’ Zijn ogen leken nog groter te worden toen die op de andere vrouwen vielen. Het was duidelijk dat ook hij Aes Sedai kon herkennen, tenminste, als ze in een groep reden. Zijn ogen knipperden toen hij Shalon en Harine zag, maar voor een landrot kon hij zich geweldig beheersen. Zijn mond viel niet eens open.

‘Ik sta je toe, jongeman, om zo snel als je benen je kunnen dragen naar Aleis te hollen om te zeggen dat ik er ben,’ antwoordde Cadsuane, die haar mantel losmaakte en over het zadel wierp. ‘Zeg haar dat ik in de koepel ben en zeg haar dat ik niet de hele dag de tijd heb. Nou? Hup, hup!’ Ditmaal verdween de glimlach niet, maar werd het gezicht van de man ziekelijk bleek. Hij aarzelde slechts een tel en verdween toen op een holletje terwijl hij de stalknechten toeriep de paarden over te nemen.

Cadsuane was hem al vergeten zodra hij zijn bevelen had gegeven. ‘Verin, Kumira, jullie komen met mij mee,’ gaf ze bruusk aan. ‘Merise, hou iedereen bij elkaar en gereed tot ik... Alanna, kom terug en stap af! Alanna!’ Met tegenzin wendde Alanna haar paard en stapte af, terwijl ze iets pruilends uitstraalde. Haar slanke zwaardhand Ihvon keek bezorgd toe. Cadsuane zuchtte alsof het einde van haar geduld was bereikt. ‘Als het nodig is, ga je maar op haar zitten, Merise,’ zei ze en overhandigde haar teugels aan een kleine, broodmagere stalknecht, ik wil dat iedereen meteen kan vertrekken als ik met Aleis heb gesproken.’ Merise knikte en Cadsuane wendde zich tot de knecht. ‘Hij heeft alleen wat water nodig,’ zei ze en gaf het paard een liefdevol klopje, ik heb hem vandaag te weinig beweging gegeven.’

Shalon was meer dan gelukkig om haar eigen paard zonder verdere woorden af te staan. Van haar mocht hij het beest afmaken. Ze wist niet hoelang ze als verdoofd had doorgereden, maar het voelde of ze elke span van die ongetwijfeld vele honderden roeden na Cairhien in het zadel had gezeten. Ze voelde zich net zo verkreukeld als haar kleren. Opeens besefte ze dat ze Jahars knappe gezicht niet bij de andere mannen zag. Verins Tomas, een magere grijze man en even hard als iedere zwaardhand, leidde net het gevlekte grijze lastdier van Jahar weg. Waar was die jongeman heen? Merise leek in elk geval niet bezorgd vanwege zijn afwezigheid.

‘Die Eerste Raadsvrouwe, Sarene. Zij is hier een belangrijke vrouw, nietwaar?’ gromde Harine terwijl ze zich door Moad omlaag liet helpen, die zelf gewoon van zijn paard was gesprongen. Harine bewoog even stijf als Shalon.

‘Je zou kunnen zeggen dat ze de vorstin is van Far Madding, hoewel de andere raadsleden haar de eerste onder gelijken noemen, wat dat ook mag betekenen.’ Sarene overhandigde haar paard aan een stalknecht en leek in het geheel niet stijf en verkreukeld. Wellicht was ze eerder van slag geweest door die ter’angreaal die de Bron had weggenomen, maar nu was ze een en al beheerste koelte, als een standbeeld van ijs. De knecht struikelde over zijn eigen voeten toen hij haar aankeek. ‘Vroeger gaf de Eerste Raadsvrouwe raad aan de koningin van Maredo, maar nadat Maredo... uiteengevallen was, beschouwden de meeste Raadsvrouwen zich als de natuurlijke opvolgers van de vorstinnen van Maredo.’

Shalon wist dat haar kennis van de geschiedenis van de landrotten evenveel gaten vertoonde als haar geografische kennis van het binnenland, maar van een natie met de naam Maredo had ze nog nooit gehoord. Voor Harine volstond dit alles echter. Als de Eerste Raadsvrouwe hier heerste, behoorde de golfvrouwe van de Shodein-clan haar te ontmoeten. Harines waardigheid nam met minder geen genoegen. Ze liep pijnlijk maar vastberaden naar Cadsuane toe. ‘O ja,’ zei de onuitstaanbare Aes Sedai nog voor Harine haar mond had opengedaan. ‘U komt eveneens mee. Ook uw zuster. Maar niet uw zwaardmeester. Een man in de koepel is al erg, maar een man met een zwaard zal elk raadslid een toeval bezorgen, zo niet meer. Wilt u wat vragen, golfvrouwe?’ Harine klemde bijna hoorbaar haar kaken op elkaar. ‘Goed,’ mompelde Cadsuane. Shalon kreunde. Dit alles zou haar zusters stemming geen haartje verbeteren. Cadsuane ging hen voor door brede gangen met blauwe tegeltjes en fleurige wandkleden. Ze werden verlicht door vergulde staande lampen met glinsterende spiegels. Dienaren in het blauw staarden hen eerst verbaasd aan, maar maakten vervolgens haastig buigingen. Ze ging hen voor omhoog over lange rondwentelende trappen van witstenen treden die nergens op rustten; soms raakten de treden een lichtgetinte muur, maar dat was niet altijd het geval. Cadsuane gleed als een zwaan omhoog, maar ze liep zo snel dat Shalons toch al pijnlijke benen wel in brand leken te staan. Harines gezicht leek een houten masker doordat ze de inspanning van het traplopen trachtte te verbergen. Zelfs Kumira leek enigszins verbaasd, hoewel Cadsuanes snelheid haar geen zichtbare inspanning kostte. De gezette kleine Verin werd aan Cadsuanes zijde meegevoerd en keek nu en dan glimlachend om naar Harine en Shalon. Soms meende Shalon Verin te haten, maar er lag geen spoortje spot of vermaak in die glimlach, alleen aanmoediging.

Cadsuane voerde hen ten slotte een laatste zwevende trap tussen vier blinde muren op, en opeens stonden ze op een balkon met een fraai bewerkt, verguld metalen hek dat helemaal rond en rond... Heel even viel Shalons mond open. Boven haar steeg een blauwe koepel wel honderd voet de lucht in. Niets leek hem te dragen, alleen de koepel zelf. Haar onwetendheid van de landrotten omvatte naast hun aardrijkskunde en geschiedenis eveneens hun bouwkunst, en feitelijk ook de Aes Sedai. Ze wist hoe je een tekening voor een klipper maakte en hoe je die moest bouwen, maar ze had geen flauw vermoeden hoe zoiets als deze koepel gebouwd werd. Doorgangen onder bogen, afgezet met witte stenen, net zoals de toegang die zij hadden gebruikt, gaven op drie andere plaatsen aan waar de trappen zich bevonden. Ze waren echter alleen en dat leek Cadsuane plezier te doen, hoewel ze alleen kort in zichzelf knikte. ‘Kumira, laat de golfvrouwe en haar zuster de waker van Far Madding zien.’ Haar stem weerkaatste flauwtjes binnen de enorme koepel. Ze nam Verin even terzijde en het tweetal hield de hoofden dicht bij elkaar. Er klonk geen echo van hun gefluister.

‘Je mag het haar niet kwalijk nemen,’ zei Kumira kalm tegen Harine en Shalon. Zelfs die stille woorden veroorzaakten enig geluid, al was het geen echo. ‘Vrede, dit moet echt verontrustend zijn, zelfs voor Cadsuane.’ Ze streek met haar vingers door haar korte bruine haren en schudde het hoofd om haar kapsel weer in orde te maken. ‘De raadsleden zijn zelden blij met de komst van Aes Sedai, vooral niet als het zusters betreft die hier zijn geboren. Ik vermoed dat ze liever willen doen alsof de Ene Kracht niet bestaat. Nou ja, hun geschiedenis geeft daar alle reden toe en de laatste tweeduizend jaar hebben ze over het middel beschikt om die aanname te ondersteunen. In elk geval blijft Cadsuane Cadsuane. Ze komt zelden een opgeblazen kikker tegen zonder het besluit te nemen die door te prikken, zelfs als het een prins met een kroon is. Of een vorst, of iemand met het kroontje van Raadsvrouwe. Haar laatste bezoek vond twintig jaar geleden plaats, tijdens de Aieloorlog, maar ik vermoed dat enkelen die zich dat herinneren liever onder hun bed willen kruipen wanneer ze horen dat ze terug is.’ Kumira lier een licht vermaakt lachje horen. Shalon had echter niets gehoord waarover je kon lachen. Harines mond vertrok, waardoor ze eruitzag alsof ze last had van een bedorven maag.

‘Jullie wensen de... waker te zien?’ vervolgde Kumira. ‘Nou ja, zo kun je het ook noemen, neem ik aan. Er valt niet veel aan te zien.’ Ze liep behoedzaam naar het vergulde hekwerk toe en keek eroverheen alsof ze bang was te vallen, maar haar blauwe ogen stonden weer scherp en strak, ik zou er alles voor over hebben om het te bestuderen, maar dat is natuurlijk onmogelijk. Wie weet wat het nog meer kan doen dan wat we er reeds van weten?’ In haar stem klonk zowel ontzag door als spijt.

Shalon was niet bang voor hoogte en drukte zich naast de Aes Sedai tegen het uiterst fijn bewerkte hek. Ze wilde het ding zien dat de Bron had weggenomen. Even later kwam Harine erbij. Tot Shalons verrassing bevond de vloer zich amper twintig voet onder hen. De gladde vloer bestond uit blauwe en witte tegels die een ronddraaiende doolhof vormden die in het midden eindigde in een rood ovaal met een goudkleurige rand en twee middelpunten. Onder het balkon zaten drie in het wit geklede vrouwen op krukken die op gelijke afstand van elkaar aan de rand waren opgesteld, vlak naast de koepelmuur. Naast elke vrouw was een schijf van ruim twee pas doorsnee aangebracht die leek te bestaan uit gewolkt kristal. In elke schijf was een lange smalle wig van helder kristal geplaatst die het midden van de ruimte aanwees. Metalen randen omringden de schijven, die de tekens van een kompas vertoonden, maar de lijntjes tussen de dikkere lijnen werden steeds kleiner. Shalon wist het niet zeker maar de metalen rand onder haar leek van getallen te zijn voorzien. Dat was alles. Geen monsterachtig grote vormen. Ze had zich iets enorms voorgesteld, iets zwarts dat het Licht opzoog. Ze greep met beide handen het hek vast om te voorkomen dat ze zou gaan beven en ze klemde haar knieën tegen elkaar om ze stil te houden. Wat zich daar ook beneden bevond, het had echt het Licht gestolen. Het geschuifel van muiltjes kondigde de komst van nieuwe mensen op het balkon aan. Ze kwamen door dezelfde doorgang als die zij hadden gebruikt. Het was een tiental glimlachende vrouwen die hun haar boven op het hoofd bijeen hadden gebonden. Ze droegen soepele blauwzijden mantels als armloze jassen over hun gewaden. De mantels waren voorzien van rijk goudborduursel en sleepten achter hen aan over de vloer. Deze mensen wisten waaraan je een hogere stand kon herkennen. Elke vrouw droeg een grote hanger in de vorm van dat goudgerande rode ovaal aan een halsketting van zware gouden schakels. Diezelfde vorm keerde terug in de voorkant van ieders smalle gouden diadeem. Bij één vrouw was het rode ovaal niet van email, maar van robijnen, saffieren en maanstenen, die bijna de gouden band over haar voorhoofd verborgen. Deze lange, voorname vrouw droeg aan haar rechterwijsvinger een grote gouden zegelring. Haar zwarte haar was in een grote ronde vorm opgekamd en vertoonde aan de zijkant grote witte lokken, al vertoonde haar gezicht geen rimpels. De andere vrouwen waren groot, klein, stevig, mager, mooi en kalm, en iedereen straalde gezag uit, maar zij viel veel meer op door haar juwelen. Medelijden en wijsheid vulden haar grote donkere ogen, en je kon zien dat zij de zaken onder controle had. Shalon wist meteen dat zij de Eerste Raadsvrouwe was, maar de vrouw maakte zichzelf niettemin bekend.

‘Ik ben Aleis Barsalla, Eerste Raadsvrouwe van Far Madding.’ Haar melodieuze stem, laag voor een vrouw, leek iets te verkondigen en gejuich te verwachten. De weerkaatsingen van haar stem in de koepel leken dit alles nog eens te onderstrepen. ‘Far Madding heet Harine din Togara Tweewinden welkom, golfvrouwe van de Shodein-clan en buitengewoon gezant voor de Vrouwe der Schepen van de Atha’an Miere. Moge het Licht u verlichten en moge uw welvaart groeien. Uw komst verblijdt elk hart in Far Madding. Ik omarm de kans meer van de Atha’an Miere te weten te komen, maar u moet zich uitgeput voelen door de inspanningen van uw reis. Ik heb een vleugel in mijn paleis voor u laten klaarmaken. Wanneer u hebt gerust en gegeten, kunnen we praten. Tot wederzijds voordeel als dat het Licht behaagt.’ De andere vrouwen spreidden hun rokken en maakten een halve buiging.

Harine maakte een klein knikje met haar hoofd en er straalde enige voldoening in haar glimlach door. Hier waren eindelijk mensen die haar op gepaste wijze eerbied betoonden. En waarschijnlijk was ze ook zeer ingenomen met het feit dat ze niet met open monden naar de sieraden van Shalon en haarzelf staarden.

‘De boodschappers van de poorten zijn blijkbaar nog net zo snel als vroeger, Aleis,’ merkte Cadsuane op. ‘Word ik niet welkom geheten?’ De glimlach van Aleis verflauwde even toen Cadsuane naast Harine ging staan. Bij de meeste anderen verdween die glimlach geheel, en de glimlachjes die bleven, leken gedwongen. Een aardig uitziende vrouw met ernstige trekken in haar gezicht leek nu bijna stuurs en bars.

‘We zijn u dankbaar voor het feit dat u de golfvrouwe hierheen hebt gebracht, Cadsuane Sedai.’ De Eerste Raadsvrouwe keek echter niet dankbaar. Ze richtte zich in al haar lengte op en keek recht voor zich uit, min of meer over Cadsuanes hoofd heen. ik ben er zeker van dat we een manier kunnen vinden om onze dankbaarheid voor uw vertrek aan u duidelijk te maken.’

Afgezien van een bevel kon ze haar afwijzing niet duidelijker hebben verwoord, maar de Aes Sedai keek glimlachend naar de lange vrouw op. Het was niet eens een onprettige glimlach, maar er lag een zweem van belediging in. ik ga nog niet meteen weg, Aleis. Ik dank je voor je aanbod voor onderdak en neem die aan. Een paleis op de Hoogte is altijd te verkiezen boven de beste herberg.’ De ogen van de Eerste Raadsvrouwe gingen geschokt wagenwijd open en knepen zich daarna vastberaden dicht.

‘Cadsuane dient bij mij te blijven,’ zei Harine voordat Aleis kon antwoorden. ‘Waar zij niet welkom is, ben ik het evenmin.’ Dat was een deel van de overeenkomst geweest die haar was afgedwongen toen ze had aangeven met Cadsuane mee te willen. Naast andere zaken diende Harine te gaan en te staan waar en wanneer Cadsuane haar dat zei, tot ze zich bij de Coramoor hadden gevoegd, en als ze een uitnodiging ontving, moest ze Cadsuane meenemen. Die laatste afspraak had ze destijds heel onbelangrijk gevonden, zeker naast al die andere voorwaarden, maar de Aes Sedai had blijkbaar toen al geweten hoe ze hier zouden worden ontvangen.

‘Je hoeft niet moedeloos te zijn, Aleis.’ Cadsuane boog zich vertrouwelijk naar de Eerste Raadsvrouwe maar ging niet zachter praten. De weerkaatsingen in de koepel versterkten haar woorden, ik weet zeker dat je geen slechte gewoonten meer hebt die ik moet verbeteren.’ Het gezicht van de Eerste Raadsvrouwe werd vuurrood en achter haar keken de raadsleden elkaar fronsend en nieuwsgierig aan. Sommigen namen haar nadenkend op alsof ze haar voor het eerst zagen. Hoe kregen ze hier een hogere rang of raakten ze die weer kwijt? Naast Aleis waren er twaalf raadsleden, en dat moest wel toeval zijn, maar de Eerste Twaalf zeilvrouwes van een clan kozen de golfvrouwe, gewoonlijk iemand uit hun eigen groep, net zoals de Eerste Twaalf golfvrouwes de Vrouwe der Schepen uitkozen. Daarom had Harine de woorden van dat vreemde meisje geslikt. Ze hoorde bij de Eerste Twaalf. Dat en het feit dat twee Aes Sedai hadden gezegd dat de beelden van dat meisje de waarheid vertelden. Een golfvrouwe en zelfs de Vrouwe der Schepen konden worden afgezet, zij het alleen vanwege heel nauwkeurig omschreven redenen, zoals grote onkunde of het verlies van je verstand en de Eerste Twaalf moesten het dan geheel eens zijn. Dingen leken bij de landrotten anders en vaak slordig te worden gedaan. De ogen van Aleis keken Cadsuane nu strak aan en straalden zowel haat als gejaagdheid uit. Misschien voelde ze wel twaalf paar ogen in haar rug. De andere raadsleden plaatsten haar lot op de weegschaal. Maar als Cadsuane ervoor had gekozen zich met de macht en het bestuur van deze stad te bemoeien, waarom dan? En waarom zo lomp?

‘Er heeft zojuist een man geleid,’ zei Verin opeens. Ze was niet bij de anderen komen staan en ze keek tien stappen verder over het hekwerk omlaag. De koepel zorgde ervoor dat ze overal werd verstaan. ‘Zijn er hier de laatste tijd veel geleiders, Eerste Raadsvrouwe?’ Shalon knipperde met haar ogen en keek omlaag. De wiggen die zojuist nog glashelder waren geweest, waren nu zwart en wezen niet meer naar het midden van de ruimte maar hadden zich ruwweg in dezelfde richting gedraaid. Beneden was een van de vrouwen opgesprongen en stond gebogen te kijken waar de smalle zwarte wig op de gestreepte rand heen wees; de andere twee vrouwen snelden al naar een boogdeur. Opeens wist Shalon het. Voor een windvindster was een driehoeksmeting heel eenvoudig. Ergens achter die deur bevond zich een kaart en weldra zou worden aangegeven waar die geleider zich bevond.

‘Bij een geleidster wordt de wig rood en niet zwart,’ zei Kumira bijna fluisterend. Ze stond nog steeds iets van het hek af maar hield het wel met beide handen stevig vast en keek voorovergebogen naar wat zich beneden afspeelde. ‘De ter’angreaal waarschuwt, wijst aan en verdedigt. Maar wat nog meer? De vrouwen die hem hebben gemaakt, zullen zeker meer hebben gewild, zeker meer nodig hebben gehad. Als je niet weet wat er nog meer gebeurt, kan hij ongelooflijk gevaarlijk zijn.’ Ze klonk echter helemaal niet bang. Ze klonk opgewonden.

‘Een Asha’man, vermoed ik,’ zei Aleis kalm en wendde haar ogen af van Cadsuane. ‘Daar kunnen we ons niet druk over maken. Het staat hun vrij de stad binnen te komen, zolang ze de wet maar gehoorzamen.’ Zij mocht dan heel kalm zijn, achter haar stonden echter enkele vrouwen druk te kwebbelen als nieuwe dekmeiden op hun eerste dag bij de landrotten. ‘Vergeef me, Aes Sedai. Far Madding heet u welkom. Ik vrees echter dat ik uw naam niet ken.’ Verin keek nog steeds omlaag. Shalon wierp een blik over het hek en knipperde weer met haar ogen toen de kleine zwarte wiggen-veranderden. Het ene ogenblik wraren ze zwart en wezen ze naar het noorden, het volgende ogenblik waren ze doorzichtig en wezen ze weer naar het midden van de doolhof.

‘Jullie mogen me Eadwina noemen,’ zei Verin. Shalon kon nog net haar geschoktheid verbergen. Op Kumira’s gezicht vertrok geen enkel spiertje. ‘Hebt u zich wel eens in geschiedenis verdiept, Eerste Raadsvrouwe?’ Verin sprak verder zonder op te kijken. ‘De belegering van Far Madding door Guaire Amalasan duurde maar drie weken en eindigde in een complete verwoesting.’

‘Ik betwijfel of ze over hem iets willen horen,’ gaf Cadsuane scherp te kennen en inderdaad, meerdere raadsleden leken om de een of andere reden niet op hun gemak. Wie in Lichtsnaam was die Guaire Amalasan? De naam klonk vaag bekend, maar Shalon kon hem niet plaatsen. Ongetwijfeld zo’n veroveraar van de landrotten. Aleis keek even naar Cadsuane en kneep haar lippen op elkaar. ‘De geschiedenis noemt Guaire Amalasan een opmerkelijk generaal, Eadwina Sedai, die misschien alleen in Artur Haviksvleugel zijn meerdere had. Hoe komt het dat u aan hem denkt?’ Shalon had nog nooit meegemaakt dat een Aes Sedai uit het gezelschap van Cadsuane haar meest terloopse waarschuwing in de wind durfde te slaan. Net zo min durfde ook maar iemand te dralen als Cadsuane bevelen riep. Maar Verin leek Cadsuanes woorden niet te horen en keek niet op. ik stond juist te denken dat hij de Ene Kracht niet kon gebruiken, maar wel Far Madding verpletterde als een overrijpe pruim.’ De kleine, gezette Aes Sedai zweeg even alsof haar net iets inviel. ‘Weet u, de Herrezen Draak heeft legers in Ulian en Tyr, in Andor en Cairhien. Om de vele tienduizenden Aiel maar niet te noemen. Ik verwonder me erover dat u zo zelfingenomen bent met een van zijn Asha’man die hier in de stad rondkijkt.’ ik vind dat je ze genoeg angst hebt aangejaagd,’ merkte Cadsuane ferm op.

Eindelijk wendde Verin zich van de vergulde leuning af. Haar ogen stonden wijd open als een dikke, geschrokken strandvogel. Zelfs haar dikke handen fladderden als vleugeltjes. ‘O, ik wilde niet... O nee, ik denk dat de Herrezen Draak allang tegen jullie zou zijn opgetrokken als hij zoiets van plan was. Nee, ik vermoed dat de Seanchanen... Hebt u van ze gehoord? Wat we uit Altara en uit landen nog verder westwaarts vernemen, is heel afschuwelijk. Ze lijken iedereen voor zich uit te drijven. Nee, ik vermoed dat zij toch wat meer belang hebben voor zijn plannen dan de verovering van Far Madding. Tenzij u natuurlijk iets doet wat hem boos maakt of zijn volgelingen van streek maakt. Maar ik weet zeker dat u veel te verstandig bent om zoiets te doen.’ Ze keek heel onschuldig rond. De raadsleden bewogen en schuifelden, rimpelingen van kleine visjes aan het oppervlak wanneer een leeuwvis onder hen ronddraait. Cadsuane zuchtte en de grens van haar geduld was duidelijk bereikt. ‘Als je over de Herrezen Draak wilt praten, Eadwina, doe dat dan zonder mij. Ik wil me verfrissen en van hete thee genieten.’ De Eerste Raadsvrouwe veerde op alsof ze vergeten was dat Cadsuane bestond, al leek dat hoogst ongeloofwaardig. ‘Ja. Ja, natuurlijk. Cumere, Narvais, willen jullie alsjeblieft de golfvrouwe en Cadsuane Sedai naar... naar mijn paleis brengen en hen verwelkomen.’ De kleine hapering was het enige teken dat aangaf dat ze zich niet op haar gemak voelde met Cadsuane in haar woning. ‘Ik zou graag met haar welnemen wat langer met Eadwina Sedai willen praten.’ Gevolgd door de andere raadsleden schreed Aleis over het balkon naar een deur. Verin keek opeens geschrokken en onzeker toen ze haar uitnodigden en meevoerden. Shalon geloofde net zo weinig van die verrassing en het ongemak als van haar eerdere onschuld. Ze meende nu te weten waar Jahar was. Ze wist alleen niet waarom. De twee vrouwen die Aleis zojuist had genoemd, een knappe vrouw die Cadsuane boos had aangekeken en een slanke grijze vrouw, vatten het verzoek van de Eerste Raadsvrouwe op als een bevel, wat het misschien ook was. Ze spreidden hun rok, maakten weer zo’n halve buiging en vroegen Harine of ze zo vriendelijk wilde zijn hen te vergezellen. In bloemrijke bewoordingen spraken ze hun genoegen uit dat ze haar mochten begeleiden. Harine luisterde met een zuur gezicht. Ze konden manden met rozenblaadjes voor haar voeten strooien als ze dat wensten, maar de Eerste Raadsvrouwe had haar wel naar ondergeschikten doorgeschoven. Shalon begon zich af te vragen of er een manier was om haar zuster voorlopig uit de weg te gaan tot haar boze bui was gezakt.

Cadsuane keek niet hoe Verin met Aleis vertrok, tenminste niet openlijk, maar haar lippen krulden zich in een klein glimlachje toen de groep door de volgende boogdeur op het balkon verdween. ‘Cumere en Narvais,’ zei ze opeens. ‘Jullie zijn toch Cumere Powys en Narvais Maslin? Ik heb veel van jullie gehoord.’ Dat trok meteen alle aandacht weg van Harine. ‘Er is een standaard waaraan elk raadslid behoort te voldoen,’ vervolgde Cadsuane ferm. Ze legde haar armen half om de rug van beide vrouwen en leidde ze naar de trap. De twee vrouwen keken elkaar bezorgd aan maar lieten Cadsuane begaan, waarbij Harine blijkbaar geheel werd vergeten. In de deuropening bleef Cadsuane staan, keek om, maar niet naar Harine of Shalon. ‘Kumira? Kumira!’

De zuster schrok en met een laatste verlangende blik over het hekwerk wendde ze zich af om Cadsuane te volgen. Wat Harine en Shalon geen enkele andere keus bood dan ook mee te lopen, anders zouden ze achtergelaten worden en zouden ze zelf hun weg naar buiten moeten zoeken. Shalon schoot achter de anderen aan en Harine was even snel. Cadsuane bleef beide raadsleden min of meer vasthouden en liet ze naast haar meelopen. Ze ging zachtjes pratend voor naar de rondlopende trappen. Doordat Kumira tussen haar en het voorste drietal liep, kon Shalon niets opvangen. Cumere en Narvais wilden iets zeggen, maar Cadsuane bood hun slechts een kans op enkele woorden voor zij opnieuw het woord nam. Ze leek kalm en heel nuchter. De twee vrouwen naast haar keken bezorgd. Wat was Cadsuane in Lichtsnaam van plan?

‘Maakt deze plek het jou moeilijk?’ vroeg Harine opeens. ‘Het is net of ik beide ogen kwijt ben.’ Shalon huiverde omdat het zo waar was. ik ben bang, golfvrouwe, maar zo het Licht het wil, kan ik mijn vrees beheersen.’ Licht, ze hoopte dat ze dat inderdaad kon, want dat was zeker nodig.

Harine knikte en keek fronsend naar de vrouwen voor haar op de trap. ik weet niet of het paleis van Aleis een kuip heeft die groot genoeg is voor ons twee om in te baden en ik betwijfel of ze weten wat honingwijn is, maar we vinden wel wat.’ Ze keek niet langer naar Cadsuane en de anderen, maar raakte onhandig even Shalons arm aan. ‘Ik was bang van het donker toen ik een kind was en jij hebt me toen nooit in de steek gelaten. Tot mijn angst was verdwenen. Ik laat jou ook niet in de steek, Shalon.’

Shalon miste bijna een trede en kon nog net voorkomen dat ze omlaag tuimelde. Harine had haar naam niet meer gebruikt nadat ze zeilvrouwe was geworden, behalve zo nu en dan als ze alleen waren. En het was al veel langer geleden dat ze zo vriendelijk was geweest. ‘Dank je,’ zei ze en kon er met moeite ‘Harine’ aan toevoegen. Opnieuw gaf haar zuster haar glimlachend een klopje op de arm. Harine was het niet gewend te glimlachen, maar haar onhandige poging straalde wel warmte uit.

Er lag echter geen enkele warmte in de blik die ze op de vrouwen voor haar richtte. ‘Misschien kan ik hier een echte overeenkomst sluiten. Cadsuane heeft haar ballast al verschoven, dus varen ze met een lijst. Als je in haar nabijheid bent, moet jij uitzoeken waarom, Shalon. Ik zou graag Aleis de kat met zeven staarten gunnen. Mij zomaar laten staan zonder iets te zeggen. Maar dat mag niet betekenen dat Cadsuane daardoor een kans krijgt om de Coramoor in deze stad moeilijkheden te bezorgen. Je moet het uitzoeken, Shalon.’ ik denk dat Cadsuane zich met dingen bemoeit zoals een gewoon mens ademhaalt,’ antwoordde Shalon zuchtend. ‘Maar ik zal het proberen, Harine. Ik doe mijn best.’

‘Dat heb je altijd gedaan, zuster. En dat zul je altijd doen. Dat weet ik.’

Weer zuchtte Shalon. Dit alles ging te snel om uit te zoeken hoe diep die zojuist ontdekte warmte bij haar zuster zat. Eerlijk alles bekennen kon wel of geen vergiffenis brengen, maar ze zou niet langer kunnen leven als ze in één klap zowel haar echtgenoot als haar rang zou verliezen. Voor het eerst echter sinds Verin Cadsuanes voorwaarden had uitgelegd om haar geheim te bewaren, begon Shalon te overwegen alles te bekennen.

25

Banden

Rhand zat in zijn kamer in Het Raadshoofd op het bed, met gevouwen benen en zijn rug tegen de muur. Hij speelde op de fluit met het zilveren mondstuk die Thom Merrilin hem zo lang geleden had gegeven. Een eeuw geleden. De kamer had bewerkte lambrizeringen en ramen die uitkeken op de Nethvinmarkt; hij was beter dan die vorige in De Kroon van Maredo. De kussens op het bed waren gevuld met eiderdons, het bed had een geborduurde hemel en gordijnen, en de spiegel boven de wasbak vertoonde geen enkel blaasje. Boven aan de schoorsteen zat zelfs wat eenvoudig sier-gips. Het was een kamer voor een welgestelde buitenlandse koopman. Hij was blij dat hij er in Cairhien aan had gedacht genoeg goud voor de reis mee te nemen. Hij was niet meer gewend om veel geld mee te sjouwen. Alles werd voor de Herrezen Draak geregeld. Maar hij kon nog steeds met de fluit een slaapplek verdienen. De melodie heette Treurzang voor de lange nacht, en hij had hem nog nooit van zijn leven gehoord. Maar Lews Therin wel. Het was net zoiets als zijn nieuwe tekentalent. Rhand vond dat het hem angst zou moeten aanjagen, of hem boos moest maken, maar hij zat gewoon onder het huilen van Lews Therin te spelen.

‘Licht, Rhand,’ mompelde Min, ‘blijf je nou de hele dag op dat ding blazen?’ Haar rok zwierde rond terwijl ze heen en weer liep op het gebloemde tapijt. De binding met haar, Elayne en Aviendha voelde alsof hij nooit anders gewend was. Aan hen gebonden zijn leek even natuurlijk als ademhalen. ‘Als ze ergens één verkeerd woord laat vallen waar het gehoord kan worden... Als ze het al gezegd heeft... Ik laat jou door niémand vanwege Elaida naar een kerker slepen!’ Alanna’s binding had nog nooit zo aangevoeld. Die was niet veranderd, maar na die dag in Caemlin voelde Alanna steeds meer als een indringer, als een vreemdeling die over zijn schouder meekeek, als een kiezeltje in zijn laars. ‘Móét je dit nou spelen? Het maakt me aan het huilen en geeft me tegelijk kippenvel. Als ze jou in gevaar brengt...’ Ze trok een mes uit de verborgen schede in een wijde mouw en liet haar vingers ermee spelen.

Hij nam de fluit van zijn mond weg en keek haar zwijgend aan. Haar gezicht werd rood en met een plotseling snauw liet ze het lemmet trillend in de deur vliegen.

‘Ze is daar,’ zei hij, en wees met de fluit. Onbewust bewoog de fluit heel nauwkeurig met Alanna mee. ‘Ze zal hier spoedig zijn.’ Ze was al sinds gisteren in Far Madding en hij begreep niet waarom ze tot nu had gewacht. Alanna zat in zijn geest als een warrige bundel gevoelens, zenuwachtig en achterdochtig, bezorgd en vastbesloten, en vooral kwaad. Een nauwelijks beheerste woede. ‘Als je er liever niet bij wilt zijn, kun je ergens anders...’ Min schudde woest met haar hoofd. In zijn hoofd lag vlak naast Alanna de bundel die Min was. Ook zij stroomde over van bezorgdheid en woede, maar daar straalde liefde als een baken doorheen, telkens als ze naar hem keek, en vaak ook als ze niet keek. Maar hij voelde ook angst, hoewel ze die probeerde te verbergen.

Hij bracht de fluit weer naar zijn lippen en begon aan De dronken kramer. Dat plezierige wijsje kon een dode nog opvrolijken. Lews Therin mopperde boos.

Min stond hem met de armen over elkaar aan te kijken, trok toen haar rok goed en streek die glad op haar heupen. Met een zucht liet hij de fluit zakken en wachtte. Als een vrouw haar kleren zonder reden in orde maakte, leek ze op een man die de riem van zijn wapen aantrok en de zadelriem nakeek. Ze wilde iets duidelijk te maken, en je zou als een hond worden afgemaakt als je er nu vandoor ging. Min was nu even vastberaden als Alanna. Twee vlammende zonnen in zijn hoofd.

‘We praten niet meer over Alanna tot ze hier is,’ zei ze ferm, alsof hij degene was die er telkens over begon. Vastbesloten, maar hij voelde nog steeds haar angst, nog groter dan eerst, een angst die voortdurend de grond in werd getrapt en even vaak weer opschoot. ‘Zeker, zeker, vrouw, als dat jou behaagt,’ zei hij, en maakte een hoofdknik op de vormelijke manier die ze in Far Madding gewoon waren. Ze snoof luid.

‘Rhand, ik mag Alivia, echt waar, al brengt ze Nynaeve op alle mogelijke manieren tot razernij.’ Ze boog wat voorover, plantte een vuist in haar zij en wees met een vinger naar zijn neus. ‘Maar ze gaat jou doden.’ Elk woord was priemend scherp.

‘Je zei dat ze mij zou helpen om te sterven,’ zei hij zacht. ‘Dat waren jouw woorden.’ Wat zou hij voelen bij het sterven? Droefheid dat hij haar verliet, dat hij Elayne en Aviendha verliet. Droefheid vanwege de pijn die hij hun had bezorgd. Voor het zover was, zou hij graag zijn vader nog een keer willen zien. Afgezien daarvan leek de dood hem bijna een verlossing.

De dood is een verlossing,’ zei Lews Therin heftig. Ik wil dood. We verdienen de dood!

‘Mij helpen om te sterven is niet hetzelfde als mij doden,’ ging Rhand door. Hij was er heel goed in geworden om de stem in zijn hoofd te negeren. ‘Tenzij je van mening bent veranderd over wat je hebt gezien.’

Min stak haar handen wanhopig de lucht in. ik zag wat ik zag, en het is zoals ik het je gezegd heb, maar de Doemkrocht mag me verslinden als ik verschil zie. En ik begrijp niet waarom je denkt dat dat er wel is.’

‘Vroeg of laat moet ik sterven, Min,’ zei hij geduldig. Dat was hem verteld door diegenen die hij kon geloven. Om te leven, moest je sterven. Daar begreep hij nog steeds niets van, maar daarmee restte hem slechts deze ene kille waarheid. Zoals bleek uit de Voorspellingen moest hij sterven. ‘Niet gauw, hoop ik. Dat ben ik niet van plan. Het spijt me, Min. Ik had je nooit aan me mogen binden.’ Maar hij was niet sterk genoeg geweest om haar te weigeren, en evenmin om haar weg te sturen. Hij was te zwak voor wat er gebeuren moest. Hij moest de winter indrinken, tot hij het hart van de winter tot iets gemaakt had wat op Zonnedag leek.

‘Als je het niet gedaan had, hadden we je vastgebonden en het toch gedaan.’ Hij besloot dat het maar beter was om niet te vragen of dat dan verschilde met wat Alanna had gedaan. Zij zouden dat zeker verschillend vinden. Ze ging op haar knieën op het bed zitten en hield zijn gezicht tussen haar handen. ‘Luister naar me, Rhand Altor. Ik laat je niet doodgaan. En als je dat toch lukt, alleen maar om me dwars te zitten, dan volg ik je en haal ik je terug.’ Ineens spoelde er een stroom van plezier door alle ernst in zijn hoofd. Haar stem klonk gemaakt streng. ‘En dan breng ik je hier terug om te leven. Ik laat je haren groeien tot onder aan je rug en geef je haarspelden met maanstenen.’

Hij glimlachte. Ze kon hem nog steeds laten glimlachen, ik heb nog nooit gehoord van een noodlot dat erger dan de dood was, maar ik denk dat dit er wel voor in aanmerking komt.’ Iemand klopte aan en Min bleef doodstil zitten. Zwijgend vormden haar lippen vragend Alanna’s naam. Rhand knikte. Tot zijn verbazing duwde Min hem in de kussens en wierp zich op zijn borst. Ze rolde om en hief haar hoofd op, en hij besefte dat ze probeerde zichzelf in de spiegel van de wastafel te zien. Eindelijk vond ze een geschikte houding, half op hem liggend, met haar ene hand achter zijn nek en de andere naast haar gezicht op zijn horst. ‘Binnen,’ riep ze. Cadsuane kwam de kamer in, stond stil en keek fronsend naar het mes in de deur. Ze had kunnen doorgaan voor een succesvolle koopvrouw of geldwisselaarster. Ze droeg fijne, donkergroene wol en een met bont afgezette mantel die met een zilveren speld bij de keel werd dichtgehouden. Alleen de gouden vogels, vissen, sterren en manen in haar grijze knot zouden voor beide beroepen wat al te opzichtig zijn geweest. Omdat ze haar Grote Serpent-ring niet droeg, wilde ze blijkbaar niet al te veel opvallen. ‘Zo kinderen, hebben jullie ruzie gehad?’ vroeg ze liefjes.

Rhand voelde Lews Therin als het ware stil worden; hij zat in zijn hoofd als een ineengedoken klipkat in de schaduw. Lews Therin was minstens evenzeer op zijn hoede voor die vrouw als hijzelf. Met een rood gezicht krabbelde Min overeind, waarna ze woest haar rok gladstreek. ‘Je zei dat zij het was!’ zei ze beschuldigend, net toen Alanna binnenkwam. Cadsuane sloot de deur. Alanna keek even naar Min en zette haar uit haar gedachten. Ze schonk Rhand alle aandacht en slingerde zonder haar donkere ogen van hem af te wenden haar mantel over een stoel. Haar handen hielden haar donkergrijze rok vast. Ook zij droeg haar gouden Aes Sedai-ring niet. Zodra haar ogen op hem vielen, flitste er vreugde door de binding. De rest was er nog steeds, de zenuwachtigheid, de woede, maar op vreugde had hij niet gerekend!

Hij bleef gewoon liggen, pakte de fluit en speelde er wat mee. ‘Had ik verbaasd moeten zijn om jou hier te zien, Cadsuane? Je duikt naar mijn smaak te veel op als ik je niet wil zien. Wie heeft jou Reizen geleerd?’ Dat moest het zijn. Het ene ogenblik was Alanna een vaag gevoel aan de rand van zijn gedachten, en meteen erna kwam ze met volle kracht in zijn hoofd tot leven. Eerst had hij gedacht dat ze had geleerd hoe ze moest Reizen, maar nu hij Cadsuane zag, wist hij wel beter.

Alanna’s mond verstrakte en zelfs Min keek afkeurend. Door de binding voelde hij Mins emoties op en neer gaan, terwijl Alanna’s gevoelens boosheid vermengd met verrukking uitdrukten. Waarom voelde Alanna vreugde?

‘Nog steeds niet meer manieren dan een geit, merk ik,’ zei Cadsuane droog, ik vind niet, knaap, dat ik jouw toestemming nodig heb om mijn geboorteplaats te bezoeken. En wat dat Reizen betreft, het gaat jou niet aan waar of wanneer ik iets geleerd heb.’ Ze maakte haar mantel los en stak de speld in haar riem. Ze vouwde de mantel over een arm alsof dat belangrijker was dan Rhand. Er sloop iets van ergernis in haar stem. ‘Je hebt me opgezadeld met een hoop reisgenoten. Alanna moest je eenvoudig zien, en alleen een hart van steen kon haar weigeren. En Sorilea zei dat sommigen die zich aan jou verbonden hadden, nergens goed voor waren, tenzij ze met Alanna mee konden, en dus eindigde het ermee dat ik Nesune, Sarene, Erian, Beldeine en Elza ook heb meegebracht. Om nog maar te zwijgen van Harine, haar zuster en haar zwaardmeester. Ze wist niet of ze flauw moest vallen, moest schreeuwen of iemand moest bijten toen ze erachter kwam dat Alanna jou ging zoeken. Plus die drie in zwarte mantels geklede vrienden van je. Ik weet niet hoe graag ze je willen zien, maar ook zij zijn nu hier. Nu we je gevonden hebben, kan ik de zusters en het Zeevolk naar je toesturen, zodat jij de zaken met hen kunt regelen.’

Rhand sprong met een onderdrukte vloek overeind. ‘Nee! Laat ze uit mijn buurt blijven!’

Cadsuanes donkere ogen vernauwden zich. ik heb je al eerder gewaarschuwd over je taal; ik doe dat niet nog eens.’ Ze keek hem nog even dreigend aan en knikte toen, alsof ze vond dat hij haar woorden ter harte had genomen. ‘Nou, waarom denk jij dat je mij kunt vertellen wat ik moet doen, knaap?’

Rhand besefte dat hij zich in een moeilijke situatie bevond. Hij kon hier geen bevelen uitvaardigen. Hij had Cadsuane nog nooit ergens kunnen bevelen. Min zei dat hij haar nodig had, dat ze hem iets noodzakelijks zou Ieren, maar daardoor was hij nog meer op z’n hoede voor haar. ik wil hier mijn zaken afhandelen en zonder opzien vertrekken,’ zei hij ten slotte. ‘Als je het hun vertelt, zorg er dan tenminste voor dat ze begrijpen dat ik ze niet bij me wil hebben tot ik echt klaar ben.’ Cadsuane trok een wenkbrauw op en wachtte, waarna hij diep ademhaalde. Waarom moest ze altijd alles zo moeilijk maken? ‘Ik zou het erg op prijs stellen als je hun niet zou vertellen waar ik ben.’ Met tegenzin, met zeer grote tegenzin voegde hij eraan toe: ‘Alsjeblieft.’ Min liet haar adem gaan alsof ze die had ingehouden.

‘Goed,’ zei Cadsuane even later. ‘Je toont goede manieren als je her probeert, zelfs al zie je eruit alsof je tanden je pijn doen. Ik denk wel dat ik jouw geheim kan bewaren, voorlopig althans. Niet iedereen weet dat je in de stad bent. O ja, ik moet je nog vertellen dat Merise Narishma heeft gebonden, Corele heeft Damer, en de jonge Hopwil is van Daigian.’ Ze zei het op een manier alsof ze het over het weer had.

Deze keer nam hij niet de moeite om zijn vloek in te houden en Cadsuanes klap ontwrichtte bijna zijn kaak. Er schemerden zwarte vlekken voor zijn ogen. Iemand hijgde.

‘Ik heb het je gezegd,’ zei Cadsuane kalm. ik waarschuw niet meer.’ Min deed een stap naar hem toe en hij schudde even met zijn hoofd.

Dat hielp om de vlekken weg te jagen. Hij wilde aan zijn kaak voelen, maar hij hief zijn handen niet op. Hij moest de greep op zijn fluit losser maken. Wat Cadsuane betrof, had het uitdelen van die klap net zo goed niet gebeurd kunnen zijn.

‘Waarom hebben Flin en de anderen de binding aanvaard?’ vroeg hij.

‘Vraag het hun wanneer je ze ziet,’ zei ze. ‘Min, ik geloof dat Alanna een tijdje met hem alleen wil zijn.’ Ze wendde zich naar de deur zonder op Mins antwoord te wachten en voegde eraan toe: ‘Alanna, ik wacht beneden in de vrouwenkamer. Maak het niet te lang. Ik wil naar de Hoogte terug. Min?’

Min keek woest naar Alanna. En naar Rhand. Toen hief ze boos de handen in de lucht en liep binnensmonds mopperend met grote stappen achter Cadsuane aan. Ze gooide de deur achter zich dicht, ik vond je leuker met je eigen haar.’ Alanna vouwde haar armen over elkaar en bekeek hem aandachtig. Boosheid en vreugde streden met elkaar in de binding, ik had gehoopt dat het beter zou gaan als ik dichterbij was, maar je ligt nog steeds als een steen in mijn hoofd. Zelfs terwijl ik hier sta, kan ik nauwelijks zeggen of je ontdaan bent of niet. Hoe dan ook, hier is het beter. Ik houd er niet van om zo lang van een zwaardhand te zijn gescheiden.’

Rhand negeerde haar en de vreugde die door de binding rimpelde. ‘Ze vroeg niet waarom ik naar Far Madding ben gekomen,’ zei hij rustig, en staarde naar de deur alsof hij Cadsuane door het hout heen kon zien. Ze zou zich dat beslist moeten afvragen. ‘Jij hebt haar gezegd dat ik hier was, Alanna. Jij móét het wel zijn. Wat is er met jouw eed gebeurd?’

Alanna haalde diep adem en het duurde even voor ze antwoordde, ik weet zeker dat Cadsuane nog niet dat om je geeft,’ snauwde ze. ik probeer me zo goed mogelijk aan die eed te houden, maar je maakt het me wel heel moeilijk.’ Haar stem werd harder en de boosheid welde sterker in de binding op. ‘Ik ben gehoorzaamheid verschuldigd aan een man die wegloopt en mij achterlaat. Hoe word ik geacht je te dienen? Belangrijker nog, wat heb je gedaan?’ Ze liep over het tapijt naar hem toe en staarde naar hem op met van woede brandende ogen. Hij was meer dan een voet langer dan zij, maar ze leek het niet te merken. ‘Je hebt iets gedaan, dat weet ik. Ik was drie dagen lang bewusteloos! Wat heb je gedaan?’

‘Ik heb besloten dat als ik gebonden word, ik het net zo lief met toestemming door iemand laat doen.’ Hij kon nog net haar hand grijpen voor die op zijn gezicht belandde. ‘Voor vandaag heb ik genoeg klappen gehad.’

Ze keek hem woedend aan en ontblootte haar tanden alsof ze hem de keel wilde doorbijten. De binding droeg nu slechts razernij over.

‘Je hebt je door iemand anders laten binden?’ snauwde ze. ‘Hoe durf je! Wie ze ook is, ik sleep haar voor een gerechtshof! Ik zorg ervoor dat ze stokslagen krijgt! Je bent van mij!’

‘Omdat je me genomen hebt, Alanna,’ zei hij koud. ‘Als andere zusters hier lucht van krijgen, zou jij weleens degene kunnen zijn die stokslagen krijgt.’ Min had hem eens verteld dat hij Alanna kon vertrouwen, en dat ze de Groene en vier andere zusters ‘in zijn hand’ had gezien. Op een vreemde manier vertrouwde hij haar inderdaad, maar ook hij was in Alanna’s hand, en dat wilde hij niet. ‘Laat me gaan en ik zal ontkennen dat het ooit gebeurd is.’ Hij had niet eens geweten dat dat mogelijk was, tot Lan hem verteld had van hemzelf en Mijrelle. ‘Laat me gaan en ik ontsla je van je eed.’ De opgezweepte woede in de binding verminderde, maar verdween nier. Haar gezicht werd kalm en ze hield haar stem in bedwang. ‘Je doet mijn pols pijn.’

Dat wist hij. Hij kon de pijn door de binding voelen. Hij liet haar los en ze wreef met meer misbaar over haar pols dan de pijn rechtvaardigde. Ze ging op een stoel zitten, sloeg haar benen over elkaar en scheen na te denken.

‘Ik heb erover gedacht om vrij van je te zijn,’ zei ze ten slotte, ik heb ervan gedroomd.’ Ze lachte wat spijtig. ‘Ik heb Cadsuane zelfs gevraagd of ik de binding aan haar door mocht geven. Een teken hoe wanhopig ik was, om zoiets te vragen. Maar als iemand je aankan, is het Cadsuane wel. Maar ze weigerde. Ze was zelfs woedend dat ik het had voorgesteld zonder jou te vragen. Maar zelfs als je ermee had ingestemd, zou ze het niet gedaan hebben.’ Ze spreidde haar handen. ‘Dus ben je van mij.’ Haar gezicht veranderde niet, maar toen ze dit zei, vlamde de vreugde opnieuw op. ‘Hoe ik je ook verworven heb, je bent mijn zwaardhand, en ik ben verantwoordelijk. Dat besef is even sterk in mij verankerd als de eed die ik gezworen heb om je te gehoorzamen. Even sterk. Dus zal ik je niet laten gaan tot ik iemand ken die jou op de juiste wijze kan aanpakken. Wie heeft jou gebonden? Als ze bekwaam is, geef ik jou aan haar.’ Alleen al de mogelijkheid dat Cadsuane zijn binding had kunnen krijgen, zorgde ervoor dat de rillingen over Rhands rug liepen. Alanna was niet in staat hem via de binding te overheersen, en hij dacht niet dat een andere zuster dat wel zou kunnen, maar met Cadsuane wilde hij geen enkel kansje wagen. Licht!

‘Waarom denk je dat Cadsuane niets om me geeft?’ vroeg hij in plaats van Alanna’s vraag te beantwoorden. Vertrouwen of geen vertrouwen, als het enigszins kon, zou nooit iemand antwoord op die vraag krijgen. Wat Elayne, Min en Aviendha hadden gedaan, werd wellicht door de wetten van de Witte Toren toegestaan, maar ze hadden meer te vrezen dan een bestraffing door andere Aes Sedai als bekend werd dat zij op die manier met hem gebonden waren. Hij ging op de rand van zijn bed zitten en draaide de fluit in zijn handen om en om. ‘Alleen maar omdat ze mijn binding weigerde? Misschien is ze minder achteloos over de gevolgen dan jij. Ze is in Cairhien naar me toegekomen, en daar had ze slechts één reden voor: de Herrezen Draak zelf. Moet ik echt geloven dat ze louter wat vrienden wilde bezoeken terwijl ik toevallig hier ben? Ze heeft je naar Far Madding gebracht zodat ze me kon vinden.’

‘Rhand, ze wilde elke dag weten waar je was,’ zei Alanna met een afwijzend gebaar, ‘maar zelfs een schaapherder in Seleisin vraagt zich volgens mij af waar jij bent. De hele wereld wil dat weten. Ik wist dat je diep in het zuiden zat en dat je dagenlang niet had gereisd. Meer niet. Toen ik eenmaal wist dat zij en Verin hierheen gingen, moest ik haar op de knieën smeken voor ze me mee wilde laten gaan. Maar ik wist niet dat je hier was tot ik door de poort in de heuvels ten noorden van de stad stapte. Tot die tijd meende ik dat ik tot halverwege Tyr zou moeten Reizen om je te vinden. Cadsuane heeft me geleerd hoe ik moet Reizen, dus denk maar niet dat je me in de toekomst zo gemakkelijk kunt ontkomen.’

Cadsuane had Alanna Reizen geleerd? Maar dat verklaarde nog steeds niet wie het Cadsuane had geleerd. Hij nam aan dat het er met toe deed. ‘En Damer en de andere twee stemden in met de binding? Of hebben de zusters hen op dezelfde manier gepakt als jij mij?’

Een vage blos kleurde haar wangen, maar haar stem klonk vast. ‘Ik heb het Merise aan Jahar horen vragen. Hij nam er twee dagen voor om het te aanvaarden, en ik heb nooit gemerkt dat ze hem onder druk zette. Ik kan niet voor de anderen spreken, maar zoals Cadsuane al zei, je kunt het hun altijd vragen. Rhand, je moet begrijpen dat die mannen bang waren om terug te gaan naar die Zwarte Toren van je.’ Haar mond vertrok bij die naam. ‘Ze waren bang dat zij de schuld zouden krijgen van de aanslag. Als ze waren gevlucht, zouden ze als verraders en weglopers opgejaagd worden. Dat bevel van jou heb je toch nog niet ingetrokken? Waar konden ze anders naartoe dan naar de Aes Sedai? En dat was maar goed ook.’ Ze glimlachte alsof ze zojuist iets heel moois had bedacht en haar stem klonk opgewonden. ‘Rhand, Damer heeft een manier gevonden om iemand die gesust is, te helen! Licht, ik kan dat woord nu zeggen zonder dat mijn tong verlamd raakt. Hij heeft Irgain, Ronaille en Sashalle geheeld. Ze hebben een eed van trouw aan jou gezworen, net als alle anderen.’

‘Wat bedoel je met alle anderen?’

‘Ik bedoel alle zusters die door de Aiel werden vastgehouden. Zelfs de Rode zusters.’ Maar toen ze dat laatste zei, klonk ze minder overtuigd. Ze plantte beide voeten op de vloer en boog zich naar hem toe, waarna haar ogen zich fel in de zijne boorden, ieder van hen heeft trouw gezworen en de straf aanvaard die je Nesune en de anderen, de eerste vijf die de eed hebben gezworen, hebt opgelegd. Cadsuane vertrouwt ze echter niet en liet niet toe dat iemand een zwaardhand meenam. Ik moet toegeven dat ik eerst twijfelde, maar ik geloof dat je hen kan vertrouwen. Ze hebben een eed aan jou gezworen. Je weet wat dat voor een zuster betekent. We kunnen geen eed breken, Rhand. Dat is onmogelijk.’

Zelfs de Roden. Hij was verrast geweest toen die eerste vijf gevangenen hem hun trouw hadden aangeboden. Elaida had ze gestuurd om hem te ontvoeren, en dat hadden ze ook gedaan. Hij was er zeker van geweest dat de ta’veren in hem dit had veroorzaakt, maar dat veranderde slechts de kans, het liet gebeuren wat anders een kans van één op een miljoen was. Het was moeilijk te geloven dat een Rode zuster onder welke omstandigheden dan ook trouw zou zweren aan een geleider.

‘Je hebt ons nodig, Rhand.’ Ze stond op en het leek alsof ze wilde gaan ijsberen, maar ze bleef staan en keek hem strak aan. Haar handen streken haar rok glad alsof ze niet wist wat die deden. ‘Je hebt de steun van de Aes Sedai nodig. Zonder die steun zul je elk land moeten veroveren, en daar ben je tot dusver nog niet al te succesvol in geweest. De opstand in Cairhien mag dan volgens jou voorbij zijn, maar niet iedereen staat te juichen dat Dobraine daar tot Stedehouder is benoemd. Een groot aantal zou best kunnen overlopen naar Toram Riatin, als die weer opdaagt. Hoogheer Darlin zit veilig in de Steen, hebben we gehoord, en is aangekondigd als jouw Stedehouder in Tyr, maar de opstandelingen zijn niet uit Haddon Mir teruggestroomd om hem steun te betuigen. En wat Andor betreft, Elayne Trakand zegt dan wel dat ze je zal steunen als ze eenmaal de troon heeft bestegen, maar ze heeft jouw soldaten uit Caemlin weten te krijgen, en ik ga belletjes in de Verwording dragen als ze die in Andor laat zitten als ze eenmaal de troon bestijgt. De zusters kunnen je helpen. Elayne zal naar ons luisteren. De opstandelingen in Cairhien en Tyr zullen luisteren. De Witte Toren heeft drieduizend jaar lang oorlogen voorkomen en opstanden beëindigd. Het verdrag waarover Rafela en Merana met Harine hebben onderhandeld, staat jou wellicht niet aan, maar ze kregen alles waar je om gevraagd had. Licht, man, laat ons helpen!’

Rhand knikte langzaam. Dat de Aes Sedai hem trouw gezworen hadden, had slechts een manier geleken om mensen onder de indruk te laten raken van zijn macht. De vrees dat de zusters hem zouden gebruiken voor hun eigen doeleinden had hem blind gemaakt voor al het andere. Hij vond het niet prettig dat te moeten toegeven. Hij was een dwaas geweest.

Een man die iedereen vertrouwt, is een dwaas, zei Lews Therin, en een man die niemand vertrouwt, is dat ook. We zijn allemaal dwazen, als we lang genoeg leven. Hij klonk bijna verstandig. ‘Ga terug naar Cairhien,’ zei hij. ‘Zeg tegen Rafela en Merana dat ze voor mij de opstandelingen in Haddon Mir benaderen. Laat ze Bera en Kiruna meenemen.’ Dit was het viertal, naast Alanna, van wie Min gezegd had dat hij ze kon vertrouwen. Wat had ze gezegd over de vijf anderen die Cadsuane had meegebracht? Dat elk van hen hem op haar eigen manier van dienst zou zijn. Dat was niet goed genoeg, nog niet. ik wil Darlin Sisnera als mijn plaatsvervanger en ik wil dat de wetten die ik heb uitgevaardigd, van kracht blijven. Over al het andere kunnen ze vrijelijk onderhandelen, zolang ze de opstand maar beëindigen. Daarna... wat is er?’

Alanna’s gezicht betrok en ze was op haar stoel geploft. ‘Alleen maar dat ik helemaal hierheen gekomen ben en dat je me meteen weer wegstuurt. Het zal wel het beste zijn, met het meisje hier.’ Ze zuchtte. ‘Je hebt geen idee wat ik in Cairhien heb doorgemaakt, toen ik de binding net genoeg kon afschermen om ervoor te zorgen dat jullie nachtelijke... gedoe mij niet de hele nacht wakker hield. Dat is veel moeilijker dan het helemaal af te schermen, maar ik wil de binding met mijn zwaardhanden liever niet geheel loslaten. Maar teruggaan naar Cairhien zal bijna net zo erg zijn.’ Rhand schraapte zijn keel. ‘Dat is wat ik wil dat je doet.’ Vrouwen, zo had hij ervaren, praatten over sommige zaken veel openhartiger dan mannen, maar het schokte hem nog steeds als ze het deden. Hij hoopte maar dat Elayne en Aviendha ook de binding afschermden als hij met Min vree. Als hij en Min in bed lagen, was zij voor hem de enige, net zoals het met Elayne gegaan was. Hij wilde het er beslist niet met Alanna over hebben. ‘Tegen de tijd dat je in Cairhien klaar bent, kan ik dat hier ook zijn. Zo niet, dan kom je hier weer heen. Maar je moet uit de buurt blijven tot ik anders zeg.’ Zelfs met dat voorbehoud bloeide de vreugde opnieuw in haar op.’

‘Je gaat me niet vertellen wie je gebonden heeft, hè?’ Hij schudde zijn hoofd en ze zuchtte. ‘Dan kan ik maar beter gaan.’ Ze stond op, greep haar mantel en legde die over haar arm. ‘Cadsuane is ongeduldig. Sorilea heeft haar op het hart gedrukt om als een moederkloek over ons te waken, en dat doet ze. Op haar manier.’ Bij de deur bleef ze stilstaan voor een laatste vraag. ‘Waarom ben je hier, Rhand? Cadsuane zal het misschien een zorg zijn, maar mij niet. Ik zal het geheimhouden als je dat wilt. Ik kon nooit langer dan een paar dagen in een stedding blijven. Waarom wil je hier blijven, op een plaats waar je de Bron niet eens kunt voelen?’

‘Dat is misschien niet zo slecht voor me,’ loog hij. Hij besefte dat hij het haar kon vertellen, dat ze het geheim zou houden. Maar zij zag hem als haar zwaardhand, en ze was een Groene zuster. Ondanks alle uitleg zou ze hem nooit alleen de strijd laten aangaan, maar in Far Madding kon ze zich niet beter verdedigen dan Min, misschien zelfs nog wel minder. ‘Ga, Alanna. Ik heb al genoeg tijd verspild.’ Toen ze eenmaal weg was, ging hij weer met zijn rug tegen de muur zitten en trommelde met de vingertoppen op de fluit. Maar hij dacht na in plaats van te spelen. Min had gezegd dat hij Cadsuane nodig had, maar Cadsuane stelde geen belang in hem, behalve als een rariteit. Een rariteit met slechte manieren. Hij moest ergens haar nieuwsgierigheid zien te prikkelen. Hoe moest hij dat in Lichtsnaam aanpakken?

Op de binnenplaats van Aleis’ paleis worstelde Verin zich met enige moeite uit de draagstoel. Ze had gewoon niet het lichaam voor die dingen, maar het was in Far Madding de snelste manier om ergens te komen. Vroeg of laat liep elke koets vast in de menigte, en met een koets kon ze niet op alle plekken komen waar ze naartoe wilde. De vochtige wind die over het meer naar de stad werd geblazen, werd kouder toen de schemering overging in de nacht. De wind speelde met haar mantel terwijl ze twee zilveren penners uit haar beurs pakte en aan de dragers gaf. Ze werd uiteraard niet geacht zoiets te doen, omdat de dragers Aleis’ knechten waren, maar dat kon Eadwina niet weten. De dragers mochten geen geld aannemen, maar het zilver verdween in een oogwenk in hun jas, en de jongste van het stel, een knappe kerel van middelbare leeftijd, maakte zelfs een zwierige buiging alvorens de draagstoel weer op te pakken en in de richting van de stallen te verdwijnen. Verin zuchtte. Een man van middelbare leeftijd. Het had niet lang geduurd voor ze het gevoel kreeg nooit uit Far Madding te zijn weggegaan. Daar moest ze voorzichtig mee zijn. Het kon gevaarlijk zijn, zeker als Aleis of de anderen haar dekmantel doorzagen. Ze vermoedde dat het bevel aangaande Verin Matwins verbanning nooit herroepen was. Far Madding hield het stil als een Aes Sedai de wet overtrad, maar de raadsleden hadden geen reden om Aes Sedai te vrezen. Daarnaast had de Toren zo haar eigen redenen om te zwijgen over die zeldzame gelegenheden dat een zuster voor een gerechtelijke geseling aan de schandpaal stond. Ze was niet van plan om de volgende te zijn over wie de Toren zou zwijgen.

Het paleis van Aleis kon uiteraard niet in de schaduw staan van het Zonnepaleis of het koninklijke paleis van Andor, of enig ander paleis. Her was Aleis’ eigendom en was niet gekoppeld aan haar functie als Eerste Raadsvrouwe. Aan beide kanten van het paleis stonden grotere en kleinere landhuizen naast elkaar, allemaal omgeven door een hoge muur. Behalve aan het eind, waar de Hoogte lag. Deze plek, die hoog en steil boven het water oprees, was de enige plek op het eiland die op een heuvel leek. Het paleis van Aleis was echter niet klein. De Barsalla-vrouwen handelden al in koopwaar en politiek toen de stad nog Fel Moreina heette. Het Barsalla-paleis werd op beide verdiepingen omringd door wandelgangen tussen hoge zuilen, en het witmarmeren vierkante gebouw nam de ommuurde grond bijna helemaal in beslag.

Ze trof Cadsuane aan in een zitkamer die een mooi uitzicht over het meer zou hebben geboden als de gordijnen niet gesloten waren geweest om de warmte van het haardvuur binnen te houden. Cadsuane zat met haar naaimandje op een tafeltje naast de marmeren schouw kalm op haar borduurraam te werken. Ze was niet alleen. Verin legde haar mantel over de rug van een stoel, ging op een andere zitten en wachtte.

Elza keek nauwelijks naar haar. De Groene zuster, die gewoonlijk een aardig gezicht had, stond voor Cadsuane. Met haar rode gezicht en boze ogen zag ze er opgewonden uit. Naar andere zusters toe was Elza zich altijd heel goed van haar rang bewust, misschien zelfs wel te veel. Om Verin te negeren, laat staan ruzie te maken met Cadsuane, moest ze behoorlijk opgewonden zijn. ‘Hoe kon je haar laten gaan?’ wilde ze van Cadsuane weten. ‘Hoe kunnen we hem zonder haar vinden?’ Aha, dat was het dus.

Cadsuane hield haar hoofd over het borduurraam gebogen en bleef met haar naald kleine steekjes maken. ‘Je kunt wachten tot ze terugkeert,’ zei ze kalm.

Elza’s handen balden zich langs haar zijden tot vuisten. ‘Hoe kun je zo onverschillig doen?’ riep ze. ‘Het gaat om de Herrezen Draak! Deze plek kan een dodelijk val voor hem zijn! Je moet...’ Ze klemde haar kaken op elkaar toen Cadsuane een vinger ophief. Dat was alles, maar voor Elza was het genoeg.

‘Ik heb je preek nu lang genoeg moeten dulden, Elza. Je kunt gaan. Nu!’

Elza aarzelde, maar had weinig keus. Haar gezicht was nog steeds rood toen ze een kniks maakte en daarbij haar donkergroene rok in haar vuisten vastgreep. Zonder verder te dralen liep ze met nijdige stappen de zitkamer uit.

Cadsuane legde het borduurraam op haar schoot en leunde achteruit. ‘Wil je wat thee voor me inschenken, Verin?’ Verin schrok op. Cadsuane had niet één keer in haar richting gekeken. ‘Natuurlijk, Cadsuane.’ Op een zijtafeltje stond een bewerkte zilveren theekan op een draaistel met vier pootjes. Gelukkig was de thee nog warm. ‘Was het verstandig om Alanna te laten gaan?’ vroeg ze.

‘Ik kon haar moeilijk tegenhouden zonder de jongen meer te laten weten dan zou moeten, nietwaar?’ antwoordde Cadsuane droogjes. Verin nam de tijd om de thee in een porseleinen kom te schenken. Het was wel geen Zeevolkporselein, maar wel heel dun. ‘Heb je enig idee waarom hij uitgerekend naar Far Madding is gekomen? Ik verslikte me bijna toen het bij me opkwam dat deze plaats de reden kon zijn waarom hij niet meer rondreist. Als het om iets gevaarlijks gaat, moeten we misschien proberen hem tegen te houden.’

‘Verin, hij mag alles doen wat hij wil, zolang hij maar in leven blijft voor Tarmon Gai’don. En zolang ik maar lang genoeg aan zijn zijde kan staan om hem opnieuw te leren lachen en huilen.’ Ze sloot haar ogen en wreef met haar vingertoppen over haar slapen. ‘Hij verandert in steen, Verin, en als hij niet opnieuw leert dat hij menselijk is, zal het winnen van de Laatste Slag misschien weinig beter zijn dan hem verliezen. Dat meisje Min heeft hem verteld dat hij me nodig heeft; zoveel heb ik uit haar gekregen zonder haar achterdocht te wekken. Maar ik moet wachten tot hij naar mij toe komt. Je ziet hoe hij over Alanna en de anderen heen walst. Het zal al moeilijk genoeg zijn om hem iets bij te brengen. Hij vecht tegen goede raad, hij denkt dat hij alles in zijn eentje moet doen, alles in z’n eentje moet leren, en als ik hem niet uitdaag, leert hij helemaal niets.’ Haar handen zakten omlaag op het borduurraam, ik schijn vanavond in een mededeelzame bui te zijn. Ongebruikelijk. Als je er ooit aan toekomt om die thee in te schenken, zal ik misschien nog wat mededeelzamer worden.’

‘O, natuurlijk.’ Haastig schonk Verin een tweede kom vol en liet het kleine flesje ongeopend weer in haar buidel glijden. Het was goed dat ze uiteindelijk op Cadsuane kon rekenen. ‘Gebruik je honing?’ vroeg ze, en legde een heleboel verwarring in haar stem. ik vergeet het steeds weer.’

26

Verwachting

Terwijl ze samen met Egwene over het bruine gras van de Brink in Emondsveld liep, voelde Elayne zich opeens droef gestemd door alle veranderingen. Egwene leek er geen woorden voor te kunnen vinden. Toen ze in Tel’aran’rhiod was op komen dagen, droeg ze een lange vlecht tot op de rug en was ze ongelooflijk genoeg gekleed in eenvoudige wollen kledij met stevige schoenen, die onder haar rok zichtbaar werden toen ze rondwandelden. Elayne nam aan dat dit het soort kleding was dat ze als jong meisje in Tweewater had gedragen. Nu reikten haar donkere haren tot de schouders, bijeengehouden door een kapje van fijn kant, en waren haar kleren even verfijnd als die van Elayne. Ze waren diepblauw, met zilverkleurig borduurwerk op het lijfje, rond de hals, op de rokzoom en op de boorden van de mouwen. Met zilver afgezette muiltjes hadden de dikke leren schoenen opgevolgd. Elayne moest haar aandacht voortdurend op haar eigen groenzijden rijkleren gericht houden om te voorkomen dat die zouden veranderen, wellicht in iets heel beschamends, maar voor haar vriendin waren de veranderingen ongetwijfeld opzettelijk zo bedoeld.

Ze hoopte dat Rhand nog steeds van Emondsveld kon houden, maar het was niet meer het dorp waarin hij en Egwene waren opgegroeid. Hier, in de Wereld der Dromen, waren geen mensen aanwezig, maar Emondsveld was overduidelijk een aanzienlijk stadje geworden, een welvarende stad, waar bijna een op de drie huizen was gemaakt van fraaie steensoorten. Sommige huizen hadden twee verdiepingen en vele huizen hadden daken met pannen in elke tint van de regenboog in plaats van riet. Er waren straten die bestraat waren met stenen die nog behoorlijk nieuw waren. Er werd zelfs een dikke stenen muur rond de stad opgetrokken, met wachttorens en met ijzer beslagen poorten die bij een stad in de Grenslanden zouden hebben gepast. Buiten de muren bevonden zich graan- en houtmolens, een ijzergieterij en grote werkplaatsen voor wol- en tapijtwevers. Binnen de muren zag je niet alleen winkels van meubelmakers, pottenbakkers en naaisters, maar ook die van ijzer-, goud- en zilversmeden. Velen van hen deden niet onder voor de vaklui in Caemlin, al leken sommige stijlen uit Arad Doman of Tarabon afkomstig te zijn. De lucht was er koel maar niet koud, en van sneeuw viel niets te merken, tenminste niet nu. De zon stond recht boven hun hoofd, al hoopte Elayne vurig dat het nog steeds nacht was in de echte wereld. Ze wilde echt wat slapen voor de ochtend aanbrak. Ze was de laatste paar dagen steeds vermoeid geweest. Er moest zoveel worden gedaan en ze had maar zo weinig uren. Ze waren hier gekomen omdat het niet waarschijnlijk leek dat een verspieder hen hier zou vinden, maar Egwene had lang staan staren naar de veranderingen die haar geboortedorp had ondergaan. Elayne had, afgezien van Rhand, haar eigen redenen om in Emondsveld rond te kijken. De moeilijkheid, of liever een van de moeilijkheden, was dat je in de Wereld der Dromen wel vijf of tien uur kon doorbrengen terwijl er in de echte wereld nog maar een uur voorbij was gegaan. Maar het omgekeerde kon ook het geval zijn. In Caemlin kon het al morgen zijn. Egwene bleef staan aan de rand van het gras en keek om naar de brede stenen brug die de snel breder wordende stroom overspande. Deze stroom welde zo sterk op uit een bron onder een rots dat een man erdoor meegesleurd kon worden. Een dikke marmeren zuil waarin namen waren uitgehakt, stond midden op het gras tussen twee hoge vlaggenstokken op stenen voetstukken. ‘Een gedenkteken,’ mompelde ze. Wie had zich ooit zoiets in Emondsveld kunnen voorstellen? Hoewel Moiraine ooit had verteld over een grote veldslag op deze plek ten tijde van de Trollok-oorlogen, toen Manetheren ten val kwam.

‘Ik heb erover gelezen in de geschiedenisboeken,’ zei Elayne zacht terwijl ze naar de kale vlaggenstokken keek. Tenminste, nu kaal, want dat kon in Tel’aran’rhiod elk moment veranderen. Ze kon Rhand hier niet voelen. Hij was in de echte wereld evenzeer in haar hoofd aanwezig als Birgitte, als een rotsharde knoop gevoelens en lichamelijke gewaarwordingen, die lastig waren te duiden nu hij ver weg was. Hier in Tel’aran’rhiod wist ze echter niet in welke richting hij zich bevond. Ze miste die kennis, al was die nog zo klein. Ze miste hem.

Opeens verschenen er boven aan de palen vlaggen die tijdens een luie rimpeling net lang genoeg zichtbaar bleven om een rode adelaar op een blauw veld te zien. Niet zomaar een rode adelaar. Dé Rode Adelaar. Tijdens een eerder bezoek met Nynaeve dacht ze ook al dat ze dat gezien had, maar toen meende ze dat ze zich vergist had. Meester Norrij had haar op haar fout gewezen. Ze hield van Rhand, maar als iemand in het dorp waar hij was opgegroeid Manetheren uit zijn oeroude graf probeerde te wekken, zou ze daar iets aan moeten doen, al zou hem dat nog zoveel pijn bezorgen. Die banier en die naam maakten nog genoeg indruk om een gevaar te vormen voor Andor. ‘Bode Cauton en de andere Novices van thuis hadden me al over de veranderingen verteld,’ ging Egwene door, fronsend de huizen rond de Brink bekijkend. ‘Maar dit had ik niet verwacht.’ De meeste huizen waren van steen. Naast de grote stenen fundering van een of ander groter gebouw, met in het midden een geweldige eik, stond een kleine herberg. Maar aan de andere kant van die grote rotsplaat stond een nieuwere herberg, vele malen groter, die bijna klaar was. Boven de deur hing een groot bord waarop ‘De Schutters’ stond. ‘Ik vraag me af of mijn vader nog steeds dorpsmeester is, en hoe het met mijn moeder is. En met mijn zusjes.’

‘Ik weet dat je leger morgen opbreekt,’ zei Elayne, ‘en misschien is het al morgen, maar je kunt toch wel enkele uren vrijmaken voor een bezoek aan hen als je eenmaal weer in Tar Valon bent?’ Reizen maakte zulke dingen gemakkelijk. Misschien stuurde ze zelf wel iemand naar Emondsveld, als ze tenminste iemand wist die ze kon vertrouwen. Als ze iemand kon missen die ze vertrouwde. Egwene schudde haar hoofd. ‘Elayne, ik heb bevolen de vrouwen met wie ik ben opgegroeid, met de zweep te tuchtigen omdat ze niet wilden geloven dat ik de Amyrlin Zetel ben, of omdat ze meenden de regels te kunnen breken aangezien ze in mij het vriendinnetje van vroeger zagen.’ Opeens hing de zevenkleurige stola rond haar schouders. Toen ze er met een grimas naar keek, verdween hij weer. ik denk niet dat ik al klaar ben om Emondsveld als Amyrlin tegemoet te treden,’ zei ze droevig. ‘Nog niet.’ Ze vermande zichzelf en haar stem klonk vaster. ‘Het Rad draait, Elayne, en alles verandert. Ik moet eraan wennen. Ik zal eraan wennen.’ Ze klonk nu net als Siuan Sanche, zoals die destijds in Tar Valon had gepraat voor alles was veranderd. Stola of geen stola, Egwene sprak als een Amyrlin Zetel. ‘Weet je zeker dat je niet enkele soldaten van Garet Brin wilt hebben? Voldoende om tenminste Caemlin stevig in handen te krijgen?’ Opeens stonden ze tot aan hun knieën in glinsterende sneeuw. De sneeuw lag hoog op de daken, alsof het zwaar had gesneeuwd. Het was niet voor het eerst dat zoiets gebeurde en ze weigerden gewoon om de ingevallen kou toe te laten en zich mantels en warmere kleren in te denken.

‘Voor de lente zal niemand tegen me optrekken,’ zei Elayne. Legers trokken niet in de winter op, tenminste niet zonder het voordeel van het Reizen te hebben, zoals het leger van Egwene. De sneeuw maakte alles zwaar en waar de sneeuw smolt, verscheen modder. Die Grenslanders waren waarschijnlijk aan hun veldtocht naar het zuiden begonnen met de gedachte dat het dit jaar geen winter zou worden. ‘Bovendien zul je iedereen nodig hebben als je eenmaal bij Tar Valon bent aangekomen.’

Het verbaasde haar niet dat Egwene instemmend knikte en haar aanbod niet herhaalde. Zelfs nu er de afgelopen maand heel veel nieuwe soldaten waren gerecruteerd, had Garet Brin nog steeds maar de helft van het aantal soldaten dat volgens hem nodig was om Tar Valon te veroveren. Volgens Egwene was hij bereid eraan te beginnen met wat hij nu had, maar het baarde haar wel zorgen, ik moet harde besluiten nemen, Elayne. Het Rad weeft wat het Rad wil, maar ik ben wel degene die moet beslissen.’

Spontaan waadde Elayne door de sneeuw en sloeg haar armen om Egwene heen. Toen ze haar tegen zich aanhield, verdween de sneeuw en was er op hun rok geen enkel nat plekje meer te zien. De twee hinkten rond alsof ze met elkaar aan het dansen waren en vielen bijna om.

‘Ik weet dat je de juiste beslissing zult nemen,’ zei Elayne onwillekeurig lachend. Egwene viel haar niet bij.

‘Ik hoop het wel,’ zei ze ernstig, ‘want welke beslissing ik ook neem, er zullen zeker mensen door sterven.’ Ze gaf een klopje op Elaynes arm. ‘Nou ja, jij begrijpt dat soort beslissingen, nietwaar? We moeten allebei terug naar bed.’ Ze aarzelde even voor ze verder ging. ‘Elayne, als Rhand weer bij je is, moet je me laten weten wat hij zegt en of hij je enige aanwijzingen verstrekt over wat hij wil gaan doen of waar hij van plan is heen te gaan.’

‘Ik zal je vertellen wat ik weet, Egwene.’ Elayne voelde een steek van schuld. Ze had Egwene alles, bijna alles verteld, maar niet dat ze Rhand samen met Min en Aviendha had gebonden. De wetten van de Toren verboden niet wat ze hadden gedaan. Ze had er heel behoedzaam bij Vandene navraag naar gedaan. Maar of het was toegestaan, was nog heel onduidelijk. Ze hoorde nog een nieuwe gardist uit Arafel tegen Birgitte zeggen: ‘Wat niet verboden is, is toegestaan.’ Het klonk bijna als een van de gezegden van Lini, hoewel ze betwijfelde of haar verzorgster ooit zo toegeeflijk zou zijn. ‘Je maakt je zorgen over hem, Egwene. Meer dan anders, bedoel ik. Ik kan het zien. Waarom?’

‘Ik heb er reden voor. De verslagen van de ogen-en-oren bevatten enkele heel verontrustende geruchten. Ik hoop dat het enkel geruchten zijn, zo niet...’ Ze was nu op en top de Amyrlin Zetel, een kleine, slanke, jonge vrouw die zo sterk leek als staal en zo groot als een berg. Er lag een vastberaden blik in haar donkere ogen en haar gezicht stond hard. ‘Ik weet dat je van hem houdt. Ik hou ook van hem. Maar ik ga niet proberen de Witte Toren te helen, opdat hij Aes Sedai als damane aan kettingen kan leggen. Welterusten en droom prettig, Elayne. Prettige dromen hebben meer waarde dan mensen beseffen.’ Met die woorden verdween ze weer naar de echte wereld.

Heel even bleef Elayne naar de plek staren waar Egwene had gestaan. Waar had ze het over? Rhand zou zoiets nooit doen! Al was het maar uit liefde voor haar. Ze porde in de rotsharde knoop in haar achterhoofd. Nu hij zo ver weg was, glansden de gouden draden alleen in haar geheugen. Dat zou hij toch zeker niet doen? Bezorgd stapte ze uit haar droom en daarmee weer haar slapende lichaam in. Ze had slaap nodig, maar ze was amper terug of het zonlicht raakte haar oogleden. Hoe laat was het? Ze had afspraken, moest haar plicht doen. Ze kon maanden slapen. Ze had moeite met haar plicht, maar de plicht won, want het zou een drukke dag worden. Elke dag was druk. Haar ogen sprongen open en voelden aan alsof ze vol zand zaten. Door het schuin naar binnen vallende licht kon ze zien dat de zon al een tijdje geleden was opgekomen. Ze kon hier ook lekker blijven liggen. De plicht. Aviendha bewoog in haar slaap en Elayne gaf haar een harde por in de ribben. Als zij dan wakker moest zijn, gunde ze het Aviendha niet dat die maar lekker door kon dromen. Met een ruk werd de ander wakker en reikte naar haar mes, dat op een klein tafeltje naast haar bed lag. Nog voor haar hand de greep van donker hoorn raakte, liet ze die weer zakken, iets heeft me gewekt,’ mompelde ze. ‘Ik dacht dat een Shaido... Moet je de zon zien! Waarom heb je me zo lang laten slapen?’ wilde ze weten en stapte uit bed. ‘Dat ik hier bij jou mag blijven...’ – de woorden klonken even gedempt omdat ze haar verkreukelde nachthemd over haar hoofd trok – ‘... wil nog niet zeggen dat Monaelle geen rietje zal pakken als ze denkt dat ik lui ben. Ben je van plan hier de hele dag te blijven liggen?’

Kreunend stapte Elayne het bed uit. Essande stond al bij de deur naar de kleedkamer te wachten. Ze maakte Elayne nooit wakker, tenzij ze daar uitdrukkelijk opdracht toe kreeg. Elayne gaf zich over aan de verzorging van de vrouw met het vrijwel witte haar terwijl Aviendha zichzelf waste en aankleedde, maar haar zuster maakte Essandes stilte meer dan goed door lacherig te vertellen dat je wel weer een klein kind moest voelen als je je door iemand liet aankleden en dat Elayne zo vergat hoe ze zichzelf moest aankleden en dan echt iemand nodig zou hebben. Ze had vrijwel elke morgen hetzelfde gedaan nadat ze samen in een bed waren gaan slapen. Aviendha vond het heel grappig. Elayne gaf haar kleedster antwoord toen die voorstelde wat ze die dag het beste kon dragen en zei verder helemaal niets tot het laatste paarlemoeren knoopje dicht was en ze zichzelf in de grote staande spiegel bekeek.

‘Essande,’ vroeg ze heel terloops, ‘zijn Aviendha’s kleren klaar?’ De mooie blauwe wol met het zilverkleurige borduursel zou meer dan volstaan voor wat er vandaag moest gebeuren. Essandes gezicht straalde. ‘Al die kleren van zijde en kant, mijn vrouwe? O zeker. Alles is geborsteld, schoongemaakt, gestreken en opgeborgen.’ Ze gebaarde naar de kasten langs de muur. Elayne keek glimlachend om naar haar zuster. Aviendha staarde naar de kasten of er ratelslangen in zaten, slikte en bond toen haastig een donkere opgerolde doek rond haar hoofd.

Toen Elayne Essande had weggezonden, zei ze: ‘Voor het geval je ze nodig hebt.’

‘O goed, goed,’ mompelde Aviendha, die haar zilveren ketting omdeed. ‘Geen grapjes meer over de vrouw die je aankleedt.’

‘Goed. Anders draag ik haar op jou te kleden. Dat zou pas echt grappig worden.’

Terwijl ze binnensmonds mopperde over mensen die niet tegen een grapje konden, was Aviendha het duidelijk niet met Elayne eens. Elayne verwachtte half en half de vraag of ze niet al die nieuwe kleren weg wilde geven. Het verbaasde haar enigszins dat Aviendha dat al niet had gedaan.

Voor Aviendha bestond het ontbijt in de zitkamer uit gerookte ham met rozijnen, gekookte eieren met gedroogde pruimen, gedroogde vis bereid met pijnboompitten, vers brood met boter, en thee die wat stroperig was gemaakt met honing. Nou ja, niet echt stroperig, maar het leek er wel op. Elayne kreeg geen boter, maar heel weinig honing in de thee en een hete pap van granen en kruiden die geacht werd heel gezond te zijn. Ze voelde echter nergens een kind groeien, wat Min Aviendha ook had gezegd, maar Min had het zich ook bij Birgitte laten ontvallen toen die drie zich laveloos hadden gedronken. Haar zwaardhand, Dyelin en Reene Harfor zorgden er nu met strenge hand voor dat ze alleen voedsel kreeg dat ‘geschikt was voor een vrouw in haar toestand’. Als ze iemand naar de keuken stuurde voor iets lekkers, kwam de boodschap op de een of andere manier nooit door en als ze er zelf naartoe ging, keken de koks en keukenmeiden haar zo afkeurend en somber aan dat ze weer met lege handen vertrok.

Ze treurde niet echt om het gemis van kruidenwijn en zoetigheid en al die andere dingen die ze niet meer mocht hebben, behalve wanneer Aviendha zat te schransen van de taarten en koeken, maar iedereen in het paleis leek te weten dat ze zwanger was. Ze wisten alleen niet wie de vader was. De mannen waren niet al te erg, afgezien van her feit dat ze het wisten en dat zij wist dat zij het wisten. Maar de vrouwen deden geen enkele moeite om te verbergen dat zij van haar ‘situatie’ af wisten. Of ze het nou goedkeurden of afkeurden, de ene helft keek naar haar of ze een scharreltje was en de ander helft keek vol verwachting. Ze dwong zich verder te eten, want de pap was eigenlijk nog niet zo slecht, maar ze zou heel duidelijk hebben genoten van de ham die Aviendha net afsneed of van het ei met pruimen. Ze keek bijna met verlangen uit naar de gebruikelijke misselijkheid, zodat ze dat ongemak kon overdragen aan Birgitte. De eerste bezoeker die die ochtend haar vertrekken betrad, afgezien van Essande, was onder de paleisvrouwen de voornaamste kandidaat voor vader van haar zojuist verwekte kind. ‘Mijn koningin,’ zei kapitein Mellar met een zwierige diepe buiging die ook zijn pluimhoed liet zwaaien. ‘De hoofdschrijver wacht tot het uwe majesteit behaagt.’ Zijn donkere, nooit knipperende ogen zeiden dat hij nooit nachtmerries zou hebben over de mannen die hij doodde. De met kant afgezette sjerp en het kant rond de nek en polsen versterkten de harde trekken op zijn gezicht. Aviendha veegde met een doek het vet van haar kin en keek hem nietszeggend aan. De twee gardisten aan weerszijden van de deur grijnsden licht. Mellar stond erom bekend dat hij in de billen kneep van de vrouwen, van de knappe tenminste, en dan werden de verhalen over zijn kunsten in de taveernes van de stad maar liefdevol verzwegen. Dat tweede was in de ogen van de vrouwelijke gardisten veel erger, ik ben nog geen koningin, kapitein,’ zei Elayne bruusk. Ze probeerde bij de man zo zakelijk mogelijk te blijven. ‘Hoe staat het met de rekrutering van nieuwe lijfwachten?’

‘Tot dusver nog maar tweeëndertig, mijn vrouwe,’ zei de man met het scherpe gezicht. Hij had de hoed nog steeds in de hand en liet beide handen op zijn gevest liggen. Die ontspannen houding paste nauwelijks in de aanwezigheid van iemand die hij zijn koningin noemde. Zijn grijns evenmin. ‘Vrouwe Birgitte stelt hoge eisen. Er zijn niet veel vrouwen die daaraan voldoen. Geef me tien dagen en ik kan honderd man vinden die beter zijn en u met evenveel liefde in het harr dragen als ik.’

‘Ik denk van niet, kapitein Mellar.’ Het kostte moeite de kilte uit haar stem te weren. Hij moest de geruchten over haar en hem ook hebben opgevangen. Koesterde hij de gedachte dat zij hem aantrekkelijk vond omdat ze de geruchten niet ontkende? Ze duwde de half lege kom met pap opzij en onderdrukte een rilling. Tweeëndertig tot dusver. Dat ging snel. Enkele Jagers op de Hoorn die een hogere rang eisten, hadden besloten dat het dienen in de lijfwacht van Elayne misschien een zeker aanzien bood. Ze gaf toe dat de vrouwen niet allemaal dag en nacht op wacht konden staan, maar wat Birgitte ook zei, het doel van honderd leek overdreven. Maar steeds als ze opperde dat het er niet zoveel hoefden te zijn, zette Birgitte de hakken in het zand. ‘Zeg alsjeblieft tegen de hoofdschrijver dat hij binnen kan komen.’ Opnieuw maakte hij een overdreven buiging. Ze stond op om hem te volgen en toen hij een van de met leeuwen versierde deuren openhield, legde ze een hand op zijn arm en glimlachte. ik kan u niet genoeg danken voor het redden van mijn leven, kapitein,’ zei ze, en deze keer leken haar woorden bijna een liefkozing.

De kerel meesmuilde aanstellerig! Zowel de gardisten op de gang als in haar vertrekken keken als bevroren recht voor zich uit, en toen Elayne zich omdraaide, staarde Aviendha haar vol verbazing aan. Elayne zuchtte.

Ze liep over het kleed naar haar zuster, bukte en sloeg een arm om haar schouder. Alleen Aviendha mocht het horen. Ze vertrouwde de vrouwen van haar lijfwacht met zaken die ze weinig andere mensen toevertrouwde, maar er waren enkele zaken die daar niet bij hoorden. ‘Ik zag een dienstmeid voorbijkomen, Aviendha. Dienstmeiden roddelen het ergste van allemaal. Hoe meer er denken dat het kind van Doilin Mellar is, hoe veiliger het zal zijn. Zo nodig mag de man zelfs in mijn billen knijpen.’

‘Ik begrijp het,’ antwoordde Aviendha langzaam en keek fronsend naar haar bord alsof ze iets anders zag dan ei en pruimen, die ze met een lepel rond begon te schuiven.

Meester Norrij vertelde haar wat er in het paleis en de stad gaande was, somde de feitjes en meningen op die correspondenten in vreemde hoofdsteden hem hadden meegedeeld en gaf haar de inlichtingen die hij had gekregen van kooplieden en anderen die zaken deden tot ver over de grenzen, maar zijn eerste nieuwtje was voor haar het belangrijkste en eigenlijk het interessantste.

‘De twee belangrijkste geldschieters in de stad zijn... welwillend, mijn vrouwe,’ zei hij met zijn gortdroge stem. Terwijl hij de leren tas tegen zijn magere borst hield, nam hij Aviendha zijdelings op. Hij was nog steeds niet gewend aan haar en de vrouwelijke gardisten. Aviendha toonde hem haar tanden en hij knipperde met zijn ogen en kuchte toen achter een magere hand. Meester Hoffing en vrouwe And-schaal waren aanvankelijk wat... aarzelend, maar ze kennen de markt voor aluin even goed als ik. Het zou niet correct zijn te zeggen dat hun schatkisten u toebehoren, maar ik heb geregeld dat twintigduizend gouden kronen naar de schatkamer van het paleis worden gebracht, en indien nodig zal er meer volgen.’

‘Breng vrouwe Birgitte op de hoogte,’ liet Elayne hem weten, haar opluchting verbergend. Birgitte had nog niet genoeg nieuwe gardisten om een stad zo groot als Caemlin te kunnen verdedigen, laat staan nog iets meer land, maar Elayne kon de inkomsten van haar landgoederen pas in het voorjaar verwachten en huurlingen waren duur. Nu zou ze hen niet door gebrek aan goud kwijtraken voor Birgitte nieuwe mannen had geworven om hen te vervangen. ‘En verder, meester Norrij?’

‘Ik vrees dat de riolen hoog op de lijst moeten komen, mijn vrouwe. De ratten hebben er nesten in gebouwd alsof het lente is en...’ Hij somde een lijst op met de volgens hem meest dringende zaken. Norrij leek het als een persoonlijke mislukking te zien dat hij nog steeds niet te weten was gekomen wie Elenia en Naean had bevrijd, al was het pas een week na hun bevrijding. De graanprijs was ontstellend aan het stijgen, evenals de prijs van al het andere voedsel. Het was al duidelijk dat het herstel van de paleisdaken langer zou duren en meer geld zou kosten dan de bouwers aanvankelijk hadden ingeschat, maar voedingsmiddelen werden altijd kostbaarder met het verstrijken van de winter en bouwvakkers kostten altijd meer dan ze eerst hadden gezegd. Norrij gaf toe dat zijn laatste brieven uit Nieuw Breem enkele dagen oud waren, maar de Grenslanders leken te blijven waar ze waren, wat hij niet begreep. Elk leger dat kleiner was dan dit volgens de geruchten grote leger zou het platteland nu helemaal hebben leeggegeten. Elayne begreep het ook niet goed, maar ze was blij dat het zo was. Voorlopig althans. Geruchten uit Cairhien over Aes Sedai die Rhand trouw hadden gezworen, gaven wat grond aan Egwenes bezorgdheid, al leek het amper waarschijnlijk dat een zuster zoiets zou doen. Dat was volgens Norrij het minst belangrijke nieuws, maar niet voor haar. Rhand kon het zich niet veroorloven de zusters rond Egwene van zich te vervreemden. Hij kon zich dat met geen enkele Aes Sedai veroorloven. Maar hij kreeg het op de een of andere manier toch voor elkaar. Na Halwin Norrij verscheen Reene Harfor. Ze gaf de lijfwachten een knikje bij haar binnenkomst en Aviendha openlijk een glimlach. Wellicht was de gezette vrouw ooit wat onzeker geweest over het feit dat Elayne Aviendha haar zuster noemde, maar ze leek het nu allemaal goed te keuren.

Maar glimlach of geen glimlach, haar verslag was veel grimmiger dan dat van de hoofdschrijver.

‘Jon Skellit wordt betaald door Huis Arawn, mijn vrouwe,’ zei Reene, en haar ronde gezicht stond even streng als dat van een beul. ‘Tweemaal is opgevallen dat ze een beurs heeft aangenomen van mensen die erom bekend staan Huis Arawn te steunen. Het lijdt verder geen twijfel dat Ester Norham door iemand wordt betaald. Ze steelt niet, maar ze heeft ruim vijftig gouden kronen onder een losse plank verborgen en ze heeft er gisteravond tien kronen aan toegevoegd.’

‘Doe met hen hetzelfde als met de anderen,’ zei Elayne bedroefd. De huisvrouwe had tot dusver negen verspieders ontdekt van wie ze zeker was. Vier van hen waren in dienst van iemand die Reene nog niet had kunnen ontmaskeren. Het feit dat Reene verspieders vond, was al erg genoeg, maar in dit geval was het extra erg. De kapper en kapster waren al bij haar moeder in dienst geweest. Het was jammer dat ze hun trouw ook niet aan Morgases dochter wilden schenken. Aviendha’s gezicht betrok toen vrouwe Harfor mompelde dat ze dat zou doen, maar het had werkelijk geen zin de verspieders te ontslaan of ze om te brengen zoals Aviendha had voorgesteld. Ze zouden gewoon worden vervangen door onbekende verspieders. Een verspieder is bet gereedschap van je vijand tot je hem kent, had haar moeder gezegd, maar daarna is het jouw gereedschap. Wanneer je een verspieder vindt, had Thom haar verteld, wikkel ze dan in zwachtels en voed ze met een lepel. De mannen en vrouwen die verraad pleegden ‘mochten’ ontdekken wat ze van Elayne mochten weten. Niet alles zou waar zijn, zoals het aantal nieuwe gardisten van Birgitte.

‘En die andere zaak, vrouwe Harfor?’

‘Nog niets, mijn vrouwe, maar ik heb goede hoop.’ Reene klonk nog grimmiger. ‘Goede hoop.’

Na het vertrek van de huisvrouwe volgden twee gezantschappen van handelaren. Eerst een groep Kandori met oorringen vol juwelen en verzilverde kettingen op de borst, vervolgens een handvol Illianers die alleen wat borduurwerk toonden op verder sombere jassen en gewaden. Ze gebruikte een van de kleinere ontvangstkamers. De wandkleden aan weerszijden van de marmeren haard toonden jachttaferelen, niet de Witte Leeuw, en de glimmende houten panelen waren heel eenvoudig. Het waren handelaren, geen gezanten, hoewel sommigen zich wat te kort gedaan voelden doordat ze slechts wijn aanbood en niet met hen meedronk. Zowel de Kandori als de Illianers wierpen scheve blikken op de twee lijfwachten die haar volgden en zich naast de deur opstelden. Als ze inmiddels nog niet bekend waren met de verhalen over een aanslag op haar, moesten ze wel doof zijn. Zes andere lijfwachten stonden vlak buiten de deur. De Kandori namen Aviendha heimelijk op, terwijl de Illianers haar volkomen negeerden nadat ze eerst verrast hun ogen hadden opengesperd. Ongetwijfeld vonden ze de aanwezigheid van een Aielse veelbetekenend, ook al zat ze zwijgend in een hoekje op de grond. Maar Kandori of Illianers, ze wilden allemaal hetzelfde: de verzekering dat Elayne de Herrezen Draak niet zo boos zou maken dat hij zijn legers of zijn Aiel zou sturen om Andor te brandschatten, waardoor het moeilijk zou worden om handel te drijven. Natuurlijk zeiden ze dat niet zo openlijk, maar het was wel hun bedekte boodschap. Ze zeiden niets over de Aiel en het Legioen van de Draak die op enkele spannen van Caemlin grote kampementen hadden opgeslagen. Hun beleefde vragen over haar plannen nu ze de Drakenbanieren en de banieren van het Licht uit Caemlin had verwijderd, volstonden. Ze vertelde hun wat ze iedereen zei, dat Andor wel een bondgenootschap zou sluiten met de Herrezen Draak, maar dat ze niet zijn onderdanen waren. Op hun beurt boden ze vage wensen aan dat het haar goed mocht gaan, waarbij ze verhuld hun steun betuigden aan Elaynes aanspraken op de Leeuwentroon. Ze zeiden het niet ronduit, want ze wilden als het fout ging nog steeds welkom zijn in Andor, onder welke koningin ook.

Toen de Illianers na de nodige buigingen en kniksen het vertrek hadden verlaten, sloot ze even haar ogen en wreef over haar slapen. Er stond nog een bijeenkomst met een afvaardiging van glasblazers voor het middageten gepland en nog vijf andere met handelaren en ambachtslieden voor later. Het was een heel drukke dag, vol honingzoete platvloersheden en dubbele betekenissen. Nu Nynaeve en Merilille er niet waren, was het haar beurt om de windvindsters vanavond les te geven en dat was op z’n best een minder prettige gebeurtenis dan het zwaarste gesprek met handelaren. Dat liet haar misschien nog een heel klein beetje tijd om de ter’angrealen uit Ebo Dar te bestuderen voor haar ogen van vermoeid zouden dichtvallen. Het was heel vernederend dat Aviendha haar min of meer naar bed moest dragen, maar ze kon niet ophouden. Er moest nog veel worden gedaan en een dag bood te weinig tijd.

Ze had nog bijna een uur voor de glasblazers kwamen, maar Aviendha wees haar voorstel om stiekem wat voorwerpen te bekijken genadeloos af.

‘Heeft Birgitte wellicht met je gepraat?’ wilde Elayne weten terwijl haar zuster haar bijna mee naar boven trok over een smalle stenen trap. Vier lijfwachten liepen voor hen uit, de anderen erachter, waarbij ze nadrukkelijk alles negeerden wat er tussen haar en Aviendha voorviel. Hoewel ze meende dat Rasoria Domanche, een magere Jager op de Hoorn met blauwe ogen en stroblond haar, beide heel zeldzaam voor een Tyreense, een klein glimlachje liet zien. ‘Ik heb haar niet nodig om me te vertellen dat je te veel uren werkt en te weinig slaapt,’ antwoordde Aviendha verachtelijk. ‘Je hebt frisse lucht nodig.’

De lucht in de omgang met de hoge zuilen was zeker fris, en bitter koud, hoewel de zon hoog aan de grijze hemel stond. Tussen de gladde zuilen was een kille bries voelbaar, dus moesten de gardisten, die haar op deze plek tegen de duiven moesten beschermen, hun pluimhoeden stevig vasthouden. Als wraak weigerde Elayne de kou te negeren.

‘Dyelin dan,’ mopperde ze rillend. Dyelin beweerde dat een vrouw in verwachting elke dag lange wandelingen moest maken. Ze was er heel snel bij geweest om Elayne eraan te herinneren dat ze, erfdochter of niet, op dit moment slechts Hoogzetel was van Huis Trakand, en als de Hoogzetel van Trakand een gesprek wenste met de Hoogzetel van Huis Taravin, zij dat kon doen door in de paleisgangen heen en weer te draven of helemaal niet.

‘Monaelle heeft zeven kinderen ter wereld gebracht,’ antwoordde Aviendha. ‘Zij zegt dat ik ervoor moet zorgen dat je frisse lucht krijgt.’ Hoewel ze niet meer dan een omslagdoek had omgeslagen, leek ze niets van de wind te voelen. Maar ja, de Aiel waren even goed in het negeren van het weer als de Aes Sedai. Elayne sloeg de armen om zich heen en keek boos.

‘Hou op met je gepruil, zuster,’ zei Aviendha. Ze wees op een van de binnenplaatsen die ondanks het witte dak net zichtbaar was. ‘Reanne Corlie kijkt of Merilille Ceandevin terugkomt.’ De bekende staande lichtspleet verscheen op het erf en veranderde in een gat in de lucht dat tien voet hoog en even breed was. Boos keek Elayne van boven neer op Reanne. Ze was niet aan het pruilen. Misschien had ze Reanne niet moeten leren hoe je kon Reizen, aangezien de Kinsvrouw nog geen Aes Sedai was, maar geen enkele zuster was zo sterk dat ze deze weving kon maken. En als de windvindsters het mochten leren, dan mochten volgens haar die paar Kinsvrouwen het ook. Bovendien kon ze niet alles zelf doen. Licht, was de winter altijd zo ijzig geweest voor ze had geleerd hoe koude en hitte haar niet konden raken?

Tot haar verbazing reed Merilille door de poort terwijl ze sneeuw van haar donkere mantel schudde. Ze werd gevolgd door de gehelmde gardisten. Het was pas zeven dagen geleden dat ze waren vertrokken. Zaide en de windvindsters waren, om het mild uit te drukken, heel onaangenaam verrast geweest toen ze verdwenen was, maar de Grijze zuster had de kans met beide handen aangegrepen om voor onbepaalde tijd aan het Zeevolk te ontkomen. Ze hadden elke dag contact met haar gezocht door een poort naar dezelfde plek te openen, maar Elayne had haar op z’n vroegst pas volgende week weer hier verwacht. Toen de laatste van de tien gardisten het erf opreed, stapte de slanke, kleine Grijze zuster van haar paard, overhandigde de teugels aan een stalknecht en haastte zich het paleis in, waarbij de stalknecht nog net opzij kon springen, ik geniet met vólle teugen van de frisse lucht,’ zei Elayne, die nog net kon voorkomen dat ze stond te klappertanden. ‘Maar nu Merilille terug is, moet ik naar beneden.’ Aviendha trok een wenkbrauw op alsof ze dit sluippaadje had vermoed, maar ging als eerste naar de trap. Merililles terugkeer was belangrijk en aan haar haast te zien bracht ze ofwel goed of heel slecht nieuws.

Tegen de tijd dat ze Elaynes zitkamer instapten, gevolgd door twee gardisten, was Merilille er al. Haar vochtige mantel lag over een rugleuning, haar lichtgrijze rijhandschoenen waren achter de ceintuur gestoken en haar zwarte haren hadden een borstel nodig. Door de donkere kringen onder haar ogen leek Merilille even uitgeput als Elayne.

Ze was niet alleen, al was ze nog zo snel van de stallen naar boven gekomen. Birgitte stond met een hand op de schoorsteenmantel fronsend te peinzen. De andere hand hield haar goudblonde vlecht vast, bijna net als Nynaeve. Vandaag droeg ze een ruim zittende groene broek bij haar rode jasje, een combinatie die pijn deed aan de ogen. Kapitein Mellar maakte een ingewikkelde buiging voor Elayne, waarbij zijn hoed met witte pluim breed uitzwaaide. Hij behoorde niet hier te zijn, maar ze liet hem blijven en schonk hem zelfs een heel warme glimlach. Héél warm.

De gezette jonge dienstmeid die net een grote zilveren schaal op een muurkast had geplaatst knipperde met haar ogen en keek met grote ogen naar Mellar voor ze zich herinnerde dat ze met een kniks moest weggaan. Elayne bleef glimlachen tot de deur dichtviel. Alles wat haar kind beschermde wras ze bereid te doen. Voor iedereen stond er hete kruidenwijn op het zilveren blad en voor haar slappe thee. Nou ja, het was in elk geval heet.

‘Ik had veel geluk,’ begon Merilille met een zucht toen ze was gaan zitten en ze Mellar onzeker over haar wijnbeker aankeek. Ze had gehoord dat hij Elaynes leven had gered, maar was al weg toen de geruchten over hen beiden begonnen. Het bleek dat Reanne haar poort amper vijf span van de Grenslanders vandaan had gemaakt. ‘Ze zijn na mijn aankomst niet verder getrokken.’ Ze trok haar neus op. ‘Als het niet zo koud was geweest, was de stank van vuilnis en mest overweldigend geweest. Je hebt gelijk, Elayne. Alle vier de vorsten zijn er, in vier legerkampen op enige afstand van elkaar. In elk kamp bevindt zich een volledig leger. De Shienaranen kwam ik op de eerste dag tegen en het grootste deel van de week erna heb ik besteed aan gesprekken met Easar van Shienar en de andere drie. Elke dag kwamen we daarvoor in een ander kamp bijeen.’ ik hoop dat je ook enige tijd hebt besteed aan goed rondkijken,’ merkte Birgitte beleefd op van haar plek bij de haard. Ze was tegen elke Aes Sedai beleefd, behalve tegen de zuster aan wie ze gebonden was. ‘Hoeveel zijn het er?’

‘Ik neem niet aan dat u precies hebt kunnen tellen,’ bracht Mellar naar voren, en het klonk alsof hij verwachtte dat ze dat juist wel had gedaan. Ditmaal lag er geen glimlach op zijn smalle gezicht. Turend in zijn wijnbeker trok hij de schouders op. ‘Maar wat u hebt gezien, kan waardevol zijn. Als het er te veel zijn, sterven ze misschien van honger voor ze Caemlin kunnen bedreigen. Zelfs het grootste leger ter wereld is zonder have of goed slechts een verzameling bewegende lijken.’ Hij lachte. Birgitte keek strak en donker naar zijn rug, maar Elayne gebaarde haar dat ze zich rustig moest houden. ‘Ze zijn niet op de allerbeste plek voor voedsel, kapitein,’ zei Merilille koeltjes, en ging ondanks haar zichtbare vermoeidheid nog rechter zitten. ‘Maar ze zijn zeker niet op sterven na dood. Ik zou maar niet rekenen op een overwinning door uithongering.’ Nu ze een tijd niet meer met het Zeevolk had doorgebracht, keken haar grote ogen niet meer zo schrikachtig rond en ondanks haar Aes Sedai-beheersing was duidelijk te zien dat ze besloten had een hekel aan Doilin Mellar te hebben, al had hij nog zoveel levens gered. ‘Wat de aantallen betreft, ruim tweehonderdduizend, zou ik zeggen, en ik betwijfel ten zeerste of hun eigen aanvoerders het preciezer kunnen vaststellen. Zelfs met honger zijn dat allemachtig veel zwaarden.’ Opnieuw trok Mellar zijn schouders op, niet verontrust door de blikken van de Aes Sedai.

De Grijze zuster keek hem niet meer aan, maar negeerde hem ook niet opvallend. Voor haar leek hij deel van de meubels uit te maken toen ze verder vertelde. ‘Er waren daar minstens tien zusters, Elayne, hoewel ze zich enorm inspanden om dat te verbergen. Geen aanhangers van Egwene, denk ik zo, hoewel ze ook niet bij Elaida hoeven te horen. Zeer veel zusters lijken zich afzijdig te houden tot de moeilijkheden in de Toren voorbij zijn, vrees ik.’ Opnieuw zuchtte ze, ditmaal wellicht niet van vermoeidheid.

Met een vies gezicht zette Elayne haar kopje neer. De keuken had geen honing in haar thee gedaan en ze hield niet van bitter. ‘Wat willen ze, Merilille? De vorsten bedoel ik, niet de zusters.’ Tien zusters maakten dat leger tienmaal zo gevaarlijk, zeker voor Rhand. Nee voor iedereen. ‘Ze hebben niet al die tijd daar in de sneeuw gezeten omdat ze het daar zo mooi vinden.’

De Grijze zuster maakte met beide handen een gebaar. ‘Naar wat ze op de lange duur willen, kan ik slechts gissen. Op de korte duur willen ze u ontmoeten en wel zo gauw mogelijk. Ze hebben boden naar Caemlin gestuurd toen ze in Nieuw Breem aankwamen, maar gezien de tijd van het jaar kan het nog wel een week of meer duren voor ze hier aankomen. Tenobia van Saldea liet zich ontvallen, wellicht bewust, dat ze weten dat je een of andere verbinding bent aangegaan, of ten minste een nauwe betrokkenheid, met een bepaalde persoon voor wie zij blijkbaar ook veel belangstelling koesteren. Op de een of andere manier weten ze dat je in Falme bent geweest, waar bepaalde gebeurtenissen hebben plaatsgevonden.’ Mellars gezicht toonde gefronste verbazing, maar niemand bracht hem op de hoogte, ik heb niet onthuld dat ik kon Reizen, vanwege die zusters, maar ik heb wel gezegd dat ik heel gauw met een antwoord terugkom.’

Elayne keek kort naar Birgitte, die haar schouders optrok, hoewel zij dat niet uit minachting of onbevangenheid deed. Elayne had gehoopt de Grenslanders te kunnen gebruiken om haar tegenstandsters te beïnvloeden, maar ze had steeds getwijfeld hoe ze de heersende vorsten moest benaderen; ze was immers slechts de Hoogzetel van Huis Trakand en de erfdochter van een overleden koningin. Birgittes schouderophalen zei dat ze dankbaar moest zijn dat die twijfel nu was verdwenen, maar Elayne vroeg zich af hoe die Grenslanden iets hadden vernomen dat slechts weinigen wisten. En als zij het wisten, hoeveel anderen waren dan ook op de hoogte? Ze zou zeker haar ongeboren kind beschermen.

‘Zou je bereid zijn meteen terug te gaan, Merilille?’ vroeg ze. De ander hoorde haar vraag gelaten aan en haar ogen werden wat groter, waardoor ze de indruk wekte met elke hoeveelheid stank te kunnen leven om te voorkomen dat ze moest terugkeren naar de lessen van de windvindsters. ‘Dan gaan we samen. Als ze me zo snel willen spreken, kan niets sneller zijn dan vandaag.’ Ze wisten te veel om enig oponthoud te dulden. Niets mocht worden toegestaan wat haar kind bedreigde. Niets!

27

Een verrassing voor koningen en koninginnen

Uiteraard kon het niet bij de mededeling van ‘ik ga weg’ blijven. ‘Dit is onverstandig, zuster,’ zei Aviendha somber toen Merilille zich weghaastte om zich op te knappen, maar voor ze de deur uitging, keek ze goed of er niemand van het Zeevolk in de buurt was. Wanneer een Aes Sedai van Elaynes rang zei: ‘Ga’, dan ging Merilille. Met de armen over elkaar en een doek om haar heen geslagen, zodat ze heel erg veel op een Aiel-Wijze leek. Aviendha bleef bij Elayne aan haar schrijftafel staan. ‘Dit is heel onverstandig.’

‘Verstandig?’ bromde Birgitte, de voeten wijd uiteen en de vuisten in haar zij. ‘Verstandig?! Dit meisje kent ‘verstandig’ nog niet eens wanneer het in haar neus bijt! Waarvoor die haast? Laat Merilille doen wat de Grijzen doen, maak een afspraak tot overleg over enkele dagen of een week. Koninginnen houden niet van verrassingen en koningen haten ze. Geloof me, ik heb het op de harde manier moeten leren. Ze vinden altijd wel een weg om het je betaald te zetten.’ De zwaardhandbinding was een spiegelbeeld van haar boosheid en ergernis.

‘Ik wil ze bij verrassing overvallen, Birgitte. Misschien zal het me helpen doordat ik dan merk hoeveel ze van me afweten.’ Met een grimas duwde Elayne het gevlekte papier opzij en pakte een ander blaadje uit het mahoniehouten kistje. Haar vermoeidheid was door het nieuws dan wel verdwenen, maar het bleek op dit moment heel moeilijk om keurig en mooi te schrijven. Ze moest de juiste woorden zien te vinden. Dit zou geen brief worden van de erfdochter van Andor, maar van Elayne Trakand, Aes Sedai van de Groene Ajah. Ze moesten begrijpen wat Elayne hun voorhield.

‘Probeer haar wat verstand bij te brengen, Aviendha,’ mopperde Birgitte. ‘En bloedvuur, voor het geval je dat niet lukt, kan ik maar beter beginnen met elke lijfwacht als begeleiding op te roepen.’

‘Geen lijfwacht, Birgitte. Alleen jij. Een Aes Sedai en haar zwaardhand. En Aviendha natuurlijk.’ Elayne stopte met schrijven om naar haar zuster te glimlachen, maar die beantwoordde haar glimlach niet. ‘Ik ken je moed, Elayne,’ zei Aviendha. ik bewonder je moed. Maar zelfs de Sha’mad Conde weten wanneer ze op moeten passen.’ Had zij het over voorzichtig? Aviendha kende voorzichtig niet eens als... als het in haar neus beet.

‘Een Aes Sedai en haar zwaardhand,’ riep Birgitte uit. ik heb je toch gezegd dat je er niet meer tussenuit kunt knijpen om nog wat avontuurtjes te beleven?’

‘Geen lijfwacht,’ zei Elayne ferm, en doopte haar pen in de inkt om het nogmaals te proberen. ‘Dit is geen avontuur, het kan alleen op deze manier worden gedaan.’ Birgitte stak beide handen de lucht in en vloekte brommend, maar er was geen vloek bij die Elayne nog nooit eerder had gehoord.

Tot haar verbazing uitte Mellar geen bezwaren dat hij achter moest blijven. Een vergadering met vier vorsten zou toch lang niet zo saai zijn als een met kooplieden, maar in plaats daarvan verzocht hij verlof van zijn taken omdat zij hem toch niet nodig had. Ze vond het wel goed. Een kapitein van de koninklijke lijfwacht zou de Grenslanders er alleen maar aan herinneren dat ze de erfdochter van Andor was, en dat wilde ze op dit moment vermijden. De onbezorgde houding van hun kapitein werd niet gedeeld door de andere lijfwachten. Een van de gardisten was blijkbaar op een holletje Caseille gaan zoeken, want de struise vrouw uit Arafel kwam binnenzetten terwijl Elayne nog aan het schrijven was. Ze eiste dat zij en de hele lijfwacht met Elayne mee zouden rijden. Birgitte moest haar uiteindelijk met een rechtstreeks bevel wegsturen. Birgitte leek nu eindelijk te accepteren dat Elayne niet omgepraat kon worden en ze vertrok samen met Caseille om zich om te kleden. Nou ja, ze beende boos weg, al vloekend en tierend, terwijl ze de deur met een klap achter zich dichtgooide. Elayne had gedacht dat ze blij zou zijn om eindelijk die jas van kapitein-generaal eens uit te kunnen trekken, maar de binding gaf nog steeds haar vloeken door. Aviendha vloekte niet, maar bleef vermaningen rondstrooien. Alles moest echter zo verschrikkelijk snel gebeuren dat Elayne een goede smoes had om er niet naar te luisteren.

Essande werd opgetrommeld om gepaste kleding klaar te leggen, terwijl Elayne snel een vroeg middagmaal genoot. Ze had er niet om gevraagd, Aviendha wel. Blijkbaar had Monaelle ook gezegd dat het overslaan van maaltijden even slecht was als te veel eten. Ze vroeg vrouwe Harfor of zij de glasblazers en de andere afgevaardigden wilde ontvangen. Reene Harfor grimlachte zwakjes en maakte met een hoofdbuiging kenbaar dat ze dat zou doen. Voor ze wegliep, verkondigde ze dat ze geiten had gekocht voor het paleis. Elayne moest geitenmelk drinken en wel heel veel. Careane mopperde dat zij nu die avond de windvindsters les moest geven, maar ze zei gelukkig niets over wat ze wel of niet moest eten. Eigenlijk hoopte Elayne rond het vallen van de avond in het paleis terug te zijn, maar ze rekende er ook op dat ze even moe zou zijn als na het geven van zo’n les. Vandene bood ook geen raad, tenminste niet van het soort dat haar gezondheid betrof. Als onderdeel van haar opleiding had Elayne ook de naties langs de Verwording bestudeerd. Ze had haar bedoelingen besproken met Vandene, die de Grenslanden goed kende, maar ze zou haar liever hebben meegenomen. Iemand die zelf in de Grenslanden had gewoond, merkte wellicht nuances op die Elayne ontgingen. Ze stelde Vandene nog haastig enkele vragen terwijl Essande haar kleedde, enkel om zich wat zekerder te voelen over datgene wat Vandene haar al had verteld. Ze besefte ook dat ze eigenlijk niet gerustgesteld hoefde te worden. Ze voelde zich even scherp als Birgitte die een boog aanlegde.

Aan het eind moest ook Reanne worden gehaald. Ze was druk doende een vroegere sul’dam ervan te overtuigen dat zij kon geleiden. Reanne had elke dag dezelfde weving bij de stallen gemaakt nadat Merilille daar de eerste keer was vertrokken en ze zou diezelfde plek in het Breemwoud zo weer kunnen terugvinden. Er waren geen kaarten van die streek die Merilille goed genoeg vond om de plaatsen van de legerkampen aan te duiden. Als Elayne of Aviendha de poort zou maken, kon die weleens veel verder weg staan en niet op het kleine veld dat Reanne kende. En een lange rit door pasgevallen sneeuw naar de kampementen zou te veel tijd vergen. Elayne wilde dit snel achter de rug hebben. Snelheid, daar ging het om. Iedereen moest alles snel doen.

Het Zeevolk moest de drukte in het paleis hebben opgemerkt. Gardisten holden met berichten door de gangen en haalden allerlei personen op, maar Elayne stond erop dat hun niets werd meegedeeld. Als Zaide ondanks Elaynes weigering per se mee zou willen, was ze in staat een windvindster een poort te laten maken. De vrouw gedroeg zich alsof ze evenveel recht op het paleis had als Elayne. Als Zaide zou meegaan en zou proberen de baas te spelen, kon ze alles kapotmaken.

Haastig iets doen leek boven Essandes macht te gaan, maar ieder ander vloog en toen de zon recht boven hen stond, reed Elayne op Vuurhart langzaam door de sneeuw van het Breemwoud. In vogelvlucht ongeveer vijftig roede ten noorden van Caemlin, maar voor haar slechts een stap door een poort. Ze stapte van het erf zo in het dichte woud met zijn enorme naaldbomen, lederbladbomen en eiken, afgewisseld met bladerloze bomen met grijze takken. Zo nu en dan strekte zich een groot veld voor hen uit, bedekt met sneeuw als een wit tapijt, onberoerd, afgezien van de hoefafdrukken van Merililles paard. Merilille was met een brief vooruit gezonden en Elayne, Aviendha en Birgitte waren haar een uur later gevolgd. De weg van Caemlin naar Nieuw Breem lag enkele spannen naar het westen, maar ze leken hier wel duizenden roeden ver van de beschaving af te zitten.

Voor Elayne was haar kleding even belangrijk geweest als de keuze van een wapenrusting. Haar mantel was gevoerd met marterbont, maar de stof zelf was van donkergroene wol, zacht en dik, en haar rijrok was gemaakt van eenvoudige groene zijde. Zelfs haar fraaie rijhandschoenen waren van eenvoudig donkergroen leer. Dit was de wapenrusting van een Aes Sedai aan een hof. Het enige zichtbare sieraad was een kleine amberbruine hanger in de vorm van een schildpad, en als mensen dat vreemd vonden, dan mochten ze dat. Een leger Grenslanders was te groot voor een val van haar tegenstandsters, was zelfs te groot voor een val van Elaida, maar die tien zusters, of meer, konden van Elaida zijn. Ze was niet van plan zich als vrachtgoed naar de Witte Toren te laten verslepen.

‘We kunnen nog terugkeren zonder toh te verwekken, Elayne,’ merkte Aviendha vol afkeer op. Ze droeg nog steeds haar Aielkleren, met als enige sieraden de zilveren ketting en de dikke ivoren armband. Haar stevige vos was een hand kleiner dan Vuurhart of Pijl, het magere grijze rijdier van Birgitte, en veel gemakkelijker te berijden, hoewel ze duidelijk meer ontspannen reed dan vroeger. Haar in donkere kousen gestoken benen waren boven de knie niet bedekt doordat de rok vanwege het zadel hoog was opgeschort. Toch gaf ze niet de indruk het koud te hebben, alhoewel ze haar doek strak om haar hoofd had geslagen. In tegenstelling tor Birgitte zette ze nog steeds haar pogingen voort om Elayne van haar fout te overtuigen. ‘Verrassing, goed en wel, maar ze zullen je nog meer achten als ze je ergens halverwege ontmoeten.’

‘Ik kan Merilille toch niet in de steek laten,’ zei Elayne geduldiger dan ze zich voelde. Ze was misschien niet meer zo uitgeput, maar ze voelde zich ook niet echt uitgerust en ze was al helemaal niet in de stemming om dit soort gezeur aan te horen. Ze wilde Aviendha echter niet afsnauwen. ‘Die voelt zich wellicht een stomme dwaas als ze daar staat met een brief over mijn komst, waarna ik helemaal niet op kom dagen. Niet zij maar ik zou me dan een zot voelen.’

‘Beter je een zot te voelen dan een zot te zijn,’ mompelde Birgitte half binnensmonds. Haar donkere mantel lag breed uitgewaaierd achter haar zadel en haar ingewikkelde vlecht reikte uit de opening van haar mantelkap bijna tot haar middel. Ze trok die kap net ver genoeg naar voren om haar gezicht te omlijsten en dat was het enige dat ze vanwege de kou bereid was te doen. Ze wilde voortdurend goed zicht hebben. De hoes die haar boog droog diende te houden hing open, zodat ze de boog snel kon pakken. Het voorstel een zwaard te dragen was met evenveel verontwaardiging afgewezen als wanneer Elayne aan Aviendha had gevraagd om er een te dragen. Birgitte kon uitstekend met een boog omgaan, maar beweerde zichzelf met een zwaard dood te steken. Haar korte groene jas zou prachtig in het bos zijn opgegaan als het zomer was geweest en wonderlijk genoeg vertoonde haar broek dezelfde kleur. Nu was ze een zwaardhand en niet de kapitein-generaal van de koninginnegarde. De binding bracht naast oplettende aandacht ook ergernis over.

Elayne zuchtte en haar adem wolkte wit rond. ‘Jullie twee weten wat ik hier hoop te bereiken. Dat hebben jullie vanaf het begin geweten. Waarom behandelen jullie me nu opeens alsof ik van dun glas ben?’ Het tweetal keek elkaar aan en elk wachtte op de ander om als eerste iets te zeggen. Toen wendden ze zich af en staarden strak voor zich uit. Opeens drong het tot Elayne door.

‘Als mijn kind is geboren,’ zei ze droog, ‘mogen jullie allebei een aanvraag indienen om haar min te worden.’ Of was het zijn min? Misschien had Min het wel gezegd, maar was dat feit verloren gegaan in de door oosquai verdronken herinneringen van de twee vrouwen. Wellicht was het beter eerst een zoon te krijgen, zodat hij al met zijn lessen begonnen kon zijn voor zijn zus ter wereld kwam. Een dochter daarentegen stelde de opvolging veilig, terwijl een zoon alleen opzij geschoven kon worden. Hoewel ze er meer dan een wenste, was er geen aanwijzing dat ze nog een tweede kind zou krijgen. Het Licht geve dat ze meer kinderen van Rhand mocht krijgen, maar ze moest met twee benen op de grond blijven staan. ‘En zelf heb ik geen min nodig.’

Aviendha’s zongebruinde wangen werden door haar verlegenheid nog roder. Birgittes gezicht veranderde niet, maar een soortgelijk gevoel druppelde door de binding.

Ze reden langzaam en volgden zowat twee uur lang Merililles sporen. Elayne begon te denken dat het meest nabije kampement nu toch wel heel dichtbij moest zijn, toen Birgitte opeens naar voren wees en zei: ‘Shienaranen!’ waarna ze haar boog in de hoes wat losser maakte. De waakzaamheid liet de ergernis en al het andere in de binding verdwijnen. Aviendha voelde aan de greep van haar mes alsof ze er zeker van wilde zijn dat die er zat.

Op de plek waar Merililles sporen in het bos waren verdwenen, stond tussen de bomen een groep mannen en paarden te wachten. Ze stonden zo stil dat het Elayne enige moeite kostte om er iets anders in te zien dan een rotspartij, totdat ze de vreemde gebogen kammen op hun helmen goed kon onderscheiden. Hun paarden hadden geen harnas zoals de zware strijdrossen van Shienar, maar de mannen droegen maliënkolders en zwaarden met lange gevesten op hun rug. Aan hun zwaardgordels en zadels hingen ook goedendags. Hun donkere ogen knipperden niet eenmaal. Een van de paarden zwiepte met de staart en die beweging leek angstwekkend.

Een man met een scherp gezicht en een schorre stem nam het woord toen de drie vrouwen vlak voor hem de teugels aantrokken. De kam op zijn helm leek op kleine vleugels. ‘Koning Easar geeft u zijn woord over uw veiligheid, Elayne Sedai, en ik voeg daaraan het mijne toe. Ik ben Kayen Yokata, heer van Fal Eisen. Moge de vrede me verlaten en de Verwording mijn ziel verteren indien u of de uwen in ons kamp enig kwaad geschiedt.’

Dat alles verschafte Elayne niet echt een veilig gevoel. Al die uitspraken over haar veiligheid maakten slechts duidelijk dat er twijfel over was. ‘Heeft een Aes Sedai dat woord van een Shienaraan nodig?’ vroeg ze. Ze begon de Novice-oefening voor kalmte te doen en besefte dat ze het niet nodig had. Heel vreemd. ‘U mag me voorgaan, heer Kayen.’ Hij knikte slechts en wendde zijn paard. Sommige Shienaranen wierpen nietszeggende blikken op Aviendha omdat ze een Aiel herkenden, maar de meesten sloten gewoon aan. Alleen de hoeven die krakend op de harde sneeuwkorst onder de verse vlokken stapten, verbraken de stilte tijdens hun korte rit. Ze had gelijk gehad. Het Shienaraanse kampement was heel dichtbij. Even later kon ze geharnaste schildwachten te paard onderscheiden en nog wat later reden ze het kamp in.

Zo tussen de bomen leek het kamp groter dan ze zich had voorgesteld. Of ze nu links, rechts of recht vooruit keek, overal zag ze tenten en kookvuren, lijnen met gekluisterde paarden en lange rijen wagens die zich tot ver buiten het gezicht uitstrekten. Toen hun groep voorbijkwam, keken de meeste soldaten nieuwsgierig op. Het waren mannen met harde gezichten en kaalgeschoren hoofden, afgezien van een toef bovenop, die soms zo lang was dat hij tot de schouders reikte. Maar weinigen droegen een wapenrusting, maar wapens en bewapening lagen wel binnen handbereik. De stank was niet zo erg als Merilille had beschreven, maar ze kon de zwakke stank van vuilkuilen en paardenmest wel ruiken onder de geuren van wat er in die kookpotten werd bereid. Ze merkte dat er geen braadspitten boven de vuren hingen. Aan vlees was waarschijnlijk moeilijker te komen dan aan graan, al werden ook de voorraden graan aan het eind van deze winter schaars. Gerstesoep gaf een man niet voldoende kracht en daarom dienden ze snel verder op te trekken, want deze streek kon vier legers van deze omvang nauwelijks onderhouden. Zij moest er enkel voor zorgen dat ze de juiste kant optrokken. Niet iedereen was een soldaat met een kaalgeschoren hoofd, al zagen de gewone handwerklieden er even hard en pezig uit als de soldaten. Ze zag mannen pijlen maken, wagensmeden werken aan wagenwielen, hoefsmeden paarden beslaan, wasvrouwen in kokende ketels roeren en vrouwen met naald en draad kleren verstellen. Een leger werd altijd gevolgd door grote aantallen mensen, soms door evenveel mensen als het leger groot was. Ze zag echter niemand die Aes Sedai kon zijn. Het was niet waarschijnlijk dat zij de mouwen zouden opstropen om met houten spanen in de wasketels wasgoed om te scheppen, wollen sokken te stoppen of broeken te herstellen. Waarom wilden ze onzichtbaar blijven? Ze weerstond de aandrang om de Bron te omhelzen en saidar te putten door de schildpadangreaal op haar borst. Eén veldslag tegelijk en eerst diende ze voor Andor te vechten.

Voor een grote tent van licht zeil met een hoog puntdak stapte Kayen af en hielp Elayne omlaag. Hij aarzelde of hij hetzelfde voor Birgitte en Aviendha moest doen, maar Birgitte loste het op door lenig af te stijgen en haar teugels aan een wachtende soldaat te overhandigen, terwijl Aviendha zich half en half uit het zadel liet vallen. Haar rijkunst was verbeterd maar het op- en afstijgen leverde nog moeilijkheden op. Ze keek woest rond of iemand haar ook uitlachte, streek toen haar ruim vallende rok goed en haalde de omslagdoek van haar hoofd en legde hem om haar schouders. Birgitte keek hoe haar paard werd weggeleid en leek vurig te wensen dat ze haar boog en pijlkoker had losgemaakt en meegenomen. Kayen trok een zeilflap opzij en maakte een buiging.

Elayne haalde nog eenmaal diep en kalmerend adem en ging toen de andere twee voor. Ze kon niet toestaan dat ze haar behandelden alsof ze een verzoekschrift kwam afgeven. Ze kwam hier niet om te bedelen of iets te verdedigen. Soms merk je dat je met minder in aantal bent, had Garet Brin haar eens gezegd, en zie je geen uitweg. Doe dan altijd wat de vijand het minst verwacht, Elayne. Val aan. Vanaf het begin diende ze aan te vallen.

Binnen liep Merilille snel over de tapijten naar haar toe. De glimlach van de kleine Grijze zuster was niet echt opgelucht en ze was zichtbaar blij Elayne te zien. Naast Merilille waren er nog vijf anderen in de tent, twee vrouwen en drie mannen. Een van die drie was echter een bediende, een oudere ruiter aan zijn kromme benen en littekens in het gezicht te zien, die de mantels en handschoenen aanpakte. Hij knipperde even met z’n ogen bij Aviendha, en ging toen bij een eenvoudige houten tafel staan waarop een zilveren blad stond met een kan met een hoge smalle hals en een stel bekers. De andere vier aanwezigen regeerden over de naties langs de Verwording. Een aantal rugloze kampstoelen en vier grote roosterbakken met gloeiende kolen vormden de enige inrichting van de tent. Dit was niet de grootse ontvangst die de erfdochter van Andor normaal gesproken mocht verwachten, met hovelingen en vele bedienden en wat ontspannen gebabbel voor de echte onderhandelingen zouden beginnen, waarbij mannen en vrouwen achter de vorsten hun raad verstrekten. Maar wat Elayne hier aantrof, was waarop ze had gehoopt. Voor Merilille weer uit het paleis was vertrokken, waren de donkere kringen onder haar ogen verdwenen met behulp van Heling en ze stelde Elayne met een eenvoudige waardigheid voor. ‘Mag ik u voorstellen, Elayne Trakand van de Groene Ajah, zoals ik u reeds heb aangekondigd.’ Dat was het, niets meer. Omdat Vandene haar goed had ingelicht, kon Elayne iedere vorst en vorstin voor haar herkennen.

‘Ik heet u welkom, Elayne Sedai,’ zei Easar van Shienar. ‘De Vrede van her Licht begunstige u.’ Hij was klein, niet groter dan zij, en slank, en droeg geelbruine kleding. Zijn gelaat vertoonde geen enkele rimpel, al hing zijn knor lang en wit langs de zijkant van zijn gezicht. Kijkend naar zijn droeve ogen herinnerde ze zichzelf eraan dat men hem een wijze vorst vond, een ervaren onderhandelaar en een uitstekend soldaat. Aan zijn uiterlijk te zien was hij echter geen van de drie. ‘Mag ik u wat wijn aanbieden? De kruiden zijn niet vers, maar ze hebben door het liggen aan sterkte gewonnen.’ ik wil u wel zeggen dat toen Merilille ons zei dat u vandaag nog de lange rit uit Caemlin zou ondernemen, ik haar niet zou hebben geloofd als ze geen Aes Sedai was geweest.’ Ethenielle van Kandor, misschien iets groter dan Merilille, was een gezette vrouw. Haar donkere haar toonde al wat grijs, maar ondanks haar glimlach was er niets moederlijks aan haar te bespeuren. Ze straalde een en al koninklijke waardigheid uit. Haar ogen waren blauw, helder en effen. ‘Het verheugt ons dat u gekomen bent,’ zei Paitar van Arafel met een verrassend lage, diepe stem die Elayne aangenaam verrast trof. ‘We hebben veel met u te bespreken.’ Vandene had gezegd dat hij de knapste man van de Grenslanden was en dat was hij wellicht lang geleden geweest, maar de ouderdom had diepe sporen in zijn gezicht getrokken en hij had nog maar een smal randje kort grijs haar. Hij was echter groot en breedgeschouderd, ging in het groen gekleed en zag er sterk uit. Zeker geen dwaas.

Terwijl de anderen hun leeftijd met waardigheid toonden, straalde Tenobia van Saldea eerder jeugd dan schoonheid uit door haar scherpe neus en brede mond. Haar scheef staande, bijna lichtpurperen ogen die recht in die van Elayne keken, waren haar fraaiste uiterlijke kenmerken. Misschien haar enige. Terwijl de anderen, al regeerden ze sterke naties, heel eenvoudig gekleed gingen, was haar lichtblauwe gewaad afgezet met parels en saffieren en ze droeg nog meer saffieren in het haar. Heel geschikt voor een koninklijk hof maar nauwelijks voor een legerkamp. En terwijl de anderen heel hoffelijk waren... ‘Onder het Licht, Merilille Sedai,’ zei Tenobia fronsend met een hoge stem, ‘ik weet dat u de waarheid spreekt, maar ze is nog meer een kind dan een Aes Sedai. U had niet gezegd dat ze een zwart-ogige Aiel zou meenemen.’

Op Easars gezicht vertrok geen spiertje, maar Paitars mond verstrakte en Ethenielle wierp een vlijmscherpe blik op Tenobia, die meer bij een moeder paste. Een zeer boze, ontevreden moeder. ‘Zwart?’ mompelde Aviendha verward. ‘Mijn ogen zijn niet zwart. Ik heb nog nooit zwarte ogen gezien, behalve bij een marskramer, tot ik de Drakenmuur over kwam.’

‘Je weet dat ik alleen de waarheid kan spreken, Tenobia, en ik verzeker je...’ begon Merilille.

Elayne bracht haar met een tikje op de arm tot zwijgen. ‘Het volstaat dat je weet dat ik een Aes Sedai ben, Tenobia. Dit is mijn zuster, Aviendha, van de Bitterwatersibbe van de Taardad Aiel. Aviendha glimlachte, maar men kon her ook het tonen van haar tanden noemen. ‘Dit is mijn zwaardhand, vrouwe Birgitte Trahelion.’ Birgitte maakte een kleine buiging en haar goudblonde vlecht zwierde mee.

De eerste uitspraak bracht evenveel verbaasde blikken teweeg als de tweede. Die Aielse was haar zuster? En haar zwaardhand was een vrouw? Tenobia en de anderen heersten echter over landen die grensden aan de Verwording, waar nachtmerries in fel daglicht tot leven kwamen en waar iedereen die zich te verrast toonde, zo goed als dood was. Elayne gaf ze echter niet de kans het verloren terrein te herwinnen. Val aan voor ze weten wat je doet, had Garet Brin gezegd, en blijf aanvallen tot je ze verjaagt of breekt. ‘Zullen we de aardigheden als afgehandeld beschouwen?’ zei ze en nam een beker aan die de geur van kruidenwijn verspreidde. Het blad werd haar voorgehouden door de oude soldaat. Ze voelde behoedzaamheid door de binding stromen en zag Aviendha verholen naar haar wijn kijken, maar ze was niet van plan hem te drinken. Ze was wel blij dat beiden hun mond hielden. ‘Alleen een dwaas neemt aan dat u deze lange tocht hebt gemaakt om Andor binnen te vallen,’ merkte ze op en liep naar een stoel om te gaan zitten. Vorsten of niet, maar nu hadden ze geen andere keus dan haar te volgen of naar haar rug te staren. Naar Birgittes rug eigenlijk, want die stond achter haar. Zoals gewoonlijk liet Aviendha zich op de vloer zakken, waarna ze haar rok in een mooie waaier om zich heen schikte. De vorsten volgden Elayne. ‘Jullie komen vanwege de Herrezen Draak,’ vervolgde Elayne. ‘Jullie hebben gevraagd om een ontvangst door mij omdat ik in Falme ben geweest. De vraag is, waarom is dat zo belangrijk voor jullie? Denken jullie dat ik meer kan zeggen over de gebeurtenissen dan jullie reeds weten? De Hoorn van Valere werd gestolen, dode helden uit de verhalen trokken op tegen het Seanchaanse leger en de Herrezen Draak bestreed de Schaduw aan de hemel, zodat iedereen het kon zien. Als jullie al die dingen weten, weten jullie evenveel als ik.’

‘Een ontvangst?’ vroeg Tenobia ongelovig en bleef half zitten, half staan boven haar stoel. De kampstoel kraakte toen ze zich op de zitting liet vallen. ‘Niemand heeft om een ontvangst verzocht! Zelfs indien je reeds de troon van Andor...’

‘Laten we ons bij het onderwerp houden, Tenobia,’ onderbrak Paitar haar zachtmoedig. Hij bleef liever staan en nam zo nu en dan een slokje uit zijn beker. Elayne was blij de rimpels in zijn gezicht te kunnen zien, anders kon zijn zoetgevooisde stem een vrouw gemakkelijk op andere gedachten brengen.

Ethenielle schonk Tenobia wederom een snelle blik toen ze zelf plaatsnam en mompelde iets binnensmonds. Elayne meende het woord ‘trouwen’ te horen, met een spijtige ondertoon, maar dat zou ze wel verkeerd hebben verstaan. In elk geval gaf ze Elayne alle aandacht zodra ze goed zat. ‘Op een ander tijdstip, Elayne Sedai, zou ik uw felheid zeer gewaardeerd hebben, maar ik beleef weinig genoegen aan een hinderlaag die een bondgenoot heeft helpen opzetten.’ Tenobia keek dreigend, al richtte Ethenielle geen enkele keer haar scherpe ogen op haar. ‘Wat er in Falme voorviel,’ zei de koningin van Kandor tegen Elayne, ‘is eigenlijk niet zo belangrijk meer, maar de gevolgen zijn dat wel. Nee Paitar, we moeten haar zeggen wat gezegd dient te worden. Ze weet al te veel voor een andere koers. We weten dat je in Falme de Herrezen Draak vergezelde, Elayne. Je was wellicht bevriend met hem. Je hebt gelijk, we zijn niet gekomen om gebieden te veroveren. We zijn gekomen om de Herrezen Draak te vinden. En we hebben deze lange tocht ondernomen om slechts te ontdekken dat niemand weet waar we hem kunnen vinden. Weet jij waar hij is?’

Elayne verborg haar opluchting over deze rechtstreekse vraag. Die zou nooit zijn gesteld indien ze meenden dat ze veel meer was dan een metgezel of vriendin. Zij kon even direct zijn. Aanvallen en blijven aanvallen. ‘Waarom willen jullie hem vinden? Gezanten of boden kunnen hem elk woord brengen dat jullie willen zeggen.’ Ze had even goed kunnen vragen waarom ze deze enorme legers hadden meegenomen.

Easar had geen wijn genomen en stond met zijn vuisten in zijn zij op. ‘De oorlog tegen de Schaduw wordt langs en in de Verwording gestreden,’ zei hij grimmig. ‘De Laatste Slag zal in de Verwording plaatsvinden of in Shayol Ghul zelf. Maar hij negeert de Grenslanden en houdt zich bezig met landen die na de Trollok-oorlogen geen Myrddraal meer hebben gezien.’

‘De car’a’carn besluit waar de dans met de speren geschiedt, natlander,’ snoof Aviendha. ‘Als jullie hem volgen, dan strijden jullie waar hij dat zegt.’ Niemand keek haar aan. Ze bleven Elayne aankijken. Niemand gebruikte de opening die Aviendha bood. Elayne dwong zich rustig adem te halen en hun blikken zonder met de ogen te knipperen te beantwoorden. Een leger uit de Grenslanden was een veel te grote val voor Elaida als ze zo graag Elayne Trakand in handen wilde krijgen, maar dat lag anders bij Rhand Altor, de Herrezen Draak. Merilille schoof onrustig heen en weer, maar hield zich aan haar opdracht. De Grijze zuster had ontzettend veel onderhandelingen gevoerd, maar als Elayne het woord zou nemen, moest zij zwijgen. Door de binding met Birgitte stroomde vertrouwen. Rhand was een rots, onleesbaar en ver. ‘Jullie hebben de uitspraken van de Witte Toren over hem gehoord?’ vroeg ze kalm. Dat moest onderhand wel.

‘De Toren roept donder en bliksem af over iedereen die buiten de Toren om de Herrezen Draak benadert,’ merkte Paitar kalm op. Hij ging eindelijk zitten en nam haar ernstig op. ‘U bent een Aes Sedai. Dat moet u toch weten.’

‘De Toren heeft overal een vinger in de pap,’ mopperde Tenobia. ‘Nee, Ethenielle, ik zeg dit wel! De hele wereld weet dat de Toren verdeeld is. Volg je Elaida of de opstandelingen, Elayne?’

‘De wereld weet zelden wat de wereld meent te weten,’ merkte Merilille op met een stem die de kou in de tent nog verder deed toenemen. De kleine vrouw die holde als Elayne met haar vingers knipte en piepte als de windvindsters haar aankeken, zat kaarsrecht en nam Tenobia als een Aes Sedai op. Haar effen gezicht was even ijzig als haar toon. ‘De zaken van de Toren worden door de Toren zelf afgehandeld, Tenobia. Als je wilt leren hoe dat gaat, vraag dan of je naam in het Noviceboek bijgeschreven kan worden, dan kun je er twintig jaar over doen om wat op te steken.’

Hare Verlichte Hoogheid, Tenobia si Bashere Kazadi, Schild van het Noorden en Zwaard van de Verwordingsgrens, Hoogzetel van Huis Kazadi, vrouwe van Shahayni, Asnelle, Kunwar en Ganai, keek Merilille woedend aan maar zei niets. Elaynes achting voor haar nam wat toe.

Ze was niet boos op Merilille vanwege haar ongehoorzaamheid. Haar optreden had haar ervan gered dat ze steeds om de zaken heen moest draaien om de waarheid geen geweld aan te doen. Egwene had gezegd dat ze moest proberen te leven alsof ze de Drie Geloften reeds had afgelegd, maar hier, in dit kampement, voelde Elayne hoe zwaar dat woog. Hier was ze niet de erfdochter van Andor die moest strijden om de aanspraken op haar moeders troon of nog meer. Ze was een Aes Sedai van de Groene Ajah en had meer reden heel voorzichtig met haar woorden te zijn dan enkel te verhullen wat ze verborgen wenste te houden.

‘Ik kan jullie niet precies zeggen waar hij is.’ Dat was waar, omdat ze hun alleen een vage richting kon aanwijzen, ergens in de richting van Tyr, maar omdat ze hen niet vertrouwde, wilde ze hun zelfs dat niet vertellen. Ze diende gewoon goed op haar woorden te passen, ik denk dat hij van plan is een poosje te blijven op de plaats waar hij nu is.’ Hij had zich al dagenlang niet verplaatst en het was voor het eerst na zijn vertrek dat hij langer dan een halve dag op een bepaalde plaats bleef, ik zal jullie vertellen wat ik kan, maar alleen als jullie ermee instemmen om binnen een week verder naar het zuiden te trekken. Als jullie trouwens nog veel langer hier blijven, zullen jullie spoedig zowel een tekort aan gerst als aan vlees hebben. Ik beloof jullie dat jullie zo optrekken in de richting van de Herrezen Draak.’ In elk geval in het begin.

Paitar schudde zijn kale hoofd. ‘Je wilt dat wij Andor binnentrekken? Elayne Sedai, of moet ik je nu vrouwe Elayne noemen? Ik wens je de zegen van het Licht op je pad naar de Andoraanse kroon, maar niet zoveel dat ik mijn mannen opoffer in jouw strijd om die troon.’

‘Elayne Sedai en vrouwe Elayne zijn een en dezelfde,’ gaf ze hun te kennen, ik vraag jullie niet voor mij te vechten. In feite hoop ik van ganser harte dat jullie door Andor trekken zonder dat ergens een zwaard moet worden getrokken.’ Ze hief haar zilveren beker met wijn en maakte haar lippen nat zonder iets te drinken. Een flits behoedzaamheid sprong door de binding en onwillekeurig moest Elayne lachen. Aviendha keek haar fronsend vanuit de ooghoeken aan. Zelfs nu wilden ze nog voor de aanstaande moeder zorgen. ‘Ik ben blij dat iemand dit vermakelijk vindt,’ zei Ethenielle droog. ‘Probeer eens als een zuiderling te denken, Paitar. Ze spelen het Spel der Huizen hier en ik vermoed dat zij daar heel goed in is. Dat moet ze wel zijn, neem ik aan. Ik heb gehoord dat de Aes Sedai Daes Dae’mar hebben bedacht.’

‘Denk wat meer in krijgskundige termen, Paitar.’ Easar nam Elayne op en toonde een klein glimlachje. ‘We trekken op naar Andor als een leger met aanvallende bedoelingen. Zo zal elke Andoraan het tenminste zien. Ook als de winter niet zo streng is, zal het nog weken duren voor we Andor bereiken. Tegen die tijd zal ze meer dan voldoende Andoraanse Huizen tegen ons op de been hebben gebracht en dat betekent voor haar dat ze de Leeuwentroon in bezit zal hebben of bijna. Op z’n minst zullen zoveel strijdkrachten haar trouw hebben gezworen dat niemand in staat is het langere tijd tegen haar op te nemen.’ Tenobia verschoof, fronste en schikte haar rok goed, maar toen ze Elayne aankeek, lag er een waardering in haar ogen die er daarvoor niet was geweest.

‘En als wij Caemlin bereiken, Elayne Sedai,’ bedacht Ethenielle, ‘gaat u met ons... onderhandelen om Andor te verlaten zonder slag te leveren.’ Dat klonk niet als een vraag, inderdaad, dat is heel knap bedacht.’

‘Als het allemaal verloopt zoals zij denkt,’ zei Easar, en zijn glimlach verdween. Hij hield zonder te kijken een hand op en de oude soldaat overhandigde hem een wijnbeker. ‘Een veldslag verloopt zelden volgens plan, zelfs deze zonder bloedvergieten niet, vermoed ik.’ ik benadruk het onderdeel “zonder bloedvergieten”,’ merkte Elayne op. Licht, zo moest het gaan, want anders zou ze haar land in plaats van het te redden van een burgeroorlog in iets veel ergers storten. ik zal er alles aan doen om het op die manier te laten geschieden. En ik reken erop dat jullie hetzelfde doen.’

‘Weet je toevallig ook waar mijn oom Davram is, Elayne Sedai,’ vroeg Tenobia opeens. ‘Davram Bashere? Ik wil hem even graag spreken als de Herrezen Draak.’

‘Heer Davram bevindt zich niet zo ver van Caemlin, Tenobia. Ik kan echter niet beloven dat hij er bij je aankomst nog zal zijn. Mag ik aannemen dat jullie met mijn plan instemmen?’ Elayne dwong zich langzaam te ademen om haar bezorgdheid te verbergen. Ze was het punt waarop ze alles kon terugdraaien al voorbij. Ze zouden nu zeker naar het zuiden trekken, wist ze, maar zonder hun instemming zou er veel bloed worden vergoten.

De stilte bleef lang in de tent hangen. Alleen wat kolen knisperden in een bak. Ethenielle keek de twee mannen aan. ‘Zolang ik mijn oom kan spreken,’ merkte Tenobia verhit op, ‘stem ik ermee in.’

‘Op mijn eer, ik stem ermee in,’ zei Easar vastbesloten, en meteen volgde ook de zachtere stem van Paitar: ‘Bij het Licht, ik stem ermee in.’

‘Goed, dan zijn we het allemaal eens,’ verzuchtte Ethenielle. ‘Nu jouw deel, Elayne Sedai. Waar vinden we de Herrezen Draak?’ Elayne voelde een golf van opwinding door haar heen stromen, maar ze kon niet zeggen of dat werd veroorzaakt door triomf of vrees. Ze had gedaan waarvoor ze was gekomen, zichzelf en Andor in gevaar gebracht, en alleen de tijd kon leren of ze de juiste beslissing had genomen. Ze gaf zonder te aarzelen antwoord. ‘Zoals ik jullie al zei, ik kan zijn verblijfplaats niet precies aanduiden. Maar als u in Morland zoekt, moet dat resultaat opleveren.’

Dat was de waarheid, maar de winst zou haar toevallen, als er al winst viel te boeken. Egwene was vandaag uit Morland vertrokken en voerde het leger met zich mee dat Arathelle Renshar en de anderen in het zuiden had vastgehouden. Misschien zouden de naar het zuiden trekkende Grenslanders Arathelle, Luan en Pelivar dwingen te beslissen om haar te steunen. Het licht mocht dat geven. Afgezien van Tenobia leken de Grenslanders niet echt uitzonderlijk blij om Rhands verblijfplaats te weten. Ethenielle slaakte een lange zucht en Easar knikte slechts en kneep nadenkend de lippen op elkaar. Paitar dronk zijn beker half leeg en dat was zijn eerste echte slok. Het leek erop dat, hoe graag ze de Herrezen Draak ook wilden vinden, ze niet echt uitkeken naar een ontmoeting. Tenobia daarentegen riep de oude soldaat toe wijn te brengen en bleef maar praten dat ze haar oom zo graag wilde zien. Elayne had nooit kunnen denken dat die vrouw zoveel om familie gaf.

In deze tijd van het jaar viel de nacht snel en er restten nog maar enkele uren daglicht, bedacht Easar, die tegelijk ook een onderkomen voor de nacht aanbood. Ethenielle zei dat haar tent veel meer gemak bood, maar liet niets van teleurstelling blijken toen Elayne zei dat ze onmiddellijk wilde vertrekken.

‘Heel opmerkelijk dat u zo’n grote afstand zo snel kunt afleggen,’ mompelde Ethenielle. ‘Ik heb Aes Sedai horen praten over iets wat zij Reizen noemen. Een verloren gegaan Talent?’

‘Bent u veel zusters op uw reis tegengekomen,’ vroeg Elayne. ‘Enkelen,’ antwoordde Ethenielle. ‘Er zijn blijkbaar overal Aes Sedai.’ Zelfs Tenobia hield zich nu opeens stil.

Terwijl Birgitte de mantel om haar schouders legde, knikte Elayne. inderdaad. Kunt u onze paarden laten brengen?’ Niemand zei nog iets tot ze het kamp uitreden en tussen de bomen verdwenen. De paardenlucht en stank waren in het kamp zelf wel meegevallen, maar nu ze het niet meer roken, leek de lucht heel fris en de sneeuw op de een of andere manier witter. ‘Je was heel stil, Birgitte Trahelion,’ zei Aviendha en spoorde met de hielen haar merrie aan. Ze geloofde nog steeds dat de dieren zouden blijven staan als ze niet voortdurend werden aangespoord. ‘Een zwaardhand spreekt niet voor haar Aes Sedai. Ze luistert, bloedvuur, en bewaakt haar,’ antwoordde Birgitte droog. Het was niet waarschijnlijk dat er zich nog iemand in het bos bevond die een bedreiging vormde, zo dicht bij het Shienaraanse kamp, maar haar boog bleef binnen bereik en haar ogen gleden langs de bomen. ‘Deze onderhandelingen verliepen veel sneller dan ik gewend ben, Elayne,’ merkte Merilille op. ‘Gewoonlijk vereisen deze zaken dagen of weken van praten, zo niet maanden, voor er iets wordt overeengekomen. U had geluk dat er geen Domani bij waren. Of Cairhienin,’ zei ze nadenkend. ‘Grenslanders zijn verfrissend open en recht door zee. Daarmee valt gemakkelijk te onderhandelen.’ Open en recht door zee? Elayne schudde licht haar hoofd. Ze wilden Rhand vinden, maar hielden de reden waarom verborgen. Ze hielden ook de aanwezigheid van zusters geheim. Maar ze zouden van hem wegrijden als ze eenmaal naar Morland onderweg waren. Dat moest voor nu volstaan, maar ze wilde hem waarschuwen, als ze tenminste een manier kon bedenken zonder hem in gevaar te brengen. Zorg voor hem, Min, dacht ze. Zorg namens ons voor hem. Enkele spannen verder trok ze de teugels aan om het bos even nauwgezet te bekijken als Birgitte. Zeker het bos achter hen. De zon stond laag boven de boomtoppen. Een witte vos verscheen en verdween weer. Ze zag iets wegflitsten op een kale grijze tak; een vogel misschien of een eekhoorn. Opeens dook er een zwarte havik omlaag en een ijle kreet doorboorde de stilte en stierf weg. Ze werden niet gevolgd. Ze maakte zich geen zorgen over de Shienaranen maar over die onzichtbare zusters. De uitputting die eerder op de dag door het nieuws van Merilille was verdwenen, was dubbel zo erg teruggekeerd, nu haar gesprek met de Grenslanders achter de rug was. Ze wilde nu niets liever dan heel snel in bed liggen, maar ze wilde het niet zo graag dat ze bereid was de weving waarmee je kon Reizen, te verraden aan onbekende zusters.

Ze had een poort naar de binnenplaats van het paleis kunnen weven, maar wel met het gevaar iemand te doden die toevallig net op de plek liep waar de poort zich opende. In plaats daarvan weefde ze er dus een op een plek die ze evengoed kende. Ze was zo moe dat het de grootst mogelijke moeite kostte; zo moe dat ze niet eens dacht aan de angreaal rond haar hals, waardoor het een kleine moeite zou zijn geweest. Ze dacht er pas aan toen de zilveren spleet verscheen en die uitzicht bood op een veld met bruin gras. Het veld lag ten zuiden van Caemlin. Garet Brin had haar er vaak mee naartoe genomen om te kijken hoe de koninginnegarde bevelen oefende en op een geschreeuwd bevel vanuit lange colonnes overging in rijen van vier naast elkaar.

‘Blijf je kijken?’ wilde Birgitte weten.

Elayne knipperde met haar ogen. Aviendha en Merilille namen haar bezorgd op. Birgittes gezicht verried niets maar in de binding was zorg te voelen.

‘Ik dacht alleen aan iets,’ zei Elayne en spoorde Vuurhart aan om door de poort te lopen. Slapen zou heerlijk zijn. Van het oude oefenveld naar de hoge hoogpoort in de vijftig voet hoge stadswal was een korte rit. De lange rij marktgebouwtjes langs de toegangsweg naar de poort waren op dit tijdstip verlaten, maar gardisten met scherpe ogen hielden nog steeds de wacht. Ze zagen haar en de anderen aankomen zonder haar te herkennen. Huurlingen waarschijnlijk. Ze zouden haar pas herkennen als ze op de Leeuwentroon zat. Waar ze met behulp van het licht en geluk ook weldra op zou zitten.

De schemering viel snel in en de hemel werd donkergrijs; de schaduwen in de straten versmolten met elkaar. Maar weinig mensen waren nog aan het werk; de meesten haastten zich om een eind te maken aan het werk van die dag voor ze thuis gingen eten en genieten van een warm haardvuur. Een stel dragers met een donker-gelakte draagstoel van een koopman draafde verderop door een straat en enkele ogenblikken later reed een van de grote pompwagens achter een span van acht de andere kant op. De hoefijzers kletterden luid over de kasseien. Een brand ergens. Dat gebeurde vaak ’s nachts. Een groepje van vier gardisten kwam te paard op hen af, maar reed hen zonder op of om te kijken voorbij. Ze herkenden haar niet, evenmin als de mannen bij de poort. Zwaaiend in haar zadel reed ze verder, verlangend naar haar bed. Geschokt besefte ze opeens dat ze uit het zadel werd getild. Ze deed haar ogen open maar herinnerde zich niet dat ze die had gesloten en merkte dat ze in Birgittes armen het paleis werd ingedragen. ‘Zet me neer,’ mompelde ze vermoeid, ik kan best lopen.’

‘Je kunt amper staan,’ mopperde Birgitte. ‘Hou je mond.’

‘Zo kun je niet tegen haar praten,’ zei Aviendha hard. ‘Ze heeft echt slaap nodig, meester Norrij,’ zei Merilille ferm. ‘Het zal morgen moeten.’

‘Vergeef me, maar het kan niet morgen,’ antwoordde Norrij en hij klonk verrassend vastberaden. ‘Het is dringend en ik moet nu met haar praten.’

Elaynes hoofd wilde heen weer rollen toen ze het ophief. Halwin Norrij klemde de leren map tegen zijn borst, maar de droogstoppel die over gekroonde hoofden sprak alsof hij het over leidekkers had, stond van opwinding bijna te dansen om langs Aviendha en Merilille te komen, die hem allebei aan een arm tegenhielden. ‘Zet me neer, Birgitte,’ zei ze opnieuw en als door een wonder gehoorzaamde Birgitte. Ze hield haar arm echter ter ondersteuning om Elayne heen geslagen, waar ze heel dankbaar voor was, want ze betwijfelde of haar benen haar nog veel langer konden dragen. ‘Wat is er meester Norrij? Laar hem maar los, Aviendha.’ De hoofdschrijver schoot naar voren zodra de vrouwen hem loslieten. ‘Het bericht kwam snel na uw vertrek, mijn vrouwe,’ zei hij en ditmaal klonk het zeker niet stoffig. De zorg kneep zijn wenkbrauwen samen. ‘Er zijn vier legers... klein, hoor ik nu te zeggen, neem ik aan. Licht, ik herinner me dat in mijn jeugd vijfduizend man al een groot leger was.’ Hij wreef over zijn kale hoofd, waardoor de witte lokken achter zijn oren alle kanten op gingen staan. ‘Vanuit het oosten naderen vier legers Caemlin,’ ging hij met zijn meer gebruikelijke stem door. ‘Ze komen hier binnen een week aan, vrees ik. Twintigduizend man. Misschien dertig, ik ben er niet zeker van...’ Hij hield haar half en half zijn map voor, alsof hij de papieren erin wilde laten zien. Hij was opgewonden.

‘Wie zijn het?’ Elenia had landgoederen en wapenknechten in het oosten, maar Naean ook. Geen van beiden kon echter twintigduizend man onder de wapenen roepen. De sneeuw en modder zouden hen tot het voorjaar moeten vasthouden. Zou en had bouwen geen bruggen, zei de ijle stem van Lini in haar hoofd. ‘Ik weet het niet, mijn vrouwe,’ antwoordde Norrij. ‘Nog niet.’ Het deed er ook niet toe, nam Elayne aan. Wie ze ook waren, ze kwamen er nu aan. ‘Bij het eerste licht, meester Norrij, wil ik dat u al het voedsel dat u buiten de muren kunt vinden, opkoopt en de stad inbrengt. Birgitte. Laat de vaandrager die rondroept dat een handtekening handgeld oplevert, eraan toevoegen dat huurlingen vier dagen krijgen om te tekenen voor de garde of anders de stad moeten verlaten. Laat het bericht ook onder de mensen verspreiden, meester Norrij. Wie weg wil voor de belegering begint, moet nu gaan. Daarmee brengen we tevens het aantal te voeden monden terug en wellicht krijgen we daardoor nog wat meer mannen voor de garde.’ Ze duwde Birgittes arm weg en beende de gang door naar haar vertrekken. De anderen waren gedwongen haar te volgen. ‘Merilille, zeg het de Kinsvrouwen en de Atha’an Miere. Misschien willen zij ook weg voor de strijd begint. Kaarten, Birgitte. Laat goede kaarten brengen. En nog iets, meester Norrij...’

Ze had geen tijd om te slapen, geen tijd voor uitputting. Ze moest een stad verdedigen.

28

Nieuws in een juten zak

De ochtend nadat Mart beloofd had om Teslyn, Joline en de voor hem onbekende Edesina te helpen, als hij er ten minste toe in staat was, kondigde Tylin aan dat ze de stad verliet. ‘Suroth zal me laten zien hoe groot het deel is dat ik nu van Altara beheers, mijn duifje,’ zei ze. Haar mes stak in de bedstijl en ze lagen nog steeds op de verkreukelde linnen lakens en warrige dekens. Hij droeg slechts de zijden das die zijn litteken om zijn hals verborg, en zij had alleen maar haar vel aan. En een mooi vel, de zachtste huid die hij ooit had aangeraakt. Verstrooid liet ze een lange, groengelakte nagel langs zijn andere littekens glijden. Hij had er op de een of andere manier nogal wat opgelopen, hoezeer hij ook had geprobeerd dat te voorkomen. Zijn vel zou op een veiling beslist niet veel opbrengen, maar zij vond de littekens boeiend. ‘Eigenlijk kwam het plan niet van haar, weet je. Tuon denkt dat het me zal... helpen als ik alles met mijn eigen ogen zie in plaats van alleen maar op een kaart, en als dat meisje iets voorstelt, dóét Suroth het gewoon. Maar ze was graag gisteren al vertrokken. We gaan met to’raken om zo snel mogelijk te reizen. Naar het schijnt wel tweehonderd span per dag. O, kijk niet zo verschrikt, varkentje van me. Ik zal je niet op zo’n ding laten klimmen.’

Mart slaakte een zucht van opluchting. Hij was echter niet ontdaan door het vooruitzicht te moeten vliegen – hij dacht zelfs dat hij dat misschien wel leuk zou vinden – maar als hij lang uit Ebo Dar weg was, zouden Teslyn, Joline of zelfs die Edesina weleens zo ongeduldig kunnen worden dat ze iets stoms zouden probeerden, of een dwaas plan van Beslan zouden volgen. Hij maakte zich bijna evenveel zorgen over Beslan als over de vrouwen. Tylin, die opgewonden was over haar aanstaande vlucht op een van die Seanchaanse beesten, leek meer dan ooit op een adelaar.

‘Ik blijf een klein weekje weg, lieverd. Hmmm.’ Die groene nagel volgde een litteken dat ruim anderhalve hand lang schuin over zijn ribben liep. ‘Moet ik je aan het bed vastbinden zodat ik weet dat je veilig bent tot ik terug ben?’

Het kostte hem enige moeite om haar vuile grijns te beantwoorden met zijn meest innemende glimlach. Hij was er redelijk zeker van dat ze een grapje maakte, maar niet volkomen zeker. De kleren die ze vandaag had gekozen, tooiden hem helemaal in een rood dat zo fel was dat het pijn deed aan je ogen. Alles was rood, zelfs zijn das en hoed, behalve de bloemen op de jas en de mantel. Het witte kant om zijn hals en polsen maakte alles nog roder. Maar hij trok de kleren haastig aan, verlangend om haar vertrekken uit te komen. Met Tylin deed een man er goed aan om nergens al te zeker van te zijn. En ze kon het weleens helemaal niet als grap bedoeld hebben. Blijkbaar had Tylin niet overdreven toen ze het over Suroths ongeduld had. In amper twee uur, aangegeven door de met kostbare stenen versierde ronde klok in Tylins zitkamer, een geschenk van Suroth, begeleidde hij de koningin naar de haven. Dat wil zeggen dat Suroth en Tylin aan het hoofd van ongeveer twintig andere leden van het Bloed reden, gevolgd door hun verzamelde so’jhin, die voor het Bloed bogen en op ieder ander neerkeken, terwijl hij achteraan op Pips reed. Het speeltje van een Altaraanse koningin kon niet met het Bloed rijden, waartoe Tylin nu ook behoorde. En hij was ook geen erfdienaar of zoiets van hoge rang.

Het Bloed en de meeste so’jhin reden op fraaie dieren, slanke merries met gebogen halzen en een bevallige gang, of ruinen met een sterke borst, vurige ogen en een krachtige schoft. Zijn geluk leek bij de paardenrennen niet te werken, maar hij zou tegen het hele stel op Pips hebben gewed. De rode vosruin met zijn stompe neus zag er niet al te fraai uit, maar Mart wist dat hij bijna al die beesten op de korte afstand zou inhalen, en over een grote afstand zou hij ze allemaal kloppen. Na zoveel tijd in de stal wilde Pips, als hij dan niet mocht galopperen, wel ronddartelen en het kostte Mart al zijn vaardigheid om het dier in toom te houden. Voor ze halverwege waren, deed zijn hele been pijn. Als hij binnenkort Ebo Dar verliet, moest dat over zee of met Luca’s reizende beestenspul. Hij had een goed idee om de man over te halen reeds voor de lente weg te gaan, als het erop aan zou komen. Een gevaarlijk idee misschien, maar hij had niet veel keus. De andere mogelijkheid was veel gevaarlijker. Hij reed niet alleen achteraan. Meer dan vijftig mannen en vrouwen stapten in twee rijen achter hem aan. Ze droegen dikke witte wollen kleren over hun gebruikelijke flinterdunne kleren. Sommigen leidden pakpaarden met grote rieten manden met lekkernijen. Het Bloed kon niet zonder zijn dienaren. Ze dachten zelfs dat ze met zo weinig mensen een harde tijd tegemoet gingen. De da’covale keken zelden op van het plaveisel, en hun gezichten waren volkomen uitdrukkingsloos en stonden even blank als rauwe melk. Hij had eens een veroordeling van een da’covale meegemaakt. Een hoogblonde man van zijn leeftijd zou afgeranseld worden en de man had zich gehaast om het gereedschap voor zijn eigen bestraffing te halen. Hij had geen enkele poging gedaan om tijd te rekken of zich te verbergen, laat staan de bestraffing te ontlopen. Mart begreep zulke mensen niet. Voor hem reden zes sul’dam. Onder hun rijrok waren hun enkels te zien, bij sommigen een fraai stel, maar de vrouwen zaten in het zadel of ook zij van het Bloed waren. De mantelkappen hingen op de rug en de koude wind blies hun mantels omhoog, alsof de kou hen niet deerde. Twee hadden een damane aan een leiband naast hun paard. Mart bestudeerde de vrouwen onopvallend. Een van de twee, een kleine vrouw met bleekblauwe ogen, was door een zilverkleurige a’dam verbonden met de mollige, olijfkleurige sul’dam die hij ook met Teslyn had zien lopen. De damane met de donkere haren luisterde naar de naam Pura. Aan het gladde gezicht was de leeftijdloosheid van een Aes Sedai gemakkelijk af te lezen. Hij had Teslyn niet echt geloofd toen ze gezegd had dat de vrouw door en door een damane was geworden, maar toen de sul’dam zich opzij boog om iets tegen de vroegere Ryma Galfre te zeggen, barstte Pura in lachen uit en klapte verrukt in haar handen.

Mart huiverde. Ze zou zeker om hulp schreeuwen als hij zou proberen de a’dam los te maken. Licht, wat dacht hij wel! Het was al erg genoeg dat hij was opgezadeld met de klus om het spek van drie Aes Sedai uit het vuur te trekken. Bloed en as, elke keer als hij zich omdraaide leek hij met dat soort zaken opgezadeld te worden, en dat was al erg genoeg zonder te denken aan de mogelijkheid om er nog meer uit Ebo Dar te krijgen.

Ebo Dar was een grote zeehaven, misschien wel de grootste haven in de bekende wereld, en de steigers staken als lange grijze vingers van steen uit de kade, die over de hele lengte van de stad liep. Bijna alle aanlegplaatsen waren ingenomen door allerlei Seanchaanse vaartuigen. De bemanningen in het want juichten wild toen Suroth voorbijkwam, een langsrollende storm van stemmen die haar naam riepen. De mannen op andere schepen wuifden en riepen ook, hoewel er behoorlijk veel waren die niet echt goed wisten wie of wat ze nu toejuichten. Ze dachten waarschijnlijk dat dat van hen verlangd werd. Op die schepen liet een aanlandige wind de Gouden Bijen van Illian opbollen, de Maansikkels van Tyr, of de Gouden Haviken van Mayene. Kennelijk had Rhand de kooplieden daar er niet van kunnen weerhouden om in de Seanchaanse havens handel te drijven, of anders deden de kooplieden het achter zijn rug om. Er flitsten kleuren door Marts geest en hij schudde zijn hoofd om ze kwijt te raken. De meeste kooplieden zouden nog handelen met de moordenaars van hun moeder als het hun winst opleverde.

Er lagen geen grote schepen aan de meest zuidelijke pier, waar Seanchaanse officieren met hun bepluimde lakhelmen stonden te wachten om Suroth en Tylin in een van de grote, klaarliggende roeiboten te helpen, elk met acht roeiers aan de lange riemen. Maar eerst gaf Tylin Mart een laatste kus en trok ze hem bijna de haren uit toen ze zijn hoofd omlaag trok, waarna ze hem in zijn bil kneep alsof er niemand stond te kijken, bloed en as! Suroth keek ongeduldig tot Tylin in de lange boot zat, en ook daarna bleef ze zich ergeren. Ze maakte gebaren naar Alwhin, haar so’jhin, zodat die voortdurend over de roeibanken moest klauteren om haar van alles aan te reiken. De andere leden van het Bloed werden onthaald op diepe buigingen van de officieren, maar ze moesten met hulp van hun eigen so’jhin de ladder af. De sul’dam hielpen de damane in de boten, en niemand hielp de mensen in het wit, die de reismanden en zichzelf in de boten moesten zien te krijgen. Het duurde niet lang of de boten zochten zich een weg door de haven naar een landingsplaats ten zuiden van de Rahad, waar de raken en to’raken zich bevonden. Ze voeren tussen de verspreid voor anker liggende Seanchaanse schepen en de tientallen gekaapte Zeevolkschepen door, die overal in de haven dobberden. Het grootste deel scheen opnieuw te zijn opgetuigd, met Seanchaanse geribbelde zeilen en ander soort tuigage. Hun bemanningen waren ook Seanchaans. Met uitzondering van de windvindsters, aan wie hij liever niet dacht, en misschien een aantal verkochte Atha’an Miere bevonden de overlevenden en de andere da’covale zich allemaal in de Rahad, waar ze de dichtgeslibde grachten moesten schoonmaken. En hij kon er niets tegen ondernemen. Meer viel er niet over te zeggen.

Hij wilde onmiddellijk wegrijden en de Zeevolkschepen achter zich laten. Niemand op de pier besteedde enige aandacht aan hem. Zodra de boten waren losgegooid, verdwenen de officieren. Een onbekende had de pakpaarden weggeleid. De zeelieden klommen uit het want en gingen weer aan het werk, en leden van het havengilde rolden hun lage, zware kruiwagens weg die vol balen, kratten en vaten waren geladen. Maar als hij te snel wegging, kon Tylin wellicht denken dat hij regelrecht de stad uit wilde rijden en zou ze mensen achter hem aansturen, dus liet hij Pips aan het einde van de pier stilstaan en zwaaide als een gek tot ze zo ver weg was dat ze een verrekijker nodig had om hem nog te kunnen zien.

Ondanks zijn pijnlijk stekende been reed hij langzaam over de lange kade terug. Hij vermeed het naar de haven om te kijken. Eenvoudig geklede kooplieden stonden te kijken hoe hun lading geladen of gelost werd. Soms werd een beurs in handen van een man of vrouw in een groenleren vest gedrukt om ervoor te zorgen dat hun goederen minder ruw of sneller werden behandeld, hoewel het gilde volgens hem niet sneller kon. Zuiderlingen leken altijd op halve kracht te werken, tenzij de zon recht boven hun hoofden stond en de hitte een eend kon roosteren. Maar met een grijze lucht en een snerpende wind maakte het niet uit waar de zon stond. Tegen de tijd dat hij weer bij het Mol Hara Plein was, had hij meer dan twintig sul’dam geteld die met damane op de pieren wacht liepen. Ze staken hun neus in de boten die de aangemeerde schepen verlieten en niet van Seanchaanse afkomst waren. Ze gingen aan boord van elk nieuw schip aan de aanlegsteigers en van elk schip dat op het punt stond de meertouwen los te gooien. Hij had het kunnen weten, er waren hier te veel sul’dam. Het moest dus Valan Luca worden. De enige andere keuze was gewoon te gevaarlijk, behalve in nood. Ook Luca was niet zonder gevaar, maar het was de enige echte keuze die hem overbleef.

Terug in her Tarasinpaleis steeg hij met een pijnlijk gezicht van Pips af en trok zijn wandelstok uit de zadelriem. Hij liet een stalknecht de vos wegvoeren en strompelde naar binnen. Zijn linkerbeen kon nog net zijn gewicht dragen. Misschien zou een heet bad de pijn iets verminderen. Misschien kon hij dan nadenken. Luca moest verrast worden, maar voor hij naar Luca kon, moesten er nog wat probleempjes worden opgelost.

‘Aha, daar ben je,’ zei Noal, die ineens voor hem stond. Sinds hij de oude man een bed bezorgd had, had Mart slechts zo nu en dan een glimp van hem gezien, maar hij zag er uitgerust uit in zijn geborstelde grijze jas, als je bedacht dat hij elke dag in de stad verdween en ’s avonds pas weer naar het paleis terugkeerde. Hij schikte het kant aan zijn mouwomslagen en glimlachte vol vertrouwen, waardoor de spleten tussen zijn tanden zichtbaar werden. ‘U bent iets van plan, heer Mart, en ik zou u graag mijn diensten aanbieden.’ ik ben van plan mijn been te ontlasten,’ zei Mart zo achteloos als hij kon. Noal leek ongevaarlijk. Volgens Harnan vertelde hij verhalen voor ze gingen slapen, verhalen die Harnan en de andere Roodarmen met huid en haar slikten, zelfs dat verhaal over een stad die Shiboya heette en ergens voorbij de Aielwoestenij zou liggen, waar geleidsters hun gezichten hadden bedekt met tatoeages, waar op meer dan driehonderd soorten misdaad de doodstraf stond en waar onder de bergen reuzen leefden die groter waren dan de Ogier en die hun gezicht op de buik hadden. Hij beweerde dat hij daar geweest was. Iedereen die zoiets beweerde, moest wel ongevaarlijk zijn. Maar Mart had hem ook bezig gezien met die lange dolken die hij onder zijn jas droeg, en toen had hij er verre van ongevaarlijk uitgezien. Aan de manier waarop een man een wapen gebruikt, kun je zien of hij eraan gewend is. ‘Als ik iets anders van plan ben, hou ik je in gedachten.’

Noal bleef glimlachen en tikte met kromme vinger tegen de zijkant van zijn haviksneus. ‘Je vertrouwt me nog niet. Dat is begrijpelijk. Maar als ik je kwaad had willen doen, had ik die avond slechts weg hoeven lopen. Jij hebt die blik in je ogen. Ik heb belangrijke mannen plannen zien beramen, en ook schurken die even duister zijn als de Doemkrocht. Een man vertoont die blik als hij gevaarlijke plannen beraamt die hij geheim wil houden.’

‘Mijn ogen zijn alleen maar vermoeid,’ lachte Mart leunend op zijn stok. Belangrijke mannen die plannen beraamden? Die ouwe man had het waarschijnlijk in Shiboya gezien, bij de reuzen. ‘Ik ben je dank verschuldigd voor dat steegje, weet je. Als er nog iets is wat ik voor je kan doen, vraag het gerust. Maar nu ga ik op zoek naar een heet bad.’

‘Drinkt zo’n gholam bloed?’ vroeg Noal, Marts arm grijpend toen hij verder wilde hinken.

Licht, had hij die naam maar niet gezegd toen de oude man hem had geholpen. Had Birgitte hem maar nooit iets over dat ding verteld. ‘Waarom vraag je dat?’ Gholams leefden van bloed. Ze deden niet anders.

‘Gisteravond is er weer een man met opengereten keel gevonden. Alleen zat er bijna geen bloed op hem of zijn beddengoed. Had ik dat al gezegd? Hij verbleef in een herberg bij de Moldijnpoort. Het ding is weer terug.’ Hij keek langs Mart en maakte een diepe, plechtige buiging voor iemand. ‘Als je van gedachten verandert... Ik ben er altijd klaar voor,’ zei hij zacht toen hij zich weer oprichtte. Mart gluurde om toen de oude man zich weghaastte. Onder een vergulde staande lamp stond Tuon, die hem door haar sluier gadesloeg. Ze keek tenminste zijn kant op. Gadeslaan? Zoals altijd draaide ze zich om zodra hij haar zag en verdween. Haar witte plooirok ruiste zachtjes. Vandaag was er niemand bij haar.

Voor de tweede keer die dag huiverde Mart. Het was jammer dat het meisje niet met Suroth en Tylin was meegegaan. Een man die een brood krijgt, mocht niet klagen over een paar ontbrekende kruimels, maar Aes Sedai, Seanchanen, een rondsluipende gholam, een nieuwsgierige oude man en een mager starend meisje, dat was genoeg om elke man de kriebels te bezorgen. Misschien kon hij maar beter geen tijd verspillen aan het nemen van een bad.

Nadat hij Lopin had weggestuurd om de rest van zijn kleren uit Beslans speelgoedkast te vissen, en Nerim om Juilin te vinden, voelde hij zich wat beter. Zijn been stak nog wel en hij wankelde nog steeds tijdens het lopen, maar als hij geen tijd wilde verknoeien, kon hij maar beter opschieten. Hij wilde voor Tylins terugkomst weg zijn en dat gaf hem tien dagen. Minder, als je aan de veilige kant bleef.

Toen de dievenvanger zijn hoofd om de slaapkamerdeur stak, stond Mart zichzelf te bekijken in Tylins hoge staande spiegel. De rode kleren had hij in de klerenkast gestopt, samen met alle andere opzichtige kleding die ze hem gegeven had. Misschien kon Tylins volgende speeltje er wat van gebruiken. De jas die hij aan had, was het eenvoudigste dat hij bezat, een blauwe jas van fijne wol zonder borduursel. Het soort jas dat een man kon dragen zonder dat iedereen hem stond aan te gapen. Een fatsoenlijke jas.

‘Misschien wat kant,’ mompelde hij, en streek langs zijn hals. ‘Misschien een klein beetje.’ Het was echt een heel eenvoudig jas, als je hem goed bekeek. Bijna streng.

‘Ik weet niks van kant,’ zei Juilin. ‘Liet je me daarvoor komen?’

‘Nee, natuurlijk niet. Waar sta je zo om te grijnzen?’ De man grijnsde niet, zijn brede glimlach spleet zijn donkere gelaat bijna in tweeën, ik ben blij, dat is alles. Suroth is weg en ik ben blij. Als je me niks over kant wilt vragen, wat dan?’

Bloed en as! De vrouw waar Juilin zoveel belangstelling voor had, moest zo’n da’covale van Suroth zijn! Eentje die ze hier had gelaten. Er kon gewoon geen andere reden zijn waarom hij blij was dat Suroth weg was. En de man was van plan om ervandoor te gaan met Suroths eigendom! Nou ja, dat was misschien niet zo erg, vergeleken bij zijn ontvoering van een stel damane.

Mart hinkte naar Juilin, legde een arm om zijn schouders en liep met hem naar de zitkamer, ik heb damanekleding nodig voor een vrouw die ongeveer zo groot is en zo slank.’ Hij hield een hand op ter hoogte van zijn schouder. Hij gaf Juilin zijn meest oprechte glimlach, maar bij de ander versomberde die lach merkbaar, ik heb ook drie gewaden van een sul’dam nodig, en een a’dam. En ik dacht dat de man die het beste weet hoe je iets moet stelen zonder gepakt te worden, een dievenpakker zou zijn.’

‘Ik ben een dievenvanger,’ gromde Juilin terwijl hij Marts arm van zich afschudde, ‘geen dief!’

Marts glimlach verdween. ‘Juilin, die zusters krijg ik alleen de stad uit als de stadswacht denkt dat ze nog steeds damane zijn, dat weet je. Teslyn en Edesina dragen al de juiste kleding, maar we moeten Joline vermommen. Suroth is binnen tien dagen terug, Juilin. Als we tegen die tijd niet weg zijn, blijft jouw liefje gewoon haar eigendom.’ Hij wist dat als ze tegen die tijd nog niet waren vertrokken, ze dat ook niet meer zouden doen. Licht, in deze stad kon een man bij een warme haard nog doodhuiveren.

Juilin stak zijn vuisten in de jaszak en keek hem nijdig aan. Eigenlijk keek hij dwars door Mart heen naar iets dat de dievenvanger kennelijk niet beviel. Ten slotte maakte hij een grimas en mompelde: ‘Het zal niet gemakkelijk zijn.’

De volgende dagen waren helemaal niet gemakkelijk. De dienstmeisjes giechelden en lachten om zijn nieuwe kleren. Zijn eigen kleren, dus. Ze grijnsden bij hoorbaar afgesloten weddenschappen over hoe snel hij zich weer zou verkleden als Tylin terug was. De meesten schenen te denken dat hij al rennend in de gang alles uit zou rukken zodra hij hoorde dat ze onderweg was. Maar hij lette er niet op. Behalve op dat deel over Tylins terugkeer. De eerste keer dat een dienstmeisje het zei, sprong hij bijna tegen het plafond, omdat hij dacht dat ze écht terug was.

Een aantal vrouwen en bijna alle mannen beschouwden het omkleden als een teken dat hij ging vertrekken. Weglopen, noemden ze het afkeurend, en ze deden al het mogelijke om hem tegen te werken. In hun ogen was Mart de kruidnagelolie tegen Tylins kiespijn, en ze wilden niet dat zij hen zou gaan bijten omdat er geen olie meer was. Als hij er niet voor gezorgd had dat Lopin of Nerim in Tylins vertrekken zijn bezit bewaakten, zouden zijn kleren waarschijnlijk verdwenen zijn. En alleen de aanwezigheid van Vanin en de Roodarmen waren er de reden van dat Pips niet uit de stallen verdween.

Mart probeerde het vuurtje op te stoken. Als hij ervandoor ging en er tegelijkertijd twee damane verdwenen, zouden die gebeurtenissen zeker met elkaar in verband worden gebracht, maar nu Tylin uit de weg was en hij doelbewust voor haar terugkomst weg wilde zijn, zou zij de schuld niet krijgen. Elke dag reed hij met Pips rondjes op de binnenplaats, zelfs als het regende, en elke dag een stukje langer, alsof hij zijn uithoudingsvermogen wilde opbouwen. Wat hij eigenlijk ook deed, besefte hij na een tijdje. Zijn been en heup vlamden nog steeds pijnlijk, maar langzamerhand nam hij aan dat hij het wel tien span kon volhouden voor hij moest afstijgen. En anders zeker acht span.

Bij helder weer wandelden de sul’dam vaak met de damane terwijl hij oefende. De Seanchaanse vrouwen wisten dat hij geen bezit van Tylin was, maar hij hoorde hoe sommigen beweerden dat hij Tylins speeljongen was. Tylins Speeltje, zeiden ze, alsof dat zijn naam was! Hij was voor hen niet belangrijk genoeg om hem naar zijn eigen naam te vragen. Voor hen was iemand da’covale of geen da’covale, en zijn vage positie ertussenin vermaakte hen eindeloos. Hij reed op het geluid van lachende sul’dam en probeerde zichzelf wijs te maken dat het allemaal voor zijn eigen bestwil was. Hoe meer mensen konden zeggen dat hij zijn vlucht voorbereidde tijdens Tylins afwezigheid, des te beter voor haar. Het was alleen niet zo erg plezierig voor hemzelf.

Nu en dan zag hij gezichten van Aes Sedai tussen de damane die werden uitgelaten. Behalve Teslyn waren het er nog drie, maar hij had geen idee hoe Edesina eruitzag. Het kon de kleine, bleke vrouw zijn die hem aan Moiraine deed denken, of de lange met dat zilvergouden haar, of de slanke vrouw met de zwarte haren. Zoals ze naast een sul’dam voortschreden, had ze beiden even goed op eigen kracht kunnen lopen, ware het niet vanwege die glinsterende band om hun hals en de lijn die haar met de sul’dam verbond. Elke keer als hij Teslyn zag, leek ze grimmiger voor zich uit te staren. Elke keer vertoonde haar gezicht meer vastbeslotenheid. En ook iets wat wellicht op paniek leek. Hij begon zich zorgen te maken over haar. Vanwege haar ongeduld.

Hij wilde Teslyn geruststellen, want hij had geen oude herinneringen nodig om te weten dat een paniekerige vastberadenheid mensen doodde. Hij durfde echter niet meer naar zolderhokjes te gaan. Op elke hoek en in elke zijgang leek Tuon te staan, en dan keek ze hem aan of gleden haar blikken over hem heen of zoiets dergelijks. Het gebeurde iets te vaak om zich gerust te blijven voelen. Maar ook niet zo vaak dat hij meende dat ze hem volgde. Waarom zou ze dat doen? Toch wel vaak. Soms was haar so’jhin, Selucia, bij haar, en nu en dan Anath, hoewel die vreemde lange vrouw na een tijdje uit het paleis of minstens uit de gangen en zalen leek te zijn verdwenen. Ze was bezig zich ‘terug te trekken’, ving hij op, wat dat ook mocht betekenen. Alleen had hij graag gezien dat ze Tuon mee had genomen. Hij betwijfelde of het meisje een tweede keer zou geloven dat hij zoetigheid voor een windvindster kwam brengen. Wilde ze hem wellicht nog steeds kopen? Maar ook in dat geval begreep hij er nog steeds niets van. Hij begreep toch al nooit wat vrouwen in een man aantrok, want ze leken bij de gewoonste kerel uit hun bol te gaan. Hij besefte echt wel dat hij ondanks Tylins woorden geen schoonheid was. Vrouwen logen om een man in bed te krijgen, en ze logen nog erger als ze hem daar eenmaal in hadden.

Hoe dan ook, Tuon was slechts een kleine ergernis. Een vlieg op zijn neus. Niet meer dan dat. Er was meer nodig dan enkele kletsende vrouwen of starende meisjes om hem te laten zweten. Daar zorgde Tylin wel voor, zelfs nu ze afwezig was. Als ze terugkwam en hem betrapte, zou ze van mening kunnen veranderen en hem kunnen verkopen. Per slot van rekening was ze nu zelf een hoogvrouwe, en volgens hem zou het niet lang meer duren voor ze haar haren in een kam schoor. Een echte Seanchaanse van het Hoge Bloed. En wie wist wat ze dan zou doen? Tylin liet hem wel zweten, maar niet genoeg om in te verdrinken.

Noal hield hem op de hoogte van de moordpartijen van de gholam, en soms deed Thom hetzelfde. Er was elke nacht een nieuwe moord, hoewel niemand anders dan zij drieën de moorden met elkaar in verband bracht. Mart bleef zoveel mogelijk op open plaatsen, met mensen om zich heen. Hij sliep niet meer in Tylins bed en geen twee nachten op dezelfde plek. Als dat een nacht op de hooizolder van een stal betekende, nou ja, hij had eerder op hooizolders geslapen, hoewel hij zich niet meer herinnerde dat hooi zo scherp door je kleren prikte. Het was echter beter om door hooi geprikt te worden dan zijn keel open te laten scheuren.

Nadat hij besloten had om Teslyn te bevrijden, was hij meteen Thom gaan opzoeken. Hij had hem in de keuken gevonden, waar hij met de koks zat te kletsen over hoe je kip in honing kon braden. Thom kon net zo goed met koks omgaan als met boeren en kooplieden en edelen. Thom Merrilin had zijn eigen maniertjes waarmee hij geruchten kon opvangen en samenvoegen tot een volledig plaatje. Hij bekeek dingen op een andere manier en zag zo wat anderen over het hoofd zagen. Zodra de kip verorberd was, had Thom de enige manier bedacht waarop een Aes Sedai voorbij de stadswacht kon komen. Alles had toen zo gemakkelijk geleken. Eventjes. Maar er doemden al snel hindernissen op.

Juilin bezat datzelfde vermogen om zaken op een heel andere manier te bekijken. Misschien kwam dat door zijn jarenlange ervaring als dievenvanger. Op verschillende avonden had Mart met hem en Thom gepraat in hun kleine tweepersoonskamertje in het bediendenkwartier. Daar hadden ze geprobeerd om plannen te verzinnen en hindernissen te nemen. Bij die plannen was bij Mart echt het zweet uitgebroken.

Op de eerste bespreking, op de avond van Tylins vertrek, was Beslan naar binnen gevallen. Zogenaamd op zoek naar Thom. Jammer genoeg had hij eerst aan de deur geluisterd en genoeg gehoord om niet het bos ingestuurd te kunnen w:orden. Nog erger, hij wilde meedoen. Hij opperde zelfs hoe ze het moesten aanpakken. ‘Een opstand!’ zei hij, zittend op het krukje tussen de twee smalle bedden. Een wastafel zonder spiegel met een lampetkan en schaal maakte de kamer vol. Juilin zat in zijn hemdsmouwen op de rand van een bed met een gezicht waaruit niets viel op te maken, en Thom lag in zijn volle lengte op het andere bed en bekeek nadenkend zijn knokkels. Mart had geen andere keus dan bij de deur te gaan staan om te voorkomen dat er nog iemand zou binnenkomen. Hij wist niet of hij moest lachen of huilen. Thom had kennelijk al een hele rijd van Beslans dwaasheid afgeweten. Voortdurend had hij gepoogd Beslan tot rust te manen. ‘Het volk komt op mijn teken in opstand,’ bralde Beslan. ‘Mijn vrienden en ik hebben in heel de stad met mensen gepraat. Ze staan klaar voor de strijd!’

Mart zuchtte en verplaatste zijn gewicht naar zijn goede been. Hij vermoedde dat als Beslan het teken gaf, hij en zijn vrienden de enige opstandelingen zouden zijn. De meeste mannen praten liever over vechten dan het te doen, zeker tegen soldaten. ‘Beslan, in speelman-verhalen kunnen stalknechten met hooivorken en bakkers met oven-stokken voor hun vrijheid hele legers verslaan.’ Thom snoof zo hard dat zijn snor ervan trilde, maar Mart sloeg er geen acht op. ‘In het werkelijke leven worden stalknechten en bakkers om zeep gebracht. Ik heb oog voor goede soldaten en de Seanchanen zijn heel goed.’

‘Als we de damane samen met de Aes Sedai bevrijden, zullen ze naast ons staan in de strijd,’ hield Beslan vol.

‘Er zitten zeker ruim tweehonderd damane op zolder, Beslan, en de meesten zijn Seanchaans. Of je het leuk vindt of niet, maar als je ze bevrijdt, zullen al die Seanchaansen, tot aan de laatste vrouw toe, zo hard mogelijk naar hun sul’dam rennen. Licht, zelfs de vrouwen die niet Seanchaans zijn, kunnen we niet vertrouwen!’ Mart stak een hand op om Beslans verweer te smoren. ‘Er is geen mogelijkheid om uit te vinden wie te vertrouwen is. Daar hebben we geen tijd voor. En als we dat wel konden, zouden we de anderen moeten doden. Ik heb geen zin om een vrouw te doden wier enige misdaad is dat ze beteugeld is. Jij?’ Beslan keek de andere kant op, met opeengeklemde kaken. Hij zou het niet opgeven.

‘Of we de damane nu wel of niet bevrijden,’ ging Mart door, ‘als de mensen in opstand komen, maken de Seanchanen een slachthuis van Ebo Dar. Ze slaan opstanden hard neer, Beslan. Keihard! We kunnen elke damane op zolder doden, maar dan halen ze gewoon nog meer damane uit de kampen. En dan komt je moeder terug en vindt alles in puin en op de stadswal jouw hoofd op een staak. Waar dat van haar al gauw naast komt te staan. Je denkt toch niet dat men aanneemt dat zij niet wist wat haar eigen zoon van plan was?’ Licht, zou ze ervan afweten? De vrouw was dapper genoeg om het te proberen. Hij dacht niet dat ze zo stom zou zijn, maar... ‘Ze zegt dat wij muizen zijn,’ zei Beslan bitter. ‘Als wolfshonden voorbijgaan, houden muizen zich stil of ze worden opgegeten,’ herhaalde hij. ‘Ik vind het niet leuk om een muis te zijn, Mart.’ Mart ademde wat kalmer. ‘Beter een levende muis dan een dode, Beslan.’ Dat mocht dan niet zo fijngevoelig klinken, maar ondanks Beslans scheve blik, was het wel waar.

Hij moedigde Beslan aan de besprekingen bij te wonen, al was het maar om hem in de gaten te kunnen houden, maar Beslan kwam zelden opdagen. Thom kreeg de taak om Beslans gretigheid overal en altijd in te tomen. Het beste waartoe hij Beslan kon overhalen, was de belofte dat hij een opstand mocht uitroepen als het gezelschap een maand weg was, zodat ze konden ontsnappen. Dat was tenminste één ding dat geregeld was, zij het niet echt bevredigend. Voor de rest leken ze twee stappen te zetten en dan tegen een stenen muur te botsen. Of een struikeldraad te raken.

Juilins liefje had hem stevig in de vingers. Hij leek het niet erg te vinden om voor haar zijn Tyreense kleren te verwisselen voor de groenwitte bediendenlivrei, of het slapen te vergeten, zodat hij twee nachten na elkaar de vloer stond te vegen, niet ver van de trap naar de zolder. Niemand keek goed naar een vegende knecht, zelfs niet de hoofdbedienden. Het Tarasinpaleis had zoveel soorten bedienden dat zij elkaar lang niet allemaal kenden, en als ze een man in livrei met een bezem zagen, namen ze aan dat hij geacht werd daarmee te vegen. Hij besteedde ook nog eens twee hele dagen aan vegen en berichtte uiteindelijk dat de sul’dam vroeg in de ochtend en ook vlak na het vallen van de avond de hokjes bezochten. Daartussen konden ze op elk uur van de dag naar binnen of naar buiten lopen, maar ’s nachts werden de damane met rust gelaten.

‘Ik hoorde een sul’dam zeggen dat ze blij was dat ze niet in een kamp zat waar...’ Juilin, die languit op zijn dunne matras lag, hield even op en gaapte achter zijn hand. Thom zat op de rand van het bed, waardoor het krukje voor Mart overbleef. Het was beter dan staan, maar niet veel beter. De meeste mensen zouden op dit uur vast in slaap zijn. ‘... waar ze op sommige nachten wacht moeten lopen,’ ging de dievenvanger door toen hij weer kon spreken. ‘Ze zei dat ze het wel prettig vond om de damane ook de hele nacht te laten slapen, zodat ze bij zonsopgang allemaal uitgerust waren.’

‘Dus we moeten ’s nachts handelen,’ mompelde Thom, en speelde met zijn lange snor. Het was niet nodig om erbij te zeggen dat alles wat ’s nachts bewoog ook de aandacht trok. Seanchanen liepen ’s nachts de wacht in de straten, wat de stadswacht nooit had gedaan. De stadswacht was ook gevoelig geweest voor omkoperijtjes, tot de Seanchanen hen ontbonden hadden. Nu had je meer kans op de Doodswachtgarde in de nachtelijke straten, en wie probeerde hen om te kopen, leefde niet eens lang genoeg voor een rechtszaak. ‘Heb je al een a’dam gevonden, Juilin?’ vroeg Mart. ‘Of kleding? Kleding kan net zo moeilijk zijn als een a’dam.’ Juilin gaapte weer. ik krijg ze als ik ze krijg. Ze laten geen van die dingen rondslingeren, weet je.’

Thom kwam erachter dat het niet mogelijk was om met een damane door de poort te lopen. Of eigenlijk had Riselle het ontdekt, gaf hij openlijk toe. Blijkbaar had een in De Zwerfster verblijvende officier van hoge rang een zangstem die ze heel aangenaam vond.

‘Iemand van het Bloed kan damane meenemen zonder dat er vragen worden gesteld,’ zei Thom bij hun volgende bespreking. Ook deze keer zaten Juilin en hij op een bed. Mart begon de kruk te haten. ‘Of tenminste weinig vragen. Maar een sul’dam heeft een bevel nodig dat is getekend en gezegeld door een lid van het Bloed, een kapitein of hoger, of een der’sul’dam. De wacht bij de poort en in de haven heeft lijsten van elk zegel van zo’n gemachtigde, dus ik kan niet zomaar een zegel maken en dat gebruiken. Ik heb een afschrift van het juiste soort bevel met het juiste soort zegel nodig. Dan blijft de vraag over wie onze drie sul’dam willen zijn.

‘Misschien wil Riselle,’ stelde Mart voor. Zij wist niet wat ze uitvoerden en het zou gevaarlijk zijn om het haar te vertellen. Thom had haar van alles gevraagd. Hij deed of hij wilde leren hoe je onder Seanchaanse bezetting moest leven, en ze was volledig bereid om het haar Seanchaanse vriend te vragen. Ze zou zeer zeker niet bereid zijn om haar fraaie hoofdje op een staak te laten steken. Ze kon zelfs iets doen wat erger was dan nee zeggen. ‘En jouw geliefde, Juilin?’ Hij had zelf een eventuele derde gegadigde bedacht. Hij had Juilin gevraagd om sul’damkleren voor Setalle Anan, hoewel er nog geen kans geweest was om het haar te vragen. Nadat Joline de keuken was ingewandeld, was hij nog maar één keer teruggeweest in De Zwerfster, om er zeker van te zijn dat ze begreep dat hij er alles aan deed om haar daar weg te krijgen. Dat deed ze niet, maar vrouw’ Anan was er zowaar in geslaagd de boosheid van de Aes Sedai te sussen voor ze een keel kon opzetten. Ze zou de volmaakte sul’dam voor Joline zijn.

Juilin haalde ongemakkelijk zijn schouders op. ‘Het was al moeilijk genoeg om Thera over te halen samen met mij weg te lopen. Ze is nogal schuw. Ik kan haar helpen daar mettertijd overheen te komen – ik weet dat ik dat kan – maar ik geloof niet dat ze in de verste verte een sul’dam kan spelen.’

Thom trok aan zijn snor. ‘Dat Riselle onder bepaalde omstandigheden zal weggaan, is niet waarschijnlijk. Schijnbaar vindt ze de zang van baniergeneraal Yamada goed genoeg om te besluiten dat ze met hem wil trouwen.’ Hij zuchtte spijtig. ‘Uit die bron zullen geen inlichtingen meer komen, vrees ik.’ En ook het aanbod om zijn moede hoofd op haar boezem te leggen, zou niet langer komen, zei zijn gezichtsuitdrukking. ‘Nou, bedenken jullie maar wie we kunnen vragen. En zie of je een afschrift van zo’n bevel in handen kunt krijgen.’ Thom was erin geslaagd de juiste inkt en het juiste papier te vinden. Hij hield zich klaar om ieders hand en zegel na te maken. Hij minachtte zegels; iedereen met een koolraap en een mes kon er een namaken, zei hij. Schrijven in een handschrift waarvan de bezitter zelf dacht het geschreven te hebben, dat was pas kunst. Maar niemand kon een afschrift met het benodigde zegel vinden. De Seanchanen lieten geen bevelen rondslingeren. Juilin scheen ook al geen vorderingen met de a’dam te maken. Twee stappen naar voren, en een stenen muur. En opeens waren er al zes dagen voorbij. Nog vier dagen over. Voor Mart voelde het aan alsof er sinds Tylins vertrek zes jaar voorbij waren, en dat er nog maar vier uur resteerden. Op de zevende dag hield Thom Mart in de gang aan zodra hij van zijn paardrijden terugkwam. De vroegere speelman glimlachte alsof hij een nietszeggend praatje hield, maar hij hield zijn stem zacht. De haastige dienaren konden niet meer dan een gemompel horen. ‘Volgens Noal heeft de gholam vannacht weer iemand gedood. De Zoekers is opgedragen om de moordenaar te vinden, al moeten ze er hun eten of bed voor laten staan, hoewel ik er niet achter kan komen wie het bevel gegeven heeft. Zelfs het feit dat hun bevolen is om iets te doen, schijnt geheim te zijn. Maar ze zijn in feite bezig om de pijnbank klaar te maken en de ijzers te verhitten.’ Ondanks Thoms zachte stem keek Mart om zich heen of er iemand meeluisterde. De enige zichtbare persoon was een stevige grijze man die Narvin heette. Hij was in livrei maar haastte zich nergens naar toe, en droeg niets. Dienaren die zo hoog waren als Narvin, haastten zich niet en droegen niets. Hij knipperde met zijn ogen toen hij Mart zag en keek achterdochtig. Mart wilde boos uitvallen, maar in plaats daarvan grinnikte hij zo ontwapenend mogelijk, en Narvin vertrok nijdig. Mart was er zeker van dat de kerel verantwoordelijk was geweest voor de eerste poging om Pips uit de stallen te halen. ‘Heeft Noal je over de Zoekers verteld?’ fluisterde hij ongelovig, zodra Narvin weg was.

Thom maakte een afwerend gebaar. ‘Natuurlijk niet. Alleen maar over de moord. Hoewel hij geruchten schijnt op te vangen en ze goed kan uitleggen. Een zeldzame gave. Ik vraag me af of hij echt in Shara is geweest,’ peinsde hij. ‘Hij zei dat hij...’ Onder Marts boze blikken schraapte hij zijn keel. ‘Eh, dat is voor later. Ik heb andere bronnen dan de zeer betreurde Riselle. Een paar ervan zijn Hoorders. Hoorders schijnen inderdaad alles op te vangen.’

‘Je hebt met Hoorders gepraat?’ Marts stem piepte als een roestig scharnier. Hij dacht dat zijn keel in één klap dichtgeroest zat! ‘Daar is helemaal niets aan, zolang ze maar niet weten dat jij het weet.’ Thom grinnikte. ‘Mart, bij Seanchanen moet je ervan uit gaan dat ze allemaal Hoorders zijn. Zo hoor je wat je wilt weten zonder het verkeerde woord bij het verkeerde oor te uiten.’ Hij kuchte, trok aan zijn snor en slaagde er niet helemaal in om een grijns te verbergen die zo geringschattend was dat je hem eigenlijk wel moest prijzen. ‘Toevallig ken ik er twee of drie die dat echt zijn. Hoe dan ook, meer inlichtingen kan geen kwaad. Je wilt toch weg zijn voor Tylin terugkomt, nietwaar? Je ziet er wat... eenzaam uit, nu ze weg is.’

Mart kon slechts kreunen.

Die nacht sloeg de gholam opnieuw toe. Lopin en Nerim waren vol van het nieuws en nog voor Mart zijn ontbijt op had, was hij volledig op de hoogte. De hele stad was in rep en roer, beweerden ze. Het laatste slachtoffer, een vrouw, was gevonden bij een steeg en ineens waren de mensen aan het praten en brachten ze de ene moord in verband met de andere. Er liep een krankzinnige rond, en de mensen eisten meer Seanchaanse stadswachten op straat. Mart duwde zijn bord weg. Zijn honger was verdwenen. Meer soldaten. En alsof dat nog niet erg genoeg was, zou Suroth misschien besluiten om eerder terug te komen en Tylin met zich meebrengen. Hij kon op zijn hoogst op nog een dag of twee rekenen. Hij dacht dat hij ging overgeven. De rest van de ochtend strompelde hij in Tylins slaapkamer heen en weer. Hij sloeg geen acht op de pijn in zijn been terwijl hij iets, iets probeerde te bedenken waardoor hij binnen twee dagen het onmogelijke kon uitvoeren. De pijn was echt minder geworden. Hij had zijn wandelstok aan de kant gelegd en oefende om aan kracht te winnen. Hij meende twee of drie span te kunnen lopen zonder het been rust te moeten geven. Zonder al te veel rust, dan. In de middag bracht Juilin hem het enige goede nieuws dat hij in een eeuw had gehoord. Het was niet precies nieuws, maar een juten zak met twee kledingstukken en een zilveren a’dam.

29

Een ander plan

De kelder onder de vloer van De Zwerfster was groot, maar leek even benauwd als Thom en Juilins kamer, hoewel er maar vijf mensen waren. De olielamp op een omgekeerde ton wierp flakkerende schaduwen. Daarbuiten was de kelder helemaal in schaduwen gehuld. Het gangetje tussen de planken en de ruwstenen muren was nauwelijks breder dan een staande ton, maar daar kwam het niet door dat het zo vol leek.

‘Ik vroeg om je hulp, niet om de strop om mijn hals,’ zei Joline koud. Na bijna een week genoten te hebben van de zorg van vrouw Anan en van Enids kookkunst zag de Aes Sedai er niet meer zo verlopen uit. De gerafelde kleren waar Mart haar de eerste keer in had gezien, waren vervangen door fijne blauwe wol met een beetje kant aan hais en polsen. In het flakkerende licht was haar gezicht half in de schaduw, en ze zag er woedend uit. Haar ogen probeerde gaten in Marts gezicht te branden. ‘Als er iets verkeerd gaat, wat dan ook, ben ik machteloos!’

Mart wist niet wat hij hoorde. Hij had uit de goedheid van zijn hart, nou ja, zoiets, aangeboden om te helpen, en wat kreeg hij ervoor terug? Hij drukte de a’dam bijna tegen haar neus. De lijn kronkelde in zijn hand als een lange zilveren slang, glinsterend in het flakkerende lamplicht. De halsband en de armband sleepten over de stenen. Joline nam haar rok op en stapte achteruit om elke aanraking te vermijden. Aan de manier waarop haar mond vertrok, had het ding een adder kunnen zijn. Hij vroeg zich af of de halsband wel paste; hij leek groter dan haar slanke hals. ‘Vrouw Anan zal hem afdoen zodra we je buiten de muren hebben,’ gromde hij. ‘Je vertrouwt haar toch? Ze verkeert in levensgevaar door jou hier te verbergen. Ik zeg je dat het de enige manier is.’ Joline hief koppig haar kin. Vrouw Anan bromde nijdig iets onverstaanbaars. ‘Ze wil het ding niet dragen,’ zei Fen met vlakke stem achter Mart. ‘Als ze het niet wil dragen, dan draagt ze het niet,’ zei Blaeric nog vlakker, staande naast Fen.

Jolines donkerharige zwaardhanden leken als twee druppels water op elkaar, terwijl ze heel verschillend van uiterlijk waren. Fen had donkere, scheefstaande ogen en een kin waarmee je in steen kon beitelen. Hij was iets kleiner dan Blaeric en misschien wat breder in de borst en schouders, maar ze zouden zonder veel moeite elkaars kleren hebben kunnen dragen. Fens sluike zwarte haar hing bijna tot op zijn schouders, terwijl dat van Blaeric wat lichter was en in een knot was opgestoken. De blauwogige Blaeric was een Shienaraan, maar hij had zijn geschoren haar laten groeien om geen aandacht te trekken, al vond hij dat niet leuk. Fen was een Saldeaan die niet veel met mensen op had, behalve met Joline. Ze hadden allebei veel met Joline op. Het stel praatte hetzelfde, dacht hetzelfde, bewoog zich hetzelfde. Ze droegen sjofele hemden en gewone wollen werkmansvesten tot over hun heupen, maar iedereen die hen voor werklieden aanzag, zelfs in dit armzalige licht, was blind. Overdag liet vrouw Anan hen in de stallen werken... Licht! Ze keken naar Mart als hongerige leeuwen naar een geit. Hij ging anders staan, zodat hij de zwaardhanden zelfs niet eens meer vanuit zijn ooghoeken zag. De messen die hij op verschillende plaatsen op zijn lichaam verborgen had, boden hem weinig troost, met dat stel achter hem.

‘Als je niet naar hem wilt luisteren, Joline Maza, dan luister je naar mij.’ Setalle plantte haar vuisten op haar heupen en keerde zich met boze ogen naar de Aes Sedai. ‘Het is mijn bedoeling om je naar de Witte Toren terug te brengen, al moet ik je de hele weg duwen! Misschien kun je me dan onderweg tonen dat je weet wat het inhoudt om een Aes Sedai te zijn. Ik zal al blij zijn met de glimp van een volwassen vrouw. Wat ik tot dusver heb gezien, is een Novice die in haar bed ligt te snotteren en toevallen krijgt!’

Joline staarde haar aan en haar bruine ogen werden levensgroot, alsof ze haar oren niet kon geloven. Mart kon het ook bijna niet geloven. Herbergiersters vlogen geen Aes Sedai naar de keel. Fen gromde en Blaeric mompelde iets wat niet erg beleefd klonk. ‘Je hoeft niet zo ver te lopen. Tot we uit het zicht van de poortwachters zijn,’ zei Mart haastig tegen Setalle, in de hoop dat hij een uitbarsting van Joline kon voorkomen. ‘Hou de kap van je mantel op...’ Licht, hij moest zo’n fraaie mantel zien te krijgen! Nou ja, als Juilin een a’dam kon stelen, kon hij ook zo’n stomme mantel stelen.

‘... en de wachters zullen slechts de zoveelste sul’dam zien. Je kunt hier voor de ochtend terug zijn, en niemand komt het te weten. Tenzij je nadrukkelijk je trouwdolk wilt dragen.’ Hij lachte om zijn eigen grap, maar zij niet.

‘Denk je nu echt dat ik in een plaats kan blijven waar men vrouwen in dieren verandert alleen maar omdat ze kunnen geleiden?’ vroeg ze, en liep met grote passen naar hem toe tot ze vlak voor zijn neus stond. ‘Denk je dat ik mijn gezin in zo’n plaats laat blijven?’ Ze mocht dan nijdig naar Joline hebben gekeken, maar nu leek ze echt woest. Eerlijk gezegd had hij die vraag nooit overwogen. Natuurlijk wilde hij graag de damane bevrijden, maar waarom zou zij zich daar zo over opwinden? En opgewonden was ze; haar hand gleed langs de greep van de lange, kromme dolk in haar riem. Ebo Dar had weinig op met beledigingen, en in dat opzicht was ze een zuivere Ebodaraanse. ‘Twee dagen na de aankomst van de Seanchanen begon ik al met de onderhandelingen over de verkoop van De Zwerfster. Toen had ik al in de gaten wat voor soort volk het was. Ik had dagen geleden alles al aan Lidel Elonid moeten overdragen, maar ik heb hem aan het lijntje gehouden omdat Lidel geen Aes Sedai in zijn kelder wil vinden. Als jij klaar bent om te vertrekken, ben ik dat ook. Lidel begint ongeduldig te worden,’ voegde ze er betekenisvol over haar schouder naar Joline kijkend aan toe.

En mijn goud dan, wilde hij verontwaardigd vragen. Zou Lidel hem toestaan dat mee te nemen, een meevaller onder haar keukenvloer? Maar iets heel anders kneep zijn keel dicht. Ineens zag hij zichzelf opgezadeld met de hele familie van vrouw Anan, onder wie haar getrouwde zonen en dochters met al hun kinderen, en misschien ook nog wat ooms, tantes, nichten en neven. Tientallen. Misschien wel honderd. Zelf kwam ze van buiten, maar haar man had verwanten in de hele stad. Blaeric sloeg hem zo hard op de rug dat hij wankelde.

Hij liet de kerel zijn tanden zien en hoopte dat de Shienaraan het als een glimlachend bedankje zag. Blaerics gezicht bleef onbewogen. Stomme zwaardhanden! Stomme Aes Sedai! Stomme, stomme herbergiersters!

‘Vrouw Anan,’ zei hij voorzichtig, ‘als ik denk aan de manier waarop ik Ebo Dar wil verlaten, is er maar ruimte voor een kleine groep.’ Hij had haar nog niets verteld over Luca’s reizende beestenspul. Hij moest de man nog steeds overhalen hen mee te nemen en als hij met zoveel mensen bij de toegang verscheen, zou dat weleens heel moeilijk kunnen worden. ‘Ga terug, als we de stad uit zijn. Als je weg wilt, ga dan met een vissersboot van je man. Maar ik stel voor dat je een paar dagen wacht. Misschien wel een week of zo. Als de Seanchanen eenmaal ontdekken dat er twee damane vermist worden, zullen ze iedereen die wil vertrekken, het hemd van het lijf vragen.’

‘Twee?’ onderbrak Joline scherp. ‘Teslyn en wie nog meer?’ Mart kromp ineen. Hij had dit niet willen zeggen. Hij had Joline waar hij haar wilde hebben, maar ze was lichtgeraakt, eigenzinnig en verwend, en dat waren nog maar de eerste woorden die bij hem opkwamen. Als ze ook maar even zou denken dat er een grote kans op mislukking was, zou ze waarschijnlijk een onzinnig plan proberen. Iets waardoor ongetwijfeld zijn eigen plan in duigen zou vallen. Ze werd beslist opgepakt als ze in haar eentje probeerde te vluchten, en ze zou terugvechten. En als de Seanchanen eenmaal wisten dat er een Aes Sedai in de stad had gezeten, en nog wel vlak onder hun neus, zouden ze het zoeken naar marath’damane opvoeren, nog meer soldaten de straat op sturen als ze al gedaan hadden voor die ‘krankzinnige moordenaar’. Het ergste van alles was dat ze het zelfs nog moeilijker zouden maken om de stadspoort uit te komen. ‘Edesina Azzedin,’ zei hij met tegenzin. ‘Verder weet ik niets van haar.’

‘Edesina,’ zei Joline langzaam. Er verscheen een rimpel op haar gladde voorhoofd. ‘Ik heb gehoord dat ze...’ Wat ze ook gehoord had, ze klapte haar kaken op elkaar en staarde hem woest aan. ‘Houden ze nog meer zusters vast? Als Teslyn vrijkomt, laat ik geen andere zuster in hun handen achter!’

Mart moest moeite doen om zijn mond te houden. Lichtgeraakt en verwend? Hij keek naar een leeuwin die precies bij Blaeric en Fen paste. ‘Geloof me, ik laat geen enkele Aes Sedai in de hokken achter, tenzij ze zelf wil blijven,’ zei hij op een droge toon. De vrouw was nog steeds eigenzinnig. Ze kon eisen om ook de andere twee te redden, zoals Pura. Licht, hij had zich nooit met Aes Sedai moeten inlaten, en voor die waarschuwing had hij geen oude herinneringen nodig! Zijn eigen ervaring was in dit geval meer dan voldoende. Fen pookte met een harde vinger in zijn linkerschouder. ‘Niet te vrijpostig,’ zei de zwaardhand waarschuwend.

Blaeric pookte in zijn andere schouder. ‘Besef tegen wie je praat!’ Joline snoof, maar vroeg niet verder.

Mart voelde een spierknoop in zijn nek wat losser worden, ongeveer op de plek waar de beulsbijl zou treffen. Aes Sedai verdraaiden hun woorden wanneer het hun uitkwam, maar ze verwachtten niet dat anderen hun eigen kunstje tegen henzelf gebruikten. Hij wendde zich tot Setalle. ‘Vrouw Anan, je weet toch dat de boten van je man veel beter zijn dan...

‘Dat is wel zo,’ onderbrak ze hem, ‘maar Jasfer is drie dagen geleden met alle tien boten en alle verwanten uitgezeild. Ik verwacht dat het gilde met hem zal willen praten als hij ooit terugkomt. Hij wordt niet geacht reizigers mee te nemen. Ze koersen op Illian af, waar ze op me wachten. Ik ben niet echt van plan om helemaal naar Tar Valon te gaan, weet je.’

Ditmaal kon Mart zijn gekreun niet onderdrukken. Hij was van plan geweest om terug te vallen op Jasfer Anans vissersboten als hij Luca niet kon overhalen. Het was een gevaarlijke mogelijkheid, zeker, meer dan gevaarlijk. Krankzinnig misschien. De sul’dam op de pieren zouden beslist elk papier willen nagaan dat damane op vissersboten wegstuurde, vooral ’s nachts. Maar de boten hadden altijd achter in zijn gedachten gezeten. Goed, hij zou gewoon Luca’s arm hard moeten omdraaien, zo hard als maar nodig was. ‘Laat je je verwanten in dit seizoen de zee opgaan?’ Ongeloof vermengde zich met verachting in Jolines stem. ‘De tijd van de zwaarste stormen?’

Vrouw Anan hief trots haar hoofd, met haar rug naar de Aes Sedai gekeerd, ik vertrouw erop dat Jasfer doet wat nodig is. Ik heb evenveel vertrouwen in hem als jij in jouw zwaardhanden, Groene zuster. Meer zelfs.’

Joline tilde opeens de lamp bij de ijzeren voet op en bewoog hem om het licht op het gezicht van de herbergierster te laten vallen. ‘Hebben wij elkaar niet ergens eerder ontmoet? Soms, als ik je gezicht niet kan zien, klinkt je stem bekend.’

Setalle gaf geen antwoord maar nam de a’dam van Mart over en worstelde met de vlakke delen van de armband die aan een kant van de ronde zilveren lijn zat. Het hele ding was in delen gemaakt, die zo nauwkeurig pasten dat je niet kon zien hoe. ‘Laten we het uitproberen, dan hebben we dit maar achter de rug.’

‘Uitproberen?’ vroeg hij, en haar ogen keken hem vernietigend aan. ‘Niet iedere vrouw kan een sul’dam zijn. Dat zou je onderhand moeten weten. Ik hoop dat ik het kan, maar het is beter dat we daar achter komen voor het te laat is.’ Ze schold op de nog steeds koppig dichtzittende armband en draaide hem in haar handen om en om. ‘Weet je hoe dit ding opengaat? Ik kan niet eens zien waar hij opengaat.’

‘Ja,’ zei hij zwakjes. De enige keer dat hij met Seanchanen over sul’dam en damane had gepraat, had hij voorzichtig gevraagd hoe ze in de strijd gebruikt werden. Hij had er nooit bij stilgestaan hoe sul’dam gekozen werden. Hij moest hen misschien bestrijden – de oude herinneringen lieten hem voortdurend nadenken over het voeren van veldslagen – maar hij had beslist nooit de bedoeling gehad om een sul’dam te verwerven. ‘Het is beter om het nu te proberen.’ In plaats van... Licht!

De sluiting van de armband was eenvoudig. Dat was slechts een kwestie van de juiste plekken induwen aan de boven- en onderkant, net niet tegenover de plek waar de leiband vastzat. Hij kon het met één hand doen en de armband ging met een klik open. De sluiting van de halsband was iets ingewikkelder, en je had er beide handen voor nodig. Hij legde zijn vingers op de juiste plaats, links en rechts van de plek waar de lijn vastzat, en drukte toen, draaide de band en trok eraan terwijl hij met zijn vingers bleef drukken. Er gebeurde zo te zien niets, tot hij de twee helften de andere kant op draaide. Toen vielen ze open, met een scherpere klik dan bij de armband. Eenvoudig. Natuurlijk, het had hem in het paleis bijna een uur gekost om erachter te komen, zelfs met wat Juilin gezien had hoe het werkte. Maar niemand hier stak de loftrompet. Iedereen keek zelfs alsof hij iets had gedaan dat zij ook konden!

Setalle klikte de armband om haar pols, wikkelde de lijn om haar onderarm en hield de open halsband omhoog. Joline staarde er met afkeer naar; haar handen werden vuisten en grepen haar rok vast. ‘Wil je ontsnappen?’ vroeg de herbergierster zacht. Na enkele tellen rechtte Joline haar rug en hief haar kin op. Setalle sloot de halsband om de nek van de Aes Sedai met dezelfde luide klik als bij het openen. Hij moest de maat verkeerd hebben ingeschat: de halsband paste precies boven de hoge hals van haar gewaad. Jolines mond vertrok, dat was alles. Maar Mart kon bijna voelen hoe gespannen Blaeric en Fen achter hem waren. Hij hield zijn adem in.

De vrouwen stonden naast elkaar en deden een stap naar Mart toe, die weer begon adem te halen. Jolines gezicht betrok en werd onzeker. Toen zetten ze een tweede stap.

Met een kreet viel de Aes Sedai op de vloer, waar ze in grote pijn rondkronkelde. Ze kon geen woorden vormen maar alleen luid kreunen. Ze kromp in elkaar en haar armen en benen en zelfs haar vingers trilden en bogen zich in vreemde hoeken. Nauwelijks lag Joline op de vloer of Setalle viel op haar knieën, en haar handen gingen naar de halsband, maar Blaeric en Fen waren sneller, al handelden ze heel vreemd. Blaeric knielde, tilde de jammerende Joline op en hield haar tegen zijn borst, terwijl hij vreemd genoeg haar hals begon te masseren, wat Fen bij de armen deed. De halsband viel open en Setalle viel achteruit, maar Joline bleef schokken en kreunen, en haar zwaardhanden bleven haar masseren alsof ze krampen probeerden weg te wrijven. Ze wierpen koude blikken op Mart, alsof het allemaal zijn schuld was.

Mart zag alleen maar al zijn mooie plannen in duigen vallen en zag de mannen nauwelijks. Hij wist niet wat hij nu moest doen of waar hij moest beginnen. Tylin kon binnen twee dagen terug zijn en hij wist dat hij weg moest zijn voor ze terug was. Hij schoof langs Setalle en klopte op haar schouder. ‘Zeg haar dat we iets anders proberen,’ mompelde hij. Maar wat? Kennelijk kon alleen een vrouw met het vermogen van een sul’dam de a’dam gebruiken.

De herbergierster hield hem staande in het donker onder aan de trap die naar de keuken leidde, terwijl hij zijn hoed en mantel pakte. Een stevige, gewone wollen mantel zonder borduurwerk. Een man kon het wel af zonder borduurwerk. Hij miste het beslist niet. En al dat kant! Beslist niet!

‘Heb je een ander plan?’ vroeg ze. Hij kon haar gezicht in het donker niet onderscheiden, maar de zilveren band van de a’dam glinsterde. Ze greep naar de armband om haar pols. ik heb altijd een ander plan,’ loog hij, en maakte de armband voor haar los. ‘Nou, je hoeft niet meer in te zitten over jouw eigen gevaar. Zodra ik Joline van je heb overgenomen, kun jij je bij je man voegen.’

Ze gromde slechts. Hij vermoedde dat ze wist dat hij geen plan had. Hij wilde de gelagkamer met Seanchanen vermijden, dus liep hij door de keuken naar het erf, de poort door en het Mol Hara Plein op. Hij was niet bang dat iemand hem zou zien en zich zou afvragen waarom hij daar was. Als hij door de gelagkamer was gelopen, zouden ze gedacht hebben dat hij in zijn saaie kleren een boodschap voor de herbergierster deed. Maar onder de Seanchanen hadden drie sul’dam gezeten, twee ervan met damane. En omdat hij inmiddels het bange vermoeden had gekregen dat hij Teslyn en Edesina in de halsband moest laten zitten, wilde hij nu even geen damane zien. Bloed en as, hij had alleen maar beloofd om het te proberen! De zwakke zon stond nog hoog aan de hemel, maar de zeewind werd al sterker en rook naar zout en bracht de koude belofte van regen. Behalve een groep Doodswachtgardisten, mensen in plaats van Ogier, die over het plein heen en weer stampten, haastte iedereen zich het Mol Hara Plein over om hun werk voor de regen af te hebben. Toen hij de voet van het hoge standbeeld van koningin Nariene bereikte, viel een hand op zijn schouder.

‘Ik herkende je eerst niet, zonder die fraaie kleren, Mart Cauton.’ Mart draaide zich om en keek recht in het gezicht van de zware IIliaanse so’jhin die hij had gezien op de dag dat Joline weer in zijn leven verscheen. Het was geen plezierige herinnering. De kerel met zijn ronde gezicht zag er vreemd uit, met die baard en de helft van zijn haar afgeschoren, en hij stond zelfs te huiveren in zijn hemd. ‘Je kent me?’ zei Mart behoedzaam.

De man glimlachte hem breed toe. ‘Het Fortuin hale me, jazeker. Je hebt eens een gedenkwaardige reis op mijn schip gemaakt, met Trolloks en Shadar Logoth aan het begin, en een Myrddraal en Wittebrug in vlammen aan het eind. Baile Domon, meester Cauton. Herken je me nu?’

‘Ik herken je.’ En dat deed hij, min of meer. Een groot deel van die reis was vaag, aan flarden gescheurd door de gaten die nu door de herinneringen van andere mannen werden gevuld.- ‘We moeten eens een keer onder het genot van een warm kruidenwijntje over die dagen praten.’ Wat nimmer zou gebeuren als hij degene was die Domon het eerst zag. Wat er van die reis in zijn herinneringen was overgebleven, was vreemd en onplezierig, alsof hij zich een dodelijke ziekte herinnerde. Natuurlijk, hij was in zekere zin ziek geweest. Nog een onplezierige herinnering.

‘Geen betere tijd dan nu,’ lachte Domon. Hij sloeg een zware arm om Mart schouders heen, draaide hem om en liep met hem terug naar De Zwerfster.

Er was geen manier om van de man af te komen, of hij zou erom moeten vechten, dus ging Mart mee. Een gevecht was niet de manier om onopvallend te blijven. Bovendien wist hij niet zeker of hij wel kon winnen. Domon zag er dik uit, maar dat vet lag over harde spieren heen. Een drankje zou trouwens best welkom zijn. Bovendien, was Domon niet smokkelaar geweest? Misschien wist hij wel wat onbekende paadjes om Ebo Dar te verlaten en zou hij daar met wat voorzichtige vragen achter kunnen komen. Vooral bij wijn. Mart had een dikke beurs vol goud in de zak van zijn jas, en het kon hem niet schelen als hij dat allemaal moest uitgeven om de man zo dronken als een harpspeler op Zonnedag te krijgen. Drinkebroers praatten. Domon duwde hem de gelagkamer door en boog links en rechts naar het Bloed en naar officieren, die hem nauwelijks zagen, maar hij ging de keuken niet in, waar Enid hem een bank in de hoek had kunnen geven. In plaats daarvan troonde hij Mart de trap op. Mart nam aan dat Domon zijn jas en mantel wilde ophalen, tot de man hem een kamer inschoof die achter in de herberg lag. De kamer werd verwarmd door een flink knapperend vuur in de haard, maar Mart voelde zich plotseling kouder dan buiten.

Domon sloot de deur en plantte zich er met over elkaar geslagen armen voor. ‘Je bent in de aanwezigheid van de Kapitein van het Groen, vrouwe Egeanin Tamarath,’ zei hij plechtig, en voegde er toen wat gewoner aan toe: ‘Dit is Mart Cauton.’

Mart keek van Domon naar de lange vrouw die stijfjes op een stoel met een hoge rugleuning zat. Ze droeg een lichtgele plooirok, met daaroverheen een met bloemen geborduurd gewaad. Mart herinnerde zich haar. Haar bleke gezicht had harde trekken en haar blauwe ogen waren even dwingend als die van Tylin. Alleen vermoedde hij dat Egeanin niet op zoenen en vrijen uit was. Haar handen waren slank, maar toonden het eelt van een zwaardvechter. Hij kreeg de kans niet om te vragen wat dit allemaal betekende, en dat hoefde ook niet.

‘Mijn so’jhin heeft mij verteld dat je niet onbekend bent met gevaar, meester Cauton,’ zei ze zodra Domon zweeg. Haar trage Seanchaanse tongval klonk nog steeds hooghartig en bevelend, maar ze was dan ook van het Bloed, ik heb zulke mannen nodig om een schip te bemannen, en ik betaal goed, in goud, niet in zilver. Als je anderen kent zoals jezelf, zal ik ze huren. Maar ze moeten in staat zijn om hun mond te houden. Mijn zaken zijn mijn zaken. Baile noemde twee andere namen. Thom Merrilin en Juilin Sandar. Als een van hen in Ebo Dar is, kan ik hun bekwaamheden ook gebruiken. Ze kennen mij en ze weten dat ze mij met hun leven kunnen vertrouwen. Dat kan jij ook, meester Cauton.’

Mart ging in de tweede stoel van de kamer zitten en gooide zijn mantel naar achteren. Hij werd niet geacht bij iemand van het lage Bloed te gaan zitten, waartoe ze volgens haar donkere potvormige haardracht en groengelakte pinknagels behoorde, maar hij moest nadenken. ‘U hebt een schip?’ vroeg hij, vooral om wat tijd te winnen. Ze opende boos haar mond. Vragen aan iemand van het Bloed dienden omzichtig geformuleerd te worden.

Domon gromde en schudde zijn hoofd, en even leek ze nog bozer, maar toen verloor haar gezicht de strenge trekken. Tegelijk boorden haar ogen zich in die van Mart; ze kwam overeind, spreidde haar voeten, plantte haar handen in haar zij en sprak hem toe. ‘Ik zal een schip hebben, op zijn laatst aan het eind van de lente, zodra mijn goud uit Cantorin kan worden gebracht,’ zei ze ijzig. Mart zuchtte. Nou ja, de kans om Aes Sedai weg te krijgen op een schip dat van een Seanchaanse was, was natuurlijk ook denkbeeldig. ‘Hoe kent u Thom en Juilin?’ Domon kon haar verteld hebben over Thom, zeker, maar hoe kon ze in Lichtsnaam Juilin kennen? ‘Je stelt te veel vragen,’ zei ze streng, en draaide zich om. ‘Ik vrees dat ik je uiteindelijk toch niet kan gebruiken. Domon, laat hem gaan.’ Dat laatste was een hooghartig bevel.

Domon bewoog zich niet. ‘Zeg het hem,’ drong hij aan. ‘Vroeg of laat moet hij alles weten, of hij zal je in groter gevaar brengen dat je nu tegemoet ziet. Zeg het hem.’ Zelfs voor een so’jhin scheen hem behoorlijk veel toegestaan te worden. De Seanchanen waren meesters als het erom ging hun bezittingen hun juiste plaats te leren. Om iedereen hun plaats te wijzen, als het erop aankwam. Egeanin was heel wat minder taai dan ze eruitzag.

Maar op dit moment zag ze er erg taai uit, terwijl ze heen en weer liep en vernietigende blikken op Domon en Mart wierp. Uiteindelijk stond ze stil. ‘Ik heb Thom en Juilin enige hulp verleend in Tanchico,’ zei ze. Na een paar tellen voegde ze eraan toe: ‘En twee vrouwen die bij hen waren, Elayne Trakand en Nynaeve Almaeren.’ Ze keek hem gespannen aan om te zien of hij de namen kende.

Mart voelde zijn ribben samenknijpen. Het was geen pijn, maar meer of hij naar zijn uitverkoren paard keek, dat op de eindstreep afrende met de anderen er vlak achteraan, terwijl de vraag wie er zou winnen nog steeds in de lucht hing. Wat hadden Nynaeve en Elayne in Lichtsnaam in Tanchico uitgevreten waarvoor ze Seanchaanse hulp nodig hadden gehad, en gekregen? Thom en Juilin hadden heel weinig bijzonderheden verteld. Maar daar ging het niet om. Egeanin wilde mensen hebben die haar geheimen konden bewaren en zich geen zorgen maakten om gevaar. Ze was zelf in gevaar. Er was weinig gevaar te duchten voor iemand van het Bloed, behalve van iemand anders van het Bloed, en... ‘De Zoekers zitten achter u aan,’ zei hij. De manier waarop haar hoofd omhoog kwam, bevestigde zijn woorden en haar hand ging naar haar zij alsof ze naar een zwaard wilde reiken. Domon schuifelde wat met zijn voeten en spande en ontspande zijn grote handen terwijl zijn ogen op Mart waren gericht. Ogen die ineens harder leken dan die van Egeanin. De dikke man zag er niet langer gek uit; hij zag er gevaarlijk uit. Opeens bedacht Mart dat hij de kamer wellicht niet levend zou verlaten. ‘Als u uit handen van de Zoekers wilt blijven, kan ik u helpen,’ zei hij haastig. ‘U moet ergens heen waar de Seanchanen geen gezag hebben. Overal waar zij zijn, kunnen de Zoekers u vinden. En het is het beste om zo snel mogelijk te gaan. U kunt altijd meer goud krijgen, maar eerst moet u proberen niet in handen van de Zoekers te vallen. Thom heeft me verteld dat ze zich ergens heel erg druk over maken. Over hete ijzers en de pijnbank klaarmaken.’ Een tijdje stond Egeanin hem doodstil aan te staren. Toen wisselde ze een lange blik met Domon. ‘Misschien is het wel goed om zo snel mogelijk te vertrekken,’ zei ze zacht. Meteen klonk haar stem weer strenger. Als ze zich ergens zorgen over had gemaakt, was dat nu niet meer op haar gezicht te lezen. ‘De Zoekers houden me niet tegen als ik de stad wil verlaten, geloof ik, maar ze denken dat ze me kunnen volgen naar iets wat ze nog liever willen hebben. Ze zullen me volgen, en tot ik de landen verlaat die reeds door de Rhyagelle in bezit zijn genomen, kunnen ze soldaten bevelen om mij in de boeien te slaan. Dat zullen ze doen, zodra ze bedacht hebben dat ik naar landen ga die nog niet verzameld zijn. Daarom heb ik de hulp van jouw vrienden nodig, meester Cauton. Tussen hier en daar moet ik uit het zicht van de Zoekers verdwijnen. Ik heb het goud uit Cantorin dan wel niet, maar ik heb genoeg om jullie hulp behoorlijk te belonen. Daar kun je zeker van zijn.’

‘Noem me Mart,’ zei hij, en schonk haar zijn beste glimlach. Zelfs vrouwen met harde gezichten verzachtten door zo’n glimlach. Nu was hij daar niet zeker van – ze fronste zelfs – maar één ding wist hij wel: het effect van zijn glimlach. ‘Ik weet hoe ik je kan laten verdwijnen. Nu. Het heeft geen zin om te wachten, weet je. De Zoekers kunnen besluiten om je morgen al gevangen te nemen.’ Dat kwam aan. Ze deinsde niet terug – hij vermoedde dat ze voor heel weinig dingen terugdeinsde – maar ze knikte bijna. ‘Nog één ding, Egeanin.’ Dit kon nog steeds in zijn gezicht ontploffen, zoals vuurwerk van Aludra, maar hij aarzelde niet. Soms moest je gewoon de stenen laten rollen, ik heb geen goud nodig, maar wel drie sul’dam die hun mond kunnen houden. Denk je dat je daar aan kunt komen?’ Na een paar tellen die uren leken te duren, knikte ze, en hij glimlachte verholen. Zijn paard was als eerste over de streep.

‘Domon,’ zei Thom met vlakke stem vanwege de pijpensteel die in zijn mond geklemd zat. Hij lag op bed, met een dubbelgevouwen kussen onder zijn hoofd, en hij scheen de vage blauwe rook te bestuderen die in de lucht van de vensterloze kamer hing. De lamp gaf sputterend licht.

‘En ze is nu van het Bloed.’ Juilin zat op de rand van zijn bed en tuurde in de aangebrande kop van zijn pijp. ik weet niet of ik dat zo aantrekkelijk vind.’

‘Bedoel je dat we hen niet kunnen vertrouwen?’ vroeg Mart, die zijn tobak onnadenkend met een duim aanstampte. Hij trok zijn duim met een ruk en een milde vloek terug en stak hem in zijn mond. Opnieuw had hij de keus tussen het krukje en staan, maar deze keer vond hij de kruk niet erg. Het praten met Egeanin had weinig tijd gevergd, maar Thom was tot na het donker buiten geweest, en Juilin was zelfs nog later gekomen. Ze waren allebei beduidend minder verheugd over zijn nieuws dan Mart verwacht had. Thom had net gezegd dat hij eindelijk een van de juiste zegels goed had kunnen bekijken. Maar Juilin keek elke keer weer boos als hij naar het weggesmeten bundeltje in de hoek van de kamer keek. De man hoefde zich niet zo te blijven gedragen, alleen maar omdat ze die sul’dam-kleren nu niet meer nodig hadden, ik zeg je dat ze allebei doodsbang zijn voor die Zoekers,’ vervolgde Mart toen zijn duim wat was afgekoeld. Misschien niet doodsbang, maar wel bang. ‘Egeanin mag dan van het Bloed zijn, ze vertrok geen spier toen ik haar zei waar ik die sul’dam voor nodig heb. Ze zei alleen dat ze er drie wist die zouden doen waarvoor we ze nodig hebben, en ze kan ze morgen al hebben.’

‘Een vrouw van eer, die Egeanin,’ peinsde Thom. Zo nu en dan hield hij op om een fraaie ring te blazen. ‘Vreemd, zeker, maar ja, uiteindelijk is ze een Seanchaanse. Ik geloof dat zelfs Nynaeve haar wel aardig begon te vinden, en ik weet dat Elayne haar mocht. En Egeanin vond hen ook aardig. Ook al waren ze Aes Sedai, wat ze geloofde. Ze was heel bruikbaar in Tanchico. Heel bruikbaar. Meer dan bekwaam. Ik zou waarachtig wel willen weten hoe ze zich tot het Bloed heeft laten verheffen, maar ik geloof dat we Egeanin kunnen vertrouwen. En Domon. Een interessante man, die Domon.’

‘Een smokkelaar,’ mopperde Juilin kleinerend. ‘En nu is hij haar bezit. Maar so’jhin is meer dan bezit, weet je. Er zijn so’jhin die het Bloed zeggen wat ze moeten doen.’ Thom trok een borstelige wenkbrauw op, waarna de dievenvanger zijn schouders ophaalde, ik neem aan dat Domon te vertrouwen is,’ zei hij met tegenzin. ‘Voor een smokkelaar.’

Mart snoof. Misschien waren ze jaloers. Nou, hij was ta’veren en daar moesten ze maar mee leren leven. ‘Dan vertrekken we morgenavond. De enige verandering in het plan is dat we drie echte sul’dam hebben, en iemand van het Bloed om ons de poort uit te krijgen.’

‘En die sul’dam brengen drie Aes Sedai de stad uit, laten hen vrij en denken er geen tel aan om alarm te slaan,’ mompelde Juilin. ‘Eens heb ik, toen Rhand Altor in Tyr was, een geworpen munt vijf keer achter elkaar op zijn kant zien neerkomen. We liepen uiteindelijk weg en lieten de munt staande op de tafel achter. Ik neem aan dat er van alles kan gebeuren.’

‘Je vertrouwt hen of je vertrouwt hen niet, Juilin,’ gromde Mart. De dievenvanger keek weer vuil naar het bundeltje kleren in de hoek en Mart schudde zijn hoofd. ‘Hoe hebben ze jou in Tanchico geholpen, Thom? Bloed en as, kijk niet zo leeghoofdig! Jullie weten het en zij weten het, dan kan ik het toch net zo goed ook weten.’

‘Nynaeve zei dat we het niémand mochten vertellen,’ zei Juilin, alsof dat echt iets betekende. ‘Elayne zei het ook. We hebben het beloofd. Je kan wel zeggen dat we een eed zwoeren.’ Thom schudde zijn hoofd. ‘Omstandigheden kunnen de dingen veranderen, Juilin. Bovendien was het geen eed.’ Hij blies drie volmaakte ringen, de een in de ander. ‘Ze hielpen ons een soort mannelijke a’dam te pakken en die kwijt te raken, Mart. De Zwarte Ajah wilde die kennelijk tegen Rhand gebruiken. Je snapt waarom Nynaeve en Elayne dat stil wensten te houden. Als het verhaal de ronde ging doen dat zoiets bestaat, mag her Licht weten welke verhalen er dan zullen ontstaan.’

‘Wie kan het schelen welke verhalen mensen vertellen?’ Een mannelijke a’dam? Licht, als de Zwarte Ajah die om Rhands hals wist te krijgen, of de Seanchanen... Opnieuw wervelden die kleuren in zijn hoofd en hij dwong zichzelf niet meer aan Rhand te denken. ‘Praatjes doen niemand... kwaad.’ Geen kleuren deze keer. Hij kon ze vermijden door niet na te denken over... De kleuren wentelden opnieuw en hij beet hard op de steel van zijn pijp.

‘Niet waar, Mart. Verhalen hebben macht. De verhalen van speelmannen, de vertellingen van minstrelen, en ook de geruchten op straat. Ze voeden hartstochten en veranderen de manier waarop de mensen de wereld zien. Vandaag hoorde ik dat Rhand trouw heeft gezworen aan Elaida en dat hij in de Witte Toren is. De man die het vertelde, geloofde het, Mart. Wat zou er gebeuren als, zeg maar, genoeg Tyreners het geloven? Tyreners hebben het niet op Aes Sedai. Heb ik gelijk, Juilin?’

‘Sommigen.’ erkende Juilin, en voegde er toen aan toe alsof Thom dwang had gebruikt: ‘De meesten. Er zijn niet veel Tyreners die een Aes Sedai hebben ontmoet, dus weten ze er weinig van. Volgens de wet was geleiden verboden, waardoor er weinig Aes Sedai naar Tyr kwamen. En als ze het wel deden, riepen ze echt niet van de daken wie ze waren.’

‘Dat is het punt niet, mijn goede, Aes Sedai minnende Tyreense vriend. Maar het geeft in zekere zin wel meer gewicht aan mijn redenering. Tyr voegt zich naar Rhand, tenminste de edelen, omdat ze bang zijn dat hij anders terugkomt. Maar als ze geloven dat de Toren hem heeft, kan hij misschien niet meer terugkomen. Als ze geloven dat hij een speelpop van de Toren is, hebben ze nog meer reden om zich tegen hem te keren. Laat genoeg Tyreners dit alles geloven en hij had Tyr net zo goed kunnen verlaten direct nadat hij Callandor had getrokken. Dat is maar één gerucht, en het gaat in dit geval alleen maar om Tyr, maar het kan evenveel kwaad aanrichten in Cairhien, Illian of waar dan ook. Ik weet niet wat voor verhalen er rond een mannelijke a’dam kunnen ontstaan in een wereld met de Herrezen Draak en met Asha’man, maar ik ben te oud om dat mee te willen maken.’

Mart begreep het ergens wel. Een man wilde altijd de vijandelijke generaal laten geloven dat hij iets anders ging doen dan wat hij ging doen. En de vijand probeerde hetzelfde, als de vijand in dat soort dingen kundig was. Soms konden beide partijen zo warrig handelen dat er heel vreemde dingen gebeurden. Soms heel droevige en treurige rampen. Steden die in brand werden gestoken, waar niemand enig belang bij had, behalve dat de brandstichters een leugen geloofden, waardoor duizenden stierven. Om dezelfde redenen werden oogsten vernietigd, waarna tienduizenden stierven tijdens de hongersnood die volgde.

‘Dus houd ik mijn mond over die a’dam voor mannen,’ zei Mart. ‘Ik mag aannemen dat iemand eraan gedacht heeft om het... hem te zeggen?’ Kleuren flitsten. Misschien kon hij ze gewoon negeren, of eraan gewend raken. Ze verdwenen net zo snel als ze opkwamen en ze deden geen pijn. Hij hield alleen niet van dingen die hij niet begrijpen kon. Vooral als ze iets met de Ene Kracht te maken konden hebben. Het zilveren zegel met de vossenkop onder zijn hemd mocht hem dan tegen de Kracht beschermen, maar die bescherming had evenveel gaten als zijn eigen herinneringen.

‘We hadden niet bepaald een rechtstreekse verbinding,’ zei Thom droog, en liet zijn wenkbrauwen op en neer wippen. ‘Ik neem aan dat Elayne en Nynaeve een manier gevonden hebben om hem op de hoogte te stellen, als ze denken dat het van belang is.’

‘Waarom zouden ze?’ zei Juilin, terwijl hij zich boog om grommend een laars uit te trekken. ‘Het ding ligt op de bodem van de zee.’ Hij smeet de laars boos naar de bundel in de hoek. ‘Krijgen we vannacht nog wat slaap van je, Mart? Ik denk niet dat we er morgenavond aan toe komen en ik wil graag minstens een van de twee nachten slapen.’

Die nacht verkoos Mart Tylins bed. Niet vanwege die goeie ouwe tijd. Die gedachte deed hem lachen, hoewel het te veel het geluid van hees gefluister had om leuk te zijn. Een goede veren matras en kussens met eiderdons waren nu eenmaal te verkiezen boven een hooizolder, vooral als een man niet wist wanneer hij weer fatsoenlijk van zijn nachtrust kon genieten.

Hij kon echter niet in slaap komen en lag in het donker met een arm onder zijn hoofd en het leren koord van de vossenkop om zijn pols, klaar om te gebruiken voor het geval de gholam door de spleet onder de deur zou glijden, maar het was niet de gholam die hem wakker hield. Steeds weer liep hij alle onderdelen van het plan na. Het was een goed plan, en eenvoudig, zo eenvoudig als het onder deze omstandigheden kon zijn. Maar geen enkele veldslag verliep volgens plan, zelfs niet de beste. Grote kapiteins hadden hun faam niet verdiend door hun geweldige plannen, maar omdat ze nog steeds de zege konden grijpen nadat hun mooie plannen in het water waren gevallen. Toen het eerste licht door de vensters kwam, lag Mart nog steeds te denken. Hij rolde het zegel over de rug van zijn hand heen en weer en probeerde te bedenken wat er fout kon gaan.

30

Dikke, koude regendruppels

De dageraad was koud, met grijze wolken die de opkomende zon verborgen en met winden van de Zee der Stormen die de ruiten in de vensters deden trillen. In verhalen was dit niet het soort dag voor grootse reddingen en ontsnappingen. Het was een dag voor moordpartijen. Geen plezierige gedachte als je hoopte de dauw van de volgende dag mee te maken. Het plan was eenvoudig. Nu hij iemand van het Seanchaanse Bloed kon gebruiken, kon er gewoon niets misgaan. Mart probeerde zichzelf daar heel hard van te overtuigen.

Terwijl hij zich aankleedde, bracht Lopin hem het ontbijt – brood, ham en een harde gele kaas. Nerim vouwde de laatste kleren op die naar de herberg zouden gaan, met inbegrip van enkele hemden die Tylin had laten maken. Het waren tenslotte goede hemden, en Nerim beweerde dat hij iets aan het kantwerk kon doen, al liet hij het als altijd klinken alsof hij aanbood een doodskleed te naaien. Het sombere mannetje was handig met een naald, en dat wist Mart. Hij had genoeg wonden van Mart dichtgenaaid.

‘Nerim en ik nemen Olver mee door de afvalpoort achter het paleis,’ herhaalde Lopin overdreven geduldig met zijn handen op zijn buik. Bedienden in een paleis liepen zelden een maaltijd mis, en zijn donkere Tyreense jas zat strakker dan ooit over zijn ronde buik. ‘Behalve de wacht is daar nooit iemand tot ’s middags de afvalkarren wegrijden, en ze zijn eraan gewend dat wij voor zaken van mijn heer die kant gebruiken, dus zullen ze ons niet opmerken. In De Zwerfster vergaren wij het goud van mijn heer en de rest van diens kleren. Metwin, Fergin en Gorderan halen ons daar met de paarden af. Wij en de Roodarmen nemen dan rond het middaguur de jongeheer Olver door de Dal Eira-poort mee de stad uit. Ik heb de loterijmuntjes voor de paarden in mijn zak, heer, ook die voor beide pakpaarden. Er is een leegstaande stal aan de Illiaanse Straatweg, ongeveer een span ten noorden van de Renbaan van de Hemel, waar we zullen wachten op de komst van mijn heer. Ik vertrouw erop dat ik de bevelen van mijn heer op de juiste manier heb herhaald?’ Mart slikte het laatste stukje kaas door en veegde zijn handen af. ‘Vind je dat ik je dit alles te vaak laat opzeggen?’ vroeg hij terwijl hij zijn jas aantrok. Een gewone donkergroene jas. Een man wilde heel gewoon zijn terwijl hij zaken als die van vandaag afhandelde. ‘Ik wil er zeker van zijn dat je ze uit je hoofd kent. Onthoud: als je me morgen niet voor zonsopgang ziet, rij dan door naar Talmanes en de Bond van de Rode Hand.’ De noodklok zou geluid worden bij de ochtendschouw van de damanehokken, en als hij voor die tijd de stad niet uit was, zou hij erachter komen of zijn geluk ervoor kon zorgen dat de beulsbijl niet viel. Men had hem gezegd dat het zijn lot zou zijn om te sterven en opnieuw te leven. Het was een soort voorspelling, of iets wat er erg op leek, maar hij was er redelijk zeker van dat het al gebeurd was.

‘Natuurlijk, heer,’ zei Lopin vlak. ‘Het zal zijn zoals mijn heer beveelt.’

‘Zeker, heer,’ murmelde Nerim, op zijn gebruikelijke begrafenistoon. ‘Mijn heer beveelt en wij gehoorzamen.’

Mart vermoedde dat ze logen, maar twee of drie dagen wachten zou hen geen kwaad doen, en tegen die tijd zouden ze begrijpen dat hij niet kwam. Metwin en de andere twee krijgslieden zouden hen ervan overtuigen, als dat nog nodig mocht zijn. Die drie zouden Mart Cauton volgen, maar ze waren niet zo dwaas om hun nek op het blok te leggen als het zijne reeds gevallen was. Maar van Lopin en Nerim was hij niet geheel zeker.

Olver was minder ontdaan over het vertrek vanwege Riselle dan Mart had gevreesd. Hij bracht het onderwerp ter sprake toen hij de jongen hielp om zijn spullen te bundelen, zodat die naar de herberg gebracht konden worden. Alle spulletjes van Olver waren netjes op het smalle bed uitgespreid in wat het kleedkamertje was geweest, een kleine zitkamer, toen de vertrekken nog van Mart waren. ‘Ze gaat trouwen, Mart,’ zei Olver geduldig, alsof hij het aan iemand moest uitleggen die het voor de hand liggende niet kende. Hij opende het houten doosje dat Riselle hem had gegeven net lang genoeg om te zien of zijn roodhavikveer er veilig in lag, sloot de doos en borg hem op in de leren tas die hij zelf zou dragen. Hij paste net zo goed op de veer als op de beurs waarin twintig goudkronen en een vuistvol zilver zaten. ‘Ik geloof niet dat haar echtgenoot het prettig vindt als ze doorgaat met mij te leren lezen. Ik zou dat ook niet zijn als ik haar man was.’

‘O,’ zei Mart. Riselle was snel als ze eenmaal een besluit had genomen. Haar huwelijk met baniergeneraal Yamada was gisteren in het openbaar afgekondigd en zou morgen worden voltrokken, hoewel daar volgens de goede gewoonte twee maanden tussen hoorden te zitten. Yamada mocht dan een goede generaal zijn – Mart kon dat niet beoordelen – maar tegen Riselle en die geweldige boezem van haar had hij geen kans gehad. Vandaag waren ze een wijngaard in de Rhiannonheuvels aan het bekijken, die haar aanstaande als bruidsgeschenk wilde kopen, ik dacht alleen maar, ja, ik weet het niet hoor, dat je haar misschien mee wilde nemen.’ ik ben geen kind, Mart,’ zei Olver droog. Hij vouwde de linnen lap om zijn gestreepte schildpadrug en stopte dat ook in de tas. ‘Je gaat slangen-en-vossen met me spelen, hè? Riselle vond dat leuk en jij hebt nooit geen tijd meer.’ Mart had al Olvers kleren in een mantel gerold die in een pakmand zou gaan, maar de jongen had toch nog snel een broek en wat schone hemden en sokken in zijn tas gestopt. En het spel slangen-en-vossen, dat zijn overleden vader voor hem gemaakt had. De dingen die je dicht bij je hield, verloor je doorgaans minder snel, en Olver had in zijn tien jaren meer verloren dan de meeste mensen in een heel leven. Maar hij geloofde ook nog steeds dat je slangen-en-vossen kon winnen zonder de regels te breken. ‘Dat zal ik doen,’ beloofde Mart. En hij zou het doen ook, als hij tenminste de stad uit kon komen. Hij brak inderdaad genoeg regels om wat winst te verdienen. ‘Zorg maar goed voor Wind tot ik er ben.’ Olver grijnsde breed, en voor hem was dat inderdaad heel breed. De jongen was bijna even gek op die hoogbenige grijze ruin als op slangen-en-vossen.

Helaas was Beslan er ook een die leek te denken dat je bij slangen-en-vossen kon winnen.

‘Vannacht,’ gromde hij, en beende heen en weer voor de haard in Tylins zitkamer. Zijn ogen waren koud genoeg om de warmte van het vuur te laten verdwijnen. Hij hield zijn handen op zijn rug alsof hij wilde voorkomen dat hij ze op het gevest liet vallen. De klok op de marmeren mantel klonk vier keer voor het tweede uur van de ochtend. ‘Had me eerder gewaarschuwd en ik had binnen enkele dagen iets geweldigs kunnen beramen.’

‘Ik wil niet iets geweldigs,’ zei Mart. Hij wilde helemaal niets van hem, maar Beslan had toevallig eerder op de dag Thom de binnenplaats van De Zwerfster op zien glippen. Thom had Joline bezig willen houden tot Egeanin die avond haar sul’dam zou brengen. Hij zou haar tot bedaren brengen en haar opvrolijken met zijn hoffelijke manieren. Er waren misschien genoeg andere redenen voor een bezoek aan de herberg, maar ook weer niet al te veel vanwege al die Seanchanen daar. Maar Beslan had die reden geslikt als een eend vers kroos, en hij weigerde er buiten gelaten te worden. ‘Het is genoeg als een paar van jouw vrienden wat van de voorraden van de Seanchanen in brand steken die ze op de Baaiweg hebben opgeslagen. Na middernacht, ja, of zo dicht mogelijk erbij als ze het kunnen uitrekenen. Beter een uur later dan enige tijd ervoor.’ Met wat geluk zou hij lang voor middernacht de stad uit zijn. ‘Dat richt hun aandacht op het zuiden, en je weet dat het verlies van voorraden hen flink zal raken.’

‘Ik zei dat ik het zou doen,’ zei Beslan zuur, ‘maar je kunt niet beweren dat een paar brandjes een groots gebaar inhouden.’ Mart leunde achterover en legde gefronst zijn handen op de bamboeleuningen van de stoel. Zijn zegelring maakte een metalig getik op het hout toen hij met zijn vingers begon te trommelen. ‘Beslan, jij zorgt ervoor dat je in een herberg gezien wordt wanneer die branden worden aangestoken.’ De ander vertrok zijn gezicht. ‘Beslan, doe je dat?’

Beslan stak beide armen omhoog. ‘Goed, goed. Ik weet het, ik mag moeder niet in gevaar brengen. Ik laat me wel zien. Tegen middernacht zal ik zo dronken zijn als de man van een herbergierster! Je kunt erom wedden dat ik gezien zal worden! Het is alleen niet echt heldhaftig, Mart. Ik ben in oorlog met de Seanchanen, ook al is mijn moeder dat nier.’

Mart probeerde niet te zuchten en slaagde daar bijna in. Op geen enkele manier kon natuurlijk geheim worden gehouden dat drie Roodarmen de paarden uit de stallen haalden. Twee keer zag hij die ochtend hoe kamermeisjes elkaar geld gaven, en beide keren keek de vrouw die het geld kwijt was, hem boos aan. Zelfs nu Vanin en Harnan kennelijk nog veilig in de grote barak bij de stallen zaten, wist het paleis dat Mart Cauton er heel gauw vandoor zou gaan en werden er reeds weddenschappen uitbetaald. Hij moest er slechts voor zorgen dat niemand erachter kwam hoe gauw dat was. In de loop van de ochtend nam de wind in kracht toe, maar hij liet Pips opzadelen en reed zijn eindeloze rondjes op het erf. Hij zat ineengedoken in het zadel en hield zijn mantel stevig vast. Hij reed langzamer dan anders, zodat Pips’ hoefijzers luie plofgeluiden maakten op het plaveisel. Nu en dan keek hij afkeurend naar de donker wordende wolken in de lucht en schudde dan zijn hoofd. Nee, Mart Cauton hield er niet van om in dit weer buiten te zijn. Mart Cauton zou ergens droog en warm wachten tot de hemel was opgeklaard, ja, dat zou hij doen.

De sul’dam die de damane in een kringetje over het erf leidden, wisten ook dat hij spoedig zou vertrekken. Misschien praatten de kamermeisjes niet rechtstreeks met de Seanchaanse vrouwen, maar wat één vrouw wist, zou al gauw aan alle vrouwen binnen een span omtrek bekend zijn. Een bosbrand kon niet zo snel van droge boom tot boom overslaan als de onderlinge praatjes van vrouwen. Een lange sul’dam met geel haar keek zijn kant op en schudde haar hoofd. Een kleine, stevige sul’dam lachte hardop en haar gezicht spleet open. Hij was slechts Tylins Speeltje.

Met de sul’dam had hij niets te maken, maar met Teslyn wel. Tot vanmorgen had hij haar niet onder de damane gezien die afgericht werden. Vandaag lieten de sul’dam hun mantels met de wind meevliegen, maar alle damane hielden hun mantels stevig vast. Behalve de grijze mantel van Teslyn, die zorgeloos elke kant op wapperde. Soms struikelde ze even waar de stenen ongelijk lagen. Haar ogen stonden groot en bezorgd. Soms wierp ze een snelle blik op de sul’dam met haar zwarte haren en flinke boezem, die het andere uiteinde van haar zilveren leiband droeg, en als ze dat deed, likte ze onzeker haar lippen.

Mart voelde zijn buik samentrekken. Waar was haar vastberadenheid gebleven? Als ze elk ogenblik in kon storten... ‘Alles goed?’ vroeg Vanin toen Mart afsteeg en hem Pips’ teugels gaf. Het begon te regenen, dikke, koude druppels, en de sul’dam haastten zich met hun damane naar binnen, lachend en hollend om niet nat te worden. Sommige damane lachten ook, een geluid dat Marts bloed deed verkillen. Vanin wilde niet de kans lopen dat iemand zich af ging vragen waarom ze in de regen bleven staan praten en daarom bukte de dikkerd zich om Pips’ linkervoorbeen te pakken en de hoef te bekijken. ‘Je bent wat meer opgewonden dan anders.’

‘Alles gaat goed,’ zei Mart. De pijn in zijn been en heup knaagde als scherpe tanden, maar hij merkte er nauwelijks iets van, evenmin van de steeds heftiger wordende regenbui. Licht, als Teslyn het nu opgaf... ‘Onthou alleen dat als je vannacht geschreeuw in het paleis hoort, of ook maar iets hoort wat naar moeilijkheden ruikt, dat jij en Harnan niet langer wachten. Je rijdt meteen naar buiten en zoekt Olver. Hij zal...’

‘Ik weet waar het boefje zit.’ Vanin liet Pips’ been zakken en richtte zich op en spuwde. De regendruppels spatten op zijn gezicht uiteen. ‘Harnan is niet zo stom dat hij zijn laarzen niet alleen kan aantrekken, en ik weet wat me te doen staat. Zorg nou maar voor jouw aandeel en wees er zeker van dat je geluk werkt. Kom, jongen,’ zei hij op veel vriendelijker toon tegen Pips. ‘Ik heb wat lekkere haver voor je. En een lekkere warme visstamppot voor mij.’ Mart wist dat hij iets zou moeten eten, maar het voelde of hij een steen had ingeslikt die geen ruimte voor voedsel overliet. Hij hinkte naar Tylins vertrekken, wierp zijn vochtige mantel over een stoel en stond een tijdje naar de hoek te staren waar zijn speer naast zijn boog tegen de muur stond. Hij was van plan op het laatste ogenblik terug te komen voor de ashandarei. Tegen die tijd zou iedereen van het Bloed naar bed zijn, evenals de bedienden. Alleen de wachters buiten zouden wakker zijn, maar hij wilde niet riskeren dat hij ermee gezien werd. Zelfs de Seanchanen die hem Tylins Speeltje noemden, zouden het vreemd vinden als hij midden in de nacht met een wapen door de gang liep. Goed zwart taxushout was buiten Tweewater bijna onmogelijk te vinden, en ze sneden het bovendien altijd te kort. Een ongespannen boog moest twee hand groter zijn dan de man die hem ging trekken. Misschien moest hij de boog toch achterlaten. Hij zou beide handen nodig hebben voor de ashandarei, als het zover zou komen, en de tijd die het hem kostte de boog te laten vallen, zou de tijd kunnen zijn die hem zou doden. ‘Alles loopt volgens plan,’ zei hij hardop. Bloed en as, hij klonk al evenzeer als een schaapskop als Beslan! ik ga mij geen weg uit dit stomme paleis vechten!’ Bijna net zo dwaas. Geluk luisterde heel nauw, met de dobbelstenen. Elders op geluk vertrouwen kon een man zijn dood betekenen.

Hij ging op het bed liggen, legde zijn gelaarsde benen over elkaar en bleef naar de boog en speer kijken. De deur naar de zitkamer stond open en hij kon de klok zacht elk uur horen slaan. Licht, hij had vannacht zijn geluk nodig.

Het duurde zo lang voordat het donker werd dat hij bijna opstond om te zien of de zon was blijven hangen. Maar eindelijk vervaagde het grijze licht tot een purperen schemering, en toen tot volledige duisternis. De klok sloeg twee keer, en toen waren de enige geluiden het gekletter van de regen en het gebeuk van de windvlagen. Werklieden die het weer hadden getrotseerd, zouden hun gereedschap nu neerleggen en naar huis sloffen. Niemand kwam de lampen aansteken of de haarden verzorgen omdat niemand hem hier verwachtte. De vlammen in de slaapkamer werden kleiner en stierven weg. Alles was nu in beweging. Olver zat veilig in die oude stal, waar nog een groot deel van het dak aanwezig was... De klok sloeg het eerste volle uur van de nacht, en na niet meer dan een week, de vier gongslagen voor het tweede uur.

Hij kwam overeind, liep al tastend door de inktzwarte kamer en sloeg het raam in een hoog venster open. De sterke wind joeg regendruppels door het witte traliewerk en maakte zijn jas al gauw doornat. De maan was achter wolken verborgen en de stad was een donkere massa in de in regen gehulde duisternis. Er waren zelfs geen bliksems om de duisternis te verbreken. Alle straatlampen waren kennelijk door de regen en de wind uitgeblazen. Als ze het paleis zouden verlaten, zou het nachtelijke donker hen verbergen. En iedere nachtwacht die hen deze nacht wilde zien, zou twee keer moeten kijken. Hij huiverde toen de wind door zijn natte jas sneed en sloot het raam. Hij ging op een leuning van een stoel zitten, leunde met de ellebogen op zijn knieën en keek naar de klok boven de koude haard. Hij kon de klok niet zien in het donker, maar hij kon het regelmatige tikken wel horen. Hij bleef bewegingloos zitten, hoewel de slag van het volgende uur hem even deed schrikken. Er zat niets anders op dan te wachten. Over een poosje zou Egeanin Joline aan haar sul’dam voorstellen. Als ze tenminste echt in staat was geweest om er drie te vinden die volgens haar zouden doen wat ze beval. Als Joline maar niet in paniek raakte als ze voor het eerst de a’dam om kreeg. Thom, Joline en de anderen uit de herberg zouden hem vlak voor de Dal Eira-poort opvangen. Als hij niet kwam... Thom was doorgegaan met het bewerken van zijn koolraap. Hij was ervan overtuigd dat hij hen met zijn nagemaakte bevelen de poort uit kon krijgen. Zo hadden ze tenminste een kans als alles in duigen viel. Als. Te veel ‘alsen’ om over te tobben, maar daar was het nu te laat voor. Ding! zei de klok, en het klonk als een stukje kristal waar met een lepel tegenaan werd getikt. Ding! Om deze tijd zou Juilin zich een weg zoeken naar zijn dierbare Thera, en met een beetje geluk zou Beslan beginnen aan een drinkgelag ergens in een herberg. Hij haalde diep adem, stond op en voelde of zijn messen er nog zaten, in zijn mouwen, onder zijn jas, in de omgeslagen randen van zijn laarzen, en een dat vanaf zijn kraag naar beneden hing. Toen hij ermee klaar was, verliet hij de vertrekken. Het was nu te laat om nog terug te krabbelen; hij moest beginnen.

De lege gangen waarin hij liep, waren slechts vaag verlicht. Een op de drie of vier staande lampen brandden met kleine vlammetjes voor de spiegels en vormden kleine lichtpoelen met bleke schaduwen ertussen die net geen duisternis werden. Zijn laarzen klonken luid op de vloertegels. Ze weerkaatsten op de marmeren trappen. Het was heel onwaarschijnlijk dat er nog iemand wakker was op dit uur, maar als iemand hem zag, moest hij er niet uitzien alsof hij aan het rondsluipen was. Hij stak zijn duimen achter zijn riem en dwong zichzelf om onbezorgd voort te stappen. Het was niet erger dan het stelen van een stuk taart van een keukenvensterbank. Al bevatten die brokjes herinneringen uit zijn jeugd ook stukken waarin hij half gevild werd voor zoiets, nu hij erover nadacht.

Hij stapte de zuilengang rond de binnenplaats op en zette zijn kraag op tegen de regenvlagen die tussen de gegroefde witte zuilen zwiepten. Vervloekte regen! Een man kon erin verzuipen, zelfs als hij niet buiten was. De lampen aan de muur waren uitgeblazen, behalve het stel bij de open poort, het enige lichtschijnsel in de regenval. Hij kon de wachters buiten de poort niet zien. De Seanchaanse wachten zouden even onbeweeglijk staan als op een zonnige namiddag. Maar dat gold ook voor de Ebodaranen: ze hielden er niet van om door iets in verlegenheid gebracht te worden. Na een paar tellen trok hij zich terug in de voorhal om niet helemaal doornat te worden. Er bewoog niets op het erf. Waar bleven ze? Bloed en as, waar...? Er verschenen ruiters in de poort, voorafgegaan door twee man te voet met stoklantaarns. Hij kon hen in de regen niet tellen, maar het waren er te veel. Hadden Seanchaanse boodschappers lantaarndragers? Misschien, in zulk weer. Zijn gezicht vertrok tot een grijns en hij trok zich verder terug in de voorhal. Het kleine licht van een staande lamp achter hem was genoeg om de nacht buiten tot een zwarte deken te maken, maar hij bleef strak naar buiten turen. Na een paar tellen verschenen er vier gestalten in zware mantels, die zich naar de deuropening haastten. Als het boodschappers waren, zouden ze hem zonder te kijken voorbijlopen.

‘Jouw man Vanin is onbeschaafd,’ verkondigde Egeanin, die haar kap afwierp zodra ze buiten de zuilengang was. In het donker was haar gezicht slechts een schaduw, maar haar kille stem was genoeg om hem voor te bereiden op wat hij zou zien voor ze de voorhal inkwam en hem dwong om achteruit te gaan. Haar wenkbrauwen stonden boos en haar ogen waren ijzig blauw. Ze werd gevolgd door een grimmige Domon, die de regen van zijn mantel schudde, en twee sul’dam, de een met stroblond haar en de ander met lang bruin haar. Veel meer zag hij niet, want ze stonden met gebogen hoofden de tegels voor hun voeten te bekijken. ‘Je hebt me niet gezegd dat ze twee man bij zich had,’ ging Egeanin door, en stroopte haar handschoenen af. Vreemd dat ze haar lispelende tongval zo ferm kon laten klinken. Ze gaf een man niet de kans er een woord tussen te krijgen. ‘Of dat vrouw Anan mee zou komen. Gelukkig weet ik hoe ik me moet aanpassen. Plannen moeten altijd worden aangepast zodra het anker eenmaal is opgehaald. Heb jij je trouwens al buiten gewaagd? Ik mag hopen dat je niet opgevallen bent.’

‘Wat bedoel je met aanpassen?’ vroeg Mart, en streek met zijn hand door zijn haren. Licht, ze waren nat. ‘Ik heb alles zorgvuldig voorbereid!’ Waarom stonden die twee sul’dam zo stil? Als hij ooit standbeelden van tegenzin gezien had, was het dit stel wel. ‘Wie zijn die anderen, buiten?’

‘De mensen van de herberg,’ zei Egeanin ongeduldig. ‘Om maar iets te noemen: ik heb een passend gevolg nodig om voor elke nachtwacht geloofwaardig te zijn. Die twee... zwaardhanden zijn gespierde kerels; dat maakt ze dus voortreffelijke lantaarndragers. En ik wilde niet riskeren hen in dit noodweer kwijt te raken. Het is beter dat we vanaf het begin allemaal bij elkaar blijven.’ Ze draaide haar hoofd en volgde zijn blikken naar de sul’dam. ‘Dit zijn Seta Zarbei en Renna Emain. Ik vermoed dat ze hopen dat je die namen na vannacht zult vergeten.’

De bleke vrouw kromp ineen bij het horen van de naam Seta, dus moest de ander Renna zijn. Geen van beiden keek op. Op welke manier zou Egeanin ze in de hand hebben? Dat deed er ook niet toe. Wat er wel toe deed, was dat ze hier waren en klaar stonden om te doen wat nodig was.

‘Het is nergens voor nodig om hier te blijven,’ zei Mart. ‘Laten we doorgaan.’ Hij liet de veranderingen in haar plan zonder verdere opmerkingen over zich heengaan. Per slot van rekening had hij, terwijl hij op dat bed in Tylins vertrekken lag, besloten om zelf ook een verandering aan te brengen.

31

Wat de Aelfinn zeiden

De Seanchaanse edelvrouwe was verrast en behoorlijk geërgerd toen Mart haar naar de zolderhokjes leidde. Seta en Renna kenden uiteraard de weg, en hij werd geacht enkel zijn mantel en verdere eigendommen te pakken. De twee sul’dam volgden hem door de slecht verlichte gangen. De mantels hingen op hun rug en ze hielden hun ogen op de vloer gericht. Domon liep achter hen, alsof hij hen in de gaten moest houden. De vlecht opzij van zijn hoofd zwaaide mee als zijn ogen een zijgang inschoten, en soms voelde hij aan zijn middel alsof hij een zwaard of een knuppel wilde pakken. Afgezien van de groep waren de met wandtapijten behangen gangen leeg.

‘Ik heb hier een klein klusje te doen,’ zei Mart achteloos tegen Egeanin, en glimlachte. ‘Je hoeft er je hoofd niet over te breken. Ik heb maar heel weinig tijd nodig.’ Zijn allerbeste glimlach leek even weinig indruk te maken als die van gisteren in haar kamer in de herberg. ‘Als je me nu aan de grond laat lopen...’ gromde ze dreigend. ‘Onthou nou maar wie dit plan bedacht heeft,’ mompelde hij, en ze gromde weer wat. Licht, vrouwen schenen altijd maar te denken dat ze gewoon de leiding over konden nemen!

Ze klaagde echter niet meer. Snel klommen ze naar de bovenste verdieping van het paleis en vervolgens de smalle zoldertrap op. Er waren maar een paar lampen aangestoken, minder dan in de gangen beneden, en de doolhof van smalle gangetjes tussen de houten hokken vormde een massa vage schaduwen. Er bewoog niets en Mart haalde opgelucht adem. Hij zou nog wat meer op z’n gemak zijn als ook Renna geen zucht van opluchting had geslaakt.

Zij en Seta wisten waar de verschillende damane gehuisvest waren, en hoewel ze zich niet haastten, liepen ze zonder te aarzelen verder de doolhof in, misschien omdat Domon nog steeds vlak achter hen liep. Niet echt een beeld dat vertrouwen uitstraalde. Nou ja, als wensen paarden waren, zouden bedelaars rijden. Een man moest het doen met wat hij had. Vooral als hij geen keus had.

Egeanin keek hem nog een keer boos aan en bromde nog wat, dit keer woordeloos, en schreed toen met wapperende mantel achter de anderen aan. Hij trok een lelijk gezicht en keek haar na. Zoals die vrouw liep, zou je haar in een broek voor een man kunnen houden. Maar hij had iets te doen en misschien niet iets kleins. Hij wilde het eigenlijk niet doen. Licht, hij had geprobeerd er zichzelf uit te praten! Maar hij móést. Zodra Egeanin achter Domon en de anderen om een hoek verdween, schoot hij naar de dichtstbijzijnde deur van de kamer waar volgens hem iemand van het Zeevolk zat. Hij opende geluidloos de houten deur en glipte de inktzwarte duisternis in. De slapende vrouw daarbinnen snurkte met een raspend geluid. Langzaam liep hij al tastend vooruit tot zijn knie tegen het bed stootte. Hij betastte de bult op het bed en vond haar hoofd net op tijd om zijn hand over haar mond te klemmen toen ze wakker schrok.

‘Ik wil dat je antwoordt op een vraag,’ fluisterde hij. Bloed en as! Stel dat hij zich had vergist in de kamer? Stel dat ze geen windvindster was, maar zo’n rottige Seanchaanse? ‘Wat zou je doen als ik die halsband van je nek haal?’ Hij haalde zijn hand weg en hield zijn adem in.

‘Ik ga mijn zusters bevrijden, als het Licht het mocht behagen dat dat ook zou gebeuren.’ De tongval van het Zeevolk herstelde zijn ademhaling. ‘Als het Licht het wil, steken we op de een of andere manier de haven over naar de kampen waar onze mensen gevangen worden gehouden en bevrijden er zoveel mogelijk.’ De onzichtbare vrouwenstem bleef zacht, maar werd bij elk woord heftiger. ‘Als het Licht het wil, nemen we onze schepen terug en vechten ons een weg naar zee. Nu! Als dit bedrog is, straf me maar, of dood me. Ik stond op het punt om toe te geven, om me over te geven, en de schaamte daarover zal voor altijd in me branden, maar je hebt me herinnerd aan wie ik ben, en nu zal ik nimmer toegeven. Hoor je me? Nooit!’

‘En als ik je zou vragen om drie uur lang te wachten?’ vroeg hij, nog steeds over haar hoofd gebukt. ‘Ik herinner me dat de Atha’an Miere het voorbijgaan van een uur tot op enkele hartslagen nauwkeurig kunnen bepalen.’ Die herinnering kwam niet van hemzelf, maar ze was er wel: een reis aan boord van een Atha’an Miere-schip van Allorallen tot aan Barashta, en een vrouw van het Zeevolk met heldere ogen, die weende toen ze weigerde hem aan land te volgen.

‘Wie ben je?’ fluisterde ze.

‘Ik word Mart Cauton genoemd, als dat enig verschil uitmaakt.’ ik ben Nestelle din Sakura Zuidster, Mart Cauton.’ Hij hoorde haar spuwen en wist wat ze deed. Hij spuwde op zijn eigen handpalm en hun twee handen vonden elkaar in het donker. De hare was al even vereelt als de zijne en haar greep was sterk. ‘Ik zal wachten,’ zei ze. ‘En ik zal je herinneren. Je bent een groot en goed man.’

‘Ik ben slechts een gokker,’ zei hij. Haar hand leidde de zijne naar de halsband, die hij met een klik opende. Ze haalde heel diep adem. Hij hoefde alleen maar haar vingers op de juiste plekken te leggen en haar het kunstje één keer te tonen voor ze het doorhad, maar hij liet haar de halsband drie keer sluiten en openen voor hij tevreden was. Als hij dit toch ging doen, moest hij er ook voor zorgen dat het goed gebeurde. ‘Drie uur of zo dicht erbij als je kan,’ herinnerde hij haar.

‘Zo dicht erbij als ik kan,’ fluisterde ze.

Ze kon alles bederven, maar als hij niet durfde te gokken, wie durfde het dan? Hij was per slot van rekening de man van het geluk. Misschien was dat de laatste tijd wat minder merkbaar geweest, maar had hij niet Egeanin gevonden, net toen hij haar nodig had. Mart Cauton bezat nog steeds geluk.

Hij glipte even zacht de kamer uit als hij was binnengekomen en deed de deur dicht. En hapte naar adem. Hij staarde naar de brede rug van een grijze vrouw in een gewaad met rode vlakken. Voor haar stonden Egeanin, die zich in haar volle lengte had opgericht, en Teslyn, die met een zilveren a’dam met Renna was verbonden. Er was geen spoor van Domon, Seta of die Edesina te vinden. Hij wist nog steeds niet hoe die laatste eruitzag. Egeanin leek op een woeste leeuwin die naar haar prooi keek, maar Teslyns ogen keken verbijsterd en ze beefde van schrik. En Renna’s mond was vertrokken, alsof ze elk ogenblik kon overgeven.

Hij durfde geen adem te halen, deed voorzichtig een stap naar de vrouw toe en strekte zijn handen. Als hij haar kon overmeesteren voor ze het op een schreeuwen zette en haar dan kon verbergen... Waar? Seta en Renna zouden haar willen doden. Op welke manier Egeanin hen ook in haar macht mocht hebben, deze vrouw kon hen aanwijzen.

Egeanins strenge blauwe ogen troffen de zijne heel even over de schouder van de sul’dam voor ze die weer op het gezicht van de vrouw richtte. ‘Nee!’ zei ze scherp. ‘Er is geen tijd te verspillen aan andere plannen. Hoogvrouwe Suroth zei dat ik elke damane kon gebruiken die ik wilde, der’sul’dam.’

‘Natuurlijk, vrouwe,’ antwoordde de der’sul’dam, die wat verward klonk. ‘Ik duidde slechts aan dat Tessi nog niet geheel geoefend is.

Ik kwam juist naar boven om haar te zien. Ze doet het heel goed nu, vrouwe, maar...

Mart hield nog steeds zijn adem in en liep op zijn tenen achteruit. Hij ging voorzichtig de donkere smalle trap af en drukte zijn handen tegen de muren om zoveel mogelijk van zijn gewicht te verdelen. Hij kon zich geen krakende treden herinneren, maar er waren goede kansen en kwade kansen. Een man in nood pakte elke kans en stelde zijn geluk niet op de proef. Dat was de manier om lang te leven, en daar verlangde hij heel erg naar.

Aan de voet van de trap bleef hij staan om diep in te ademen tot zijn hart zou ophouden met bonzen. Tot het bonzen in elk geval iets minder werd. Hij zou niet raar opkijken als het tot de ochtend door zou blijven gaan met bonzen. Hij wist niet eens of hij nog wel geademd had na het zien van de grijze vrouw. Als Egeanin dacht dat ze alles in de hand had, des te beter, maar toch... Licht! Ze moest wel een strop om de hals van die twee sul’dam hebben! Haar plan? Nou, ze had gelijk over het niet verspillen van tijd. Hij begon te rennen. Hij bleef rennen tot een scherpe pijnsteek door zijn heup schoot en hij tegen een met turkoois ingelegd tafeltje struikelde. Hij greep een zomertapijt om overeind te blijven, en de kleurige zijde scheurde half uit de kroonlijst. De grote, witte, porseleinen vaas op het tafeltje viel om en brak op de blauwwitte vloertegels met een klap die door de hele gang galmde. Daarna kon hij alleen nog strompelen. Maar hij strompelde zo snel als geen man ooit eerder gedaan had. Als iemand dat geluid kwam onderzoeken, zouden ze geen Mart Cauton vinden die over de rommel stond gebogen, en die zelfs niet in twee nabije gangen werd aangetroffen.

Hij hinkte verder naar Tylins vertrekken en was al door de zitkamer gestoven en in de slaapkamer beland voor hij besefte dat alle lampen aan waren. Het haardvuur was opnieuw aangestoken met houtblokken uit de vergulde houtmand. Tylin hield haar armen achter zich voor haar rugknopen en keek vragend op. Haar donkergroene rijkleren waren gekreukeld. Het vuur knapperde en spuwde een fontein van vonken de schoorsteen in.

‘Ik had je nog niet terugverwacht,’ zei hij, en probeerde na te denken. Hij had nagedacht over alles wat er mis kon gaan, maar aan Tylins vroege thuiskomst had hij geen tel aandacht besteed. Zijn gedachten leken bevroren.

‘Suroth kwam erachter dat er een leger in Morland verdwenen was,’ antwoordde Tylin langzaam terwijl ze haar rug rechtte. Ze sprak afwezig en schonk Mart bijna al haar aandacht. ‘Welk leger dat is of hoe een leger zomaar kan verdwijnen, weet ik niet, maar ze besloot dat ze dringend terug moest. We lieten alles achter, kwamen zo snel terug als zo’n beest kan vliegen, terwijl het ons tweeën en de berijdster moest dragen, en eisten twee paarden op om vanaf de pier naar het paleis te rijden. Ze is niet eens naar binnen gegaan, maar ging rechtstreeks naar De Zwerfster aan de overkant van het plein, waar al hun officieren zitten. Ik geloof niet dat ze van plan is hier vannacht te slapen, of iemand van hen...’

Tylins woorden stierven weg. Ze gleed over het tapijt naar hem toe en streek over zijn groene jas. ‘Het probleem met een huisvosje,’ murmelde ze, ‘is dat het zich vroeg of laar herinnert dat het een vos is.’ Haar grote, donkere ogen tuurden omhoog. Plotseling greep ze twee handenvol haar en trok zijn hoofd omlaag voor een kus die de tenen in zijn laarzen lieten krullen. ‘Dat,’ zei ze ademloos toen ze hem uiteindelijk liet gaan, ‘is om je te laten zien hoeveel ik je zal missen.’ En zonder met haar ogen te knipperen verkocht ze hem vervolgens een klap die zo hard was dat er zilveren vlekken voor zijn ogen verschenen. ‘En dat is omdat je probeerde weg te sluipen terwijl ik er niet was.’ Ze keerde hem haar rug toe en trok haar golvende ravenzwarte haar over een schouder. ‘Maak de knoopjes los, mijn lieve kleine vosje. Het is al zo laat dat ik mijn kamenierster niet meer heb gewekt, maar die nagels maken het losknopen bijna onmogelijk. Een laatste nacht samen, en dan mag je morgen je eigen weg vervolgen.’

Mart wreef over zijn wang. Dat mens had een tand kunnen breken! Maar ze had in elk geval zijn gedachten flink losgeschud. Als Suroth in De Zwerfster zat, was ze niet in het Tarasinpaleis om te zien wat ze niet zou mogen zien. Zijn geluk was er nog steeds. Hij moest zich alleen om de vrouw voor hem bekommeren. En de enige manier was rechttoe, zonder omwegen.

Hij legde zijn handen op Tylins schouders. ‘Ik ga vannacht,’ zei hij. ‘En ik neem een paar Aes Sedai van de zolder mee. Ga mee, Tylin. Ik laat Thom en Juilin Beslan zoeken en...’

‘Met jóu meegaan?’ zei ze ongelovig. Ze wendde zich af en keek hem aan. Haar trotse gezicht stond afwijzend. ‘Duifje, ik ben niet van plan jóuw speeltje of een vluchteling te worden. Of Altara over te laten aan een speelpop van de Seanchanen. Ik ben koningin van Altara, het Licht mag me bijstaan, en ik laat mijn land niet in de steek. Ben je echt van plan om die Aes Sedai te bevrijden? Ik wens je alle succes toe en ik wens de zusters het beste toe, maar het lijkt mij een goede manier om je hoofd op een staak te krijgen, lieverd. En jouw hoofd is veel te aardig om afgehakt en met teer ingesmeerd te worden.’

Hij probeerde haar weer bij de schouders te pakken, maar ze stapte met zo’n felle blik achteruit dat hij zijn handen liet zakken. Hij probeerde zijn stem zo dringend mogelijk te laten klinken. ‘Tylin, ik heb ervoor gezorgd dat iedereen wist dat ik ging vertrekken en dat ik ontzettend graag weg wilde zijn voordat je terugkwam, zodat de Seanchanen zouden weten dat je er niets mee te maken had, maar nu...’

‘Kwam ik terug en verraste je,’ onderbrak ze hem heftig, ‘en je bond me vast en liet me onder het bed liggen. Als ik in de ochtend ontdekt zal worden, zal ik heel erg boos op je zijn. Woedend!’ Ze glimlachte, maar haar ogen zeiden dat ze zich op het randje van een woedeaanval bevond, ondanks al haar mooie woorden over vosjes en wegsturen, ik zet een beloning op je hoofd en zeg tegen Tuon dat ze je kan kopen als je gepakt wordt, als ze je dan tenminste nog wil hebben. In mijn woede zal ik het volmaakte Hoge Bloed zijn. Ze zullen me geloven, eendje. Ik heb Suroth al gezegd dat ik van plan ben mijn haar af te scheren.’

Mart grinnikte. Hij geloofde haar echt. Ze ging hem verkopen als hij gepakt werd. Vrouwen zijn als een nachtelijke doolhof vol doornen, luidde het oude spreekwoord, en zelfs zij weten daarbinnen de weg niet.

Tylin stond erop om zelf aan te geven hoe ze moest worden vastgebonden. Ze scheen er trots uit te putten. Ze moest met stroken van haar rokken gebonden worden, alsof ze verrast en overweldigd was. De knopen moesten goed stevig zijn, zodat ze niet kon ontsnappen, hoezeer ze het ook zou proberen. En toen ze gebonden was, begon ze te worstelen en heftig heen en weer te rollen, zodat het eruitzag alsof ze werkelijk had geprobeerd zich te bevrijden. Misschien had ze dat ook; haar mond verwrong tot een snauw toen het haar niet lukte. Haar enkels en polsen waren achter haar rug samengebonden, terwijl een band van haar hals naar een poot van het bed liep, zodat ze niet over de vloer naar de gang kon rollen. En natuurlijk mocht ze ook niet om hulp kunnen schreeuwen. Toen hij voorzichtig een van haar zijden zakdoeken in haar mond stopte en die met een andere op zijn plaats vastbond, glimlachte ze, maar in haar ogen schitterde woede. Een doornige doolhof in de nacht. ‘Ik zal je missen,’ zei hij zacht toen hij haar onder het bed duwde. Tot zijn verrassing besefte hij dat dat waar was. Licht! Haastig greep hij zijn mantel, handschoenen en speer en blies bij het weggaan de lampen uit. Vrouwen konden een man in die doolhof doen verstrikken voor hij het goed en wel wist.

De gangen bleven leeg en stil, alleen zijn hinkende voetstappen waren te horen, maar zijn opgeluchte gevoel verdween toen hij de voorhal naast de binnenplaats bereikte.

De staande lamp wierp nog steeds een vaag licht op de alomtegenwoordige bloementapijten, maar Juilin en zijn meisje waren er niet. Egeanin en de anderen evenmin. Door de verloren tijd bij Tylin hadden ze hier eigenlijk al moeten zijn. Achter de zuilengang viel de regen als een zwart, alles verbergend gordijn omlaag. Konden ze naar de stallen zijn gegaan? Die Egeanin scheen zijn plan te veranderen wanneer het haar uitkwam.

Mopperend trok hij zijn mantel om zich heen en wilde op een holletje door de stortbui naar de stallen rennen. Hij had vannacht wel zo’n beetje genoeg van vrouwen geslikt.

‘Dus je bent inderdaad van plan om te gaan. Dat kan ik niet toestaan, Speeltje.’

Met een vloek keerde hij zich om en merkte dat hij tegenover Tuon stond. Haar donkere gezicht achter haar lange, doorzichtige sluier stond streng. De smalle diadeem die de sluier op haar geschoren hoofd vasthield, was een zee van vuurdruppels en parels, een fortuin, samen met de brede met juwelen bezette gordel om haar middel en de lange halsketting. Een mooi tijdstip om de waarde van juwelen te schatten! Ze waren wel heel kostbaar. Waarom was ze in Lichtsnaam wakker? Bloed en as, als ze ervandoor ging om de wachten te waarschuwen...!

Wanhopig probeerde hij het meisje vast te pakken, maar ze wrong zich uit zijn greep en liet de ashandarei wegvliegen met een scherpe klap die zijn pols verdoofde. Hij verwachtte dat ze op de vlucht zou slaan, maar in plaats daarvan liet ze een regen van slagen op hem neerkomen. Ze sloeg hem met haar vuisten en knokkels en haar handen waren als bijlbladen. Hij had snelle handen, de snelste die Thom naar zijn zeggen ooit had gezien, maar hij kon niet meer doen dan haar afweren, aan een poging om haar te grijpen kwam hij nooit toe. Als hij niet zo vreselijk hard zijn best moest doen om zijn neus of een ander lichaamsdeel tegen haar slagen te beschermen, zou hij de hele zaak lachwekkend hebben gevonden. Maar voor zo’n kleine opdonder raakte ze hem behoorlijk hard. Hij torende boven haar uit, hoewel hij niet echt heel lang was, maar ze stoof met zo’n gebundelde woede op hem af, alsof zij de grotere en sterkere was en erop rekende dat zij hem zou overweldigen. En toen krulden haar volle lippen zich zonder aanwijsbare reden tot een glimlach. Als hij niet beter wist, zou hij gezegd hebben dat die grote ogen glansden van verrukking. Ze ontstaken in hemzelf een vuur van woede! Om op dit ogenblik te denken aan hoe mooi een vrouw was, was even erg als de prijs van haar juwelen schatten!

Ineens gleed ze van hem weg en gebruikte beide handen om de diadeem te verschikken die haar sluier vasthield. Er stond nu beslist geen verrukking meer op haar gezicht te lezen, maar slechts intense concentratie. Ze zette haar voeten zorgvuldig neer en begon toen, zonder dat haar ogen zijn gezicht één tel verlieten, langzaam de witte plooirok rot boven haar knieën in haar handen te verzamelen. Hij begreep niet waarom ze niet om hulp had geschreeuwd, maar hij wist dat ze van plan was om hem te schoppen. Nee, niet als hij het voor het zeggen had! Hij sprong op haar af en alles gebeurde tegelijk. Door een pijnscheut in zijn heup viel hij op een knie. Tuon trok haar rok tot bijna haar heupen omhoog en haar dunne, in een witte kous gestoken been flitste naar hem toe. Haar schop schoot echter over zijn hoofd heen toen ze opeens werd opgetild. Hij vermoedde dat hij minstens even verbaasd was vanwege Noal, die zijn armen om het meisje had heengeslagen, als Tuon toen ze die armen om zich heen voelde, maar hij handelde het snelst. Toen ze haar mond opende voor de lang verwachte schreeuw, krabbelde Mart overeind en propte haar sluier tussen haar tanden, waarbij hij in dezelfde beweging de diadeem op de vloer slingerde. Uiteraard werkte ze niet mee zoals Tylin had gedaan. Alleen een stevige greep om haar kaak voorkwam dat ze haar tanden in zijn vingers zette. Uit haar keel kwamen nijdige geluiden en in haar ogen vonkte een woede die ze tijdens het gevecht niet had laten zien. Ze kronkelde heen en weer in Noals greep en trappelde met haar benen, maar het lukte de oude man zichzelf en zijn last zo te draaien dat haar hielen hem misten. Versleten of niet, hij leek haar moeiteloos te kunnen vasthouden.

‘Heb je vaak zoveel moeite met vrouwen?’ vroeg hij Mart met een grijns, waardoor de gaten tussen zijn tanden zichtbaar werden. Hij droeg zijn mantel en had zijn bezittingen op de rug gebonden. ‘Altijd,’ zei Mart zuur, en kreunde toen een knie zijn stekende heup raakte. Hij slaagde erin zijn sjaal met één hand los te maken en gebruikte hem om de sluier in Tuons mond vast te binden, wat hem een beet in zijn duim opleverde. Licht, wat moest hij met haar aan? ik wist niet dat dit je plan was,’ zei Noal, die rustig bleef ademhalen, ook al bleef het kleine vrouwtje zich tegen zijn greep verzetten, ‘maar zoals je ziet, vertrek ik vanavond ook. Ik meen dat dit binnen een dag of twee een nogal onaangename plek kan zijn voor iemand die van jou een bed heeft gekregen.’

‘Een verstandige beslissing,’ mompelde Mart. Licht, hij had Noal moeten waarschuwen.’

Hij liet zich op zijn knieën zakken en wist de meeste schoppen van Tuon te vermijden toen hij haar benen greep. Hij haalde een mes uit zijn mouw, sneed de zoom van haar rok stuk en trok een lange reep los waarmee hij haar enkels vastbond. Het was maar goed dat hij op Tylin had kunnen oefenen. Hij was het niet gewend vrouwen vast te binden. Hij scheurde een tweede strook van haar rok, raapte de diadeem op en ging staan. Hij gromde van pijn toen ze met een laatste schop zijn heup in brand zette. Toen hij de diadeem weer op haar hoofd zette, keek Tuon hem recht in de ogen. Ze hield op met haar zinloze gespartel, maar bang was ze niet. Licht, in haar plaats zou hij het in z’n broek hebben gedaan.

Toen kwam Juilin er eindelijk aan; hij droeg zijn mantel en zijn complete uitrusting: een kort zwaard en een gekeperde hartsvanger in zijn riem en een dunne bamboestok. Aan zijn rechteram hing een slanke, donkerharige vrouw in de dikke witte kleren die de da’covale buiten droegen. Ze was op een pruilerige manier mooi, met een rozenmondje, maar zeker vijf of zes jaar ouder dan Mart verwacht had. Haar donkere ogen keken schuchter om zich heen. Toen ze Tuon zag, piepte ze en liet Juilin los alsof ze zich gebrand had. Ze kromp op de vloer naast de deur ineen met haar hoofd op haar knieën. ‘Ik moest weer helemaal opnieuw beginnen om Thera te overtuigen om weg te lopen,’ zuchtte de dievenvanger, en schonk haar een bezorgde blik. Dat was de enige uitleg die hij voor zijn late komst gaf, voor hij zijn aandacht richrte op Noals gevangene. Hij duwde de belachelijke rode hoed op zijn hoofd naar achteren en krabde zijn hoofd. ‘En wat gaan we met haar doen?’

‘Haar in de stal achterlaten,’ zei Mart. Dat ging hij doen, als Vanin de stalknechten tenminste had kunnen overhalen om hem en Harnan voor elk paard te laten zorgen dat als bode aankwam. Tot nu had dat slechts een extra, maar overbodige voorzorg geleken. Tot nu. ‘Of op de hooizolder. Ze zal pas ’s ochtends gevonden worden, als ze het verse hooi over de stallen verdelen.’

‘En ik dacht dat je bezig was haar te ontvoeren,’ zuchtte Noal. Hij zette Tuons gebonden voeten op de vloer en hield haar bovenarmen vast. De kleine vrouw hield haar hoofd omhoog en weigerde minachtend zich los te worstelen. Zelfs met een prop in haar mond was haar verachting zichtbaar. Ze weigerde te vechten, niet omdat het hopeloos was, maar omdat ze verkoos niet te vechten. Er weerklonken voetstappen in de gang, die luider werden. Dat kon Egeanin zijn. Eindelijk. Of, met zo’n nacht als deze nacht: de Doodswachtgarde. Die van de Ogier.

Haastig gebaarde Mart de twee anderen dat ze uit het zicht in twee hoeken moesten gaan staan, waarna hij naar zijn zwarte speer hinkte. Juilin trok Thera overeind en hield haar naast zich, waar ze ineengedoken bleef zitten terwijl hij voor haar ging staan met zijn stok in beide handen. Het leek een breekbaar wapen, maar de dievenvanger kon het buitengewoon krachtig gebruiken.

Noal sleepte Tuon naar de andere hoek en liet een arm los om een hand in zijn zak met lange messen te steken. Mart plantte zichzelf midden in de ruimte, ging met zijn rug naar de regennacht staan en hield de ashandarei voor zich. Het maakte niet uit wie eraan kwam, hij zou niet in staat zijn om rond te springen met een heup die door Tuons schoppen verkrampt was, maar in het ergste geval zou hij tenminste wat merktekens op een paar mensen achterlaten. Toen Egeanin door de deur naar binnen schreed, zakte hij van opluchting tegen de speer aan. Twee sul’dam kwamen achter haar aan, gevolgd door Domon. Mart zag Edesina voor het eerst en hij herinnerde zich haar van een oefendag met de damane. Ze was een slanke, mooie vrouw in een van die grijze gewaden, met zwart haar tot haar middel. Ondanks de a’dam die haar met Seta’s pols verbond, keek Edesina kalm om zich heen. Ze mocht dan een beteugelde Aes Sedai zijn, maar deze Aes Sedai vertrouwde erop dat daar spoedig een eind aan zou komen. Teslyn was echter een huiverend hoopje verlangen, dat haar lippen likte en naar de staldeuren staarde. Renna en Seta plaatsten de twee Aes Sedai haastig achter Egeanin zonder hun ogen van de staldeur af te houden.

‘Ik moest de der’sul’dam kalmeren,’ zei Egeanin zodra ze binnen was. ‘Ze nemen een heel beschermende houding tegenover hun damane aan.’ Ze zag Juilin en Thera en keek nijdig. Er was geen reden geweest om haar over Thera te vertellen, niet als ze bereid was damane te helpen, maar ze was duidelijk onaangenaam verrast door de wollen kleren. ‘Nu ze Seta en Renna gezien heeft, veranderen er uiteraard een paar dingen,’ ging ze door, ‘maar...’ Haar woorden werden als door een beulsbijl afgesneden toen haar ogen op Tuon vielen. Egeanin was een bleke vrouw, maar ze werd nog bleker. Boven de prop in haar mond staarden Tuons ogen de kapitein woedend aan. De kille woestheid van een beul. ‘O Licht!’ zei Egeanin hees en zonk op haar knieën. ‘Jij grote dwaas! Wie zijn handen legt op de Dochter van de Negen Manen sterft een langzame dood door marteling!’ De twee sul’dam snakten naar adem en vielen zonder aarzeling op hun knieën neer. Ze trokken de twee Aes Sedai mee omlaag, grepen de a’dam bij de halsband en trokken hun gezichten tegen de vloer.

Mart gromde alsof Tuon hem zojuist in zijn buik had geschopt, en zo voelde het ook. De Dochter van de Negen Manen. De Aelfinn hadden hem de waarheid verteld, hoezeer hij die kennis ook haatte. Hij zou sterven en opnieuw leven, als hij dat niet al gedaan had. Hij zou het halve licht van de wereld opgeven om de wereld te redden, en hij wilde niet eens bedenken wat dat inhield. Hij zou trouwen met... ‘Zij is mijn vrouw,’ zei hij zacht. Iemand maakte een verstikt geluid; hij dacht dat het Domon was.

‘Wat?’ piepte Egeanin. Ze draaide haar hoofd zo snel naar hem toe dat haar paardenstaart rondzwierde en in haar gezicht sloeg. Hij zou niet gedacht hebben dat ze kón piepen. ‘Dat kun je niet zeggen! Dat mag je niet zeggen!’

‘Waarom niet?’ wilde hij weten. De Aelfinn logen nooit. Nooit! ‘Ze is mijn vrouw. Jullie vervloekte Dochter van de Negen Manen is mijn vrouw.’

Ze staarden hem allemaal aan, behalve Juilin, die zijn hoed afdeed en er heel strak in bleef staren. Domon schudde het hoofd en Noal lachte zachtjes. Egeanins mond viel open. De twee sul’dam keken met open mond toe alsof ze een gek zagen die wartaal uitsloeg en vrij rondliep. Ook Tuon staarde, maar er was helemaal niets op haar gezicht te lezen en elke gedachte achter die donkere ogen bleef verborgen. O Licht, wat moest hij nu doen? In ieder geval moesten ze doorgaan...’

Selucia kwam aanlopen en Mart kreunde. Kwam iedereen in dit rottige paleis zomaar langslopen? Domon probeerde haar te grijpen, maar ze ontweek hem. De goudblonde so’jhin met haar weelderige figuur was minder statig dan gewoonlijk. Ze wrong zich de handen en keek gejaagd om zich heen. ‘Vergeef me dat ik spreek,’ zei ze met angstige stem, ‘maar wat u doet, is een dwaasheid die erger is dan krankzinnigheid.’ Ze kreunde en schoot naar de geknielde sul’dam toe. Ze bleef tussen hen in staan en kromp half ineen. Ze legde een hand op ieders schouder alsof ze bescherming zocht. Haar blauwe ogen bleven door de kamer dwalen. ‘Wat de voortekenen ook mogen zijn, dit kan hersteld worden, indien u slechts wilt instemmen om weer terug te gaan naar uw vertrekken.’

‘Rustig, Selucia,’ zei Mart kalmerend. Ze keek niet naar hem, maar hij maakte toch kalmerende gebaren. Geen enkele herinnering zei hem hoe hij met overspannen vrouwen moest omgaan. ‘Niemand wordt gekwetst. Niemand! Dat beloof ik. Kalm maar.’ Maar er schoot ontsteltenis over haar gezicht. Ze ging op haar knieën zitten en vouwde haar handen in haar schoot. En ineens was al haar angst verdwenen en was ze even koninklijk als altijd. ‘Ik zal u gehoorzamen, zolang u mijn meesteres geen kwaad doet. Als u dat doet, dood ik u.’

Als het van Egeanin gekomen was, zou hij er even over nagedacht hebben. Deze mollige kleine vrouw zei het echter en al was ze groter dan haar meesteres, hij bande haar dreigement uit zijn gedachten. Het Licht mocht weten dat vrouwen gevaarlijk waren, maar hij meende de kamenierster van een edelvrouwe wel aan te kunnen. Ze sloeg tenminste geen wartaal meer uit. Vreemd, hoe dat met vrouwen zomaar kon beginnen en verdwijnen.

‘Ik neem aan dat je ze béiden op de hooizolder wilt achterlaten?’ zei Noal.

‘Nee,’ zei Mart, en keek naar Tuon. Ze staarde terug, maar hij kon nog steeds niets van haar gezicht aflezen. Een jongensachtig slank meisje, terwijl hij hield van vrouwen met vlees op hun botten. Erfgename van de Seanchaanse troon, terwijl edelvrouwen hem kippenvel gaven. Een vrouw’ die hem had willen kópen, en nu wel een mes tussen zijn ribben wilde planten. En ze zou zijn vrouw worden. De Aelfinn spraken altijd de waarheid. ‘We nemen ze mee,’ zei hij.

Eindelijk liet Tuon iets merken. Ze glimlachte, alsof ze opeens een geheim had leren kennen. Ze glimlachte, en hij huiverde. O Licht, wat huiverde hij.

32

Een deel wijsheid

Het Gouden Wiel was een grote herberg, vlak naast de Avharin-markt, met een lange gelagkamer onder eiken balken. Het stond vol met kleine vierkante tafeltjes. Maar zelfs midden op de dag was slechts een op de vijf tafels bezet. Gewoonlijk zat er een buitenlandse koopman tegenover een vrouw in sobere kleding, met haar haren in een knotje op het hoofd of in de nek. De vrouwen waren ook kooplieden, of geldschieters; in Far Madding was handel in goederen en geld voor mannen verboden. Alle vreemdelingen in de gelagkamer waren mannen, aangezien de vrouwen meestal in de vrouwenkamer zaten. In de lucht hing de geur van vis en schapenvlees die in de keukens werden bereid. Soms werd met een kreet van een tafel een bediende geroepen die naast de anderen achterin stond te wachten. Verder hielden de kooplieden en de bankieren hun stemmen zacht. De regen buiten klonk harder. ‘Weet je het zeker?’ vroeg Rhand. Hij nam de gekreukte tekeningen terug van een bediende met een vierkante kaak, die hij apart had genomen.

‘Ik geloof dat hij het is,’ zei de kerel onzeker, en veegde zijn handen af aan een lange voorschoot waarop een geel wagenwiel was geborduurd. ‘Hij lijkt erop. Hij moet nu gauw terug zijn.’ Zijn ogen schoten langs Rhand en hij zuchtte. ‘U kunt beter wat te drinken bestellen of anders weggaan. Vrouw Galger houdt er niet van dat we praten als we moeten werken. En ze zou niet willen dat ik over haar klanten praatte.’

Rhand keek over zijn schouder. Onder de gele boog naar de vrouwenkamer stond een magere vrouw met een grote ivoren kam in haar donkere knot. Zoals ze de gelagkamer overzag – half als een koningin die haar rijk overziet, half als een boerin die haar akkers bekijkt, en in beide gevallen weinig ingenomen met de geringe klandizie – moest zij wel de herbergierster zijn. Toen haar blik op Rhand en de bediende viel, verschenen er rimpels boven haar ogen. ‘Kruidenwijn,’ zei Rhand, en gaf de man wat munten, wat kopergeld voor de wijn en een zilverstuk voor zijn inlichtingen, hoe vaag dan ook. Er was meer dan een week voorbijgegaan sinds hij Rochaid gedood had en Kisman ontsnapt was, en in al die dagen was dit de eerste keer dat hij meer kreeg dan een schouderophalen of een schuddend hoofd als hij zijn tekening liet zien.

Naast hem stonden een dozijn tafels leeg, maar hij wilde vooraan in een hoek zitten, waar hij kon zien wie er binnenkwam zonder zelf gezien te worden. Hij schoof tussen de tafels door en ving brokstukken van gesprekken op.

Een lange, bleke vrouw in donkergroene zijde schudde haar hoofd tegen een gedrongen man in een strakke zwarte Tyreense jas. Met haar grijze knot leek ze van opzij wel wat op Cadsuane. De man leek van steenblokken te zijn gemaakt, maar zijn donkere, vierkante gezicht stond bezorgd. ‘Maak je geen zorgen over Andor, meester Admira,’ zei ze kalmerend. ‘Geloof me maar, de Andoranen schreeuwen en schudden dreigend met hun zwaarden, maar ze zullen het nooit echt tot een gevecht laten komen. Het is in je eigen belang dat je je huidige handelsroute voor jouw goederen blijft houden. Cairhien laat je vijfmaal zoveel schatting betalen als Far Madding. Denk aan de hogere onkosten.’ Het gezicht van de Tyrener betrok alsof hij er inderdaad aan dacht. Of zich afvroeg of zijn belangen werkelijk met de hare strookten.

‘Ik hoorde dat het lichaam helemaal zwart en gezwollen was,’ zei een magere Illianer met een witte baard en een donkerblauwe jas aan een andere tafel, ik heb gehoord dat de raadsleden bevolen hebben om het te verbranden.’ Hij trok zijn wenkbrauwen veelbetekenend op en tikte tegen de zijkant van een puntige neus die hem het uiterlijk van een wezel gaf.

‘Als er een besmettelijke ziekte in de stad heerste, meester Azereos, zouden de raadsleden dat bekend hebben gemaakt,’ zei de slanke vrouw tegenover hem kalm. Met twee fraaie ivoren haarkammen zag ze er op een vosachtige manier aardig uit. Ze was zo koel als een Aes Sedai en had fijne kraaienpootjes bij haar ogen. ik raad je echt aan om géén handel met Lugard te drijven. Morland is behoorlijk roerig. De edelen zullen het nooit toestaan dat Roedran een leger opbouwt. En er zijn Aes Sedai bij betrokken, dat zul je zeker wel gehoord hebben. Het Licht alleen mag weten wat zij zullen doen.’ De Illianer trok zijn schouders ongemakkelijk op. In deze dagen was niemand er zeker van wat Aes Sedai zouden doen, als men dat al ooit had geweten.

Een Kandori met grijze strepen in zijn gevorkte baard en een grote parel in zijn linkeroor boog zich naar een stevige vrouw in donkergrijze zijde, die haar donkere haar in een strakke knot op haar hoofd droeg, ik heb gehoord dat de Herrezen Draak tot koning van Illian gekroond is, meesteres Shimel.’ Een frons veroorzaakte nog meer rimpels. ‘Als ik aan de bekendmaking van de Witte Toren denk, overweeg ik om mijn wagens in de lente over de Erinin naar Tyr te sturen. De route over de rivier mag dan zwaarder zijn, maar Illian is nou niet zo’n markt voor bont dat ik te veel risico’s wil nemen.’ De vrouw glimlachte, een zuinige glimlach voor zo’n rond gezicht. ‘Mij is verteld dat de man nauwelijks in Illian is gezien sinds hij de kroon heeft aanvaard, meester Posavina. Hoe dan ook, de Toren zal met hem afrekenen, als dat al niet gebeurd is, en vanmorgen ontving ik bericht dat de Steen van Tyr wordt belegerd. Dat is toch nauwelijks een situatie waarin je je bont gemakkelijk kwijt kunt, nietwaar? Nee, Tyr is niet de plaats als je het gevaar wilt ontlopen.’ De rimpels in meester Posavina’s voorhoofd werden dieper. Rhand vond een tafeltje in de hoek en gooide zijn mantel over de rug van de stoel. Hij ging met zijn rug naar de muur zitten en trok zijn kraag op. De bediende bracht hem een tinnen beker met dampende kruidenwijn, mompelde haastig zijn dank voor het zilver en schoot weg toen er van een andere tafel geroepen werd. Twee grote haarden aan elke kant van de kamer verjoegen de kou, maar Rhand hield zijn handschoenen aan. Niemand leek het op te vallen, al keek niemand een tweede keer. Hij deed alsof hij in de wijnbeker tussen zijn handen staarde, terwijl hij een oogje op de buitendeur hield. De meeste opgevangen nieuwtjes vond hij niet interessant. Hij had het allemaal al eerder gehoord, en soms wist hij meer dan deze mensen. Elayne was het bijvoorbeeld met de lange, bleke vrouw eens, en zij kende Andor beter dan een koopvrouw uit Far Madding. Dat van de belegerde Steen was nieuw. Hij hoefde er zich echter nog niet druk om te maken. De Steen was nooit gevallen, behalve voor hem, en hij wist dat Alanna ergens in Tyr was. Hij had haar van een plaats even ten noorden van Far Madding voelen springen naar een plek veel verder noordwaarts, en een dag later ergens naar het zuidoosten. Ze was zo ver weg dat hij niet kon zeggen of ze in Haddon Mir zat of in Tyr, maar hij wist zo goed als zeker dat ze in gezelschap was van de vier andere zusters die hij vertrouwde. Als Mera en Rafela konden krijgen wat hij van het Zeevolk wilde, dan konden ze dat ook bij de Tyreners klaarspelen. Rafela kwam uit Tyr en dat moest zeker helpen. Nee, de wereld kon nog even zonder hem. Het moest wel.

Er kwam een lange man binnen, gehuld in een vochtige mantel waarvan de kap zijn gezicht verborg. Rhands ogen volgden hem tot aan de trap achter in de gelagkamer. De kerel beklom de treden en gooide zijn kap terug, waardoor een bleek en ingevallen gezicht en een krans van grijs haar zichtbaar werd. Hij kon niet degene zijn die de bediende bedoeld had. Iemand met ogen in zijn hoofd zou hem niet verwarren met Peral Torval.

Rhand tuurde weer in zijn wijnbeker en zijn gedachten werden wrang. Min en Nynaeve hadden geweigerd om nog een uur langer door de straten te sjouwen, zoals Min het omschreef, en hij vermoedde dat Alivia slechts plichtmatig de tekeningen liet zien, als ze dat al deed. In Mins binding voelde hij dat ze deze dag alledrie de stad uit waren en de heuvels in waren gereden. Ze was ergens opgewonden over. Volgens de drie vrouwen was Kisman gevlucht nadat hij er niet in geslaagd was Rhand te doden, en waren de andere afvalligen met hem mee gegaan of hier helemaal niet aangekomen. Ze waren nu met z’n allen al dagenlang bezig hem te bewegen om te vertrekken. Lan had het tenminste nog niet opgegeven. Waarom kunnen de vrouwen niet gelijk hebben? fluisterde Lews Therin heftig in zijn hoofd. Deze stad is nog erger dan een kerker waar dan ook. Er is geen Bron hier! Waarom zouden ze blijven? Waarom zou een man met enig verstand hier blijven? We kunnen tot buiten de grenzen rijden. Een dag lang, een paar uur lang. Licht, slechts een paar uur! De stem lachte wild en onbeheerst. O Licht, waarom moet ik een krankzinnige in mijn hoofd hebben zitten? Waarom? Waarom?

Boos dwong Rhand Lews Therin tot een gedempt gezoem, bijna als dat van een rondvliegende bijter. Hij had overwogen de vrouwen op hun rit te begeleiden, alleen maar om de Bron weer eens te voelen, maar alleen Min had iets van geestdrift getoond. Nynaeve en Alivia wilden niet zeggen waarom ze naar buiten wilden, terwijl de ochtendlucht de regen had beloofd die nu met bakken uit de hemel viel. Het was niet de eerste keer. Om de Bron te voelen, vermoedde hij. Om de Ene Kracht weer in te drinken, al was het maar voor even. Nou, hij kon er wel tegen om niet te kunnen geleiden. Hij kon de afwezigheid van de Bron verdragen. Hij kon het! Hij moest wel, zodat hij de mannen kon doden die geprobeerd hadden om hem te doden.

Dat is de reden niet! schreeuwde Lews Therin, die zich bevrijdde van Rhands pogingen om hem stil te houden. Je bent bang! Als de ziekte je te pakken krijgt wanneer je probeert om de toegangsangreaal te gebruiken, kan die poging je dood zijn, of erger nog. Het zou ons allemaal kunnen doden! kreunde hij.

Er stroomde wijn over Rhands pols en zijn mouw werd nat. Hij liet de wijnbeker los uit zijn verkrampte greep. Hij dacht niet dat hij de beker verbogen had, en trouwens, hij was toch niet echt rond geweest. Hij was niét bang! Hij weigerde de angst hem aan te laten raken. Licht, hij zou toch ééns moeten sterven. Dat had hij aanvaard. Ze hebben geprobeerd me te doden, en daarom wil ik ze dood hebben, dacht hij. Als het tijd kost, is de ziekte misschien tegen die tijd voorbij. Bloed en vuur, ik moet in leven blijven tot de Laatste Slag. In zijn hoofd lachte Lews Therin wilder dan ooit. Opnieuw kwam er een lange man binnen, deze keer door de deur naar het erf, naast de trap achterin. Hij schudde de regen van zijn mantel, wierp zijn kap naar achteren en liep met grote passen naar de opening van de vrouwenkamer. Met die snerende mond, scherpe neus en ogen die minachtend over de bezoekers gleden, leek hij enigszins op Torval, maar dan met een gezicht dat twintig jaar ouder was en met dertig pond vet aan zijn lijf. Hij tuurde onder de gele boog door en riep met een hoge, gemaakte stem in een zware IIliaanse tongval: ‘Vrouw Galger, ik vertrek morgenochtend. Vroeg, dus ik verwacht geen rekening voor morgen, ja!’ Torval kwam uit Tarabon.

Rhand trok zijn mantel aan, liet de wijnbeker op tafel staan en keek niet om.

De middaglucht was grijs en koud, en de regen leek niet minder te zijn geworden. De regen, voortgezweept door de windstoten van het meer, had bijna iedereen van straat verjaagd. Met zijn ene hand trok hij de mantel om zich heen om de tekeningen in zijn zak te beschermen en zich zo goed mogelijk droog te houden, en met de andere hand hield hij de kap vast. De door de wind voortgeblazen regendruppels sloegen als ijspegeltjes tegen zijn gezicht. Nu en dan kwam er een draagstoel langs. Het haar van de dragers plakte doorweekt op de rug en hun laarzen spetterden door de plassen op de kasseien. Het zou nog wel enkele uren zo grauw blijven. Hij liep een herberg voorbij die Het Hart van de Vlakte heette en kwam toen bij De Drie Vrouwen van Maredo. Hij maakte zich wijs dat het door de regen kwam. Dit was geen weer om van herberg naar herberg te ploeteren, maar hij wist dat hij loog.

Een kleine, gedrongen vrouw in een donkere mantel liep door de straat en kwam ineens op hem af. Toen ze voor hem stil bleef staan en opkeek, zag hij dat het Verin was.

‘Dus hier ben je,’ zei ze. Regendruppels vielen op haar opgeheven gezicht maar ze scheen er niets van te merken. ‘Jouw herbergierster dacht dat je het plan had naar de Avharin-markt te lopen, maar ze wist het niet zeker. Ik ben bang dat vrouw Keene weinig aandacht schenkt aan het komen en gaan van mannen. En hier ben ik, met doornatte schoenen en kousen. Toen ik een meisje was, hield ik ervan om door de regen te lopen, maar in de loop der tijd heeft het elke aantrekkingskracht verloren.’

‘Heeft Cadsuane je gestuurd?’ vroeg hij, en probeerde zijn stem niet te hoopvol te laten klinken. Na Alanna’s vertrek had hij zijn kamer in Het Raadshoofd aangehouden, zodat Cadsuane hem kon vinden. Hij kon moeilijk haar belangstelling wekken als ze elke herberg af moest zoeken. Vooral omdat ze geen enkele blijk van belangstelling had getoond.

‘O nee, dat zou ze nooit doen.’ Verin klonk verbaasd over dat idee. ‘Ik dacht alleen dat je misschien het nieuws wilde horen. Cadsuane is buiten bij de meisjes.’ Ze dacht even na en hield haar hoofd schuin, ‘Hoewel ik geloof dat je Alivia geen meisje zou moeten noemen. Een opmerkelijke vrouw. Helaas te oud voor Novice, ja, heel jammer. Ze neemt alles op wat haar geleerd wordt. Ik denk dat ze zowat alle manieren kent om iets met de Kracht te vernietigen, maar helaas niets anders.’

Hij trok haar naar de straatkant, onder het ver uitstekende dak van een stenen huis dat wel enige beschutting tegen de regen, maar weinig bescherming tegen de wind bood. Cadsuane was bij Min en de anderen? Het hoefde niets te betekenen. Hij had eerder Aes Sedai gekend die aangetrokken werden tot Nynaeve, en volgens Min was Alivia zelfs nog sterker. ‘Welk nieuws, Verin?’ vroeg hij zacht. De mollige kleine Aes Sedai knipperde met haar ogen alsof ze vergeten was dat er nieuws was, en glimlachte toen plotseling. ‘O ja, de Seanchanen. Ze zijn in Illian. Niet in de stad. Nog niet; geen reden om te schrikken. Maar ze zijn de grens over. Ze richten versterkte kampen in langs de kust en in het binnenland. Ik weet weinig van krijgskunde. Als ik een geschiedenisboek lees, sla ik de veldslagen altijd over. Maar waar ze ook zitten, ik vermoed dat ze zich op de stad zullen richten. Jouw veldslag lijkt ze niet echt opgehouden te hebben. Daarom lees ik niets over veldslagen. Ze schijnen op den duur weinig te veranderen, alleen maar de nabije toekomst. Gaat het met je?’

Hij dwong zichzelf zijn ogen weer open te doen. Verin tuurde naar hem als een dikke huismus. Al dat vechten, al die mensen die hij gedood had, en er was niets door veranderd. Niets! Ze heeft het mis, mompelde Lews Therin in zijn hoofd. Veldslagen kunnen de geschiedenis veranderen. Hij leek uit die woorden geen troost te kunnen putten. De moeilijkheid is dat je soms niet kunt zeggen hoe de geschiedenis veranderd wordt, tot het te laat is. ‘Verin, als ik naar Cadsuane ga, zal ze dan met me willen praten? Over iets anders dan dat mijn manieren haar niet aanstaan? Het lijkt net of dat het enige is dat ze belangrijk vindt.’

‘Hemeltje, ik ben bang dat Cadsuane in sommige opzichten heel erg behoudend is, Rhand. Ik heb haar nooit een man verwaand horen noemen, maar...’ Ze legde even in gedachten haar vingertoppen tegen haar lippen en knikte toen. De regendruppels gleden over haar gezicht, ik geloof dat ze naar je woorden zal luisteren, als jij erin slaagt om de slechte indruk weg te nemen die je op haar gemaakt hebt. Of die in ieder geval zoveel mogelijk te verdoezelen. Er zijn maar weinig zusters onder de indruk van titels en kronen, Rhand, en voor Cadsuane geldt dat zeker. Ze vindt het veel belangrijker of mensen dwaas doen of niet. Als je aantoont geen dwaas te zijn, zal ze luisteren.’

‘Zeg haar dan...’ Hij haalde diep adem. Licht, hij wenste dat hij Kisman en Dashiva en de rest met zijn blote handen kon wurgen. ‘Zeg haar dat ik morgen Far Madding verlaat en dat ik hoop dat ze mee wil komen als mijn raadsvrouwe.’ Bij het eerste slaakte Lews Therin een zucht van verlichting, maar als hij meer dan een stem was geweest, zou Rhand gezegd hebben dat hij verstijfde bij het horen van het laatste. ‘Zeg haar dat ik haar voorwaarden aanvaard. Ik verontschuldig mij voor mijn gedrag in Cairhien en ik zal mijn best doen om mij in de toekomst te beheersen.’ Dit alles te zeggen wekte niet eens zoveel ergernis. Nou ja, een beetje. Volgens Min had hij Cadsuane nodig, en Min had het nooit fout als het om haar beelden ging. ‘Dus je hebt gevonden waarnaar je op zoek was?’ Hij keek haar fronsend aan en glimlachend gaf ze hem een klopje op de arm. ‘Als je naar Far Madding was gekomen met de gedachte dat je de stad kon veroveren door te verkondigen wie je bent, dan zou je zijn vertrokken zodra je merkte dat je hier niet kunt geleiden. Dus bleef voor mij over dat je iets of iemand wilde vinden.’

‘Misschien heb ik gevonden wat ik nodig had,’ zei hij kortaf. Maar niet wat hij wilde.

‘Kom dan vanavond naar het Barsallapaleis op de Hoogte, Rhand. Iedereen kan je de weg wijzen. Ik weet zeker dat Cadsuane naar je zal luisteren.’ Ze trok aan haar mantel en leek nu pas de doorweekte Wol te voelen. ‘O hemel, ik moet ervandoor, iets droogs aantrekken. Ik stel voor dat jij hetzelfde doet.’ Ze draaide zich half om, bleef staan en keek hem aan. Haar donkere ogen stonden strak. Plotseling klonk ze helemaal niet meer zo verward. ‘Je had een ergere dan Cadsuane als raadsvrouwe kunnen hebben, Rhand, maar ik betwijfel of je een betere zult kunnen vinden. Als ze je voorstel aanvaardt en jij geen echte dwaas bent, dan zul je luisteren naar haar raadgevingen.’ Ze gleed door de regen weg en leek wel een beetje op een dikke zwaan.

Soms jaagt die vrouw me angst aan, mompelde Lews Therin, en Rhand knikte. Cadsuane joeg hem geen angst aan, maar deed hem op zijn hoede zijn. Bij iedere Aes Sedai die hem geen trouw gezworen had, paste hij op zijn tellen, behalve bij Nynaeve. En zelfs van haar was hij niet altijd zeker.

Toen hij de twee span naar Het Raadshoofd terugliep, hield de regen op, maar nam de wind toe. Het uithangbord boven de deur, waarop een strenge vrouw was geschilderd die de met juwelen bezette diadeem van een Eerste Raadsvrouwe droeg, zwaaide aan piepende hengsels heen en weer. De gelagkamer was kleiner dan die van Het Gouden Wiel, maar de lambrizering was bewerkt en opgewreven, en de tafels onder de rode zolderbalken stonden op grotere afstand van elkaar. Ook de opening naar de vrouwenkamer was rood, en het houtsnijwerk was zo fijn als kant, net zoals de versiering van de schoorsteenmantels van de witmarmeren haarden. In Het Raadshoofd hadden de bedienden hun lange haren opgestoken met glimmende zilveren spelden. Er waren er slechts twee te zien, die bij de keukendeur stonden, maar er zaten dan ook slechts drie mannen aan de tafels, uitlandse kooplieden die ver van elkaar in hun wijn waren verdiept. Het konden rivalen zijn, aangezien zo nu en dan wel iemand op zijn stoel zat te schuiven om naar de andere twee te gluren. Een ervan was een oudere, magere man in een donkergrijze jas. Hij had een hard gezicht en droeg een rode steen zo groot als een duivenei in zijn oor. Het Raadshoofd voorzag in de behoeften van de meer welgestelde uitlandse kooplieden, en daar waren er op dit moment niet veel van in Far Madding.

De klok op een schoorsteenmantel in de vrouwenkamer, waarvan Min beweerde dat het een klok met een zilveren kast was, sloeg met kleine belletjes het uur toen hij de gelagkamer betrad. Voor hij zijn mantel had uitgeschud, kwam Lan binnen. Zodra de zwaardhand Rhand aankeek, schudde hij zijn hoofd. Nou ja, Rhand had niet echt verwacht dat hij hen zou vinden. Zelfs van een ta’veren vergde dat het onmogelijke.

Toen ze eenmaal een beker warme wijn hadden en op een lange rode bank voor een haard zaten, vertelde hij Lan wat hij besloten had, en waarom. Een gedeelte van het waarom. Het belangrijkste ervan. ‘Als ik ze nu in handen had, zou ik ze doden en wel zien hoe ik zou ontsnappen. Maar hun dood verandert niets. Verandert niet genoeg,’ verbeterde hij zichzelf, en staarde in de vlammen, ik kan nog een dag wachten en hopen dat ik ze morgen vind en dat nog weken – of zelfs maandenlang doen, maar de wereld wacht niet op mij. Ik dacht dat ik ze tegen deze tijd wel te pakken zou hebben, maar er gebeuren steeds meer dingen die ik nog niet had verwacht. En dat zijn alleen nog maar de gebeurtenissen waarvan ik hoor. Licht, welke dingen gebeuren er waar ik niets van weet, omdat ik geen koopman boven zijn wijn heb horen kletsen?’

‘Je kan nooit alles weten,’ zei Lan rustig, ‘en een gedeelte van je kennis is altijd onjuist. Misschien wel het belangrijkste deel. Een deel van wijsheid is gelegen in die erkenning. Een deel van moed is om desondanks door te gaan.’

Rhand strekte zijn voeten naar het vuur uit. ‘Heeft Nynaeve jou gezegd dat zij en de anderen in het gezelschap van Cadsuane verkeren? Ze zijn nu met haar uit rijden.’ Of eigenlijk op de terugtocht. Hij kon voelen dat Min dichterbij kwam. Ze zou spoedig terug zijn. Ze was nog steeds ergens opgewonden over, een gevoel dat rees en daalde alsof ze het trachtte te onderdrukken.

Lan glimlachte, iets dat buiten Nynaeves aanwezigheid zelden gebeurde. Maar de glimlach reikte niet tot aan zijn ijzige ogen. ik mocht het van haar niet aan jou vertellen, maar aangezien je het al weet... Zij en Min hebben Alivia ervan overtuigd dat als ze Cadsuanes aandacht konden trekken, ze misschien in staat waren om haar nader tot jou te brengen. Ze kwamen erachter waar ze verbleef en vroegen haar toen of ze hun les wilde geven.’ De glimlach vervluchtigde en liet een uit steen gehouwen gezicht achter. ‘Mijn vrouw heeft een offer voor je gebracht, schaapherder,’ zei hij rustig, ik hoop dat je je dat zult herinneren. Ze zegt er niet veel over, maar volgens mij behandelt Cadsuane haar alsof ze nog steeds een Aanvaarde is, of misschien een Novice. Je weet hoe zwaar het Nynaeve valt om dat te verdragen.’

‘Cadsuane behandelt iedereen als Novices,’ mompelde Rhand. Verwaand? Licht, hoe moest hij met deze vrouw omgaan? En toch moest hij een manier zien te vinden. Ze zaten in stilte naar het vuur te staren tot er damp uit de zolen van hun laarzen opsteeg. De binding waarschuwde hem en hij keek om toen Nynaeve door de erfdeur naar binnen kwam, gevolgd door Min en Alivia, die hun mantels uitschudden, aan hun rijrok trokken en nijdig naar de vochtige plekken keken alsof ze verwacht hadden dat ze in dit weer niet nat zouden worden. Als gewoonlijk droeg Nynaeve haar met juwelen bezette ter’angreaal, gordel, halsketting, armbanden en ringen, en de vreemde armband-en-ringenangreaal.

Min trok haar kleren goed en keek ondertussen naar Rhand en glimlachte, uiteraard niet in het minst verbaasd om hem daar te zien. Er stroomde een koesterende warmte door de binding, hoewel ze haar opwinding nog steeds probeerde te onderdrukken. Het kostte de andere twee wat meer tijd om Lan en hemzelf te ontdekken. Toen ze hen zagen, gaven ze hun mantels aan een bediende, die ze naar hun kamer bracht, en voegden zich bij de twee mannen op de bank. Ze staken hun handen uit om zich te wrarmen.

‘Genoten van je rit in de regen met Cadsuane?’ vroeg Rhand, en hief zijn beker voor een slok wrijn. Min draaide haar hoofd naar hem toe en iets van schuld gleed door de binding, maar haar gezicht drukte pure verontwaardiging uit. Hij verslikte zich bijna. Hoe kon de ontmoeting met Cadsuane achter zijn rug zijn fout zijn? ‘Je hoeft Lan niet zo boos aan te kijken, Nynaeve,’ zei hij toen hij weer kon praten. ‘Verin vertelde het me.’ Nynaeve richtte haar donkere boze ogen op hem en hij schudde zijn hoofd. Hij had vrouwen horen zeggen dat het, wat ‘het’ ook mocht zijn, altijd de fout van mannen was, maar soms leken vrouwen dat echt te geloven! ‘Ik verontschuldig mij voor alles wat je ten behoeve van mij door haar hebt doorstaan,’ ging hij door, ‘maar je hoeft het niet langer te doen. Ik heb haar gevraagd om mijn raadsvrouwe te zijn. Of liever, ik heb Verin gevraagd haar dat namens mij te vragen. Vanavond. Met een beetje geluk zal ze morgen samen met ons vertrekken.’ Hij had uitroepen van verraste opluchting verwacht, maar dat gebeurde niet. ‘Een opmerkelijke vrouw, die Cadsuane,’ zei Alivia terwijl ze haar haren goed schikte. Haar trage, hese tongval klonk alsof ze onder de indruk was. ‘Een strenge lerares, maar ze kan lesgeven.’

‘Soms vind je het bos echt wel, wolkop, als je er aan je neus naartoe wordt getrokken,’ zei Min, en sloeg haar armen over elkaar. De binding bracht instemming over, maar hij dacht niet dat dat door zijn besluit kwam de zoektocht naar de afvalligen op te geven. ‘Bedenk dat ze een verontschuldiging wil voor Cairhien. Denk aan haar als je tante, als iemand die niets van allerlei onzin moet hebben, en je zult het goed bij haar doen.’

‘Cadsuane is niet zo erg als ze lijkt,’ zei Nynaeve nadenkend, en haar hand kroop naar haar vlecht. ‘Dat is ze niet! We zullen... te zijner tijd... onze geschillen oplossen. Dat is alles wat we nodig hebben. Een beetje tijd.’

Rhand wisselde een blik met Lan, die onmerkbaar de schouders ophaalde en nog een slok nam. Rhand liet zijn adem langzaam ontsnappen. Nynaeve had haar geschillen met Cadsuane, die ze mettertijd kon overkomen. Min zag in de vrouw een strenge tante en Alivia vond haar een strenge lerares. Nynaeve kennende zouden de vonken opspatten tot alle geschillen geslecht waren. En op een strenge tante en lerares zat hij al helemaal niet te wachten. Maar hij zat eraan vast. Hij nam nog maar een slok wijn.

De mannen aan de tafels zaten te ver om iets van hun gesprek op te vangen, maar toch liet Nynaeve haar stem dalen en boog zich naar Rhand toe. ‘Cadsuane liet me zien wat twee van mijn ter’angrealen kunnen doen,’ fluisterde ze met een glans van opwinding in haar ogen. ‘Ik durf te wedden dat haar sieraden ook ter’angrealen zijn. Ze herkende de mijne zodra ze die aanraakte.’ Met een glimlach draaide Nynaeve aan een van de drie ringen aan haar rechterhand, de ring met de lichtgroene steen. ‘Ik wist dat ik met deze na enige moeite iemand kan ontdekken die saidar omhelst, al is ze drie span ver, maar ze zegt dat hij ook saidin kan ontdekken. Ze vermoedt zelfs dat hij me de richting kan aanwijzen waar ze zich bevinden, maar we kunnen er niet achter komen hoe dat moet.’ Alivia snoof en keerde zich van de haard af, maar ook zij dempte haar stem. ‘En jij vond het wel fijn, toen ze dat niet kon. Ik zag het aan je gezicht. Hoe kan je zo ingenomen zijn met onwetendheid?’ ik ben alleen maar blij dat zij niet alles weet,’ mompelde Nynaeve, en keek boos opzij, maar even later glimlachte ze weer. ‘Het belangrijkste, Rhand, is dit.’ Ze legde haar handen op de dunne, met juwelen versierde gordel. ‘Ze noemt het een “bron”.’ Hij schrok toen er iets langs zijn gezicht streek en ze giechelde. Nynaeve giechelde zowaar! ‘Het ís een bron,’ lachte ze achter haar vingers voor haar mond, ‘of op zijn minst een vat. Vol saidar. Niet veel, maar ik hoef hem alleen maar opnieuw te vullen en kan weer saidar aanraken, net alsof het een angreaal was. Is dat niet geweldig?’

‘Geweldig,’ zei hij zonder veel geestdrift. Dus Cadsuane liep rond met ter’angrealen in haar haren, waar dan hoogstwaarschijnlijk zo’n ‘bron’ tussen zat, anders had ze hem niet kunnen herkennen. Licht, en dan te bedenken dat niemand ooit twee ter’angrealen had gevonden die hetzelfde deden. Die ontmoeting van vanavond was al erg genoeg zonder de wetenschap dat ze in Far Madding toch kon geleiden.

Hij wilde juist vragen om samen naar boven te gaan, toen vrouw Keene haastig kwam aanlopen. De witte knot op haar hoofd zat zo strak dat het leek of de huid van haar gezicht werd getrokken. Ze wierp een achterdochtige en afkeurende blik op Rhand en Lan en kneep haar lippen opeen, alsof ze overwoog wat ze fout hadden gedaan. Hij had haar op dezelfde manier naar kooplieden in de herberg zien kijken. Naar de mannen, althans. Als de voorzieningen en het voedsel niet zo goed waren, zou ze misschien helemaal geen klanten hebben.

‘Dit is vanmorgen voor uw echtgenoot afgeleverd, meesteres Farsen,’ zei ze, en overhandigde Min een brief die verzegeld was met een slordige klodder rode was. De puntige kin van de herbergierster ging de hoogte in. ‘En een vrouw heeft naar hem gevraagd.’

‘Verin,’ zei Rhand snel, om vragen te voorkomen en van de vrouw af te zijn. Wie kon hem hier een brief sturen? Cadsuane? Een Asha’man bij haar? Misschien een andere zuster? Hij keek nadenkend naar het opgevouwen stuk papier in Mins hand en wenste ongeduldig dat de herbergierster weg zou gaan.

Mins lippen krulden en ze vermeed uit alle macht hem aan te kijken, waardoor hij wist dat hij de glimlach veroorzaakte. Haar vermaak druppelde door de binding. ‘Dank je, vrouw Keene. Verin is een vriendin.’

Die scherpe kin kwam nog wat hoger. ‘Als u het mij vraagt, meesteres Farsen, kijk uit voor uw vriendinnen als u een aardige echtgenoot heeft.’

Min keek de vrouw na, die naar de rode boog beende; haar ogen glinsterden van plezier en ze had moeite om niet in lachen uit te barsten. In plaats van Rhand de boodschap te geven, verbrak ze met haar duim het zegel en vouwde de brief open. Op iedereen zou ze de indruk maken dat ze een burgeres van deze krankzinnige stad was. Er verschenen rimpels in haar voorhoofd toen ze las, maar een kleine vlam in de binding was de enige waarschuwing die hij kreeg. Ze verfrommelde de brief en draaide zich om naar de haard. Hij sprong van de bank op en wist de brief uit haar hand te grissen voor ze hem in de vlammen kon gooien.

‘Wees geen dwaas,’ zei ze, en greep zijn pols. Ze staarde naar hem op en haar grote donkere ogen stonden dodelijk ernstig. Door de binding stroomde slechts grimmige heftigheid. ‘Wees alsjeblieft geen dwaas.’

‘Ik heb Verin beloofd dat ik dat niet zou zijn,’ zei hij, maar Min glimlachte niet.

Hij streek het papier op zijn borst glad. Hij herkende het kriebelige handschrift niet, en er was geen ondertekening.

Ik weet wie je bent en ik wens je bet beste toe, maar ik wens ook dat je Far Madding verlaat. De Herrezen Draak laat dood en verwoesting achter, waar hij gaat. Ik weet nu ook waarom je hier bent. Je hebt Rochaid gedood, en ook Kisman is dood. Torval en Gedwyn bewonen de bovenste verdieping boven een laarzenmaker die Zeram heet, aan de Blauwkarperstraat, vlakbij de Illiaanse Poort. Dood hen en vertrek, en laat Far Madding in vrede.

De klok in de vrouwenkamer sloeg het uur. Hij had nog uren daglicht over voor hij Cadsuane zou ontmoeten.

33

Blauwkarperstraat

Min zat in kleermakerszit op het bed, wat in een rijrok minder lekker zat dan in een broek, en rolde een mes over de bovenkant van haar vingers op en neer. Het was een volmaakt onbruikbaar handigheidje, had Thom haar eens verteld, dat echter heel eenvoudig de aandacht van de mensen wist trekken. Rhand stond midden in hun kamer en hield zijn zwaard in de schede op om nauwkeurig de zorgvuldig doorgesneden draden van de vredesband te bekijken. Hij sloeg helemaal geen acht op haar. Het metalig rood en goud van de draken op zijn armen glinsterden. ‘Je geeft toe dat het een val moet zijn,’ gromde ze. ‘Lan geeft het toe. Zelfs een half blinde geit in Seleisin heeft nog het verstand om er niet in te trappen. “Alleen dwazen zoenen horzels of happen in vuur”,’ haalde ze aan.

‘Een hinderlaag is niet echt een val als je weet dat hij er is,’ zei hij afwezig, en verboog het eind van een van de draden iets om beter te passen. ‘Als je weet dat er een val is, kun je misschien een manier vinden om eraan te ontkomen zodat het geen val meer is.’ Ze wierp het mes zo hard als ze kon. Het suisde voor zijn gezicht langs en stak trillend in de deur. Ze schrok even toen ze zich de laatste keer herinnerde dat ze dit gedaan had. Nou ja, ze lag nu niet boven op hem en Cadsuane zou niet naar binnen lopen. Jammer. Bloedvuur, die bevroren knoop van gevoelens in haar hoofd had niet eens getrild toen het mes voorbijvloog; ze had zelfs niet eens flikkering van verrassing gevoeld! ‘Zelfs als je daar alleen Gedwyn en Torval ziet, dan weet je dat de anderen er zullen zijn en zich verborgen houden. Licht, ze kunnen daar wel vijftig huurzwaarden hebben die je opwachten!’ in Far Madding?’ Hij keek niet meer naar het mes in de deur maar schudde slechts het hoofd en onderzocht de vredesband verder, ik betwijfel of er meer dan twee huurlingen in de hele stad zijn, Min. Geloof me, ik ben niet van plan om mezelf hier om zeep te laten helpen. Als ik niet kan zien hoe ik de val kan laten dichtklappen zonder zelf gepakt te worden, zal ik niet eens in de buurt komen.’ Hij toonde nog minder angst dan een steen! En net zoveel gezond verstand. Hij was niet van plan om gedood te worden, alsof ooit iemand dat wel van plan was!

Ze klom het bed af en opende het laatje van het bedtafeltje om er de knoet uit te halen die vrouw Keene in elke kamer liet neerleggen, zelfs als ze die aan uitlanders verhuurde. Het ding was zo lang als haar arm en zo breed als haar hand; aan de ene kant zat een houten greep en de andere kant was gesplitst in drie vlechten. ‘Misschien zou ik dit op jou moeten gebruiken om je wakker te schudden, zodat je ziet wat er vlak voor je neus staat!’ riep ze. En precies op dat moment kwamen Nynaeve, Lan en Alivia binnen. Nynaeve en Lan hadden hun mantels om, en Lan had zijn zwaard aangegord. Nynaeve had al haar sieraden afgedaan, behalve een met edelstenen ingelegde armband en de versierde gordel, de bron. Lan deed de deur zacht achter zich dicht. Nynaeve en Alivia staarden Min aan, die de knoet hoog boven haar hoofd had opgeheven. Haastig liet ze het ding op het bloementapijt vallen en schopte het met de zijkant van haar voet onder het bed. ik begrijp niet waarom je Lan dit laat doen, Nynaeve,’ zei ze zo streng als ze maar kon, en dat was op dit moment niet erg streng. Waarom kwamen mensen altijd op het slechtste tijdstip binnenlopen?

‘Een zuster moet soms vertrouwen op het inzicht van haar zwaardhand,’ zei Nynaeve koel, terwijl ze haar handschoenen aantrok. Haar gezicht hoorde op dat van een porseleinen pop te zitten, zo weinig gevoelens weerspiegelde het. O ja, ze was tot aan haar teennagels een echte Aes Sedai.

Hij is niet je zwaardhand, hij is je echtgenoot, had Min willen zeggen, en jij kunt tenminste mee om een oogje in het zeil te houden. Ik weet niet eens of mijn eigen zwaardhand me ooit zal trouwen, en hij heeft gedreigd me vast te binden als ik probeerde mee te gaan! Niet dat ze over deze kwestie echt ruzie hadden gemaakt. Als hij zo dom was als een gans, dan waren er betere manieren om hem te redden dan te proberen een mes in iemand te steken. ‘Als we dit gaan doen, schaapherder,’ zei Lan grimmig, ‘kunnen we het beste op pad gaan nu het nog licht is.’ Zijn blauwe ogen schenen kouder dan ooit en waren zo hard als geslepen stenen. Nynaeve wierp hem een bezorgde blik toe, waardoor Min bijna medelijden met haar kreeg. Bijna.

Rhand gordde zijn zwaard aan over zijn jas, deed zijn mantel om en wendde zich naar haar toe. Zijn gezicht stond net zo hard als dat van Lan en zijn blauwgrijze ogen waren bijna net zo koud, maar in haar hoofd straalde die bevroren steen met aderen van glinsterend goud. Ze wilde met haar handen in zijn zwartgeverfde haar woelen en hem kussen, hoeveel mensen er ook stonden toe te kijken. In plaats daarvan vouwde ze haar armen en hief haar kin op en maakte haar afkeuring duidelijk. Zij was niet van plan om hem hier te laten sterven, en ze wilde niet dat hij dacht dat ze alleen maar toegaf omdat hij zo koppig was.

Hij probeerde haar niet in zijn armen te nemen. Hij knikte, alsof hij het werkelijk begreep, en pakte zijn handschoenen van het tafeltje bij de deur. ik ben zo gauw mogelijk terug, Min. Dan gaan we naar Cadsuane.’ Die gouden aderen bleven opgloeien, zelfs nadat hij, gevolgd door Lan, de kamer verlaten had.

Nynaeve hield de deur open. ik hou een oogje op allebei, Min. Alivia, blijf alsjeblieft bij haar en let erop dat ze geen dwaze dingen doet.’ Op die manier was ze helemaal de koele, waardige Aes Sedai. Tot ze de gang in keek. ‘Bloedvuur!’ piepte ze. ‘Ze gaan al weg!’ Ze rende weg en liet de deur openstaan.

Alivia sloot de deur. ‘Zullen we wat spelletjes spelen om de tijd door te komen, Min?’ Ze ging op het krukje voor de haard zitten en haalde een touwtje te voorschijn. ‘Kattenbak?’

‘Nee, dank je, Alivia,’ zei Min, die bijna haar hoofd schudde toen ze de gretigheid in Alivia’s stem hoorde. Min had de laatste dagen veel tijd besteed om Alivia beter te leren kennen en had enkele opzienbarende dingen ontdekt. Oppervlakkig gezien was de vroegere damane een volwassen vrouw van middelbare leeftijd, streng en fel, zelfs overheersend. Ze wist stellig indruk te maken op Nynaeve. Nynaeve bedankte zelden iemand, eigenlijk niemand, behalve Alivia. Alivia was op haar veertiende damane gemaakt, en haar voorliefde voor kinderspelletjes was niet het enige vreemde aan haar. Min had graag een klok in de kamer gezien, maar de enige herberg met een klok in elke kamer, was waarschijnlijk een herberg voor koningen en koninginnen. Onder Alivia’s waakzame blikken liep ze langzaam tellend heen en weer en probeerde te schatten hoelang het zou duren voor Rhand en de anderen uit het zicht van de herberg waren. Toen ze besloten had dat er genoeg tijd voorbij was, haalde ze haar mantel uit de kast.

Alivia sprong voor de deur om deze dicht te houden en bleef daar stokstijf staan met de handen op haar heupen; haar gezicht had nu helemaal niets kinderlijks meer. ‘Je gaat niet achter ze aan,’ zei ze lispelend maar ferm. ‘Dat zou alleen maar moeilijkheden veroorzaken, en dat kan ik niet toestaan.’ Met haar blauwe ogen en goudblonde haar deed ze Min aan haar tante Rana denken. Rana leek altijd te weten als je iets had uitgehaald en zorgde ervoor dat je dat geen tweede keer flikte.

‘Kun je je die gesprekken nog herinneren, Alivia, die we altijd over mannen hebben?’ De ander kleurde heftig, en Min voegde er haastig aan toe: ik bedoel dat gesprek over hoe ze niet altijd met hun hersens denken.’ Ze had vaak vrouwen horen sneren dat sommige vrouwen niets over mannen wisten, maar ze had er nog nooit een ontmoet. Tot ze Alivia tegenkwam, want die wist werkelijk niets! ‘Rhand komt van zichzelf al genoeg in de problemen. Ik ga Cadsuane opzoeken, en als je me tegenhoudt...’ Ze hief een gebalde vuist. Een lange tijd keek Alivia haar fronsend aan. Toen zei ze uiteindelijk: ‘Laat me mijn mantel halen, dan ga ik met je mee.’

In de Blauwkarperstraat waren geen draagstoelen of bedienden in livrei te zien, en rijtuigen zouden nooit in die nauwe, kronkelende doorgang hebben gepast. Aan weerszijden van de straat stonden stenen winkels en huizen met leien daken, de meeste met een verdieping. Soms stonden ze tegen elkaar aan gedrukt en soms lag er een steegje tussen. Het plaveisel was nog steeds glad van de regen en de koude wind probeerde Rhands mantel te grijpen, maar de mensen waren weer buiten en het was druk op straat. Drie straatwachten, waarvan een met een vangstaak, bleven even staan om naar Rhands zwaard te kijken, en liepen weer door. Niet ver aan de andere kant van de straat rees het gebouw met de winkel van laarzenmaker Zeram op. Het was twee verdiepingen hoog, de zoldering onder het steile puntdak niet meegerekend.

Een magere man met weinig kin liet Rhands munt in zijn beurs vallen en gebruikte een dunne houten spatel om een vleespasteitje met een bruine korst van het houtskoolrooster te halen. Zijn gezicht was vol rimpels, zijn donkere jas was versleten en zijn lange grijze haren werden met een leren koordje bijeengehouden. Zijn ogen gleden naar Rhands zwaard en keken toen haastig opzij. ‘Waarom vraagt u naar de laarzenmaker? Het beste schapenvlees krijgt u hier.’ Een tandeloze grijns liet zijn kin bijna verdwijnen en zijn ogen stonden ineens nogal onbetrouwbaar. ‘De Eerste Raadsvrouwe zelf eet niet beter.’

hadden vleesgebakjes die pasteitjes werden genoemd toen ik nog een jongen was, mompelde Lews Therin. We kochten ze op het platteland en...

Rhand kon de warmte van het pasteitje door zijn handschoen heen voelen en vroeg de man: ik wil graag weten wat voor soort man mijn laarzen kan maken. Is hij achterdochtig tegenover vreemdelingen, bijvoorbeeld? Een achterdochtig man levert vaak niet het beste werk.’

‘Ja, mevrouw,’ zei de man met een knikje en toegeknepen ogen tegen een stevige grijze vrouw. Hij liet vier pasteitjes in haar tas zakken en nam haar munten aan. ‘Een genoegen, dame. Het Licht schijne op u.’ Ze strompelde weg zonder een woord te zeggen en hield haar tas stevig vast. De koopman stuurde haar een zure grijns na voor hij zijn aandacht weer op Rhand richtte. ‘Zeram heeft nog nooit een achterdochtig oog in z’n lijf gehad, en als ie het al had, zou Milsa het hem nooit laten houden. Dat is zijn vrouw. Sinds hun laatste kind getrouwd is, heeft Milsa de bovenste verdieping verhuurd. Als ze tenminste iemand vindt die het niet kan schelen om ’s nachts te worden ingesloten,’ lachte hij. ‘Milsa heeft een trap naar de tweede verdieping laten plaatsen, maar ze wilde niet betalen voor een nieuwe deur, dus komt de trap in de winkel uit, en ze is niet zo goed van vertrouwen dat ze die deur ’s nachts open laat. Eet u dat pasteitje nog op of blijft u ernaar kijken?’

Rhand nam snel een hap, veegde wat warme vulling van zijn kin en liep door om onder de dakrand van een kleine messenwinkel te schuilen. In de hele straat haalden anderen snel wat eten bij de marskramers in de vorm van vleespasteitjes, gebakken vis of bakjes geroosterde erwten. Drie of vier mannen die even lang waren als hijzelf en twee of drie vrouwen die net zo lang waren als de meeste mannen op straat, zouden Aiel kunnen zijn. Misschien was die kerel zonder kin niet zo onbetrouwbaar als hij leek, of misschien kwam het doordat Rhand sinds het ontbijt niets meer had gegeten, maar hij merkte dat hij het pasteitje naar binnen wilde schrokken en er nog een wilde kopen. In plaats daarvan dwong hij zich langzaam te eten. Zeram leek goede zaken te doen. Er was een geregelde stroom klanten die zijn winkel inging. De meesten hadden laarzen bij zich die opgelapt moesten worden. Zelfs als hij bezoekers de trap liet opgaan zonder eerst bericht naar boven te sturen, zou hij hen later kunnen aanwijzen, en misschien konden twee of drie anderen dat ook. Als de afvalligen de bovenste verdieping van de vrouw hadden gehuurd, zou het hun niet slecht uitkomen als ze ’s nachts werden opgesloten. Aan een kant scheidde een steegje de laarzenwinkel van een huis met een verdieping. Een gevaarlijke val naar beneden. Aan de andere kant stond een huis van twee verdiepingen, waarin beneden een naaister werkte. Dit huis stond vast aan het huis van Zeram. Achter het huis was nog een steegje om afval en zo weg te halen; daar had Rhand al rondgekeken. Zerams huis had geen ramen, behalve aan de voorkant. Er moest een manier zijn om van binnenuit op het dak te komen, want de leien moesten bij een lekkage hersteld kunnen worden. Vanaf het dak was het een kleine sprong naar het dak van het huis van de naaister, waarna er nog drie daken moesten worden overgestoken, tot er weer een lager gebouw kwam. Dat was de winkel van een kaarsenmaker, en vanaf het dak van deze winkel kon je gemakkelijk naar beneden springen. Het was niet echt gevaarlijk, zelfs ’s nachts niet, als je maar uit het zicht van de straat bleef en uitkeek voor de straatwachten. De Blauwkarperstraat was zo kronkelig dat het dichtstbijzijnde wachthuisje niet te zien was. Rhand zag twee mannen bij het huis van de laarzenmaker aankomen. Hij draaide zich snel om en deed of hij door de ruitjes van de messenwinkel naar de uitgestalde messen en scharen keek. Een van de mannen was lang, maar niet zo lang als een Aiel. Hun diepe kappen verborgen hun gezichten, maar geen van beiden had een stel laarzen in de hand. Hoewel ze hun mantels met beide handen goed vasthielden, waaide de wind toch genoeg van de zoom op om de punt van een zwaardschede te laten zien. Een windvlaag blies de kap van het hoofd van de kleinere man. Hij greep ernaar, maar het kwaad was al geschied. Charl Gedwyn had de gewoonte overgenomen om zijn haar achter met een zilveren speld bijeen te houden. Op de speld zat een rode steen. De man had een hard gezicht en hij keek met uitdagende blikken de wereld in. Gedwyns aanwezigheid betekende dat de andere man Torval moest zijn. Daar wilde Rhand wel om wedden. Geen van de anderen was zo lang.

Rhand wachtte tot het stel in Zerams winkel was verdwenen en ging toen op zoek naar Nynaeve en Lan terwijl hij een paar vettige kruimels van zijn handschoenen likte. Hij vond hen al snel, in de bocht van de straat. Achter hem bevond zich de kaarsenwinkel met het lage dak, vanwaar je op straat kon springen. Naast de winkel liep een steegje. Voor hem maakte de nauwe straat een bocht de andere kant op. Nog geen vijftig pas verder stond een wachthuisje met een straatwacht bovenop, maar een ander gebouw van twee verdiepingen, dat aan de ander kant van het steegje van de kaarsenmaker stond, onttrok de daken achter dat gebouw aan het zicht van de straatwacht. ‘Enkele mensen hebben Torval en Gedwyn herkend,’ zei Lan, ‘maar de andere afvalligen zijn hier niet gezien.’ Hij hield zijn stem gedempt hoewel de mensen die hen passeerden, nauwelijks acht op hun groepje sloegen. Iedereen die een glimp opving van twee mannen met een zwaard onder hun mantel, liep snel door.

‘Een slager verderop zegt dat die twee bij hem kopen,’ zei Nynaeve, ‘maar altijd slechts voor twee man.’ Ze keek schuins naar Lan alsof haar woorden het enige bewijs vormden.

‘Ik heb ze gezien,’ zei Rhand. ‘Ze zijn nu binnen. Nynaeve, kun jij Lan en mij in dat steegje naar dat dak tillen?’ Nynaeve keek fronsend naar Zerams huis en wreef met een hand over de gordel om haar middel. ‘Eén tegelijk kan wel,’ zei ze ten slotte. ‘Maar het zal meer dan de helft van de bron gebruiken. Ik kan jullie niet meer naar beneden halen.’

‘Naar boven is genoeg,’ zei Rhand. ‘We lopen over de daken terug en klimmen vlak naast de kaarsenmaker omlaag.’ Ze verzette zich natuurlijk tegen het plan terwijl ze terugliepen naar het huis van de laarzenmaker. Nynaeve maakte altijd bezwaren als ze zelf niet op het idee gekomen was. ‘Ik mag jullie gewoon op het dak zetten en dan afwachten?’ bromde ze, en wierp daarbij links en rechts zulke geërgerde blikken dat de mensen niet alleen voor Lan en Rhand maar ook voor haar opzij stapten. Ze haalde haar hand onder haar mantel vandaan om de armband met de lichtrode stenen te laten zien. ‘Dit beschermt me beter dan elke wapenrusting van staal. Ik zou nauwelijks een zwaardslag voelen. Ik dacht dat ik met jullie mee naar binnen zou gaan.’

‘En dan wat?’ vroeg Rhand zacht. ‘Die twee met de Kracht vasthouden zodat wij ze kunnen doden? Of dood jij ze zelf?’ Ze staarde naar de straatstenen.

Rhand liep Zerams winkel voorbij, bleef voor het lage huis staan en keek zo onopvallend mogelijk rond. Er waren geen straatwachten te zien en hij duwde Nynaeve het smalle steegje in. Het moest snel gebeuren. Dat hij geen straatwachten zag, betekende niets; hij had de wachten die Rochaid waren gevolgd ook niet opgemerkt. ‘Wat ben je stil,’ zei Lan, die hen snel was gevolgd. Ze liep gewoon verder toen ze antwoord gaf en draaide zich niet eens om. ik heb er niet eerder bij stilgestaan,’ zei ze kalm. ik vond het een avontuur om Duistervrienden en afvallige Asha’man te straffen, maar jullie gaan naar boven om hen terecht te stellen. Als het kan, doden jullie hen voor ze weten dat jullie er zijn, nietwaar?’ Rhand wierp een snelle blik op Lan achter hem, maar de ander schudde slechts het hoofd, alsof hij ook verward was. Natuurlijk zouden ze proberen om hen zonder waarschuwing te doden. Dit was geen tweegevecht, het was een terechtstelling, zoals ze zelf al had gezegd. Rhand hoopte tenminste vurig dat het dat ook zou zijn. De steeg achter de gebouwen was iets breder dan het steegje naar de straat toe. De steenachtige bodem vertoonde de sporen van vuilkarren die er in de ochtenden langs werden getrokken. Om hen heen rezen blinde stenen muren op. Niemand wilde een raam met uitzicht op de vuilwagens.

Nynaeve tuurde omhoog naar de achterkant van Zerams huis en zuchtte toen opeens. ‘Dood ze in hun slaap als je kan,’ zei ze heel zacht.

Iets onzichtbaars wikkelde zich onder zijn armen om zijn borst heen en langzaam steeg hij op; hij zweefde omhoog tot hij boven de overhangende dakrand was. Het onzichtbare tuig verdween en zijn laarzen klapten op het hellende dak en gleden iets weg op de vochtige grijze leien. Hij liet zich op handen en knieën zakken en kroop terug. Even later zweefde ook Lan naar boven en belandde op het dak. De zwaardhand dook ineen en tuurde naar de steeg beneden. ‘Ze is weg,’ zei Lan ten slotte. Hij draaide zich om, keek Rhand aan en wees. ‘Daar kunnen we naar binnen.’

Het luik bevond zich hoog tegen de nok en had een metalen rand, zodat er geen water lekte op de zolder die ze onder zich zagen toen ze het luik optilden. Rhand liet zich in een stoffige ruimte zakken die vaag verlicht werd door het open luik. Even hing hij aan zijn handen en toen liet hij zich de laatste paar voet vallen. De zolder was leeg, op een stoel met drie poten en een openstaande kist na. Kennelijk gebruikte Zeram de zolder niet meer als opslagruimte sinds zijn vrouw huurders aannam.

Zachtjes stappend zochten de twee mannen de vloerplanken af tot ze een tweede luik in de vloer vonden. Lan voelde aan de koperen scharnieren en fluisterde dat ze droog waren maar niet zouden knarsen. Rhand trok zijn zwaard en knikte, waarna Lan het luik opende.

Rhand wist niet wat hij aan zou aantreffen. Hij landde licht op de bal van zijn voeten in een kamer die in plaats van de zolder als opslagruimte werd gebruikt. Kasten en klerenkasten stonden tegen de muren aangeschoven, houten kisten waren op elkaar gestapeld en stoelen stonden op tafels. Maar het laatste dat hij had verwacht, waren de twee dode mannen op de vloer. Ze lagen erbij alsof ze de opslagruimte waren ingesleept en ter plekke waren neergegooid. Hun zwarte, opgezwollen gezichten waren onherkenbaar, maar de kleinste had een zilveren haarspeld met een grote rode steen. Lan kwam geluidloos op de vloer neer, keek naar de lijken en trok een wenkbrauw op. Dat was alles. Niets verraste hem ooit. ‘Fajin is hier,’ fluisterde Rhand. Alsof het noemen van die naam iets in beweging bracht, begonnen beide wonden in zijn zij te kloppen, de oudste als een ijzige schijf, de nieuwere als een staaf vuur eroverheen. ‘Hij heeft me die brief gestuurd.’

Lan gebaarde met zijn zwaard naar het luik, maar Rhand schudde zijn hoofd. Hij had de afvalligen met zijn eigen handen willen doden, maar nu Torval en Gedwyn dood waren, besefte hij dat hij er niet om gaf wie hen doodde, zolang ze maar dood waren. Hij bedacht dat Kisman ook dood moest zijn. Hij moest dat gezwollen lijk zijn dat de koopman in Het Gouden Wiel had genoemd. Als Dashiva door een vreemdeling zou worden gedood, zou dat evenmin uitmaken. Maar Fajin was een andere zaak. Fajin had samen met de Trolloks Tweewater aangevallen en hem een tweede wond gegeven die niet genezen kon. Als Fajin binnen bereik was, wilde Rhand hem niet laten ontsnappen. Hij gebaarde Lan hetzelfde te doen als bij het luik en plaatste zich voor de deur, met zijn zwaard in beide handen.

Toen Lan de deur openrukte, sprong hij een grote, door lampen verlichte kamer in waar een spijlenbed tegen de achtermuur stond en een klein haardvuur brandde.

Alleen zijn snelheid redde hem. Zijn ooghoek ving een flikkering op en iets trok aan de mantel die achter hem opbolde. Hij draaide zich onhandig om en weerde de steken van de kromme dolk af. Elke beweging kostte hem inspanning. De wonden in zijn zij klopten niet meer, maar klauwden in hem als gesmolten ijzer en ijzig ijs. Lews Therin krijste. Met die vreselijke pijnen kon Rhand alleen aan afweer denken.

‘Ik heb je gezegd dat hij van mij is!’ schreeuwde een knokige man die wegdanste voor Rhands uithaal. Zijn van woede vertrokken gezicht en zijn grote neus en uitstekende oren gaven hem een uiterlijk dat kinderen schrik aan moest jagen, maar zijn ogen straalden van moordlust. Met zijn ontblote tanden zag hij eruit als een wezel die gek was van bloeddorst. Een dolle wezel die zelfs een luipaard aan zou vliegen. Met die dolk kon hij een hele troep luipaarden doden. ‘Van mij!’ krijste Padan Fajin, en sprong weer terug toen Lan naar binnen sprong. ‘Pak jij die lelijkerd maar!’

Pas toen Lan van Fajin wegdraaide, besefte Rhand dat er nog iemand in de kamer was, een lange, bleke man die bijna gretig zijn zwaard met dat van de zwaardhand kruiste. Torams gezicht stond vermoeid, maar hij ging de zwaarddans aan als een sierlijke zwaardmeester, die hij ook was. Lan beantwoordde hem met dezelfde sierlijkheid in hun dans van staal en dood.

Rhand schrok bij het zien van de man die geprobeerd had de troon van Cairhien op te eisen en zich nu in een versleten jas in Far Madding bevond, maar hij hield zijn ogen en zwaard op Fajin gericht, de vroegere marskramer. Duistervriend en erger, had Moiraine hem lang geleden genoemd. De verblindende pijn in Rhands zij liet hem struikelen toen hij Fajin naderde. Hij sloeg geen acht op het gestamp van laarzen en het gegalm van staal op staal achter hem, zoals hij ook Lews Therins gekreun negeerde. Fajin danste en sprong en probeerde dicht genoeg bij hem te komen om de dolk te gebruiken die de nooit helende wond in Rhands zij had gemaakt. Hij gromde en vloekte toen Rhands wapen hem achteruit dwong, en opeens draaide hij zich om en rende naar de achterkant van het gebouw. De martelende pijn in Rhands zij vervaagde tot niet meer dan pijnlijk geklop toen Fajin verdween, maar hij volgde hem niettemin heel behoedzaam. In de deuropening zag hij al dat Fajin niet probeerde zich te verbergen. De man wachtte hem boven aan de trap op met de kromme dolk in zijn hand. De grote robijn op de greep gloeide in het licht van de lampen die op de tafels in de vensterloze kamer stonden. Zodra Rhand de kamer inliep, raasden het vuur en ijs weer door zijn zij tot hij zijn hart voelde huiveren. Overeind te blijven vereiste een ijzeren wil. Hij zette een stap, een poging die hem bijna ten val bracht, maar hij nam die stap, en nog een. ik wil dat hij weet wie hem ombrengt,’ jammerde Fajin. Hij keek Rhand woest aan, maar leek in zichzelf te praten, ik wil dat hij het weet! Als hij dood is, verstoort hij mijn dromen nooit meer. Ja, dan houdt het op.’ Met een glimlach hief hij zijn vrije hand. Torval en Gedwyn kwamen de trap op met de mantel over hun arm. ik denk dat we uit zijn buurt moeten blijven tot ik weet waar de anderen zijn,’ gromde Gedwyn. ‘De M’Hael zal ons doden als...’ Zonder nadenken boog Rhand zijn polsen voor het Klieven van de wind, onmiddellijk gevolgd door het Openen van de waaier. Het waanbeeld van mannen die uit de dood waren opgestaan, verdween en Fajin sprong met een kreet achteruit terwijl er bloed langs de zijkant van zijn hoofd stroomde. Opeens hief hij zijn hoofd op alsof hij ergens naar luisterde. Toen schreeuwde hij een woordeloze kreet van woede tegen Rhand en vluchtte de trap af. Verbaasd wilde Rhand het dalende gestamp van Fajins laarzen volgen, maar Lan greep zijn arm.

‘De straat aan de voorkant wemelt van de straatwachten, schaapherder.’ Er zat een donkere plek op de linkerkant van Lans jas, maar zijn zwaard zat in de schede, het bewijs dat hij de betere zwaarddanser was geweest. ‘Tijd om het dak op te gaan en te vertrekken.’

‘Een man met een zwaard kan in deze stad niet eens een steeg inlopen,’ bromde Rhand, en stak zijn eigen zwaard weg. Lan lachte niet, maar dat deed hij zelden, behalve bij Nynaeve. Uit het trapgat klonken geschreeuw en gekrijs van beneden. Misschien zouden de straatwachten Fajin grijpen. Misschien werd hij gehangen als straf voor de lijken die hier lagen. Het was niet genoeg, maar hij moest het ermee doen. Rhand was het zat waar hij het allemaal mee moest doen.

Op zolder sprong Lan omhoog om de rand van het luik te grijpen en trok zich op om op het dak te komen. Rhand wist niet zeker of hij die sprong kon maken. Met Fajin was ook de verschrikkelijke pijn verdwenen, maar zijn zij voelde aan alsof die met bijlen was bewerkt. Hij vermande zich om het te proberen, en toen stak Lan zijn hoofd door het luik en stak een hand uit.

‘Ze komen misschien niet meteen, schaapherder, maar het heeft geen zin hier te wachten om te zien of je gelijk hebt.’ Rhand greep Lans hand en liet zich optrekken tot hij de dakrand kon grijpen en zichzelf kon optrekken. Ineengedoken liepen ze over de vochtige dakleien naar de achterkant van het gebouw. Daar klommen ze verder omhoog naar de nok. Hoewel de straatwachten zich nog op straat bevonden, was er nog steeds een goede kans om ongezien weg te komen, vooral als ze Nynaeve konden gebaren om voor afleiding te zorgen.

Rhand reikte naar de nok toen achter hem Lans laars krassend weggleed. Rhand gooide zich om en greep Lans pols, maar zijn gewicht trok hem over de gladde grijze helling omlaag. Tevergeefs grabbelden ze met hun vrije hand naar uitsteeksels, naar de rand van een lei, naar alles. Geen van beiden sprak een woord. Eerst gleden Lans benen over de rand, toen de rest. Rhands gehandschoende vingers wisten iets te grijpen. Hij wist niet wat het was en het kon hem niet schelen ook. Zijn hoofd en schouders staken over de rand en Lan hing aan zijn greep boven de dertig voet lager gelegen steeg achter het lage huis.

‘Laat los,’ zei Lan kalm. Hij keek naar Rhand op met koude, harde ogen en een onbewogen gezicht. ‘Laat los.’

‘Als de zon groen wordt,’ zei Rhand. Als hij de ander nu maar een klein stukje kon ophijsen, genoeg om de dakrand te pakken... Wat zijn vingers hadden gegrepen, knapte met een scherp geluid, en de steeg kwam hen razendsnel tegemoet.

34

Het geheim van de honingvogel

Nynaeve probeerde niet al te opvallend de steeg naast de kaarsenmaker in de gaten te houden en zette het opgerolde zachtgroene boordsel terug op het blad van de kramer. Ze stopte haar hand onder haar mantel om die van binnenuit tegen de wind dicht te houden. De mantel was mooier dan de mantels die de andere mensen op straat droegen, maar toch zo eenvoudig dat de mensen geen aandacht aan haar besteedden. Dat zouden ze wel doen als ze de gordel zagen. Vrouwen met juwelen kwamen niet winkelen in de Blauwkarperstraat en kochten niet van venters. Nadat ze er lang genoeg had gestaan om zowat elke tres, elke nestel en elke boord te hebben aangeraakt, betrok het gezicht van de magere verkoopster, maar Nynaeve had al drie stukken boord gekocht, twee rollen lint en een pakje spelden, om een reden te hebben daar zo lang rond te hangen. Spelden waren altijd nuttig, maar ze wist niet wat ze met de rest aan moest.

Opeens hoorde ze hoe een grote opwinding ontstond in de straat verderop. Het kwam van de kant van het wachthuisje en het lawaai van de ratels van de straatwachten werd steeds luider. De straatwacht klom van zijn hoge plek omlaag. Voorbijgangers in de buurt van het huisje keken de zijstraat in, naar het andere eind van de Blauwkarperstraat, waarna ze zich haastig tegen de gevels drukten toen er hollende wachten verschenen die met houten ratels boven hun hoofd rondzwaaiden. Dit was geen gebruikelijk groepje van twee of drie man, maar een grote stroom mannen in wapenrusting die door de Blauwkarperstraat aan kwam stampen. Nog meer wachten uit een andere straat voegden zich bij de groep. Mensen die te traag opzij gingen, werden opzij geduwd. Een man viel en werd onder de voet gelopen, maar de wachten hieven geen tel staan. De bandverkoopster verloor de helft van haar blad terwijl ze zich tegen een muur aandrukte. Ook Nynaeve perste zich snel tegen de stenen gevel, vlak naast de verkoopster, die met open mond rondkeek. Een menigte wachten vulde de hele straat en hun vangstaken en vechtstokken staken als pieken omhoog. Ze botsten hard met hun schouders tegen Nynaeve en sleurden haar langs de muur mee. De verkoopster gilde toen haar blad uit haar handen werd gedrukt en verdween, maar de wachten bleven strak voor zich uitkijken. Toen ook de laatste voorbij was gerend, bevond Nynaeve zich zeker twintig stappen verder van de plaats waar ze eerst had gestaan. De bandverkoopster schudde met haar vuisten en gilde de mannen boze woorden achterna. Nynaeve trok verontwaardigd haar weggeschoven mantel min of meer fatsoenlijk. Ze was eraan toe om meer te doen dan wat geschreeuw. Ze was eigenlijk van plan... Opeens stokte haar adem in de keel. De straatwacht was in een grote groep blijven staan. Zeker honderd man riepen elkaar van alles toe alsof ze opeens twijfelden over wat ze hierna moesten doen. Ze waren voor de laarzenmaker blijven staan. O, Licht, Lan! En Rhand ook, natuurlijk, maar op de eerste en belangrijkste plaats kwam toch het hart van haar hart, Lan.

Ze dwong zichzelf rustig te ademen. Honderd man. Ze voelde aan de brongordel rond haar middel. Nog niet de helft was gevuld met saidar, maar wellicht was het genoeg. Het moest genoeg zijn, hoewel ze niet eens wist waarvoor. Ze trok de kap van haar mantel over het hoofd en liep naar de mannen toe die voor de laarzenmaker stonden. Niemand keek haar kant uit. Ze kon...

Ze werd gegrepen door sterke handen die haar achteruit trokken en haar toen ronddraaiden om de andere kant uit te kijken. Cadsuane hield haar ene arm vast, besefte ze, en Alivia de andere. Samen droegen de twee vrouwen haar de straat uit. Weg van de laarzenmaker. Min liep naast Alivia en keek telkens bezorgd om. Opeens kromp ze in elkaar. ‘Hij... Ik denk dat hij gevallen is,’ fluisterde ze. ik denk dat hij bewusteloos is; hij is gewond en ik weet niet hoe erg.’

‘Hier kunnen we weinig voor hem of voor onszelf doen,’ merkte Cadsuane kalm op. De gouden sieraden aan de voorkant van haar knot zwaaiden in de kap heen en weer toen ze zoekend naar de mensen voor hen keek. Ze hield de kap met haar vrije hand vast en liet de mantel los achter haar aanfladderen. ‘Ik wil uit de buurt zijn voor een van die jongens aan vrouwen gaat vragen om hun gezichten te tonen. Elke Aes Sedai die vanmiddag bij de Blauwkarperstraat wordt aangetroffen zal vanwege dit kind vragen moeten beantwoorden.’

‘Laat me,’ snauwde Nynaeve, zich hevig verzettend. Lan. Als Rhand bewusteloos was, wat was er dan met Lan gebeurd? ik moet terug om ze te helpen!’ De twee vrouwen sleurden haar in een ijzeren greep mee. Alle voorbijgangers keken in de richting van de laarzenwinkel. ‘Je hebt al veel te veel gedaan, dwaas meisje.’ Cadsuanes gezicht leek van koud staal te zijn gemaakt. ‘Ik heb je toch verteld over de waakhonden van Far Madding? Foei. Je hebt de raadsleden de stuipen op het lijf gejaagd door te geleiden in een plaats waar niemand kan geleiden. Als de straatwachten Rhand en Lan in handen krijgen, is dat jouw schuld.’

‘Ik dacht dat een klein beetje saidar er niet toe deed,’ zei Nynaeve zwakjes. ‘Het was maar een klein beetje en het duurde niet lang. Ik dacht... ik dacht dat ze dat met eens zouden merken.’ Cadsuane keek haar vol afkeer aan. ‘Deze kant op, Alivia,’ zei ze en ze trok Nynaeve de hoek om langs het verlaten wachthuisje. Er stonden kleine groepjes opgewonden mensen op straat te kletsen. Een man maakte felle gebaren alsof hij een vangnet gebruikte. Een vrouw wees op het verlaten huisje en schudde verbaasd het hoofd. ‘Zeg iets, Min,’ smeekte Nynaeve. ‘We kunnen ze niet in de steek laten.’ Ze dacht er niet eens aan om het Alivia te vragen, die een gezicht opzette waarbij dat van Cadsuane zacht leek. ‘Verwacht van mij geen medelijden.’ Mins zachte stem klonk bijna even koud als die van Cadsuane. Toen ze Nynaeve aankeek, was het een zijdelingse woeste blik voor ze met een ruk haar ogen weer op de straat en de omstanders richtte, ik heb je gesmeekt mij te helpen om ze tegen te houden, maar je was al net z’n wolkop als zij. Nu hangt het allemaal van Cadsuane af.’

Nynaeve snoof. ‘Wat kan zij dan doen? Moet ik je eraan herinneren dat Lan en Rhand zich achter ons bevinden en met elke stap verder van ons vandaan raken.’

‘Die knaap is duidelijk niet de enige die goede manieren moet leren,’ mompelde Cadsuane. ‘Hij heeft me nog geen verontschuldigingen aangeboden, maar hij heeft Verin gezegd dat hij het ging doen. Ik neem aan dat ik dat voorlopig wel kan aanvaarden. Foei! Die jongen levert me meer last op dan tien willekeurige andere mannen die ik heb gekend. Ik zal doen wat ik kan, meisje, wat aanzienlijk meer is dan jij zou kunnen met je een pad door de straatwacht te banen. Van nu af aan doe je precies wat ik zeg of ik laat Alivia boven op je zitten!’ Alivia knikte! Net als Min!

Nynaeves gezicht betrok. De vrouw werd geacht aan haar te gehoorzamen. Niettemin, een gast van de Eerste Raadsvrouwe kon meer dan de eenvoudige Nynaeve Almaeren, zelfs als ze haar Grote Serpent-ring als pand aanbood. Ter wille van Lan wilde ze Cadsuane wel verdragen.

Toen ze echter aan de Aes Sedai vroeg wat haar plannen waren voor de bevrijding, zei ze alleen: ‘Veel meer dan ik eigenlijk wil, meisje. Als ik tenminste iets kan klaarspelen. Maar ik heb de jongen iets beloofd en ik houd me aan mijn beloftes. Ik hoop dat hij zich dat later herinnert.’ Ze zei het met een stem van ijs en haar antwoord gaf weinig aanleiding tot vertrouwen.

Rhand werd wakker in duisternis en pijn, liggend op zijn rug. Zijn handschoenen waren verdwenen en hij kon een ruwe brits onder zich voelen. Ze hadden zijn laarzen ook meegenomen. Zijn handschoenen. Ze wisten dus wie hij was. Voorzichtig ging hij rechtop zitten. Zijn gezicht voelde gekneusd aan en iedere spier in zijn lichaam deed pijn, alsof hij geslagen was, maar er leek niets gebroken. Hij ging langzaam rechtop staan en liep al tastend langs de stenen muur naast de brits. Bijna meteen kwam hij bij een hoek en daarna een deur die met ruwe ijzeren banden was beslagen. In de duisternis voelden zijn vingers een smalle klep, maar hij kon hem niet openduwen. Nog geen spiertje licht kierde erlangs. In zijn hoofd begon Lews Therin zwaar te hijgen. Rhand schuifelde verder en tastte rond. De vloerstenen voelden koud aan onder zijn blote voeten. De volgende hoek kwam bijna meteen en toen een derde hoek, waar zijn tenen tegen iets aanstootten dat rammelend over de stenen vloer schoof. Met een hand tegen de muur bukte hij zich en voelde dat het een houten emmer was. Hij liet hem daar staan en dwong zich het hele rondje te lopen, helemaal rond tot aan de ijzeren deur. Helemaal. Hij zat in een zwarte doos van drie stappen lang en krap twee stappen breed. Hij hief zijn hand en raakte amper een voet boven zijn hoofd de stenen zoldering aan.

Ingesloten. Lews Therin zat schor te hijgen. Het is weer die kist. Toen die vrouwen ons in de kist stopten. We moeten eruit! jankte hij. We moeten eruit!

Rhand negeerde de krijsende stem in zijn hoofd en schoof weg van de deur tot hij naar zijn gevoel midden in de kerker stond. Toen liet hij zich in kleermakerszit op de vloer zakken. Hij bleef zo ver mogelijk weg van de muren en in het duister verzon hij dat ze nog veel verder weg waren, maar in werkelijkheid hoefde hij zijn armen niet eens helemaal te strekken om steen aan te raken. Hij kon voelen hoe hij beefde alsof een vreemd lichaam onbeheerst schokte en trilde. De muren leken vlak naast hem, de zoldering vlak boven zijn hoofd. Hij moest ertegen vechten, anders zou hij tegen de tijd dat iemand hem eruit liet even gek zijn als Lews Therin. Ze zouden hem uiteindelijk moeten vrijlaten, al was het maar om hem aan een door Elaida gestuurde zuster te overhandigen. Hoeveel maanden duurde het voor het bericht Tar Valon bereikte en hoeveel maanden voor haar gezanten in Far Madding kwamen? Als er in de nabijheid zusters waren die Elaida trouw waren gebleven, kon het allemaal sneller. Zijn afgrijzen werd groter toen hij besefte dat hij hoopte dat er zusters dichterbij zouden zijn, al in de stad waren, zodat ze hem uit deze kist konden halen.

‘Ik geef me niet over!’ schreeuwde hij. ik zal zo hard zijn als ik moet zijn.’ In de kleine ruimte galmde zijn stem als de donder. Moiraine was gestorven omdat hij niet hard genoeg was geweest om te doen wat gedaan moest worden. Haar naam stond boven aan de lijst die in zijn hersens was gegraveerd, de lijst met vrouwen die door hem waren gestorven. Moiraine Damodred. Iedere naam op die lijst veroorzaakte een diepe smart, waardoor hij zijn eigen pijnen vergat, de stenen muren vergat die zich vlak naast zijn vingertoppen bevonden. Colavaere Saighan, die gestorven was omdat hij haar alles ontnomen had wat zij waardevol achtte. Liah, een Far Dareis Mai, van de Cosaida Chareen, die voor zijn ogen was gestorven omdat ze hem gevolgd was naar Shadar Logoth. Jendhilin, een Far Dareis Mai van de Koude Piek Miagoma, gestorven vanwege de eer de deur naar zijn vertrekken te bewaken. Hij moest hard zijn! Een voor een somde hij de namen van die lange lijst op, en geduldig smeedde hij zijn ziel in de vuren van zijn pijn.

De voorbereidingen namen meer tijd in beslag dan Cadsuane had gehoopt, voornamelijk omdat ze verschillende mensen op het hart moest drukken dat van een grootse redding in de stijl van een speel manverhaal geen sprake kon zijn. De nacht was al gevallen toen ze zich in de door lampen verlichte gangen bevond, op weg naar de Zaal van de raadsleden. Ze liep statig en toonde geen haast. Bij haast namen mensen aan dat je bezorgd was en dat zij sterker stonden. Als ze ooit in haar leven de beste stenen moest zien te gooien, dan was het wel vanavond,

De gangen hadden op dit tijdstip leeg moeten zijn, maar de gebeurtenissen van die dag hadden de gewone gang van zaken volledig in de war geschopt. Schrijvers in het blauw haastten zich door alle gangen en bleven soms even staan om haar en haar gezelschap met open mond aan te gapen. Het was heel goed mogelijk dat ze nog nooit eerder vier Aes Sedai tegelijk hadden gezien. Ze was niet bereid Nynaeve die titel te gunnen voor ze de Drie Geloften had afgelegd. De opwinding van overdag vergrootte de verwarring die er ontstond toen men zag dat de groep op weg was naar de Zaal van de raadsleden. De drie mannen in de achterhoede kregen bijna evenveel blikken als de Aes Sedai. De schrijvers wisten misschien niet wat die zwarte jassen met de spelden op de hoge kragen betekenden, maar het was heel onwaarschijnlijk dat deze klerken ooit eerder mannen met zwaarden in de gangen en zalen hadden gezien. Met een heetje geluk zou niemand ervandoor gaan om Aleis in te lichten over wie een besloten vergadering van de raadsleden wilde binnenvallen. Jammer dat ze de mannen niet alleen mee had kunnen nemen, maar zelfs Daigian had eindelijk wat pit getoond bij haar voorstel. Het was erg jammer dat niet alle leden van haar gezelschap even ingetogen en beheerst waren als Merise en de andere twee zusters. ‘Dit werkt niet,’ mopperde Nynaeve misschien wel voor de tiende keer nadat ze de Hoogte hadden verlaten. ‘We hadden meteen in het begin hard moeten toeslaan.’

‘We hadden sneller moeten handelen,’ mopperde Min somber, ik kan voelen hoe hij verandert. Als hij eerst rots was, dan is hij nu ijzer geworden! Licht, wat doen ze hem aan?’ Ze was alleen mee omdat ze een binding had met de jongen; ze had onophoudelijk verslag uitgebracht en elk verslag was erger dan het vorige. Cadsuane had haar niet verteld hoe de kerkers er hier uitzagen. Niet nadat het meisje pas na de grootst mogelijke aandrang had gesproken over wat de zusters die de jongen hadden ontvoerd, hem hadden aangedaan. Cadsuane zuchtte. Het was een lompenleger van niks, maar zelfs een leger in nood diende orde en tucht te bewaren. Zeker wanneer de veldslag nog gestreden moest worden. Het zou nog erger zijn geweest als ze het Zeevolk niet had gedwongen achter te blijven, ik kan dit met of zonder jullie, als het nodig is,’ had ze ferm tegen Min en Nynaeve gezegd. ‘Nee, hou maar op, Nynaeve. Merise of Corele kunnen die gordel net zo goed dragen als jij. Dus kinderen, als jullie niet ophouden met je gejank, brengt Alivia jullie terug naar de Hoogte en geeft jullie iets waar je echt over kunt huilen.’ Dat was de enige reden geweest waarom ze die vreemde wilder had meegenomen. Alivia had de neiging heel mild te zijn voor mensen die ze niet weg kon kijken, maar bij het zien van die twee kwetterende spreeuwen spuwden haar ogen vuur.

Hun hoofden draaiden tegelijk naar de goudblonde vrouw en het gekwetter ging over in heerlijke stilte. Stil, maar niet echt aanvaard. Min mocht zoveel met haar tanden knarsen als ze wilde, maar de grimmige uitstraling van Nynaeve ergerde Cadsuane. Dat meisje was uit het goede hout gesneden, maar haar opleiding was veel en veel te kort geweest. Haar vaardigheid met Heling was wonderbaarlijk groot, terwijl haar kundigheid in al vrijwel elk ander ding verwaarloosbaar was. Bovendien had ze nog niet de lessen overleefd die doorstaan moesten worden. Cadsuane voelde eigenlijk best wat medeleven. Een beetje. Het was een les die niet iedereen in de Toren kon leren. Zijzelf had het, nog vol trots vanwege haar nieuwe stola en haar eigen kracht, geleerd van een bijna tandeloze wilder in een boerderij midden in de Zwarte Heuvels. Dit was echt een bijeengeraapt zootje dat bereid was om Far Madding voor het hoofd te stoten.

Schrijvers en boden vulden de helft van het met zuilen verfraaide voorvertrek van de Raadszaal. Maar het waren en bleven slechts klerken en boodschappenjongens. De schrijvers aarzelden in ambtelijke verbazing. Ieder achtte de ander meer geschikt om als eerste iets te zeggen, maar de in rode jassen gehulde boodschappers beseften heel goed dat het niet aan hen was om iets te zeggen. Ze schoven over de vloertegels naar de zijkant van het vertrek en de schrijvers weken voor haar uiteen. Niemand durfde eigenlijk de eerste te zijn om iets te zeggen. Toch hoorde ze hoe iedereen een zucht slaakte toen ze een van de hoge deuren opende waarin de Hand en het Zwaard waren uitgesneden.

De Raadszaal was niet zo groot. Vier staande lampen gaven voldoende licht en een groot Tyreens vloertapijt in rood, blauw en goud bedekte bijna de hele vloer. Brede marmeren haarden aan beide kanten van het vertrek verwarmden het heel behoorlijk. De nachtelijke wind liet de glazen deuren bij de zuilenrij zo hard rammelen dat het getik van de grote vergulde Illiaanse klok op de schouw werd overstemd. Dertien fraai gesneden en vergulde stoelen, bijna tronen, vormden een boog tegenover de deur en op iedere stoel zat een zeer bezorgd kijkende vrouw.

Aleis zat aan het hoofd van de cirkel en keek fronsend hoe Cadsuane haar kleine stoet de kamer inleidde. ‘Dit is een gesloten zitting, Aes Sedai,’ zei ze vormelijk en koud. ‘Wellicht verzoeken we u later met ons te praten maar...’

‘Jullie weten wie er in je kerker zit,’ onderbrak Cadsuane. Het was geen vraag maar Aleis probeerde zich eruit te bluffen. ‘Een aantal mannen, neem ik aan. Dronkaards van de straat, verschillende vreemdelingen die gevangen zijn genomen voor vechten of stelen, vandaag nog een man uit de Grenslanden die misschien drie mannen heeft vermoord. Ik hou niet persoonlijk de lijsten van de gevangenen bij, Cadsuane Sedai.’ Nynaeve haalde diep adem toen de Grenslander werd genoemd die drie moorden zou hebben gepleegd en haar ogen glinsterden vervaarlijk, maar gelukkig was het kind zo wijs haar mond te houden.

‘Dus jullie willen proberen geheim te houden dat je de Herrezen Draak in handen hebt,’ zei Cadsuane kalm. Ze had gehoopt, vurig gehoopt, dat het noeste werk van Verin ervoor had gezorgd dat de raadsleden hun handen niet vuil zouden willen maken. Maar misschien kon het nog steeds heel simpel worden gehouden, ik kan hem van jullie overnemen. Ik heb in de loop der jaren tegenover meer dan twintig geleiders gestaan. Hij jaagt mij geen angst aan.’

‘Wij danken u zeer voor uw aanbod,’ antwoordde Aleis gladjes, ‘maar we geven eerst de voorkeur aan een gesprek met Tar Valon.’ Om zijn losprijs vast te stellen, bedoelde ze. ‘Vindt u het erg om ons te zeggen hoe u hebt vernomen...’

Opnieuw viel Cadsuane haar in de rede. ‘Misschien had ik zojuist moeten zeggen dat deze mannen achter me Asha’man zijn.’ Op die woorden stapten de drie naar voren, zoals hun was opgedragen, en ze moest toegeven dat ze er een vervaarlijke vertoning van maakten. De grijze Damer leek op een grijzende beer met kiespijn, de knappe Jahar op een donkere, slanke luipaard, en Ebens starre blik was bijzonder dreigend in dat heel jonge gezicht. In elk geval had het invloed op de raadsleden. Sommigen gingen anders zitten, alsof ze achteruit wilden schuiven, maar Cyprien keek met open mond toe, waardoor haar uitstekende tanden zichtbaar werden. Sybaine, haar haren even grijs als die van Cadsuane, zakte in haar stoel onderuit en begon zich met haar slanke hand koelte toe te wuiven, terwijl Cumeres mond vertrok alsof ze wilde overgeven. Aleis was echter uit sterker hout gesneden, al drukte ze beide handen tegen haar buik. ik heb u al gezegd dat het Asha’man vrij staat ons te bezoeken, zolang ze de wet niet overtreden. We zijn niet bang voor Asha’man, Cadsuane, al moet ik zeggen dat het me verbaast ze in uw gezelschap te zien. Zeker in het licht van het aanbod dat u zojuist hebt gedaan.’

Dus nu was het Cadsuane zonder titels geworden? Ze betreurde niettemin de noodzaak Aleis te breken. Ze bestuurde Far Madding heel goed, maar van deze avond zou ze niet gemakkelijk herstellen. ‘Vergeet u wat er vandaag nog meer is gebeurd, Aleis? In de stad heeft iemand de Ene Kracht geleid!’ Opnieuw bewogen de raadsleden en op meerdere voorhoofden werden diepe zorgrimpels zichtbaar.

‘Een ongelukkig toeval.’ Er klonk niets koels meer in de stem van Aleis. Ze was boos en misschien een tikkeltje bang. Haar ogen glansden donker. ‘De wachten hadden het misschien mis. Niemand van de ondervraagden heeft iets gezien wat aanleiding...’

‘Zelfs iets wat volgens ons volmaakt is, kan falen, Aleis.’ Cadsuane onttrok een klein beetje van de Kracht aan haar eigen bron. Ze had geoefend, het kleine gouden honingvogeltje kon lang niet zoveel saidar bevatten als Nynaeves gordel. ‘Scheurtjes kunnen eeuwenlang onopgemerkt bestaan voor ze worden ontdekt.’ De stroom Lucht die ze weefde, was net voldoende om het met edelstenen bezette kroontje van Aleis’ hoofd te wippen en het voor de voeten van de vrouw op het kleed te plaatsen. ‘Als ze echter wel worden gevonden, kan blijkbaar iedereen die goed kijkt ze vinden.’

Dertien paar geschokte ogen staarden naar het kroontje. Elk raadslid leek bevroren en amper adem te halen.

‘Het is niet zozeer een scheurtje,’ verkondigde Damer, ‘als wel een wijd openstaande poort. Ik vind het op uw hoofd fraaier staan.’ Opeens glansde de gloed van de Ene Kracht rond Nynaeve en het kroontje schoot op de wit weggetrokken Aleis af, vertraagde nog net op tijd en plaatste zich zachtjes boven op haar hoofd. De gloed van saidar verdween echter niet. Nou ja, ze mocht haar bron volkomen uitputten.

‘Zal...’ Aleis slikte, maar toen ze verder sprak, klonk haar stem nog steeds schor. ‘Zal het volstaan indien wij hem aan u overhandigen?’ Of ze Cadsuane bedoelde of een Asha’man was niet duidelijk, misschien voor haarzelf ook niet.

‘Ik denk het wel,’ zei Cadsuane kalm en Aleis zakte als een lege speelpop in elkaar. Al waren ze nog zo geschokt door deze vertoning van de Ene Kracht, toch keken de andere raadsleden elkaar vragend aan. Hun ogen schoten naar Aleis, gezichten verstrakten en knikjes werden uitgewisseld. Cadsuane haalde diep adem. Ze had de jongen beloofd dat alles wat ze deed ten gunste van hem zou zijn, en niet ten gunste van de Toren of iemand anders. Nu had ze echter, ter wille van hem, een goede vrouw kapotgemaakt. ‘Het spijt me heel, heel erg, Aleis,’ zei ze. Jouw schuld op de kerflat wordt steeds groter, knaap, dacht ze.

35

De Choedan Kal

Rhand reed de brede stenen brug bij de Caemlinpoort over en vervolgde zonder om te kijken zijn weg naar het noorden. De zon was een bleke gouden schijf vlak boven de kim en verlichtte een wolkeloze hemel. De lucht was nog wel zo koud dat zijn adem besloeg en de wind deed zijn mantel opwaaien. Hij voelde de kou niet echt, alleen maar als iets dat ver weg was en eigenlijk niets met hem te maken had. Vanbinnen was hij echter kouder dan een winter ooit kon zijn. De straatwachten die hem de avond ervoor uit de kerker kwamen ophalen, hadden verbaasd gezien dat hij glimlachte. Nog steeds vertoonde zijn gezicht die licht snerende uitdrukking. Nynaeve had zijn wonden geheeld, waarvoor ze het laatste beetje saidar uit haar gordel had gebruikt, maar de gehelmde hoofdwacht die aan de andere kant van de brug de weg opstapte, een magere man met een nietszeggend gezicht, schrok toen hij hem zag, alsof zijn gezicht nog steeds gezwollen en paars was. Cadsuane boog zich half uit haar zadel, sprak enkele zachte woorden en overhandigde de man een opgevouwen papier. Hij keek haar fronsend aan en begon te lezen. Aan het eind schoten zijn ogen met een ruk omhoog en staarde hij verbijsterd naar de mannen en vrouwen te paard die geduldig stonden te wachten. Hij las het papier opnieuw terwijl zijn lippen de woorden vormden, alsof hij van elk woord zeker wilde zijn, en dat was geen wonder. Het was getekend en gezegeld door alle dertien raadsleden en het bevel zei dat de vredesbanden niet nagekeken hoefden te worden en de pakpaarden niet nagezocht. De namen van deze groep dienden volledig uit de poortlijsten te worden gewist en het bevel zelf moest worden vernietigd.

In de stadsverslagen waren ze nooit naar Far Madding gekomen. Geen Aes Sedai, geen Atha’an Miere, niemand van de groep. ‘Het is voorbij, Rhand,’ zei Min teder en stuurde haar sterke bruine merrie nog dichter naast zijn grijze ruin, hoewel ze al even dicht bij hem bleef als Nynaeve bij Lan. Nynaeve had Lans gebroken arm, steekwond, schrammen en builen geheeld voor ze Rhand had verzorgd. Mins gezicht weerspiegelde de bezorgdheid die door de binding stroomde. Ze liet haar mantel los, die meteen omhoog waaide, en gaf een klopje op zijn arm. ‘Je hoeft er niet meer aan te denken.’

‘Ik ben Far Madding dankbaar, Min.’ Er lag geen enkel gevoel in zijn stem. Hij klonk zoals hij vroeger had geklonken toen hij saidin had gegrepen. Maar als hij tegen haar sprak, had hij toch vaak wat meer warmte in zijn stem gelegd, maar zelfs dat leek hij niet meer te willen. ‘Ik heb echt gevonden wat ik van hier nodig had.’ Als een zwaard zich iets zou kunnen herinneren, zou het dankbaar zijn voor het smidsvuur, maar er nooit dol op worden. Toen de wacht hun doorgang had verleend, dreef hij zijn paard in een sukkeldrafje de harde zandweg op, de heuvels in. Hij keek niet één keer om, tot de bomen het zicht op de stad volledig hadden afgeschermd. De weg steeg en slingerde door begroeide winterheuvels, waar alleen sparren en lederbladbomen nog groen vertoonden en de bomen zich kaal en grijs vertakten. Opeens was de Ware Bron er weer; hij klopte en wenkte en bevredigde zijn verlangen alsof hij uitgehongerd was. Onwillekeurig reikte hij naar buiten en vulde zijn leegte met saidin, een lawine van vuur, een stroom van ijs, allemaal overgoten met de vuile smet, waardoor de grootste wond in zijn zij pijnlijk klopte. Zijn hoofd tolde en hij zwaaide in het zadel heen en weer; zijn maag verkrampte in zijn gevecht om de lawine te berijden die zijn geest wilde verzengen, om mee te woeden met de storm die zijn ziel trachtte te scheuren. Er was geen vergiffenis of medelijden in de mannelijke helft van de Ene Kracht. Een man heerste of stierf. Hij kon voelen hoe de drie Asha’man achter hem zichzelf eveneens vulden en saidin dronken als mannen die net buiten de Woestenij water hadden gevonden. In zijn hoofd zuchtte Lews Therin opgelucht.

Min had haar paard zo dicht naast hem gemanoeuvreerd dat hun benen elkaar raakten. ‘Voel je je wel goed?’ vroeg ze bezorgd. ‘Je ziet er ziek uit.’

‘Ik ben even gezond als regenwater,’ antwoordde hij, en hij loog niet alleen over zijn buik. Hij was van staal en tot zijn verbazing nog steeds niet hard genoeg. Hij was van plan geweest haar naar Caemlin te sturen, samen met Alivia om haar te beschermen. Als de goudblonde vrouw hem zou helpen met doodgaan, moest hij haar kunnen vertrouwen. Hij had elk woord reeds in gedachten, maar toen hij in Mins donkere ogen keek, kon hij de kracht niet vinden om de woorden uit te spreken. Hij wendde zijn paard naar de kale bomen en zei tegen Cadsuane: ‘Hier is het.’

Natuurlijk kwam ze mee. Iedereen ging mee. Harine wilde hem niet uit het oog verliezen en had daardoor de afgelopen nacht maar weinig geslapen. Hij had haar liever in Far Madding achtergelaten, maar over dat onderwerp had Cadsuane hem haar eerste raad gegeven. Je hebt een overeenkomst met ze gesloten, knaap, en dat is net zo geldig als een getekend verdrag of je belofte. Hou je eraan, of zeg hun dat de overeenkomst is verbroken. Anders ben je gewoon een dief. Recht voor zijn raap en op een toon die geen enkel misverstand liet bestaan over wat zij van dieven vond. Hij had nooit beloofd haar raad op te volgen, maar ze had zo geaarzeld of ze wel zijn raadsvrouwe wilde worden, dat hij haar nu niet zo snel wenste weg te jagen. Dus reden de golfvrouwe en de andere twee leden van het Zeevolk naast Alivia mee. Ze reden voor Verin en de vijf Aes Sedai die hem trouw hadden gezworen; ook de vier zusters uit Cadsuanes gezelschap reden daar. Hij wist zeker dat zij hem even snel in de steek zou laten als de vier vrouwen, misschien nog sneller. Voor andere ogen dan de zijne onderscheidde deze plek zich in het geheel niet van het landschap om hen heen, maar Rhand had er voor hij Far Madding binnen was gegaan iets begraven. Zijn ogen zagen een dunne lichtgevende straal uit de vochtige bosgrond omhoogkomen. Zelfs een andere geleider had door die lichtstraal heen kunnen lopen zonder er iets van te merken. Hij deed geen moeite om af te stijgen. Met stromen Lucht gooide hij de dikke laag rottende bladeren en takjes opzij en schoof de vochtige aarde weg tot een lang, dun pak zichtbaar werd dat met leren koordjes was dichtgebonden. Er bleef wat zand aan de doek plakken toen hij Callandor naar zijn hand liet zweven. Hij had hem niet naar Far Madding mee durven nemen. Zonder schede had hij het moeten achterlaten in de brugvesting, en daar zou het een gevaarlijk vaandel zijn geweest dat Rhands aanwezigheid verkondigde. Het was onwaarschijnlijk dat er nog een kristallen zwaard bestond en te veel mensen wisten dat de Herrezen Draak er een had. Maar ook zonder dat zwaard had men hem opgesloten in een donkere, kleine, stenen kist onder de... Nee, dat was voorbij. Voorbij. In de schaduwen van zijn geest zat Lews Therin zwaar te hijgen.

Hij stak Callandor onder zijn zadelriem en wendde het grijze paard om de anderen aan te kijken. De paarden hielden hun staarten strak tegen de wind, maar nu en dan stampte een hoef of werd een hoofd opgegooid. Ze waren ongeduldig en wilden na de lange tijd in de stal wel bewegen. De leren tas aan Nynaeves schouder leek niet te passen bij al haar ter’angrealen vol juwelen. Nu het tijdstip was aangebroken gleed haar hand over de volle tas, een beweging die ze niet eens leek te merken. Ze probeerde haar angst te verbergen, maar haar kin beefde. Cadsuane keek hem onaangedaan aan. Haar mantelkap hing op de rug en een windvlaag liet de gouden vissen en vogels, de sterren en maantjes aan haar knotje heen en weer zwaaien. ‘Ik ga de smet verwijderen van de mannelijke helft van de Ware Bron,’ kondigde hij aan.

De drie Asha’man, die nu gewone donkere jassen en mantels droegen, net als de andere zwaardhanden, keken elkaar opgewonden aan, maar door de groep Aes Sedai leken zich rimpelingen te verspreiden. Nesune slaakte een zucht die te groot leek voor de slanke, op een vogeltje lijkende zuster.

Geen enkel spiertje bewoog in Cadsuanes gezicht. ‘Daarmee?’ vroeg ze terwijl ze vragend haar wenkbrauw optrok. ‘Met de Choedan Kal,’ antwoordde hij. Lews Therin had ervoor gezorgd dat die naam in zijn hoofd verankerd was alsof die er altijd was geweest. ‘Jullie kennen ze als gigantische beelden, sa’angrealen. De ene ligt begraven in Cairhien, de andere op Tremalkin.’ Toen hij dat Zeevolkeiland noemde, bewoog Harines hoofd, waardoor de gouden muntjes aan haar neuskettinkje rinkelden. ‘Ze zijn te groot om zomaar verplaatst te worden, maar ik beschik over twee ter’angrealen die toegangssleutels worden genoemd. Daarmee kan op elk plekje ter wereld de Choedan Kal afgetapt worden.’ Gevaarlijk, kreunde Lews Therin. Waanzin. Rhand negeerde hem. Alleen Cadsuane was nu belangrijk.

Haar vos bewoog schichtig een oor en leek daardoor meer opgewonden dan zijn berijdster. ‘Een van die sa’angrealen is bestemd voor een geleidster,’ zei ze koeltjes. ‘En wie gaat die volgens jou gebruiken? Of staan die sleutels jou toe van beide beelden af te tappen?’

‘Nynaeve koppelt zich aan mij.’ Alleen Nynaeve vertrouwde hij zo’n koppeling toe, niemand anders. Ook al was ze een Aes Sedai, voor hem was ze ook nog steeds de Wijsheid van Emondsveld. Hij moest haar wel vertrouwen. Ze glimlachte en gaf een ferme knik. Haar kin trilde niet mee. ‘Probeer me niet tegen te houden, Cadsuane.’ Ze zei niets, nam hem alleen op en haar donkere ogen wikten en wogen. ‘Vergeef me, Cadsuane.’ Kumira verbrak de stilte en dreef haar appelschimmel naar voren. ‘Jongeman, heb je de mogelijkheid van falen overwogen? Heb je de gevolgen van dat falen overwogen?’

‘Diezelfde vraag wil ik ook stellen,’ merkte Nesune scherp op. Ze zat rechtop in het zadel en haar donkere ogen hielden Rhands ogen vast. ik heb veel gelezen en weet dat een poging om die sa’angrealen te gebruiken, kan uitlopen op een ramp. Samen zijn ze wellicht sterk genoeg om de wereld als een ei te breken.’

Als een ei! beaamde Lews Therin. Ze zijn nooit beproefd, nooit uitgeprobeerd. Dit is waanzin! krijste hij, je bent gek! Gek!

‘Het laatste dat ik heb gehoord, is dat een op de vijftig Asha’man waanzinnig wordt en als een dolle hond gedood moet worden,’ antwoordde Rhand. ‘Het zullen er nu ongetwijfeld meer zijn. Deze poging is niet zonder gevaar, maar alle risico’s kunnen worden bestempeld als misschien en mogelijk. Als ik het niet probeer, kunnen we er zeker van zijn dat er steeds meer mannen krankzinnig worden, misschien wel hele groepen, misschien wel allemaal, en vroeg of laat zullen het er te veel zijn om nog gemakkelijk te kunnen doden. Wachten jullie echt rustig de Laatste Slag af, terwijl er ergens honderd, tweehonderd of misschien wel vijfhonderd doorgedraaide Asha’man rondzwerven? Misschien ben ik er wel een van? Hoelang zal de wereld dat overleven?’ Hij sprak tegen de twee Bruine zusters, maar hield alleen Cadsuane in het oog. Haar bijna zwarte ogen dwaalden geen enkele keer af. Hij had haar nodig, maar als ze probeerde hem over te halen het niet te doen, zou hij haar raad afwijzen, ook al waren de gevolgen nog zo ernstig. Zou ze proberen hem tegen te houden...? In hem ziedde saidin. ‘Ga je het hier doen?’ vroeg ze. in Shadar Logoth,’ gaf hij te kennen en ze knikte. ‘Heel gepast,’ zei ze, ‘als we van plan zijn de wereld op het spel te zetten.’

Lews Therin krijste, een wegstervend gehuil dat in Rhands schedel weerkaatste toen de stem naar onbekende diepten verdween. Maar er was nergens een schuilplaats. Geen plek was veilig. De poort die hij had geweven, ging niet open tussen de bouwvallen van Shadar Logoth zelf, maar op enkele spannen afstand ten noorden ervan, op een schaars begroeide, ongelijke heuveltop. De paardenhoeven kletterden hier op de rotsachtige, met dunne aarde bedekte grond die de bladloze bomen had laten krommen. Hier en daar waren nog grote delen bedekt met sneeuw. Rhand stapte af en keek naar de boven de bomen uitstekende gebouwen van de stad die ooit Aridhol had geheten. Torenspitsen die opeens eindigden in kapotte stenen en witte, uivormige koepels waar een heel dorp onder kon schuilen als de koepels nog heel waren geweest. Hij keek niet lang. Ondanks de heldere ochtend glommen die lichte koepels in het geheel niet. Alsof iets een schaduw over de uitgestrekte bouwvallen wierp. Zelfs op deze afstand van de stad begon de tweede wond in zijn zij zwakjes te kloppen. De snee van Padan Fajins dolk, Marts dolk uit Shadar Logoth, klopte niet tegelijk met het kloppen van de grotere wond eronder, maar klopte er eigenlijk afwisselend tegenin. Cadsuane nam de leiding en gaf bruusk haar bevelen, zoals hij had kunnen verwachten van een Aes Sedai. Rhand probeerde niet eens haar regen te houden. Lan, Nethune en Bassane reden het bos in om rond te kijken en de andere zwaardhanden kluisterden de paarden en bonden ze aan lage takken vast, zodat ze niet in de weg liepen. Min richtte zich in de stijgbeugels op, trok Rhands hoofd omlaag en drukte een kus op zijn ogen. Zonder verder een woord te zeggen voegde ze zich bij de mannen met de paarden. De binding stroomde over van haar liefde. Ze was zo vol vertrouwen dat hij haar verbijsterd nakeek.

Eben kwam Rhands paard ophalen met een grijns die zijn beide grote oren bereikte. Samen met zijn neus leken die zijn hele gezicht te vormen. ‘Het zal heerlijk zijn zonder de smet te geleiden, mijn Heer Draak,’ zei hij opgewonden. Rhand vermoedde dat Eben net zeventien was, maar hij klonk jonger. ‘Die smet zorgt ervoor dat ik steeds weer bijna mijn maag eruit wil spugen.’ Hij liep weg met Rhands grijze paard, nog steeds grinnikend.

De Ene Kracht raasde en woedde, en de smerigheid die de zuiverheid van saidin besmette, sijpelde in hem als stinkende draden die waanzin en dood verspreidden.

Cadsuane verzamelde de Aes Sedai, Alivia en de windvindster om haar heen. Harine mopperde luid dat ze werd buitengesloten, tot een wijzende vinger van Cadsuane haar met stijve benen naar de andere kant van de heuvel stuurde. Moad, in zijn vreemde blauwe gevulde jas, liet Harine op een rotspunt plaatsnemen en probeerde haar te kalmeren; zijn ogen gleden over de omringende bomen en zijn hand gleed over het lange ivoren gevest van zijn zwaard. Jahar kwam van de paarden aanlopen en trok de doek van Callandor af. Het kristallen zwaard met het lange doorzichtige gevest en de iets gebogen kling fonkelde in het bleke zonlicht. Op een keizerlijk gebaar van Merise stapte hij sneller door en kwam naast haar staan. Damer stond in dezelfde groep, net als Eben. Cadsuane had niet gevraagd of ze Callandor mocht gebruiken. Voor nu liet hij haar begaan. ‘Die vrouw kan een steen geduld bijbrengen,’ mompelde Nynaeve, die naast Rhand kwam staan. Met haar ene hand hield ze de leren tas aan haar schouder goed vast, terwijl de andere hand even krachtig om de dikke vlecht was geklemd die uit haar kap hing. ik zeg maar zo, naar de Doemkrocht ermee. Weet je zeker of Min ditmaal niet ongelijk heeft? Nee, ik neem aan van niet. Toch... wil je niet zo lachen. Je maakt een kat nog zenuwachtig.’

‘We kunnen net zo goed beginnen,’ zei hij en ze knipperde met haar ogen.

‘Moeten we niet op Cadsuane wachten?’ Je zou niet hebben gedacht dat ze zojuist de Aes Sedai naar de Duistere had gewenst. Het klonk zelfs alsof ze de zuster niet van streek wilde maken. ‘Zij doet wat ze zal doen, Nynaeve. Met jouw hulp doe ik wat ik moer doen.’

Ze aarzelde nog steeds en klemde de tas tegen haar borst. Ze keek bezorgd naar de vrouwen rond Cadsuane. Alivia kwam naar hen toe hollen, waarbij ze met beide handen haar mantel dichthield. ‘Cadsuane zegt dat ik de ter’angrealen moet hebben, Nynaeve,’ zei ze met haar zacht lispelende Seanchaanse tongval. ‘Nee, spreek me niet tegen, we hebben geen tijd meer. Bovendien kun je ze toch niet gebruiken als je aan hem gekoppeld bent.’

Ditmaal was de blik van Nynaeve op Cadsuane bijna moordlustig, maar ze deed de ringen en armbanden af, al die tijd binnensmonds mopperend, en tot slot gaf ze ook de gordel met juwelen en de ketting aan Alivia. Even later zuchtte ze en maakte ze de merkwaardige armband los die door platte kettinkjes met de ringen was verbonden. ‘Dan kun je deze net zo goed ook nemen. Ik neem niet aan dat ik een angreaal nodig heb als ik de krachtigste sa’angreaal ga gebruiken die ooit is vervaardigd. Maar ik wil alles terug, hoor je?’ besloot ze fel.

‘Ik ben geen dief,’ antwoordde de vrouw met de haviksogen gekwetst terwijl ze de vier ringen over de vingers van haar linkerhand schoof. Vreemd dat die sa’angreaal Nynaeve zo goed paste, maar ook probleemloos over de dikkere vingers van de Seanchaanse schoof. De twee vrouwen keken er aandachtig naar.

Rhand besefte opeens dat geen van beiden ook maar in de verste verte iets had gezegd wat erop duidde dat het hem niet zou lukken. Hij had zichzelf ook graag zo zeker gevoeld. Wat gedaan moest worden, moest worden gedaan.

‘Blijf je nog langer wachten, Rhand?’ vroeg Nynaeve toen Alivia terugliep naar Cadsuane. Ze liep sneller terug dan ze was gekomen. Nynaeve streek haar mantel glad en ging zitten op een hoge grijze steen ter grootte van een bankje. Ze trok de tas op haar schoot en sloeg de leren flap open.

Rhand liet zich in kleermakerszit voor haar op de grond zakken, waarna ze de twee toegangssleutels te voorschijn haalde. Het waren gladde witte beeldjes van een voet hoog, elk met een doorzichtige bol in een opgeheven hand. Nynaeve gaf hem het beeldje van de man met baard in een ruim gewaad. Het beeldje van de vrouw zette ze bij haar voeten op de grond neer. De gezichten van de beeldjes stonden ernstig en ferm en vertoonden een eeuwenoude wijsheid. ‘Je moet jezelf op het randje plaatsen van het omarmen van de Bron,’ zei ze en streek voor de zoveelste keer haar rok glad. ‘Dan kan ik me aan jou koppelen.’

Zuchtend zette Rhand het mannenbeeldje neer en liet saidin los. De ziedende vlammen en de kou verdwenen tegelijk met de vettige smerigheid van de smet, maar daarmee ook het sprankelende leven, waardoor de wereld er weer bleekjes en grauw uitzag. Hij zette zijn handen naast hem op de grond vanwege de misselijkheid die zou toeslaan wanneer hij de Bron weer aanraakte, maar opeens tolde zijn hoofd van een andersoortige duizeligheid. Eén tel vulde een vaag gezicht zijn gezichtsveld, waardoor hij Nynaeve niet meer zag. Een mannengezicht op het randje van herkenbaarheid. Licht, als dat ooit gebeurde wanneer hij saidin echt vasthield... Nynaeve boog zich met een bezorgd gezicht naar hem toe.

‘Nu,’ zei hij en reikte via het mannenbeeldje naar de Bron. Reikte maar greep haar niet vast. Hij hing aan het randje en wilde huilen van dodelijke pijn toen flakkerende vlammen hem leken te verbranden, terwijl huilende winden korreltjes bevroren zand tegen zijn huid bliezen. Hij zag Nynaeve snel ademhalen, besefte dat het maar een tel duurde, maar voor hem leken het wel uren voor... Saidin stroomde door hem heen, gesmolten razernij en ijzige wervelingen, alle smerigheid, en hij kon er geen haarfijn draadje van beheersen. Hij zag zijn eigen stroom in Nynaeve verdwijnen. Hij voelde saidin in zich zieden, voelde de verraderlijke getijdenstromen en de bewegende grond die hem in een hartenklop konden vernietigen, voelde dat het onvermogen tot strijd of de onbeheersbaarheid op zichzelf dodelijke pijnen waren. Hij was zich van haar bewust, besefte hij opeens, op vrijwel dezelfde manier als hij zich van Min bewust was, maar hij kon alleen maar denken aan saidin, dat onbeheersbaar door hem heen stroomde.

Bevend haalde ze adem. ‘Hoe kun je dat... verdragen?’ vroeg ze hees. ‘Het is allemaal chaos en woede en dood... Licht. Nu moet je zo hard mogelijk proberen de stromen te sturen terwijl ik...’ Wanhopig zijn evenwicht zoekend in die onophoudelijke oorlog met saidin, deed hij wat ze zei, en ze gaf een schreeuw en veerde op. ‘Je werd geacht te wachten tot ik...’ begon ze boos, maar ging toen wat rustiger verder: ‘Nou ja, ik ben het tenminste kwijt. Waarom zit je me met van die grote ogen aan te staren. Ik ben van ons twee degene van wie het vel gestroopt werd!’

‘Saidar,’ mompelde hij verwonderd. Het was zo... anders. Vergeleken met het geweld van saidin was saidar een kalme rivier, een lieflijke stroom. Hij raakte die rivier aan, en opeens vocht hij tegen stromen die hem er verder in wilden slepen, vocht tegen wervelende draaikolken die hem onder wilden trekken. Hoe harder hij vocht, hoe krachtiger de wisselende stromen werden. Hoewel hij slechts heel even geprobeerd had saidar te beheersen, kreeg hij in dat korte ogenblik al het gevoel dat hij erin verdronk en weggevaagd werd naar een eeuwigheid. Nynaeve had hem gezegd wat hij moest doen, maar het had zo vreemd geleken dat hij haar eigenlijk nu pas geloofde. Hij spande zich in en dwong zichzelf om de stromen niet te bevechten, en al snel was de rivier weer kalm en vredig. Dat was de eerste moeilijkheid: saidin bevechten terwijl je je overgaf aan saidar. De eerste moeilijkheid en de eerste sleutel voor wat hij moest verrichten. De mannelijke en vrouwelijke helft van de Ware Bron waren gelijk en ongelijk, trokken aan en stootten af. Ze bestreden elkaar zelfs terwijl ze samenwerkten om het Rad des Tijds aan te drijven. Ook de smet op de mannelijke helft kende zijn spiegelbeeld. De wond die hem was toegediend door Ishamael klopte in hetzelfde ritme als de smet op saidin, terwijl de wond afkomstig van Fajins dolk een tegenmaat sloeg met het kwaad dat Aridhol had gedood.

Hij dwong zichzelf om voorzichtig te werk te gaan. Hij wilde de ontzaglijke kracht van het onbekende saidar gebruiken en sturen zoals hij het wilde. Onhandig weefde hij een buis die aan het ene eind de mannelijke helft van de Bron raakte en aan de andere kant de verre stad. Die buis moest uit onbesmet saidar bestaan. Als dit verliep zoals hij hoopte, zou een buis van saidin kunnen verbrijzelen wanneer de smet eruit begon te lekken. Hij dacht eraan als een buis, al was het eigenlijk iets anders. De weving vormde zich helemaal niet zoals hij verwacht had. Alsof saidar een eigen wil bezat, vormde de weving zich tot krullen en spiralen die hem aan een bloem deden denken. Er viel niets te zien, geen grootse golven die vanuit de hemel omlaag rolden. De Bron lag in het hart van de schepping. De Bron was overal, zelfs in Shadar Logoth. De buis overbrugde afstanden die onvoorstelbaar lang en tegelijk onbestaanbaar klein waren. Het moest een buis zijn, hoe het er verder ook uitzag. Zo niet... Hij greep saidin, bestreed het en overmeesterde het in de dodelijke dans die hij zo goed kende. Hij dwong saidin de uit saidar bestaande bloemvorm in. En saidin stroomde erdoorheen. Saidin en saidar, even en oneven, konden zich niet mengen. De saidinstroom kromp samen, weg van het aanwezige saidar, dat er van alle kanten tegenaan duwde. Saidar perste het nog verder samen en liet het sneller stromen. Het zuivere saidin, zuiver afgezien van de smer, raakte Shadar Logoth.

Rhand fronste. Had hij het mis? Er gebeurde niets, behalve... De wonden in zijn zij leken nog sneller te kloppen. Temidden van de vuurstormen en de ijzige woede van saidin leek het of de smerigheid bewoog en veranderde. Slechts een klein beweginkje dat wellicht aan zijn aandacht was ontsnapt als hij zich niet had ingespannen om iets te vinden. Een miniem beweginkje temidden van alle chaos, terwijl alles in dezelfde richting stroomde.

‘Ga door,’ zei Nynaeve dwingend. Haar ogen straalden alsof de stroom saidar in haar volstond voor alle vreugde in haar. Hij onttrok nog veel meer aan beide helften van de Bron, versterkte de buis terwijl hij er meer saidin doorheen dwong. Hij putte de Ene Kracht uit de Bron tot hij niets meer kon krijgen. Hij wilde het uitschreeuwen over hoeveel van de Kracht er door hem heen stroomde, zoveel dat het leek of hij niet meer bestond. Alleen de Ene Kracht bestond nog. Hij hoorde Nynaeve kreunen, maar het moordende gevecht met saidin verteerde hem.

Elza bevoelde de Grote Serpent-ring aan haar linkerwijsvinger en staarde naar de man die zij had gezworen te dienen. Hij zat met een grimmig gelaat op de grond en staarde recht voor zich uit, alsof hij de wilder Nynaeve tegenover hem niet zag zitten; hij gloeide als een zon. Misschien zag hij haar ook niet. Ze kon voelen hoe saidar door Nynaeve stroomde in hoeveelheden waarvan niemand zelfs maar had kunnen dromen. Alle zusters uit de Witte Toren tezamen zouden slechts een deel van die stroom hebben kunnen controleren. Ze benijdde de wilder erom en bedacht tegelijk dat zijzelf waanzinnig zou zijn geworden van saidars pure vreugde. Ondanks de kou parelden er druppels zweet op Nynaeves gezicht. Haar lippen stonden half open en ze staarde met grote ogen verrukt door de Herrezen Draak heen.

‘Nu zal het gauw beginnen, vrees ik,’ kondigde Cadsuane aan. Ze wendde zich van het tweetal af, zette haar vuisten in de zij en liet een doordringende blik over de omringende heuvels glijden. ‘Dat zullen ze tot in Tar Valon voelen – wellicht zelfs aan de andere kant van de wereld. Iedereen naar zijn plek.’

‘Kom mee, Elza,’ zei Merise, en het licht van saidar straalde opeens om haar heen.

Elza liet zichzelf opnemen in een koppeling met de strenge zuster, maar kromp ineen toen Merises Asha’man-zwaardhand in de cirkel werd opgenomen. De donkere, knappe man had een kristallen zwaard in zijn handen dat zacht glansde, en ze kon het ongelooflijk ziedende tumult van saidin voelen. Hoewel Merise de stromen leidde, bracht het vuil van saidin toch Elza’s maag in opstand. Het leek wel een rottende vuilnisbelt in een klamme zomer. De andere Groene zuster was ondanks haar strengheid een lieve vrouw, maar haar mond verstrakte toen ook zij de neiging tot braken moest bevechten.

Overal op de heuveltop vormden zich soortgelijke cirkels. Sarene en Corele koppelden aan de oude man Flin; en Nesune, Beldeine en Daigian met de jonge Hopwil. Verin en Kumira vormden zelfs een groep met de wilder van het Zeevolk. Ze was heel sterk en iedereen moest ingezet worden. Zodra een groep zich had gevormd, verdween die van de heuveltop in verschillende richtingen tussen de bomen. Alivia, die zeer merkwaardige wilder die geen andere naam leek te hebben, schreed naar het noorden met een wapperende mantel; ze was gehuld in de gloed van de saidar. Een door zorgen geplaagde vrouw.

en ongelooflijk streng. Elza zou er heel wat voor hebben gegeven om een van haar ter’angrealen in handen te krijgen. Alivia en de drie cirkels zouden rondom de verdediging vormen, maar de meeste voorzorgen dienden op deze heuveltop genomen te worden. De Herrezen Draak moest ten koste van alles beschermd worden. Die taak had Cadsuane zelf op zich genomen. Merises cirkel zou eveneens hier blijven. Cadsuane moest wel een ter’angreaal hebben, gezien de hoeveelheid saidar die ze putte. Het was meer dan Elza en Merise samen konden controleren, maar zelfs die hoeveelheid verbleekte bij de Ene Kracht die door Callandor stroomde. Elza wierp een blik op de Herrezen Draak en haalde diep adem. ‘Merise, ik weet dat ik het niet behoor te vragen, maar mag ik de stromen versmelten?’

Ze had gedacht dat ze erom zou moeten smeken, maar de grotere vrouwe aarzelde maar kort, knikte toen en gaf de leiding van de cirkel aan haar door. Bijna meteen verzachtte Merises mond zich, al kon die nooit echt zacht worden genoemd. Vuur, ijs en smerigheid borrelden in Elza op en ze hijgde. Wat het ook mocht kosten, de Herrezen Draak diende de Laatste Slag te voeren. Wat het ook mocht kosten.

Barmellin reed met zijn kar over de besneeuwde weg naar Tremonsien. Hij vroeg zich af of de oude Maglin in De Negen Ringen zou betalen wat hij verlangde voor de pruimenbrandewijn in zijn kar. Hij was niet echt hoopvol gestemd. Ze zat op haar duiten, die oude Maglin, en de brandewijn was niet zo geweldig. Het was al laat in de winter en ze was misschien bereid tot de lente te wachten om beter spul te kopen. Opeens drong het tot hem door dat de dag heel, heel licht leek. Bijna als een zomermiddag en niet als een winterochtend. Nog vreemder was het dat het licht leek te komen uit die enorme uitgraving naast de weg, waar die stadsmensen tot vorig jaar aan het graven waren geweest. Men zei dat daar een monsterachtig groot beeld lag, maar hij had er nooit genoeg belangstelling voor gehad om zelf eens een kijkje te gaan nemen.

Nu trok hij, bijna tegen zijn zin, de teugels aan van zijn merrie en stapte af om naar de rand van de kuil te lopen. Die was een honderd pas diep en tienmaal zo breed. Hij moest de handen voor zijn ogen houden tegen de verblindende gloed die van de bodem opsteeg. Met samengeknepen ogen tuurde hij door zijn vingers en zag een felgloeiende bal; het leek wel een tweede zon. Opeens drong het tot hem door dat dit de Ene Kracht moest zijn.

Met een gesmoorde schreeuw holde hij door de sneeuw terug naar zijn kar. Hij klauterde erop en sloeg Nisa met de teugels om haar aan te sporen terwijl hij tegelijk trachtte haar om te draaien om naar zijn boerderij terug te rijden. Hij was van plan thuis te blijven, in zijn eigen huis, met alle deuren dicht, en die brandewijn zelf op te drinken. Tot de laatste druppel.

In gedachten verzonken zag Timna amper de braakliggende akkers op de heuvels om haar heen. Tremalkin was een groot eiland en zo ver van de zee af was er nog maar weinig zilt in de wind te ruiken. De Atha’an Miere baarden haar grote zorgen. Ze wezen de Weg van het Water af, en Timna was een van Gidsen die uitverkoren waren om hen zo mogelijk tegen zichzelf te beschermen. Dat was vandaag de dag heel moeilijk, nu ze allemaal zo opgewonden waren over die Coramoor van hen. Er waren nog maar weinig mensen van het Zeevolk op het eiland achtergebleven. Zelfs de landvoogden, die altijd zeurden over het feit dat ze niet op zee waren, zoals de andere Atha’an Miere, waren naar hem op zoek gegaan in elk schip dat nog zeewaardig was.

Opeens viel de kale akker op de heuvel haar op. Uit de grond rees een grote stenen hand op die een doorzichtige bol zo groot als een huis vasthield. En die bol scheen als een prachtige zomerzon. Elke gedachte aan de Atha’an Miere verdween en Timna trok haar mantel strakker om zich heen voor ze op de grond ging zitten. Ze glimlachte bij de gedachte dat zij wellicht de vervulling van de voorspelling mocht zien en het eind van het Waanbeeld.

‘Als u echt een Uitverkorene bent, zal ik u dienen,’ zei de man met de baard tegenover Cyndane vol twijfel, maar ze hoorde niets van wat hij nog meer te vertellen had.

Ze kon het voelen. Als er zoveel saidar op een bepaalde plek werd geput, vormde dat een baken die elke geleidster waar ook ter wereld kon voelen en vinden. Hij had dus een vrouw gevonden die de andere toegangssleutel kon gebruiken. En zij had het samen met hem tegen de Grote Heer op willen nemen, tegen de Schepper desnoods. Samen met hem. Zij zou de macht met hem hebben gedeeld en samen met hem de wereld hebben geregeerd. Maar hij had haar liefde vergooid, haar afgewezen.

De dwaas die nu tegen haar stond te kletsen, was een belangrijk man, maar ze had de tijd niet om zijn betrouwbaarheid te beproeven. Dat moest wel gebeuren, want ze kon hem niet overal maar wat laten kletsen, niet terwijl ze Moridins hand kon voelen die de cour’souvra streelde waarin zich haar ziel bevond. Een stroom Lucht die zo dun was als een scheermes sneed de baard van de kerel doormidden toen zij hem onthoofdde. Een andere stroom schoof het lijk weg, zodat het bloed dat uit de nek omhoog spoot, geen vlekken op haar kleren maakte. Nog voor hoofd en lichaam de vloer raakten, had ze haar eigen poort geweven. Dicht bij het baken waar ze zich op kon richten, een baken dat haar wenkte.

Toen ze het bos op de heuvel betrad, waar op vele plaatsen nog sneeuw lag, en de kale, zwarte takken met dikke slierten omlaag hangende bruine klimplanten zag, vroeg ze zich af waar het baken haar naartoe had gebracht. Het deed er niet toe. Ten zuiden van haar straalde dat baken genoeg saidar uit om in één klap een heel werelddeel in as te leggen. Hij zou daar zijn, hij en die onbekende vrouw, met wie hij haar had bedrogen. Behoedzaam putte ze de Ene Kracht om een web te spinnen voor zijn dood.

Bliksems zoals Cadsuane nog nooit eerder had meegemaakt, flitsten uit een wolkeloze hemel omlaag. Geen vertakkend weerlicht maar zilverblauwe speren die op de heuveltop waren gericht en het omgekeerde schild raakten dat ze had geweven, waardoor ze met een oorverdovend gedonder op ongeveer vijftig voet boven haar hoofd ontploften. Zelfs binnen het schild kraakte de lucht en haar haren bewogen en zweefden omhoog. Zonder de hulp van haar op een klauwier lijkende angreaal die aan haar knotje hing, zou ze niet in staat zijn geweest het schild in stand te houden. Een tweede gouden vogeltje, een zwaluw, hing aan een kettinkje in haar hand. ‘Daar,’ zei ze en wees in de richting waarheen het leek te vliegen. Het was jammer dat ze niet kon zeggen van hoever de Ene Kracht was geleid en of het een man of een vrouw was, maar de richting moest voldoende zijn. Ze hoopte dat ze geen... tegenslag zou hebben. Haar mensen waren ook daarginds. Als de waarschuwing tegelijk met een aanval kwam, kon er niet veel twijfel bestaan. Zodra ze was uitgesproken, ontsprong er een fontein van vlammen in het bos in het noorden, en toen nog een en nog een, een zigzaggende lijn die wegsnelde. Callandor glansde als een vlam in de handen van de jonge Jahar. Ze zag aan Elza’s strakke gezicht en de manier waarop ze met haar vuisten in haar rok kneep dat zij degene was die de stromen leidde, en dat verbaasde haar. Merise pakte een volle vuist zwarte haren van de jongen en schudde langzaam het hoofd. ‘Rustig aan, knappe jongen,’ mompelde ze. ‘Zeker, rustig aan, lieve sterke man.’ Hij glimlachte terug, een verrukkelijke glimlach.

Cadsuane schudde licht het hoofd. Inzicht in de binding tussen een zuster en haar zwaardhand was moeilijk, zeker bij Groenen, maar van wat er zich tussen Merise en haar jongens afspeelde, had ze in de verste verte geen idee.

Haar echte aandacht lag echter bij een andere jongen. Nynaeve zwaaide heen en weer, kreunend van genot door de ongelooflijke hoeveelheid saidar die er door haar stroomde, maar Rhand leek een rotsblok terwijl het zweet over zijn lichaam gutste. Zijn ogen waren leeg als glinsterende saffieren. Besefte hij wel wat er gebeurde? De zwaluw draaide aan het kettinkje in haar hand. ‘Daar,’ zei ze en wees naar de bouwvallen van Shadar Logoth.

Rhand zag Nynaeve niet meer. Hij kon niets zien, niets voelen. Hij zwom in woelige vlammenzeeën en klauterde over instortende ijsbergen. De smet was als het getij in een oceaan dat hem mee wilde sleuren. Als hij ook maar een tel de controle verloor, zou de smet hem verscheuren en hem door de buis meevoeren. Ondanks het getij van smerigheid dat door die vreemde vormen stroomde, leek de smet op de mannelijke helft van de Bron niet minder te worden. Het leek een dun laagje olie op water, zo dun dat je het niet zou opmerken tot je het oppervlak aanraakte. Het bedekte echter alles, heel die vreemde uitgestrektheid van de mannelijke helft. Het was op zichzelf een oceaan. Hij moest doorzetten. Hij moest. Maar voor hoelang? Hoelang kon hij dit alles vasthouden?

Als hij teniet kon doen wat Altor met de Ware Bron had gedaan, bedacht Demandred terwijl hij door zijn poort Shadar Logoth binnenstapte, als hij het scherp en ineens tenietdeed, kon dat heel goed de man doden of minstens zijn aanleg tot geleiden wegbranden. Hij had Altors plan geraden zodra hij besefte waar de toegangssleutel zich bevond. Een briljant plan, gaf hij ruimhartig toe, al was het waanzinnig gevaarlijk. Lews Therin was ook altijd een briljant strateeg geweest, zij het niet zo goed als iedereen zei. En lang niet zo briljant als Demandred.

Een blik op de met puin bedekte straat deed hem echter van gedachte veranderen om alles om te keren. Naast hem rees een enorm gebouw met een halve koepel op, waarvan de gebroken en kapotte top ruim tweehonderd voet boven de straat uitstak. Daarboven toonde de hemel het licht van midden op de dag. Boven de gebroken rand van een bouwval verderop in de straat was de lucht echter donker van schaduwen, alsof de nacht reeds inviel. De stad... trilde. Hij kon het door zijn laarzen heen voelen.

Vuur vlamde op in het bos, enorme uitbarstingen geweven van saidin gooiden bomen omhoog op lekkende vlammentongen die op hem afkwamen. Hij was echter al bezig een poort te weven, sprong erdoorheen en liet de poort verdwijnen, waarna hij zo snel mogelijk tussen de met klimplanten begroeide bomen doorrende. Hij ploeterde door sneeuwkuilen en struikelde over verborgen rotsen onder de gevallen bladeren, maar hij bleef rennen. Het poortweb was uit voorzichtigheid omgekeerd, maar dat was bij de eerste poort ook het geval geweest, en hij was soldaat. Al rennend hoorde hij de verwachte ontploffingen. Hij wist even zeker dat ze op zijn poort afsnelden als hij zeker had geweten dat ze tussen de bouwvallen van de stad recht op hem waren afgeschoten. Ze waren nu echter ver genoeg verwijderd om geen gevaar meer op te leveren. Hij hield niet in maar wendde zich in de richting van de toegangssleutel. Door de hoeveelheid saidin die erdoorheen stroomde, had het net zo goed een vlammende pijl aan de hemel kunnen zijn die op Altor wees. Zo, zo. Tenzij iemand in deze vervloekte Eeuw weer een nieuw onbekend Talent had ontdekt, moest Altor een voorwerp hebben verworven, een ter’angreaal, waarmee hij een geleider kon ontdekken. Van wat hij wist van wat de mensen nu het Breken noemden, toen hijzelf zat opgesloten in Shayol Ghul, zou elke vrouw die een ter’angreaal kon maken, haar uiterste best gedaan hebben om zo’n soort angreaal te ontwikkelen. In de oorlog kwam de tegenstander altijd met iets onverwachts en je diende daar een antwoord op te hebben. Hij was altijd goed geweest in oorlogen. Maar eerst moest hij dichterbij zien te komen.

Opeens zag hij even verderop rechts van hem mensen tussen de bomen. Een kale oude man met een kransje wit haar hinkte mee tussen twee vrouwen. Een van hen was op een wilde manier heel knap, de andere verbijsterend knap. Wat deden die hier in het bos? Wie waren ze? Vrienden van Altor of gewoon mensen op de verkeerde plek en het verkeerde tijdstip? Hij aarzelde of hij die onbekenden zou doden. Als hij de Ene Kracht gebruikte, zou hij zich aan Altor verraden. Hij wachtte liever tot ze voorbij waren. Het hoofd van de oude man ging heen en weer alsof hij iets tussen de bomen zocht, maar Demandred betwijfelde of zo’n afgeleefde vent daarvoor nog goede ogen had.

Opeens bleef de oude man staan en wees recht op Demandred, die tot zijn verrassing opeens uit alle macht een saidinweb moest afweren die zijn schild veel harder trof dan eigenlijk mogelijk was, even hard als waartoe hijzelf in staat was. Die hinkepoot was een Asha’man. En een van die twee vrouwen een Aes Sedai, tenminste wat men in deze Eeuw een Aes Sedai noemde, die zich in een cirkel aan de kerel had gekoppeld.

Hij probeerde een eigen aanval op te zetten en hen te verpletteren, maar de oude man bestookte hem onophoudelijk met web na web en hij moest alles inzetten om ze af te weren. De webben troffen ook bomen, die in vlammen werden gehuld of in duizenden splinters uiteenbarstten. Hij was een generaal, een groot generaal; maar een generaal hoefde niet naast de mannen te staan die de eigenlijke strijd leverden. Een generaal gaf bevelen! Met een snauw trok hij zich terug, temidden van het gekraak van brandende bomen en donderende ontploffingen. Weg van de toegangssleutel. Vroeg of laat moest die oude vent moe worden en dan kon hij zich weer bezighouden met het doden van Altor. Als een van de anderen hem tenminste niet voor was. Hij hoopte vurig van niet.

Met de rok opgetrokken tot haar knieën rende Cyndane vloekend weg van haar derde poort zodra ze erdoorheen was. Ze kon horen hoe de ontploffingen de poort naderen, maar ditmaal had ze beseft waarom ze recht op haar afkwamen. Struikelend over door de sneeuw verborgen boomwortels en botsend tegen boomstronken rende ze door. Ze haatte bossen! Gelukkig waren enkele anderen er ook. Ze had gezien hoe die vuurfonteinen ook naar andere plekken waren gesneld. Ze had gevoeld hoe saidar op meerdere plekken met woede werd geweven. Ze smeekte de Grote Heer dat zij als eerste bij Lews Therin mocht komen. Ze wilde hem zien sterven, besefte ze. Daarvoor moest ze dichter bij hem komen.

Ineengedoken achter een omgevallen boomstam zat Osan’gar uit te hijgen van het doodvermoeiende gehol. De maanden waarin hij Corlan Dashiva had gespeeld, hadden zijn afkeer van lichaamsbeweging niet verminderd. De ontploffingen die hem bijna hadden gedood, stierven weg en begonnen toen weer ergens anders, ergens verder weg. Behoedzaam kwam hij omhoog om over de stam heen te kijken. Niet dat hij erop rekende dat hout erg veel bescherming bood. Hij was eigenlijk nooit een echte soldaat geweest. Zijn talenten, zijn genialiteit, lagen elders. Hij had de Trolloks geschapen en daardoor de Myrddraal, die uit de Trolloks waren voortgekomen, en vele andere schepsels die de wereld op haar grondvesten hadden doen schudden en hem befaamd hadden gemaakt. Saidin liet de toegangssleutel fel vlammen, maar hij kon van verschillende kanten ook kleinere hoeveelheden voelen die werden gestuurd.

Hij had erop gerekend hier andere Uitverkorenen te zien, die eerder waren gekomen, en had gehoopt dat ze de klus voor zijn aankomst al zouden hebben geklaard, maar dat was hen zo te zien nog niet gelukt. Het was overduidelijk dat Altor enkele Asha’man had meegenomen, en aan de hoeveelheid saidin te zien in de ontploffingen die op hem waren afgevuurd, had hij ook Callandor bij zich. En misschien enkelen van zijn tamme, zogenaamde Aes Sedai. Hij dook weer weg en beet op zijn lip. Dit bos was een heel gevaarlijke plek, veel gevaarlijker dan hij had verwacht en heel zeker geen geschikte plek voor een genie. Het feit bleef echter wel bestaan dat Moridin hem doodsangst aanjoeg. Die man had hem vanaf het allereerste begin al doodsangst bezorgd. Moridin was altijd al gek op macht geweest, al voordat ze in de Bres waren verzegeld, en na hun bevrijding leek hij te denken dat hij de Grote Heer was. Moridin zou op de een of andere manier zijn vlucht kunnen ontdekken en hem doden. Nog erger, als het Altor lukte, zou de Grote Heer kunnen besluiten Moridin en Altor te doden en vervolgens ook Osan’gar. Om hun dood kon hij zich niet druk maken, maar om die van hem zeer zeker wel.

Hij was niet zo goed in het schatten van de tijd aan de stand van de zon, maar het was blijkbaar vlak voor het middaguur. Hij duwde zich omhoog en klopte vergeefs het vuil van zijn kleren. Vol afkeer gaf hij het op en begon van boom naar boom te sluipen. Op een onopvallende manier, tenminste zo stelde hij zich dat voor. Hij sloop in de richting van de toegangssleutel. Misschien zou een van de anderen een eind aan die man maken voor hij in de buurt kwam. Zo niet, dan kreeg hij misschien een kansje om een held te worden. Heel voorzichtig uiteraard.

Verin keek fronsend naar de verschijning links van haar, die een pad tussen de bomen zocht. Ze kon geen ander woord bedenken voor een vrouw die met juwelen door een bos liep, gekleed in een gewaad dat elke kleur aannam tussen zwart en wit en soms zelfs doorzichtig werd! Ze liep niet haastig maar begaf zich wel doelbewust naar de heuvel van Rhand. En tenzij Verin het heel erg mis had, was ze een Verzaker.

‘Blijven we gewoon toekijken?’ fluisterde Shalon woest. Ze was van streek geweest omdat zij de stromen niet mocht versmelten, alsof de kracht van een wilder niet even goed was als die van een Aes Sedai, en het urenlange geworstel door het bos had haar humeur er niet beter op gemaakt.

‘We moeten iets doen!’ zei Kumira zachtjes en Verin knikte, ik stond net te denken wat.’ Een schild, besloot ze. Een gevangen Verzaker kon heel nuttig blijken.

Ze gebruikte alle kracht van haar cirkel, weefde haar schild en zag tot haar afgrijzen hoe dat werd teruggekaatst. De vrouw had saidar al omhelsd, al gloeide ze niet, en ze was ongelooflijk sterk. Ze kreeg geen tijd meer om iets anders te bedenken, want de goudblonde vrouw had zich al omgedraaid en geleidde. Verin kon de weving niet zien maar ze wist wanneer er een aanslag op haar leven werd gepleegd en ze was van te ver gekomen om hier te sterven.

Eben trok de mantel om zich heen en wenste dat hij de kou beter kon negeren. Bij gewone kou kon hij dat, maar het lukte hem niet bij deze wind, die was opgestoken nadat de zon haar hoogste punt voorbij was gegaan. De drie zusters die aan hem waren gekoppeld, lieten hun mantels gewoon aan de wind over terwijl ze probeerden alle kanten tegelijk uit te kijken. Daigian leidde de cirkel, vanwege hem, dacht Eben, maar ze putte zo lichtjes saidin dat hij amper een fluistering door zich heen voelde gaan. Ze wilde het waarschijnlijk pas gebruiken als het echt moest. Hij deed haar kap weer terug over haar hoofd en ze schonk hem een glimlach. De binding bracht haar genegenheid over en de zijne naar haar, nam hij aan. Ooit zou hij wellicht van die kleine Aes Sedai kunnen gaan houden. De enorme stroom saidin achter hem was er de oorzaak van dat hij niet meer precies wist op welke plaatsen er nog meer geleid werd, maar hij voelde wel hoe anderen de Ene Kracht stuurden. Elders was de strijd begonnen, maar tot dusver hadden zij met z’n vieren alleen maar rondgelopen. Dat vond hij echter niet zo erg. Hij was in Dumaisbron geweest en had tegen de Seanchanen gevochten. Hij had ervan geleerd dat veldslagen in een speelmanverhaal lolliger waren dan in het echt. Wat hem wel ergerde was dat hij deze cirkel niet mocht leiden. Natuurlijk had Jahar de leiding ook niet gekregen, maar hij dacht dat Merise zich wel zou vermaken door Jahar op zijn neus een koekje te laten balanceren. Damer had daarentegen wel de leiding van zijn cirkel gekregen. Enkel omdat die man een paar jaar ouder was, nou ja, niet een paar jaar, want hij was ouder dan Ebens vader, maar dat was toch geen reden voor Cadsuane om hem aan te kijken alsof hij een...

‘Kunnen jullie me helpen? Ik ben blijkbaar de weg kwijt en mijn paard is ervandoor.’ De vrouw die achter een boom voor hen vandaan kwam, droeg niet eens een mantel. In plaats daarvan droeg ze een gewaad van donkergroene zijde met zo’n lage halslijn dat de helft van haar fraaie borsten zichtbaar was. Golven ravenzwart haar omkransten een knap gezicht met groene ogen die fonkelden toen ze glimlachte.

‘Een vreemde plek om te gaan rijden,’ merkte Beldeine achterdochtig op. De knappe Groene was niet blij geweest toen Cadsuane Daigian de leiding had gegeven en ze had elke gelegenheid aangegrepen om haar mening over Daigians beslissingen bekend te maken, ik was niet van plan zo ver door te rijden,’ zei de vrouw, die nu dichterbij kwam. ‘Ik zie dat u allen Aes Sedai bent. Met een... huisknecht? Weet u wat al die opwinding te betekenen heeft?’ Opeens voelde Eben hoe het bloed uit zijn gezicht wegtrok. Wat hij voelde was onmogelijk! De vrouw keek hem verbaasd fronsend aan, en hij deed het enige dat hij kon.

‘Ze houdt saidin vast!’ schreeuwde hij en wierp zich op haar terwijl hij voelde hoe Daigian enorme hoeveelheden van de Ene Kracht putte.

Cyndane hield iets in toen ze zo’n honderd pas voor haar een vrouw tussen de bomen zag staan. Een lange, geelblonde vrouw die kalm stond te kijken hoe ze aan kwam lopen. Het gevoel dat elders met de Kracht strijd werd geleverd, maakte haar voorzichtig maar gaf ook hoop. De vrouw droeg eenvoudige wollen kleding, maar haar vele sieraden deden het voorkomen alsof ze een rijke vrouwe was. Met saidar in zich kon Cyndane de fijne kraaienpootjes bij de ogen zien. Dus niet een van die vrouwen die het tegenwoordig waagden zich Aes Sedai te noemen. Maar wie dan? En waarom stond ze daar op een manier alsof ze Cyndane tegen ging houden? Het deed er ook niet toe. Als ze nu geleidde, zou ze zich verraden, maar ze had tijd genoeg. De Kracht zorgde er nog steeds voor dat de toegangssleutel straalde als een baken. Lews Therin leefde nog. Al stonden de ogen van die vrouw nog zo woest, een dolk zou met haar afrekenen, als ze haar echt tegen wilde houden. En enkel voor het geval zij een zogenaamde wilder was, bereidde Cyndane een geschenkje voor, een omgekeerd web, dat ze pas zou zien wanneer het te laat was. Opeens verscheen de gloed van saidar rond de vrouw, maar de klaargemaakte bol vuur schoot al uit Cyndanes hand, hopelijk te klein om te worden ontdekt, maar groot genoeg om een gat door de vrouw te branden die...

Toen de bol bij de vrouw kwam en bijna zo dichtbij was dat haar kleren moesten gaan schroeien, werd het vuurweb ontrafeld. De vrouw deed niets! Het web viel gewoon uit elkaar! Cyndane had nog nooit gehoord van een ter’angreaal die een web kon verbreken, maar zoiets moest het zijn.

Toen sloeg de vrouw terug en kreeg ze een tweede schok te verduren. Ze was sterker dan Cyndane was geweest voor de Aelfinn en Eelfinn haar hadden vastgehouden. Dat was onmogelijk. Geen enkele vrouw kon sterker zijn. Ze moest ook nog over een angreaal beschikken. Haar geschoktheid verdween toen ze de stromen van de ander door kon snijden. Zij wist dus niet hoe ze die om kon keren. Wellicht zou dat in haar voordeel werken. Ze moest zien hoe Lews Therin stierf! De lange vrouw schokte toen haar afgesneden stromen naar haar terugsloegen, maar terwijl ze anders ging staan, geleidde ze opnieuw. Met een snauw vocht Cyndane terug en de aarde beefde onder hun voeten. Ze moest hem zien sterven! Dat móést!

De hoge heuveltop was niet echt in de buurt van de toegangssleutel, maar desondanks glansde die sleutel zo helder in Moghediens hoofd dat ze hongerde naar een klein slokje uit die onmetelijke saidarvloed. Zoveel vast te houden, een duizendste deel ervan, zou extase betekenen. Ze hongerde ernaar, maar ze was niet van plan verder te lopen dan dit uitkijkpunt in het bos. Alleen de dreiging van Moridins handen die haar cour’souvra streelden, had haar aangezet toch hierheen te komen. Ze was met opzet traag geweest in de hoop dat het voorbij zou zijn voor zij gedwongen werd iets te doen. Ze had altijd vanuit het verborgene gewerkt, maar had reeds voor een aanval moeten vluchten zodra ze was aangekomen. Op ver van elkaar gelegen plekken in het bos voor haar zag ze bliksems en vuur, soms geweven van saidar, soms van saidin, opflitsen en opvlammen onder de middagzon. Zwarte rook steeg in dikke pluimen omhoog van brandende bomen en donderende ontploffingen rolden rond. Wie hier vochten, overleefden of stierven, waren zaken waarin ze geen belang stelde. Al zou het wel prettig zijn als Cyndane of Graendal omkwamen. Of allebei. Moghedien zou niet sterven, zij zou zich niet als een dolle in de strijd werpen. En of dat nog niet erg genoeg was, stond er nog iets anders achter die vurige sleutel boven het woud, een onmetelijke, platte, zwarte koepel. Ze kromp ineen toen er een rimpeling over het donkere oppervlak gleed en de koepel zich merkbaar hoger uitstrekte. Het was waanzin daar nog dichterbij te komen, wat het ook was. Moridin wist niet wat ze hier wel of niet deed. Ze trok zich terug tot achter de heuveltop, weg van de stralende sleutel en die vreemde koepel. Ze ging zitten en deed wat ze in een ver verleden zo vaak had gedaan. Vanuit de schaduw toekijken en overleven.

In zijn hoofd zat Rhand te krijsen. Hij was er zeker van dat hij krijste, dat Lews Therin krijste, maar hij hoorde geen van beide stemmen. De smerige oceaan van de smet stroomde door hem heen en de snelheid van de stroom maakte een zwiepend geluid. Getijdestromen van vuil sloegen op hem neer. Woedende stormen vuil rukten aan hem. De reden waarom hij nog steeds de Kracht beheerste, was de smet – een andere reden kon hij niet bedenken. Saidin kon veranderen en opvlammen en hem wellicht doden, maar hij zou het nooit weten. Die smerig stinkende vloed overweldigde al het andere en hij kon zich nog net aan zijn vingertoppen vasthouden om er niet door te worden meegesleurd. De smet bewoog. Dat was nu het enige dat van belang was. Hij moest vasthouden.

‘Wat kun je me vertellen, Min?’ Cadsuane bleef staan ondanks haar vermoeidheid. Dat schild het grootste deel van de dag vasthouden was genoeg om iedereen uit te putten.

Er was al enige tijd geen aanval meer op de heuveltop gedaan en de enige geleiding die ze nog kon voelen, kwam van Nynaeve en de jongen. Elza liep eindeloos rond over de heuveltop, nog steeds gekoppeld aan Merise en Jahar, maar er was nu niets voor haar te doen, alleen de heuvels rondom hen in het oog houden. Jahar zat op een rots en hield het zacht glanzende zwaard Callandor als een kind in zijn arm. Merise zat naast hem op de grond, met haar hoofd tegen zijn knie, en hij streelde haar haren. ‘Nou Min?’ wilde Cadsuane weten.

Het meisje keek boos op vanuit de kuil waar Tomas en Moad haar en Harine hadden vastgehouden. Gelukkig waren de mannen zo verstandig geweest om te aanvaarden dat ze geen deel konden uitmaken van dit gevecht. Harine keek boos en dof, en de mannen hadden Min meermalen moeten tegenhouden toen ze naar die jongen Altor wilde gaan. Ze hadden zelfs haar messen en dolken afgepakt nadat ze had geprobeerd die wapens te gebruiken, ik weet dat hij leeft,’ mompelde het meisje, ‘en ik denk dat hij pijn heeft. Als ik kan voelen dat hij pijn heeft, betekent dat meestal dat hij het besterft van de pijn. Laat me naar hem toegaan.’

‘Je loopt nu alleen maar in de weg.’

Cadsuane negeerde het gegrom van ergernis en liep over de oneffen grond naar Rhand en Nynaeve; slechts heel kort wendde ze haar blik even van hen af. Zelfs op een afstand van vele spannen zag de duizend voet hoge, zwarte koepel er ontzaglijk uit. En de koepel groeide nog steeds. Het oppervlak leek van zwart staal te zijn, al fonkelde het niet in het licht van de middagzon. Als het al iets deed, dan was het verduisteren.

Rhand zat er nog precies zo bij als in het begin. Een onbeweeglijk, nietsziend beeld bij wie het zweet van zijn gezicht droop. Als hij het bestierf van de pijn, zoals Min zei, dan liet hij dat niet merken. Als Min gelijk had, dan wist Cadsuane niet wat eraan gedaan kon worden of wat ze eraan durfde te doen. Hem nu te storen, op welke manier ook, kon heel nare gevolgen hebben. Ze wierp een blik op de groeiende zwarte koepel en gromde. Hem aan dit alles te laten beginnen kon wel eens de eerste stap naar narigheid zijn geweest. Kreunend gleed Nynaeve van de grijze steen waarop ze al die tijd had gezeten. Haar kleding was drijfnat van het zweet en haar haren plakten aan haar glimmende gezicht. Haar oogleden knipperden zwakjes en haar borsten gingen zwaar op en neer, alsof ze wanhopig lucht naar binnen zoog. ‘Niet meer,’ zuchtte ze kreunend. ‘Meer kan ik niet verdragen.’

Cadsuane aarzelde, iets dat ze gewoonlijk nooit deed. Het meisje kon de cirkel pas uit als de jonge Altor haar losliet, maar tenzij de Choedan Kal hetzelfde gebrek had als Callandor, zou ze beschermd moeten zijn tegen het putten van te veel van de Kracht, zodat dat haar niet kon deren. Maar nu diende ze echter als een soort leiding voor veel meer saidar dan de hele Witte Toren met al haar angrealen en sa’angrealen samen had kunnen beheersen. Na zoveel door haar heen te hebben gekregen, en dat urenlang, moest ze wel bijna sterven van uitputting.

Cadsuane knielde naast het meisje neer en legde de zwaluw naast haar op de grond. Ze nam Nynaeves hoofd in beide handen en verminderde de hoeveelheid saidar die ze in het schild stuurde. Haar kundigheid met Heling was niet zeer groot, maar ze kon iets van Nynaeves uitputting wegsluizen, zonder zelf om te vallen. Ze was zich er heel goed van bewust dat het schild boven hen nu was verzwakt en ze vormde zo snel mogelijk de weving om Nynaeve te helen.

Osan’gar klauterde naar de heuveltop en liet zich op z’n buik op de grond vallen. Glimlachend gleed hij opzij om zich achter een boom te verschuilen. Van hieraf kon hij, met saidin in zich, de volgende heuvelkam heel goed onderscheiden. Evenals de mensen die daar aanwezig waren. Het waren er minder dan hij had gedacht. Een vrouw deed langzaam de ronde over de heuveltop terwijl ze alle kanten opkeek, maar alle anderen zaten stil. Jahar hield het glanzende zwaard Callandor in zijn armen terwijl een vrouw haar hoofd op zijn knie had gelegd. Osan’gar zag twee andere vrouwen; de een was naast de ander neergeknield, maar ze werden half verborgen door een mannenrug. Hij hoefde het gezicht van die man niet te zien om te weten dat het Altor was. De sleutel op de grond zei zijn naam. Osan’gars ogen waren op die fel glanzende sleutel gericht, glanzender dan de zon, dan duizend zonnen. Wat hij daarmee niet kon doen! Jammer dat hij samen met Altor vernietigd moest worden. Niettemin kon hij Callandor grijpen als Altor dood was. Niemand van de Uitverkorenen had meer dan een angreaal. Zelfs Moridin zou voor hem buigen als hij dat kristallen zwaard eenmaal had. Nae’blis? Osan’gar zou de Nae’blis worden genoemd, nadat hij Altor had vernietigd en ongedaan had gemaakt wat de man hier had verricht. Zacht lachend weefde hij lotsvuur. Wie zou ooit hebben gedacht dat hij uiteindelijk de held van de dag zou worden?

Langzaam liep Elza over de heuveltop en nam de beboste heuvels rondom haar op. Opeens bleef ze staan toen ze een flits van beweging vanuit haar ooghoeken opving. Ze draaide haar hoofd langzaam om, maar niet helemaal naar de heuvel waar ze die flits had opgemerkt. De dag was heel moeilijk voor haar geweest. Tijdens haar gevangenschap in de Aieltenten bij Cairhien was ze ervan doordrongen geraakt dat de aanwezigheid van de Herrezen Draak in de Laatste Slag het enige was dat belangrijk was. Dat was haar zo verblindend duidelijk geworden dat het haar verbaasde dit niet eerder te hebben ingezien. Nu wist ze het zonneklaar, even klaar als saidar haar nu het gezicht van de man toonde die zich op de heuvel probeerde te verbergen terwijl hij om een stam gluurde. Vandaag was ze gedwongen de Uitverkorenen te bestrijden. De Grote Heer zou het zeker begrijpen als ze er echt een doodde, maar Corlan Dashiva was slechts een Asha’man. Dashiva hief zijn hand naar haar heuvel en ze onttrok zoveel mogelijk aan Callandor in Jahars handen. Saidin leek een gepast middel voor zijn vernietiging. Een enorme bol vonkend vuur omgaf de andere heuveltop in rood, goud en blauw. Toen het vuur verdween, had de andere heuvel een vlakke top die zich zo’n vijftig voet lager bevond.

Moghedien wist niet eens zeker waarom ze zo lang was gebleven. Er waren nog maar enkele uren daglicht te gaan en het bos was stil. Afgezien van de sleutel kon ze nergens iets van geleiding merken. Dat wilde niet zeggen dat er niet ergens een heel kleine hoeveelheid werd gebruikt, maar dat was niets vergeleken met de razernij die hier eerder had gewoed. De strijd was voorbij en de andere Uitverkorenen waren dood of gevlucht. Overduidelijk een nederlaag, aangezien de sleutel in haar geest nog steeds vurig vlamde. Het was verbazingwekkend dat de Choedan Kal met zo’n hoeveelheid zo lang onafgebroken kon worden gebruikt.

Ze lag op haar buik op de top van haar hoge uitkijkpunt, met de kin op haar handen, en ze keek naar de grote koepel. Zwart leek niet meer het beste woord ervoor. Er was geen woord voor, maar zwart was hiermee vergeleken lichtgrijs. De koepel was inmiddels uitgegroeid tot een halve bol die als een berg ongeveer twee span of meer naar de hemel uitstak. Eromheen lag een dikke laag schaduw, alsof het ook het laatste licht uit de lucht opslorpte. Ze kon maar niet begrijpen waarom ze niet bang was. Dat ding kon groeien tot het de hele wereld omvatte of misschien de wereld verbrijzelen, zoals Aran’gar had gezegd. Maar als dat gebeurde, was er geen veilige plek en geen schaduw voor de Spin om zich te verbergen. Opeens kronkelde er iets op uit dat donkere, gladde oppervlak; het leek wel een vlam, als een vlam zwarter dan zwart kon zijn, toen nog een en nog een, tot de koepel kolkte van een hels zwart vuur. Het gebrul van tienduizend donderstormen zorgde ervoor dat ze haar handen tegen haar oren drukte en gilde, maar het gegil ging in dit tumult verloren. De bol klapte in een tel tijd in elkaar tot een speldenpunt, tot niets. Daarna ontstond er een huilende wind, die naar de vernietigde koepel snelde en haar over de rotsgrond meesleurde, ook al klauwde ze met haar nagels wanhopig naar houvast. Ze rolde tegen bomen aan en werd in de lucht getild. Vreemd genoeg voelde ze nog steeds geen vrees. Ze dacht dat als ze dit overleefde, ze nooit meer angst zou kennen.

Cadsuane liet het ding dat een ter’angreaal was geweest op de grond vallen. Het kon geen vrouwenbeeldje meer worden genoemd. Het gezicht stond even wijs en ernstig als eerst, maar het lijf was gebroken en vertoonde bobbels aan de kant die was gesmolten. Ook de arm met de kristallen bol was gesmolten en de bol lag in scherven rond het kapotte beeldje. Her mannenbeeldje was nog heel en al in haar zadeltas opgeborgen. Ook Callandor was veilig opgeborgen. Het was maar beter geen verleidelijke voorwerpen op deze heuveltop te laten slingeren. Waar ooit Shadar Logoth had gelegen, was nu een volmaakt ronde opening in het bos. In het licht van de ondergaande zon kon ze nog net de andere kant zien, die in de aarde omlaag liep.

Lan leidde zijn hinkende strijdros de helling op en liet de teugels van de zwarte hengst vallen toen hij Nynaeve languit onder haar mantel op de grond zag liggen. De jonge Altor lag naast haar, ook onder zijn mantel, terwijl Min tegen hem lag aangekruld met haar hoofd op zijn borst. Ze had haar ogen dicht maar aan haar glimlachje te zien, sliep ze niet. Lan keek amper naar hen toen hij het laatste stuk kwam aanhollen en zich op zijn knieën liet vallen om Nynaeves hoofd teder op zijn arm te leggen. Ze bewoog net zo weinig als de jongen. ‘Ze zijn slechts bewusteloos,’ zei Cadsuane. ‘Corele zegt dat het beter is als ze uit zichzelf herstellen.’ Hoelang dat zou duren, wilde Corele niet zeggen. En Damer evenmin. De wonden in de zij van de jongen waren niet veranderd, al had Damer erop gerekend dat dat zou gebeuren. Het was allemaal heel verontrustend. Wat verder op de heuvel stond de kale Asha’man over een kreunende Beldeine gebogen. Zijn vingers bewogen druk boven haar hoofd, terwijl hij zijn vreemde Heling weefde. Hij had het druk gehad in het laatste uur. Alivia bleef voortdurend stomverwonderd rondkijken en haar arm bewegen, die zowel gebroken was geweest als tot het bot toe verbrand. Sarene liep wat onvast, maar dat was slechts vermoeidheid. Ze was daarginds in her bos bijna gestorven en ze had nog steeds grote ogen door die ervaring. Witte zusters waren dat soort dingen niet gewend.

Niet iedereen had zoveel geluk gehad. Verin en de vrouw van het Zeevolk zaten naast Kumira’s lichaam, dat was bedekt door een mantel. Hun lippen prevelden een gebed om de genade van het Licht en Nesune probeerde onhandig een huilende Daigian te troosten, die het lichaam van de jonge Eben wiegde als een pasgeboren kind. Groenen waren aan dat soort dingen gewend, maar Cadsuane hield er niet van om twee van haar mensen te verliezen in ruil voor niet meer dan wat geschroeide Verzakers en een dode afvallige Asha’man. ‘Het is schoon,’ zei Jahar zachtjes. Ditmaal zat Merise en rustte zijn hoofd in haar schoot. Haar blauwe ogen stonden even streng als altijd, maar ze aaide zachtjes over zijn zwarte haren. ‘Het is schoon.’ Cadsuane keek Merise recht in de ogen, over het hoofd van de jongen heen. Damer en Jahar hadden beiden hetzelfde gezegd. De smet was weg, maar hoe wisten ze zeker dat er geen flarden waren achtergebleven? Met Merises toestemming had ze zich aan de jongen gekoppeld, maar ze voelde niets van wat de andere Groene zuster had beschreven. Hoe kon ze er zeker van zijn? Saidin was zo’n vreemde chaos dat alles erin verborgen kon blijven.

‘Ik wil weg zodra de andere zwaardhanden terugkeren,’ verkondigde ze. Er waren nog te veel vragen waarop ze geen passend antwoord had gevonden, maar ze had de jonge Altor nu en ze was niet van plan hem kwijt te raken.

De nacht viel. Op de heuveltop blies de wind stof over de resten van wat vroeger een ter’angreaal was geweest. Eronder lag de graftombe van Shadar Logoth, open, om de wereld hoop te geven. En op het verre Tremalkin verspreidde zich het nieuws dat de Tijd van de Waan ten einde was.

Appendix

A

Aanvaarde – Jonge vrouw in opleiding tot Aes Sedai die een zekere beheersing in het geleiden van de Ene Kracht heeft ontwikkeld en gedeeltelijk zelf mag bepalen waT ze leert. Na haar verheffing tot Aes Sedai wordt zij opgenomen in een Ajah en mag zij de stola met de Ajah-kleur dragen.

Ablar, Logain – Geldaanse geleider (geboren in 972 NE) die ooit beweerde de Herrezen Draak te zijn. Door hem braken in Geldan, Altara en Morland oorlogen uit. Hij werd gestild en was een gevangene van de Witte Toren, maar ontsnapte tijdens de opstand tegen Siuan Sanche. Met Siuan, Leane en Min trok hij naar Salidar, waar Nynaeve zijn gestilde gave heelde. Deze ontdekking bewees dat stillen niet permanent hoeft te zijn. Logain ontsnapte vervolgens en trok naar de Zwarte Toren. Hij heeft diverse Aes Sedai gebonden. Zie: Valse Draak, Stillen.

A’dam – Voorwerp dat een geleidster tegen haar wil knecht. Alleen bruikbaar voor een vrouw die kan geleiden of dat kan leren, nutteloos voor andere vrouwen. De Seanchaanse versie bestaat uit een hals- en een armband, verbonden door een ketting, alle gemaakt van een zilverachtig metaal. Het aanraken van een a’dam die gedragen wordt door een geleidster, doet een geleider veel pijn. Zie ook: Damane.

Aes Sedai – In de Oude Spraak: Dienaren van Allen. Geleiders van de Ene Kracht. In een ver verleden zowel mannen als vrouwen, tegenwoordig alleen vrouwen. In veel landen gevreesd, maar ook wijd en zijd geëerd. Velen wijten het Breken van de Wereld aan hen, en verdenken hen van inmenging in landsaangelegenheden. Na enkele jaren geleiden krijgen ze een leeftijdloos uiterlijk, waardoor hun leeftijd moeilijk te bepalen is. Er zijn naar schatting ongeveer 900 Aes Sedai, waarvan 294 in de Toren onder Elaida. Een iets kleiner aantal volgt Egwene. Zie ook: Ajah, Amyrlin Zetel, Geleiden, Talenten, Tar Valon, Ware Bron.

Aiel – Afstammelingen van de Da’shain Aiel, dienaren van de Draak in de Eeuw der Legenden. Deze Da’shain volgden allen de geweldloze Weg van het Blad. De voorouders van de Aiel braken deze eed in de Tijd van Waanzin, toen hun volk werd uitgemoord door bandieten. In de loop der tijd ontwikkelden de Aiel zich tot dodelijke krijgers op elk wapen behalve het zwaard, dat ze nooit aanraken. Uiteindelijk vestigden zij zich in de Woestenij en vergaten hun verleden, op de Wijzen en stamhoofden na. De onthulling van dit geheim bevestigde dat Rhand Altor de voorspelde leider is, maar leidde ook tot een bittere broedertwist. Zie ook: Aielstammen, Grauwheid, Mera’din, Shaido, Sibbe.

Aieloorlog (976-978 NE) – Toen koning Laman van Cairhien Avendoraldera omhakte, trokken vier Aielstammen over de Rug van de Wereld. Ze plunderden Cairhien, waarna de strijd zich uitbreidde naar Andor en Tyr. Volgens de overlevering werden de Aiel bij Tar Valon volkomen verslagen, maar in feite sneuvelde Laman in deze Slag bij de Glanzende Muren. Toen dit bereikt was, staakten de Aiel de strijd en keerden ze terug naar de Woestenij.

Aielse krijgsgenootschappen – Elke Aielkrijger maakt deel uit van een krijgsgenootschap met eigen gebruiken en taken. Het zijn: Aethaii Dor (Roodschilden), Cor Darei (Nachtsperen), Duadhe Mahdi’in (Waterzoekers), Far Aldazar Din (Broeders van de Adelaar), Far Dareis Mai (Maagden van de Speer), Hama N’dore (Bergdansers), Rahien Sorei (Dageraadlopers), Seta Doon (Zwartogen), Shae’en M’taal (Steenhonden), Sha’mad Conde (Donderlopers), Sovin Nai (Meshanden) en Tain Shari (Zuiverbloedigen). Leden van een krijgsgenootschap vechten niet onderling, zelfs niet als er een bloedvete tussen hun stammen is.

Aielstammen – Dit zijn de Chareen, Codarra, Darvne, Goshien, Miagoma, Nakai, Reyn, Shaarad, Shaido, Shiande, Taardad en Tomanelle. Ze zijn verdeeld in sibben. Zowel stammen als sibben hebben een hoofd.

Aielwoestenij – Bar, vrijwel waterloos land ten oosten van de Rug van de Wereld. De Aiel spreken van het Drievoudige Land.

Ajah – Een van de zeven orden waartoe alle Aes Sedai behalve de Amyrlin behoren. De Blauwe, Bruine, Gele, Groene, Grijze, Rode en Witte Ajah hebben elk een eigen filosofie over het gebruik en doel van de Ene Kracht. Inmiddels is het bestaan van een Zwarte Ajah aangetoond, een orde die de Duistere dient. Desondanks weigeren veel zusters dat te geloven en ontkent de Toren het bestaan ervan. Zie: Aes Sedai, Amyrlin Zetel, Tar Valon.

Aldorwin, Lacile – Cairhiense edelvrouwe die ji’e’toh wil volgen en met Faile naar Geldan is getrokken.

Algai’d’siswai – In de Oude Spraak: Vechters van de Speer. De titel van Aiel die de speer dragen en regelmatig deelnemen aan de strijd, in tegenstelling tot de ambachtslieden.

Alivia – Gevangengenomen Seanchaanse damane die door Rhand is overgedragen aan Elayne. De Kinsvrouwen hebben haar onder hun hoede genomen. Haar vermogen is groter dan dat van Nynaeve.

Alkaese, Zareya – Ware naam van de Kinsvrouw Garenia Rosoinde, die zeventig jaar geleden als Novice uit de Witte Toren gevlucht is. Draagt sinds dit is uitgekomen weer Novicewit. Een zeer sterke geleidster.

Almaeren, Nynaeve – Voormalige Wijsheid van Emondsveld, een Aes Sedai van de Gele Ajah. Een koppige, wilskrachtige jonge vrouw die moeilijk te overtuigen is. De sterkste wilder in eeuwen, hoewel ze haar blokkering tegen geleiden alleen kon doorbreken als ze razend werd. Wist desondanks Moghedien tweemaal te verslaan. Heling is haar Talent; in Salidar wist ze de gestilde Logain te helen. Ook de gesuste Siuan en Leane konden na haar Heling weer geleiden, hoewel ze minder sterk waren dan voorheen. Egwene heeft haar naar Ebo Dar gezonden, waar ze haar blokkering voorgoed doorbrak en Lan huwde. Is met diverse zusters, de Kinne, de windvindsters en Elayne naar Caemlin gekomen. Zie: Mandragoran, Lan.

Altara – Intern verdeelde natie aan de Zee der Stormen, tussen Illian en Amadicia, nu veroverd door de Seanchanen. De hoofdstad Ebo Dar beheerst de handel op de Eldar en is een uitvalspunt naar Illian en Morland. Het vaandel van Altara toont twee gouden luipaarden op een geblokt veld in rood en blauw. Zie ook: Ebo Dar, Wijzevrouw.

Altor, Rhand – Jongeman uit Emondsveld in Tweewater, die ta’veren is en een geleider. Hij is de Herrezen Draak, de verlosser die de Laatste Slag tegen de Duistere moet strijden. Tyr en Cairhien hebben zich aan hem onderworpen en hij heeft de stad Caemlin veroverd op Rahvin. Illian heeft hem tot koning gekroond en Aes Sedai hebben hem trouw gezworen. De Aielse Wijzen hebben hem erkend als de Car’a’carn, die hun volk volgens de voorspellingen zal verenigen, breken en een klein restant zal redden. Gezanten van het Zeevolk hebben verklaard dat hij de Coramoor uit hun Jendai-voorspelling is. Toch heeft hij ook veel tegenstanders. Ba’alzamon bezorgde hem een onheelbare wond in zijn zij. Aes Sedai van de Witte Toren hebben hem ontvoerd en tot aan zijn bevrijding bij Dumaisbron gemarteld. Met de dolk uit Shadar Logoth wist Padan Fajin hem even zwaar te verwonden als Ba’alzamon. Afvallige Asha’man hebben een aanslag op hem gepleegd. Tot hij hen in de val heeft gelokt, houdt hij zich schuil.

Alveren, Egwene – Jongste dochter van de dorpsmeester van Emondsveld, die na haar aankomst in de Witte Toren ongekend snel tot Aanvaarde werd verheven. Zij is een Droomster en trok met Rhand en Moiraine naar de Aiel om onderwezen te worden door hun droomloopsters. Naar Salidar geroepen door Aes Sedai die zich verzetten tegen de valse Amyrlin Elaida, werd ze daar verheven tot Amyrlin in Ballingschap. Haar ervaringen met Altor, de Seanchanen, de Aiel, de Zwarte Ajah en de Verzakers maken Egwene beter toegerust voor dat ambt dan de meesten beseffen. Inmiddels leidt zij haar Aes Sedai ten oorlog tegen Elaida, daarbij onder andere geholpen door Garet Brin. Diverse kampen in de Zaal van de Toren werken haar tegen, maar ze heeft Theodrin, Faolain, Mijrelle, Nisao, Anaiya, Carlinya, Beonin en Sheriam gedwongen haar persoonlijk trouw te zweren. De eerste twee zijn nu haar verspieders bij Romanda en Lelaine. Wat ze niet weet is dat haar vertrouweling Halima in feite de Verzaker Aran’gar is. Zie ook: Amyrlin Zetel, Droomster, Talenten.

Amadicia – Natie ten zuiden van de Ylistbergen in het stroomgebied van de Sharia. De hoofdstad Amador ligt aan de handelsroute tussen de oostelijke naties en Tarabon aan de Arythische Oceaan. Het was de zetel van de Kinderen van het Licht, wier Kapiteinheer-gebieder meer macht had dan de koning. Inmiddels veroverd door de Seanchanen.

Ambrev, Merana – Andoraanse Aes Sedai van de Grijze Ajah. Leidde het gezantschap dat namens de opstandige Aes Sedai met de Herrezen Draak moest onderhandelen, maar hem trouw heeft gezworen. Heeft samen met Rafela namens Altor onderhandeld met de gezant van het Zeevolk en de Overeenkomst gesloten.

Amyrlin Zetel – Titel van de hoogste Aes Sedai, de evenknie van koningen en koninginnen. Vaak afgekort tot Amyrlin. Wordt voor het leven gekozen door de Zaal van de Toren, de belangrijkste raad van de Aes Sedai. Men zegt dat haar macht vrijwel onbeperkt is, maar in de praktijk moet ze rekening houden met standpunten van de Ajahs. Siuan Sanche werden staf en stola ontnomen tijdens de opstand onder leiding van Elaida. Zij werd in 992 NE tot Amyrlin verheven. In hetzelfde jaar verhieven opstandelingen Egwene Alveren tot Amyrlin Zetel van de Toren in Ballingschap.

Amys – Droomloopster en een van de invloedrijkste Wijzen van de Aiel. Vrouw van Rhuarc en zustermoeder van Aviendha.

Anan, Jasfer – Man van Setalle, de herbergierster van De Zwerfster in Ebo Dar. Hij bezit een aantal vissersboten.

Anath – Soe’feia van hoogvrouwe Tuon, de tweede dochter van de keizerin van Seanchan. Zie ook: Soe’feia.

Andor – Grootste natie van de oude wereld. Onafhankelijk sinds de dood van Artur Haviksvleugel. In dit rijk ligt de streek Tweewater, die naar men zegt in opstand is. De hoofdstad Caemlin is in handen van Elayne, de erfdochter en Hoogzetel van Huis Trakand. Haar aanspraak op de Leeuwentroon wordt betwist door vele edelen. Sinds haar voorspelling dat Andor een cruciale rol zou spelen in de Laatste Strijd, heeft het rijk de aandacht van Elaida. Zie: A’Roihan, Trakand.

Angreaal – Uiterst zeldzaam voorwerp uit de Eeuw der Legenden waarmee iemand die uit de Ware Bron kan putten, meer van de Ene Kracht kan geleiden. Er zijn mannelijke en vrouwelijke varianten. Geruchten over angrealen die door mannen én vrouwen gebruikt kunnen worden, zijn nooit bevestigd. Hoe ze gemaakt werden is niet meer bekend. Zie: Sa’angreaal, Ter’angreaal.

Arad Doman – Natie aan de Arythische Oceaan, nu verscheurd door oorlogsgeweld. Bekend om zijn (meest vrouwelijke) kooplui. Het gezegde ‘een man met een Domani laten handelen’ duidt op het begaan van een blunder. Domani-vrouwen zijn beroemd – en berucht – om hun schoonheid, verleidingskunst en wulpse kledij. De hoofdstad is Bandar Eban.

Arawn, Naean – Andoraanse edelvrouwe en Hoogzetel van haar Huis. Maakt aanspraak op de Leeuwentroon.

a’Roihan, Elaida do Avriny – Amyrlin Zetel, verheven uit de Rode Ajah. Ooit als raadsvrouwe van de Andoraanse koningin belast met de opvoeding van Elayne en Gawein. Voorspellen is haar Talent. In 999 NE leidde zij de opstand tegen Siuan Sanche. Sindsdien heerst zij met harde hand over de Aes Sedai in de Toren. Ondanks expliciete oproepen blijven de resterende Aes Sedai weg uit Tar Valon, zodat ze haar niet hoeven erkennen. Er is zelfs een groep die zich openlijk verzet; deze rebellen verzamelden zich in Salidar en kozen Egwene Alveren tot Amyrlin. Hoewel dit alles Elaida woest maakt, is ze er door een voorspelling van overtuigd dat zij uiteindelijk zal zegevieren.

Asan’gar – Mannelijke Verzaker die door de Duistere is teruggehaald uit het graf. Hoewel hij nu het lichaam van een vrouw heeft, is zijn vermogen om saidin te geleiden intact. Doet zich bij de Aes Sedai van Salidar voor als Halima Saranov, schrijfster van de Gezetene Delana Mosalaine.

Asha’man – In de Oude Spraak: Bewaker of Verdediger, altijd van waarheid en recht, een wachter die nooit opgeeft. De titel van de mannen die naar de Zwarte Toren bij Caemlin zijn gekomen om te leren geleiden. Anders dan Aes Sedai worden Asha’man in hun leertijd zwaar onder druk gezet. Hun lessen zijn gericht op het gebruik van de Kracht als wapen. Zodra ze kunnen geleiden, moeten ze al hun taken met saidin uitvoeren. Nieuwkomers beginnen als Soldaat; ze dragen een eenvoudige zwarte mantel met een hoge kraag. Na de verheffing tot Toegewijde mogen zij een zilveren zwaard op de kraag dragen. De hoogste rang, Asha’man, draagt op de kraag een roodgouden draak tegenover het zwaard. De mannen van de Zwarte Toren werden voor het eerst als wapens ingezet bij Dumaisbron. Hoewel veel vrouwen vluchten als ze merken dat hun man kan geleiden, zijn er toch gehuwde mannen in de Zwarte Toren. Zij gebruiken een eigen variant op de zwaardhandbinding om een band met hun vrouw aan te gaan. Deze binding, veranderd om gehoorzaamheid af te dwingen, is recentelijk ook gebruikt om gevangen Aes Sedai te binden. Zie: Geleiden, Saidin, Stillen, Sussen.

Ashandarei – Wapen dat Mart van de Aelfinn kreeg nadat hij door de ter’angreaal in Rhuidean gegaan was. Het wapen, een lange speer met een scherpe kromme kling, is geheel zwart, en zowel op het metaal als op de stok zijn raven afgebeeld.

Atha’an Miere – In de Oude Spraak: Volk van de Zee. Zie: Zeevolk.

Avendoraldera – Boom in de stad Cairhien die groeide uit een loot van Avendesora, de Levensboom, in 566 NE geschonken door de Aiel. Omgehakt door koning Laman, om van het hout een troon te maken. Zie: Aieloorlog.

Aviendha – Ooit een Speervrouwe van de Bitrerwatersibbe van de Taardad Aiel. Inmiddels een geleidster die voor Wijze leert. Ze koestert Rhands ivoren armband met rozen en doorns. Ze vergezelt haar eerstezuster Elayne – wiens liefde voor Rhand ze deelt.

Aybara, Perijn – Ooit een stille en bedachtzame smidsleerling. Ontvluchtte Tweewater met Rhand, Mart en Egwene, achtervolgd door dienaren van de Duistere. Na zijn terugkeer bevrijdde hij de streek van Duistergebroed en Witmantels. Voor de slag om Emondsveld huwde hij Faile Bashere. Sindsdien noemt men hem heer, en Guldenoog, vanwege de gele ogen die duiden op zijn band met de wolven. Om Rhand te ontzetten leidde hij Emondsvelders, Aiel, Cairhienin en Mayeners in de Slag bij Dumaisbron. Rhand heeft hem, Faile en Berelain naar Geldan gezonden om de Profeet te stoppen. Zijn banier is een wolvenkop, al voeren zijn mannen ook de oude banier van Manetheren.

B

Balwer, Sebban – Ooit de schrijver van Pedron Nial, de kapiteinheer-gebieder van de Witmantels. Leidde in feite Nials verspieders. Hielp toen de Seanchanen Amador innamen Morgase naar Geldan te vluchten. Is inmiddels in dienst van Perijn en Faile.

Baradon, Teslyn – Aes Sedai van de Rode Ajah uit Illian. Ze was lid van de raad van Elaida, die haar als straf voor haar verzet naar Ebo Dar stuurde. Toen de Seanchanen de stad innamen werd zij damane gemaakt en kreeg ze de naam Tessi.

Barsalla, Aleis – Eerste Raadsvrouwe van Far Madding. Lid van een oud geslacht dat al in de handel en politiek zat toen de stad nog Fel Moreina heette.

Bashere, Davram – Voluit: Davram t’Ghaline Bashere, heer van Bashere, Tair en Sidona, Wachter aan de Verwordingsgrens, Verdediger van het Hartland, krijgsmaarschalk van koningin Tenobia van Saldea. Gehuwd met Deira, vader van Faile. Joeg met 9000 ruiters achter Mazrim Taim aan naar Caemlin, waar hij zich aansloot bij de Herrezen Draak en met Mart Cauton het Legioen van de Draak stichtte.

Bashere, Zarine – Jonge vrouw uit Saldea die de naam Faile aannam, in de Oude Spraak: Valk. Zij zocht de Hoorn van Valere, maar vond Perijn Aybara. Zij huwden vlak voor de slag om Emondsveld, waarin zij zich beiden onderscheidden. Sindsdien doet ze haar uiterste best om haar man en zijn mensen te laten wennen aan hun status van edele en leenman. Ze is uitermate jaloers en heeft een afkeer van Berelain. Toen Perijn naar Caemlin en Cairhien trok omdat hij voelde dat Rhand hem nodig had, bleef zij niet achter. In Cairhien nam zij een groep edelen onder haar hoede die zich aan ji’e’toh wilde wijden. Met Perijn reisde ze naar Geldan om de Profeet te stoppen. Daar liet ze koningin Alliandre trouw zweren aan Perijn. Zij en haar gevolg zijn overvallen door de Shaido en gevangengenomen.

Beestenspul – Zwervend gezelschap van mensen en dieren die kunsten vertonen.

Bestendiging – Voluit: Oorlogen van Bestendiging. Toen de legers van Haviksvleugel onder leiding van Luthair Paendrag Mondwin in Seanchan landden, ontdekten zij talloze veelal door Aes Sedai geleide naties die voortdurend oorlog voerden. Soms sloten Aes Sedai zich aaneen tot elkaar bestrijdende groepjes. Hun twisten gaven de legers van Haviksvleugel de gelegenheid om het hele werelddeel te veroveren, al duurde dit generaties. De ruim negenhonderd jaar durende strijd wordt aangeduid als de Bestendiging.

Bhode, Falion – Aes Sedai van de Zwarte Ajah, die met Liandrin de Witte Toren ontvluchtte. Door de Verzakers zwaar gestraft na de mislukkingen in Falme en in Ebo Dar.

Bihara, Nesune – Kandoraanse Aes Sedai van de Bruine Ajah. Lid van het Toren-gezantschap dat Rhand Altor ontvoerde. Gevangengenomen bij Dumaisbron en leerling van de Wijzen gemaakt. Heeft inmiddels Rhand trouw gezworen.

Blauwe Ajah – Aes Sedai-orde, gewijd aan het handhaven van recht en gerechtigheid. Blauwe zusters zijn vaak goede klerken en zeer bedreven in het leiden van heersers en machtigen.

Bloed – De Seanchaanse adel is ‘van het Bloed’, waarmee het bloed van de nazaten van Artur Haviksvleugel wordt bedoeld. Ook mensen met uitzonderlijke verdiensten voor het rijk kunnen tot het Bloed verheven worden. Zij scheren beide zijden van het hoofd kaal, waardoor een kam haar in het midden overblijft, dat in de nek vrij lang kan worden gedragen. Leden van de keizerlijke familie scheren de voorzijde van het hoofd kaal. Lange, gelakte nagels zijn eveneens een uiterlijk kenmerk van het Bloed. Hoe langer de nagel, hoe hoger het aanzien. Edelen laten ten minste hun pinknagels lang, terwijl de hoogsten ook zulke ringvingers hebben. Leden van de keizerlijke familie hebben drie lange nagels (pink, ring- en middelvinger). De lakkleur duidt stamboom of stand aan.

Bond van de Rode Hand – Gedurende de Trollok-oorlogen een legendarische groep helden (Shen al Calhar) waarvan de laatste sneuvelde tijdens de Slag bij Emondsveld. Mart heeft de Bond bijna per ongeluk heropgericht en is uitgegaan van de krijgsre-gels uit de tijd van Haviksvleugel, toen de legers het grootst en best georganiseerd waren. In opdracht van Mart heeft de Bond, zo’n tienduizend man sterk, enige maanden het leger van de opstandige Aes Sedai geschaduwd. Egwene gebruikte deze ‘dreiging’ om haar zusters bijeen te houden. Toen de Aes Sedai door Reizen wegtrokken, werd de Bond in Morland ingehuurd door koning Roedran, die zegt het leger nodig te hebben om zijn rijk te verenigen.

Boomdoders – Aielnaam voor Cairhienin, net als Eedbrekers. Onder de Aiel gelden deze termen als de ergst denkbare beledigingen.

Boroleus, Erian – Aes Sedai van de Groene Ajah, uit Illian. Lid van het Toren-gezantschap dat Rhand Altor ontvoerde. Martelde Rhand dagelijks sinds hij bij een ontsnappingspoging twee van haar zwaardhanden doodde. Haar overlevende zwaardhanden zijn Rashan en Bartol. Bij Dumaisbron gevangengenomen en nu een leerling van de Wijzen. Heeft Rhand inmiddels trouw gezworen.

Breemwoud – Gebied van wouden en bossen ten noorden van Caemlin.

Brin, Garet – Voormalig kapitein-generaal van de Andoraanse koninginnegarde, die nu het leger aanvoert van de Aes Sedai die zich verzetten tegen Elaida. Wordt beschouwd als een van de grootste levende krijgsheren. Zijn relatie met Siuan Sanche bezorgt hem bijna evenveel hoofdbrekens als haar.

Broederlozen – Zie: Mera’din. Bruine Ajah – Aes Sedai-orde die zich wijdt aan de speurtocht naar kennis. In tegenstelling tot Roden en Blauwen worden de Bruinen geleid door een raad. Onder de Aes Sedai zijn zij verantwoordelijk voor het bewaren en bestuderen van geschriften.

C

Cadin’sor – In de Oude Spraak: Werkkleding. Dracht van Aielkrijgers; een jas en halflange broek in bruin- en grijstinten die opgaan in rotsen en schaduwen. Sinds het oversteken van de Drakenmuur zijn er groentinten aan toegevoegd om beter op te gaan in het landschap. Er worden zachte, kniehoge laarzen bij gedragen.

Caemlin – Hoofdstad van Andor. Verdeeld in een Buitenstad en een door de Ogier aangelegde Binnenstad, waar zich ook het koninklijk paleis bevindt. Rhand ontmoette er de erfdochter Elayne en haar broer Gawein. Sinds de verdwijning van Morgase en de strijd met Rahvin verbleef Rhand regelmatig in dit paleis, waar de troon leegstaat, tot Elayne zich tot koningin uitroept. Momenteel geniet zij daarvoor nog onvoldoende steun.

Cairhien – Zowel een natie langs de Rug van de Wereld als de hoofdstad ervan. De stad werd tijdens de Aieloorlog (976-978 NE) geplunderd en platgebrand, zoals zovele steden en dorpen. De oorlog dreef vele boeren naar de stad, waardoor het land afhankelijk werd van graanimporten. De moord op koning Galdrian (998 NE) resulteerde in een felle opvolgingsstrijd die tot hongersnood leidde. De Shaido-inval (door sommigen de Tweede Aieloorlog genoemd) onderbrak de burgeroorlog, maar de Aiel die Rhand Altor volgden maakten pas een einde aan de strijd. Als gevolg daarvan zwoeren de meeste edelen trouw aan de Herrezen Draak, maar de meesten van hen spelen nog steeds Daes Dae’mar, zoals bleek uit Colavaere Saighans mislukte poging om tijdens Rhands afwezigheid de troon te winnen, wat tot haar eerloze dood leidde. Sinds Rhands terugkeer is het kamp van de opstandelingen uiteengevallen en zijn hun voornaamste aanvoerders te gast in Cairhien. Toram Riatin is echter nog voortvluchtig. De stad wordt bestuurd door Rhands stedehouder, heer Dobraine Taborwin.

Callandor – Zwaard dat geen zwaard is, het Onberoerbare zwaard. Een kristallen wapen dat zich in de Steen van Tyr bevond, een krachtige mannelijke sa’angreaal. Volgens de Voorspellingen van de Draak was het opnemen ervan, met de val van de Steen, een belangrijk teken van de wedergeboorte van de Draak en her naderen van Tarmon Gai’don. Voor zijn vertrek uit Tyr dreef Rhand Altor het wapen in de vloer van het Hart van de Steen. Inmiddels heeft hij het laten ophalen door zijn Asha’man, die bijna bleef in deze opdracht.

Calon Blauwster, Renaile din – Windvindster van de Vrouwe der Schepen van het Zeevolk.

Car’a’carn – In de Oude Spraak: Hoofd der Hoofden. Volgens voorspellingen van de Aiel zou er bij dageraad een man uit Rhuidean komen, getekend door draken op zijn onderarmen. Deze man zou de Aiel over de Drakenmuur leiden. Rhand is die man. De profetie van Rhuidean zegt dat hij hen zal verenigen en vernietigen, op het overblijfsel van een overblijfsel na.

Cauton, Mart (Martrim) – Jonge schelm uit Emondsveld, bevriend met Perijn en Rhand. Hij stal een vervloekte dolk uit Shadar Logoth, wat hem bijna noodlottig werd. Na zijn Heling door Aes Sedai had hij gaten in zijn geheugen en kon hij zich weinig meer herinneren van de tijd met de dolk. Hij vergezelde Rhand naar Tyr, waar hij door een ter’angreaal stapte en drie voorspellingen kreeg: hij zou sterven en opnieuw leven, de Dochter van de Negen Manen huwen en her halve licht van de wereld opgeven om de wereld te redden. In Rhuidean ging hij weer door een ter’angreaal. Dat werd bijna zijn dood, maar hij kreeg het vossenzegel tegen geleiden, dat zijn leven redde tegen de gholam, en een vreemde speer waarop raven zijn afgebeeld. Sindsdien spreekt hij ook de Oude Spraak en zijn de gaten in zijn geheugen gevuld met vele nieuwe herinneringen, vooral aan veldslagen en strijd. Hij is ta’veren en heeft opvallend veel geluk, ook in de strijd. Ervaren bevelhebbers als Rhuarc en heer Bashere roemen zijn tactisch inzicht en hechten grote waarde aan zijn suggesties. Toen hij tijdens de Seanchaanse invasie in Ebo Dar zijn jonge beschermeling Olver probeerde te vinden kreeg hij een ongeluk, waarvan hij langzaam herstelt. Zie: Bond van de Rode Hand.

Ceandevin, Merilille – Grijze zuster die zich in Salidar bevindt. Deze Cairhiense werd als gezant naar Ebo Dar gezonden om de steun van Altara te winnen. Met Elayne en Nynaeve is ze ontsnapt aan de Seanchanen en nu geeft ze de geleidsters van het Zeevolk les.

Cha Faile – In de Oude Spraak: Valkenklauw. Groep jonge Cairhienin en Tyreners die ji’e’toh proberen te volgen en Faile trouw hebben gezworen. In het geheim zijn ze haar persoonlijke verkenners en verspieders.

Clan – Het Zeevolk is verdeeld in clans. Elke clan bezit eigen schepen. Aan het hoofd ervan staat een golfvrouwe, bijgestaan door een wapenmeester.

Coramoor – Letterlijk: Uitverkorene. Heraut van de Nieuwe Eeuw, aangekondigd in de Jendai-voorspelling van het Zeevolk.

Corenne – In de Oude Spraak: Terugkeer. Seanchaans begrip dat de bezettingsmacht van de nazaten van het leger van Haviksvleugel aanduidt: een vloot van duizenden schepen met honderdduizenden soldaten, ambachtslieden en anderen die de Voorlopers zal volgen om het oude rijk op te eisen.

Corlie, Reanne – Oudste van de Kinne, een zwakke geleidster met een sterke wil.

Cuendillar – Zie: Hartsteen.

D

Dabei, Theodrin – Wilder uit Arad Doman, die Aanvaarde was toen Egwene, Nynaeve en Elayne naar de Witte Toren kwamen. Trok na de val van Siuan Sanche in Salidar, waar Egwene haar tot Aes Sedai verhief. Probeerde Nynaeve te helpen haar blokkering te doorbreken. Heeft Egwene trouw gezworen, maar doet alsof ze Romanda’s kant gekozen heeft. Zie ook: Orande.

Dachen, Nisao – Aes Sedai van de Gele Ajah, vermaard om haar gave ziekten van de geest te helen. Zwoer Egwene trouw toen haar betrokkenheid bij Mijrelles misdaad uitkwam. Haar zwaardhand is Sarin Hoigan.

Da’covale – Betekenis: Iemand die bezeten wordt of Persoon die eigendom is. Term om slaven aan te duiden, door Seanchanen even vaak gebruikt als bezit. Slavernij heeft een lange en opmerkelijke traditie in Seanchan. Slaven hebben de mogelijkheid op te klimmen tot posities van grote macht en aantoonbaar gezag, ook over mensen die vrij zijn. Zie ook: So’jhin.

Daes Dae’mar – In de Oude Spraak: Spel der Huizen of Grote Spel. Het geheel van intriges, complotten en manipulaties van de aanzienlijke geslachten. Hierbij wordt grote aandacht besteed aan subtiliteit, het beogen van het ene terwijl men het andere lijkt na te streven, en het bereiken van doelen met de minst zichtbare inspanning.

Dagar, Masema – Shienaraanse krijger die de Aiel haat. Hij heeft diepliggende, bijna zwarte ogen en is sinds de strijd op de Kop van Toman fanatiek trouw aan de Herrezen Draak. Is in opdracht van Moiraine naar Geldan getrokken, waar hij preekt over de Herrezen Draak en vereerd wordt als de Profeet. Vanwege zijn grote schare volgelingen is zijn macht in Geldan en Amadicia groot.

Damane – In de Oude Spraak: Beteugelde. Seanchaanse term voor een geleidster die wordt beheerst met een a’dam. Vrouwen die kunnen geleiden maar nog niet damane gemaakt zijn, worden marath’damane genoemd. Zie ook: Sul’dam.

Damara, Medore – Dochter van een hoogheer uit Tyr die met enkele jonge Cairhiense edelen de gewoonten van de Aiel heeft overgenomen en probeert ji’e’toh te volgen. Inmiddels in dienst van Faile.

Damodred, Caraline – Cairhiense edelvrouwe die als Hoogzetel van haar Huis aanspraak maakte op de troon. Zij weigerde Rhands gezag als Herrezen Draak te aanvaarden en verzamelde met Toram Riatin een leger opstandelingen in de bossen bij Cairhien. De Tyreense Hoogheer Darlin Sisnera had zich bij hen gevoegd en maakte tegen Torams zin Caraline het hof. Toen Rhand was aangevallen met een dolk uit Shadar Logoth hielpen Caraline en Darlin zijn leven te redden. Omdat hun kamp bij deze aanval verwoest werd, verblijven beiden nu in Cairhien.

Damodred, Moiraine – Aes Sedai van de Blauwe Ajah. In 956 NE geboren in het koninklijk paleis van Cairhien. Verdween in een ter’angreaal in Cairhien, strijdend met Lanfir. Men neemt aan dat geen van beiden dit overleefd heeft. Omdat ze de Herrezen Draak vond en de Verzaker Be’lal doodde, beschouwen vele Aes Sedai haar als een van die bijna mythische zusters die de status hebben van legendarische heldinnen.

Dashiva, Corlan – Geleider van middelbare leeftijd. Zegt van een boerderij in de Zwarte Heuvels te komen, maar heeft een grote hekel aan het buitenleven. Erg onhandig met paarden en zwaarden. Maakt een afwezige indruk en praat veel in zichzelf. Door Rhand bevorderd tot Asha’man. Was een van de Asha’man die een aanslag op Rhand pleegden. Sindsdien voortvluchtig.

Delovinde, Talmanes – Cairhiense edelman, onderbevelhebber van Marts Bond van de Rode Hand.

Delven – Zie: Talenten.

Der’sul’dam – Meester-opleider van damane bij de Seanchanen.

Dievenvanger – Man in Tyr of Mayene die in opdracht en tegen betaling gestolen waar terugvindt en misdadigers vangt.

Dochters van de Stilte – In de geschiedenis van de Witte Toren zijn er weggezonden vrouwen geweest die hun lot niet wilden aanvaarden en probeerden zich te verenigen. Bijna al deze groepen werden door de Witte Toren hardvochtig ontbonden zodra ze ontdekt werden. Ze kregen strenge openbare straffen om een voorbeeld te stellen. De laatste van deze ontbonden groepen noemde zich de Dochters van de Stilte (794-798 NE). Ze bestond uit twee voormalige Aanvaarden en drieëntwintig door hen geoefende wilders. Allen werden naar Tar Valon gevoerd en gestraft, en de drieëntwintig wilders werden in het Noviceboek ingeschreven. Slechts één verwierf de stola. Zie ook: Kinne.

Doemkrocht – Plaats waar de Duistere gekerkerd is.

Domon, Baile – Illiaanse schipper en smokkelaar. Een gedrongen, breedgeschouderde man, met lange haren en een zwarte ringbaard. Nam op zijn Schuimvlok Rhand en Mart aan boord toen die op de vlucht waren voor Trolloks. Werd zelf ook belaagd, omdat een van de zegels van de kerker van de Duistere in zijn bezit was gekomen. Nadat zijn schip werd opgebracht door de Seanchaanse Egeanin werd dit cuendillarzegel opgenomen in de verzameling van hoogheer Turak, bij wie hij in de gunst kwam. Na Turaks dood belandde hij in Tanchico, waar hij Egeanin weer tegen het lijf liep. Inmiddels is hij zijn schip kwijt en is hij de so’jhin van Egeanin, voor wie hij meer voelt dan gepast is. Zie ook: Egeanin.

Doodswachtgarde – Seanchaans keurkorps van mensen en Ogier. De menselijke gardisten zijn als kind geselecteerd om de keizerin te dienen, wier persoonlijk eigendom ze zijn. Fanatiek trouw en zeer trots op hun status als da’covale, die blijkt uit de raventatoeages op hun schouders. Hun helmen en wapenrustingen zijn diep donkergroen en bloedrood gelakt, hun schilden zijn zwart en hun speren en zwaarden zijn voorzien van zwarte kwasten. Zie ook: Da’covale.

Dorn, Langwin – Rabauw en trouwe koninginneklant uit Caemlin. Met zijn geliefde Breane volgt hij Morgase. Inmiddels in dienst bij Perijn en Faile.

Draak – Bijnaam van Lews Therin Telamon tijdens de Oorlog van de Schaduw, ongeveer drieduizend jaar geleden. Hij was de grootste der Aes Sedai, maar zijn val was diep. In de krankzinnigheid die alle mannelijke Aes Sedai door de smet op saidin beving, doodde Lews Therin al zijn verwanten en vrienden. Zo verwierf hij de naam Verwantslachter. Zijn banier toonde een serpent met schubben van goud en keel, vlammende ogen, manen als van een leeuw en vier poten met elk vijf gouden klauwen. Zie ook: Voorspellingen van de Draak, Valse Draak, Herrezen Draak.

Draakgezworenen – Algemene benaming voor volgelingen van de Herrezen Draak, vaak gebruikt door zijn tegenstanders of degenen die zich neutraal achten. In feite hebben velen die zo aangeduid worden nooit een eed afgelegd, en de term wordt ook gebruikt voor bandieten, waarvan sommigen de naam gebruiken om schrik aan te jagen. Veel gruweldaden zijn gepleegd door mensen die zich Draakgezworenen noemen.

Drakenmuur – Zie: Rug van de Wereld.

Drie Geloften – Drie eden die Aanvaarden met de Eedstaf in de hand afleggen als ze tot Aes Sedai worden verheven: nooit onwaarheid spreken, nooit met de Ene Kracht een dodelijk wapen maken en de Ene Kracht alleen als wapen gebruiken tegen dienaren van de Schaduw of om je leven of dat van een zuster of zwaardhand te verdedigen. De tweede eed werd het eerst ingesteld, als reactie op de Oorlog van Kracht. De eerste eed wordt formeel nagekomen, maar met het verzwijgen van feiten en dubbelzinnige woorden kan hij omzeild worden. Men neemt aan dat de laatste twee eden onschendbaar zijn.

Droomloopster – Aielterm voor een vrouw die Tel’aran’rhiod kan betreden, dromen kan duiden en tot anderen kan spreken in hun dromen.

Aes Sedai gebruiken soms ook deze term voor hun Droomsters.

Droomster – Geleidster die Tel’aran’rhiod kan betreden. Droomsters kunnen dromen verklaren en toekomstige gebeurtenissen specifieker duiden dan Voorspellers. Hoewel Aes Sedai dat anders zien heeft de gave niets met de Ene Kracht te maken, al bestaan er wel ter’angrealen die helpen de Ongeziene Wereld te betreden. De laatste Droomster voor Egwene Alveren was Corianin Nedeal, gestorven in 526 NE. Zie: Alveren.

Duistere – Meestgebruikte aanduiding voor de tegenstander van de Schepper, de bron van het kwaad, die gekerkerd is in Shavol Ghul. Een poging om hem te bevrijden veroorzaakte de Oorlog van de Schaduw, de bezoedeling van saidin, het Breken van de Wereld en het einde van de Eeuw der Legenden.

Duistervriend – Volgeling van de Duistere, die gelooft grote beloningen en macht te gewinnen, zelfs onsterfelijkheid, zodra de Duistere bevrijd zal zijn. Onder elkaar gebruiken ze soms hun oude naam: Vrienden van het Duister.

Dumaisbron – Plek aan de weg van Cairhien naar Tar Valon waar zich bij een kleine rotshoogte drie bronnen bevinden. Hier probeerden Sevanna’s Shaido een overval te plegen op de karavaan van Galina Sedai, die de gevangen Draak naar de Toren voerde. De Shaido en Galina’s Aes Sedai werden verslagen door Asha’man van de Zwarte Toren die Perijns leger te hulp kwamen bij hun desperate poging om Altor te ontzetten. De eerste Aes Sedai zwoeren bij Dumaisbron de Herrezen Draak trouw.

E

Eadwina – Schuilnaam van Verin in Far Madding. Zij heeft gegronde redenen om verborgen te houden dat zij terug is in haar geboortestad.

Ebo Dar – Oude havenstad aan een baai van de Zee der Stormen, ooit Barashta geheten. Hoofdstad van Altara. Op de ene oever van de Eldar wonen de welgestelden; op de andere ligt de Rahad, een rauwe volkswijk. Beide stadsdelen worden doorsneden door vele kanalen en bruggen. De stad is even legendarisch om zijn tweegevechten als om de zeden van zijn inwoonsters. Deze vrouwen zijn beleefd, maar vechten om mannen en zetten elke belediging betaald met het mes. Inmiddels veroverd door de Seanchanen.

Edarra – Jonge Wijze van de Shiande Aiel. Ze kan geleiden en streed bij Dumaisbron. Door Rhand met Perijn meegestuurd.

Eerste Twaalf – Bij een bijeenkomst van het Zeevolk worden de oudste twaalf aanwezige zeilvrouwes of golfvrouwes aangeduid met deze titel.

Eeuw – Aanduiding van een tijdperk. De juiste duur van een Eeuw is onbekend, maar het is duidelijk dat ze duizenden jaren duren. Zie ook: Rad des Tijds, Patroon van een Eeuw.

Eeuw der Legenden – Eeuw die eindigde door de Oorlog van de Schaduw en het Breken van de Wereld. Tijdperk waarin Aes Sedai dingen deden die men later wonderen achtte.

Efalin – Hoofd van de Far Dareis Mai van de Shaido Aiel.

Elayne – Erfdochter van Andor, zuster van Gawein en halfzuster van Galad. Een van de sterkste geleidsters sinds eeuwen, met een Talent voor het maken van angrealen. Haar verdwijning uit de Witte Toren verstoorde de relatie tussen de Aes Sedai en Andor. Tijdens haar jacht op leden van de Zwarte Ajah, redde ze Birgittes leven door haar als zwaardhand te binden. Ze belandde na de val van Siuan Sanche in Salidar, waar Egwene haar tot Aes Sedai verhief en vervolgens met Nynaeve naar Ebo Dar zond. Namens Egwene heeft ze overeenkomsten gesloten met de Kinne en de Windvindsters van het Zeevolk. Inmiddels is ze met beide groepen aangekomen in Caemlin.

Ene Kracht – Kracht die geput wordt uit de Ware Bron. Weinigen kunnen de Ene Kracht leren geleiden en een nog kleinere groep is deze gave aangeboren. Wie van die laatste groep de Kracht niet leert beheersen, sterft vrijwel altijd een verschrikkelijke dood. Sinds de Tijd van Waanzin wordt elke mannelijke geleider vroeg of laat gek, waarna hij levend wegrot door een afschuwelijke ziekte. De Aes Sedai zoeken meisjes met deze gave, zowel om levens te redden als om hun eigen aantal te vergroten. Ze speuren ook naar mannen met deze gave, om hun krankzinnige daden te voorkomen. Zie ook: Saidar, Saidin, Stillen, Ware Bron, Wilder.

Erfdochter – Titel van de erfgename van de troon van Andor. De oudste dochter van de koningin volgt haar moeder op. Als er geen dochter is, gaat de titel over op het naaste vrouwelijke familielid. Meningsverschillen over het begrip ‘naaste’ hebben diverse malen geleid tot een opvolgingsstrijd.

F

Faile – Zie: Bashere, Zarine.

Fajin, Padan – Ooit een Duistervriend die als ‘hond van de Duistere’ de Herrezen Draak moest opsporen. Belandde tijdens die jacht in Shadar Logoth. Daar probeerde Mordeth zijn lichaam over te nemen. Het wezen dat uit deze strijd voortkwam is gevaarlijker en machtiger dan Fajin en Mordeth apart waren. Hij is evenzeer een vijand van de Verzakers als van Rhand, die hij intens haat. Hij zette machtigen als Elaida en Nial tegen Rhand op. Zijn poging om hem in de val te lokken door Tweewater te vernietigen werd verijdeld door Perijn. Een door hem bevolen aanslag in Caemlin voedde Rhands achterdocht tegen Aes Sedai. Toen Rhand hem vlak bij Cairhien in het kamp van de rebellen vond, waar hij zich Jeraal Mordeth noemde en raadsman van Toram Riatin was, ontketende Fajin de krachten van Shadar Logoth en viel hij Rhand aan met een vervloekte dolk. Dit leverde Rhand een tweede onheelbare wond op. Mordeth verdween spoorloos na de vernietiging van Torams kamp. Zie ook: Damodred, Caraline.

Far Dareis Mai – Letterlijk: Maagden van de Speer, in de omgang: Speervrouwen. Aielgenootschap dat uitsluitend vrouwen opneemt. Zij mogen slechts huwen als ze het genootschap verlaten, en als ze zwanger zijn mogen ze niet vechten. Een kind dat uit een Speervrouwe geboren is, wordt aan een andere vrouw gegeven, zodat niemand weet wie de moeder is.

Far Madding – Ooit heette deze stad in de Kintaraheuvels Aren Mador, en daarvoor Fel Moreina. Werd tijdens of vlak na het Breken gebouwd en is beschermd tegen geleiders. Desondanks is het de geboorteplaats van twee valse Draken: Raolin Duistervaan en Jurian Steenboog.

Farede-kalender – Inmiddels alom in gebruik. Heeft een week van 10 dagen, een maand van 28 dagen en een jaar van 13 maanden. De maanden zijn: Taisham, Jumara, Saban, Aine, Adar, Saven, Amadaine, Tammaz, Maighdal, Choren, Shaldien, Nesan en Danu. Zie ook: Feestdagen, Jaartellingen.

Farsen, Min (Elmindreda) – Jonge vrouw uit Baerlon die soms rond personen beelden en aura’s ziet die te maken hebben met hun verleden en toekomst. Aes Sedai nemen aan dat zij flitsen van het Patroon ziet. Vanwege haar gave werd ze naar de Toren ontboden, waar ze vriendschap sloot met Egwene, Elayne en Nynaeve. Ze bevrijdde Siuan en Leane en vluchtte met hen en Logain naar Salidar. Met het gezantschap van Salidar reisde ze naar Caemlin om Rhand terug te zien, op wie ze verliefd is. Samen met Rhand werd zij ontvoerd door Aes Sedai uit Tar Valon, en bevrijd tijdens de Slag bij Dumaisbron.

Feestdagen – Er zijn verschillende feestdagen die buiten de maandtelling vallen: Zonnedag (de langste dag van het jaar), het Dankdagfeest (eens in de vier jaar op de lente-equinox), en het Feest van de Verlossing Aller Zielen, ook Allerzielen genoemd (eens in de tien jaar op de herfst-equinox). Hoewel er vele feesten zijn die wijd en zijd gevierd worden (zoals het Lichtfeest, dat het oude jaar beëindigt en het nieuwe begint), kent elk land ook eigen feesten, net als vele dorpen en steden. De Grenslanden hebben de minste festivals en feestdagen, de steden Illian en Ebo Dar de meeste.

Flin, Damer – Oudere Asha’man die gardist was bij de koninginnegarde van Andor. Hinkt vanwege een oude wond in zijn dij. Gaf in de Zwarte Toren les aan rekruten, en heeft een Talent voor Heling. Streed mee in de Slag bij Dumaisbron. Werd tegen Taims zin door Rhand als metgezel gekozen, hielp Illian veroveren en bevocht de Seanchanen.

Freidhen, Alviarin – Aes Sedai van de Witte Ajah, verheven tot Hoedster van de Kronieken. Overste van de Zwarte Ajah, in dienst van Mesaana. Ze heeft Elaida vrijwel geheel in haar macht.

G

Gai’shain – In de Oude Spraak: Zij die in de strijd vrede gezworen zijn. Aiel die bij een gevecht gevangen worden, zijn volgens ji’e’toh verplicht hun overwinnaar een jaar en een dag nederig te dienen, zonder een wapen aan te raken of geweld te gebruiken. Wijzen, smeden, kinderen onder de tien en zwangere vrouwen kunnen geen gai’shain worden. Volgens zeer oud gebruik kan wie ji’e’toh niet volgt geen gai’shain gemaakt worden. Desondanks zijn de Shaido begonnen Cairhienin en andere gevangenen in gai’shain-gewaden te kleden, en velen menen dat deze mensen niet na een jaar en een dag vrijgelaten hoeven worden omdat ze ji’e’toh niet volgen. Zie ook: Grauwheid.

Gallenne, Bertain – Kapiteinheer en aanvoerder van de Mayeense Vleugelgarde.

Gaul – Steenhond van de Imransibbe van de Shaarad Aiel. Perijn bevrijdde hem in Remen en om die toh te kwijten vergezelde hij Perijn naar Tweewater. Hij is verliefd op Bain die een speciale band heeft met Faile. N’et als haar naastzuster Chiad is Bain een Speervrouw, dus moeilijk te winnen.

Gazal, Toveine – Aes Sedai van de Rode Ajah. Werd vijftien jaar geleden gedwongen afscheid te nemen van de Witte Toren, net als de andere Rode Gezetenen Lirene en Tsutama. Elaida heeft haar teruggehaald en opgedragen om met 50 zusters de Zwarte Toren te vernietigen. Ze werd gevangengenomen en door Logain gebonden.

Gedwyn, Charl – Asha’man van de Zwarte Toren en vertrouweling van Taim. Streed mee bij Dumaisbron. In Altara bleek hij zich Tsorovan’m’hael te noemen, in de oude Spraak: Stormleider. Pleegde in Cairhien met Rochaid, Kisman en Dashiva een aanslag op Rhand. Is sindsdien voortvluchtig.

Geldan – Natie tussen Tweewater en Amadicia. In 998 NE regeerde koning Johanin er vanuit het Jheda-paleis in Jehanna. Na de komst van de Profeet werd hij afgezet en werd het land achtereenvolgens geregeerd door vier verschillende vorsten. De laatste, Alliandre, bleef aan de macht door het optreden van de Profeet te gedogen. In het geheim heeft ze steun gezocht bij Rhand en een eed van trouw afgelegd aan Perijn. Zie ook: Profeet.

Gele Ajah – Aes Sedai-orde die zich wijdt aan de studie van Heling.

Geleiden – Aanwenden van een of meer van de vijf stromen van de Ene Kracht.

Gewichten – De basis van het stelsel is 1 pond. 10 pond = 1 steen, 10 steen = i macht, 10 macht = 1 ton.

Gezetene – Een van de drie afgevaardigden van elke Ajah in de Zaal van de Toren. Gezetenen, Amyrlin en Hoedster bespreken in de Zaal alles wat van belang is voor de Aes Sedai.

Gholam – Schaduwgebroed, eeuwenlang niet meer gezien in de wereld, maar in de Oorlog van de Kracht een onstuitbaar wapen van de Duistere.

Gil, Basel – Voormalige herbergier van De Koninginnezegen in Caemlin. Trouwe koninginneklant en goede vriend van Thom Merrilin. Vergezelde Morgase op haar vlucht uit Andor en later Amadicia. Inmiddels als sambajan in dienst bij Perijn.

Golfvrouwe – Hoofd van een Zeevolkclan. Zij benoemt een wapenmeester en stelt meestal een windvindster aan als raadsvrouwe. Herkenbaar aan een dubbel zonnescherm met gouden franje en de vele munten aan haar neusketting. Zie ook: Zeevolk.

Gradi, Jur – Boer van midden twintig die tegen de zin van zijn vrouw voor de Herrezen Draak wilde vechten. In de Zwarte Toren bleek hij te kunnen geleiden. Hij streed mee bij Dumaisbron en was de eerste die zijn vrouw-bond zoals een Aes Sedai haar zwaardhand. Vergezelt nu Perijn en heeft de rang van Toegewijde.

Grauwheid – Aielterm voor de gesteldheid van veel Aiel na Altors onthulling dat hun voorouders strikt geweldloos leefden tot zij na het Breken gedwongen werden zichzelf te verdedigen. Sommigen gooien hun speren weg en vluchten. Anderen weigeren het wit van de gai’shain af te leggen als de tijd daarvoor gekomen is. Velen ontkennen de waarheid en weigeren de Car’a’carn te volgen; dezen keren terug naar de Woestenij of sluiten zich aan bij de Shaido die zich tegen Altor gekeerd hebben.

Grenslanden – Noordelijke rijken grenzend aan de Verwording: Saldea, Arafel, Kandor en Shienar. Hun geschiedenis is bloedig; er is geen jaar zonder strooptochten, invallen of invasies van Trolloks en Myrddraal.

Grijze Ajah – Aes Sedai-orde gericht op bemiddeling. De leden bevorderen harmonie en overeenstemming.

Groene Ajah – Aes Sedai-orde die zich gereedhoudt voor Tarmon Gai’don. Tijdens de Trollok-oorlogen werd ze ook de Strijdende Ajah genoemd. Groene zusters vinden dat Aes Sedai meerdere zwaardhanden mogen binden. Dit is niet alleen een persoonlijke voorkeur. De vele zwaardhanden van de Groene Ajah betekenden vaak een beslissend overwicht in de strijd.

Grote Heer van het Duister – Naam waarmee Duistervrienden Shai’tan aanduiden, omdat zij het gebruik van zijn ware naam oneerbiedig vinden.

Grote Patroon – Het Rad des Tijds weeft de Patronen der Eeuwen tot het Grote Patroon. Het Grote Patroon omvat het geheel van bestaan en werkelijkheid; verleden, heden en toekomst.

Grote Raad – Hoogste raad van de Zwarte Ajah, die dertien leden telt. Momenteel is Alviarin Freidhen, in naam een Witte zuster, hoofd van de Raad en dus overste van de Zwarte Ajah. Haar voorgangster was Jarna Malari, die zich voordeed als Grijze.

Grote Serpent – Symbool van tijd en eeuwigheid, van vóór de Eeuw der Legenden. Het heeft de vorm van een slang die in zijn eigen staart bijt. Aes Sedai dragen een ring in de vorm van het Grote Serpent.

Grote Verwording – Levensgevaarlijk gebied in het verre noorden, volledig bezoedeld door de nabijheid van de Duistere. Broedplaats van Trolloks, Myrddraal en andere Schaduw-schepsels.

Guldenoog – Bijnaam van Perijn onder de bewoners van Tweewater.

H

Hailene – In de Oude Spraak: Zij die eerst komen of Voorlopers. Naam van de strijdmacht die de Seanchanen vooruitstuurden om de landen te verkennen waarover Artur Haviksvleugel ooit heerste. Onder leiding van Hoogvrouwe Suroth en aangevuld met rekruten uit de veroverde landen, is de Hailene veel verder gegaan dan de gestelde doelen. Zie ook: Corenne.

Hand – Man of vrouw die aan het hoofd staat van de geheime dienst van een lid van de Seanchaanse keizerlijke familie.

Hanlon, Daved – Duistervriend en voormalig hoofd van de Witte Leeuwen. Diende de Verzaker Rahvin, toen deze als heer Gaebril de stad Caemlin in zijn greep hield. Werd met het restant van de Witte Leeuwen naar Cairhien gezonden om de opstand tegen de Herrezen Draak te versterken. Toen de Witte Leeuwen vernietigd werden bij Mordeths aanval op Rhand, werd Hanlon om nog onbekende redenen teruggehaald naar Caemlin. Noemt zich inmiddels Doilen Mellar.

Harfor, Reene – Huisvrouwe, belast met de huishouding van het paleis van Caemlin.

Harkin, Bera – Andoraanse Groene Aes Sedai die met Kiruna Nachiman door Sheriam als afgezant van Salidar naar Rhand is gestuurd. Zwoer bij Dumaisbron trouw aan de Herrezen Draak. Ze heeft drie zwaardhanden.

Hartsteen – Een onverwoestbaar materiaal uit de Eeuw der Legenden. Alle kracht die wordt uitgeoefend om hartsteen te breken, wordt door de steen opgenomen en maakt die sterker. In de Oude Spraak heet het cuendillar.

Haviksvleugel, Artur – Artur Paendrag Tanreall. Legendarische vorst die van JV 943-994 alle landen ten westen van de Rug van de Wereld en sommige voorbij de Aielwoestenij verenigde. Van de legers die hij in JV 992 over de Arythische Oceaan stuurde, werd na zijn dood niets meer vernomen. Die dood veroorzaakte de Oorlog van de Honderd Jaren. Zijn blazoen toonde een gouden havik in de vlucht.

Hemelvuisten – Licht bewapende Seanchaanse eenheden die door to’raken naar het slagveld worden gevlogen. Doordat to’raken slechts een beperkt gewicht kunnen meevoeren zijn het kleine mannen en vrouwen. Geharde soldaten die voornamelijk worden ingezet bij snelle invallen, verrassingsaanvallen op een achterhoede en in situaties waar snelheid van belang is.

Herimon, Seaine – Lugardse Gezetene voor de Witte Ajah, die Siuan Sanche voorstelde toen de stemmen in de Zaal van de Toren staakten. Na Siuans val is ze in de Toren gebleven, omdat ze vindt dat de Toren heel en ongebroken moet zijn. Elaida heeft haar in het geheim belast met de jacht op de Zwarte Ajah. Ze heeft diverse medestanders gevonden en een methode om Zwarte Zusters te ontmaskeren.

Herrezen Draak – Volgens de Voorspellingen van de Draak de wedergeboren Lews Therin Telamon. Men vreest hem omdat de geschriften voorspellen dat hij de wereld opnieuw zal breken. Velen erkennen Rhand Altor als de Herrezen Draak. Zie ook: Altor, Valse Draak.

Hoedster van de Kronieken – Hoogste Aes Sedai na de Amyrlin Zetel, wier rechterhand en schrijfster zij is. Volgens het gebruik kiest de Amyrlin een Hoedster uit haar eigen Ajah.

Hoge Bloed – Allerhoogste Seanchanen van het Bloed.

Hoge Raad – Hoogste regeringsinstantie van Far Madding. Dienaren en wapenknechten dragen een Gouden Hand op de schouder.

Hoofdschrijver – Degene die in het paleis te Caemlin de boeken en de gelden bijhoudt voor het land. Zie ook: Norrij.

Hoogheer – Hoge Tyreense edelman. Niet te verwarren met een heer van het land, die van lagere stand is. De hoogheren vormen een raad die het land bestuurt in plaats van een koning of koningin. Overigens worden Seanchaanse edelen ook aangeduid als hoogheer en hoogvrouwe.

Hoorn van Valere – Doel van de Grote Jacht. Legendarische hoorn die dode helden oproept tot de strijd. Werd door Moiraines gezelschap gevonden in het Oog van de Wereld. Mart stal hem in Falme, waarna de helden van weleer aan de kant van de Herrezen Draak streden. Onwetend van deze gebeurtenissen heeft men in Illian een nieuwe Jacht op de Hoorn uitgeroepen. In vele landen zijn nu gezworen Jagers op de Hoorn te vinden. Zelfs onder de Aes Sedai weten weinigen dat de Hoorn is gevonden en gebruikt, of dat deze nu in de Witte Toren verborgen is.

Hopwil, Eben – Geleider van nog geen zestien die zich ouder voordoet, omdat hij anders geen dienst had kunnen nemen. Vocht als Toegewijde in de Slag bij Dumaisbron en is inmiddels door Rhand bevorderd tot Asha’man. Wordt veel ingezet als verkenner.

I

Illian – Grote haven aan de Zee der Stormen, hoofdstad van de gelijknamige natie. Een oeroude vijand van Tyr. De banier van Illian toont negen gouden bijen op een veld van sinopel. Rond hetTammuzplein in het hart van de stad liggen het Paleis van de Koning, de Grote Zaal van de Raad van Negen en het gebouw van de Vergadering. Nadat Rhand Sammael versloeg kroonde de Raad hem tot koning van Illian.

Ishara – Eerste koningin van Andor (circa JV 994-1020). Overtuigde haar man, een van de grootste generaals van zijn tijd, na de dood van Artur Haviksvleugel ervan om het beleg van Tar Valon op te breken en haar naar Caemlin te vergezellen met zoveel soldaten als hij uit het leger kon losweken. Waar degenen faalden die probeerden Haviksvleugels gehele rijk te veroveren, slaagde Ishara door een klein deel ervan in een vaste greep te nemen. Tegenwoordig heeft bijna elk edel Huis in Andor wat van Ishara’s bloed, en het recht om aanspraak te maken op de Leeuwentroon hangt zowel af van een directe afstamming als van het aantal verwantschapslijnen dat nagegaan kan worden.

J

Jaartellingen – De Tomaanse kalender (ontworpen door Toma dur Ahmid) werd ongeveer twee eeuwen na de dood van de laatste mannelijke Aes Sedai ingevoerd. Deze kalender telde de jaren na het Breken van de Wereld (NB). In de Trollok-oorlogen werden vele archieven vernietigd, zoveel dat er onenigheid ontstond over de juiste data volgens de Tomaanse kalender. Tiam van Gazar stelde toen een nieuwe telling voor die begon bij het einde van de oorlogen, met het eerste Jaar in Vrijheid (JV). De kalender van Artur Haviksvleugel telde de jaren vanaf de stichting van zijn rijk (VB, Vanaf het Begin), maar deze is nu nog slechts bekend bij geschiedkundigen. Na de algemene ontreddering die de Oorlog van de Honderd Jaren bracht, werd de Farede-kalender ingevoerd. Deze begint met het eerste vredejaar na de Oorlog van de Honderd Jaren. De kalender, die de jaren van de Nieuwe Eeuw (NE) meet, wordt nu alom gebruikt.

Jendai-voorspelling – Zie: Coramoor.

Ji’e’toh – In de Oude Spraak: Eer en Verplichting of Eer en Plicht. De ingewikkelde gedragscode die het leven van de Aiel beheerst, en die een boekenplank aan uitleg nodig heeft. Een voorbeeld: er zijn vele manieren om inde strijd eer te winnen. De minste is door te doden, want dat kan iedereen. De eervolste is door een bewapende en levende vijand aan te raken zonder deze te verwonden. Ergens halverwege ligt het gai’shain maken van een vijand. Oneer kent in ji’e’toh ook vele niveaus. Vele daarvan worden als erger beschouwd dan pijn, verwondingen of zelfs de dood. Tevens zijn er vele niveaus van toh (verplichting), maar zelfs de kleinste toh dient volledig voldaan te worden. Toh weegt zo zwaar dat Aiel vaak oneer accepteren om te voldoen aan een verplichting die buitenstaanders onbelangrijk achten.

K

Kalander – Graanmijt die opgeslagen graan bederft.

Karaethon Reeks – Zie: Voorspellingen van de Draak.

Karede, Furyk — Baniergeneraal van de Doodswachtgarde die de pech had dat hij in de bergen van Altara de voorhoede van het Seanchaanse leger inspecteerde toen Rhand de aanval opende. Gaf uiteindelijk het bevel tot terugtrekken. Zie ook: Doodswachtgarde.

Karistovan, Sumeko – Lid van het Naaikransje van de Kinne, zeer vaardig in Heling.

Kazadi, Tenobia si Bashere – Koningin van Saldea, Schild van het Noorden, Zwaard van de Verwordingsgrens, Hoogzetel van Huis Kazadi, vrouwe van Shahayni, Asnelle, Kunwar en Ganai. Ze is jong en heetgebakerd en neemt geen blad voor haar mond. Haar oom, Davram Bashere, is haar legeraanvoerder, maar sinds hij zich zonder haar toestemming verbond met de Herrezen Draak is hij in ongenade gevallen.

Ketellappers – Eigenlijke naam: Tuatha’an, het Trekkende Volk. Zwervende volgelingen van de Weg van het Blad, een filosofie van volledige geweldloosheid. Tuatha’an die geweld gebruiken, worden Verlorene genoemd en doodverklaard.

Kigarin, Alliandre Maritha – Koningin van Geldan, Gezegende van het Licht, Verdedigster van Garens Muur. Sinds de komst van de Profeet de vierde vorst in het Jhedapaleis, na Johanin, Ellizelle en Teresia. Bleef aan de macht door het optreden van de Profeet te gedogen. Heeft in het geheim steun gezocht bij Rhand en een eed van trouw afgelegd aan Perijn. Inmiddels met Faile gevangengenomen door de Aiel.

Kinderen van het Licht – Militante orde gewijd aan de strijd tegen de Duistere en het uitroeien van Duistervrienden. Gesticht tijdens de Oorlog van de Honderd Jaren. Ze bezitten een zeer rechtlijnig geloof, en de overtuiging dat alleen zij weten wat juist is. Alles wat ze niet begrijpen, ook geleiden, wijten zij aan de Duistere. Aes Sedai en degenen die hen steunen beschouwen zij als Duistervrienden. Zij hadden hun hoofdkwartier in Amador, maar dat is inmiddels veroverd door de Seanchanen. Emon Valda, hun nieuwe kapiteinheer-gebieder, is echter met een groot aantal legioenen naar het noorden getrokken. Zie: Witmantels.

Kinne – Zelfs tijdens de Trollok-oorlogen (ca. 1000-13 50 NB) hield de Toren haar standaard hoog. Wie niet voldeed werd weggezonden. Een groep van deze vrouwen durfde niet naar huis vanwege de oorlogen en vluchtte zover mogelijk van het strijdtoneel naar Barashta, een stad die dichtbij het huidige Ebo Dar lag. Zij noemden zichzelf de Kinne en hielden hun bestaan geheim. Wel boden ze een schuilplaats aan anderen die weggezonden waren. In de loop der tijd kregen ze ook contacten met weglopers, en hoewel de exacte reden onbekend is begonnen ze ook weglopers op te nemen. Ze deden grote moeite om deze meisjes onwetend te houden over de Kinne totdat ze er zeker van waren dat de Aes Sedai hen niet meer zouden terugvinden. Desondanks heeft de Witte Toren altijd van de Kinne geweten. Er werd niets ondernomen omdat de oorlog voorrang had, en uiteindelijk besefte de Toren dat de Kinne beter intact kon blijven. Voordien wisten de meeste wegloopsters – alle ontkenningen ten spijt -te ontsnappen, maar met deze geheime val (alleen volleerde zusters wisten ervan) kon de Toren negen op de tien terughalen. Doordat de Kinsvrouwen vaak verhuisden om hun bestaan en aantal geheim te houden en om te voorkomen dat men opmerkte dat ze veel langzamer verouderden, nam de Toren aan dat ze slechts met weinigen waren. De Kinne heeft geen wetten maar veeleer regels die gebaseerd zijn op de regels voor Novices en Aanvaarden en ook voortkomen uit de noodzaak van geheimhouding. Vanwege hun oorsprong houden ze zeer streng de hand aan die regels. Recente ontmoetingen van Aes Sedai met de Kinne leidden tot schokkende onthullingen. Zo blijken er twee keer zoveel Kinsvrouwen als Aes Sedai te zijn, en zijn sommigen van hen ruim honderd jaar ouder dan de oudste Aes Sedai sinds de Trollok-oorlogen. Zie ook: Dochters van de Stilte, Naaikransje.

Koninginnegarde – Keurtroepen van de koningin van Andor. Garde en leger worden in oorlogstijd aangevoerd door de Eerste Prins van het Zwaard, hoewel de koningin hem vaak vergezelt.

Koppelen – Manier waarop geleidsters hun stromen samenvoegen. De gebundelde stroom is minder sterk dan de som der individuele stromen, maar wordt door degene die de koppeling leidt veel preciezer en met meer effect gericht dan individuele stromen. Hoewel er mannen binnen een cirkel gehaald kunnen worden, kunnen slechts vrouwen er één vormen. Tot 13 vrouwen kunnen koppelen zonder dat er een man aanwezig is. Als 1 man koppelt, kan de cirkel 26 vrouwen bevatten. 2 mannen maken een cirkel van 34 vrouwen mogelijk, enzovoorts, tot de grens van 6 mannen en 66 vrouwen bereikt is. Met uitzondering van cirkels van 1 man en 1 vrouw, 2 mannen en 1 vrouw of 2 mannen en 2 vrouwen, moet er altijd een vrouw meer in de cirkel zijn dan er mannen zijn. Gewoonlijk kan zowel een man als een vrouw leiden, maar een man moet leiden in een cirkel van 72, een van 1 man en 1 vrouw, of een tot 13 met meer dan 1 man. Los van deze uitzonderingen moet een cirkel met het minimum aantal mannen geleid worden door een vrouw. Hoewel mannen over het algemeen sterker zijn in de Kracht, zijn cirkels met vrijwel gelijke aantallen mannen en vrouwen het sterkst.

L

Larisen, Annoura – Grijze Aes Sedai uit Tarabon, raadsvrouwe van de Eerste van Mayene.

Legioen – Legereenheid van de Witmantels, 2000 man sterk. Legioen van de Draak – Groot leger van voetvolk, allen draakgezworenen. Door Davram Bashere uitgerust met kruisbogen en geoefend, op basis van met Mart Cauton ontwikkelde denkbeelden die sterk afwijken van de gebruikelijke inzet van voetvolk. Velen melden zichzelf aan, maar de meesten worden aangebracht door de wervers van de Zwarte Toren. Zij verzamelen allen in een streek die de Herrezen Draak willen volgen. Pas nadat ze hen door een poort naar Caemlin hebben gebracht testen ze wie kan leren geleiden. Het restant, verreweg het grootste deel, gaat naar Basheres opleidingskampen.

Lengtematen – 10 duim = 3 hand = 1 voet, 3 voet = 1 pas, 2 pas = 1 stap, 1000 stap = 1 span, 4 span = 1 roede.

Liah – Speervrouw met zware littekens op haar gezicht. Lijfwacht van Altor. Ze verdween bij Rhands bezoek aan Shadar Logoth. Toen Rhand terugkeerde, op jacht naar Sammael, werd ze voor zijn ogen gegrepen door Mashadar en gebruikte hij lotsvuur.

Liandrin – Rode Aes Sedai uit Tarabon, met Wilsdwang als Talent. Haar ontvoering van Nynaeve, Egwene en Elayne bewees dat de Zwarte Ajah bestaat. Roofde voordat haar verraad uitkwam twaalf ter’angrealen uit de Toren en vluchtte met twaalf Zwarte zusters naar Tyr. Vertrok vandaar naar Tanchico, achtervolgd door Elayne en Nynaeve. Door Moghedien bij wijze van straf voor haar falen afgeschermd. Inmiddels een da’covale van Suroth.

Librije – Grote geschriftenverzameling in Tar Valon, Cairhien en andere steden.

Lini – Verzorgster van Elayne en daarvoor van haar moeder Morgase. Heeft een grote innerlijke kracht, scherpe ogen en een schat aan spreuken en zegswijzen. Hielp Morgase aan Rahvin ontsnappen en vluchtte met haar naar Amador. Is inmiddels in dienst van Faile, maar werd anders dan Morgase niet met haar gevangengenomen door de Shaido.

Luchtkapitein – Seanchaanse bevelhebber die op een raken of to’raken vliegt. Zie: Hemelvuisten.

M

Machera, Elyas – Voormalige zwaardhand en wolfsbroeder. De wolven noemen hem Langtand. Hielp Perijn en Egwene tijdens hun reis naar Caemlin en maakte Perijn opmerkzaam op zijn gave. Toen zijn gave zich openbaarde kreeg hij moeilijkheden met Aes Sedai, vooral met de Rode Ajah. Hij zocht Perijn weer op in Geldan en helpt hem de Shaido die Faile gevangen hebben op te sporen.

Macura, Ronde – Handelares in stoffen uit Amadicia. Bedwelmde Nynaeve en Elayne met dolk wortel, dat geleiden onmogelijk maakt. Wilde hen in opdracht van Elaida naar Tar Valon sturen. Toen ze Nynaeve en Elayne liet ontsnappen is ze zwaar gestraft. Heeft zich uit wraak bij de Seanchanen gevoegd.

Mandragoran, al’Lan – Zwaardhand van Moiraine, Dai Shan (krijgsheer) uit de Grenslanden. Ongekroonde koning en enige levende heer van Malkier, dat rond zijn geboorte (953 NE) werd opgeslokt door de Verwording. Begon op zijn zesde een eenmansoorlog tegen de Verwording en de Schaduw, tot hij in 979 NE door Moiraine Damodred ais zwaardhand werd gebonden. Na Moiraines verdwijning vertrok hij spoorslags naar Mijrelle, op wie zijn binding was overgegaan. Sindsdien heeft Mijrelle geprobeerd de doodsdrang te genezen die de dood van een Aes Sedai in haar zwaardhand opwekt. Toen Egwene dit ontdekte, zond ze Lan naar Nynaeve in Ebo Dar. Sinds zijn aankomst heeft Nynaeve veel bereikt, mede door hem te huwen.

Mandragoran, Isam – Zoon van Breyan en Lain Mandragoran, neef van Lan. Toen de Trolloks Malkier binnenvielen, vluchtte Breyan met haar zoon Isam. Ze werden door de Trolloks onderschept, maar wat er van hen is geworden, weet niemand. Vermoedelijk is hij de man die in Tel’aran’rhiod op Nynaeve schoot en de Slachter uit Perijns dromen; hij lijkt immers op Lan en draagt net de leren haarband van de Malkieri. Isam werd genoemd in de Duistere voorspelling op de kerkermuren van Fal Dara, en bij de laatste aanval op Emondsveld brulden de Trolloks zijn naam als strijdkreet. Ordeith heeft het over hem voor zijn vlucht.

Manetheren – Koninkrijk dat enkele eeuwen na het Breken de aanzet gaf voor het Covenant van de Tien Naties. Lag oostelijk van de Mistbergen en zuidelijk van Aridhol. De hoofdstad droeg dezelfde naam. Zowel stad als natie werd tijdens de Trollok-oorlogen volledig verwoest. Men neemt aan dat de bewoners van Tweewater afstammen van het volk van Manetheren. Het teken van Manetheren was een rode adelaar.

Marath’damane – In de Oude Spraak: Zij die beteugeld moeten worden. Seanchaanse term voor vrouwen die kunnen geleiden, maar nog geen a’dam dragen. Zie ook: A’dam, Damane, Seanchan.

Marne, Arymilla – Andoraanse edelvrouwe en Hoogvrouwe van haar Huis, dat tijdens de Opvolging een tegenstander was van Huis Trakand.

Mayene – Stadstaat aan de Zee der Stormen, al eeuwen omklemd en onderdrukt door Tyr. Ontleent haar voorspoed en onafhankelijkheid aan kennis van de trek van de scholen olievis, net als de olijven van Tyr, Illian en Tarabon een bron van lampolie. De heerser van Mayene wordt de Eerste genoemd; men beweert af te stammen van Artur Haviksvleugel.

Maza, Joline – Groene Aes Sedai die Elaida steunde bij de opstand tegen Siuan Sanche. Elaida stuurde haar en Teslyn vanwege hun weerspannigheid als gezant naar Ebo Dar. Haar zwaardhanden zijn Blaeric en Fen.

Meester der Klingen – Vaak de echtgenoot van de Vrouwe der Schepen. Hij is verantwoordelijk voor de verdediging en handel van het Zeevolk. Onder hem staan de wapenmeesters van golfvrouwes en de vrachtmeesters van zeilvrouwes, die soortgelijke taken hebben. Voor elk van hen geldt dat buiten deze gebieden hun autoriteit slechts is gedelegeerd door de vrouwe die hij dient. Waarheen een schip zeilt is geheel en al aan de zeilvrouwe, maar omdat handels- en geldzaken behartigd worden door de vrachtmeester (of, op een hoger niveau, door de wapenmeester of de Meester der Klingen), is een grote mate van samenwerking vereist. Zie: Zeevolk, Zeevolk hiërarchie.

Meesteres der Novices – Aes Sedai die verantwoordelijk is voor de opleiding van Novices en Aanvaarden.

Melaidhrin, Cadsuane – Legendarische Groene Zuster uit Geldan die bijna 300 jaar is (vermoedelijk geboren in 705 NE). Men dacht dat ze was overleden. Draagt haar ijzergrijze haar in een knot die wordt versierd met gouden sieraden in de vorm van maansikkels, sterren en vogels. Heeft tweemaal een verzoek om Gezetene te worden afgewezen en wilde evenmin overste van de Groene Ajah worden. Nadat men geprobeerd had haar Amyrlin te maken vertoonde ze zich tien jaar niet in de Witte Toren. Ongeëvenaard als vanger van mannelijke geleiders, die het stillen gewoonlijk langer overleven dan de gevangenen van andere zusters.

Mellar, Doilin – Zie: Hanlon.

Mera’din – In de Oude Spraak: Broederlozen. De naam van een nieuw krijgsgenootschap bestaande uit Aiel die stam en sibbe hebben verlaten en zich bij de Shaido hebben aangesloten omdat ze Rhand Altor, een natlander, niet als de car’a’carn willen aanvaarden of omdat ze niet geloven wat de car’a’carn over de oorsprong en geschiedenis van de Aiel verkondigt. Omdat het uit stam of sibbe treden onder de Aiel taboe is, weigerden de krijgsgenootschappen van de Shaido deze mannen op te nemen en vormden zij een eigen genootschap.

Merrilin, Thom (Thomdril) – Bijgenaamd de Grijze Vos. Tot hij in ongenade viel, hofbard en minnaar van Morgase. Hij beheerst het Spel der Huizen uitmuntend en is een voortreffelijk speelman. Met Beltije kwam hij naar Emondsveld om op te treden en na de Trollok-aanval voegde hij zich bij Moiraine. In Wittebrug redde hij Mart en Rhand van een Myrddraal. Ze ontmoetten elkaar weer in Cairhien en later kwam hij Mart weer tegen in Tar Valon en trok hij met hem naar Tyr. In opdracht van Moiraine begeleidde hij Elayne en Nynaeve naar Tanchico, waar hij hen bijstond regen de Zwarte Ajah. Met hen belandde hij in Salidar en in Ebo Dar, waar hij nu met Mart verblijft.

M’Hael – In de Oude Spraak: Leider. De titel die Mazrim Taim zichzelf heeft aangemeten.

Mijrelle – Aes Sedai uit Ebo Dar, die naar men zegt het bed deelt met haar zwaardhanden Avar Hachami, Croi Makin en Nuhel Dromand. Hoofd van de Groene Ajah onder Egwene. Zonder Lans toestemming heeft Moiraine gezorgd dat zijn binding bij haar dood op Mijrelle overging. Egwene gebruikte deze misdaad om Mijrelle onder druk te zetten om haar persoonlijk trouw te zweren. Zie ook: Dachen, Mandragoran.

Min – Zie: Farsen.

Mitsobar, Tylin Quintara – Bij de gratie van het Licht koningin van Altara, Meesteres der Vier Winden, Waakster over de Zee der Stormen, Hoogzetel van Huis Mitsobar. Volgde haar vader op, tamelijk uitzonderlijk in Altara. De kans dat haar enige overlevende zoon, Beslan, de Troon der Winden erft, wordt niet zeer groot geacht. Zie ook: Ebo Dar.

Moad — Zwaardmeester van Harine din Togara Tweewinden, de golfvrouwe van het Zeevolk op het schip Wit Schuim.

Morat – In de Oude Spraak: Begeleider. Onder de Seanchanen gebruikt om een begeleider van exotische dieren aan te duiden: lopar, torm, raken, to’raken.

Mordeth, Jeraal – Zie: Fajin.

Moridin – In de Oude Spraak: Dood. Lange, breedgeschouderde jongeman met intens blauwe ogen die zich Nae’blis noemt. Geleidt de levensgevaarlijke en zeer verslavende Ware Kracht, die van de Duistere stamt. Offerde in Shadar Logoth Sammael op om Rhands leven te redden. Moghedien en Cyndane zijn volledig in zijn macht. Zijn kleuren zijn zwart en rood.

Mosalaine, Delana – Gezetene voor de Grijze Ajah onder Egwene, maar in feite van de Zwarte Ajah. Zie ook: Asan ‘gar.

Mosvani, Alanna – Aes Sedai uit Arafel, van de Groene Ajah, bekend om haar driftbuien en gevoel voor humor. Ihvon is haar zwaardhand. Haar tweede zwaardhand, Owein, werd in Tweewater gedood door Witmantels. Begeleidde samen met Verin meisjes uit Tweewater met aanleg voor geleiden naar Caemlin, waar ze zonder zijn toestemming Rhand Altor bond (door veel Aes Sedai beschouwd als een misdaad). Zwoer bij Dumaisbron trouw aan de Herrezen Draak.

Myrddraal – Schaduwgebroed, aanvoerders van Trolloks. Om de beestachtige Trolloks te scheppen werden mensen en dieren gekruist. Myrddraal zijn verwrongen afstammelingen van Trolloks, waarin de menselijke trekken weer zichtbaar worden, hoewel misvormd door het kwaad dat de Trolloks schiep. Ze hebben geen ogen, maar zien toch even scherp als adelaars. Myrddraal hebben bepaalde krachten die van de Duistere stammen, zoals het vermogen verlammende angst op te wekken en zich via schaduwen te verplaatsen. Afgezien van hun vrees voor stromend water hebben ze maar weinig zwakten. Spiegels weerkaatsen hen slechts vaag.

N

Naaikransje – Leidsters van de Kinne. De naam is gekozen omdat ze onschuldig klinkt. De Kinne heeft nooit geweten hoe de Aes Sedai-rangorde werkt (wat alleen volledige zusters weten) en daarom is hun hiërarchie gebaseerd op leeftijd in plaats van vermogen. Oudere vrouwen staan altijd boven jongere. Het Naaikransje bestaat uit de dertien oudste Kinsvrouwen in Ebo Dar en hun leidster is de Oudste. Volgens de regels moeten ze aftreden wanneer het tijd is om Ebo Dar te verlaten, maar zolang ze er wonen, hebben ze een status die een Amyrlin hen zou benijden. Zie: Kinne.

Naastbroeder, naastzuster – Begrip bij de Aiel. Iemand die je zo na staat dat het een broer of zus zou kunnen zijn. Naastzusters nemen elkaar vaak aan als eerstezusters in een ceremonie voor de Wijzen. Daarna worden ze als een tweeling beschouwd. Naast-broeders doen dit zelden.

Nachiman, Kiruna – Aes Sedai van de Groene Ajah, zuster van Paitar Nachiman, de koning van Arafel. Met Bera Harkin naar Rhand gezonden als gezant van Salidar. Zwoer bij Dumaisbron trouw aan de Herrezen Draak. Ze heeft vier zwaardhanden.

Nae’blis – Degene die onder de Grote Heer van het Duister heerst over de Schaduw. Rang waar alle Verzakers naar streven. Zie: Moridin.

Namelle, Vandene – Aes Sedai van de Groene Ajah. Woonde samen met haar zuster Adeleas in Tifansbron (Arafel), waar ze werkten aan een geschiedenis na het Breken. Beiden trokken naar Salidar en maakten deel uit van de missie naar Ebo Dar. Haar zwaardhand is Jaem. Sinds de moord op Adeleas zoekt ze obsessief naar zusters van de Zwarte Ajah.

Narishma, Jahar – Jonge Asha’man uit Arafel. In aanleg een sterke geleider, maar zijn vermogen is nog niet tot volle wasdom gekomen. Na Dumaisbron benoemde Rhand hem tot lid van zijn gevolg en nam hij deel aan de bevrijding van Illian en de strijd tegen de Seanchanen. Rhand vertrouwde hem de taak toe om Callandor op te halen uit de Steen.

Natlander – Naam waarmee de Aiel buitenstaanders aanduiden.

Neald, Eager – Asha’man met de rang van soldaat. Streed bij Dumaisbron en vergezelt nu Perijn.

Nemdahl, Sarene – Zeer knappe Aes Sedai van de Witte Ajah, lid van het Toren-gezantschap dat Rhand Altor ontvoerde. Bij Dumaisbron gevangengenomen en overgedragen aan de Wijzen. Heeft inmiddels Rhand trouw gezworen.

Norrij, Halwin – Hoofdschrijver van het koninklijk paleis in Caemlin.

Norwelijn, Luan – Edelman uit Caemlin. Zijn Huis steunde Huis Trakand in de Opvolging, waardoor Morgase de troon kon bestijgen. Werd in de tijd van Gaebril door Morgase uit Caemlin verbannen en heeft zich nu tegen Elayne gekeerd.

Novice – Beginnende geleidster die bij de Aes Sedai met saidin leert omgaan. Van oudsher werd een deel van de Novices na vijf tot tien studiejaren Aanvaarde en het duurde even lang voor een deel daarvan Aes Sedai werd. Wie niet voldeed werd weggezonden en alleen jonge geleidsters werden toegelaten. Egwene Alveren meent dat het al eeuwen krimpende aantal Aes Sedai aan deze gebruiken te wijten is. Zij wil alle geleidsters aan de Toren binden: oud of jong, windvindster, wilder of Wijze. Het bericht dat zij heeft doen uitgaan heeft een enorme toeloop van vrouwen veroorzaakt.

Nuli – Schuilnaam van Rhand als hij zich vermomd heeft.

Nurelle, Havien – Officier van de Maveense Vleugelgarde. Volgde Perijn met tweehonderd gardisten om Rhand te bevrijden. Werd vanwege zijn moed in de Slag bij Dumaisbron bevorderd tot rechterhand van Bertain Gallenne. Zijn rang is inmiddels eerste gardeluitenant.

Nyram, Beldeine – Jonge Aes Sedai van de Groene Ajah, slechts drie jaar geleden verheven. Mist nog de Aes Sedai-trekken en een zwaardhand. Lid van het Toren-gezantschap dat Rhand Altor ontvoerde. Bij Dumaisbron gevangengenomen en overgedragen aan de Wijzen. Heeft inmiddels Rhand trouw gezworen.

O

Ogier – Niet-menselijk ras, herkenbaar aan de grote lengte, de snuit-achtige neus en lange oren met toefjes. Ze verlaten zelden de stedding, hun woongebieden, en onderhouden weinig contact met de mensheid. Velen menen dan ook dat Ogier sprookjes zijn. Hoewel ze bekend staan als vredelievend en zeer moeilijk boos te krijgen, beschrijven oude verhalen hen als onverzettelijke vijanden en vochten ze tijdens de Trollok-oorlogen tegen de Schaduw. Ze hechten grote waarde aan kennis en hun boeken en verhalen gaan vaak over zaken die de wereld vergeten is. Ogier leven zeker drie- tot viermaal zo lang als mensen. Ze zijn zeer vaardig in het bewerken van steen en hout. Veel van hun bouwsels zijn verdwenen, maar de Ogier treuren vooral over de teloorgang van hun wonderschone Gaarden.

Olver – Negenjarige Cairhiense jongen die zijn vader verloor in de strijd tegen de Aiel en zijn moeder tijdens hun vlucht kwijtraakte. In Maerone ontfermde Mart zich over hem. Hij trok mee naar Ebo Dar als Marts schildknaap.

Omkering – Vaardigheid uit de Eeuw der Legenden. Maakt wevingen van de Ene Kracht onzichtbaar voor geleiders.

Oorlog van de Honderd Jaren (JV 994-1117) – Reeks veldslagen tussen voortdurend wisselende bondgenootschappen. Begon na de dood van Artur Haviksvleugel, toen zijn rijk uiteenviel. Nieuwe naties werden gevormd. Grote delen van de wereld raakten ontvolkt, vooral de landen tussen de Arythische Oceaan en de Aielwoestenij, van de Zee der Stormen tot aan de Verwording. De verwoesting was zo volkomen dat er uit die tijd slechts spaarzame gegevens resten.

Oorlog van de Schaduw – Ook: Oorlog van Kracht. Begon na de poging om de Duistere te bevrijden en omvatte spoedig de gehele wereld. Een wereld die zelfs de herinnering aan strijd vergeten was, herontdekte elk facet ervan, vaak verergerd door de invloed van de Duistere. Zelfs de Ene Kracht werd aangewend als wapen. De oorlog eindigde nadat de kerker van de Duistere opnieuw verzegeld werd tijdens een verrassingsaanval van Lews Therin Telamon en zijn Honderd Gezellen. De tegenaanval van de Duistere veroorzaakte de smet op saidin en maakte elke mannelijke geleider krankzinnig. Dit was het einde van de Eeuw der Legenden en het begin van de Tijd van Waanzin.

Orande, Faolain – Aanvaarde die door Egwene in Salidar tot Aes Sedai is verheven en door oudere Aes Sedai niet voor vol wordt aangezien. Liet al in Tar Valon merken dat ze een afkeer heeft van mensen die de regels breken. Heeft inmiddels in het geheim trouw gezworen aan Egwene maar alsof ze Lelaines bescherming gezocht heeft.

Oude Spraak – Taal uit de Eeuw der Legenden. Edelen en geletterden worden geacht ze te beheersen, doch slechts weinigen komen verder dan enkele woorden. Vertalingen zijn vaak moeilijk vanwege de vele subtiele nuances.

Overeenkomst – Verdrag van het Zeevolk met Rhand Altor, waarin de wederzijdse rechten en plichten van de Atha’an Miere en hun Coramoor zijn vastgelegd.

P

Paendrag, Berelain sur – Eerste van Mayene, Gezegend door het Licht, Verdedigster van de Golven, Hoogzetel van Huis Paeron. Een schone en sterke vrouwe, en een vaardig heerseres. Men zegt dat zij krijgt wat ze begeert, wat het haar ook zal kosten, maar ook dat zij altijd haar woord gestand doet. Samen met Rhuarc bestuurde zij Cairhien tijdens Rhands afwezigheid.

Paendrag, Tuon Athaem Kore – Tweede dochter van de keizerin van Seanchan. Ten tijde van de inval op de Kop van Toman favoriet voor de opvolging. Haar wapen toont twee gouden leeuwen die een antieke strijdwagen trekken.

Pardon – Bekendmaking van Rhand Altor na zijn overwinning op Rahvin in Andor dat in de gebieden die hij beheerst, elke geleider veilig zal zijn.

Parede Zwartvleugel, Zaide din – Golfvrouwe van de Catelarclan en gezant van de Vrouwe der Schepen. Eiste in Caemlin Rhand Altor te spreken.

Patroon van een Eeuw – Vorm van de werkelijkheid in een Eeuw. Het Rad des Tijds verweeft de draden van menselijke levens in het Patroon. Het is ook bekend als Eeuwkant en Eeuwweb. Zie ook: Ta’veren.

Penfel, Elza – Andoraanse Aes Sedai van de Groene Ajah. Lid van het Toren-gezantschap dat Rhand Altor ontvoerde. Bij Dumaisbron gevangengenomen en overgedragen aan de Wijzen. Heeft inmiddels Rhand trouw gezworen, hoewel ze een duistervriend is.

Profeet van de Herrezen Draak – Ooit Masema Dagar, een Shienaraanse krijger. Kreeg in Geldan een openbaring en besloot dat het zijn roeping was om de wedergeboorte van de Herrezen Draak te prediken. Heeft zowel in Geldan als in Noord-Amadicia zeer veel volgelingen. ‘Preekt’ niet alleen met woorden, maar ook met nietsontziend geweld. Gelooft dat niets belangrijker is dan de belijdenis dat de Draak het vleesgeworden Licht is. Zie: Geldan.

Raadsvrouwe, Eerste – Degene die de Hoge Raad van Far Madding leidt. Momenteel Aleis Barsalla.

Rad des Tijds – De Tijd is een Rad met zeven spaken. Iedere spaak beslaat een Eeuw. Terwijl het Rad draait, komen en gaan de Eeuwen. Iedere Eeuw laat herinneringen achter die sagen worden, die vervagen tot mythen, die vergeten zijn wanneer deze Eeuw weerkeert. Het Patroon van een Eeuw is bij de wederkomst van een Eeuw telkens licht veranderd, en bij elke wederkomst zijn die veranderingen groter.

Rahad – Zie: Ebo Dar.

Reizen – Zie: Talenten.

Riatin, Ailil – Cairhiense edelvrouwe wiens broer Toram aanspraak maakt op de troon van Cairhien.

Rode Ajah – Grootste Aes Sedai-orde. Richt al haar inspanningen op het vinden en stillen van mannelijke geleiders. De Roden weigeren een zwaardhand te binden en hebben in het algemeen weinig op met mannen.

Rosoinde, Garenia – Zie: Alkaese, Zarya.

Rug van de Wereld – Steile bergketen met slechts enkele bergpassen, die de Aielwoestenij scheidt van de landen in het westen. Aiel spreken van de Drakenmuur.

S

Sa’angreaal – Uiterst zeldzaam voorwerp dat iemand meer van de Ene Kracht laat geleiden. Lijkt op een angreaal, maar is veel krachtiger. Er zijn mannelijke en vrouwelijke varianten. Hoe ze gemaakt werden is vergeten; ze zijn nu nog zeldzamer dan angrealen. Zie ook: Angreaal, Ter’angreaal.

Saeldain, Coiren – Grijze Aes Sedai, lid van Elaida’s raad. Leidde het gezantschap dat Rhand in Cairhien ontvoerde en was woordvoerder bij de besprekingen met de Shaido Aiel. Werd bij Dumaisbron gevangengenomen en overgedragen aan de Wijzen.

Saidar – Deel van de Ene Kracht dat geleidsters uit de Ware Bron kunnen putten.

Saidin – Deel van de Ene Kracht dat geleiders uit de Ware Bron kunnen putten. Sinds de Oorlog van de Schaduw besmet door de Duistere, waardoor elke geleider uiteindelijk gek wordt en sterft.

Sambajan – Heeft samen met de satajane de dagelijkse leiding in een burcht in de Grenslanden.

Sammael – In Shadar Logoth verdwenen Verzaker, naar men aanneemt dood. Heerste als heer Brend over Illian. Was een van de beste generaals van de Eeuw der Legenden, vooral verdedigend. Koos uit afgunst tegenover de Draak de kant van de Schaduw. Zie: Verzakers.

Sanche, Siuan – Dochter van een Tyreense visser. Koos de Blauwe Ajah en werd in 988 NE verheven tot Amyrlin. Werd gesust toen Elaida haar afzette. Vluchtte met Leane, Min en Logain naar Salidar, waar ze nog steeds de koers der Aes Sedai probeert te bepalen. Trad na haar Heling opnieuw toe tot de Blauwe Ajah. Omdat haar vermogen verzwakt is, geniet ze veel minder aanzien dan voorheen. Hoopt van Egwene een formidabele Amyrlin te maken. Leidt het netwerk van ogen-en-oren van de Amyrlin.

Sandar, Juilin – Dievenvanger uit Tyr, die door de Zwarte Ajah werd gedwongen om Nynaeve, Elayne en Egwene te verraden. Hielp Mart ondanks zijn grote angst hen uit de Steen van Tyr te bevrijden. Rhand vroeg hem Nynaeve en Elayne te vergezellen en te beschermen in Tanchico. Verloor daar zijn hart aan de Panarch, hoewel hij weinig van edelen moet hebben. Belandde met Thom in Salidar en uiteindelijk in Ebo Dar. Verkeert nu in Marts gezelschap.

Saranov, Halima – Zie: Aran’gar.

Schaduw – Geheime lijfwacht van leden van het Bloed in Seanchan.

School van de Roos – Elayne wil Rhands School in Caemlin omvormen tot een Andoraanse School, gewijd aan de nagedachtenis van Morgase. Haar doel is hetzelfde als dat van Rhand: een opslagplaats van kennis vormen als het tot een tweede Breken mocht komen.

Seanchanen – Afstammelingen van de legers die Artur Haviksvleugel over de Arvthische Oceaan stuurde. Hun keizerrijk, geregeerd vanuit het Hof van de Negen Manen, kent een zeer strikte verdeling in rangen en standen. Elke geleidster wordt er beteugeld en elke geleider gedood. Al eeuwen dromen ze ervan het rijk van Haviksvleugel terug te winnen. Die tijd is inmiddels aangebroken. Zie: Corenne, Damane, Hailene, Sul’dam.

Sei’mosiev – In de Oude Spraak: Neergeslagen Ogen of Afgewende Ogen. Eer hangt in Seanchan samen met iemand recht in de ogen kijken. Iemand die sei’mosiev is, heeft gezicht verloren.

Sei’taer – In de Oude Spraak: Rechte Ogen of Ogen op Gelijke Hoogte. Eer hangt in Seanchan samen met de mogelijkheid iemand recht in de ogen te kijken. Iemand die sei’taer is of heeft, heeft ‘gezicht’ of eer. Sei’taer kan gewonnen of verloren worden.

Selucia – Kamenierster van Tuon, de tweede dochter van de keizerin van Seanchan. Ze heeft een weelderig figuur, goudblond haar en blauwe ogen.

Sevanna – Hoofd van de Shaido Aiel. Weduwe van Suladric, die zijn wens stamhoofd te worden met de dood bekocht. Huwde Suladrics broer Couladin die ze tegen Rhand Altor opzette. Leidt sinds Couladins dood de stam, niet haar enige breuk met oude gebruiken, en wil tot elke prijs de macht behouden. Haar leger werd bij Dumaisbron verslagen maar door Sammaels ingrijpen wist zij met een derde van de stam te ontkomen. Inmiddels heeft zij een hofhouding van gai’shain gemaakte edelen verzameld, waarvan Faile, Morgase en Alliandre deel uitmaken. In het geheim werkt Therava aan haar val.

Shadar Logoth – In de Oude Spraak: De plaats waar de Schaduw waakt of Schaduwwaak. Ooit Aridhol, een bondgenoot van Manetheren. Tijdens de Trollok-oorlogen nam het kwaad van Mashadar de stad over. Sindsdien mijdt men de plaats, ondanks zijn onmetelijke schatten. Voorwerpen uit deze stad binden hun bezitter waarna deze uiteindelijk wordt overgenomen door Mashadar. Mart is maar net ontsnapt aan dit lot. Zie ook: Fajin.

Shaido-oorlog – Cairhiense oorlog (999 NE) die begon met de inval van de Shaido Aiel, aangevoerd door Couladin. Werd beëindigd door de Aiel van Rhand Altor. Cairhienin blijven hem hardnekkig de Tweede Aieloorlog noemen.

Sharif, Leane – Ooit Aes Sedai van de Blauwe Ajah en Hoedster van de Kronieken. Bij Elaida’s opstand afgezet en gesust. Vluchtte met Siuan, Min en Logain naar Salidar, waar zij en Siuan de opstandige Aes Sedai beïnvloedden. Trad na Nynaeves Heling, die haar vermogen gedeeltelijk herstelde, toe tot de Groene Ajah. Geniet door haar geringe vermogen en bizarre gedrag (een wisseling van Ajah is zonder precedent) weinig aanzien. Ze is Egwene volledig trouw, maar doet net of ze een vete met Siuan heeft.

Shayol Ghul – Enorme berg in de Verwoeste Landen, de plaats waar de Duistere gevangen is. Er doen vele geruchten de ronde over deze onheilsplek, maar slechts weinigen beschikken over concrete kennis van de krochten en holen in deze berg. Zie ook: Thakan’dar.

Shefar, Ispan – Taraboonse Aes Sedai van de Zwarte Ajah. Vluchtte met Liandrin uit de Toren naar Tyr, en vervolgens naar Tanchico en Amador. Zocht met Falion Bhoda voor de Verzakers naar voorwerpen van de Kracht. Werd na een gevecht in Ebo Dar door de Kinne gevangengenomen en overgedragen aan Adeleas en Vandene. Tijdens de reis naar Caemlin werden zij en Adeleas vermoord door een nog onbekende Zwarte zuster.

Shen al Calhar – Zie: Bond van de Rode Hand.

Shiaine, Vrouwe – Schuilnaam van een Duistervriend die eigenlijk Mili Skane heet. Ze komt uit Wittebrug en heeft ooit geprobeerd Rhand en Mart te doden. Zweert momenteel samen met Hanlon en diverse Zwarte zusters om Elayne te ontvoeren. Shiego, .Arrela – Cairhiense edelvrouwe die ji’e’toh wil volgen en Faile is gevolgd naar Geldan.

Shielin – Windvindster van Zaide din Parede Zwartvleugel.

Shoran, Darnella – Herbergierster van De Gouden Zwanen van de Hemel in Ebo Dar. Ze wordt zelfs door de inwonende sul’dam gevreesd. Sibbe – Familiegemeenschap binnen een Aielstam. Het begrip familie dient breed geïnterpreteerd te worden.

Sisnera, Darlin – Tyreense hoogheer die met Tedosian en Estanda in opstand kwam tegen de Herrezen Draak en zich met hun legers in de wildernis van Haddon Mir terugtrok. Reisde met een klein gevolg naar de Cairhiense rebellen voor overleg. Bleef om Caraline Damodred het hof te maken en redde Rhands leven. Is sinds de vernietiging van het Cairhiense opstandige kamp te gast in Cairhien. Inmiddels door Rhand benoemd als zijn stedehouder in Tyr. Zie: Damodred, Caraline.

Siswai’aman – In de Oude Spraak: Speren die de Draak behoren. Een groot aantal Aielmannen noemt zich zo, maar geen enkele vrouw. Wie ertoe behoort erkent de naam niet – de andere Aiel overigens evenmin -maar draagt een rode, opgerolde doek op het voorhoofd met een zwart-witte cirkel. Hoewel gai’shain gewoonlijk niets mogen dragen dat wordt gedragen door algai’d’siswai, zijn ook onder hen velen met de hoofddoek.

Sjoefa – Kledingstuk van de Aiel, meestal zand- of rotskleurig. Doek die om hoofd en hals gewikkeld wordt, waardoor alleen het gezicht zichtbaar blijft.

Soe’feia – Waarheidsspreker bij de Seanchanen. Heeft tot taak luidkeels vaak pijnlijke waarheden te verkondigen tegen de hoogste leden van het Bloed waaraan ze zijn toegewezen, liefst in het bijzijn van derden.

So’jhin – De beste benadering van dit woord uit de Oude Spraak is Hoogte in de Laagte, maar sommigen vertalen het als Zowel Berg als Dal en er zijn meer mogelijkheden. Deze aanduiding wordt gebruikt voor de hoogste erfdienaren van het Seanchaanse Bloed. Ze zijn da’covale, maar vervullen betrekkingen met aanzienlijk gezag en vaak grote macht. Zelfs het Bloed maakt ruim baan voor de so’jhin van de keizerlijke familie en behandelt so’jhin van de keizerin als gelijken. Zie ook: Bloed, Da’covale.

Sokawa, Masuri – Aes Sedai van de Bruine Ajah uit Arafel. Heeft trouw gezworen aan Rhand Altor en vergezelt Perijn.

Someryn – Wijze van de Shaido die zich nog uitdagender kleedt dan Sevanna. Was betrokken bij de moord op Desaine, maar probeert net als Therava in het geheim van Sevanna af te komen.

Sorilea – Oudste en meest gerespecteerde Wijze van de Aiel. Ze kan nauwelijks geleiden maar haar wilskracht is onovertroffen.

Speervrouwen – Zie: Far Dareis Mai.

Spel der Huizen – Ook wel het Grote Spel genoemd. Zie ook: Daes Dae’mar.

Stedehouder – Plaatsvervanger van de koning in een bepaalde streek of stad. Endara van Andor droeg deze titel ten tijde van Artur Haviksvleugel. Rhand Altor benoemt heer Dobraine (in Cairhien), Gregorin den Lushenos (in Illian) en hoogheer Darlin (in Tyr) tot stedehouder.

Steen van Tyr – Machtige burcht, naar men zegt kort na het Breken van de Wereld gebouwd met de Ene Kracht. Na tevergeefs talloze malen aangevallen en belegerd te zijn, werd de Steen in een nacht veroverd door de Herrezen Draak en een paar honderd Aiel. Hiermee werden twee voorspellingen uit de Karaethon Reeks vervuld.

Stillen – Daad waarmee een man van de Ware Bron wordt afgesneden. Noodzakelijk geacht omdat elke mannelijke geleider gek wordt door de smet op saidin en gruweldaden met de Kracht pleegt. Een gestilde kan de Ware Bron voelen maar niet meer aanraken. De waanzin verdwijnt niet, maar neemt niet meer toe. Als tijdig wordt ingegrepen, kan de rottings-dood worden afgewend. Gestilden verliezen echter hun levenslust; ook zij die geen zelfmoord plegen, sterven gewoonlijk binnen enkele jaren. Stillen werd tot voor kort als onherstelbaar gezien; inmiddels is ontdekt dat het ongedaan kan worden gemaakt door een specifieke vorm van Heling. Zie: Sussen, Valse Draak.

Sul’dam – Letterlijk: Teugelhoudster. Seanchaanse term voor een vrouw die met een a’dam een geleidster kan beheersen. Onder Seanchanen een eervolle positie. In Seanchan beproeft men of jonge vrouwen deze vaardigheid hebben, of damane zijn. Er worden veel meer sul’dam aangetroffen dan damane. Slechts enkelen weten dat sul’dam vrouwen zijn die kunnen leren geleiden.

Sulin – Pezige, kortaangebonden Aielvrouw met witte haren. Hoofd van de Speervrouwen en van Altors lijfwacht.

Sussen – Daad waarmee dertien Aes Sedai een vrouw van de Ware Bron afsnijden, zodat ze de Ene Kracht nog wel kan voelen maar niet meer kan geleiden. Hoort vooraf te worden gegaan door een proces en een veroordeling. Novices van de Witte Toren kunnen de namen en misdaden van alle gesusten opzeggen. Als een vrouw door een andere oorzaak de Ware Bron niet meer kan aanraken, wordt dat opbranden genoemd. Gesuste vrouwen sterven snel, tenzij ze iets vinden om het gat in hun leven te vullen. Hoewel altijd werd aangenomen dat sussen onherstelbaar is, is onlangs ontdekt dat de Heling voor gestilden ook bij gesusten werkt, hoewel minder goed.

T

Taborwin, Breane – Ooit een Cairhiense edelvrouwe. Vond als arme vluchtelinge het geluk bij Langwin Dorn, het soort man dat ze vroeger door dienaren uit haar ogen liet slaan. Taborwin, Dobraine – Cairhiense edelman en Hoogzetel van zijn huis. Hij is een ervaren legeraanvoerder die zijn eed van trouw nakomt, zoals hij bij Dumaisbron bewees. Werd na het vertrek van Rhuarc en Berelain door Rhand benoemd tot zijn stedehouder in Cairhien. Taim, Mazrim – Zeer sterke geleider die zich uitgaf voor de Herrezen Draak. Veroorzaakte grote onrust in Saldea tot hij gevangen werd genomen. Ontsnapte en trok vanwege het pardon van de Draak naar Caemlin. Rhand beval hem geleiders te zoeken en te oefenen. Hij is inmiddels de M’Hael van de Asha’man van de Zwarte Toren.

Talenten – Vaardigheden in het gebruik van de Ene Kracht. Deze verschillen sterk van individu tor individu en hebben zelden iets te maken met de hoeveelheid die iemand kan geleiden. Er zijn grote talenten, waarvan de bekendste en meest voorkomende Helen is. Andere voorbeelden zijn Wolkendansen (het beheersen van het weer) en Aardzang, dat te maken heeft met aardbewe-gingen, zoals het veroorzaken of voorkomen van aardbevingen of lawines. Er zijn ook mindere, naamloze Talenten, zoals het herkennen van ta’veren of het herhalen van het kans beïnvloedende effect van ta’veren (maar slechts in een gebied van een paar voet). Vele Talenten zijn nu nog slechts bekend bij een naam of vage omschrijving. Andere, zoals Reizen (verplaatsing zonder tussenliggende ruimte te doorkruisen) zijn herontdekt. Weer andere, zoals Voorspellen (de gave toekomstige gebeurtenissen te voorspellen), zijn zeldzaam. En sommige, zoals Delven (de gave om ertsen in de bodem aan te wijzen en eraan te onttrekken), zijn al zo lang verloren dat ze inmiddels gebruikt worden om een ander Talent aan te duiden. Het vermogen om met de Ene Kracht iemands gezondheidstoestand vast te stellen wordt nu ook Delven genoemd.

Tallanvor, Martyn – Voormalig luitenant van de koninginnegarde van Andor. Vergezelt Morgase sinds haar vlucht uit Andor en houdt meer van haar dan van zijn leven of eer. Inmiddels met Morgase in dienst getreden van Perijn en Faile.

Tamarath, Egeanin – Seanchaanse scheepskapitein die de Schuimvlok van Baile Domon opbracht. Zij vond het cuendillarzegel in Domons geheime bergplaats en bood dat hoogheer Turak aan. Later dook ze op in Tanchico, waar ze gevluchte sul’dams en damane moest opsporen. Na haar ontdekking dat sul’dam kunnen geleiden wekte ze de achterdochtvan een Zoeker. Als dank voor de hulp van Elayne en Nynaeve beloofde ze de mannelijke a’dam in de Arythische Oceaan te gooien. Op zee werden ze echter onderschept door de vloot van hoogvrouwe Suroth, aan wie ze de ter’angreaal overdroeg. Hiervoor werd ze verheven tot het Bloed en Kapitein van het Groen gemaakt. Domon is inmiddels haar so’jhin. Zie: Zeami, Bethamin.

Tar Valon – Stad op een eiland in de Erinin, dichtbij de Drakenberg. Eerste stad die na het Breken door de Ogier werd gebouwd. Sindsdien hoofdkwartier van de Aes Sedai. De Amyrlin Zetel heerst er in de Witte Toren, waarin ook de opleiding der Aes Sedai plaatsvindt. De stad wordt bestuurd door een raad van Aes Sedai, benoemd door de Zaal van de Toren.

Taravin, Dyelin – Nicht van koningin Morgase van Andor en Hoogzetel van haar Huis. Heeft de beste aanspraken op de Leeuwentroon als Elayne zou sterven.

Tarmon Gai’don – Laatste Slag tegen de Duistere, aangekondigd in de Voorspellingen van de Draak.

Tarsin, Idrien – Hoofd van de School die door Rhand in Cairhien is gesticht om kennis te bewaren voor het geval de wereld een tweede Breken ondergaat. Ze is de bedenkster van een kruisboog die pijlen over grote afstand kan afschieten. Rhand wil dat Tyr en Caemlin soortgelijke Scholen herbergen.

Ta’veren – Persoon om wie het Rad des Tijds de levenslijnen weeft van alle mensen om hen heen, misschien wel alle levenslijnen, om een lotsweb te vormen. Amper begrepen verschijnsel dat beslist een verstoring van de kans op toevallige gebeurtenissen is: wat kan gebeuren, hoe ongebruikelijk ook, gebeurt. Het effect is soms zeer plaatsgebonden. Mensen die beïnvloed worden door een ta’veren zeggen of doen dingen die zij in vergelijkbare omstandigheden slechts een op de duizend maal zouden doen. Of een kind dat van een honderd voet hoge toren valt, staat zonder verwondingen weer op. Soms lijkt het effect de geschiedenis zelf te beïnvloeden, meestal door lokale effecten. Men neemt aan dat dit de ware reden is dat ta’veren geboren wordt: om de geschiedenis bij te sturen en het evenwicht in de wenteling van het Rad te herstellen.

Tel’aran’rhiod – In de Oude Spraak: Ongeziene Wereld of Wereld der Dromen. Wereld waarvan men in dromen glimpen opvangt. Volgens oude geschriften omvat en doordringt de Dromenwereld alle mogelijke werelden. Slechts weinigen kunnen er bewust binnengaan, hoewel recentelijk ter’angrealen zijn ontdekt die hierbij helpen. In tegenstelling tot gewone dromen is alles wat iemand in Tel’aran’rhiod overkomt, echt: daar opgelopen verwondingen heeft men na het ontwaken nog, en wie daar sterft, wordt niet meer wakker. Zie: Droomster, Droomloopster.

Telamon, Lews Thelamon – Zie: Draak.

Ter’angreaal – Overblijfsel uit de Eeuw der Legenden dat de Ene Kracht aanwendt voor een specifiek doel. Sommige ter’angrealen worden gebruikt door Aes Sedai, maar het oorspronkelijke doel van vele is onbekend. Voor sommige is geleiding nodig, andere kunnen door iedereen worden gebruikt. Er zijn ter’angrealen die een geleidster doden of haar gave vernietigen. Hoe ze gemaakt worden is vergeten sinds het Breken van de Wereld. Zie: Angreaal, Sa’angreaal.

Terugkeer – Zie: Corenne.

Thakan’dar – In een dichte nevel gehulde vallei bij Shayol Ghul, waar zich de wapensmidsen van de Duistere bevinden. Zie ook: Shayol Ghul.

Therava – Wijze van de Shaido Aiel, betrokken bij de moord op Desaine die Sevanna’s positie versterkte. Onderneemt in het geheim pogingen om Sevanna’s macht te breken.

Tijd van Waanzin – Periode nadat de tegenaanval van de Duistere een smet bracht over de mannelijke helft van de Ware Bron. De mannelijke Aes Sedai werden krankzinnig en braken de wereld. Men neemt aan dat het bijna honderd jaar duurde voordat de laatste geleider stierf. Zie: Saidin, Stillen.

Togara Tweewinden, Harine – Golfvrouwe van de Shodein-clan en afgezant van de Vrouwe der Schepen. Heeft namens het Zeevolk Rhand Altor erkend als Coramoor en met hem de Overeenkomst gesloten.

Togara Vroegtij, Shalon din – Windvindster van de Shodein-clan op Wit Schuim en oudere zuster van Harine.

Togita, Easar – Koning van Shienar en Hoogzetel van Huis Togita. Zijn blazoen toont een wit hart. Naar Shienaraans gebruik is dit ook het wapen van het land, naast dat van de zwarte havik.

Toh – Zie: Ji’e’toh.

Tomares, Sareitha – Jonge Aes Sedai van de Bruine Ajah, afkomstig uit Tyr. Was twee jaar geleden nog Aanvaarde en beschikt nog niet over de kenmerkende Aes Sedai-trekken. Haar zwaardhand Yarman is amper een jaar gebonden.

Trahelion, Birgitte – Vrouwelijke zwaardhand, naar men aanneemt de eerste ooit. In feite de legendarische boogschutter die wordt opgeroepen door de Hoorn van Valere, maar toen Moghedien haar uit Tel’aran’rhiod wierp, overleefde ze dit slechts doordat Elayne haar als zwaardhand bond. Afgezien van haar schoonheid en vaardigheid met de boog heeft ze weinig gemeen met de verhalen. In Caemlin heeft Elayne haar hoofd van de koninginnegarde gemaakt en haar het landgoed Trahelion geschonken, waardoor ze nu een edelvrouwe is.

Traighan, Seonid – Cairhiense Aes Sedai van de Groene Ajah. Hoorde bij het gezantschap van Salidar en heeft Rhand trouw gezworen. Door hem met Perijn naar Geldan gestuurd.

Trakand, Elayne – Dochter van koningin Morgase, zuster van Gawein en Galad. Hoogzetel van Huis Trakand en erfdochter van Andor. Haar blazoen toont een gouden lelie. Ontmoette Rhand toen die tijdens de intocht van de valse Draak Logain in de paleistuin belandde. Werd als geleidster opgeleid in de Witte Toren, totdat ze door Liandrin met Egwene en Nynaeve ontvoerd werd. Redde Egwene uit handen van de Seanchanen. Met Egwene en Nynaeve door Siuan Sanche achter de Zwarte Ajah aan gestuurd. Achtervolgde hen met Nynaeve van Tyr naar Tanchico en wist hun plannen te dwarsbomen. Reisde daarna naar Salidar, waar Egwene hen tot Aes Sedai verhief. Blijkt een Talent te hebben voor het maken van ter’angrealen en doet met Nynaeve ontdekkingen die in feite onthullingen zijn van hun gevangene Moghedien. Werd na een voorspellende droom door Egwene naar Ebo Dar gestuurd om de Schaal der Winden te zoeken. Sloot met Nynaeve namens Egwene overeenkomsten met de windvindsters van het Zeevolk en met de Kinne. Ontvluchtte nadat de Schaal gebruikt was met een grote groep geleidsters Ebo Dar. Omdat Egwene hun niet toestaat zich bij haar te voegen trekt ze naar Caemlin, waar ze zich opmaakt om de troon op te eisen.

Trakand, Gawein – Halfbroer van Galad, broer van Elayne. Zou Eerste Prins van het Zwaard worden als Elayne de troon besteeg. Kwam als haar beschermer en leerling in de zwaardkunst naar Tar Valon. De val van Siuan Sanche was zijn meesterproeve als zwaardmeester en aanvoerder. De strijders die zich achter hem schaarden om Siuan af te zetten, noemen zich sindsdien de Jongelingen. Veracht Aes Sedai maar heeft gezworen hen te dienen en haat Rhand Altor maar zwoer hem geen kwaad te doen, omdat hij Egwene Alveren meer dan wat ook liefheeft. Weet niet dat Egwene inmiddels het verzet leidt tegen de Amyrlin die hij dient.

Trakand, Morgase – Voormalige koningin van Andor. Moeder van Elayne en Gawein, pleegmoeder van Ga-Iad Damodred. Ontvluchtte Caemlin toen Rahvin de macht had overgenomen. Was in Amador de gevangene van de Witmantels, tot de Seanchanen de stad innamen. Heeft voor haar vlucht uit Amador afstand gedaan van de troon, ten gunste van Elayne. Dient inmiddels vrouwe Faile en is samen met haar gevangengenomen door de Shaido.

Trollok – Schaduwgebroed, geschapen tijdens de Oorlog van de Schaduw. Verwrongen vermenging van mensen en dieren, die puur uit plezier doodt. Sluw, bedrieglijk en verraderlijk, kan alleen vertrouwd worden door degenen die het vreest.

Trollok-oorlogen – Reeks oorlogen die rond iooo NB begon en ruim driehonderd jaar duurde. Trollok-legers trokken plunderend, moordend en verwoestend rond. Uiteindelijk werden ze verslagen en teruggedreven naar de Verwoeste Landen. Verschillende naties bestonden toen echter niet meer en andere waren vrijwel ontvolkt. Alle annalen uit die tijd zijn incompleet.

Troon – Seanchaanse munteenheid.

Turak – Seanchaanse hoogheer van Huis Aladon, die de Hailene leidde en een grote collectie cuendillar bezat. Hoewel een zwaardmeester, sneuvelde hij in Falme tijdens een tweegevecht met Rhand. De enige Seanchaanse getuigen, zijn so’jhin, pleegden vervolgens zelfmoord.

Tweewater – Afgelegen gewest van Andor waarin Emondsveld ligt, het dorp waar Egwene, Mart, Nynaeve, Perijn en Rhand opgroeiden. Bewoond door koppige lieden die ‘ezels doen opzitten en stenen leren’, zoals een gezegde luidt. Het gebied voert wol, tobak en appelbrandewijn uit. Recentelijk het toneel van invallen van Schaduwgebroed en Witmantels. Deze zijn onder aanvoering van Perijn verjaagd. Sindsdien willen de inwoners hem als hun leenheer en voeren zij de oude banier van Manetheren. Uit de omliggende gebieden is er een grote toestroom van vluchtelingen die nieuwe gebruiken introduceren. Zie ook: Manetheren.

Tyr – Natie aan de Zee der Stormen, de eerste die door Rhand veroverd werd. Ook: de hoofdstad ervan, een grote haven. Zie ook: Steen van Tyr.

U

Uitverkorenen – Naam waarmee de Verzakers zichzelf aanduiden. Zie ook: Verzakers.

V

Valda, Eamon – Kapiteinheer-gebieder van de Kinderen van het Licht, opvolger van Pedron Nial. Acht het afbranden van een schuur de beste manier om ratten te verjagen. Beschouwt zichzelf als een praktisch man die elk voordeel benut dat op zijn weg komt. Naar zijn overtuiging is Rhand Altor slechts een speelpop van de Witte Toren die waarschijnlijk niet eens kan geleiden. Zijn haat jegens Duistervrienden (waartoe hij ook Aes Sedai rekent) is het middelpunt van zijn leven.

Valse Draak – Van tijd tot tijd beweren mannen de Herrezen Draak te zijn. Sommigen kregen zoveel volgelingen dat er oorlogen uitbraken die vele landen troffen. Enkelen konden geleiden, de meesten niet. Allen zijn gevangengezet, gestild of gedood zonder dat de Voorspellingen van de Draak uitkwamen. Van alle valse Draken waren Raolin Duistervaan (actief 335-336 NB), Jurian Steenboog (ca. 1300-1308 NB), Davian (JV 351), Guaire Amalasan (JV 939-943), Logain (997 NE) en Mazrim Taim (998 NE) de sterksten.

Vanin, Chel – Gezette man met een schel men verleden. Geboren ruiter en paardendief, en hoofd van Marts verkenners. Vergezelde Mart naar Ebo Dar.

Versluiering – Manier waarop een Aes Sedai de binding met haar zwaardhand kan verhullen, zodat hij haar niet kan vinden en haar gevoelens niet meer deelt.

Verwording, (Grote) – Gebied ten noorden van de Grenslanden en ten oosten van de Gestorven Zee. Volledig bezoedeld door de nabijheid van de Duistere en bezaaid met giftige, rottende, woekerende planten en verscheurende monsters. Hier leven de Trolloks en de Myrddraal.

Verzakers – Naam die gegeven werd aan dertien van de machtigste Aes Sedai die tijdens de Eeuw der Legenden overliepen naar de Schaduw en samen met de Duistere werden opgesloten toen de Bres in zijn kerker verzegeld werd. Lang werd aangenomen dat zij de enigen waren die tijdens de Oorlog van de Schaduw het Licht verloochenden, maar in feite waren er nog anderen; dit waren hun hoogste leiders. Er zijn nu wat minder Verzakers (die zichzelf Uitverkorenen noemen) dan toen zij ontwaakten. De overlevenden zijn Demandred, Semirhage, Graendal, Mesaana, Moghedien, en twee die wedergeboren werden in nieuwe lichamen en nieuwe namen dragen: Osan’gar en Aran’gar. Recentelijk is er een man opgedoken die zich Moridin noemt; ook hij zou een dode Verzaker kunnen zijn die door de Duistere is teruggebracht uit het graf. Hetzelfde geldt voor de vrouw die zichzelf Cyndane noemt, maar omdat Aran’gar een man was die werd wedergeboren als een vrouw, blijft de identiteit van Moridin en Cyndane voorlopig giswerk.

Vijf Krachten – Binnen de Ene Kracht bestaan vijf stromen die genoemd zijn naar wat men ermee kan beïnvloeden: Aarde, Lucht (soms Wind genoemd), Vuur, Water en Geest. Wie de Kracht kan geleiden zal in een of twee stromen het sterkst zijn. Het komt zelden voor dat iemand in drie stromen sterk is. Aarde en Vuur worden gezien als mannelijke Krachten, Lucht en Water als vrouwelijke.

Vleugelgarde – Staand leger van Mayene.

Voorlopers – Zie: Hailene. Voorspellen – Zie: Talenten.

Voorspellingen van de Draak – Ook: Karaethon Reeks. Weinig bekend en zelden genoemd. Stellen onder andere dat de Duistere bevrijd zal worden en dat de Draak zal herrijzen om Tarmon Gai’don te strijden. De Draak zal de wereld redden en opnieuw breken.

Vredesband – In Far Madding worden gevest en schede van een zwaard door een web van fijn draad met elkaar verbonden, zodat men geen zwaard kan trekken.

W

Waarheidsspreker – Iemand die door de Seanchaanse keizerin wordt benoemd. Een Waarheidsspreker heeft een hogere rang dan een Zoeker.

Wapenknechten – Krijgslieden die trouw hebben gezworen aan een bepaalde heer of vrouwe.

Ware Bron – Drijvende kracht van het Al, die het Rad des Tijds doet draaien. Bestaat uiteen mannelijk (saidin) en een vrouwelijk deel (saidar). De twee delen werken tegelijkertijd samen en tegengesteld. Een man kan slechts saidin putten, een vrouw alleen saidar. Saidin is al meer dan drieduizend jaar bezoedeld door de Duistere. Zie: Ene Kracht.

Ware Kracht – Term van de Verzakers. Lijkt op de Ene Kracht, maar is afkomstig van de Duistere. Nog verslavender en gevaarlijker dan de Ene Kracht. Langdurig gebruik veroorzaakt een door het oog drijvende zwarte vlek (saa) en is op den duur dodelijk.

Weving – Term voor het gebruik van saidin of saidar; stromen van de Kracht worden verweven.

Wijze – Aielvrouwen die zijn gekozen door andere Wijzen en zijn opgeleid in helen, kruidenkennis en andere zaken. Ze hebben groot gezag en veel invloed op de sibbe- en stamhoofden, hoewel die hun vaak bemoeizucht verwijten. Vele Wijzen kunnen geleiden; ze vinden elke Aielvrouw die de gave is aangeboren, en de meesten die het kunnen leren. Onder de Aiel was het taboe om uit te spreken dat Wijzen kunnen geleiden en Wijzen vermeden elk contact met Aes Sedai, in nog sterkere mate dan andere Aiel. Wijzen stonden buiten veten en gevechten, maar dit eeuwenoude gebruik is inmiddels gebroken. Wat dit inhoudt voor de bescherming die zij volgens ji’e’toh genieten is nog niet duidelijk.

Wijzevrouw – Eretitel van de befaamde genezeressen van Ebo Dar, herkenbaar aan hun rode riem. Hun gave om ziekten en verwondingen te genezen is tot in de Grenslanden bekend. Hoewel is opgemerkt dat vele Wijzevrouwen niet uit Altara kwamen, wist vrijwel niemand dat alle Wijzevrouwen in feite Kinsvrouwen zijn en dat hun kruiden en smeersels verhullen dat ze Heling toepassen. Toen de Kinne Ebo Dar ontvluchtte, tijdens de Seanchaanse invasie, bleef er geen Wijzevrouw achter in de stad.

Wilder – Vrouw die geheel zelfstandig heeft leren geleiden; slechts een op de vier overleeft dit. Gewoonlijk hebben deze vrouwen onbewuste blokkeringen en ontkennen ze hun gave. Als zo’n blokkering doorbroken kan worden, behoren ze tot de sterkste geleidsters. Aes Sedai gebruiken de term vaak minachtend.

Windvindster – Elk schip van het Zeevolk, hoe klein ook, heeft een windvindster, een vrouw die bijna altijd kan geleiden en die vaardig is in het Weven van de Winden, zoals de Atha’an Miere de beheersing van het weer noemen. Zie: Zeevolk, Zeevolk hiërarchie.

Witmantels – Bijnaam van de Kinderen van het Licht.

Witte Ajah – Aes Sedai-orde die zich grotendeels afkeert van de wereld en die de waarde van wereldse kennis betwijfelt. Gewijd aan filosofische kwesties.

Witte Toren – Hart van de macht der Aes Sedai, gelegen in het midden van de grote eilandstad Tar Valon.

Y

Yuril – Schrijver van Tuon en tevens haar Hand. Hij heeft het bevel over haar Zoekers. Zie: Hand.

Z

Zaal van de Raadsleden – Vergaderzaal van de Hoge Raad in Far Madding.

Zaal van de Toren – Wetgevend lichaam van de Aes Sedai, van oudsher bestaande uit drie Gezetenen voor elk van de zeven Ajahs. Momenteel zijn er twee Zalen, een in Tar Valon zonder Blauwe Gezetenen, en een van de opstandelingen, zonder Rode. Hoewel volgens de wet de Amyrlin Zetel de macht der Aes Sedai belichaamt, wordt haar macht in feite bepaald door haar vermogen om de Zaal te leiden, te sturen of bang te maken. De Zaal kan de plannen van een Amyrlin op vele manieren frustreren. Er zijn twee manieren waarop de Zaal voorstellen aanneemt: bij mindere en meerdere overeenstemming. Voor dat laatste dient elke aanwezige Gezetene te gaan staan; de aanwezigheid van minstens elf Gezetenen en een van elke Ajah is vereist. Hierop is een uitzondering: als wordt gestemd over het afzetten van een Amyrlin of Hoedster. Dan wordt de Ajah van waaruit zij verheven werd achteraf ingelicht. Ook de mindere overeenstemming vereist elf Gezetenen, maar slechts twee derde van hen hoeft op te staan. Bovendien moeten niet alle Ajahs vertegenwoordigd zijn, tenzij de Witte Toren de oorlog verklaart, een van de zaken waarvan velen aannemen dat meerdere overeenstemming nodig is. De Amyrlin mag Gezetenen opdragen hun zetels op te geven en aan deze oproep dient gevolg gegeven te worden. Dit komt zelden voor, want niets verhindert een Ajah om dezelfde Gezetene te kiezen, behalve het gebruik dat zusters niet meer in de Zaal dienen nadat ze die verlaten hebben. Men neemt aan dat zo’n oproep aan alle Gezetenen in de hele geschiedenis van de Toren slechts viermaal is voorgekomen. Tweemaal resulteerde dit in een vrijwel geheel nieuwe Zaal, de andere keren leidden tot ontslag en verbanning van de betrokken Amyrlin.

Zeami, Bethamin – Sul’dam die uit Falme is weggevlucht en door Egeanin in Tanchico gevonden en beteugeld werd. Egeanin liet haar weer vrij, en zweeg over het voorval. In Ebo Dar werd Bethamin weer der’sul’dam gemaakt.

Zeevolk – Ook: Atha’an Miere. Ze brengen vrijwel hun hele leven door op schepen en verlaten de zee slechts met tegenzin. Omdat er weinig over hen bekend is, worden ze als exotisch en mysterieus gezien en doen er vele sterke verhalen over hen de ronde. De meeste zeevracht wordt vervoerd door hun schepen, waaronder de snelste en grootste ter wereld. Inwoners van havensteden beschouwen hen als geslepenere onderhandelaars dan de beruchte Domani. Omdat overleven op zee vaak onmiddellijke gehoorzaamheid vraagt, hebben de Atha’an Miere een strikte hiërarchie, hoewel ze op sommige punten verbazend makkelijk zijn.

Zeevolk hiërarchie – De Vrouwe der Schepen leidt het Zeevolk. Zij wordt bijgestaan door de Windvindster van de Vrouwe der Schepen en door de Meester der Klingen. Onder haar staan de golfvrouwes van de talloze clans, zowel grote als kleine, die worden bijgestaan door hun windvindster en wapenmeester. Onder hen staan zeilvrouwes, de schippers van de clan, die elk worden bijgestaan door hun windvindster en vrachtmeester. De Windvindster van de Vrouwe der Schepen beveelt alle windvindsters van golfvrouwes, die op hun beurt alle windvindsters van hun clan bevelen. Rangen zijn niet erfelijk onder het Zeevolk. Golfvrouwes hebben veel macht, maar worden gekozen door de oudste zeilvrouwes, de Eerste Twaalf van hun clan. Ze kunnen uit hun ambt worden gezet door de Vrouwe der Schepen. Deze laatste heeft een invloed die een vorst haar zou benijden, maar ook zij wordt gekozen, voor het leven, door een unanieme stemming onder de Eerste Twaalf van het Zeevolk. Een eigenaardigheid van de Atha’an Miere is dat iedereen begint op de laagste plaats en zich moet opwerken. Behalve de Vrouwe der Schepen kan iedereen worden teruggezet door hoger geplaatsten, zelfs tot de laagste plaats, voor machtsmisbruik, lafheid en andere misdaden. Ook zal de Windvindster van de Vrouwe der Schepen na de dood van haar meesteres een lager geplaatste vrouw moeten dienen, en dus ook zelf lager in rang worden. Zie ook: Windvindster.

Zielblinder – Een van de namen waarmee de Seanchanen de Duistere aanduiden.

Zwaardhand – Krijgsman, met de Ene Kracht gebonden aan een Aes Sedai. Door de binding krijgt de zwaardhand het vermogen om snel te genezen en lang zonder voedsel, water of rust te kunnen. Ook kan hij op afstand de smet van de Duistere bespeuren. De binding maakt ook dat Aes Sedai en zwaardhand elkaars gevoelens en lichamelijke staat aanvoelen. De Aes Sedai weet dat haar zwaardhand leeft, hoe ver hij ook weg is, en wanneer hij sterft, zal ze het moment en de wijze van zijn dood weten. Volgens de meeste Ajahs mag een Aes Sedai één zwaardhand binden, maar de Rode weigert het te doen, terwijl Groenen zoveel zwaardhanden binden als ze willen. Tegenwoordig vinden Aes Sedai dat niemand onvrijwillig gebonden mag worden, maar dit is in het verleden wel gebeurd. Wat Aes Sedai bij de binding winnen, is een zorgvuldig bewaard geheim. Tot voor kort waren er alleen mannelijke zwaardhanden, maar sinds kort is er een binding tussen een Aes Sedai en een vrouw. De uitwerking van deze binding verschilt enigszins van die met een man.

Content

Robert Jordan
Hart van de Winter

Proloog Sneeuw

1 Weg bij de Profeet

2 Gevangen

3 Gebruiken

4 Voorstellen

5 Vlaggen

6 De geur van waanzin

7 De straten van Caemlin

8 Het Zeevolk en de Kinne

9 Thee en dolken

10 Tel’aran’rhiod

11 Belangrijke invallen

12 Een lelie in de winter

13 Verheugend nieuws

14 Onder de sluier

15 Behoefte aan een klokkengieter

16 Een onverwachte ontmoeting

17 Roze linten

18 Een aanbod

19 Drie vrouwen

20 Een spel van verraad

21 Een kwestie van eigendom

22 Uit de lucht

23 Het verlies van de zon

24 Bij de raadsleden

25 Banden

26 Verwachting

27 Een verrassing voor koningen en koninginnen

28 Nieuws in een juten zak

29 Een ander plan

30 Dikke, koude regendruppels

31 Wat de Aelfinn zeiden

32 Een deel wijsheid

33 Blauwkarperstraat

34 Het geheim van de honingvogel

35 De Choedan Kal

Appendix