Robert Jordan

Mes van Dromen

Ter nagedachtenis aan Charles St. George Sinkler Adams

6 juli 1976-13 april 2005

De zoetheid van de overwinning en de bitterheid van verlies zijn als een mes van dromen.

- Uit Mist en staal door Madoc Comadrin

Proloog

Sintels op droog gras

De zon klom naar het hoogste punt en wierp de langgerekte schaduwen van Galad en zijn drie gewapende begeleiders voor hen uit. Ze draafden over een weg die dwars door het bos liep, dichtbegroeid met eiken en lederbladbomen, dennen en bittergom, de meeste rood gekleurd door lente-uitlopers. Hij probeerde zijn gedachten leeg en kalm te houden, maar hij werd steeds afgeleid door kleine dingetjes. Het was stil; alleen het geluid van hun paardenhoeven was te horen. Er zongen geen vogels op de takken en er klonken geen eekhoorngeluiden. Het was te rustig voor de tijd van het jaar, alsof het bos zijn adem inhield. Dit was ooit een belangrijke handelsroute geweest, lang voordat Amadicia en Tarabon ontstonden, en af en toe werd de harde ondergrond van gelige klei onderbroken door stukjes oude bestrating. Het enige teken van mensen dat ze zagen, was een enkele boerenkar ver voor hen, getrokken door een zwoegende os. De handel had zich ver naar het noorden verplaatst, er waren steeds minder boerderijen en dorpjes in de regio, en de fabelachtige verloren mijnen van Aelgar bleven verloren in de bergketens die slechts een paar span naar het zuiden begonnen. In die richting pakten zich wolken samen die tegen de middag regen beloofden als ze zo langzaam vooruitgang bleven boeken. Een rood-vleugelhavik vloog heen en weer langs de bomen, op jacht langs de buitenranden van het woud. Net als hijzelf op jacht was. Maar in het hart, niet langs de buitenranden.

Het landhuis dat de Seanchanen aan Emon Valda hadden gegeven kwam in zicht en hij hield zijn rijdier in, wensend dat hij een helm-gesp had, zodat hij kon doen alsof hij die moest aantrekken. In plaats daarvan maakte hij zijn zwaardriem opnieuw vast en deed alsof die hem had dwarsgezeten. Het had geen zin gehad om een wapenrusting te dragen. Als het vanochtend zo ging als hij hoopte, zou hij toch de borstplaat en maliën hebben moeten afdoen. En als het verkeerd ging, zou een wapenrusting hem weinig meer bescherming hebben geboden dan zijn witte mantel.

Het landhuis was een voormalig buitenverblijf van de koning van Amadicia, een enorm gebouw met een blauw dak dat werd ondersteund door roodgeverfde balkons. Het was in feite een houten paleis met houten spitsen aan de hoeken, op een stenen fundering die leek op een lage, steile heuvel. De bijgebouwen, stallen en schuren, de huisjes van arbeiders en werkplaatsen van handwerkslieden, waren allemaal gebouwd op de grote open plek rond het hoofdgebouw. Dankzij het rood met blauwe verfwerk waren ze bijna even fraai om te zien als het hoofdgebouw. Er liep een handjevol mannen en vrouwen tussendoor, op deze afstand nog kleine figuurtjes, en er speelden kinderen onder het toeziend oog van hun ouders. Het was een toonbeeld van een normale wereld waarin niets normaal was. Zijn begeleiders zaten te paard met hun gepoetste helmen en borstplaten en keken hem uitdrukkingsloos aan. Hun paarden stampten ongeduldig; ze waren nog lang niet moe van het korte ritje vanaf het kamp.

‘Ik begrijp het als je je bedacht hebt, Damodred,’ zei Trom na een tijdje. ‘Het is een harde beschuldiging, bitter als gal, maar...’

‘Ik heb me niet bedacht,’ onderbrak Galad hem. Zijn bedoelingen waren sinds gisteren niet veranderd. Hij was echter wel dankbaar. Trom had hem de gelegenheid geboden die hij nodig had. Ze waren gewoon naast hem verschenen toen hij vanmorgen vertrok, en waren zonder een woord te zeggen meegereden. Het had ook niet het juiste tijdstip geleken voor woorden. ‘Maar jullie drie dan? Jullie nemen een risico als jullie met me meegaan. Een risico dat jullie niet hoeven te nemen. Hoe de dag ook gaat, het kan tegen jullie werken. Dit zijn mijn zaken, en ik geef jullie toestemming om je met je eigen zaken bezig te houden.’ Hij had het minder stijfjes willen zeggen, maar kon vanochtend de juiste woorden niet vinden of zijn stembanden ontspannen.

De stevige man schudde zijn hoofd. ‘De wet is de wet. En ik kan maar net zo goed gebruikmaken van mijn nieuwe rang.’ De drie gouden, stervormige kapiteinsknopen waren onder de zonnekrans op de borst van zijn witte mantel aangebracht. Er waren meer dan slechts een paar mannen overleden bij Jeramel, onder wie drie kapiteinheren. Ze hadden toen tegen de Seanchanen gevochten en waren niet hun bondgenoten geweest.

‘Ik heb duistere dingen gedaan in dienst van het Licht,’ zei Byar met zijn magere gezicht grimmig, en zijn diepliggende ogen glinsterden alsof hij zich persoonlijk beledigd voelde. ‘Duister als een maanloze middernacht, en waarschijnlijk zal ik dat nog wel vaker doen, maar sommige dingen zijn te duister om toe te staan.’ Hij keek alsof hij wilde spugen.

‘Dat klopt,’ mompelde de jonge Dain Bornhald, en wreef met een gehandschoende hand over zijn mond. Galad beschouwde hem altijd als een jongeman, hoewel Bornhald maar een paar jaar jonger was dan hij. Dains ogen waren bloeddoorlopen; hij had gisteravond weer aan de brandewijn gezeten. ‘Als je iets verkeerds hebt gedaan, zelfs in dienst van het Licht, dan moet je doen wat juist is om het in evenwicht te brengen.’ Byar gromde zuur. Dat was waarschijnlijk niet wat hij bedoeld had.

‘Goed dan,’ zei Galad, ‘maar ik neem het niemand kwalijk als hij zich terug wil trekken. Wat ik hier moet doen, is alleen mijn zaak.’ Maar toch, toen hij zijn vosruin aanspoorde tot een draf, was hij blij dat ze achter hem aan galoppeerden en vervolgens naast hem kwamen rijden, met hun witte mantels wapperend achter hen aan. Hij zou natuurlijk ook alleen zijn gegaan, maar misschien zou hun aanwezigheid ervoor zorgen dat hij niet meteen in hechtenis werd genomen en opgehangen. Niet dat hij verwachtte dit te zullen overleven. Wat gebeuren moest, moest gebeuren, wat de prijs ook was. De paardenhoeven kletterden luid op de stenen helling naar het landhuis, zodat iedereen op het grote binnenplein zich omdraaide en naar hen keek toen ze binnenreden. Er waren vijftig Kinderen in glanzende wapenrusting en kegelvormige helmen, de meeste te paard, terwijl ineengedoken Amadiciaanse verzorgers in donkere mantels de rijdieren van de andere vasthielden. De binnenbalkons waren verlaten, op enkele bedienden na die naar hen keken terwijl ze deden alsof ze aan het vegen waren. Zes Ondervragers, grote mannen met de rode herdersstaf rechtopstaand achter de zonnekrans op hun mantels, stonden dicht om Rhadam Asunawa heen als een lijfwacht, uit de buurt bij de anderen.

De Hand van het Licht stond altijd een stukje uit de buurt, een keuze die de goedkeuring had van de andere Kinderen. De grijsharige Asunawa met zijn gekwelde gezicht, naast wie Byar er mollig uitzag, was het enige Kind zonder wapenrusting. Zijn sneeuwkleurige mantel was enkel voorzien van de scharlakenrode staf, wat nog een andere manier was om zich te onderscheiden. Galad keek slechts in het voorbijgaan naar wie er allemaal aanwezig waren, en had alleen oog voor één man op het plein. Asunawa was er misschien op de een of andere manier bij betrokken – dat bleef hem onduidelijk – maar alleen de kapiteinheer-gebieder kon de Groot-Inquisiteur rekenschap laten afleggen.

Emon Valda was geen grote man, maar aan zijn donkere, harde gezicht te zien verwachtte hij niet anders dan dat hij gehoorzaamd werd. Dat was wel het minste wat hij verwachtte. Hij stond wijdbeens, met zijn hoofd geheven, en straalde overwicht uit. Hij droeg de wit met gouden tabberd van kapiteinheer-gebieder over zijn vergulde borst- en rugplaten, een zijden tabberd die rijker was geborduurd dan enige mantel die Pedron Nial ooit had gedragen. Zijn witte mantel, met de zonnekrans in gouddraad op beide zijden van de borst aangebracht, was ook van zijde, evenals zijn met goud geborduurde witte overjas. De helm onder zijn arm was verguld en op de voorhoofdplaat voorzien van de zonnekrans. Een zware gouden ring aan zijn linkerhand, over zijn stalen handschoen, droeg een grote gele saffier die was geslepen in de vorm van een zon. Nog een teken van de gunst van de Seanchanen.

Valda fronste lichtjes zijn wenkbrauwen terwijl Galad en zijn begeleiders afstegen en hem met hun armen over hun borst een saluut brachten. Van alle kanten kwamen verzorgers aanrennen om hun leidsels over te nemen.

‘Waarom ben je niet onderweg naar Nassad, Trom?’ Er klonk afkeuring in Valda’s stem. ‘De andere kapiteinheren zijn nu vast al halverwege.’

Hij kwam zelf altijd te laat wanneer hij een ontmoeting had met de Seanchanen, misschien om te laten merken dat de Kinderen nog een greintje onafhankelijkheid bezaten. Het was een verrassing om te zien dat hij al klaarstond om te vertrekken; dit moest wel een heel belangrijke ontmoeting zijn. Desondanks zorgde hij er wel altijd voor dat de andere hooggeplaatste officieren op tijd kwamen, zelfs al moesten ze daarvoor voor zonsopgang vertrekken. Blijkbaar was het beter om hun nieuwe meesters niet te zeer uit te dagen. De Seanchanen vertrouwden de Kinderen niet.

Trom liet niets blijken van onzekerheid, wat had gekund bij een man die zijn huidige rang nauwelijks een maand had. ‘Een dringende zaak, mijn kapiteinheer-gebieder,’ zei hij glad. Hij maakte een zeer correcte buiging, geen haar dieper of minder diep dan de voorschriften vereisten. ‘Een Kind onder mijn bevel beschuldigt een van de andere Kinderen ervan dat hij een vrouwelijk familielid van hem heeft misbruikt. Hij eist het recht op van een Geding onder het Licht, dat volgens de wet door u moet worden goedgekeurd of geweigerd.’

‘Een vreemd verzoek, mijn zoon,’ zei Asunawa voordat Valda kon spreken, terwijl hij vragend zijn hoofd schuin hield boven zijn ineengeslagen handen. Zelfs de stem van de Groot-Inquisiteur klonk droevig, alsof hij zich gekwetst voelde door Troms onwetendheid. Zijn ogen leken op donkere, hete kooltjes in een kolenbrander. ‘Het is meestal de beschuldigde die verzoekt om het oordeel aan de zwaarden over te laten, en ik geloof dat zoiets meestal gebeurt als hij weet dat het bewijs hem zal veroordelen. Hoe dan ook, een Geding onder het Licht is al bijna vierhonderd jaar niet meer gehouden. Geef me de naam van de beschuldigde, dan zal ik de zaak in stilte afhandelen.’ Zijn stem klonk kil als een zonloze grot in de winter, hoewel zijn ogen fonkelden.

‘We zijn onder vreemdelingen, en we kunnen hun niet laten weten dat een van de Kinderen tot zoiets in staat is.’

‘Het verzoek was aan mij gericht, Asunawa,’ snauwde Valda. In zijn blik lag bijna onverholen haat. Misschien ergerde hij zich enkel omdat de andere man hem had onderbroken. Hij gooide een kant van zijn mantel over zijn schouder en onthulde een zwaard met een geringde schacht, legde zijn hand op het lange gevest en richtte zich op. Valda hield van grootse gebaren en verhief zijn stem, zodat zelfs de mensen binnen hem waarschijnlijk konden horen. Als hij sprak, leek het meer op declameren.

‘Ik vind dat veel van onze oude gebruiken moeten worden hersteld, en dat de wet nog steeds van kracht is. Hij zal altijd van kracht blijven, zoals ooit geschreven. Het Licht biedt gerechtigheid omdat het Licht gerechtigheid is. Laat je man weten dat hij zijn uitdaging mag overbrengen, Trom, en dat hij degene die hij beschuldigt met het zwaard tegemoet mag treden. Als die ander weigert, verklaar ik dat hij daarmee schuld bekent en dat hij ter plekke zal worden opgehangen. Zijn bezittingen en rangen vallen dan toe aan zijn aanklager, zoals de wet zegt. Ik heb gesproken.’ Hij wierp bij dat laatste nog een boze blik op de Groot-Inquisiteur. Misschien haatte hij hem inderdaad.

Trom boog eenmaal formeel. ‘U hebt hem zelf al op de hoogte gesteld, mijn kapiteinheer-gebieder. Damodred?’ Galad had het koud. Het was niet de kou van angst, maar van leegte. Toen Dain hem in een dronken bui vertelde over de geruchten die hem ter ore waren gekomen, en Byar met tegenzin bevestigde dat het meer waren dan enkel geruchten, was Galad vervuld geweest van woede, een beenderverzengend vuur waar hij bijna gek van werd. Hij was er zeker van geweest dat zijn hoofd zou ontploffen, als zijn hart dat niet eerst deed. Nu voelde hij zich als ijs, ontdaan van elke emotie. Hij boog ook formeel. Veel van wat hij moest zeggen stond vast in de wet, maar hij koos zijn andere woorden zorgvuldig, om zijn gekoesterde herinnering zo veel mogelijk de schande te besparen.

‘Emon Valda, Kind van het Licht, ik roep u op tot een Geding onder het Licht voor wederrechtelijke aanranding van en moord op Morgase Trakand, koningin van Andor.’ Niemand had kunnen bevestigen of de vrouw die hij als zijn moeder beschouwde dood was, maar het moest wel zo zijn. Twaalf mannen waren er zeker van dat ze was verdwenen uit de Burcht van het Licht voordat die in handen viel van de Seanchanen, en velen verklaarden dat ze niet vrij was geweest om uit eigen wil te vertrekken.

Valda leek niet te schrikken van de beschuldiging. Misschien was zijn glimlach bedoeld om aan te geven dat het hem speet dat Galad een dergelijke dwaze bewering uitte, maar er was ook iets van minachting in te zien. Hij deed zijn mond open, maar weer was Asunawa hem voor.

‘Dit is belachelijk,’ zei Asunawa, en klonk eerder bedroefd dan boos. ‘Neem die stommeling in hechtenis. Hij maakt vast deel uit van een plan van de Duistervrienden om de naam van de Kinderen te besmeuren. En daar zullen we dan wel achter komen.’ Hij wenkte, en twee grote Ondervragers zetten een stap in Galads richting, een van hen met een wrede grijns en de ander met een nietszeggende uitdrukking op zijn gezicht, als een arbeider aan het werk. Het was echter maar één stap. Overal rond het binnenplein klonk een zacht, schurend geluid terwijl de Kinderen hun zwaarden losser in de schede legden. Minstens twaalf mannen trokken hun zwaard helemaal en lieten het naast zich hangen. De Amadiciaanse verzorgers doken ineen en probeerden zich onzichtbaar te maken. Als ze hadden gedurfd, zouden ze ervandoor zijn gegaan. Asunawa staarde om zich heen terwijl zijn dikke wenkbrauwen ongelovig omhoogkropen, en hij greep zijn mantel in zijn vuisten vast. Vreemd genoeg leek zelfs Valda geschrokken te zijn. Hij had toch zeker niet verwacht dat de Kinderen nu iemand in hechtenis zouden nemen, niet na wat hij zojuist had verklaard? Als dat wel zo was, herstelde hij zich snel.

‘Je ziet het, Asunawa,’ zei hij bijna vrolijk. ‘De Kinderen volgen mijn bevelen op, en de wet, niet de grillen van een Ondervrager.’ Hij hield zijn helm opzij, met de bedoeling dat iemand hem zou aanpakken. ‘Ik ontken je bespottelijke beschuldiging, jonge Galad, en kaats je smerige leugen naar je terug. Want het is een leugen. Of je bent op zijn minst in een kwaadaardig gerucht getrapt van de Duistervrienden of anderen die de Kinderen kwaad toewensen. Hoe dan ook, je hebt me op een zeer lage manier besmeurd, dus aanvaard ik je uitdaging tot een Geding onder het Licht. En ik zal je daarbij doden.’ Dat paste nauwelijks in het ritueel, maar hij had de beschuldiging ontkend en de uitdaging aangenomen; het was genoeg. Valda besefte dat hij zijn helm nog steeds in zijn uitgestoken hand hield en keek fronsend naar een van de Kinderen, een slanke Saldeaan die Kashgar heette, totdat de man naar voren stapte en de helm aanpakte.

Kashgar was slechts een seriant, bijna jongensachtig ondanks een grote haakneus en een dikke snor die leek op een stel omgekeerde hoorns, maar hij bewoog zich met duidelijke tegenzin. Valda’s stem klonk dieper en zuur toen hij zijn zwaardriem afdeed en die ook naar de man uitstak.

‘Pas er goed op, Kashgar. Het is een Reigerzwaard.’ Hij maakte zijn zijden mantel los en liet hem op de plaveistenen vallen, gevolgd door zijn tabberd, en bracht zijn handen naar de gespen van zijn wapenrusting. Hij leek niet te willen zien dat anderen hem liever niet hielpen.

Zijn gezicht stond vrij kalm, maar zijn boze ogen beloofden vergelding, en niet alleen aan Galad. ‘Je zuster wil Aes Sedai worden, heb ik begrepen, Damodred. Misschien begrijp ik wel waar dat vandaan komt. Ooit zou ik jouw dood hebben betreurd, maar niet vandaag. Misschien stuur ik je hoofd wel naar de Witte Toren, zodat de heksen kunnen zien waar hun plannen toe leiden.’ Dains gezicht stond bezorgd toen hij Galads mantel en zwaardriem aanpakte, en hij schuifelde alsof hij niet zeker wist of hij hier wel goed aan deed. Nou, hij had zijn kans gehad, en het was nu te laat om nog van gedachten te veranderen. Byar legde een gehandschoende hand op Galads schouder en boog zich naar hem toe. ‘Hij haalt graag uit naar je armen en benen,’ zei hij zachtjes, terwijl hij over zijn schouder naar Valda keek. Te zien aan de manier waarop de man terugkeek, was er wrijving tussen hen. Al was het boze gezicht dat Valda nu trok niet veel anders dan zijn normale gezichtsuitdrukking. ‘Hij laat zijn tegenstander graag bloeden totdat die geen stap meer kan verzetten of zijn zwaard niet meer kan heffen, en dan slaat hij toe. Hij is ook sneller dan een adder, maar hij zal het vaakst naar je linkerkant uithalen en dat ook van jou verwachten.’

Galad knikte. Veel rechtshandige mannen vonden het gemakkelijker om links toe te slaan, maar het leek een vreemde zwakte in een zwaardmeester. Garet Brin en Henre Haslin hadden hem laten oefenen met beide handen beurtelings het hoogst op het gevest, zodat hij daar zelf geen last van had. Vreemd was ook dat Valda vaak probeerde een gevecht te rekken. Galad had geleerd de zaak altijd zo snel en netjes mogelijk af te handelen.

‘Mijn dank,’ zei hij, en de man met de ingevallen wangen grimaste stug. Byar was verre van innemend, en zelf leek hij niemand te mogen behalve de jonge Bornhald. Van de drie die met hem mee waren gegaan, was Galad het meest verrast geweest over Byar, maar hij was er, en dat sierde hem.

Valda stond midden op het plein in zijn met goud bewerkte overjas en zijn vuisten op zijn heupen, en draaide langzaam rond. ‘Iedereen achteruit naar de muren,’ beval hij luid. Er klepperden hoefijzers over de plaveistenen toen de Kinderen en de verzorgers hem gehoorzaamden. Asunawa en zijn Ondervragers grepen de leidsels van hun rijdieren, en het gezicht van de Groot-Inquisiteur stond kil en woedend. ‘Houd het midden vrij. De jonge Damodred en ik zullen hier tegenover elkaar...’

‘Vergeef me, mijn kapiteinheer-gebieder,’ zei Trom met een lichte buiging, ‘maar aangezien u deelneemt aan het Geding, kunt u geen arbiter zijn. Op de Groot-Inquisiteur na, die volgens de wet niet mag deelnemen, heb ik hier na u de hoogste rang, dus met uw welnemen...?’ Valda keek hem kwaad aan en beende toen naar Kashgar, waar hij met zijn armen over zijn borst gevouwen ging staan. Hij tikte opzichtig met zijn voet op de stenen, vol ongeduld. Galad zuchtte. Als het hem vandaag tegenzat, en dat leek bijna zeker, zou zijn vriend de machtigste man van de Kinderen als vijand hebben. Dat zou waarschijnlijk ooit toch wel zijn gebeurd, maar nu zeker.

‘Hou hen in de gaten,’ zei hij tegen Bornhald, knikkend naar de Ondervragers op hun paarden in de buurt van de poort. Asunawa’s ondergeschikten omringden hem nog steeds als lijfwachten, elk van hen met een hand op zijn zwaardgevest.

‘Waarom? Zelfs Asunawa kan zich er nu niet in mengen. Dat zou tegen de wet zijn.’

Galad moest moeite doen om niet weer te zuchten. De jonge Dain was al veel langer een Kind dan hij, en zijn vader had zijn hele leven gediend, maar de man leek minder van de Kinderen te weten dan hij zelf had geleerd. Voor Ondervragers gold wat zij zeiden als de wet. ‘Hou ze maar gewoon in de gaten.’

Trom stond midden op het plein met zijn ontblote zwaard boven zijn hoofd geheven, de kling parallel aan de grond. In tegenstelling tot Valda sprak hij de woorden precies zoals ze waren geschreven. ‘We zijn hier onder het Licht bijeengekomen om getuige te zijn van een Geding onder het Licht, een heilig recht van elk Kind van het Licht. Het Licht schijnt op de waarheid, en hier zal het Licht op de gerechtigheid schijnen. Laat niemand spreken, behalve zij die daartoe wettelijk het recht hebben, en laat iedereen die probeert zich hierin te mengen zonder dralen worden neergeslagen. Hier zal gerechtigheid worden gevonden onder het Licht, door een man die zijn leven waagt onder het Licht, door de kracht van zijn arm en de wil van het Licht. De strijders zullen elkaar ongewapend tegemoet treden op de plaats waar ik nu sta,’ vervolgde hij terwijl hij zijn zwaard omlaag bracht, ‘en onder vier ogen spreken, alleen voor hun oren bedoeld. Moge het Licht hen helpen de woorden te vinden om hier een einde aan te maken voordat er bloed wordt vergoten, want als ze dat niet doen, moet een van de Kinderen vandaag sterven en zal zijn naam worden geschrapt uit onze boekrollen en zal er gruwel worden uitgesproken over zijn herinnering. Onder het Licht, zo zal het zijn.’

Terwijl Trom naar de zijkant van het plein beende, liep Valda naar het midden in de loophouding die Kat steekt het plein over heette, een arrogant loopje. Hij wist dat er geen woorden waren waarmee bloedvergieten kon worden voorkomen. Voor hem was het gevecht al begonnen. Galad liep gewoon naar hem toe. Hij was bijna een kop groter dan Valda, maar de andere man gedroeg zich alsof hij de grootste was en zeker van de overwinning.

Zijn glimlach was er nu een van onverholen minachting. ‘Niks te zeggen, jongen? Geen wonder, aangezien je kop er over niet al te lange tijd wordt afgeslagen door een zwaardmeester. Ik wil dat je één ding heel goed weet voor ik je dood. Die meid was springlevend toen ik haar de laatste keer zag, en als ze nu dood is, dan vind ik dat spijtig.’ Zijn glimlach werd breder, zowel van humor als verachting. ‘Ze was het beste ritje dat ik ooit heb gehad, en ik hoop dat ik haar nog eens kan berijden.’

Er maakte zich een withete woede van Galad meester, maar het lukte hem zich van Valda af te wenden en weg te lopen. Hij voedde een denkbeeldige vlam met zijn woede, zoals zijn twee leermeesters hem hadden geleerd. Iemand die vocht in woede, stierf in woede. Tegen de tijd dat hij bij de jonge Dain Bornhald was aangekomen, had hij iets bereikt wat Garet en Henre eenheid noemden. Hij dreef rond in een leegte, trok zijn zwaard uit de schede die Bornhald voor hem ophield, en de licht gekromde kling werd een deel van hem. ‘Wat zei hij?’ vroeg Dain. ‘Je trok even een heel bloeddorstig gezicht.’ Byar greep Dains arm. ‘Leid hem niet af,’ mompelde hij. Galad was niet afgeleid. Hij hoorde elke kraak van zadelleer, elke galmende klap van een hoef op de plaveistenen. Hij hoorde tien voet verderop vliegen zoemen alsof ze bij zijn oor zaten. Hij kon hun vleugels bijna zien bewegen. Hij was een met de vliegen, met het plein, met de twee mannen. Ze waren allemaal een deel van hem, en hij kon niet door zichzelf worden afgeleid.

Valda wachtte tot hij zich omdraaide voordat hij zijn eigen wapen pakte aan de overkant van het plein. Hij maakte een flitsende beweging, waarbij het zwaard bijna onzichtbaar snel draaide in zijn linkerhand, naar zijn rechterhand sprong en daarbij nog een razendsnelle draai in de lucht maakte. Toen hield hij het recht overeind voor zich in beide handen en liep vooruit, weer in Kat steekt het plein over.

Galad hief zijn eigen zwaard en liep naar hem toe, waarbij hij zonder nadenken een loophouding aannam die misschien werd beïnvloed door de toestand van zijn gedachten. Dit loopje werd Leegte genoemd, en alleen een geoefend oog zou zien dat hij niet gewoon liep. Alleen een geoefend oog zou zien dat hij met elke hartslag volkomen in evenwicht was. Valda had zijn Reigerzwaard niet verkregen als gunst. Vijf zwaardmeesters hadden zijn vaardigheden beoordeeld, en hem unaniem de titel gegeven. De stemming moest altijd unaniem zijn. De enige andere manier om een Reigerzwaard te verkrijgen, was door de eigenaar ervan in een eerlijk gevecht te verslaan, één op één. Valda was toen jonger geweest dan Galad nu was. Het maakte niet uit. Hij richtte zich niet op Valda’s dood. Hij richtte zich op niets. Maar hij wilde Valda dood hebben wanneer hij het zwaard weer moest wegsteken, en hij was bereid dat Reigerzwaard in zijn vlees op te vangen om dat doel te bereiken. Hij aanvaardde dat het mogelijk zover zou komen.

Valda verspilde geen tijd aan omtrekkende bewegingen. Zodra hij binnen bereik was, kwam bliksemsnel Laaghangende appel plukken op Galads hals af, alsof de man echt van plan was om meteen zijn hoofd af te hakken. Er waren verschillende reacties mogelijk, allemaal tot instinct verworden door harde oefening, maar Byars waarschuwingen dreven door zijn hoofd, en ook het feit dat Valda hem juist hiervoor had gewaarschuwd. Hem twee keer had gewaarschuwd. Zonder er bewust over na te denken, koos hij een andere manier, en stapte opzij en naar voren op het ogenblik dat Laaghangende appel plukken veranderde in Streling van de luipaard. Valda’s ogen werden groot van verbazing toen hij Galads linkerdij miste, en nog groter toen Galad met Scheiden van zijde een snee over zijn rechteronderarm maakte. Maar hij ging onmiddellijk verder met Opvliegende duif, zo snel dat Galad achteruit moest dansen voordat zijn zwaard te diep kon komen, en hij nauwelijks de aanval af kon slaan met Alkion vliegt om de vijver.

Ze dansten de vormen heen en weer en gleden in alle richtingen over de stenen. Hagedis tussen de doornen werd gepareerd met Bliksems van de drietand. Blad in de wind sloeg Paling onder de leliebladeren af, en Twee springende hazen schakelde Honingvogel kust de honingroos uit.

Het ging soepel heen en weer als een demonstratie van de zwaard-vormen. Galad probeerde aanval na aanval, maar Valda was zo snel als een adder. Dans van de woudfazant leverde Galad een ondiepe wond op zijn linkerschouder op, en Roodhavik grijpt een duif maakte nog een diepere in zijn linkerarm. Rivier van licht had hem zijn hele arm kunnen kosten als hij de uithaal niet had afgeslagen met een wanhopig snelle Regen in harde wind. Het ging heen en weer, hun zwaarden flitsten aanhoudend, de lucht was vervuld van het gekletter van staal op staal.

Hij wist niet hoe lang ze vochten. Er was geen tijd, alleen het ogenblik. Het leek alsof hij en Valda zich onder water bewogen, hun bewegingen vertraagd door de kracht van de zee. Er verscheen zweet op Valda’s gezicht, maar hij lachte zelfverzekerd en leek geen last te hebben van de snee op zijn onderarm, nog steeds zijn enige verwonding. Galad voelde het zweet ook over zijn eigen gezicht druipen en in zijn ogen prikken. En het bloed dat over zijn arm liep. Die verwondingen zouden hem uiteindelijk traag maken, of misschien was dat al gebeurd. Hij had er echter ook twee in zijn linkerdij, en die waren ernstiger. Zijn voet was nat van het bloed en hij hinkte nu al een beetje, wat alleen maar erger zou worden. Als hij Valda wilde doden, moest hij opschieten.

Hij haalde met opzet een paar keer diep adem door zijn mond. Laat Valda maar denken dat hij moe werd. Zijn zwaard schoot uit in Draad door de naald, gericht op Valda’s linkerschouder, maar niet zo snel als had gekund. De andere man pareerde eenvoudig met Opvliegende zwaluw en ging onmiddellijk door met Opspringende leeuw. Dat veroorzaakte een derde wond in Galads dij; hij durfde niet sneller te verdedigen dan aan te vallen.

Weer startte hij Draad door de naald richting Valda’s schouder, en nog eens, en nog eens, en bleef diep ademhalen door zijn mond. Alleen het geluk voorkwam dat hij bij die slagenwisselingen nog meer verwondingen opliep. Of misschien scheen het Licht inderdaad op dit gevecht.

Valda’s glimlach werd breder; de man dacht dat Galad de grens van zijn kracht had bereikt, dat hij lichamelijk en geestelijk uitgeput was. Terwijl Galad voor de vijfde keer, te langzaam, begon met Draad door de naald, begon het zwaard van de andere man bijna onverschillig aan Opvliegende zwaluw. Galad raapte alle snelheid samen die hem nog restte en wijzigde zijn slag, en raakte Valda net onder zijn ribben met Gerst oogsten.

Even leek het alsof de man niet in de gaten had dat hij gewond was. Hij zette een stap vooruit en begon aan een beweging die mogelijk was bedoeld als Vallende stenen. Toen werden zijn ogen groot en hij wankelde. Zijn zwaard viel uit zijn hand en kletterde op de plaveistenen terwijl hij op zijn knieën zonk. Zijn handen gingen naar de gapende wond in zijn maag alsof hij zijn ingewanden binnen wilde houden. Zijn mond viel open, zijn glazige ogen waren op Galads gezicht gericht. Wat hij ook van plan was te zeggen, er kwam enkel bloed uit zijn mond. Hij viel voorover en lag stil. Galad draaide snel met zijn kling om het bloed van de punt van zijn zwaard te schudden, en boog zich toen langzaam voorover om het schoon te vegen aan de witte overjas van Valda. De pijn die hij had genegeerd liet zich nu gelden. Zijn linkerschouder en -arm brandden; zijn dij leek in brand te staan. Het kostte hem moeite om weer rechtop te gaan staan. Misschien was hij meer uitgeput dan hij had gedacht. Hoelang hadden ze gevochten? Hij dacht dat hij tevreden zou zijn als hij zijn moeder had gewroken, maar hij voelde zich alleen maar leeg.

Valda’s dood was niet genoeg. Niets zou ooit genoeg zijn, behalve een levende Morgase Trakand.

Plotseling werd hij zich bewust van een ritmisch geklap en keek hij op. Alle Kinderen stonden goedkeurend op hun gepantserde schouder te slaan. Allemaal. Behalve Asunawa en de Ondervragers. Zij waren nergens meer te zien.

Byar haastte zich naar hem toe met een leren buidel en duwde voorzichtig de scheuren in Galads mouw open. ‘Die moeten gehecht worden,’ mompelde hij, ‘maar dat kan wachten.’ Hij knielde naast Galad, pakte een rol verband uit zijn buidel en draaide dat om de wonden in Galads dij. ‘Deze moeten ook gehecht worden, maar hiermee bloed je niet dood voordat dat geregeld is.’ Er kwamen anderen om hem heen staan, die hem gelukwensten, de mannen te voet vooraan, degenen die nog op hun paard zaten achteraan. Niemand keurde het lijk een blik waardig, behalve Kashgar, die Valda’s zwaard schoonveegde aan zijn al bebloede overjas voordat hij het wegstak. ‘Waar is Asunawa gebleven?’ vroeg Galad.

‘Hij vertrok zodra je Valda zijn dodelijke wond had toegebracht,’ antwoordde Dain onbehaaglijk. ‘Hij zal wel naar het kamp gaan om Ondervragers op te halen.’

‘Hij ging de andere kant op, richting de grens,’ zei iemand anders. Nassad lag net over de grens. ‘De kapiteinheren,’ zei Galad, en Trom knikte. ‘Geen van de Kinderen zou je door de Ondervragers laten arresteren voor wat hier is gebeurd, Damodred. Behalve als het een bevel van hun kapitein was. Sommigen van hen zouden dat bevel inderdaad geven, denk ik.’ Er klonk boos gemompel, mannen die zeiden dat ze zoiets niet zouden toestaan, maar Trom stak zijn handen op en maande hen tot stilte. ‘Jullie weten dat het waar is,’ zei hij luid. ‘Iets anders zou muiterij zijn.’ Het werd volledig stil. Er was nog nooit muiterij geweest onder de Kinderen. Mogelijk was niets er ooit zo dicht bij in de buurt gekomen als hun eigen eerdere vertoning. ‘Ik zal je vrijstelling van de Kinderen op schrift zetten, Galad. Er kan nog steeds iemand bevelen dat je in hechtenis moet worden genomen, maar dan zullen ze je eerst moeten vinden, en je hebt een goede voorsprong. Het zal een halve dag duren voordat Asunawa de andere kapiteinheren inhaalt, en hij kan nooit voor zonsondergang terug zijn.’ Galad schudde boos zijn hoofd. Trom had gelijk, maar het was verkeerd. Er was te veel verkeerd. ‘Schrijf je ook vrijstellingen voor deze mannen hier? Je weet dat Asunawa een manier zal vinden om hen ook te beschuldigen. Schrijf je ook vrijstellingen voor de Kinderen die de Seanchanen niet willen helpen ons land in te nemen uit naam van een man die al meer dan duizend jaar dood is?’ Verschillende Taraboners keken elkaar aan en knikten, en anderen deden hetzelfde, lang niet allemaal Amadicianen. ‘En de mannen die de Burcht van het Licht hebben verdedigd? Worden zij door een vrijstelling van hun ketenen bevrijd, en houden de Seanchanen dan op hen als beesten te laten werken?’ Er klonk meer nijdig gegrom; die gevangenen waren een gevoelig punt bij alle Kinderen.

Trom vouwde zijn armen voor zijn borst en keek hem aan alsof hij hem nog nooit eerder had gezien. ‘Wat zou jij dan doen?’

‘Laat de Kinderen op zoek gaan naar iemand, wie dan ook, die tegen de Seanchanen vecht en zich bij hem aansluiten. Zorg ervoor dat de Kinderen van het Licht in de Laatste Slag rijden, in plaats van de Seanchanen te helpen de Aiel op te jagen en ons land in te pikken,’ zei Galad.

‘Wie dan ook?’ vroeg een Cairhienin genaamd Doirellin met zijn hoge stem. Niemand maakte ooit grappen over Doirellins stem. Hoewel hij klein van stuk was, was hij bijna even breed als hij lang was, en hij had nauwelijks een grammetje vet. Hij kon tussen al zijn vingers walnoten stoppen en die dan kraken door een vuist te maken. ‘Dus ook Aes Sedai.’

‘Als je bij Tarmon Gai’don wilt zijn, dan zul je naast de Aes Sedai moeten vechten,’ zei Galad zachtjes. De jonge Bornhald grimaste afkerig, en hij was niet de enige. Byar kwam bijna overeind voordat hij weer verderging met het verbinden van Galads wonden. Maar niemand sprak hem tegen. Doirellin knikte langzaam, alsof hij er nog nooit eerder over had nagedacht.

‘Ik heb niet meer op met die heksen dan enige andere man,’ zei Byar uiteindelijk, zonder zijn blik van zijn taken af te wenden. Er kwam al tijdens het omzwachtelen bloed door het verband heen. ‘Maar de Voorschriften zeggen dat als je tegen de raaf wilt vechten, je een verbond moet sluiten met de slang tot de strijd voorbij is.’ De mannen knikten. De raaf stond voor de Schaduw, maar iedereen wist dat het ook het keizerlijke zegel van Seanchan was.

‘Ik vecht wel naast de heksen,’ zei een lange Taraboner, ‘of zelfs naast die Asha’man over wie we steeds horen, als zij tegen de Seanchanen strijden. Of bij de Laatste Slag. En ik vecht met elke man die zegt dat ik het verkeerd heb.’ Hij keek alsof hij zijn woorden meteen in daden wilde omzetten.

‘Het lijkt erop dat de zaken zich ontwikkelen zoals u wenst, mijn kapiteinheer-gebieder,’ zei Trom, en hij maakte een veel diepere buiging dan hij voor Valda had gedaan. ‘Tot op zekere hoogte, tenminste. Wie kan zeggen wat het volgende uur zal brengen, laat staan de dag van morgen?’

Galad verbaasde zichzelf door te lachen. Sinds gisteren was hij ervan overtuigd geweest dat hij nooit meer zou lachen. ‘Dat is een slechte grap, Trom.’

‘Zo staat het in de wet. En Valda heeft zijn verklaring gedaan. Bovendien had jij de moed te zeggen wat velen hebben gedacht maar niet uitspraken, ook ikzelf. Jouw plan is beter voor de Kinderen dan enig ander plan dat ik heb gehoord sinds Pedron Nial stierf.’

‘Toch is het een slechte grap.’ Wat de wet ook zei, dat deel was altijd genegeerd sinds het einde van de Oorlog van de Honderd Jaren. ‘We zullen zien wat de Kinderen zeggen,’ antwoordde Trom met een brede grijns, ‘als je ze vraagt ons te volgen naar Tarmon Gai’don om naast de heksen te vechten.’

De mannen begonnen zich weer op de schouders te slaan, nog harder dan na zijn overwinning. Eerst waren het er maar een paar, toen gingen er steeds meer meedoen, totdat iedereen, ook Trom, zijn goedkeuring liet blijken. Iedereen, behalve Kashgar. De Saldeaan maakte een diepe buiging en stak het Reigerzwaard met beide handen uit. ‘Dit is nu van u, mijn kapiteinheer-gebieder.’

Galad zuchtte. Hij hoopte dat deze onzin zou ophouden voordat ze bij het kamp kwamen. Ook zonder dat zwaard, en waar het voor stond, was het al dom genoeg om daar terug te keren. Hij zou zonder waarschijnlijk ook wel in de boeien of misschien dood worden geslagen. Maar hij moest gaan. Dat was het enige juiste.

Het daglicht nam toe op deze koele lenteochtend, hoewel de zon nog niet eens boven de horizon uit piepte. Rodel Ituralde richtte zijn goudomrande kijkglas op het dorp onder aan de heuvel waarop hij op zijn witte ruin zat, diep in het hart van Tarabon. Hij haatte het om te wachten tot hij voldoende licht had om goed te kunnen zien. Hij liet het uiteinde van de lange buis op zijn duim steunen en zorgde met zijn andere hand voor schaduw, zodat het licht niet op de lens zou weerkaatsen. Op dit tijdstip waren schildwachten niet erg waakzaam, opgelucht dat de duisternis waarin een vijand naderbij kon sluipen, begon te verdwijnen. Sinds hij vanaf de Vlakte van Almoth was gekomen, had hij echter gehoord over invallen van de Aiel in Tarabon. Als hij nu schildwacht was en wist dat er Aiel in de buurt konden zijn, dan zou hij een paar extra ogen op zijn rug laten groeien. Vreemd dat het landschap niet gonsde als een omver geschopte mierenhoop vanwege die Aiel. Vreemd, en misschien onheilspellend. Er waren meer dan genoeg gewapende mannen aanwezig, Seanchanen en Taraboners die een eed aan hen hadden gezworen, en hordes Seanchanen die boerderijen en zelfs dorpen bouwden, maar het was bijna te makkelijk geweest om zo ver te komen. Vandaag hield het op gemakkelijk te zijn.

Tussen de bomen achter hem stonden de paarden ongeduldig te stampen. De honderd Domani die hij bij zich had waren stil, al kraakte er af en toe een zadel als er iemand verschoof, maar hij voelde hun spanning.

Hij wenste dat hij er twee keer zoveel had. Vijf keer zoveel. Aanvankelijk had het een gebaar van vertrouwen geleken dat hij zelf met een troepenmacht zou uitrijden die vooral uit Taraboners bestond. Hij was er niet langer zeker van dat dat een goede beslissing was geweest. Maar het was te laat voor spijt.

Halverwege tussen Elmora en de Amadiciaanse grens lag Serana, in een vlakke, grazige vallei tussen beboste heuvels, met in elke richting behalve deze minstens een span tot aan de bomen. Tussen hem en het dorp lag een klein meertje met riet langs de oevers waar twee brede stromen in uitkwamen. Het was geen plek waar iemand je bij daglicht kon verrassen. Serana was behoorlijk groot geweest voordat de Seanchanen kwamen, een rustplaats voor handelskaravanen richting het oosten, met meer dan een dozijn herbergen en bijna evenveel straten. De dorpelingen hielden zich al bezig met hun dagelijkse werkzaamheden. Er liepen vrouwen met manden op hun hoofden door de straten, anderen staken vuren aan onder wasketels achter hun huizen, mannen liepen naar hun werkplaatsen en bleven af en toe staan om een paar woorden met een ander te wisselen. Een normale ochtend, met kinderen die al liepen te rennen en te spelen, hoepelend en met bonenzakken gooiend tussen de menigte. Het gekletter van een smidse steeg op, gedempt door de afstand. De rook van ontbijtvuren steeg op uit schoorstenen.

Voor zover hij kon zien had niemand in Serana oog voor de drie paar schildwachten met felgekleurde strepen over hun borstplaten die ongeveer een kwart span verderop heen en weer liepen met hun paarden. Het meer, dat een stuk breder was dan het dorp, schermde de vierde kant effectief af. Het leek erop dat men de schildwachten aanvaardde als een dagelijks verschijnsel, en dat gold ook voor het Seanchaanse kamp waardoor Serana meer dan twee keer zo groot was geworden als voorheen.

Ituralde schudde lichtjes zijn hoofd. Hij zou het kamp zelf nooit zo dicht bij het dorp hebben gezet. De daken van Serana waren allemaal bedekt met pannen, rood of groen of blauw, maar de gebouwen zelf waren van hout. Een brand in het dorp zou zich maar al te gemakkelijk naar het kamp verspreiden, waar meer canvas opslagtenten ter grootte van huizen stonden dan tenten waarin mannen sliepen. Het grootste deel van het terrein stond vol met stapels vaten en kratten en kisten. Het zou bijna onmogelijk zijn om vingervlugge dorpelingen te weren. Elk dorp had wel een paar kraaien die alles pikten waar ze bij konden, en zelfs eerlijker lieden zouden zich kunnen laten verleiden. De plek lag dicht bij het meer, wat handig was bij het waterhalen. Bovendien hoefden de soldaten die vrij waren niet al te ver te lopen om bier en wijn in het dorp te vinden. Toch wees deze keuze van locatie voor Ituralde op een bevelvoerder met een lakse discipline.

Lakse discipline of niet, er was ook activiteit in het kamp. Vergeleken met de uren die soldaten maakten, leken de werktijden van boeren mee te vallen. Mannen controleerden de paarden langs de lange piketlijnen, vaandeldragers inspecteerden soldaten die in het gelid stonden, honderden arbeiders waren bezig met het laden en lossen van wagens, en verzorgers spanden paarden voor karren. Elke dag kwamen er vanuit het oosten en het westen karavanen over de weg naar het kamp en vertrokken er weer andere. Hij bewonderde de efficiëntie van de Seanchanen, die regelden dat hun soldaten kregen wat ze nodig hadden, waar en wanneer ze het nodig hadden. Draakgezworenen hier in Tarabon, meestal mannen met zure gezichten die vonden dat hun droom om zeep was geholpen door de Seanchanen, waren bereid geweest hem te vertellen wat ze wisten, al wilden ze niet met hem mee. Dat kamp bevatte alles, van laarzen tot zwaarden, van pijlen tot hoefijzers en waterflessen, genoeg om duizenden mannen van alles te voorzien. Het verlies ervan zou pijn doen.

Hij liet het kijkglas zakken om een zoemende groene vlieg voor zijn gezicht weg te slaan. Er verschenen bijna onmiddellijk twee andere. Het barstte in Tarabon van de vliegen. Kwamen ze hier altijd zo vroeg? Tegen de tijd dat hij weer thuiskwam in Arad Doman, zouden ze net uitkomen. Als hij daar weer kwam. Nee, geen slechte gedachten. Wannéér hij daar weer kwam. Tamsin zou anders ontstemd zijn, en het was maar zelden verstandig om haar te ontstemmen. De meeste mannen daarbeneden waren ingehuurde arbeiders, geen soldaten, en slechts honderd of zo van hen waren Seanchanen. Maar er was de vorige dag rond het middaguur een groep van driehonderd Taraboners in gestreepte wapenrusting aangekomen, waardoor ze nu met twee keer zoveel man waren en Ituralde zijn plannen had moeten wijzigen. Een andere groep Taraboners, even groot, was het kamp bij zonsondergang binnengekomen, net op tijd om te eten en ergens een slaapplaats te vinden. Kaarsen en lampolie waren luxegoederen voor soldaten. Er was ook zo’n beteugelde vrouw, een damane, in het kamp. Hij wilde dat hij kon wachten totdat zij vertrok. Ze brachten haar vast ergens anders naartoe; wat had het voor zin een damane te hebben in een bevoorradingskamp? Maar vandaag was de dag, en hij kon het zich niet veroorloven de Taraboners reden te geven te denken dat hij aarzelde. Sommigen zouden elke reden aangrijpen om hun eigen weg te gaan. Hij wist dat ze hem niet veel langer zouden volgen, maar hij moest er zo veel mogelijk nog een paar dagen bij zich zien te houden.

Hij richtte zijn blik op het westen en liet het kijkglas voor wat het was.

‘Nu,’ fluisterde hij, en als op bevel galoppeerden er tweehonderd mannen met maliënsluiers over hun gezichten tussen de bomen vandaan. Ze stopten onmiddellijk, draaiend en zoekend naar een plek, met lansen met stalen punten in hun handen. Hun leider galoppeerde voor hen heen en weer en gebaarde druk, in een duidelijke poging wat orde in de chaos te scheppen.

Op deze afstand kon Ituralde zelfs met het kijkglas geen gezichten ontwaren, maar hij kon zich de woede op het gezicht van Tornay Lanasiet voorstellen terwijl hij zijn toneelstukje opvoerde. De forse Draakgezworene kon niet wachten om met de Seanchanen te vechten. Om het even welke Seanchanen. Het was moeilijk geweest hem ervan te weerhouden al op de dag dat ze de grens waren overgestoken toe te slaan. Gisteren was hij zichtbaar verheugd geweest om eindelijk de gehate strepen van zijn trouw aan de Seanchanen van zijn borstplaat te vegen. Het maakte niet uit; tot dusverre volgde hij zijn bevelen tot op de letter op.

Terwijl de wachtposten die het dichtst bij Lanasiet waren hun rijdieren wendden en koers zetten naar het dorp en het Seanchaanse kamp, richtte Ituralde zijn aandacht daarop en bracht zijn kijkglas weer omhoog. De schildwachten zouden merken dat hun waarschuwing overbodig was. Er was geen beweging meer te zien. Sommige mannen wezen naar de ruiters aan de andere kant van het dorp, terwijl de rest alleen maar leek te staren, zowel soldaten als arbeiders. Het laatste wat ze verwachtten was een inval. Invallen van de Aiel of niet, de Seanchanen beschouwden Tarabon als hun eigendom, en dat konden ze ook veilig doen. Na een snelle blik op het dorp zag hij dat de mensen op straat stonden te staren naar de vreemde ruiters. Zij hadden ook geen inval verwacht. Hij vond dat de Seanchanen gelijk hadden, al zou hij dat in de nabije toekomst nooit tegen een Taraboner zeggen.

Maar met goed geoefende mannen zou het verrassingseffect niet te lang duren. In het kamp renden soldaten naar hun paarden, veel ervan nog ongezadeld, hoewel de verzorgers zo hard werkten als ze konden.

Een stuk of tachtig Seanchaanse voetsoldaten, boogschutters, stelden zich op in het gelid en renden door Serana. Bij dat bewijs dat er echt een dreiging was, grepen mensen de kleinere kinderen op en joegen de oudere kinderen hun hopelijk veilige huizen binnen. Binnen enkele ogenblikken waren de straten verlaten, op de rennende boogschutters in hun gelakte wapenrusting en vreemde helmen na. Ituralde richtte het kijkglas op Lanasiet en zag de man voor aan zijn rij galopperende ruiters. ‘Wachten,’ gromde hij. ‘Wachten.’ Weer leek het alsof de Taraboner zijn bevel hoorde, want hij stak een hand op om zijn mannen halt te laten houden. Ze waren nog iets meer dan een halve span van het dorp vandaan. Die heethoofdige stommeling had op een span afstand moeten blijven, langs de rand van de bomen, in ogenschijnlijke chaos en alsof hij eenvoudig te overweldigen zou zijn, maar de helft van die afstand zou genoeg moeten zijn. Hij onderdrukte de neiging om met de robijn in zijn linkeroor te spelen. De strijd was nu begonnen, en in de strijd moest je degenen die je volgden ervan overtuigen dat je het hoofd koel hield, volkomen onaangedaan was. Niet dat je de neiging had een vermeende bondgenoot neer te slaan. Het scheen dat emoties van een bevelvoerder overgingen op zijn mannen, en boze mannen deden domme dingen, zoals omkomen en een strijd verliezen. Hij raakte het halvemaanvormige moedervlekje op zijn wang aan – een man moest er op zijn best uitzien op een dag als vandaag – en haalde langzaam en afgemeten adem tot hij er zeker van was dat hij vanbinnen net zo koel was als hij er uitzag. Toen richtte hij zijn aandacht op het kamp. De meeste Taraboners daar waren nu opgestegen, maar ze wachtten op een stuk of twintig Seanchanen, geleid door een grote vent met een enkele, dunne pluim op zijn vreemde helm. Hij kwam het dorp binnengalopperen en toen pas sloten ze zich bij hem aan, de laatkomers van gisteren achteraan. Ituralde bestudeerde de figuur die voor aan de rij reed en bekeek hem via de steegjes tussen de huizen. Een enkele pluim betekende dat hij een luitenant of een onderluitenant was. Dat kon een baardloze jongeling zijn met zijn eerste leidinggevende positie, maar ook een doorgewinterde veteraan die je kop kon afhakken als je één foutje maakte. Vreemd genoeg galoppeerde de damane, herkenbaar aan het glanzende zilveren leidsel waarmee ze vastzat aan een vrouw op een ander paard, even snel als alle anderen. Iedereen had hem verteld dat damane gevangenen waren, maar ze leek even gedreven als de andere vrouw, de sul’dam. Misschien...

Zijn adem stokte in zijn keel en de damane was vergeten. Er waren nog steeds mensen op straat, zeven of acht mannen en vrouwen, die in een groepje net voor de voortspoedende stoet uit liepen, die ze schijnbaar niet achter zich hoorden aankomen. Er was geen tijd voor de Seanchanen om te stoppen, een goede reden om dat niet eens te proberen met de vijand voor hen, maar het leek alsof de handen van die lange vent niet eens schokten aan de teugels terwijl hij en de anderen over de groep mensen heen reden. Een veteraan, dus. Ituralde mompelde een gebed voor de doden en liet zijn kijkglas zakken. Wat er nu gebeurde, kon hij beter zonder kijkglas zien. Tweehonderd pas voorbij het dorp begon de officier zijn manschappen in het gelid te zetten, waar de boogschutters al waren blijven staan en wachtten met pijlen in de aanslag. Hij gebaarde instructies naar de Taraboners achter hem en draaide zich om, zodat hij door het kijkglas naar Lanasiet kon kijken. Het zonlicht glinsterde op de banden van de kijkbuis. De zon kwam op. De Taraboners begonnen zich soepel op te delen, de punten van hun lansen glinsterend en allemaal in dezelfde hoek, terwijl de gedisciplineerde mannen zich opstelden aan weerszijden van de boogschutters. De officier boog voorover om te praten met de sul’dam. Als hij haar en de damane nu vrijliet, kon dit nog steeds op een ramp uitlopen. Dat kon natuurlijk ook wel als hij dat niet deed. De laatste Taraboners, degenen die gisteravond laat waren aangekomen, begonnen zich op te stellen in een rij, vijftig pas achter de anderen. Ze dreven hun lansen met de punt omlaag in de grond en trokken hun bogen van de kokers achter hun zadels. Lanasiet, die vervloekte kerel, galoppeerde met zijn mannen vooruit.

Ituralde wendde zijn hoofd en sprak luid, zodat de mannen achter hem het konden verstaan. ‘Hou je klaar.’ Zadelleer kraakte toen de mannen hun leidsels pakten. Toen mompelde hij nog een gebed voor de doden en fluisterde: ‘Nu.’

Als één man richtten de driehonderd Taraboners in de lange rij hun bogen op en lieten hun pijlen gaan. Hij had geen kijkglas nodig om te zien dat de sul’dam, de damane en de officier plotseling werden doorzeefd met pijlen. Ze werden bijna uit hun zadel getild toen ze elk door twaalf pijlen tegelijk werden getroffen. Het was hem niet makkelijk gevallen dat bevel te geven, maar die vrouwen waren de gevaarlijkste mensen op dat veld. De rest van de pijlenregen schakelde het grootste deel van de boogschutters uit, en terwijl de mannen nog van hun paarden vielen, kwam de tweede pijlenregen aan, waarmee de laatste boogschutters uit het zadel werden gelicht. De Taraboners, trouw aan de Seanchanen, waren verrast en deden een poging terug te vechten. Onder degenen die nog te paard waren, draaiden sommigen zich om en staken hun lansen voor zich uit om hun aanvallers te bestormen. Anderen, misschien door de waanzin die mannen in de strijd kon overvallen, lieten hun lansen vallen en probeerden hun bogen te pakken. Maar ze werden geraakt door een derde pijlenregen, die op deze afstand hun borstplaten doorboorde, en plotseling leken de overlevenden te beseffen dat ze overlevenden waren. De meesten van hun kameraden lagen stil op de grond of probeerden op te staan terwijl er twee of drie pijlen uit hun lichaam staken. Degenen die nog te paard zaten, waren nu in de minderheid. Enkele mannen wendden hun paarden en een ogenblik later vluchtten ze richting het zuiden, achtervolgd door een laatste regen van afgevuurde pijlen.

‘Blijf daar,’ mompelde Ituralde. ‘Blijf waar je bent.’ Een handjevol bereden boogschutters vuurde weer, maar de rest deed dat wijselijk niet. Ze konden er nog een paar meer doden voordat de vijand buiten bereik was, maar deze groep was verslagen en het zou niet meer lang duren voordat elke pijl belangrijk werd. Het beste was nog wel dat geen van de boogschutters de achtervolging inzette.

Datzelfde kon niet van Lanasiet worden gezegd. Met wapperende mantels galoppeerden hij en zijn tweehonderd man achter de vluchtende groep aan. Ituralde kon hen bijna horen joelen, als jagers die achter een vluchtende prooi aan zaten.

‘Ik denk dat we Lanasiet niet meer zullen zien, Heer,’ zei Jaalam terwijl hij zijn grijze paard naast Ituralde inhield. Ituralde haalde zijn schouders op.

‘Misschien, jonge vriend. Misschien wordt hij nog verstandig. Hoe dan ook, ik had nooit gedacht dat de Taraboners met ons mee terug zouden keren naar Arad Doman. Jij wel?’

‘Nee, Heer,’ antwoordde de langere man, ‘maar ik dacht dat zijn eer tijdens het eerste gevecht wel stand zou houden.’ Ituralde keek door het kijkglas naar Lanasiet, die nog steeds voort galoppeerde. De man was weg, en het was onwaarschijnlijk dat hij ooit nog verstandig zou worden. Een derde van zijn troep was verdwenen, zo zeker alsof die damane hen had vermoord. Hij had op een paar dagen meer gerekend. Hij zou zijn plannen weer moeten wijzigen, of misschien zijn volgende doel.

Hij zette Lanasiet uit zijn hoofd en richtte het kijkglas op de mensen die waren vertrapt, en gromde van verrassing. Er lagen geen vertrapte lijken. Ze moesten zijn weggehaald door vrienden en buren, hoewel dat niet erg waarschijnlijk leek terwijl er een strijd gaande was aan de rand van het dorp, ongeveer even waarschijnlijk als wanneer ze zelf waren opgestaan en weggelopen.

‘Het is tijd om al die prachtige voorraden van de Seanchanen in brand te steken,’ zei hij. Hij schoof het kijkglas in de leren koker aan zijn zadel, zette zijn helm op en spoorde zijn paard aan de heuvel af, gevolgd door Jaalam en de anderen in rijen van twee. Sporen van karren en afgebrokkelde oevers wezen op een doorwaadbare plaats in de oostelijke stroom. ‘Jaalam, zeg een paar mannen dat ze de dorpelingen waarschuwen. Wat ze willen redden, moeten ze weghalen. Zeg dat ze moeten beginnen met de huizen die het dichtst bij het kamp staan.’ Als het vuur één kant op kon gaan, kon het zich ook de andere kant op verspreiden, en dat zou ook wel gebeuren. In feite had hij de belangrijkste brand al gesticht. Of op de sintels geblazen, althans. Als het Licht op hem scheen, als niemand was overmand door gretigheid of wanhoop over de houdgreep die de Seanchanen op Tarabon hadden, als niemand in een van de valkuilen was gevallen waarmee zelfs het beste plan om zeep kon worden geholpen, dan hadden in heel Tarabon meer dan twintigduizend man dit soort slagen toegebracht. Of dat zou nog gebeuren voor de dag om was. En morgen zouden ze het nog eens doen. Nu hoefde hij alleen nog maar zijn weg terug zien te vinden over meer dan vierhonderd span Tarabon, de Taraboonse Draakgezworenen kwijt zien te raken en zijn eigen mannen verzamelen, en dan de Vlakte van Almoth weer oversteken. Als het Licht op hem scheen, zou die brand de Seanchanen genoeg schade berokkenen om te zorgen dat ze in blinde woede achter hem aan kwamen. Hij hoopte dat ze verblind zouden zijn van woede. Dan zouden ze recht in de val lopen die hij had opgesteld. Als ze niet volgden, dan had hij tenminste zijn thuisland bevrijd van de Taraboners, en de Domani Draakgezworenen zover gekregen dat ze vochten vóór de koning in plaats van tegen hem. En als ze de valkuil ontdekten...

Ituralde reed glimlachend de heuvel af. Als ze de valkuil ontdekten, dan had hij al een ander plan klaar, en nog een daarachter. Hij keek altijd vooruit en hield altijd rekening met alle mogelijkheden die hij zich kon voorstellen, behalve als de Herrezen Draak zelf ineens voor hem opdook. Hij dacht dat de plannen die hij had, voorlopig wel genoeg zouden zijn.

Hoogvrouwe Suroth Sabelle Meldarath lag wakker in haar bed en staarde naar de zoldering. Er was geen maanlicht en de drie gebogen vensters die uitkeken op de paleistuin waren donker, maar haar ogen waren aan het duister gewend en ze kon de omtrekken zien van het ingewikkelde, geverfde pleisterwerk. De ochtend zou niet langer dan een uur of twee op zich laten wachten, maar ze had niet geslapen. Ze had de meeste nachten wakker gelegen sinds Tuon was verdwenen, en had alleen geslapen als de uitputting haar ogen had gesloten, ook al vocht ze nog zo hard om ze open te houden. De slaap bracht haar nachtmerries die ze liever wilde vergeten. Het was nooit echt koud in Ebo Dar, maar de nacht was vrij koel, genoeg om haar wakker te helpen houden terwijl ze onder niet meer dan een dun zijden laken lag. De vraag die haar dromen had bezoedeld was eenvoudig en wrang. Leefde Tuon nog, of was ze dood? De ontsnapping van de damane van de Atha’an Miere en de moord op koningin Tylin wezen erop dat ze dood was. Drie gebeurtenissen van dergelijke omvang in één nacht, dat was geen toeval meer, en de eerste twee waren van zichzelf al afgrijselijk genoeg om te wijzen op het ergste voor Tuon. Iemand probeerde angst te zaaien onder de Rhyagelle, Zij die Thuiskomen, misschien om de hele Terugkeer te verstoren. En hoe kon dat beter worden bereikt dan door Tuon te vermoorden? Erger nog, het moest een van hun eigen mensen geweest zijn. Omdat ze gesluierd aan land was gekomen, wist niemand hier wie Tuon was. Tylin was bijna zeker vermoord met de Ene Kracht, door een sul’dam en haar damane. Suroth had de mogelijkheid aangegrepen om te zeggen dat het de schuld was van de Aes Sedai. Uiteindelijk zou iemand echter vragen hoe een van die vrouwen onopgemerkt een paleis vol damane had kunnen binnenkomen in een stad vol damane. Er was minstens één sul’dam nodig geweest om de damane van het Zeevolk van haar teugel te ontdoen. En twee van haar eigen sul’dam waren op bijna datzelfde tijdstip verdwenen. Hoe dan ook, twee dagen later was hun verdwijning bekend geworden, en niemand had hen gezien sinds die nacht dat Tuon verdween. Ze geloofde niet dat ze ermee te maken hadden, hoewel ze in de kennels geweest waren. Ze kon zich niet voorstellen dat Renna of Seta een damane zou bevrijden. Ze hadden reden genoeg om weg te glippen en ergens ver weg een betrekking te zoeken, bij iemand die niets wist van hun smerige geheimpje, iemand zoals die Egeanin Tamarath, die een paar damane had gestolen. Dat was vreemd, voor iemand die pas tot het Bloed was verheven. Vreemd, maar onbelangrijk; ze wist niet hoe het in verband stond met de rest.

Waarschijnlijk waren de spanning en complexiteiten van de adel de eenvoudige zeevrouw te veel geworden. Nou, ze zou uiteindelijk worden gevonden en in hechtenis worden genomen. Belangrijk, en mogelijk dodelijk, was dat Renna en Seta weg waren, en niemand kon precies zeggen wanneer ze vertrokken waren. Als de verkeerde persoon besefte dat ze wel heel dicht bij dat kritieke tijdstip waren vertrokken en de verkeerde berekening maakte... Ze drukte haar handen tegen haar ogen en ademde zachtjes uit, bijna als een kreun.

Zelfs al zou ze niet worden verdacht van de moord op Tuon, als ze al dood was, dan zou ze toch haar verontschuldigingen moeten aanbieden aan de keizerin, moge ze eeuwig leven. Voor de dood van de erkende erfgename van de Kristallen Troon zou haar verontschuldiging uitgebreid moeten zijn, en even pijnlijk als vernederend. Misschien eindigde het wel met haar terechtstelling, of nog veel erger, werd ze naar het blok gestuurd als eigendom. Niet dat het uiteindelijk zover zou komen, maar in haar nachtmerries gebeurde het vaak wel. Ze schoof haar hand onder het kussen en raakte de dolk aan die daar lag. Het lemmet was een klein stukje langer dan haar hand, maar meer dan scherp genoeg om haar aderen mee open te halen, bij voorkeur in een warm bad. Als de tijd kwam voor verontschuldigingen, zou ze niet lang genoeg leven om Seandar te bereiken. De schande over haar naam werd misschien een beetje minder als mensen dachten dat de daad zelf een verontschuldiging was. Ze zou een brief achterlaten waarin ze het op die manier uitlegde. Dat kon helpen.

Er was echter een kans dat Tuon nog leefde, en Suroth hield zich daar krampachtig aan vast. Haar moord en het vervolgens weghalen van haar lijk waren misschien uitgevoerd in opdracht vanuit Seanchan, door een van haar nog levende zusters die de troon wilde hebben, maar Tuon had meer dan eens haar eigen verdwijning op touw gezet.

Wat vóór die mogelijkheid sprak, was dat Tuons der’sul’dam al haar sul’dam en damane negen dagen geleden mee het land in had genomen om te oefenen, en ze waren nog niet terug. Het oefenen van damane hoefde geen negen dagen te duren. En toevallig vandaag – nee, gisteren, of bijna gisteren – had Suroth ontdekt dat de kapitein van Tuons lijfwacht ook negen dagen geleden de stad had verlaten. Hij had een aanzienlijke groep van zijn mannen meegenomen, en was nog niet teruggekeerd. Dat kon geen toeval meer zijn, dat was bijna bewijs. Het was in elk geval genoeg om haar hoop te geven.

Maar elk van Tuons vorige verdwijningen had deel uitgemaakt van haar poging om de goedkeuring van de keizerin, moge ze eeuwig leven, te krijgen en tot erfgename benoemd te worden. Elke keer was een concurrent onder haar zusters gedwongen of moedig genoeg geweest om daden te plegen die haar zouden beschamen als Tuon weer opdook. Maar wat had ze hier en nu aan dergelijke strategieën? Suroth kon peinzen zoveel ze wilde, maar kon buiten Seanchan geen waardig doel vinden. Ze had de mogelijkheid overwogen dat ze zelf het doelwit was, maar slechts korte tijd en alleen omdat ze niemand anders kon bedenken. Tuon had haar met een paar woorden van haar positie in de Terugkeer kunnen ontdoen. Ze hoefde alleen maar de sluier af te doen; hier sprak de Dochter van de Negen Manen, die de leiding had over de Terugkeer, met de stem van het keizerrijk. De geringste verdenking dat Suroth Atha’an Shadar was, wat degenen aan deze kant van de Arythische Oceaan een Duistervriend noemden, zou misschien genoeg zijn geweest voor Tuon om haar over te dragen aan de Zoekers voor ondervraging. Nee, Tuon richtte zich op iemand anders, of iets anders. Als ze nog leefde. Maar dat moest wel. Suroth wilde niet sterven. Ze streelde over de dolk. Wie of wat anders maakte niet uit, behalve als aanwijzing over waar Tuon kon zijn, en dat was héél belangrijk. Ongelooflijk belangrijk. Nu al, ondanks de mededeling over een lange inspectiereis, werd er onder het Bloed gefluisterd dat Tuon dood was. Hoe langer ze wegbleef, hoe meer dat gefluister zou toenemen, en daarmee de druk op Suroth om terug te gaan naar Seandar en die verontschuldigingen aan te bieden. Ze kon zich maar beperkte tijd verzetten voordat ze zozeer sei’mosiev zou worden dat alleen haar eigen bedienden en eigendommen haar nog zouden toebehoren. Haar ogen zouden in het stof worden vertrapt. Het lage en het Hoge Bloed, en misschien zelfs burgers, zouden weigeren met haar te praten. En snel daarna zou ze zich op een schip bevinden, wat ze daar zelf ook van vond. Tuon zou ongetwijfeld ontstemd zijn als ze werd gevonden, maar het leek onwaarschijnlijk dat haar ontstemdheid zich zo ver zou uitstrekken dat Suroth onteerd werd en gedwongen was haar polsen door te snijden; dus Tuon moest worden gevonden. Elke Zoeker in Altara was naar haar op zoek – degenen die Suroth kende, althans. Tuons eigen Zoekers kende ze niet, maar die waren ongetwijfeld twee keer zo hard op zoek als de anderen. Behalve als Tuon hen in vertrouwen had genomen. Maar na zeventien dagen wisten ze nog niets meer dan dat belachelijke verhaal over Tuon die juwelen had afgeperst van goudsmeden, en dat wisten zelfs de gewone soldaten. Misschien...

De boogdeur naar het voorvertrek ging langzaam open, en Suroth deed haar rechteroog snel dicht om haar nachtzicht te beschermen tegen het licht vanuit de andere kamer. Zodra de kier breed genoeg was, glipte er een vrouw met licht haar in het doorzichtige gewaad van een da’covale de slaapkamer binnen. Ze deed de deur zachtjes achter zich dicht, waardoor het weer donker werd. Suroth deed haar oog weer open en zag een schimmige figuur naar haar bed toe komen. En een andere schaduw, groot, die plotseling in een hoek van de kamer verscheen toen Almandaragal geluidloos overeind kwam. De lopar kon binnen een ogenblik de kamer doorlopen en de nek van die domme vrouw breken, maar toch greep Suroth het heft van haar dolk vast. Het was verstandig om een tweede verdediging te hebben, ook wanneer de eerste ondoordringbaar leek. Een pas vanaf het bed bleef de da’covale staan. Haar opgewonden ademhaling klonk luid in de stilte.

‘Ben je moed aan het verzamelen, Liandrin?’ zei Suroth streng. Ze herkende de vrouw aan haar honingkleurige haren in dunne vlechten.

Met een gilletje liet de da’covale zich op haar knieën vallen en drukte haar gezicht tegen het tapijt. Dat had ze in ieder geval wel geleerd. ‘Ik wilde u geen kwaad doen, Hoogvrouwe,’ loog ze. ‘Dat weet u toch?’ Haar stem klonk gehaast, hijgerig en paniekerig. Ze leek evenmin in staat te leren wanneer ze wel en wanneer ze niet moest spreken als om met het juiste ontzag te spreken.

‘We zijn beiden gebonden aan de dienst van de Grote Heer, Hoogvrouwe. Heb ik niet bewezen dat ik van nut kan zijn? Ik heb Alwhin voor u uit de weg geruimd, toch? U zei dat u haar het liefste dood wilde zien, Hoogvrouwe, en ik heb haar uit de weg geruimd.’ Suroth grimaste en ging rechtop zitten in het donker, en het laken gleed naar haar middel omlaag. Het was zo gemakkelijk om te vergeten dat de da’covale er waren, zelfs deze da’covale, en dan liet je je dingen ontvallen die je beter niet had kunnen zeggen. Alwhin was niet gevaarlijk geweest, alleen maar irritant, niet op haar gemak als Suroths Stem.

Alwhin had alles bereikt wat ze ooit had willen bereiken, en het was onwaarschijnlijk geweest dat ze dat op het spel zou zetten door ook maar het minste verraad. Als ze haar nek had gebroken door van een trap te vallen, dan zou Suroth zich inderdaad een beetje opgelucht hebben gevoeld over de dood van het ergerlijke mens. Maar een gif waardoor de vrouw met uitpuilende ogen en een blauw gezicht was gestorven, was iets heel anders. Zelfs met de zoektocht naar Tuon had dat de blikken van de Zoekers naar Suroths huishouding getrokken. Ze was zelfs gedwongen geweest daar zelf op te staan, vanwege de moord op haar Stem. Dat er Luisteraars in haar huishouding waren, aanvaardde ze; elke huishouding had er wel een aantal. Zoekers deden echter meer dan alleen maar luisteren, en ze konden ontdekken wat verborgen moest blijven. Het kostte haar verrassend veel moeite om haar woede in te tomen, en haar stem klonk killer dan haar bedoeling was. ‘Ik hoop dat je me niet hebt wakker gemaakt alleen om weer te smeken, Liandrin.’

‘Nee, nee!’ Het stomme wicht waagde het haar hoofd op te heffen en haar recht aan te kijken! ‘Er is een officier gekomen van generaal Galgan, Hoogvrouwe. Hij wacht op u om u naar de generaal te brengen.’

Suroths hoofd bonsde van ergernis. De vrouw talmde met het overbrengen van een boodschap van Galgan én keek haar in de ogen? In het donker, dat wel, maar ze had de neiging om Liandrin met blote handen te wurgen. Een tweede sterfgeval zo kort op de eerste zou de belangstelling van de Zoekers in haar huishouding aanwakkeren als ze ervan hoorden, maar Elbar kon zich eenvoudig van het lijk ontdoen; hij had aanleg voor dat soort taken.

Maar ze genoot ervan om de voormalige Aes Sedai te bezitten die ooit zo uit de hoogte tegen haar deed. Het zou haar groot plezier verschaffen om van haar in alle opzichten een uitmuntende da’covale te maken. Het was echter tijd om die vrouw te beteugelen. Er gingen al ergerlijke geruchten rond over een onbeteugelde marath’damane onder haar bedienden. Het zou een wonder zijn als de sul’dam ontdekte dat ze op een bepaalde manier was afgeschermd zodat ze niet kon geleiden, maar het zou wel een antwoord zijn op de vraag waarom ze niet eerder was beteugeld. Elbar zou een paar Atha’an Shadar onder de sul’dam moeten zoeken. Dat was nooit eenvoudig – vreemd genoeg bekeerden maar relatief weinig sul’dam zich tot de Grote Heer – en ze vertrouwde eigenlijk geen enkele sul’dam meer, maar misschien kon ze de Atha’an Shadar meer vertrouwen dan de rest.

‘Ontsteek twee lampen en breng me dan een mantel en muilen,’ zei ze, terwijl ze haar benen over de rand van het bed zwaaide. Liandrin haastte zich naar de tafel waar de zandschaal met deksel op de vergulde driepoot stond. Ze siste toen ze er met haar hand langs streek, en ze gebruikte snel de tang om er een heet kooltje uit te vissen en blies erop om het te laten gloeien. Ze stak twee verzilverde lampen aan en stelde toen de lonten bij zodat de vlammen constant brandden en niet rookten. Door haar tong zou je kunnen denken dat ze zich de gelijke voelde van Suroth in plaats van haar bezit, maar de riem had haar geleerd om snel bevelen op te volgen. Ze draaide zich om met een lamp in haar hand, schrok en slikte een kreet in toen ze Almandaragal in de hoek zag staan, zijn donkere, geloken ogen op haar gericht. Je zou denken dat ze hem nooit eerder had gezien! Maar hij was dan ook angstaanjagend, tien voet lang en bijna tweeduizend pond zwaar, zijn haarloze huid als roodbruin leer, terwijl hij zijn voorpoten met zes geklauwde tenen strekte en samenkneep, strekte en samenkneep.

‘Rustig maar,’ zei Suroth tegen de lopar, een bekend bevel, maar hij gaapte met open mond en liet zijn scherpe tanden zien voordat hij weer op de vloer ging liggen en zijn enorme ronde hoofd op zijn voorpoten legde als een hond. Hij deed ook zijn ogen niet meer dicht. Lopar waren best intelligent, en blijkbaar vertrouwde hij Liandrin niet meer dan zij.

Ondanks angstige blikken op Almandaragal ging de da’covale snel naar de grote besneden kast om blauwfluwelen muilen en een witzijden mantel te halen, die rijkelijk was voorzien van groen, rood en blauw borduursel. Ze hield de mantel voor Suroth omhoog zodat ze hem aan kon trekken, maar Suroth moest zelf de lange gordel dichtknopen en een voet uitsteken voordat Liandrin eraan dacht te knielen en haar de muilen aan te trekken. Haar ogen, wat was die vrouw incompetent!

Suroth bekeek zichzelf bij het vage licht in de vergulde staande spiegel tegen de muur. Haar ogen stonden hol en er lagen donkere schaduwen van vermoeidheid onder, de staart van haar kam hing in een losse vlecht over haar rug voor het slapen, en ongetwijfeld moest ze haar hoofdhuid scheren. Goed dan. Galgans boodschapper zou denken dat ze rouwde om Tuon, en dat was dicht genoeg bij de waarheid. Maar voordat ze de boodschap van de generaal hoorde, moest ze nog een ander zaakje afhandelen.

‘Ren naar Rosala toe en vraag haar of ze je stevig afranselt, Liandrin,’ zei ze.

De strakke, dunne lippen van de da’covale weken vaneen en haar ogen werden groot van schrik. ‘Maar waarom?’ jammerde ze. ‘Ik heb niets gedaan!’

Suroth knoopte opnieuw haar gordel dicht om te voorkomen dat ze de vrouw zou slaan. Ze zou een maand lang haar ogen neergeslagen moeten houden als men ontdekte dat ze zelf een da’covale had geslagen. Ze was haar bezittingen geen enkele uitleg verschuldigd, maar zodra Liandrin helemaal was opgeleid zou ze niet langer deze kansen hebben om de vrouw erop te wijzen hoe diep ze was gezonken. ‘Omdat je me niet meteen vertelde over de boodschapper van de generaal. Omdat je jezelf nog steeds “ik” noemt in plaats van “Liandrin”. Omdat je me in de ogen kijkt.’ Dat laatste siste ze, daar kon ze niets aan doen. Liandrin was met elk woord verder ineengekrompen, en nu keek ze naar de vloer, alsof dat haar overtreding goed kon maken. ‘Omdat je mijn bevelen in twijfel trekt in plaats van ze te gehoorzamen. En als laatste – als laatste, maar voor jou het belangrijkste – omdat ik wil dat je een pak slaag krijgt. Nu rennen, en vertel Rosala al mijn redenen, zodat ze je stevig aanpakt.’

‘Liandrin hoort en gehoorzaamt, Hoogvrouwe,’ jammerde de da’covale, eindelijk zoals het hoorde, en rende zo snel naar de deur dat ze een van haar witte muilen kwijtraakte. Ze was te bang om ervoor terug te komen, of het misschien maar te merken – dat was maar goed ook voor haar – en rukte de deur open. Het zou haar niet zoveel plezier moeten doen om haar eigendommen te laten straffen, maar dat deed het wel. O, ja, zeker.

Suroth nam even de tijd om haar ademhaling onder controle te krijgen. Ze mocht er best uitzien of ze rouwde, maar het was heel iets anders als men zag dat ze geagiteerd was. Ze ergerde zich aan Liandrin, ze werd geplaagd door herinneringen aan haar nachtmerries, haar angst om Tuons lot en nog meer om dat van zichzelf, maar ze volgde de da’covale pas toen haar gezicht in de spiegel volkomen kalm was.

Het voorvertrek bij haar slaapkamer was ingericht volgens die vreselijke mode in Ebo Dar: een blauwe zoldering met witte wolken erop geschilderd, gele wanden en groen met gele vloertegels. Zelfs nadat ze de meubels had vervangen door haar eigen hoge schermen, op twee na allemaal door de beste kunstenaars beschilderd met vogels of bloemen, zag het er nauwelijks beter uit. Ze gromde lichtjes bij het zien van de buitendeur die Liandrin waarschijnlijk in haar haast open had laten staan. Toen vergat ze de da’covale even en richtte zich op de man die stond te kijken naar het scherm met de afbeelding van de kori, een enorme gevlekte kat van de Sen T’jore. Hij was lang, had grijzend haar en droeg een blauw met geel gestreepte wapenrusting. Bij het zachte geluid van haar voetstappen draaide hij zich soepel om en liet zich op een knie zakken, ofschoon hij een gewone burger was. De helm onder zijn arm was voorzien van drie dunne blauwe pluimen, dus moest het een belangrijke boodschap zijn. Natuurlijk moest het belangrijk zijn om haar op dit tijdstip te storen. Ze zou hem dispensatie geven. Deze ene keer. ‘Baniergeneraal Mikhel Najirah, Hoogvrouwe. Kapitein-generaal Galgan brengt u zijn groeten over en hij heeft nieuws uit Tarabon ontvangen.’

Suroth trok in weerwil van zichzelf haar wenkbrauwen op. Tarabon? Tarabon was even veilig als Seandar. Haar vingers schokten als vanzelf, maar ze had nog geen vervanging gevonden voor Alwhin. Ze moest de man zelf spreken. Haar ergernis hierover maakte dat haar stem hard klonk, en ze deed geen poging zachter te spreken. Hij knielde in plaats van zich op de vloer te werpen! ‘Wat voor nieuws? Als ik ben wakker gemaakt voor nieuws over de Aiel, zal ik niet blij zijn, baniergeneraal.’

Haar toon deed de man niets. Hij keek zelfs bijna in haar ogen. ‘Niet over de Aiel, Hoogvrouwe,’ zei hij kalm. ‘Kapitein-generaal Galgan wil het u zelf vertellen, zodat alles u op de juiste manier ter ore komt.’ Suroth hield even haar adem in. Of Najirah gewoon niet zelf wilde vertellen wat het nieuws was of daartoe bevel had gekregen, dit klonk niet best. ‘Ga maar voor,’ beval ze, en beende toen de kamer uit zonder op hem te wachten. Ze deed haar best om de twee leden van de Doodswachtgarde te negeren, die als standbeelden in de gang aan weerszijden van haar deur stonden. De ‘eer’ dat ze werd bewaakt door die mannen in hun rood met groene wapenrusting gaf haar kippenvel. Sinds Tuons verdwijning had ze geprobeerd de mannen maar niet te zien.

In de gang stonden vergulde staande lampen, en de vlammen flikkerden door de tocht die uit verschillende richtingen kwam. Zelfs de wandkleden met afbeeldingen van schepen en zeeën bewogen erdoor. De gang was verlaten, op enkele paleisbedienden in livrei na die met hun taken bezig waren en vonden dat diepe buigingen en kniksen voldoende waren. En ze keken haar allemaal recht aan! Misschien moest ze eens met Beslan praten? Nee, de nieuwe koning van Altara was nu haar gelijke, wettelijk gezien in ieder geval, en ze betwijfelde of hij ervoor zou zorgen dat zijn bedienden zich gedroegen zoals het hoorde. Ze staarde recht voor zich uit. Zo hoefde ze de beledigingen van de bedienden niet te zien.

Najirah haalde haar snel in, zijn laarzen stampend over de veel te blauwe vloertegels, en kwam naast haar lopen. Ze had eigenlijk geen geleide nodig. Ze wist waar Galgan moest zijn. Ooit was de ruimte een balzaal geweest, een vierkante ruimte van dertig pas per kant, de zoldering beschilderd met fraaie vissen en vogels die tussen wolken en golven door buitelden. Maar alleen de zoldering herinnerde nog aan de oorsprong van de ruimte. Nu stonden er staande spiegellampen en hingen er langs de bleekrode muren planken vol rapporten in leren mappen. Klerken in bruine overjassen haastten zich tussen de rijen tafels door, die vol lagen met kaarten en die overal op de dansvloer van groene tegels stonden. Een jonge officier, een onderluitenant zonder pluim op haar rood met gele helm, rende langs Suroth zonder maar een poging te doen zich op de vloer te werpen. De klerken gingen haar alleen maar snel uit de weg. Galgan gaf zijn mensen veel te veel vrijheid. Hij beweerde dat wat hij overdreven dikdoenerij noemde op ‘het verkeerde ogenblik’ de voortgang van het werk belemmerde; maar zij noemde het een belediging. Lunal Galgan, een lange man in een rode mantel die rijkelijk was bewerkt met vogels met felgekleurde veren, het haar van zijn kam sneeuwwit en de vlecht strak maar slordig tot op zijn schouders, stond bij een tafel in het midden van de ruimte met een groep andere hooggeplaatste officieren, sommige met borstplaten, andere in mantels en bijna even ontoonbaar als zij. Het leek erop dat ze niet de eerste was aan wie hij een boodschapper had gestuurd. Ze moest moeite doen om de woede uit haar gezicht te houden. Galgan was samen met Tuon en de Terugkeer gekomen, en dus wist ze weinig over hem. Behalve dat zijn voorvaderen een van de eersten waren die hun steun betuigden aan Luthair Paendrag en dat hij een goede naam had als soldaat en generaal. Nou, soms waren naam en waarheid niet hetzelfde. Ze mocht hem niet, en dat had hij helemaal aan zichzelf te danken.

Hij draaide zich om toen ze naderde, legde formeel zijn handen op haar schouders en kuste haar op beide wangen. Ze was gedwongen zijn begroeting te beantwoorden en probeerde haar neus niet op te trekken vanwege de sterke, muskusachtige geur die hij droeg. Galgans gezicht was zo uitgestreken als mogelijk was met zijn rimpels, maar ze dacht iets van ongerustheid in zijn blauwe ogen te zien. Enkele mannen en vrouwen achter hem, voornamelijk van het lage Bloed en gewone burgers, fronsten openlijk hun wenkbrauwen. De grote landkaart van Tarabon die op tafel uitgespreid lag en werd vlak gehouden door vier lampen, gaf haar reden genoeg om zich zorgen te maken. Hij was bedekt met markeringen, rode driehoekjes voor Seanchaanse troepenbewegingen en rode sterren voor troepen die gestationeerd waren, elk voorzien van een papieren vlaggetje waarop de aantallen en samenstelling stonden. Verspreid over de kaan, over de hele kaart, waren zwarte schijfjes geplaatst die gevechten vertegenwoordigden, en nog meer witte schijfjes voor vijandelijke troepen, veel ervan zonder vlaggetjes. Hoe konden er vijanden zijn in Tarabon? Het was er zo veilig als... ‘Wat is er gebeurd?’ vroeg ze.

‘Er zijn ongeveer drie uur geleden raken aangekomen met verslagen van luitenant-generaal Turan,’ begon Galgan luchtig. Hij deed heel nadrukkelijk zelf géén verslag. Hij bestudeerde de kaart terwijl hij sprak en keek geen ogenblik in haar richting. ‘Ze zijn incompleet – elk nieuw rapport vult de lijsten aan en ik verwacht dat ze voorlopig niet zullen veranderen – maar wat ik gezien heb, komt deze kant op. Sinds zonsopgang gisteren zijn er zeven grote bevoorradingskampen overvallen en in brand gestoken, samen met meer dan twee dozijn kleinere kampen. Twintig bevoorradingskaravanen zijn aangevallen, de wagens en hun inhoud in brand gestoken. Zeventien kleinere voorposten zijn weggevaagd, elf patrouilles hebben geen verslag meer uitgebracht, en er zijn nog vijftien schermutselingen geweest. En ook een paar aanvallen tegen onze kolonisten. Slechts een handvol dodelijke slachtoffers, mannen die hun bezittingen wilden verdedigen, maar er is een groot aantal wagens en opslagplaatsen verbrand, samen met wat halfgebouwde huizen, en overal hetzelfde bericht: Ga weg uit Tarabon. Dit is allemaal gedaan door troepen van tussen de twee- en misschien vijfhonderd man. Naar schatting bij elkaar minimaal tienduizend en misschien wel twee keer zoveel, bijna allemaal Taraboners. O, ja,’ voltooide hij achteloos, ‘en de meesten van hen droegen gestreepte wapenrustingen.’ Ze had zin om op haar tanden te knarsen. Galgan voerde het bevel over de soldaten van de Terugkeer, maar zij voerde het bevel over de Hailene, de Voorlopers, en als zodanig had zij de hogere rang, ondanks zijn kam en roodgelakte vingernagels. Hij zei niet hardop dat hij vond dat de Voorlopers door de komst van de Terugkeer daar nu onderdeel van waren geworden. Maar Suroth vermoedde dat hij wist dat als hij dat zei, en daarmee dus eigenlijk Suroth verving, hij ook verantwoordelijkheid zou moeten aanvaarden voor Tuons veiligheid. En voor die verontschuldigingen, mocht dat nodig blijken. Ze had niet enkel een afkeer van Galgan. Ze minachtte hem. ‘Muiterij?’ zei ze, trots op de koelheid in haar stem. Vanbinnen stond ze in brand.

Galgans witte staart zwaaide langzaam heen en weer toen hij zijn hoofd schudde. ‘Nee. Alle verslagen melden dat onze Taraboners dapper hebben gevochten en dat we enkele successen hebben behaald, enkele gevangenen hebben gemaakt. Niet een van hen hoort tot de garnizoenen van trouwe Taraboners. Verscheidenen zijn herkend als Draakgezworenen van wie we dachten dat ze in Arad Doman waren. En de naam Rodel Ituralde is een paar keer genoemd als brein achter dit alles en als leider. Een Domani. Ze zeggen dat hij een van de beste generaals aan deze kant van de oceaan is, en als hij dit allemaal heeft bedacht en uitgevoerd,’ hij zwaaide met zijn hand over de kaart, ‘dan geloof ik dat.’ Die dwaas klonk bewonderend! ‘Geen muiterij. Een inval op grote schaal. Maar hij vertrekt niet met evenveel mannen als waarmee hij gekomen is.’ Draakgezworenen. Het woord was als een vuist die Suroths keel omklemde. ‘Zijn er Asha’man bij?’

‘Die kerels die kunnen geleiden?’ Galgan grimaste en maakte een afwerend gebaar tegen het kwaad, waar hij zich blijkbaar niet eens van bewust was. ‘Daar heb ik niets over gehoord,’ zei hij droog, ‘en ik denk dat ze dat wel gezegd zouden hebben.’

Ze wilde haar withete woede op Galgan botvieren, maar schreeuwen tegen een ander lid van het Hoge Bloed zou haar ogen doen neerslaan. En, even erg, niets uithalen. Toch moest ze haar woede ergens op koelen. Het moest naar buiten. Ze was trots op wat ze had gedaan in Tarabon, en nu leek het land halverwege op weg naar de chaos die ze er vond toen ze er voor het eerst aan land kwam. En het was de schuld van één man. ‘Die Ituralde.’ Haar stem klonk als ijs. ‘Ik wil zijn hoofd!’

‘Geen angst,’ mompelde Galgan. Hij vouwde zijn handen achter zijn rug en boog zich voorover om een van de vlaggetjes te bestuderen. ‘Het zal niet lang duren voordat Turan hem terugjaagt naar Arad Doman met zijn staart tussen zijn benen, en met een beetje geluk bevindt hij zich onder een van de troepen die we te pakken krijgen.’

‘Geluk?’ snauwde ze. ‘Ik vertrouw niet op geluk!’ Ze toonde haar woede nu openlijk, en ze dacht er niet aan te proberen die nog eens te onderdrukken. Ze tuurde naar de kaart alsof ze Ituralde zo dacht te kunnen vinden. ‘Als Turan achter honderd troepen aan zit, zoals u zegt, dan heeft hij meer verkenners nodig om ze te vinden, en ik wil dat ze worden gevonden. Allemaal. Vooral Ituralde. Generaal Yulan, ik wil dat vier van de vijf... Nee, dat negen van elke tien raken in Altara en Amadicia naar Tarabon worden gestuurd. Als Turan ze daar niet allemaal mee kan vinden, dan zal alleen zijn eigen hoofd mij tevreden stellen.’

Yulan, een donkere kleine man in een blauwe mantel met adelaars met zwarte kammen erop geborduurd, had zich waarschijnlijk met te veel haast aangekleed om de gom aan te brengen waarmee hij normaal zijn pruik op zijn plaats hield, want hij zat er de hele tijd aan om te controleren of hij recht zat. Hij was Kapitein van de Lucht voor de Voorlopers, maar de Kapitein van de Lucht van de Terugkeer was slechts een baniergeneraal, omdat een meer ervaren man onderweg was overleden. Yulan zou geen moeite met hem hebben. ‘Een wijze beslissing, Hoogvrouwe,’ zei hij, fronsend naar de kaart, ‘maar mag ik voorstellen om de raken in Amadicia en de raken die al zijn toegewezen aan baniergeneraal Khirgan, te laten blijven. Raken zijn de beste manier die we hebben om Aiel op te sporen, en na twee dagen hebben we die Witmantels nog steeds niet gevonden. Dat geeft generaal Turan dan nog...’

‘De Aiel geven ons elke dag minder problemen,’ zei ze streng, ‘en een paar deserteurs zijn niets.’ Hij neigde zijn hoofd instemmend, terwijl hij met één hand zijn pruik op zijn plaats hield. Hij was immers maar van het lage Bloed.

‘Zevenduizend man zou ik nauwelijks een paar deserteurs noemen,’ mompelde Galgan droog.

‘Het zal zijn zoals ik beveel!’ snauwde Suroth. Vervloekte zogenaamde Kinderen van het Licht! Ze had nog steeds niet besloten of ze van Asunawa en de paar duizend die waren gebleven da’covale zou maken. Ze waren gebleven, maar hoe lang zou het duren voordat ook zij hen zouden verraden? En Asunawa scheen damane te haten, hoe ongelooflijk het ook was. Die man was onevenwichtig! Galgan haalde zijn schouders op, volkomen onverstoord. Hij liet zijn roodgelakte vingernagel over de kaart glijden alsof hij troepenbewegingen aan het plannen was. ‘Zolang u niet ook de to’raken wilt, heb ik geen bezwaar. Dat plan moet doorgaan. Altara valt bijna zonder strijd in onze handen, ik ben nog niet klaar om naar Illian te trekken, en we moeten de vrede in Tarabon snel weer herstellen. De mensen zullen zich tegen ons keren als we ze geen veiligheid kunnen bieden.’

Suroth begon er spijt van te krijgen dat ze haar woede had getoond. Hij had geen bezwaar? Hij was nog niet klaar voor Illian? Hij zei bijna dat hij haar bevelen niet hoefde op te volgen, alleen niet openlijk, zodat hij niet samen met haar autoriteit ook haar verantwoordelijkheden hoefde te aanvaarden.

‘Ik verwacht dat u een boodschap verstuurt naar Turan, generaal Galgan.’ Haar stem klonk vast, maar uitsluitend door haar wilskracht. ‘Hij moet me Rodel Ituraldes hoofd sturen, ook al moet hij die man door heel Arad Doman en tot in de Verwording najagen. En als hij me dat hoofd niet stuurt, neem ik dat van hém.’ Galgan perste zijn lippen opeen en keek fronsend naar de kaart. ‘Turan moet soms een beetje worden aangespoord,’ mompelde hij, ‘en Arad Doman was altijd al zijn volgende bestemming. Goed dan. Ik zal uw boodschap versturen, Suroth.’

Ze kon niet langer bij hem in dezelfde kamer blijven. Zonder nog een woord te zeggen vertrok ze. Als ze iets had gezegd, zou ze hebben gekrijst. Ze beende de hele weg terug naar haar vertrekken zonder moeite te doen haar kwaadheid te verbergen. De Doodswachtgardisten letten er natuurlijk niet op; ze konden net zo goed uit steen gehouwen zijn. Ze sloeg de deur van het voorvertrek met een knal achter zich dicht. Misschien merkten ze dat wel op! Ze liep naar haar bed, schopte haar muilen uit en liet haar mantel en gordel op de grond vallen. Ze moest Tuon vinden. Dat móést. Kon ze maar ontdekken wat Tuons doel was, uitvinden waar ze was. Kon ze maar...

Plotseling begonnen de wanden, de zoldering en zelfs de vloer van haar slaapkamer te gloeien met een zilverachtig licht. De oppervlakken leken zelf wel in licht te zijn veranderd. Met open mond van schrik draaide ze zich langzaam om, starend naar de doos van licht die haar omgaf, en ze stond oog in oog met een vrouw die bestond uit wervelende vlammen. Almandaragal stond overeind, wachtend op het bevel van zijn eigenares om aan te vallen. ‘Ik ben Semirhage,’ zei de vrouw van vuur met een stem als een luidende doodsklok.

‘Buik, Almandaragal!’ Dat bevel, dat ze als kind had geleerd omdat ze het grappig vond als de lopar voor haar op de vloer ging liggen, eindigde met een grom omdat ze tegelijkertijd haar eigen bevel uitvoerde. Ze kuste het rood met groene tapijt en zei: ‘Ik leef om u te dienen en te gehoorzamen, Grote Meesteresse.’ Ze twijfelde er niet aan dat de vrouw was wie ze zei dat ze was. Wie zou valselijk die naam durven voeren? Wie kon er anders verschijnen als levend vuur? ‘Ik denk dat je ook graag zou willen regeren.’ De galmende klok klonk licht geamuseerd, maar werd toen harder. ‘Kijk me aan! Ik haat het hoe jullie Seanchanen niemand in de ogen kijken. Dat geeft me de indruk dat jullie iets te verbergen hebben. Je wilt echt niet proberen iets voor mij te verbergen, Suroth.’

‘Natuurlijk niet, Grote Meesteresse,’ zei Suroth, en duwde zich overeind totdat ze op haar hurken zat. ‘Nooit, Grote Meesteresse.’ Ze richtte haar ogen op tot aan de lippen van de vrouw, maar ze kon zich er niet toe zetten hoger te kijken. Dit moest toch genoeg zijn. ‘Beter,’ mompelde Semirhage. ‘Nu dan. Hoe zou je het vinden om deze landen te regeren? Een handjevol doden – Galgan en een paar anderen – en dan zou je jezelf keizerin kunnen noemen, met mijn hulp. Het doet er nauwelijks toe, maar de omstandigheden bieden kansen, en je zou me zeker beter bevallen dan de huidige keizerin tot nu toe doet.’

Suroths maag trok zich samen. Ze was bang dat ze moest overgeven. ‘Grote Meesteresse,’ zei ze mat, ‘de straf die daarop staat is dat je voor de werkelijke keizerin wordt geleid, moge ze eeuwig leven, en van top tot teen wordt gevild, waarbij ze ervoor zorgen dat je blijft leven. En dan...’

‘Inventief, al is het nogal primitief,’ onderbrak Semirhage haar nors. ‘Maar het doet er niet toe. Keizerin Radhanan is dood. Je staat ervan te kijken hoeveel bloed er in een menselijk lichaam zit. Genoeg om de hele Kristallen Troon mee te bedekken. Neem mijn aanbod aan, Suroth. Ik zal het niet nog eens aanbieden. Je zou een aantal dingen makkelijker maken, maar niet voldoende om er nog een keer moeite voor te doen.’

Suroth moest zichzelf dwingen adem te halen. ‘Dan is Tuon keizerin, moge ze eeuwig...’ Tuon zou een nieuwe naam aannemen, die zelden zou worden uitgesproken buiten de keizerlijke familie. De keizerin was de keizerin, moge ze eeuwig leven. Suroth sloeg haar armen om zich heen en begon te snikken en te trillen, en ze kon er niet mee ophouden. Almandaragal tilde zijn hoofd van de vloer en jankte vragend.

Semirhage lachte, het geluid van klokken. ‘Rouw je om Radhanan, Suroth, of vind je het zo erg dat Tuon keizerin wordt?’ Hortend, in reeksen van drie of vier woorden en onderbroken door onhoudbaar gehuil, legde Suroth het uit. Als aangewezen erfgename was Tuon keizerin geworden op het ogenblik dat haar moeder overleed. Maar als haar moeder vermoord was, dan moest dat zijn geregeld door een van haar zusters, wat betekende dat Tuon zelf ook bijna zeker dood was. En dat maakte allemaal helemaal niets uit. De formaliteiten zouden in acht worden genomen. Ze zou moeten terugkeren naar Seandar en haar verontschuldigingen aanbieden voor Tuons dood, voor de dood van een keizerin nu, aan de vrouw die daar zelf voor had gezorgd. En die zou natuurlijk pas de troon bestijgen nadat Tuons dood was bekendgemaakt. Ze kon zich er niet toe brengen om toe te geven dat ze nog eerder zelfmoord zou plegen; de schande was te groot om het hardop te zeggen. Haar woorden stierven op haar lippen terwijl ze verscheurd werd door jankende snikken. Ze wilde niet sterven. Er was haar beloofd dat ze eeuwig zou leven!

Deze keer klonk het gelach van Semirhage zo schokkend dat Suroth ophield met huilen. Het hoofd van vuur werd in de nek geworpen en lachte gierend. Uiteindelijk kreeg ze zichzelf weer in de hand en veegde vurige tranen af met vurige vingers. ‘Ik zie dat ik me niet duidelijk heb uitgedrukt. Radhanan is dood, en haar dochters en zonen en de helft van het keizerlijke hof ook. Er is geen keizerlijke familie meer, op Tuon na. Er is geen keizerrijk meer. Seandar is in handen van opstandelingen en plunderaars, en dat geldt ook voor een dozijn andere steden. Minstens vijftig edelen strijden om de troon, met legers in het veld. Er is oorlog van de Aldaelbergen tot aan Salaking. En daarom is het volkomen veilig als je je ontdoet van Tuon en jezelf uitroept tot keizerin. Ik heb zelfs een schip voor je geregeld, dat binnenkort aankomt om het nieuws over de ramp te brengen.’ Ze lachte weer en zei toen iets vreemds. ‘Laat de heer van de chaos regeren.’

Suroth gaapte de andere vrouw aan. Het keizerrijk... vernietigd? Semirhage had iedereen vermoord? Moord was niet ongekend onder het Bloed, Hoog of laag, of binnen de keizerlijke familie, maar dat er iemand zo ver tot de keizerlijke familie was doorgedrongen was vreselijk, ondenkbaar. Zelfs als die iemand een Da’concion, een Uitverkorene, was. Maar om zelf keizerin te worden, zelfs hier? Ze was duizelig en had een hysterische behoefte om te lachen. Ze kon de cyclus voltooien, deze landen onderwerpen en dan legers sturen om Seanchan terug te winnen. Met moeite kreeg ze zichzelf weer in de hand.

‘Grote Meesteresse, als Tuon echt leeft, dan... dan zal het moeilijk zijn haar te vermoorden.’ Ze moest zich dwingen die woorden uit te spreken. De keizerin vermoorden... Zelfs erover nadenken was al moeilijk. Keizerin wórden. Haar hoofd voelde alsof het van haar schouders weg kon zweven. ‘Ze zal haar sul’dam en damane bij zich hebben, en enkele leden van de Doodswachtgarde.’ Moeilijk? Haar vermoorden zou onmogelijk zijn onder die omstandigheden. Behalve als Semirhage kon worden overgehaald het zelf te doen. Zes damane konden zelfs voor haar gevaarlijk zijn. Bovendien hadden de burgers een gezegde: de machtigen laten de minderen in de modder wroeten en houden hun eigen handen schoon. Ze had dat toevallig gehoord en de man gestraft die het gezegd had, maar het was waar. ‘Denk na, Suroth!’ De klokken luidden sterk, dwingend. ‘Kapitein Musenge en de anderen zouden zijn vertrokken op dezelfde avond als Tuon en haar bediende verdwenen, als ze ook maar enig vermoeden hadden gehad van hoe ze was. Ze zoeken haar. Je moet al het mogelijke doen om haar als eerste te vinden, maar als dat niet lukt zal haar Doodswachtgarde haar minder bescherming bieden dan je denkt. Elke soldaat in je leger heeft gehoord dat ten minste enkelen van de gardisten zich hebben aangesloten bij een nepfiguur. Men schijnt algemeen te denken dat die nepfiguur en iedereen die met haar te maken heeft uiteen moet worden gereten en dat de stukken in een mesthoop moeten worden begraven. Stilletjes.’ Lippen van vuur krulden zich in een klein, vermaakt glimlachje. ‘Om schande over het keizerrijk te voorkomen.’

Het was misschien mogelijk. Een onderdeel van de Doodswachtgarde zou niet moeilijk te vinden zijn. Ze zou moeten uitvinden hoeveel man Musenge precies met zich mee had genomen, en dan Elbar sturen met vijftig man voor elke gardist. Nee, honderd, om rekening te houden met de damane. En dan... ‘Grote Meesteresse, u begrijpt wel dat ik aarzel om iets te verklaren tot ik er zeker van ben dat Tuon dood is?’

‘Natuurlijk,’ zei Semirhage. De klokken klonken weer vermaakt. ‘Maar denk eraan: als Tuon veilig terugkeert, zal het mij nog weinig uitmaken, dus treuzel niet.’

‘Nee, Grote Meesteresse. Ik ben van plan keizerin te worden, en daarvoor moet ik de keizerin vermoorden.’ Deze keer was het helemaal niet zo moeilijk om te zeggen.

Pevara vond de vertrekken van Tsutama Rath bijna buitenissig opvallend, en haar eigen afkomst als slagersdochter had daar niets mee van doen. De zitkamer maakte haar ongemakkelijk. Onder een sierlijst die was besneden met vergulde vliegende zwaluwen, hingen twee grote zijden wandtapijten, een met helderrode bloedrozen, de ander met een calmastruik met rode bloesems groter dan haar beide handen samen. De tafels en stoelen waren breekbare stukken, als je het feit negeerde dat ze voldoende druk besneden waren om tronen te zijn.

De staande lampen waren ook zwaar verguld, en de schoorsteen met galopperende paarden boven de roodgestreepte open haard ook. Op verschillende tafels stond zeldzaam Zeevolkporselein: vier vazen en zes schalen, een klein fortuin waard. Er stond ook een aantal snijwerken van jade of ivoor, geen ervan klein, en een figuur van een dansende vrouw zo hoog als een hand, die leek te zijn gesneden uit een robijn. Een overdreven vertoon van rijkdom, en ze wist zeker dat naast de vergulde klok op de schoorsteen er nog een stond in Tsutama’s slaapkamer en zelfs in haar kleedkamer. Drie klokken! Dat was meer dan opvallend, nog afgezien van het verguldsel en de robijnen.

En toch paste de kamer bij de vrouw die tegenover haar en Javindhra zat. ‘Opvallend’ was het juiste woord voor hoe ze eruitzag. Tsutama was een opvallend mooie vrouw. Haar haren werden bijeengehouden in een fijn gouden net, ze droeg dikke vuurdruppels om haar hals en in haar oren, en was zoals altijd gekleed in rode zijde die haar volle boezem tot zijn recht deed komen, vandaag met gouden borduurwerk om er nog meer nadruk op te leggen. Je zou kunnen denken dat ze mannen wilde imponeren, als je haar niet kende. Tsutama had al lang voordat ze verbannen werd haar afkeer van mannen bekendgemaakt; ze zou nog eerder genade tonen aan een hondsdolle hond dan aan een man.

Toentertijd was ze staalhard geweest, maar velen dachten dat ze gebroken was toen ze terugkeerde naar de Toren. Een tijdlang, tenminste. Toen besefte iedereen die enige tijd bij haar in de buurt verbleef dat die schichtige ogen verre van zenuwachtig waren. De verbanning had haar veranderd, alleen niet zachter gemaakt. Die ogen behoorden toe aan een katachtige, op zoek naar vijanden of prooi. De rest van Tsutama’s gezicht was eerder strak dan sereen, een onleesbaar masker. Behalve als je haar zover kreeg dat ze openlijk woedend werd. Zelfs dan bleef haar stem echter zo kalm als glad ijs. Het was een onthutsende combinatie.

‘Ik heb vanmorgen verontrustende geruchten gehoord over de strijd bij Dumais Bron,’ zei ze abrupt. ‘Verdomd verontrustend.’ Ze had de gewoonte opgevat om lange tijd te zwijgen zonder te kletsen, en dan plotseling onverwachte uitspraken te doen. De verbanning had haar taalgebruik verruwd. De afgelegen boerderij waar ze had verbleven moest nogal... levendig zijn geweest. ‘Zoals dat drie van de dode zusters uit onze Ajah kwamen. Moedermelk in een mok!’ Dat alles werd gezegd op heel vlakke toon. Maar haar ogen prikten beschuldigend naar hen.

Pevara negeerde die blik. Elke directe blik van Tsutama leek beschuldigend, en hoe gespannen ze ook was, Pevara wist wel beter dan dat de Hoogste te laten merken. De vrouw dook op zwakheden af als een valk. ‘Ik zie niet in waarom Katerine uw bevelen zou negeren om haar kennis voor zichzelf te houden, en u gelooft ongetwijfeld ook niet dat Tarna Elaida in diskrediet zou brengen.’ Niet in het openbaar, in ieder geval. Tarna bewaakte haar gevoelens over Elaida even zorgvuldig als een kat een muizenhol in de gaten hield. Maar zusters krijgen wel verslagen van hun ogen-en-oren. We kunnen niet voorkomen dat ze erachter komen wat er gebeurd is. Het verbaast me dat het al zo lang duurt.’

‘Dat is waar,’ voegde Javindhra eraan toe terwijl ze haar rokken gladstreek. De hoekige vrouw droeg geen juwelen behalve de Grote Serpent-ring, en haar gewaad was onversierd en zo donkerrood dat het bijna zwart leek. ‘Vroeg of laat komen alle feiten aan het licht, als we werken tot onze vingers bloeden.’ Haar mond stond zo strak dat het leek alsof ze ergens op beet, maar ze klonk bijna tevreden. Vreemd was dat. Ze was Elaida’s schoothondje.

Tsutama richtte haar blik op Javindhra, en even later werd de vrouw rood. Misschien als smoes om het oogcontact te verbreken nam ze een paar slokken thee. Uit een kom van geslagen goud, bewerkt met luipaarden en herten, natuurlijk. De Hoogste bleef zwijgend staren, maar of ze naar Javindhra keek of naar een punt achter haar, kon Pevara niet zeggen.

Toen Katerine meldde dat Galina een van de slachtoffers was bij Dumais Bron, was Tsutama bijna met een meerderheid verheven om haar te vervangen.

Ze had een heel goede naam gehad als Gezetene, tenminste vóór haar betrokkenheid bij de walgelijke gebeurtenissen die geleid hadden tot haar ondergang, en veel Rode zusters vonden dat er in deze tijden een zo hard mogelijke Hoogste nodig was. Galina’s dood had een grote last van Pevara’s schouders gehaald – de Hoogste, een Duistervriend; o, dat was een kwelling geweest! – maar ze was onzeker over Tsutama. Er was nu iets... wilds aan haar. Iets onvoorspelbaars. Was ze wel helemaal bij haar volle verstand? Maar eigenlijk kon je diezelfde vraag wel stellen over de gehele Witte Toren. Hoeveel zusters waren nu nog helemaal bij hun volle verstand? Alsof ze haar gedachten had aangevoeld, richtte Tsutama haar strakke blik op Pevara. Pevara kleurde of schrok niet, zoals bij velen wél gebeurde, maar ze wenste dat Duhara er was, gewoon zodat de Hoogste nog een derde Gezetene had om naar te staren en ze het leed konden delen. Ze wenste dat ze wist waar de vrouw naartoe was gegaan en waarom, met een opstandelingenleger dat zijn kamp had opgeslagen buiten Tar Valon. Meer dan een week geleden was Duhara eenvoudig aan boord van een schip gegaan zonder een woord tegen iemand te zeggen, voor zover Pevara wist, en niemand leek te weten of ze naar het noorden of het zuiden was gegaan. Tegenwoordig wantrouwde Pevara iedereen en bijna alles.

‘Hebt u ons hier geroepen over iets in die brief, Hoogste?’ zei ze uiteindelijk. Ze keek kalm in die verontrustende blik, maar ze begon te verlangen naar een slok uit haar eigen rijkversierde kom, en ze wenste dat er wijn in zat in plaats van thee. Ze plaatste de kom zorgvuldig op de smalle leuning van haar stoel. De blikken van de andere vrouw gaven haar het gevoel alsof er spinnen over haar huid liepen. Na een hele tijd richtte Tsutama haar ogen op de brief op haar schoot. Ze hield hem open met haar hand zodat hij zich niet oprolde. De brief was geschreven op het heel dunne papier dat ze gebruikten om met duiven te versturen, en de kleine inktletters waren duidelijk zichtbaar door het papier heen en leken de bladzijde helemaal te vullen. ‘Deze komt van Sashalle Anderly,’ zei ze. Pevara kromp ineen van medelijden en Javindhra gromde, en dat kon van alles betekenen. Arme Sashalle. Tsutama ging verder zonder enig uiterlijk teken van medeleven. ‘Dat wicht denkt dat Galina is ontsnapt, omdat de brief aan haar gericht is. Veel van wat ze schrijft, bevestigt alleen maar wat we al van andere bronnen weten, onder wie Toveine. Maar zonder ze te benoemen, zegt ze dat ze “de leiding heeft over de meeste zusters in de stad Cairhien”’.

‘Hoe kan Sashalle nou de leiding hebben over zusters?’ Javindhra schudde haar hoofd; haar gezichtsuitdrukking ontkende die mogelijkheid. ‘Is ze misschien gek geworden?’

Pevara zweeg. Tsutama gaf antwoorden wanneer zij dat wilde, en maar zelden wanneer je erom vroeg. In Toveines eerdere brief, ook gericht aan Galina, was Sashalle helemaal niet genoemd, en de andere twee ook niet, maar zij vond het hele onderwerp natuurlijk uitermate smakeloos. Zelfs erover nadenken was al alsof je rotte pruimen at. De meeste van haar woorden gebruikte ze om de schuld van de gebeurtenissen voor Elaida’s voeten te gooien, hoe indirect ook. Tsutama’s ogen schoten als dolken in Javindhra’s richting, maar ze vervolgde zonder aarzelen. ‘Sashalle vertelt over Toveines verdomde bezoek aan Cairhien met de andere zusters en die brandende Asha’man, hoewel ze duidelijk niets weet van die verdomde binding. Ze vond het allemaal heel vreemd, zusters die zich ophouden met Asha’man op “gespannen maar vaak vriendelijke voet”. Bloed en bloedas! Zo schrijft ze het, het Licht brande me.’ Tsutama’s toon, die geschikt was om te onderhandelen over de prijs van kant, was in scherp contrast met de intensiteit van haar ogen en haar taalgebruik, en gaf geen aanwijzing over wat ze van het onderwerp vond. ‘Sashalle zegt dat ze toen ze vertrokken brandende zwaardhanden meenamen, die toebehoorden aan de zusters van wie ze denkt dat ze bij de jongen zijn. Dus het lijkt vrijwel zeker dat ze naar hem op zoek waren en hem inmiddels wel hebben gevonden. Ze heeft geen benul waarom.

Maar ze bevestigt wat Toveine beweerde over Logain. Blijkbaar is die kerel niet langer gestild.’

‘Onmogelijk,’ mompelde Javindhra zachtjes in haar theekom. Tsutama hield er niet van als haar uitlatingen werden tegengesproken. Pevara hield haar mening voor zich en nam slokjes uit haar eigen kom. Tot dusver leek er niets in de brief te staan wat het bespreken waard was, behalve hoe Sashalle ergens ‘de leiding’ over kon hebben, en ze dacht liever aan allerlei andere dingen dan aan het lot van Sashalle. De thee smaakte naar bosbessen. Hoe had Tsutama zo vroeg in de lente de hand weten te leggen op bosbessen? Misschien waren het gedroogde.

‘Ik zal jullie de rest voorlezen,’ zei Tsutama. Ze vouwde het papier open en las het snel bijna helemaal tot onderaan door voordat ze hardop begon. Schijnbaar had Sashalle nogal veel details beschreven. Wat verzweeg de Hoogste? Zoveel verdenkingen.

‘Ik heb zo lang niet geschreven omdat ik niet wist hoe ik moest zeggen wat ik moest zeggen, maar nu begrijp ik dat de enige manier is om gewoon de feiten op tafel te leggen. Samen met een aantal andere zusters, die ik zelf zal laten beslissen of ze willen onthullen wat ik nu ga onthullen, heb ik een eed van trouw gezworen aan de Herrezen Draak. Die zal standhouden totdat Tarmon Gai’don gestreden is.’

Javindhra slaakte een kreetje en haar ogen puilden uit, maar Pevara fluisterde enkel: ‘Ta’veren.’ Dat moest het zijn. Ta’veren was altijd haar uitleg voor de meeste verontrustende geruchten die uit Cairhien kwamen.

Tsutama las gewoon verder.

‘Wat ik doe, doe ik voor de Rode Ajah en de Toren. Indien jullie het hier niet mee eens zijn, onderwerp ik mij aan jullie straf. Na Tarmon Gai’don. Zoals jullie wellicht hebben gehoord, zijn Irgain Fatamed, Ronaille Vevanios en ik allemaal gesust toen de Herrezen Draak ontsnapte bij Dumais Bron. We zijn echter geheeld door een man genaamd Damer Flin, een van de Asha’man, en we lijken allemaal volledig hersteld. Hoe onwaarschijnlijk het ook lijkt, ik zweer onder het Licht en bij mijn hoop op redding en wedergeboorte dat het waar is. Ik kijk uit naar mijn uiteindelijke terugkeer naar de Toren, waar ik de Drie Geloften opnieuw zal afleggen om mijn toewijding aan mijn Ajah en aan de Toren te herbevestigen.’

Tsutama vouwde de brief weer op en schudde lichtjes met haar hoofd. ‘Er staat nog meer in, maar het is meer van dat verdomde gezeur; dat ze doet wat ze doet voor de Ajah en de Toren.’ Een glinstering in haar ogen gaf aan dat Sashalle er misschien wel spijt van zou krijgen als ze de Laatste Slag overleefde.

‘Als Sashalle echt geheeld is,’ begon Pevara, maar ze kon niet doorgaan. Ze bevochtigde haar lippen met thee, bracht de kom toen weer naar haar mond en nam een slok. De mogelijkheid leek te mooi om waar te zijn, een sneeuwvlok die zou smelten als je hem aanraakte. ‘Dat is onmogelijk,’ gromde Javindhra, zij het niet zo hard. Toch richtte ze haar opmerking op Pevara, zodat de Hoogste niet zou denken dat die voor haar bedoeld was. Haar gezicht stond streng door haar diepe frons. ‘Sussen kan niet worden geheeld. Stillen kan niet worden geheeld. Ik zie nog eerder schapen vliegen! Sashalle moet last hebben van waandenkbeelden.’

‘Toveine heeft het misschien mis,’ zei Tsutama op krachtige toon, ‘maar als dat zo is, begrijp ik niet waarom die brandende Asha’man toestaan dat Logain zich bij hen aansluit, laat staan de leiding over hen heeft. Ik kan me alleen niet voorstellen dat Sashalle het mis heeft over zichzelf. En ze schrijft niet als een vrouw met waandenkbeelden. Soms is het onmogelijke pas onmogelijk totdat de eerste vrouw het doet. Dus. Een gestilde is geheeld. Door een man. Die verdomde Seanchaanse sprinkhanen beteugelen elke vrouw die ze kunnen vinden die kan geleiden, schijnbaar ook een aantal zusters. Twaalf dagen geleden... Nou, jullie weten net zo goed als ik wat er gebeurd is. De wereld is een nog gevaarlijker plek geworden dan op enig ogenblik sinds de Trollok-oorlogen, misschien zelfs wel sinds het Breken zelf. Daarom heb ik besloten dat we doorgaan met onze plannen voor die verdomde Asha’man, Pevara. Het is smakeloos en gevaarlijk, maar het Licht brande me, we hebben geen keus. Jij en Javindhra gaan het samen regelen.’

Pevara dook ineen. Niet om de Seanchanen. Zij waren menselijk, wat voor vreemde ter’angreaal ze ook hadden, en ze zouden uiteindelijk verslagen worden. Maar opmerkingen over wat de Verzakers twaalf dagen geleden hadden gedaan, brachten een grimas op haar gezicht, hoe ze ook probeerde het in de plooi te houden. Zoveel van de Kracht op één plek kon niets anders geweest zijn. Ze dacht er zo weinig mogelijk aan, en ook niet aan wat de Verzakers probeerden te bereiken. Of erger nog, wat ze misschien al hadden bereikt. Ze dook nog verder ineen toen ze het voorstel hoorde om de Asha’man te binden die aan haar zouden worden toegewezen. Maar dat was al onvermijdelijk geweest vanaf het tijdstip dat ze Tarna’s voorstel aan Tsutama deed, toen ze haar adem had ingehouden voor de uitbarsting die zou komen. Ze had zelfs het argument gebruikt dat ze de grootte van gekoppelde cirkels konden uitbreiden door er mannen in op te nemen, tegen die monsterlijke uiting van de Kracht. Verrassend genoeg was er geen uitbarsting gekomen, integendeel. Tsutama had enkel gezegd dat ze erover na zou denken en wilde dat de betreffende documenten over mannen en cirkels vanuit de librije naar haar toe zouden worden gezonden. Maar ze dook pas echt ineen omdat ze moest samenwerken met Javindhra, omdat ze met deze taak werd opgezadeld. Ze had al meer dan genoeg te doen, en bovendien was samenwerken met Javindhra altijd moeizaam. Die vrouw verzette zich tegen alles wat iedereen voorstelde. Bijna alles. Javindhra was er bijzonder op tegen geweest om Asha’man te binden, hoewel ze de gedachte dat Rode zusters iemand zouden binden bijna even afgrijselijk vond als het binden van mannen die konden geleiden. Hoewel ze wist dat de Hoogste het had bevolen en ze op haar plaats was gewezen, vond ze toch nog een manier om er tegenin te gaan.

‘Elaida zal het nooit toestaan.’ mompelde ze.

Tsutama’s glinsterende ogen vingen haar blik en hielden die vast. De benige vrouw slikte hoorbaar.

‘Elaida komt er pas achter als het te laat is, Javindhra. Ik verberg haar geheimen – de ramp bij de Zwarte Toren, Dumais Bron – zo goed als ik kan omdat ze is verheven vanuit de Rode Ajah, maar ze is de Amyrlin Zetel, van alle Ajahs en van geen enkele. Dat betekent dat ze niet langer een Rode zuster is, en dit zijn zaken van de Ajah, niet van haar.’ Haar stem nam een gevaarlijke klank aan. En ze had niet één keer gevloekt. Dat betekende dat ze op het punt stond openlijk woedend te worden. ‘Ben je het niet met me eens? Ben je van plan Elaida op de hoogte te brengen, tegen mijn uitdrukkelijke wensen in?’

‘Nee, Hoogste,’ antwoordde Javindhra snel, en verschool haar gezicht toen weer achter haar kom. Vreemd genoeg leek ze een glimlach te verbergen.

Pevara schudde enkel haar hoofd. Als het moest gebeuren, en ze was er zeker van dat het inderdaad moest, dan moest Elaida er buiten worden gehouden. Wat had Javindhra te lachen? Te veel verdenkingen.

‘Ik ben heel blij dat jullie het allebei met me eens zijn,’ zei Tsutama droog, en leunde achterover in haar stoel. ‘Laat me nu alleen.’

Ze zetten hun kommen neer en maakten een kniks. In de Rode Ajah gehoorzaamde iedereen de Hoogste, ook Gezetenen. De enige uitzondering volgens de wetten van de Ajah was een stemming in de Zaal. Sommige vrouwen die de titel hadden gedragen, konden er echter altijd wel voor zorgen dat elke stemming die hun na aan het hart ging zo verliep als zij wensten. Pevara was er zeker van dat Tsutama zo iemand wilde zijn. De worsteling zou zeer onplezierig worden. Ze hoopte alleen maar dat ze even goed kon uitdelen als ze kon ontvangen.

In de gang buiten mompelde Javindhra iets over brieven. Ze haastte zich weg over de witte vloertegels met de rode Vlam van Tar Va-Ion voordat Pevara nog een woord kon zeggen. Niet dat ze van plan was geweest om iets te zeggen, maar zo zeker als perziken giftig waren zou die vrouw zich hiertegen verzetten en de hele zaak aan haar overlaten. Licht, dit was wel het laatste wat ze nodig had, en op het slechtst mogelijke tijdstip.

Ze bleef slechts lang genoeg in haar eigen vertrekken om haar stola met de lange franje te pakken en te kijken hoe laat het was – kwart voor twaalf. Ze was bijna teleurgesteld dat haar ene klok het eens was met die van Tsutama; klokken waren het vaak oneens. Daarna liet ze het Rode kwartier achter zich en haastte zich dieper de Toren in, naar de gemeenschappelijke ruimtes onder de kwartieren. De brede gangen waren goed verlicht met staande spiegellampen maar bijna verlaten, waardoor ze nog groter leken en de witte wanden met friezen kaal. Af en toe bewoog er een felgekleurd wandtapijt door de tocht en dat gaf haar een onrustig gevoel, alsof de zijde en wol tot leven waren gekomen. De paar mensen die ze zag, waren bedienden met de Vlam van Tar Valon op hun borst, die haastig hun taken deden en nauwelijks lang genoeg bleven staan om een snelle kniks te maken. Ze hielden hun ogen neergeslagen. Nu de Ajahs waren verdeeld in wat leek op strijdende kampen, was de Toren vervuld van kwalijke spanning en antagonisme, en die stemming had de bedienden beïnvloed. Of ze in elk geval bang gemaakt. Ze wist het niet zeker, maar ze dacht dat er nog minder dan tweehonderd zusters in de Toren waren. De meesten bleven als het even kon in de kwartieren van hun Ajahs, dus verwachtte ze eigenlijk geen andere zusters tegen te komen.

Toen Adelorna Bastine een korte trap opkwam vanuit een zijgang, bijna direct voor haar, schrok ze daar enorm van. Adelorna, die er met haar ranke gestalte statig uitzag ook al was ze klein van stuk, liep door zonder Pevara op enige manier te groeten. Ook de Saldeaanse droeg haar stola – tegenwoordig zag je geen enkele zuster buiten haar Ajahkwartier meer zonder stola – en werd gevolgd door haar drie zwaardhanden. Ze waren lang en klein, breed en slank en droegen hun zwaarden. Hun ogen hielden geen tel op met bewegen. Zwaardhanden met zwaarden die overduidelijk hun Aes Sedai bewaakten, en dat in de Toren! Het was nu maar al te gewoon, maar Pevara kon er wel om huilen. Maar er waren te veel redenen om te huilen om er één uit te kiezen; in plaats daarvan besloot ze op te lossen wat ze kon.

Tsutama kon Rode zusters opdragen om Asha’man te binden, ze opdragen om het niet aan Elaida te vertellen, maar het leek het beste om te beginnen bij de zusters die de mogelijkheid wilden overwegen zonder daartoe bevel te krijgen, vooral nu er geruchten rondgingen over drie Rode zusters die waren vermoord door Asha’man. Tarna Feir had er al over nagedacht, dus was het tijd voor een gesprekje onder vier ogen met haar. Misschien kende zij anderen die er net zo over dachten. De grootste moeilijkheid zou komen als ze de Asha’man benaderden met het voorstel. Ze zouden het er waarschijnlijk niet mee eens zijn, aangezien ze zelf al eenenvijftig zusters hadden gebonden. Licht van de wereld, eenenvijftig! Voor het bespreken van dat onderwerp was een zuster nodig die diplomatiek was en goed met woorden. En die stalen zenuwen had. Ze peinsde over namen toen ze de vrouw zag die ze zocht. Ze was al op de afgesproken plek en leek een groot wandkleed te bestuderen.

Yukiri was klein, pezig en statig in haar licht zilverkleurige zijden gewaad dat iets donkerder gekleurd kant langs de hals en polsen had; ze leek volkomen in beslag genomen door het wandtapijt en op haar gemak. Pevara had haar maar één keer licht van streek gezien, terwijl het voor iedereen ontstellend was geweest om Talene te ondervragen. Yukiri was alleen gekomen, natuurlijk, hoewel ze de laatste tijd zei dat ze erover dacht weer een zwaardhand te nemen. Dat kwam ongetwijfeld door de huidige tijd en hun eigen situatie. Pevara kon zelf ook wel een zwaardhand of twee gebruiken. ‘Is dit op waarheid gebaseerd, of is het allemaal de fantasie van de wever?’ vroeg Pevara toen ze bij de kleinere vrouw ging staan. Op het tapijt was een oude strijd te zien tegen de Trolloks, of dat werd tenminste gezegd. De meeste van die dingen werden lang nadat het gebeurd was gemaakt, en de wevers moesten het meestal doen met wat hun verteld werd. Deze was al zo oud dat hij moest worden beschermd met een ban om niet uit elkaar te vallen. ‘Ik weet ongeveer evenveel van tapijten als een varken van smeden weet, Pevara.’ Ondanks haar sierlijkheid duurde het bij Yukiri zelden lang voordat je kon merken dat ze van het platteland kwam. De zilvergrijze franje aan haar stola wapperde toen ze de stof om zich heen trok. ‘Je bent laat, dus laten we het kort houden. Ik voel me net een kip die door een vos in de gaten wordt gehouden. Marris is vanmorgen gebroken, en ik heb zelf de gelofte van gehoorzaamheid bij haar afgenomen, maar net als bij de anderen is haar “ene andere” weg uit de Toren. Mee met de opstandelingen, denk ik.’ Ze zweeg toen er twee bedienden door de gang aan kwamen met een rieten wasmand tussen hen in, waar een grote stapel netjes gevouwen bedlinnen in lag.

Pevara zuchtte. Het had aanvankelijk zo bemoedigend geleken. En ook angstaanjagend en bijna overweldigend, maar het leek erop alsof ze een goede start hadden gemaakt. Talene had slechts de naam geweten van één Zwarte zuster die op dat ogenblik in de Toren was. Na Atuans ontvoering – Pevara dacht er liever aan als een inhechtenisneming, maar dat lukte niet omdat de helft van de Torenwetten en een flink aantal gebruiken waren geschonden – was ze al snel overgehaald om de namen van de zusters te onthullen: Karale Sanghir, een Grijze Domani en Marris Thornhill, een Bruine uit Andor. Alleen Karale had een zwaardhand gehad, hoewel hij ook een Duistervriend bleek te zijn. Gelukkig had hij, kort nadat hij had vernomen dat zijn Aes Sedai hem had verraden, vergif ingenomen in de kelderkamer waarin hij zat opgesloten terwijl Karale werd ondervraagd. Het was vreemd om dat gelukkig te noemen, maar de Eedstaf werkte alleen op degenen die konden geleiden, en ze hadden te weinig mensen om gevangenen te bewaken en te verzorgen. Het was zo’n mooi begin geweest, hoe beladen ook, en nu zaten ze in een impasse. Misschien konden ze die doorbreken wanneer een van de anderen terugkeerde naar de Toren, op zoek naar discrepanties tussen wat zusters bewéérden te hebben gedaan en wat ze écht hadden gedaan. Dat zou echter worden bemoeilijkt door de neiging van de meeste zusters om vaag te zijn over zo ongeveer alles. Natuurlijk zouden Talene en de andere drie vertellen wat ze wisten, alles wat ze nog te horen kregen – daar zorgde de gelofte van gehoorzaamheid wel voor. Maar alle boodschappen die meer inhielden dan ‘pak dit en leg het daar neer’ waren gecodeerd op een manier die alleen de vrouw kende die de boodschap verstuurd had en degene aan wie de boodschap gericht was. Sommige waren beschermd met een weving waardoor de inkt verdween als de verkeerde hand het zegel verbrak; iets wat kon worden bewerkstelligd met maar zo’n klein beetje Kracht dat je het niet opmerkte als je er niet naar op zoek was, en er leek geen enkele manier te zijn om de ban te omzeilen. Als ze al niet in een impasse zaten, dan was hun stroom successen toch zeker gereduceerd tot een langzaam gedruppel. En er was altijd het gevaar dat de opgejaagden over hen te weten kwamen en zelf jagers zouden worden. Onzichtbare jagers, net als ze nu onzichtbare prooien schenen te zijn.

Maar toch, ze hadden vier namen en vier zusters die toegaven dat ze Duistervrienden waren, hoewel Marris waarschijnlijk even snel als de andere drie zou beweren dat ze de Schaduw nu verwierp, spijt had van haar zonden en het Licht weer omhelsde. Genoeg om iedereen te overtuigen. Schijnbaar wist de Zwarte Ajah alles wat er gebeurde in de werkkamer van Elaida, maar het was misschien het risico waard. Pevara weigerde Talenes bewering te geloven dat Elaida een Duistervriend was. Zij had immers de zoektocht op touw gezet. De Amyrlin Zetel kon de hele Toren in beweging zetten. Misschien zou een onthulling dat de Zwarte Ajah werkelijk bestond datgene bewerkstelligen wat het verschijnen van de opstandelingen met een leger niet had gekund, namelijk ervoor zorgen dat de Ajahs ophielden tegen elkaar te sissen als vreemde katten en ze weer samenbrengen. De verwondingen van de Toren vroegen om wanhopige maatregelen.

De bedienden waren buiten bereik en Pevara wilde juist met haar voorstel op de proppen komen, toen Yukiri weer sprak. ‘Gisteravond heeft Talene een bevel ontvangen om vanavond te verschijnen voor hun “Hoge Raad”.’ Ze vertrok haar mond alsof de woorden vies smaakten. ‘Schijnbaar gebeurt dat alleen als je geëerd wordt of een heel belangrijke opdracht krijgt. Of als men je wil ondervragen.’ Ze kon haar lippen nauwelijks stilhouden. Wat ze hadden gehoord over de methoden van de Zwarte Ajah wanneer ze iemand ondervroegen, was even misselijkmakend als ongelooflijk. Een vrouw tegen haar wil in een cirkel dwingen? Een cirkel geleiden om pijn toe te brengen? Pevara voelde dat haar maag zich omdraaide. ‘Talene denkt niet dat ze geëerd wordt of een opdracht krijgt,’ vervolgde Yukiri, ‘dus heeft ze ons gesmeekt haar te verbergen. Saerin heeft haar in een kamer in de onderste kelder ondergebracht. Talene heeft het misschien mis, maar ik ben het met Saerin eens. Als we het risico nemen, is dat net alsof je een hond in de kippenren laat en dan maar hoopt op de goede afloop.’

Pevara keek omhoog naar het wandtapijt dat tot ver boven hun hoofden doorliep.

Er stonden gewapende mannen op met zwaarden en bijlen, die met speren en hellebaarden staken naar enorme, mensachtige figuren met zwijnensnuiten en wolvenbekken, met geitenhoorns en ramshoorns. De wever had Trolloks gezien. Of goede tekeningen ervan. Er waren ook mannen die zij aan zij met de Trolloks vochten. Duistervrienden. Soms moest je bloed vergieten om de Schaduw te bestrijden. En moest je wanhopige maatregelen nemen. ‘Laat Talene naar die bijeenkomst gaan,’ zei ze. ‘We gaan allemaal. Ze verwachten ons niet. Als we ze doden of gevangennemen, kunnen we de Zwarte Ajah in één klap onthoofden. Die Hoge Raad moet de namen van hen allemaal kennen. We hebben de kans om de hele Zwarte Ajah te vernietigen.’

Yukiri pakte de franje aan Pevara’s stola beet en fronste haar wenkbrauwen overdreven toen ze ernaar keek. ‘Ja, rood. Ik dacht dat hij misschien groen was geworden toen ik even de andere kant uit keek. Ze zullen met zijn dertienen zijn, weet je. Zelfs als enkele leden van die “Raad” weg zijn uit de Toren, dan zullen ze andere zusters meebrengen om weer voltallig te zijn.’

‘Weet ik,’ antwoordde Pevara ongeduldig. Talene was een fontein van informatie geweest, het meeste ervan nutteloos en veel ervan afgrijselijk, bijna meer dan ze konden bevatten. ‘We gaan met z’n allen. We kunnen Zerah en de anderen opdragen om met ons mee te vechten, en zelfs Talene en die groep. Ze doen wel wat we zeggen.’ Aanvankelijk had ze zich niet gerust gevoeld over die gelofte van gehoorzaamheid, maar na verloop van tijd kon je aan alles wennen. ‘Dus negentien van ons tegen dertien van hen,’ peinsde Yukiri, en klonk veel te geduldig. Zelfs uit de manier waarop ze haar stola schikte sprak geduld. ‘Plus wie ze op wacht hebben staan om ervoor te zorgen dat hun bijeenkomst niet wordt verstoord. Dieven letten altijd het best op hun eigen beurs.’ Dat had de ergerlijke klank van een oud gezegde. ‘We kunnen er in het gunstigste geval maar beter van uitgaan dat de aantallen gelijk zullen zijn, en mogelijk zijn zij zelfs met meer. Hoeveel van ons zullen er sterven in ruil voor het doden of gevangennemen van hoeveel van hen? En belangrijker nog, hoeveel van hen ontsnappen er? Denk eraan: ze dragen kappen. Als er ook maar één ontsnapt, dan weten we niet wie ze is, maar zij kent ons wel, en het zal dan niet lang duren voor de hele Zwarte Ajah het ook weet. Het klinkt voor mij minder als het afhakken van een kippenkop dan als worstelen met een luipaard in het donker.’ Pevara deed haar mond open, maar liet hem zonder iets te zeggen weer dichtvallen. Yukiri had gelijk. Ze had er beter over moeten nadenken en zelf ook tot die gevolgtrekking moeten komen. Maar ze wilde iets doen, uithalen naar iemand of iets, en dat was ook geen wonder. Het hoofd van haar Ajah was misschien waanzinnig, ze moest ervoor zorgen dat de Rode zusters, die al sinds mensenheugenis niemand meer bonden, niet zomaar mannen maar Asha’man aan zich bonden, en de jacht op Duistervrienden in de Toren was tot stilstand gekomen. Uithalen? Ze wilde stenen vermalen tussen haar kiezen.

Ze dacht dat hun bespreking voorbij was – ze was alleen maar te weten gekomen hoe de zaken er met Marris voor stonden, en die oogst bleek bitter – maar Yukiri raakte haar arm aan. ‘Loop even met me mee. We staan hier al te lang, en ik wil je iets vragen.’ Tegenwoordig konden Gezetenen van verschillende Ajahs niet meer lang bij elkaar staan zonder dat er geruchten over plannen uit de grond schoten als paddenstoelen na de regen. Om de een of andere reden leek praten tijdens het lopen lang niet zoveel geruchten te veroorzaken. Het sloeg nergens op, maar het was zo. Yukiri nam de tijd voor ze haar vraag stelde. De vloertegels veranderden van groen met blauw naar geel met bruin terwijl ze door een van de hoofdgangen liepen die langzaam omlaag liepen door de Toren. Ze kwamen langs vijf verdiepingen zonder iemand anders tegen te komen, en toen pas sprak Yukiri. ‘Heeft de Rode Ajah gehoord over iemand die met Toveine is meegegaan?’

Pevara struikelde bijna over haar muilen. Ze had het echter kunnen zien aankomen. Toveine zou niet de enige zijn geweest die had geschreven uit Cairhien. ‘We hebben van Toveine zelf gehoord,’ zei ze, en vertelde bijna alles wat in Toveines brief had gestaan. Onder de omstandigheden kon ze niet anders. Ze vertelde echter niet over de beschuldigingen tegen Elaida, en hoe lang geleden de brief was aangekomen. Het een was een zaak van haar Ajah, hoopte ze, terwijl het andere haar misschien zou dwingen tot lastige verklaringen. ‘Wij hebben gehoord van Akoure Vayet.’ Yukiri liep een paar passen zwijgend door en mompelde toen: ‘Bloed en bloedas!’ Pevara trok geschokt haar wenkbrauwen op. Yukiri was vaak boers, maar nooit eerder grof. Ze besefte dat de andere vrouw ook niet had verteld wanneer Akoures brief was aangekomen. Hadden de Grijze zusters nog andere brieven uit Cairhien gekregen, van zusters die de eed hadden afgelegd aan de Herrezen Draak? Ze kon het niet vragen. Ze vertrouwden elkaar met hun leven tijdens deze jacht, maar toch, zaken van de Ajah waren zaken van de Ajah. ‘Wat ben je van plan te doen met die inlichtingen?’

‘We houden het stil omwille van de Toren. Alleen de Gezetenen en het hoofd van onze Ajah weten het. Evanellein vindt dat we Elaida uit haar positie moeten ontheffen, maar dat kunnen we nu niet toestaan. En nu de Toren moet worden verenigd en we ons moeten bezighouden met de Seanchanen en Asha’man, misschien wel nooit.’ Ze klonk er niet gelukkig over.

Pevara onderdrukte haar ergernis. Ze mocht Elaida niet, maar je hoefde de Amyrlin Zetel dan ook niet te mogen. Er hadden wel meer onaardige vrouwen de stola gedragen en het heel goed gedaan voor de Toren. Maar ging alles wel zo goed als er eenenvijftig vrouwen de gevangenschap in werden gestuurd? Kon je Dumais Bron goed noemen, met vier zusters dood en meer dan twintig overgeleverd aan een ander soort gevangenschap, aan een ta’veren? Het maakte niet uit. Elaida was een Rode zuster – geweest – en het was al veel te lang geleden dat een Rode de stola en staf had verkregen. Alle overhaaste acties en slecht overwogen besluiten leken achter hen te liggen sinds de opstandelingen waren verschenen, en als de Toren werd gered van de Zwarte Ajah, zou dat de mislukkingen goedmaken. Maar zo zei ze het natuurlijk niet. ‘Zij is de jacht begonnen, Yukiri; ze verdient het om die af te maken. Licht, alles wat we tot dusver hebben ontdekt was puur toeval, en we staan stil. We hebben het overwicht van de Amyrlin Zetel nodig als we verder willen komen.’

‘Ik weet het niet,’ zei de andere vrouw aarzelend. ‘Alle vier zeggen ze dat de Zwarte Ajah alles weet wat er in Elaida’s werkkamer gebeurt.’ Ze beet op haar lip en haalde ongemakkelijk haar schouders op. ‘Misschien kunnen we haar alléén spreken, weg van haar werkkamer...’

‘Daar ben je. Ik heb je overal gezocht.’

Pevara draaide zich kalm om bij de plotselinge stem achter hen, maar Yukiri schrok en mompelde iets boos, bijna onhoorbaar. Als ze zo doorging, zou ze even erg worden als Doesine. Of Tsutama. Seaine haastte zich naar hen toe, met wapperende stola en haar dikke zwarte wenkbrauwen verbaasd opgetrokken toen ze de boze blik van Yukiri zag. Het was zo typisch voor een Witte zuster om overal logisch in te zijn en vaak zo blind voor de wereld om zich heen. De helft van de tijd leek Seaine niet te beseffen dat ze in gevaar waren.

‘Zocht je ons?’ gromde Yukiri bijna, terwijl ze haar vuisten op haar heupen zette. Ondanks haar kleine gestalte leek ze indrukwekkend en groot. Dat kwam ongetwijfeld voor een deel doordat ze geschrokken was, maar ze vond nog steeds dat Seaine moest worden bewaakt voor haar eigen veiligheid, wat Saerin ook had besloten, en hier was die vrouw, in haar eentje op stap.

‘Ik zocht jou, of Saerin, of wie dan ook,’ antwoordde Seaine kalm. Haar eerdere angst, dat de Zwarte Ajah misschien wist welke taak Elaida haar had toebedeeld, was helemaal verdwenen. Haar blauwe ogen stonden warm, maar verder was ze het toonbeeld van een Witte zuster, een vrouw met een ijzige sereniteit. ‘Ik heb dringend nieuws,’ zei ze alsof het dat eigenlijk helemaal niet was. ‘Het minst belangrijke is dit. Vanmorgen zag ik een brief van Ayako Norsoni, die enkele dagen geleden is aangekomen. Uit Cairhien. Zij en Toveine en alle anderen zijn gevangengenomen door de Asha’man en...’ Ze hield haar hoofd scheef en keek hen onderzoekend aan. ‘Jullie zijn helemaal niet verbaasd. Natuurlijk. Jullie hebben ook brieven gezien. Nou, we kunnen er nu toch niets aan doen.’ Pevara keek Yukiri aan en zei: ‘Dit is het minst dringende nieuws, Seaine?’

Het gezicht van de Witte Gezetene vertrok ongerust, ze klemde haar lippen opeen en er verschenen rimpeltjes bij haar ooghoeken. Ze balde haar handen tot vuisten en greep haar stola vast. ‘Voor ons wel. Ik kom net van een bespreking met Elaida. Ze wilde weten hoever ik was.’ Seaine haalde diep adem. ‘Met het vinden van bewijs dat Alviarin een verraderlijke briefwisseling met de Herrezen Draak voert. Werkelijk, ze was aanvankelijk zo omzichtig, zo indirect; het is geen wonder dat ik niet goed had begrepen wat ze wilde.’

‘Ik geloof dat er net een vos over mijn graf liep,’ mompelde Yukiri. Pevara knikte. Haar idee om Elaida te benaderen was verdwenen als zomerdauw. Hun enige zekerheid dat Elaida zelf niet van de Zwarte Ajah was, was dat ze zelf de zoektocht naar hen was begonnen, maar aangezien dat nu dus helemaal niet zo bleek te zijn... Maar de Zwarte Ajah wist nog niets van hen. Dat hadden ze tenminste nog. Alleen, hoe lang zou dat nog zo blijven? ‘En ook over het mijne,’ zei ze zachtjes.

Alviarin schreed door de gangen van de Toren met een uiterlijke sereniteit die ze krampachtig in stand hield. Ondanks de staande spiegellampen leek de nacht aan de muren te kleven, en de geesten van schaduwen dansten waar ze niets te zoeken hadden. Verbeelding, ongetwijfeld, maar ze dansten net aan de rand van haar gezichtsveld. De gangen waren zo goed als verlaten, hoewel de tweede ronde van het avondmaal net voorbij was. De meeste zusters lieten tegenwoordig hun maaltijden liever naar hun kamers brengen, maar de meest onverschrokken en koppige zusters gingen af en toe naar de eetzaal, en een handjevol gebruikte de meeste maaltijden nog steeds beneden. Ze wilde niet riskeren dat zusters zouden zien dat ze van streek of gehaast was; ze wilde hen niet laten denken dat ze probeerde zich ongezien voort te haasten. Eigenlijk wilde ze liever niet dat er ook maar iemand naar haar keek. Aan de buitenkant leek ze kalm, maar vanbinnen kolkte ze.

Plotseling besefte ze dat ze de plek op haar voorhoofd aanraakte waar Shaidar Haran haar had aangeraakt. Waar de Grote Heer zelf haar had gemerkt als de zijne. Bij die gedachte kwam haar hysterie bijna naar boven, maar ze hield haar gezicht enkel met haar wilskracht in de plooi en greep haar witzijden rokken een beetje bij elkaar. Dat hield haar handen tenminste bezig. De Grote Heer had haar gemerkt. Daar kon ze maar beter niet aan denken. Maar hoe kon ze er niét aan denken? De Grote Heer... Aan de buitenkant leek ze volkomen beheerst, maar binnen in haar wervelden diepe afkeer, haat en een bijna paniekerige doodsangst. De uiterlijke kalmte was echter waar het om draaide. En er was een sprankje hoop. Dat deed er ook toe. Vreemd om het te zien als iets hoopvols, maar ze zou zich vastgrijpen aan alles wat haar misschien in leven kon houden. Ze bleef staan voor een wandkleed waarop een vrouw in een ingewikkeld versierde mantel knielde voor een Amyrlin uit het verleden, en deed net alsof ze het bestudeerde terwijl ze snel naar links en rechts tuurde. Op haarzelf na was de gang zo verstoken van leven als een verlaten graftombe. Ze stak razendsnel haar hand achter het tapijt, en binnen een tel liep ze verder, met een gevouwen boodschap in haar hand. Het was een wonder dat de boodschap haar zo snel had bereikt. Het papier leek wel te branden in haar handen, maar ze kon het hier niet lezen. Met afgemeten passen klom ze met tegenzin terug naar het kwartier van de Witte Ajah. Kalm en schijnbaar nergens door van haar stuk gebracht. De Grote Heer had haar gemerkt. De andere zusters zouden naar haar kijken. De Witte Ajah was de kleinste groep, en er waren op dit ogenblik nauwelijks meer dan twintig Witte zusters in de Toren, maar het leek wel alsof ze bijna allemaal in de hoofdgang stonden. De wandeling over de eenvoudige witte vloertegels leek meer op spitsroeden lopen. Seaine en Ferane waren onderweg naar buiten, ondanks het tijdstip, met hun stola’s over hun armen gedrapeerd. Seaine lachte haar een beetje medelijdend toe, en ze had zin om de Gezetene te vermoorden, die altijd haar scherpe neus in andermans zaken stak. Ferane had geen medeleven voor haar. Ze keek haar aan met meer openlijke woede dan enige zuster zichzelf eigenlijk mocht toestaan. Alles wat Alviarin kon doen, was proberen de vrouw met haar koperkleurige huid zo onopvallend mogelijk te negeren. Ferane was klein en stevig, met een doorgaans mild, rond gezicht, en ze had een inktveeg op haar neus. Ze zag er niet uit als een Domani, maar de Eerste Redenaar had zeer zeker hun felle temperament. Ze deelde met het grootste gemak straffen uit voor de kleinste overtredingen, vooral aan een zuster die zowel zichzelf als de Witte Ajah ‘te schande’ had gemaakt.

De Ajah voelde de bijtende schande dat Alviarin de Hoedsterstola was ontnomen. De meeste zusters waren ook boos over het verlies van invloed. Er waren veel te veel boze blikken, sommige van zusters die zo ver onder haar stonden dat ze haar onmiddellijk zouden moeten gehoorzamen als ze een bevel gaf. Anderen draaiden haar met opzet de rug toe.

Ze liep met vastberaden tred tussen alle fronsende blikken en zusters die haar met de nek aankeken door, ongehaast, maar ze voelde toch dat haar wangen warm werden. Ze probeerde zich onder te dompelen in de kalmerende omgeving van het kwartier van de Witte Ajah. De eenvoudige witte muren waar zilveren spiegels tegenaan stonden, waren slechts van enkele tapijten voorzien: afbeeldingen van bergen met besneeuwde toppen, schaduwrijke wouden, bamboescheuten met stralen zonlicht erdoorheen. Al sinds ze de stola had verkregen, had ze die beelden gebruikt om sereniteit te vinden wanneer ze onder druk stond. De Grote Heer had haar gemerkt. Ze greep haar rokken vast in haar vuisten, zodat ze haar handen langs haar zijden zou houden. De boodschap brandde in haar hand. Afgemeten, vastberaden passen.

Twee zusters die ze passeerde, negeerden haar eenvoudig omdat ze haar niet zagen. Astrelle en Tesan hadden het over voedselverrotting. Of eigenlijk ruzieden ze, hun gezichten glad maar hun ogen verhit en hun stemmen op de rand van verhitting. Ze waren nota bene rekenkundigen – alsof je logica kon terugbrengen tot getallen – en ze leken het oneens te zijn over hoe die getallen moesten worden toegepast.

‘Als je rekent met Raduns standaard van afwijking, dan is de verhouding elf keer zo groot als die zou moeten zijn,’ zei Astrelle met geknepen stem. ‘Bovendien moet dit wijzen op de inmenging van de Schaduw...’

Tesan onderbrak haar en haar vlechten met kralen klikten toen ze haar hoofd schudde. ‘De Schaduw, ja, maar Raduns standaard is achterhaald. Je moet Covanens eerste regel van medianen gebruiken, en gescheiden berekeningen loslaten op rottend vlees en verrot vlees. De juiste antwoorden, zoals ik al zei, zijn dertien en negen. Ik heb de berekeningen nog niet toegepast op het meel of de bonen en linzen, maar intuïtief lijkt het voor de hand te liggen...’ Astrelle zwol op, en aangezien ze een mollige vrouw was met een aanzienlijke boezem, kon ze behoorlijk indrukwekkend opzwellen. ‘Covanens eerste regel?’ sputterde ze bijna terwijl ze de andere vrouw onderbrak. ‘Die is nog niet afdoende bewezen. Juiste en bewezen methoden zijn altijd beter dan onzorgvuldige...’

Alviarin glimlachte bijna terwijl ze verder liep. Dus eindelijk had iemand gemerkt dat de Grote Heer de Toren had aangeraakt. Maar die kennis zou ze niet helpen daar iets aan te veranderen. Misschien had ze echt geglimlacht, maar als dat zo was, dan verdween die glimlach snel toen ze iemand hoorde spreken.

‘Jij zou ook grimassen, Ramesa, als je elke morgen voor het ochtendmaal werd geslagen,’ zei Norine, veel te luid en overduidelijk met de bedoeling dat Alviarin het zou horen. Ramesa, een lange, slanke vrouw met zilveren klokjes aan de mouwen van haar met wit geborduurde gewaad, keek geschrokken toen ze werd aangesproken. Norine had maar weinig vriendinnen, misschien wel geen een. Ze ging verder en keek snel naar Alviarin om te zien of ze het had gehoord. ‘Het is irrationeel om een straf vertrouwelijk te noemen en te doen alsof er niets aan de hand is als de Amyrlin Zetel hem heeft opgelegd. Maar er is altijd al veel te veel waarde gehecht aan haar rationaliteit, wat mij betreft.’

Gelukkig hoefde Alviarin nog maar een klein stukje verder te lopen naar haar vertrekken. Ze deed zorgvuldig de deur achter zich dicht en schoof de grendel ervoor. Niet dat iemand haar zou storen, maar ze was niet zo lang in leven gebleven door onnodige risico’s te nemen. De lampen waren aan en er brandde een vuurtje in de witmarmeren haard om de kilte van de vroege lenteavond weg te nemen. De bedienden voerden in ieder geval nog hun taken uit. Maar zelfs de bedienden wisten het.

Er biggelden stille tranen van vernedering over haar wangen. Ze wilde Silviana vermoorden, maar dat zou alleen maar betekenen dat ze elke morgen werd geslagen door een nieuwe Meesteres der Novices totdat Elaida het genoeg vond. Dat zou echter nooit gebeuren. Het zou meer zin hebben om haar te vermoorden, maar dat soort moorden moest je zorgvuldig spreiden. Te veel onverwachte doden zouden vragen oproepen, misschien wel gevaarlijke vragen. Maar toch had ze gedaan wat ze kon tegen Elaida. Katerines nieuws over deze strijd verspreidde zich door de Zwarte Ajah, en ook al daarbuiten.

Ze had zusters, geen Zwarte, tot in kleinigheden horen praten over Dumais Bron, en als die kleinigheden bij het vertellen werden aangedikt, dan was dat alleen maar mooi. Het nieuws van de Zwarte Toren zou zich ook al snel verspreiden door de Witte Toren, en waarschijnlijk op dezelfde manier uitdijen. Jammer dat geen van beide nieuwtjes voldoende zou zijn om ervoor te zorgen dat Elaida onteerd en afgezet werd, met die verdomde opstandelingen bijna op de bruggen, maar met Dumais Bron en de ramp in Andor boven haar hoofd zou ze niet ongedaan kunnen maken wat Alviarin had gedaan. Breek de Witte Toren van binnenuit, was haar opgedragen. Zaai twist en chaos in elke hoek van de Toren. Deels had dat bevel haar gepijnigd, en deels was dat nog steeds zo, maar haar grootste trouw lag bij de Grote Heer. Elaida had zelf de eerste breuk in de Toren veroorzaakt, maar zij had de helft daarvan zozeer kapotgemaakt dat het niet meer kon worden hersteld.

Plotseling besefte ze dat ze haar voorhoofd weer aanraakte, en ze bracht met een ruk haar hand omlaag. Er stond geen merkteken op, er was niets te voelen of te zien. Maar elke keer wanneer ze in een spiegel keek, controleerde ze het toch even. En toch, soms dacht ze dat mensen naar haar voorhoofd keken, dat ze iets zagen wat ze zelf niet kon zien. Dat was onmogelijk, irrationeel, maar de gedachte besloop haar, hoe vaak ze die ook wegjoeg. Ze veegde de tranen van haar gezicht met de hand waarin ze de boodschap hield, pakte de andere twee die ze had opgehaald uit haar buidel en liep naar de schrijftafel die tegen de muur stond.

Het was een eenvoudige tafel, onversierd zoals de meeste van haar meubels, en van sommige vermoedde ze dat ze waren gemaakt door een ongeïnspireerde meubelmaker. Het deed er weinig toe, zolang de meubels maar functioneel waren. Ze liet de drie boodschappen op de tafel vallen naast een kleine, gebutste koperen schaal, haalde een sleutel uit haar buidel en maakte een kist met koperen banden op de vloer naast de tafel open. Ze zocht tussen de in leer gebonden boekjes die erin zaten tot ze de drie vond die ze nodig had, elk beschermd zodat de inkt op de bladzijden zou verdwijnen als iemand behalve zijzelf ze aanraakte. Er werden veel te veel codes gebruikt om ze allemaal te kunnen onthouden. Als ze deze boekjes kwijtraakte zou dat pijnlijk zijn, en het zou een lastige taak zijn om ze te vervangen, vandaar de stevige kist met het slot. Een heel goed slot. Goede sloten waren wel belangrijk.

Ze haalde snel de dunne bandjes papier van de boodschap af die achter het tapijt had gezeten, hield ze in de vlam van een lamp en liet ze in de schaal vallen om te verbranden. Het waren alleen maar aanwijzingen over waar de boodschap moest worden achtergelaten, één voor elke vrouw in de keten, en de extra bandjes waren enkel een manier om te verbergen over hoeveel schijven de boodschap had gelopen voordat hij de ontvangster bereikte. Je kon nooit te veel voorzorgsmaatregelen nemen. Zelfs de zusters van haar eigen hart geloofden haar niet meer dan de anderen deden. Maar drie leden van de Hoge Raad wisten wie ze was, en als het kon, had ze ook dat liever voorkomen. Je kon nooit te veel voorzorgsmaatregelen nemen, vooral nu niet.

Zodra ze de boodschap had ontcijferd, voorovergebogen schrijvend op een ander vel papier, bleek die ongeveer te bevatten wat ze had verwacht sinds de vorige avond, toen Talene niet was verschenen. De vrouw had gistermorgen het kwartier van de Groene zusters verlaten met dikke zadeltassen en een kleine kist. Ze had alles zelf gedragen. Niemand scheen te weten waar ze naartoe was gegaan. De vraag was: was ze in paniek geraakt na haar oproep om voor de Hoge Raad te verschijnen, of was er meer aan de hand? Er was meer aan de hand, besloot Alviarin. Talene had zich tot Yukiri en Doesine gericht alsof ze... begeleiding zocht, misschien. Ze was er zeker van dat ze het zich niet verbeeld had. Kon het dat zijn? Een heel klein sprankje hoop. Er moest meer aan de hand zijn. Ze móést een bedreiging voor de Zwarte Ajah vinden, anders zou de Grote Heer haar niet langer beschermen.

Boos haalde ze haar hand weer weg van haar voorhoofd. Ze overwoog geen ogenblik de kleine ter’angreaal die ze verstopt had te gebruiken om Mesaana op te roepen. Ten eerste, en dat was heel belangrijk, was de vrouw ongetwijfeld van plan haar te vermoorden, ondanks de bescherming van de Grote Heer. En zeker zodra hij die bescherming staakte. Ze had Mesaana’s gezicht gezien, wist van haar vernedering. Geen enkele vrouw zou dat over haar kant laten gaan, vooral niet een van de Uitverkorenen. Elke nacht droomde ze ervan Mesaana te vermoorden, ze dagdroomde er vaak over hoe ze dat zou kunnen aanpakken, maar dat moest wachten tot ze haar gevonden had zonder dat de vrouw het merkte. In de tussentijd had ze meer bewijzen nodig. Mogelijk zou noch Mesaana noch Shaidar Haran Talene opvatten als bevestiging voor wat dan ook. Er waren in het verleden wel eerder zusters in paniek geraakt en gevlucht, al waren dat er eerlijk gezegd niet veel, en het was gevaarlijk om aan te nemen dat Mesaana en de Grote Heer dat niet wisten. Ze hield het gecodeerde bericht en haar uitgeschreven versie ervan in de vlam van de lamp en hield ze vervolgens aan een hoek vast tot ze bijna tot aan haar vingers waren opgebrand, voordat ze ze boven op de as in de kom liet vallen. Met een gladde zwarte steen die ze als papiergewicht gebruikte, vermaalde ze de as en roerde die door. Ze betwijfelde of iemand in staat zou zijn woorden terug te halen uit as, maar toch...

Staand voor de tafel ontcijferde ze vervolgens de andere twee boodschappen, waaruit ze ontdekte dat Yukiri en Doesine allebei hun slaapkamer hadden voorzien van een ban tegen indringing. Dat was nauwelijks verrassend – er was bijna geen zuster meer die tegenwoordig zonder ban sliep – maar het zou het moeilijk maken een van hen te ontvoeren. Dat was altijd het gemakkelijkst wanneer het in het holst van de nacht werd gedaan door zusters van de eigen Ajah van de vrouw. Misschien waren die blikken toch toevallig of verbeelding geweest. Ze moest de mogelijkheid overwegen. Met een zucht pakte ze nog een aantal kleine boekjes uit de kist, en ging toen voorzichtig op een ganzenveren kussen op de stoel bij de schrijftafel zitten. Niet voorzichtig genoeg echter om te voorkomen dat ze haar gezicht vertrok. Ze onderdrukte een kreetje. Eerst had ze gedacht dat de vernedering van Silviana’s riem veel erger was dan de pijn, maar nu trok de pijn eigenlijk niet meer echt weg. Haar achterwerk was een verzameling blauwe plekken. En morgen zou de Meesteres der Novices er nog een paar aan toevoegen. En de dag erna, en daarna... Een troosteloos uitzicht van eindeloze dagen janken onder de riem van Silviana, van worstelen om in de ogen te kijken van de zusters die alles wisten van haar bezoekjes aan Silviana’s werkkamer.

Ze probeerde die gedachten van zich af te zetten, doopte een pen met een goede stalen punt in de inkt en begon met het schrijven van gecodeerde bevelen op dunne papiertjes. Talene moest natuurlijk worden gevonden en teruggehaald. Om te worden gestraft en terechtgesteld als ze eenvoudig in paniek was geraakt, en als dat niet zo was, als ze een manier had gevonden om haar geloften te breken... Alviarin hield zich vast aan die hoop terwijl ze het bevel uitschreef dat Yukiri en Doesine goed in de gaten moesten worden gehouden. Er moest een manier worden gevonden om hen te ontvoeren. En als ze zich toch hadden laten meeslepen door toeval en verbeelding, kon er misschien nog iets worden afgeleid uit wat ze vertelden. Ze zou de stromingen in de cirkel begeleiden. Er kon iets worden gemaakt. Ze schreef driftig verder, niet beseffend dat haar vrije hand weer naar haar voorhoofd was gegaan, op zoek naar het merkteken.

De middagzon streek door de hoge bomen op de heuvel boven het enorme Shaidokamp en wierp vlokkerige schaduwen op de grond, terwijl zangvogels hun lied ten gehore brachten op de hoge takken. Roodvogels en gaaien vlogen langs in flitsen van kleuren, en Galina glimlachte. Het had die ochtend hard geregend, en de lucht was nog een beetje koel onder de spaarzame, langzaam voorbij drijvende witte wolken. Waarschijnlijk was haar grijze merrie, met haar gebogen hals en levendige gang, het eigendom geweest van een edelvrouwe, of ten minste een rijke koopman. Niemand behalve een zuster zou zo’n prachtig dier hebben kunnen betalen. Ze genoot van haar ritjes op het paard dat ze Zwind had genoemd, omdat het haar op een dag gezwind naar de vrijheid zou brengen; net als ze genoot van deze tijd alleen om na te denken over wat ze zou doen als ze eenmaal haar vrijheid had. Ze had plannen om degenen die haar hadden verraden te laten boeten, te beginnen bij Elaida. Nadenken over die plannen, over de uiteindelijke uitvoering daarvan, was het fijnst. Tenminste, ze genoot van haar ritjes zolang ze kon vergeten dat dat voorrecht een teken was van hoezeer Therava haar in bezit had, net als de dikke witzijden mantel die ze droeg, en de riem en halsband met vuurdruppels erop. Haar glimlach veranderde in een grimas. Glimmertjes voor een huisdier dat zichzelf mocht vermaken wanneer het bazinnetje niet vermaakt hoefde te worden. En ze kon zelfs hierbuiten die merktekens met edelstenen niet afdoen. Iemand zou het kunnen zien. Ze reed hier om weg te komen van de Aiel, maar je kon ze tegenkomen in het bos. Therava zou erover kunnen horen. Hoe moeilijk het ook was om dat toe te geven, ze vreesde de Wijze met haar haviksogen tot in haar beenderen. Therava kwam ook in haar dromen voor, en die waren nooit plezierig. Vaak werd ze huilend en badend in het zweet wakker. Het was altijd een opluchting om wakker te worden uit die nachtmerries, of ze nu de rest van de nacht nog kon slapen of niet.

Ze kreeg als ze op deze ritjes ging nooit het bevel om niet te ontsnappen, een bevel dat ze zou hebben moeten gehoorzamen, en dat zorgde voor een eigen soort bitterheid. Therava wist dat ze zou terugkeren, hoe slecht ze ook werd behandeld, in de hoop dat de Wijze op een dag die vervloekte gelofte van gehoorzaamheid zou opheffen. Dan zou ze weer kunnen geleiden, wanneer en hoe zij wilde. Sevanna liet haar soms geleiden om huishoudelijke klusjes uit te voeren, of alleen om duidelijk te maken dat ze dat bevel kon geven, maar dat gebeurde maar zo zelden dat ze zelfs naar die kleine kansen om saidar te omhelzen hunkerde. Therava weigerde haar ook maar de Kracht aan te laten raken tenzij ze erom smeekte, maar weigerde haar dan toestemming te geven een weving te geleiden. En ze had gesmeekt, zichzelf volkomen vernederd, alleen om die gunst. Ze besefte dat ze op haar tanden knarste en dwong zichzelf ermee op te houden.

Misschien kon de Eedstaf in de Toren die gelofte van haar afnemen, net als die bijna identieke staf die Therava bezat, maar dat wist ze niet zeker. De twee waren niet helemaal hetzelfde. Er zat alleen een verschil in de markering, maar wat als dat aangaf dat een gelofte die op de ene staf was gezworen, alleen door dié staf ongedaan kon worden gemaakt? Ze durfde niet te vertrekken zonder Therava’s staf. De Wijze liet de staf vaak open en bloot in haar tent liggen, maar ze had gezegd dat Galina hem nooit mocht oppakken. O, Galina kon die polsdikke witte staf wel aanraken, het gladde oppervlak ervan strelen, maar hoezeer ze ook haar best deed, ze kon haar hand er niet omheen sluiten. Behalve als iemand anders hem aan haar gaf. Tenminste, ze hoopte dat dat niet hetzelfde was als hem zelf oppakken. Dat moest wel. De gedachte dat het misschien wél hetzelfde was, vervulde haar met wanhoop. Het verlangen in haar ogen wanneer ze naar de staf staarde, zorgde voor een zeldzame glimlach van Therava. ‘Wil mijn kleine Lina van haar gelofte af?’ zei ze dan spottend. ‘Dan moet Lina een heel braaf huisdier zijn, want de enige reden waarom ik zal overwegen je vrij te laten is als je me overtuigt dat je zelfs dan mijn huisdier zult blijven.’ Een leven lang als Therava’s speeltje en het doelwit van haar temperament? Een surrogaat dat slaag kreeg wanneer Therava boos was op Sevanna? Wanhoop was niet sterk genoeg om haar gevoelens hierover te beschrijven. Doodsangst leek er meer op. Ze vreesde dat ze gek zou worden als dat gebeurde. En ze vreesde tegelijkertijd dat er geen ontsnapping in de waanzin mogelijk zou zijn. Haar stemming was nu grondig verpest en ze zette haar hand boven haar ogen om te kijken hoe hoog de zon stond. Therava had enkel gezegd dat ze voor het donker terug moest zijn. Het zou nog zeker twee uur licht blijven, maar ze zuchtte spijtig en spoorde Zwind heuvelafwaarts aan, tussen de bomen door naar het kamp. De Wijze vond het vermakelijk om manieren te vinden waarmee ze Galina kon laten gehoorzamen zonder directe bevelen te geven. Duizend manieren om haar te laten kruipen. Voor de veiligheid vatte ze de kleinste suggestie van de vrouw op als bevel. Als Galina ook maar even te laat was, werd ze gestraft op manieren waarvan ze ineendook bij de herinnering. Ineendook en de merrie aanspoorde om sneller te gaan. Therava aanvaardde geen uitvluchten.

Plotseling stapte er vanachter een dikke boom een Aielman tevoorschijn, een heel lange man in cadin’sor met zijn speren in het tuig waarmee zijn boogkoker op zijn rug was gebonden, en zijn sluier tot op zijn borst. Zonder iets te zeggen greep hij haar leidsels. Even gaapte ze hem aan, toen rechtte ze verontwaardigd haar rug. ‘Stommeling!’ snauwde ze. ‘Je kent me toch inmiddels wel? Laat mijn paard los, anders zullen Sevanna en Therava je om de beurt villen!’ Er was meestal maar weinig te zien aan de gezichten van die Aiel, maar ze dacht dat zijn groene ogen een beetje groter werden. Toen schreeuwde ze terwijl hij met een grote vuist de voorkant van haar mantel greep en haar uit het zadel sleurde.

‘Stil, gai’shain,’ zei hij, maar op een toon alsof het hem niet kon schelen of ze gehoorzaamde of niet.

Ooit was ze daartoe gedwongen geweest, maar zodra men besefte dat ze elk bevel van wie dan ook opvolgde, waren er te veel mensen geweest die haar op belachelijke klusjes uit hadden gestuurd. Aangezien die haar bezig hadden gehouden wanneer Therava of Sevanna haar nodig had, hoefde ze nu alleen nog maar bepaalde Wijzen en Sevanna te gehoorzamen. Ze trappelde, zwaaide met haar armen en schreeuwde, in de hoop dat iemand haar zou horen en zou weten dat ze aan Therava toebehoorde. Mocht ze maar een mes bij zich dragen. Zelfs dat zou geholpen hebben. Hoe kon deze man haar niet herkennen, of niet weten wat haar riem en halsband met edelstenen betekenden? Het kamp was heel uitgestrekt, met evenveel bewoners als veel grote steden, maar het leek wel alsof iedereen de huisnatlander van Therava kende. De vrouw zou deze vent laten villen, en Galina was van plan met groot genoegen toe te kijken. Maar al te snel werd haar duidelijk dat een mes helemaal niets zou hebben uitgehaald. Ondanks haar worstelingen had de bruut geen enkele moeite met haar. Hij trok haar kap over haar hoofd, waardoor ze niets meer zag, propte zo veel mogelijk van de stof in haar mond en bond het toen vast. Toen gooide hij haar op haar buik en bond haar polsen en enkels stevig vast. Met een gemak alsof ze een kind was! Ze verzette zich nog steeds, maar het was verspilde moeite.

‘Hij wilde een paar gai’shain die geen Aiel zijn, Gaul, maar een gai’shain in zijde en edelstenen, op een paard?’ vroeg een man, en Galina verstijfde. Dat was geen Aielman. Dat was de tongval van Morland! ‘Ja, en dat soort dingen doen jullie zeker nooit?’

‘Shaido.’ Het woord werd uitgespuwd als een vloek. ‘Nou, we hebben er nog een paar meer nodig als hij iets nuttigs te weten wil komen. Misschien wel meer dan een paar. Er zijn tienduizenden mensen in het wit daarbeneden, en ze kan wel overal zijn.’

‘Ik denk dat deze gai’shain Perijn Aybara wel kan vertellen wat hij weten moet, Fager Neald.’

Nu verkilde ze. Er leek zich ijs te vormen in haar maag en hart. Perijn Aybara had deze mannen gestuurd? Als hij de Shaido aanviel in een poging zijn vrouw te redden, zou hij vermoord worden, en dat zou haar voordeel ten opzichte van Faile tenietdoen. Het zou de vrouw niet kunnen schelen wat er onthuld werd als haar man dood was, en de anderen hadden geen geheimen die ze niet aan het licht wilden laten komen. Vol afgrijzen zag Galina haar hoop op het verkrijgen van de staf wegsmelten. Ze moest hem tegenhouden. Maar hoe?

‘En waarom denk je dat, Gaul?’

‘Ze is Aes Sedai. En een vriendin van Sevanna, zo schijnt het.’

‘O, ja?’ zei de Morlander peinzend. ‘Is dat zo?’ Vreemd genoeg leek geen van beide mannen er ook maar in het minst mee te zitten dat ze een Aes Sedai aanraakten. En de Aielman had dat schijnbaar gedaan terwijl hij heel goed wist wat ze was. Zelfs als hij een afvallige Shaido was, kon hij niet weten dat ze niet kon geleiden zonder toestemming. Alleen Sevanna en een handjevol Wijzen wisten dat. Dit werd allemaal steeds verwarrender. Plotseling werd ze opgetild en over haar eigen zadel gelegd, en even later stuiterde ze op en neer op het harde leer en hield een van de mannen haar met zijn hand tegen toen de merrie ging draven. ‘Laten we ergens naartoe gaan waar je een van je gaten voor ons kunt maken, Fager Neald.’

‘Net aan de andere kant van de heuvel, Gaul. Ach, ik ben hier al zo vaak geweest dat ik bijna overal een poort kan maken. Rénnen jullie Aiel soms overal naartoe?’

Een poort? Waar kletste die vent over? Ze liet zijn onzin voor wat het was en overpeinsde haar mogelijkheden, maar ze waren geen van alle goed. Ze was vastgebonden als een lam dat naar de markt werd gebracht en ze had een prop in haar mond waardoor ze op tien pas afstand al niet meer te horen was, ook al schreeuwde ze haar longen uit haar lijf. Haar kansen om te ontsnappen waren piepklein, behalve als een van de Shaido-schildwachten haar ontvoerders onderschepte. Maar wilde ze dat eigenlijk wel? Ze kon alleen voorkomen dat Aybara alles verpestte als ze bij hem kwam. Aan de andere kant, hoeveel dagen reizen was het naar zijn kamp? Hij kon niet dicht in de buurt zijn, anders hadden de Shaido hem inmiddels wel gevonden. Ze wist dat verkenners het terrein tot wel tien span vanaf het kamp hadden doorzocht. Hoeveel dagen het ook duurde voor ze hem bereikte, het zou even lang duren om weer terug te komen. Dan zou ze niet slechts even, maar dagen te laat terugkeren. Therava zou haar niet vermoorden. Ze zou haar alleen maar laten wensen dat ze dood was. Ze kon het uitleggen. Een verhaal over een ontvoering dooreen groep schurken. Nee, slechts twee; het was moeilijk genoeg om te geloven dat twee mannen zo dicht bij het kamp waren gekomen, laat staan een hele groep schurken. Ze was niet in staat te geleiden en had tijd nodig om te ontsnappen. Ze kon het overtuigend brengen. Dat zou Therava wel geloven. Als ze zei dat-Het was zinloos. De eerste keer dat Therava haar had gestraft omdat ze te laat was, was omdat haar zadelriem was gebroken en ze terug had moeten lopen met haar paard aan de hand. De vrouw had niets van die uitvlucht willen weten, en ook een ontvoering zou ze niet als smoes aanvaarden. Galina kon wel huilen. Ze besefte dat ze dat ook deed, hopeloze tranen die ze niet kon tegenhouden. Het paard stond stil, en voordat ze kon nadenken maakte ze een schokkerige beweging in een poging zichzelf uit het zadel te gooien, en schreeuwde ze zo hard als de prop in haar mond toestond. Ze probeerden vast om de schildwachten te ontlopen. Therava zou het heus wel begrijpen als de schildwachten met haar en haar ontvoerders terugkeerden, ook al was ze te laat. Ze kon vast wel een manier bedenken om Faile aan te pakken, zelfs als haar man dood was. Ze kreeg een ruwe klap met een harde hand. ‘Stil,’ zei de Aielman, en toen draafden ze weer verder.

Haar tranen kwamen weer, en de zijden kap over haar gezicht werd vochtig. Therava zou haar laten janken. Maar zelfs terwijl ze huilde dacht ze na over wat ze tegen Aybara zou zeggen. Misschien kon ze de staf nog te pakken krijgen. Therava zou... Nee, nee! Ze moest haar aandacht richten op wat ze wél kon doen. Ze zag beelden voor zich van de Wijze met haar wrede ogen, met een zweep of een riem of bindkoorden in haar handen, maar ze zette die telkens van zich af terwijl ze dacht over alle vragen die Aybara zou kunnen stellen en welke antwoorden ze hem zou geven. Over wat ze kon zeggen zodat hij de veiligheid van zijn vrouw aan haar overliet. In geen van haar berekeningen had ze er rekening mee gehouden dat ze minder dan een uur later van het zadel werd getild en op haar voeten werd gezet.

‘Zadel haar paard af, Noren, en zet het bij de andere,’ zei de Morlander.

‘Meteen, Meester Neald,’ kwam het antwoord. In een Cairhiense tongval.

De boeien rond haar enkels verdwenen, er sneed een mes tussen haar polsen door en maakte ook die touwen los, en toen werd datgene losgemaakt waardoor de prop in haar mond op zijn plaats werd gehouden. Ze spuugde de natte zijde uit en rukte de kap achterover. Een kleine man in een donkere overjas leidde Zwind weg tussen een verzameling grote, verstelde bruine tenten en kleine, ruwe hutten door die leken te zijn gemaakt van boomtakken en dennentakken met bruine naalden. Hoe lang duurde het voordat dennentakken bruin werden? Dagen, zeker, misschien wel weken. De zestig of zeventig mannen die bij kookvuren bezig waren of op houten krukken zaten, leken wel op boeren in hun ruwe jassen. Sommigen van hen waren echter bezig met het slijpen van zwaarden, en op tientallen plaatsen stonden speren en hellebaarden en andere wapens. Door de spleten tussen de tenten en hutten zag ze nog meer mannen, enkelen in helmen en borstplaten, te paard en met lange lansen met vaandels eraan. Soldaten, op patrouille. Hoeveel meer nog waren er buiten haar gezichtsveld? Het maakte niet uit. Wat voor haar ogen te zien was, was onmogelijk! De Shaido hadden hun schildwachten veel verder van hun kamp vandaan geplaatst dan dit. Daar was ze zeker van! ‘Als dat gezicht al niet genoeg was,’ mompelde Neald, ‘dan zou die kille, berekenende blik me wel overtuigen. Net alsof ze kijkt naar wormen onder een steen.’ Een magere vent in een zwarte overjas draaide vermaakt maar voorzichtig aan de punten van zijn snor. Hij droeg een zwaard, maar leek helemaal niet op een soldaat. ‘Nou, kom dan maar mee, Aes Sedai,’ zei hij, en pakte haar bij de bovenarm. ‘Heer Perijn wil u wat vragen stellen.’ Ze rukte zich los en hij verstevigde kalm zijn greep. ‘Kom, niet zo moeilijk doen.’ De imposante Aielman, Gaul, nam haar andere arm, en ze kon vrijwillig met hen meegaan of worden meegesleurd. Ze liep met haar hoofd geheven, alsof ze niet meer waren dan een geleide, maar iedereen die zag hoe ze haar armen vasthielden zou wel beter weten. Ze keek recht voor zich uit maar was zich bewust van gewapende boerenjongens – de meeste jong – die naar haar staarden. Ze keken niet met open mond toe, maar gewoon, nadenkend. Hoe konden ze zo aanmatigend doen tegen een Aes Sedai? Sommigen van de Wijzen die niet wisten van de gelofte die haar bond, hadden hun twijfels geuit of ze wel Aes Sedai was, omdat ze Therava zo snel gehoorzaamde en voor haar kroop, maar deze twee wisten wat ze was. En het kon hun niet schelen. Ze vermoedde dat die boeren het ook wisten, en toch leek geen van hen verrast over de manier waarop ze werd behandeld. Haar nekharen gingen ervan overeind staan. Toen ze een grote rood met wit gestreepte tent naderden waarvan de flappen waren open gebonden, hoorde ze stemmen binnen. ‘... zei dat hij klaar was om nu meteen te komen,’ zei een man. ‘Ik kan me niet veroorloven om nog een mond te moeten voeden als ik niet weet hoe lang het gaat duren,’ antwoordde een andere man. ‘Bloed en as! Hoe lang duurt het om een ontmoeting te regelen met die mensen?’

Gaul moest bukken bij het binnengaan van de tent, maar Galina beende naar binnen alsof ze haar eigen vertrekken in de Toren betrad. Ze was dan misschien een gevangene, maar ook Aes Sedai, en dat eenvoudige feit was een machtig stuk gereedschap. En een wapen. Met wie wilde hij een ontmoeting regelen? Toch niet met Sevanna, zeker? Laat het iedereen behalve Sevanna zijn. In grote tegenstelling tot het rommelige kamp buiten lag hier een goed tapijt met bloemen op de vloer, en twee zijden wandtapijten met bloemen en vogels in Cairhiense stijl hingen aan de tentpalen. Ze keek naar een lange man met brede schouders die in hemdsmouwen met zijn rug naar haar toe stond. Hij leunde op zijn vuisten op een tafel met dunne poten, die was versierd met verguldsel en vol lag met kaarten en vellen papier. Ze had Aybara alleen op een afstand gezien in Cairhien, maar ze was er zeker van dat dit de boerenjongen was uit het geboortedorp van Rhand Altor, ondanks het zijden hemd en de gepoetste laarzen. Zelfs de omslagen van de laarzen waren gepoetst. Bovendien leek de aandacht van iedereen in de tent op hem gericht te zijn.

Toen ze de tent in liep, legde een lange vrouw in een hooggesloten groenzijden gewaad met kant langs de hals en polsen, met zwart haar dat in golven over haar schouders viel, op een vertrouwelijke manier een hand op Aybara’s arm. Galina herkende haar. ‘Ze lijkt op haar hoede, Perijn,’ zei Berelain.

‘Ze vermoedt een val, schat ik, Heer Perijn,’ zei een grijzende, hard uitziende man in een druk bewerkte borstplaat over een rode overjas. Een Geldaner, dacht Galina. Hij en Berelain waren tenminste een verklaring voor de aanwezigheid van soldaten, al begreep ze niet hoe ze hier konden zijn, op een onmogelijke plaats. Galina was blij dat ze de vrouw niet was tegengekomen in Cairhien. Dat zou de toestand nu meer dan lastig maken. Ze wilde dat ze haar handen vrij had om de sporen van tranen van haar gezicht te vegen, maar de twee mannen hielden haar armen stevig vast. Ze kon er niets tegen doen. Ze was Aes Sedai. Dat was alles wat ertoe deed. Dat was alles wat ze ertoe zou laten doen. Ze deed haar mond open om de touwtjes in handen te nemen...

Plotseling keek Aybara haar over zijn schouder aan, alsof hij haar aanwezigheid had gevoeld, en haar tong bevroor onder zijn gouden blikken. Ze had de verhalen dat de man wolvenogen had niet geloofd, maar het was zo. De harde ogen van een wolf in een gezicht zo hard als steen. Bij hem vergeleken zag de Geldaner er bijna zacht uit. Maar het was ook een droevig gezicht achter die kortgeknipte baard. Vanwege zijn vrouw, ongetwijfeld. Daar zou ze gebruik van maken.

‘Een Aes Sedai in het wit van een gai’shain,’ zei hij mat, terwijl hij zich naar haar omdraaide. Hij was een grote man, al was hij bij lange na niet zo groot als de Aielman, en hij was overweldigend, zelfs nu hij daar enkel maar stond, met die gouden ogen die alles in zich opnamen. ‘En een gevangene, zo schijnt het. Wilde ze niet meekomen?’

‘Ze worstelde als een forel op de oever toen Gaul haar vastbond, Heer,’ antwoordde Neald. ‘Ik hoefde niets meer te doen dan toekijken.’

Dat was een vreemde uitspraak, en op zo’n bijzondere toon. Wat zou hij...? Plotseling werd ze zich bewust van nog een man in een zwarte overjas, een stevige, verweerde vent met een zilveren pin in de vorm van een zwaard op zijn hoge kraag. En ze herinnerde zich waar ze de laatste keer mannen in zwarte overjassen had gezien. Ze sprongen tevoorschijn uit gaten in de lucht, net voordat alles in rampspoed veranderde bij Dumais Bron. Neald en zijn gaten, zijn poorten. Deze mannen konden geleiden.

Ze moest zich ongelooflijk beheersen om zich niet los te rukken uit de greep van de Morlander, niet achteruit te deinzen. Alleen al zijn nabijheid zorgde ervoor dat haar maag zich omdraaide. Dat hij haar aanraakte... Ze wilde jammeren, en dat verbaasde haar. Ze was toch zeker wel taaier dan dat! Ze richtte al haar aandacht op haar uiterlijke kalmte en probeerde weer wat vocht te krijgen in haar plotseling droge mond.

‘Ze beweert dat ze een vriendin is van Sevanna,’ voegde Gaul eraan toe.

‘Een vriendin van Sevanna,’ zei Aybara fronsend. ‘Maar met de mantel van een gai’shain aan. Een zijden mantel, en juwelen, maar toch... Je wilde niet mee, maar je hebt niet geleid om Gaul en Neald tegen te houden. En je bent doodsbang.’ Hij schudde zijn hoofd. Hoe wist hij dat ze bang was? ‘Het verbaast me een Aes Sedai bij de Shaido te zien na Dumais Bron. Of weet je daar niet van? Laat haar los. Ik denk niet dat ze zal vluchten nadat ze zich door jullie al zo ver heeft laten meevoeren.’

‘Dumais Bron doet er niet toe,’ zei ze kil toen de mannen haar loslieten. Ze bleven echter als wachten naast haar staan, en ze was trots op de vaste klank van haar stem. Een man die kon geleiden. Twee zelfs, en zij was alleen. Alleen en niet in staat een weving te maken. Ze stond rechtop met haar hoofd geheven. Ze was Aes Sedai, en ze moesten dat aan alles zien. Hoe kon hij weten dat ze bang was? In haar woorden klonk niets van angst door. Haar gezicht leek wel uit steen gehouwen, er was niets vanaf te lezen. ‘De Witte Toren heeft doelen die niemand behalve de Aes Sedai kent of begrijpt. Ik ben bezig met zaken voor de Witte Toren, en u mengt zich erin. Dat is onverstandig, voor elke man.’ De Geldaner knikte droevig, alsof hij die les persoonlijk had geleerd; Aybara keek haar alleen maar uitdrukkingsloos aan.

‘Ik hoorde uw naam, en dat is de enige reden dat ik niets tegen deze twee mannen ondernomen heb,’ vervolgde ze. Als de Morlander of de Aielman vertelde hoe lang dat had geduurd, zou ze beweren dat ze aanvankelijk onthutst was geweest, maar ze zwegen en zij sprak snel en krachtdadig verder. ‘Uw vrouw Faile staat onder mijn bescherming, net als koningin Alliandre. Als mijn zaken met Sevanna achter de rug zijn, zal ik ze meenemen naar een veilige plaats en ze helpen daarheen te gaan waarheen ze willen. Intussen brengt uw aanwezigheid hier echter mijn onderneming in gevaar, de onderneming van de Witte Toren, en dat kan ik niet toestaan. Het brengt ook u in gevaar, en uw vrouw, en Alliandre. Er zitten tienduizenden Aiel in dat kamp. Vele tienduizenden. Als ze jullie vinden, en dat zal snel gebeuren, vagen ze jullie allemaal van de aardbodem. Misschien doen ze uw vrouw en Alliandre ook wel kwaad. Ik ben misschien niet in staat om Sevanna tegen te houden. Ze is een strenge vrouw, en veel van haar Wijzen kunnen geleiden, bijna vierhonderd, allemaal bereid om de Kracht met geweld te gebruiken, terwijl ik maar één Aes Sedai ben, beperkt door mijn geloften. Als u uw vrouw en de koningin wilt beschermen, ga dan weg bij hun kamp en wel zo snel mogelijk. Misschien vallen ze u niet aan als ze zien dat u zich terugtrekt. Dat is de enige hoop die u en uw vrouw hebben.’ Zo. Als ook maar een paar van de zaadjes die ze had geplant ontkiemden, zou dat genoeg moeten zijn om hem tegen te houden. ‘Als Alliandre in gevaar is, Heer Perijn...’ begon de Geldaner, maar Aybara onderbrak hem met een geheven hand. Meer was er niet nodig. De soldaat klemde zijn kaken opeen tot ze verwachtte ze te kunnen horen kraken, maar hij zweeg.

‘Heb je Faile gezien?’ vroeg de jongeman, en er klonk opwinding in zijn stem. ‘Gaat het goed met haar? Is haar niets aangedaan?’ Die stommeling leek geen woord te hebben gehoord van wat ze had gezegd, behalve de naam van zijn vrouw.

‘Het gaat haar goed, en ze staat onder mijn bescherming, Heer Perijn.’ Als die omhooggevallen plattelandsjongen zichzelf een heer wilde noemen, zou ze dat voorlopig tolereren. ‘Met haar en ook met Alliandre.’ De soldaat loerde naar Aybara, maar zei niets. ‘U moet naar me luisteren. De Shaido zullen u vermoorden...’

‘Kom hier eens naar kijken,’ onderbrak Aybara haar. Hij draaide zich om naar de tafel en trok een groot vel papier naar zich toe. ‘Vergeef hem zijn gebrek aan manieren, Aes Sedai,’ mompelde Berelain, terwijl ze haar een bewerkte zilveren beker wijn overhandigde. ‘Hij staat onder grote druk, zoals u vast wel begrijpt. Ik heb me nog niet voorgesteld. Ik ben Berelain, de Eerste van Mayene.’

‘Dat weet ik. U mag me Alyse noemen.’

De andere vrouw glimlachte alsof ze wist dat het een valse naam was maar dat aanvaardde. De Eerste van Mayene was verre van onbeschaafd. Jammer dat ze het in plaats daarvan met die jongen moest regelen; beschaafde mensen die dachten dat ze konden dansen met Aes Sedai kon je eenvoudig leiden. Plattelandsvolk kon koppig zijn, uit onwetendheid. Maar die vent moest inmiddels wel iéts over Aes Sedai weten. Misschien zou hij reden hebben om na te denken over wie en wat ze was als ze hem negeerde.

De wijn smaakte naar bloemen op haar tong. ‘Dit is heel lekker,’ zei ze met oprechte dankbaarheid. Ze had al weken geen fatsoenlijke wijn meer geproefd. Therava gunde haar niet het plezier dat ze zichzelf ook niet gunde. Als de vrouw ontdekte dat ze verschillende vaten had gevonden in Malden, zou ze niet eens meer middelmatige wijn hebben. En vast ook weer worden geslagen. ‘Er is al een aantal zusters in ons kamp, Alyse Sedai. Masuri Sokawa en Seonid Traighan, en mijn eigen raadsvrouwe, Annoura Larisen. Wilt u met hen spreken nadat u klaar bent met Perijn?’ Met geveinsd gemak trok Galina haar kap op tot die een schaduw wierp over haar gezicht en nam nog een slok wijn, zodat ze tijd had om na te denken. Annoura’s aanwezigheid was begrijpelijk, aangezien Berelain hier was, maar wat deden die andere twee hier? Zij waren de Toren ontvlucht nadat Siuan was verdwenen en Elaida verheven. Goed, ze zouden geen van allen weten van haar betrokkenheid bij de ontvoering van dat Altor-joch voor Elaida, maar toch... ‘Ik denk van niet,’ mompelde ze. ‘Zij hebben hun zaken, ik die van mij.’ Ze had heel graag geweten wat die zaken dan wel waren, maar niet als ze daardoor herkend zou worden. Elke vriendin van de Herrezen Draak had misschien... haar gedachten over een Rode zuster. ‘Help me om Aybara te overtuigen, Berelain. Je Vleugelgarde kan geen weerstand bieden aan wat de Shaido op hen af zullen sturen. Hoeveel Geldaners je bij je hebt, doet er niet toe. Een leger zal niets uitmaken. De Shaido zijn met te veel, en ze hebben honderden Wijzen die bereid zijn de Ene Kracht als wapen te gebruiken. Ik heb het ze zien doen. Je kunt wel doodgaan, en zelfs als je gevangen wordt genomen, kan ik niet beloven dat ik Sevanna zover krijg dat ze je vrijlaat als ik vertrek.’

Berelain lachte alsof duizenden Shaido en honderden Wijzen die konden geleiden er helemaal niet toe deden. ‘O, wees niet bang dat ze ons zullen vinden. Hun kamp ligt drie dagen rijden hiervandaan, misschien wel vier. En niet ver hiervandaan wordt het terrein een stuk ruwer.’

Drie dagen, misschien wel vier. Galina huiverde. Ze had het al eerder moeten begrijpen. Drie of vier dagen reizen, afgelegd binnen minder dan een uur. Door een gat in de lucht, gemaakt met de mannelijke helft van de Kracht. Ze was dicht genoeg bij saidin geweest om erdoor aangeraakt te worden. Maar ze hield haar stem gelijkmatig. ‘Toch moet je me helpen hem te overtuigen om niet aan te vallen. Het zou rampzalig zijn, voor hem, voor zijn vrouw, voor iedereen. Bovendien is dat waarmee ik bezig ben belangrijk voor de Toren. En jij was altijd een groot voorstander van de Toren.’ Vleierij, voor de heerser van één stad en een paar heeg land, maar vleierij hielp evenzeer bij onbelangrijke mensen als bij de machtige. ‘Perijn is koppig, Alyse Sedai. Ik betwijfel of u hem van gedachten kunt laten veranderen. Dat is niet eenvoudig als hij zich eenmaal iets heeft voorgenomen.’ Om de een of andere reden glimlachte de jonge vrouw even raadselachtig als een zuster dat kon. ‘Berelain, kunnen jullie later praten?’ vroeg Aybara ongeduldig, en het was geen voorstel. Hij tikte met een dikke vinger op het vel papier. ‘Alyse, kijk hier eens naar, wil je?’ Dat was ook geen voorstel. Wie dacht die man wel niet dat hij was, dat hij een Aes Sedai bevelen gaf? Toch liep ze naar de tafel, zodat ze een beetje bij Neald uit de buurt kwam. Daardoor kwam ze dichter bij die andere, die haar onderzoekend aankeek, maar hij stond aan de andere kant van de tafel. Die stelde niet veel voor als obstakel, maar ze kon de man negeren door naar het papier onder Aybara’s vinger te kijken. Het kostte haar moeite haar wenkbrauwen niet op te trekken. Ze zag Malden, met het aquaduct dat water van een meer vijf span verderop naar het stadje bracht, en ook een ruwe omtrek van het Shaidokamp rondom de stad. De echte verrassing was dat de markeringen leken te duiden op de aankomst van sibben sinds de Shaido bij Malden waren aangekomen, en het aantal daarvan betekende dat zijn mannen het kamp al vrij lang in de gaten hielden. Een andere kaart, een ruwe schets, leek een vrij nauwkeurige weergave van de stad zelf te zijn. ‘Ik zie dat u al weet hoe groot hun kamp is,’ zei ze. ‘U moet weten dat het hopeloos is om haar te proberen te redden. Zelfs al hebt u honderd van zulke mannen’ – het was niet makkelijk om over hen te spreken, en ze kon de minachting niet helemaal uit haar stem houden – ‘dan is dat nog niet genoeg. Die Wijzen zullen terugvechten. Honderden Wijzen. Het zou een slachting worden met duizenden doden, en misschien is uw vrouw daar dan één van. Ik heb u al verteld dat zij en Alliandre onder mijn bescherming staan. Als mijn zaken achter de rug zijn, zal ik ze naar een veilige plek brengen. U hebt het me horen zeggen, dus vanwege de Drie Geloften weet u dat het waar is. Maak niet de fout te denken dat uw betrekkingen met Rhand Altor u zullen beschermen als u zich mengt in zaken van de Witte Toren. Ja, ik weet wie u bent. Dacht u dat uw vrouw me dat niet zou vertellen? Ze vertrouwt me, en als u wilt dat ze veilig is, moet u dat ook doen.’

Die stomkop keek haar aan alsof haar woorden over zijn hoofd heen waren gezeild zonder bij zijn oren aan te komen. Die ogen waren echt onrustbarend.

‘Waar slaapt ze? Zij, en al diegenen die samen met haar gevangen zijn genomen? Wijs aan.’

‘Dat kan ik niet,’ antwoordde ze vlak. ‘Gai’shain slapen maar zelden twee nachten achtereen op dezelfde plek.’ Met die leugen verdween haar laatste kans om toe te staan dat Faile en de anderen bleven leven. O, ze was nooit van plan geweest het gevaar van haar eigen ontsnapping te vergroten door hen te helpen, maar dat had ze altijd later kunnen uitleggen door een wijziging in de omstandigheden. Ze kon echter de mogelijkheid niet riskeren dat ze daadwerkelijk op een dag zouden ontsnappen en haar rechtstreekse leugen zouden ontdekken.

‘Ik krijg haar wel vrij,’ gromde hij, bijna te zachtjes om te horen. ‘Wat er ook voor nodig is.’

Haar gedachten raasden. Er leek geen enkele manier te zijn om hem ervan af te brengen, maar misschien kon ze hem vertragen. Dat was wel het minste wat ze moest doen. ‘Stel dan tenminste uw aanval uit. Ik heb nog een paar dagen nodig om mijn zaken af te handelen, misschien een week.’ Met een gericht eindpunt zou Faile vast beter haar best doen. Voorheen zou dat gevaarlijk zijn geweest; een dreigement dat je niet uitvoerde verloor alle kracht, en de kans was te groot geweest dat Faile de staf niet op tijd te pakken kon krijgen. Nu werd het een noodzaak. ‘Als ik dat kan doen, en uw vrouw en de anderen mee naar buiten krijg, is er geen reden om nodeloos te sterven. Eén week.’

Aybara trok een gefrustreerd gezicht en sloeg zo hard met zijn vuist op tafel dat die van de vloer opsprong. ‘Je krijgt een paar dagen,’ gromde hij, ‘misschien zelfs een week of meer, als...’ Hij slikte in wat hij had willen zeggen. Die vreemde ogen richtten zich op haar gezicht. ‘Maar ik kan je niet een bepaald aantal dagen beloven,’ vervolgde hij. ‘Als ik de keus had, zou ik nu meteen aanvallen. Ik laat Faile geen dag langer gevangenzitten dan ik moet terwijl ik wacht tot de plannen van de Aes Sedai met de Shaido uitkomen. Je zegt dat ze onder jouw bescherming staat, maar hoeveel bescherming kun je eigenlijk bieden in die mantel? We hebben tekenen gezien van dronkenschap in het kamp. Zelfs sommige schildwachten drinken. Doen de Wijzen dat ook?’

Ze knipperde bijna met haar ogen door zijn plotselinge verandering van onderwerp. ‘De Wijzen drinken alleen maar water, dus moet u niet denken dat u ze in verdoofde toestand zult aantreffen,’ zei ze droog. En naar waarheid. Het deed haar altijd genoegen als de waarheid haar diende. Niet dat het voorbeeld van de Wijzen veel navolging kreeg. Dronkenschap kwam veel voor onder de Shaido. Bij elke inval namen ze zoveel wijn mee terug als ze konden vinden. Tientallen kleine brouwerijen zorgden voor smerige brouwsels van graan, en elke keer wanneer de Wijzen een brouwerij vernietigden, kwamen er twee andere voor in de plaats. Maar het zou hem alleen maar aanmoedigen als ze hem dat vertelde. ‘En wat de anderen betreft, ik ben eerder bij legers geweest, en daar werd meer gedronken dan onder de Shaido. Als er honderd dronken kerels zijn onder tienduizenden, wat schiet u daar dan mee op? Echt, het is beter als u me een week uitstel belooft. Twee zou nog beter zijn.’ Zijn ogen flitsten naar de kaart en zijn rechterhand maakte weer een vuist, maar er klonk geen boosheid in zijn stem. ‘Gaan de Shaido vaak de stad zelf in?’

Ze zette haar wijnbeker op tafel en rechtte haar rug. Het kostte haar moeite hem in zijn gele ogen te kijken, maar het lukte haar zonder zichtbare problemen. ‘Ik denk dat het tijd is dat u me de gepaste eerbied toont. Ik ben een Aes Sedai, geen bediende.’

‘Gaan de Shaido vaak de stad zelf in?’ herhaalde hij, op dezelfde vlakke toon. Ze kon wel knarsetanden.

‘Nee,’ snauwde ze. ‘Ze hebben alles wat het stelen waard was al geplunderd, en ook dingen die het stelen niet waard waren.’ Ze betreurde die woorden zodra ze voorbij haar lippen waren. Het had veilig geleken dat te zeggen, tot ze zich de mannen herinnerde die door gaten in de lucht konden springen. ‘Maar dat wil niet zeggen dat ze er nooit naartoe gaan. Er gaan er meestal wel een paar per dag. Misschien twintig of dertig per keer, soms meer, in groepen van twee of drie.’ Was hij slim genoeg om te begrijpen wat dat betekende? Ze kon er maar beter voor zorgen dat hij het begreep. ‘U zou ze nooit allemaal vast kunnen houden. Uiteindelijk zullen er een paar ontsnappen en het kamp waarschuwen.’

Aybara knikte alleen maar. ‘Als je Faile ziet, zeg haar dan dit. Op de dag dat ze mist ziet op de heuvels en wolven hoort huilen bij daglicht, moeten zij en de anderen naar het fort van vrouwe Cairen aan de noordzijde van de stad gaan en zich daar verstoppen. Zeg haar dat ik van haar hou. Zeg haar dat ik haar kom halen.’ Wolven? Was die man gek? Hoe zou hij ervoor moeten zorgen dat er wolven...? Plotseling, met die wolvenogen op haar gericht, was ze er niet meer zo zeker van of ze dat wel wilde weten. ‘Ik zal het haar zeggen,’ loog ze. Misschien bedoelde hij alleen maar dat die mannen in de zwarte overjassen zijn vrouw zouden halen? Maar waarom zou hij in dat geval wachten? Die gele ogen verborgen geheimen die ze graag zou willen weten. Wie wilde hij ontmoeten? Zeker Sevanna niet. Ze zou het Licht daarvoor hebben gedankt, als ze die onzin niet allang achter zich had gelaten. Wie kon er nu onmiddellijk naar hem toe komen? Er was een man genoemd, maar die man kon ook een koning met een leger zijn. Of Altor zelf? Hem hoopte ze nooit meer te zien.

Haar belofte leek iets in de jongeman op te roepen. Hij ademde langzaam uit, en er viel een spanning van zijn gezicht die ze niet had opgemerkt. ‘Het punt met een smidspuzzel,’ zei hij zachtjes, tikkend op de omtrek van Malden, ‘is altijd om het sleutelstukje op zijn plek te krijgen. Nou, dat is gebeurd. Of het zal snel gebeuren.’

‘Blijft u voor het avondmaal?’ vroeg Berelain. ‘Het is bijna tijd.’ Het licht dat door de open deur viel, werd zwakker. Een slanke bediende in donkere wol, met haar witte haren in een knot achter op haar hoofd, kwam binnen en stak de lampen aan. ‘Belooft u me ten minste een week?’ vroeg Galina nog eens, maar Aybara schudde zijn hoofd, in dat geval is elk uur belangrijk.’ Ze was toch al niet van plan geweest hier ook maar een tel langer te blijven dan noodzakelijk was, maar ze moest zich nu dwingen door te gaan. ‘Kan een van uw... mannen me zo dicht mogelijk bij het kamp terugbrengen?’

‘Doe het, Neald,’ beval Aybara. ‘En probeer tenminste beleefd te zijn.’ En dat zei hij!

Ze haalde diep adem en duwde haar kap achterover, ik wil dat u me slaat, hier.’ Ze wees naar haar wang. ‘Hard genoeg om een blauwe plek te veroorzaken.’

Eindelijk zei ze iets dat tot die man doordrong. Die gele ogen werden groot, en hij stak zijn duimen achter zijn riem alsof hij zijn handen daarmee kluisterde. ‘Geen sprake van,’ zei hij, alsof ze helemaal gek was.

De mond van de Geldaner hing open en de bediende staarde haar aan, met de brandende lont in haar hand gevaarlijk dicht bij haar rokken.

‘Het is nodig,’ zei Galina streng. Ze zou elk greintje aannemelijkheid nodig hebben voor Therava. ‘Doe het!’

‘Ik denk niet dat hij dat doet,’ zei Berelain, en schreed naar voren met haar rokken bijeengehouden. ‘Hij heeft erg landelijke manieren. Staat u mij toe?’

Galina knikte ongeduldig. Er was niets aan te doen, al zou de vrouw waarschijnlijk een niet erg overtuigende... Het werd haar zwart voor de ogen, en toen ze weer kon zien, zwaaide ze een beetje op haar voeten. Ze proefde bloed. Ze bracht haar hand naar haar wang en kromp ineen.

‘Te hard?’ vroeg Berelain ongerust.

‘Nee,’ mompelde Galina, die vocht om haar gezicht in de plooi te houden. Als ze had kunnen geleiden, had ze die vrouw haar hoofd er afgerukt! Maar als ze kon geleiden, was dit alles natuurlijk ook niet nodig geweest.

‘Nu de andere wang. En laat iemand mijn paard halen.’ Ze reed het bos in met de Morlander, naar een plek waar een paar hoge bomen waren omgevallen en vreemd waren verschroeid. Ze was er zeker van dat het haar moeilijk zou vallen om dat gat in de lucht te gebruiken, maar toen de man een verticale zilverblauwe spleet opende, die groter werd en uitzicht bood op een steil omhooglopend stuk land, dacht ze helemaal niet meer aan de besmette saidin. Ze spoorde Zwind aan om door de opening te gaan. Ze dacht aan niets anders dan aan Therava.

Ze jankte bijna toen ze besefte dat ze aan de andere kant van de heuvel naar het kamp was. Ze galoppeerde in paniek in een wedstrijd met de ondergaande zon. Ze verloor.

Helaas had ze gelijk gehad. Therava aanvaardde geen smoezen. Ze was vooral ontstemd over de blauwe plekken. Zijzelf deed nooit iets om Galina’s gezicht te ontsieren. Wat volgde, kwam met gemak overeen met haar nachtmerries. En het duurde veel langer. Af en toe, als ze op haar hardst schreeuwde, vergat ze bijna haar wanhopige noodzaak om de staf in handen te krijgen. Maar daar hield ze zich aan vast. Krijg die staf in banden, vermoord Faile en haar vriendinnen, dan ben je vrij.

Egwene kwam langzaam bij bewustzijn en, verdoofd als ze was, had nauwelijks het besef dat ze beter haar ogen dicht kon houden. Het was maar al te gemakkelijk om te doen alsof ze nog buiten westen was. Haar hoofd lag op de schouder van een vrouw, en ze had het niet kunnen opheffen zelfs al had ze dat gewild. De schouder van een Aes Sedai; ze voelde de krachten van de vrouw. Haar hersens voelden volgestopt met wol, haar gedachten waren langzaam en lukraak, haar armen en benen bijna gevoelloos. Haar wollen rijgewaad en mantel waren droog, besefte ze, ondanks haar val in de rivier. Nou, dat was niet moeilijk te regelen met de Kracht. Maar het was niet aannemelijk dat ze het water uit haar kleding hadden geleid om het haar gemakkelijker te maken. Ze zat tussen twee zusters ingeklemd, een van hen droeg een bloemige geur, en ze hielden haar met één hand min of meer rechtop. Door het gestuiter en het geklepper van paardenhoeven op plaveistenen wist ze dat ze in een koets zaten. Voorzichtig deed ze haar ogen een heel klein stukje open.

De zijgordijnen van de koets waren open, hoewel het zo stonk naar rottend afval dat het misschien beter was geweest ze dicht te houden. Afval, rottend afval! Hoe had Tar Valon zó diep kunnen zinken? Een dergelijke verwaarlozing van de stad was reden genoeg om Elaida te laten afzetten.

Er kwam genoeg maanlicht binnen door de raampjes om vaag de drie Aes Sedai te zien die tegenover haar zaten, achter in de koets. Zelfs als ze niet had geweten dat ze konden geleiden, dan hadden hun stola’s met franje haar daar wel op gewezen. In Tar Valon kon het heel onplezierig worden als een vrouw die geen Aes Sedai was een stola met franje droeg. Vreemd genoeg leek de zuster links ineengedoken te zitten tegen de zijkant van de koets, uit de buurt van de andere twee, en de andere twee zaten heel dicht tegen elkaar aan, alsof ze de derde Aes Sedai niet wilden aanraken. Heel vreemd.

Plotseling besefte ze dat ze niet afgeschermd was. Ze was dan misschien nog niet helemaal bij zinnen, maar dat sloeg helemaal nergens op. Ze konden voelen hoe sterk ze was, net zoals zij dat bij hen kon voelen, en hoewel ze geen van allen zwak waren, dacht ze dat ze ze alle vijf aankon als ze snel genoeg was. De Ware Bron was een gigantische zon net voorbij het zicht, en riep naar haar. De eerste vraag was: durfde ze het al te proberen? Zoals haar geest er nu aan toe was, met gedachten die door kniediepe modder waadden, twijfelde ze of ze saidar wel zou kunnen omhelzen; daar zou ze pas achter komen als ze het probeerde. Het was het beste om eerst een beetje te herstellen. De tweede vraag was: hoe lang durfde ze te wachten? Ze zouden haar niet eeuwig onafgeschermd laten. Ze wiebelde voorzichtig met haar tenen in haar stevige leren schoenen, en was blij toen ze gehoorzaam bewogen. Het gevoel leek langzaam in haar armen en benen terug te keren. Ze dacht dat ze nu wel in staat zou zijn haar hoofd op te heffen, al was het misschien nog wat onvast. Wat ze haar ook hadden gegeven, het effect ervan nam af. Hoe lang?

De beslissing werd haar uit handen genomen door de donkerharige zuster die in het midden op de achterbank zat. De vrouw leunde naar voren en sloeg haar zo hard, dat ze op de schoot viel van de vrouw tegen wie ze aan had geleund. Haar hand ging als vanzelf naar haar prikkende wang. Ze hadden het dus doorgehad. ‘Dat was niet nodig, Katerine,’ zei een raspende stem boven haar terwijl ze weer overeind werd gezet. Ze kon haar hoofd omhooghouden, maar net, zo bleek. Katerine. Dat zou Katerine Alruddin wel zijn, een Rode. Om de een of andere reden leek het belangrijk te weten wie haar ontvoerders waren, hoewel ze niets meer van Katerine wist dan haar naam en haar Ajah. De zuster op wie ze terecht was gekomen had blond haar, maar haar maanvormige gezicht kende Egwene niet. ‘Ik denk dat je haar te veel dolkwortel hebt gegeven,’ vervolgde de vrouw.

Ze verkilde. Dus dat hadden ze haar gegeven! Ze zocht in haar herinneringen naar alles wat Nynaeve haar had verteld over die vieze thee, maar haar hersens werkten nog steeds langzaam. Maar wel beter, leek het. Ze was er zeker van dat Nynaeve had gezegd dat de gevolgen ervan pas na enige tijd volkomen verdwenen, ik heb haar de juiste dosis gegeven, Felaana,’ antwoordde de zuster die haar had geslagen droog, ‘en zoals je ziet is ze precies zoals het hoort. Ik wil dat ze kan lopen tegen de tijd dat we bij de Toren zijn. Ik ben in ieder geval niet van plan om haar weer te helpen dragen,’ voltooide ze met een boze blik op de zuster links van Egwene, die met haar hoofd schudde. Dat was Pritalle Nerbaijan, een Gele zuster die haar best had gedaan om het lesgeven van Novices of Aanvaarden te ontlopen en die geen geheim maakte van haar afkeer voor de taak wanneer ze ertoe gedwongen werd.

‘Het zou onfatsoenlijk zijn als mijn Harril haar droeg,’ zei ze kil. Of eigenlijk ijzig, ik zal blij zijn als ze kan lopen, maar als ze dat niet kan, dan niet. Hoe dan ook, ik zal blij zijn als ik haar aan anderen kan overdragen. Jij hebt dan misschien geen zin om haar te dragen, Katerine, maar ik heb geen zin om de halve nacht de wacht over haar te houden in de cellen.’ Katerine maakte een geringschattend gebaar met haar hoofd.

De cellen. Natuurlijk; ze ging naar een van die kleine, donkere kamertjes in de Torenkelder. Elaida zou haar ervan beschuldigen dat ze valselijk beweerde de Amyrlin Zetel te zijn. De straf die daarop stond was de dood. Vreemd genoeg joeg haar dat geen angst aan. Misschien kwam het door de werking van het kruid. Zou Romanda of Lelaine inschikkelijker worden, zich tot Amyrlin laten verheffen nadat zij dood was? Of zouden ze met elkaar blijven bekvechten totdat de hele opstand tot stilstand kwam en mislukte, en de zusters met hangende pootjes terugkeerden naar Elaida? Dat was een droevige gedachte. Eindeloos droevig. Maar als ze droefheid kon voelen, dan belemmerde de dolkwortel blijkbaar niet haar gevoelens, dus waarom was ze dan niet bang? Ze streek met haar duim over haar Grote Serpent-ring. Dat probeerde ze althans, maar hij was weg. De woede vlamde in haar op. Ze konden haar vermoorden, maar ze konden niet ontkennen dat ze Aes Sedai was. ‘Wie heeft me verraden?’ vroeg ze, blij dat haar stem gelijkmatig en koel klonk. ‘Het kan geen kwaad me dat te vertellen, aangezien ik jullie gevangene ben.’ De zusters staarden haar aan alsof ze verbaasd waren dat ze een stem had.

Katerine boog zich rustig naar voren en stak een hand op. De ogen van de Rode zuster knepen zich samen toen de lichtharige Felaana naar voren dook om de klap te onderscheppen die voor Egwene bedoeld was.

‘Ze wordt ongetwijfeld ter dood gebracht,’ zei de vrouw met de rasperige stem streng, ‘maar ze is een ingewijde van de Toren, en niemand van ons heeft het recht haar te slaan.’

‘Laat me los, Bruine,’ snauwde Katerine terwijl plotseling en schokkend de gloed van saidar haar omgaf. Een tel later omgaf de gloed alle vrouwen in de koets behalve Egwene. Ze loerden naar elkaar als katten die elkaar niet kenden, op het punt om te sissen en met hun klauwen uit te halen. Nee, niet allemaal; Katerine en de langere zuster die naast haar zat, keken elkaar niet aan, maar ze keken wel woedend naar de anderen. Wat onder het Licht was hier gaande? De vijandige sfeer was zo dik dat ze hem had kunnen snijden als brood. Na een tijdje liet Felaana Katerines pols los en leunde achterover, maar niemand liet de Bron los. Egwene vermoedde dat niemand de eerste wilde zijn. Hun gezichten waren allemaal sereen in het bleke maanlicht, maar de handen van de Bruine zuster grepen haar stola vast, en de zuster die weg leunde van Katerine streek herhaaldelijk haar rokken glad.

‘Hier is het hoog tijd voor, geloof ik,’ zei Katerine, en weefde een schild. ‘We zouden niet willen dat je iets... doms probeert.’ Haar glimlach was vals.

Egwene zuchtte alleen maar toen de weving over haar neerdaalde; ze dacht toch niet dat ze saidar al had kunnen omhelzen, en tegen vijf zusters die al vol waren van de Kracht zou ze toch niet lang stand hebben gehouden. Haar milde reactie leek de Rode zuster teleur te stellen. ‘Dit kan wel eens je laatste avond zijn,’ vervolgde ze. ‘Het zou me niets verbazen als Elaida je morgen liet sussen en onthoofden.’

‘Of misschien zelfs vanavond,’ voegde haar slanke begeleidster er knikkend aan toe. ik denk dat Elaida je graag een kopje kleiner maakt.’ In tegenstelling tot Katerine meldde ze het als een eenvoudig feit, maar ze was duidelijk ook een Rode zuster. En ze keek naar de andere zusters alsof ze vermoedde dat een van hen iets zou kunnen proberen. Dit was heel vreemd!

Egwene hield haar gezicht in de plooi en gunde hun niet de reactie die ze wilden hebben. De reactie die Katerine wilde, althans. Ze was vastbesloten haar waardigheid te bewaren tot aan het blok van de beul. Of ze het nu goed had gedaan als Amyrlin of niet, ze zou sterven op een manier die de Amyrlin Zetel paste. De vrouw die bij de twee Rode zusters uit de buurt probeerde te blijven sprak, en haar stem, volledig Arafels, stelde Egwene in staat een naam te vinden bij dat harde, smalle gezicht dat ze maar vaag kon zien in het maanlicht. Berisha Terakuni, een Grijze die volgens zeggen heel strikt en vaak streng de wet interpreteerde. Altijd tot op de letter, natuurlijk, maar nooit met enige genade. ‘Niet vanavond of morgen al, Barasine, behalve als Elaida van plan is de Gezetenen midden in de nacht op te roepen en zij daar gehoor aan geven. Hier is een Hooggerechtshof voor nodig, en de Zaal lijkt minder geneigd Elaida blij te maken dan ze zou willen. Dat is ook geen wonder. Het meisje zal worden gehoord, maar de Zaal zal zich met de zaak bemoeien als ze dat willen, denk ik.’

‘De Zaal komt wel als Elaida roept, anders straft ze hen allemaal zozeer dat ze zouden wensen dat ze wel gekomen waren,’ sneerde Katerine. ‘Uit de manier waarop Jala en Merym ervandoor gingen toen ze zagen wie we te pakken hadden, leid ik af dat ze het inmiddels al wel weet. En ik wed dat Elaida voor deze hier de Gezetenen eigenhandig uit bed sleept als het nodig is.’ Haar stem klonk zelfingenomen en tegelijkertijd snijdend. ‘Misschien benoemt ze jou wel tot Zetel van Vergeving. Zou je dat leuk vinden?’

Berisha ging verontwaardigd overeind zitten en verschoof haar stola over haar armen. In sommige gevallen kreeg de Zetel van Vergeving dezelfde straf als degene die verdedigd werd. Misschien was het nodig voor deze beschuldiging; ondanks Siuans pogingen om haar opleiding te voltooien, wist Egwene het niet.

‘Wat ik wil horen,’ zei de Grijze zuster na een tijdje, waarbij ze met opzet de vrouw die naast haar zat negeerde, ‘is wat je hebt gedaan met de havenketting. Hoe kan dat ongedaan worden gemaakt?’

‘Dat kan niet,’ antwoordde Egwene. ‘Je weet toch inmiddels wel dat het cuendillar is? Zelfs de Kracht zal die ketting niet breken, alleen maar versterken. Ik neem aan dat je hem zou kunnen verkopen als je genoeg van de havenmuur afbreekt om hem los te krijgen. Als iemand zo’n groot stuk cuendillar kan betalen. Of het zou willen hebben.’

Deze keer probeerde niemand Katerine tegen te houden toen die haar sloeg, en hard ook. ‘Hou je mond!’ snauwde de Rode zuster. Dat leek goede raad, behalve als ze zich lens wilde laten slaan. Ze proefde nu al bloed in haar mond. Dus zweeg Egwene, en er daalde een deken van stilte neer over de voortrijdende koets, terwijl de anderen gloeiden met saidar en wantrouwend naar elkaar keken. Het was ongelooflijk! Waarom had Elaida voor deze taak vrouwen uitgekozen die elkaar zo overduidelijk minachtten? Als demonstratie van haar macht, gewoon omdat ze het kon? Het maakte niet uit. Als Elaida haar vannacht nog liet leven, kon ze tenminste Siuan laten weten wat er met haar was gebeurd – en waarschijnlijk ook met Leane. Ze kon Siuan laten weten dat ze verraden waren. En bidden dat Siuan degene kon vinden die dat had gedaan. Bidden dat de opstand niet zou instorten. Ze zei daar meteen maar een gebedje voor. Het was veel belangrijker dan het andere.

Tegen de tijd dat de menner het span paarden inhield, was ze voldoende hersteld om Katerine en Pritalle zelf uit de koets te volgen, hoewel haar hoofd nog wel een beetje wazig voelde. Ze kon staan, maar betwijfelde of ze de kracht zou hebben om ver te rennen. Niet dat een poging daartoe iets anders zou bewerkstelligen dan na een paar stappen weer staande gehouden te worden. Dus stond ze kalm naast de donker gelakte koets en wachtte, even geduldig als het vierspan in zijn tuigage. Zij zat immers op een bepaalde manier ook in een tuigage.

De Witte Toren stond groot voor hen, een dikke bleke schacht die in de nacht omhoogstak. Slechts een paar vensters waren verlicht, sommige daarvan hoog bovenin, misschien wel in de vertrekken van Elaida. Het was heel vreemd. Ze was een gevangene en zou waarschijnlijk niet veel langer meer leven, maar ze had het gevoel alsof ze thuisgekomen was. De Toren leek haar levenskracht te herstellen. Twee bedienden in de livrei van de Toren, de Vlam van Tar Valon op hun borst, waren van de achterkant van de koets afgestapt om de trap uit te vouwen. Ze boden een in een witte handschoen gestoken hand aan aan elk van de vrouwen die uitstapten, maar alleen Berisha pakte die aan. Alleen omdat ze dan snel op de grond kon staan en toch de andere zusters in de gaten kon blijven houden, vermoedde Egwene. Barasine keek de mannen zo streng aan dat een van hen hoorbaar slikte en de ander bleek werd. Felaana, die probeerde de anderen in het oog te houden, wuifde de mannen alleen maar geërgerd weg. Ze hielden alle vijf nog steeds saidar vast, zelfs hier. Ze waren bij de hoofdingang aan de achterzijde, bij een marmeren trap met stenen balustrade die vanaf de tweede verdieping naar beneden liep. Er stonden vier massief bronzen lantaarns die een grote poel flakkerend licht op de stenen wierpen. Tot haar verbazing stond er slechts één Novice onder aan de trap, met haar witte mantel om zich heen getrokken tegen de kilte. Ze had min of meer verwacht dat Elaida hen persoonlijk zou komen begroeten, om zich met haar gevolg van kruipers te verkneukelen over Egwenes gevangenneming. Dat de Novice Nicola Trehil was, was een tweede verrassing. De laatste plaats waar ze had verwacht die wegloopster aan te treffen, was in de Witte Toren zelf.

Aan de manier waarop Nicola’s ogen groot werden toen Egwene uit de koets stapte, was te zien dat de Novice nog meer geschrokken was dan zij, maar ze maakte een nette, zij het ietwat gehaaste, kniks voor de zusters. ‘De Amyrlin zegt dat ze... dat ze moet overgebracht naar de Meesteres der Novices, Katerine Sedai. Ze zegt dat Silviana Sedai haar instructies heeft.’

‘Het lijkt er dus op dat je in elk geval vanavond nog een afranseling krijgt,’ mompelde Katerine glimlachend. Egwene vroeg zich af of de vrouw haar persoonlijk haatte of datgene haatte waar ze voor stond, of dat ze gewoon iedereen haatte.

Een afranseling. Ze had het nog nooit zien gebeuren, maar ze had er wel van gehoord. Het klonk heel pijnlijk. Ze keek Katerine onverstoorbaar in de ogen, en even later verdween de glimlach van Katerines gezicht. De vrouw leek op het punt te staan haar nogmaals te slaan. De Aiel hadden een manier om met pijn om te gaan. Ze omhelsden die, gaven zich eraan over zonder zich te verzetten of zelfs te proberen hun schreeuwen in te houden. Misschien zou dat helpen. De Wijzen zeiden dat je op die manier de pijn van je af kon gooien zonder dat hij grip op je kreeg.

‘Als Elaida van plan is dit onnodig lang te laten duren, wil ik er vanavond geen deel meer aan hebben,’ kondigde Felaana aan, fronsend naar iedereen in de buurt en ook naar Nicola. ‘Het meisje wordt gesust en ter dood gebracht, en dan zou voldoende moeten zijn.’ De goudharige zuster pakte haar rokken bijeen en haastte zich langs Nicola de trap op. Ze rende echt! De gloed van saidar omgaf haar nog steeds toen ze naar binnen verdween.

‘Vind ik ook,’ zei Pritalle koel. ‘Harril, ik denk dat ik maar met je meeloop terwijl jij Bloedlans op stal zet.’ Een donkere, stevige man die vanuit de duisternis was gekomen met een grote ruin aan de hand, boog voor haar. Hij had een gezicht dat wel uit steen gehouwen leek, en droeg de kameleonmantel van een zwaardhand waardoor hij er niet leek te zijn als hij stilstond en die veranderde van kleur als hij bewoog. Hij volgde Pritalle zwijgend het donker in, maar keek over zijn schouder om haar te bewaken. De gloed bleef ook om haar heen. Er was hier iets gaande wat Egwene ontging.

Plotseling spreidde Nicola haar rokken in nog een kniks, deze keer dieper, en barstte ze uit: ‘Het spijt me dat ik ben weggelopen, Moeder. Ik dacht dat ze me hier sneller zouden laten gaan. Areina en ik dachten...’

‘Noem haar niet zo!’ blafte Katerine, en een stroom Lucht raakte de Novice hard genoeg op haar achterwerk om haar te laten gillen en opspringen. ‘Ga vanavond nog naar de Amyrlin Zetel, kind, en zeg haar dat ik zorg dat haar bevelen worden uitgevoerd. En nu rennen!’ Met een laatste, paniekerige blik op Egwene greep Nicola haar mantel en rokken bijeen en haastte zich zo snel de trap op dat ze twee keer struikelde en bijna viel. Arme Nicola. Haar hoop was de bodem in geslagen, en als de Toren ontdekte hoe oud ze was... Ze moest hebben gelogen over haar leeftijd om binnen te komen; liegen was een van haar verscheidene slechte eigenschappen. Egwene zette het meisje uit haar hoofd. Nicola was niet langer haar zorg. ‘Het was niet nodig om dat kind zo bang te maken,’ zei Berisha onverwachts. ‘Novices moeten worden begeleid, niet neergeknuppeld.’ Dat stond een heel eind af van haar mening ten opzichte van de wet. Katerine en Barasine draaiden zich samen om naar de Grijze zuster en keken haar doordringend aan. Het waren nu nog maar twee katten, maar in plaats van naar een andere kat keken ze nu naar een muis.

‘Ben je van plan om alleen met ons mee te gaan naar Silviana?’ vroeg Katerine, met een nogal onplezierige glimlach om haar lippen. ‘Ben je niet bang, Grijze?’ vroeg Barasine met spottende stem. Om de een of andere reden zwaaide ze lichtjes met een arm, zodat de lange franje van haar stola wapperde. ‘Alleen jij, met ons tweeën?’ De twee bedienden achter op de koets stonden stil als standbeelden, alsof ze hartgrondig wensten dat ze ergens anders waren en hoopten dat ze onopgemerkt zouden blijven als ze maar stil genoeg stonden.

Berisha was niet langer dan Egwene, maar ze richtte zich op en trok haar stola om zich heen. ‘Dreigementen worden specifiek verboden door de Toren...’

‘Heeft Barasine je bedreigd?’ onderbrak Katerine haar zachtjes. Zachtjes, maar met een scherp stalen randje. ‘Ze vroeg alleen maar of je bang was. Zou je dat moeten zijn?’

Berisha likte onbehaaglijk over haar lippen. Haar gezicht was bleek en haar ogen werden steeds groter, alsof ze dingen zag die ze liever niet wilde zien. ik... ik denk dat ik maar een wandelingetje ga maken,’ zei ze uiteindelijk met geknepen stem, en schoof weg zonder haar blik van de twee Rode zusters af te wenden. Katerine lachte kort, tevreden.

Dit was gewoonweg waanzin! Zelfs zusters die elkaar tot in de teennagels haatten, gedroegen zich niet zo. Geen enkele vrouw die zo gemakkelijk toegaf aan angst als Berisha had gedaan, kon ooit Aes Sedai worden. Er was iets mis in de Toren. Heel erg mis. ‘Neem haar mee,’ zei Katerine, en begon de trap te beklimmen. Barasine liet eindelijk saidar los, greep Egwenes arm stevig vast en volgde. Ze had geen keus dan haar rijgewaad bijeen te pakken en zonder verzet mee te gaan. Maar toch voelde ze zich vreemd opgetogen. Het voelde inderdaad net als thuiskomen toen ze de Toren binnenging. De witte muren met friezen en tapijten, en de felgekleurde vloertegels leken even vertrouwd als de keuken van haar moeder. Eigenlijk nog meer, want ze had haar moeders keuken al veel langer niet meer gezien dan deze gangen. Met elke ademteug nam ze de kracht van thuis in zich op. Maar er was ook iets vreemds. De staande lampen brandden allemaal, en zo laat kon het nog niet zijn, maar ze zag niemand. Er liepen altijd wel een paar zusters door de gangen, zelfs in het holst van de nacht. Ze herinnerde zich dat goed, dat ze in de kleine uurtjes wel eens een zuster zag en dan hoopte dat zij ook ooit zo sierlijk, zo koninklijk kon zijn. Aes Sedai hielden zich aan hun eigen tijden, en sommige Bruine zusters waren overdag nauwelijks wakker. Tijdens de nacht werden ze minder afgeleid in hun studies, werden ze minder vaak gestoord tijdens het lezen. Maar er was niemand. Noch Katerine, noch Barasine zei er iets over terwijl ze door gangen liepen die op hen na verlaten waren. Schijnbaar was deze stille verlatenheid nu gewoon geworden.

Toen ze een lichtgekleurde stenen trap in een nis bereikten, verscheen er eindelijk een andere zuster, die van beneden kwam. Een mollige vrouw in een rijgewaad met rode banden, met een mond die graag leek te glimlachen. Ze droeg haar stola met lange roodzijden franje over haar armen. Katerine en de anderen droegen die van hen misschien om duidelijk op te vallen in de havens – niemand in Tar Va-Ion zou een vrouw met een stola met franje lastigvallen, en de meesten hielden zich afzijdig als ze konden, vooral mannen – maar waarom hier?

De andere zuster trok haar dikke zwarte wenkbrauwen boven haar helderblauwe ogen op toen ze Egwene zag, en ze zette haar vuisten op haar stevige heupen en liet haar stola naar haar ellebogen glijden. Egwene dacht niet dat ze de vrouw ooit eerder had gezien, maar schijnbaar kende de vrouw haar wel. ‘Nou zeg, daar is dat meisje van Alveren. Hebben ze haar naar Noordhaven gestuurd? Elaida zal jullie belonen voor jullie werk van vanavond; jazeker. Maar kijk eens naar haar. Kijk eens hoe ze staat. Je zou denken dat jullie twee een erewacht waren om haar te begeleiden. Ik had verwacht dat ze zou huilen en smeken om genade.’

‘Ik denk dat het kruid haar nog verdooft,’ mompelde Katerine met een zijdelingse boze blik op Egwene. ‘Ze lijkt haar toestand niet te beseffen.’

Barasine, die nog steeds Egwenes arm vasthield, schudde eens flink aan haar, maar na een kleine wankeling hervond ze haar evenwicht en ze hield haar gezicht glad en negeerde de boze blikken van de grotere vrouw.

‘In shock,’ zei de mollige Rode zuster knikkend. Ze klonk niet bepaald meelevend, maar vergeleken met Katerine leek het er voldoende op. ‘Dat heb ik eerder gezien.’

‘Hoe ging het in Zuidhaven?’ vroeg Barasine. ‘Niet zo goed als bij jullie, schijnt het. Iedereen liep als een kip zonder kop rond omdat wij daar met z’n tweeën verschenen, zodat ik bang was dat degene die we wilden vangen ervandoor zou gaan. Het is maar goed dat we samen waren, zodat we in ieder geval nog tegen elkaar konden praten. Maar alles wat we hebben gevangen is een wilder, en pas nadat ze de halve havenketting in cuendillar had veranderd. We hebben de paarden bijna vermoord door terug te galopperen alsof... nou, alsof we de hoofdprijs hadden gewonnen. Zanica stond erop. Heeft zelfs haar zwaardhand op de bok gezet in plaats van de menner.’

‘Een wilder,’ zei Katerine minachtend.

‘De helft maar?’ Barasines stem klonk opgelucht. ‘Dan is Zuidhaven niet geblokkeerd.’

Melare trok haar wenkbrauwen weer op toen de betekenis hiervan haar doordrong. ‘We zullen morgen zien in hoeverre de haven nog open is,’ zei ze langzaam, ‘als ze de helft die nog uit ijzer bestaat omlaag halen. De rest staat stijf omhoog als een... Nou, als een staaf cuendillar. Ik betwijfel of er nog iets anders langs kan dan kleine schepen.’ Ze schudde haar hoofd met een verwonderde uitdrukking op haar gezicht. ‘Maar er was iets vreemds. Meer dan vreemd. We konden de wilder eerst niet vinden. We konden haar niet voelen toen ze geleidde. Er was geen gloed rondom haar te zien, en we zagen de wevingen ook niet. De ketting werd gewoon wit. Als Arebis’ zwaardhand de boot niet had gezien, had ze het af kunnen maken en kunnen ontkomen.’

‘Slimme Leane,’ mompelde Egwene. Even kneep ze haar ogen dicht. Leane had alles voorbereid voordat ze in zicht kwam van de haven, haar wevingen omgekeerd en haar vermogens gemaskeerd. Als ze zelf zo slim was geweest, was ze waarschijnlijk gemakkelijk ontkomen. Maar achteraf praten was altijd makkelijk. ‘Dat is de naam die ze opgaf,’ zei Melare fronsend. De wenkbrauwen van de vrouw leken op donkere rupsen en waren zéér expressief. ‘Leane Sharif. Van de Groene Ajah. Twee héél domme leugens. Desala slaat haar beneden van top tot teen, maar ze wil niet toegeven. Ik moest even naar boven komen om te rusten. Ik heb nooit van slaan gehouden, zelfs niet bij zo iemand. Ken je die truc van haar, kind? Hoe je je wevingen moet verbergen?’

O, Licht! Ze dachten dat Leane een wilder was die net deed alsof ze Aes Sedai was. ‘Ze vertelt de waarheid. Het sussen heeft haar het leeftijdloze uiterlijk gekost, daarom ziet ze er jonger uit. Ze is geheeld door Nynaeve Almaeren, en aangezien ze niet langer bij de Blauwe Ajah hoorde, heeft ze een nieuwe gekozen. Stel haar maar eens vragen waarop alleen Leane Sharif de antwoorden kan weten...’ Ze kon niet meer praten toen een bol Lucht haar mond vulde en haar kaken zo wijd opensperde dat ze kraakten. ‘We hoeven niet naar die onzin te luisteren,’ gromde Katerine. Melare staarde echter in Egwenes ogen. ‘Het klinkt onzinnig, dat is waar,’ zei ze even later, ‘maar ik neem aan dat het geen kwaad kan om nog wat meer vragen te stellen behalve: “Hoe heet je?” In het ergste geval doorbreken we de saaiheid van de antwoorden van die vrouw. Zullen we haar meenemen naar de cellen, Katerine? Ik durf Desala niet te lang alleen te laten bij die andere. Ze heeft de pest aan wilders, en ze haat vrouwen die beweren Aes Sedai te zijn.’

‘Ze gaat nog niet naar de cellen,’ antwoordde Katerine. ‘Elaida wil dat we haar naar Silviana brengen.’

‘Nou, zolang ik die truc maar leer, van dit kind of die andere.’ Melare trok haar stola om haar schouders, haalde diep adem en liep de trap weer af als een vrouw die werk te doen had waar ze zich niet op verheugde. Ze gaf Egwene echter wel hoop voor Leane. Leane was nu ‘die andere’, en niet langer ‘die wilder’. Katerine liep snel en zwijgend de gang door, en Barasine duwde Egwene voor zich uit achter de andere Rode zuster aan, half tegen zichzelf mompelend over hoe belachelijk het was dat een zuster iets zou kunnen leren van een wilder, of van een Aanvaarde die het te hoog in haar bol had en belachelijke leugens vertelde. Het was op zijn zachtst gezegd moeilijk om nog een greintje waardigheid vast te houden terwijl ze half door een gang werd geduwd terwijl haar mond zo ver openstond als maar kon en het kwijl langs haar kin liep, maar Egwene redde het zo goed als ze kon. In feite dacht ze er nauwelijks over na. Melare had haar te veel gegeven om over na te denken. Melare en de zusters in de koets. Het kon bijna niet betekenen waar het op wees, maar als dat wel zo was... Al snel werden de blauw met witte vloertegels rood met groen, en ze naderden een onopvallende deur tussen twee wandtapijten. Er stonden bloeiende bomen op, en vogels met dikke snavels die zo veel kleuren hadden dat ze nauwelijks echt konden bestaan. De deur was onopvallend maar glom van het vele poetsen, en iedere ingewijde van de Toren kende die deur. Katerine klopte bijna eerbiedig aan, en toen een krachtige stem riep: ‘Binnen,’ haalde ze diep adem voordat ze de deur opende.

Had ze slechte herinneringen aan haar komst hier als Novice of Aanvaarde, of aarzelde ze vanwege de vrouw die hen opwachtte? De werkkamer van de Meesteres der Novices was nog precies zoals Egwene zich herinnerde, een kleine kamer met donker houtwerk en eenvoudige, stevige meubels. Een smalle tafel bij de deur was lichtjes besneden in een vreemd patroon, en stukjes verguldsel hingen nog aan de besneden lijst van de spiegel aan de muur, maar verder was niets ook maar een beetje versierd. De staande lampen en de lampen op de schrijftafel waren van onversierd koper, maar wel in zes verschillende patronen. De vrouw die dit ambt bekleedde, werd meestal vervangen wanneer er een nieuwe Amyrlin werd verheven, maar Egwene durfde te wedden dat een vrouw die hier tweehonderd jaar geleden als Novice was geweest, bijna alles in de kamer zou herkennen.

De huidige Meesteres der Novices – in de Toren, althans – stond al overeind toen ze binnenkwamen. Ze was een stevige vrouw, bijna even groot als Barasine, met een donkere knot achter op haar hoofd en een vierkante, vastberaden kin. Je kon zien dat Silviana Brehon van niemand onzin pikte. Ze was een Rode zuster, en haar donkergrijze rokken waren voorzien van onopvallende rode banden, maar haar stola lag over de rugleuning van de stoel achter haar schrijftafel gedrapeerd. Haar grote ogen waren verontrustend. Ze leken in één oogopslag alles over Egwene te weten, alsof de vrouw niet alleen elke gedachte in haar hoofd zag, maar ook wat ze morgen zou denken.

‘Laat haar bij me en wacht buiten,’ zei Silviana met diepe, vastberaden stem.

‘Haar achterlaten?’ zei Katerine ongelovig.

‘Wat is er zo moeilijk te begrijpen, Katerine? Moet ik mezelf herhalen?’

Blijkbaar niet. Katerine werd rood maar deed er het zwijgen toe. De gloed van saidar omgaf Silviana en ze nam soepeitjes het schild over, zonder Egwene de kleinste kans te geven zelf de Kracht te omhelzen. Ze was er zeker van dat ze dat nu wel zou kunnen. Maar behalve dat Silviana verre van zwak was, was er geen hoop dat ze het schild van de vrouw kon verbreken. Op hetzelfde ogenblik verdween de prop Lucht uit haar mond, en ze greep een zakdoek uit haar buidel en veegde er kalm haar kin mee af. De buidel was al doorzocht -haar zakdoek lag altijd bovenop – maar ze zou nog even moeten wachten voor ze wist wat er behalve haar ring nog meer van haar was afgepakt. Er had toch niet veel in gezeten waar een gevangene veel aan zou hebben. Een kam, een pakje naalden, een schaartje, kleine dingetjes.

De stola van de Amyrlin. Hoe ze haar waardigheid zou kunnen vasthouden als ze werd afgeranseld, wist ze niet, maar dat was de toekomst; dit was nu.

Silviana keek haar onderzoekend aan, haar armen over haar borst gevouwen, tot de deur achter de andere twee Rode zusters was gesloten. ‘Je bent tenminste niet hysterisch,’ zei ze toen. ‘Dat maakt de zaken makkelijker, maar waaróm ben je niet hysterisch?’

‘Zou het iets uithalen?’ antwoordde Egwene, en stopte de zakdoek terug in haar buidel. ‘Ik denk het niet.’

Silviana beende naar de schrijftafel en las van een stuk papier, terwijl ze af en toe opkeek. Haar uitdrukking was een perfect masker van Aes Sedai-sereniteit, onpeilbaar. Egwene wachtte geduldig, haar handen gevouwen voor haar middel. Zelfs op de kop herkende ze het opvallende handschrift van Elaida, al kon ze niet lezen wat er stond. De vrouw hoefde niet te denken dat ze zenuwachtig zou worden van het wachten. Geduld was een van de weinige wapens die ze nog over had.

‘Het schijnt dat de Amyrlin al een tijdje peinst over wat ze met je aan moet,’ zei Silviana uiteindelijk. Als ze had verwacht dat Egwene zou gaan schuifelen of handenwringen, liet ze niet blijken dat ze teleurgesteld was.

‘Ze heeft een uitgewerkt plan voor je klaar. Ze wil niet dat de Toren jou kwijtraakt. En dat wil ik ook niet. Elaida heeft besloten dat je de dupe bent geworden van anderen, en dat je niet verantwoordelijk moet worden gehouden. Dus je wordt niet aangeklaagd omdat je hebt beweerd dat je Amyrlin was. Ze heeft je naam uit de lijst van Aanvaarden geschrapt en weer in het Boek van Novices ingeschreven. Eerlijk gezegd ben ik het daarmee eens, hoewel het nog nooit eerder zo is gedaan. Hoe sterk je Kracht ook is, je hebt bijna alles gemist wat je als Novice had moeten leren. Je hoeft echter niet bang te zijn dat je de proeve opnieuw hoeft af te leggen. Ik zou niemand dwingen dat twee keer te doorstaan.’

‘Ik ben Aes Sedai omdat ik ben verheven tot de Amyrlin Zetel,’ antwoordde Egwene kalm. Het was ongerijmd om te strijden voor een titel terwijl het claimen ervan nog steeds tot haar dood kon leiden. Als ze zich bij dit vonnis neerlegde, was dat een even grote klap voor de opstand als haar dood. Misschien wel groter. Weer een Novice? Dat was belachelijk! ik kan de betreffende artikelen uit de wet voor je citeren, als je wilt.’

Silviana trok een wenkbrauw op en sloeg een groot in leer gebonden boek open. Het boek met straffen. Ze doopte haar pen in de eenvoudige glazen inktpot en maakte een aantekening. ‘Je hebt net je eerste bezoek aan mij verdiend. Ik geef je vanavond nog om erover na te denken in plaats van je meteen over de knie te leggen. Laten we hopen dat wat overpeinzing een heilzame uitwerking op je heeft.’

‘Denk je dat je me kunt laten ontkennen wie ik ben door me te slaan?’ Egwene moest moeite doen het ongeloof uit haar stem te houden. Ze wist niet zeker of ze daarin was geslaagd.

‘Er is slaan en slaan,’ antwoordde de andere vrouw. Ze veegde de pen schoon aan een doekje, zette hem terug in de glazen houder en keek Egwene aan. ‘Je bent gewend aan Sheriam Bayanar als Meesteres der Novices.’ Silviana schudde haar hoofd geringschattend, ik heb door haar straffenboek gebladerd. Ze liet de meisjes veel te veel de vrije hand en was veel te mild met haar lievelingen. Daardoor moest ze vaker corrigeren dan nodig was. Ik deel per maand maar een derde van de straffen uit die Sheriam uitdeelde, omdat ik ervoor zorg dat iedereen die ik straf hier weggaat met als grootste wens om nooit meer naar me toe te worden gestuurd.’

‘Wat je ook doet, je zult me nooit kunnen laten ontkennen wie ik ben,’ zei Egwene vastberaden. ‘Hoe kun je toch denken dat dit kan werken? Moet ik naar de lessen worden begeleid, de hele tijd afgeschermd?’

Silviana leunde achterover en legde haar handen op de rand van de tafel. ‘Dus je wilt je zo lang mogelijk verzetten?’ ik zal doen wat ik doen moet.’

‘En ik zal doen wat ik doen moet. Overdag zul je helemaal niet afgeschermd zijn. Maar elk uur krijg je een mild brouwsel van dolkwortel.’ Silviana vertrok haar mond. Ze pakte het vel papier met Elaida’s aantekeningen op alsof ze het wilde lezen, maar liet het toen weer op tafel vallen en wreef met haar vingertoppen over elkaar alsof er iets aan was blijven plakken, ik hou niet van dat spul. Het lijkt direct tegen Aes Sedai gericht. Iemand die niet kan geleiden, kan vijf keer zoveel van die rommel drinken dan waar een zuster al van flauwvalt, en er nauwelijks duizelig van worden. Een walgelijk brouwsel. Maar bruikbaar, zo schijnt het. Misschien kunnen we het gebruiken op die Asha’man. De tinctuur zal je niet duizelig maken, maar je zult niet voldoende kunnen geleiden om problemen te veroorzaken. Het is telkens maar een beetje. Als je weigert te drinken, wordt het door je keel gegoten. Je zult ook nauwlettend in de gaten worden gehouden, dus probeer maar niette voet weg te komen, ’s Nachts word je wel afgeschermd, want als we je genoeg dolkwortel moeten geven om je de hele nacht te laten slapen, loop je de volgende dag dubbel van de maagkramp. Je bent een Novice, Egwene, en je zult een Novice blijven. Veel zusters beschouwen je nog steeds als een wegloper, wat voor bevelen Siuan Sanche ook heeft gegeven, en anderen zullen het ongetwijfeld een foute beslissing van Elaida vinden om je niet te laten onthoofden. Ze zullen je in de gaten houden en elke overtreding, elke fout melden. Misschien dat je nu nog smalend doet over een pak slaag voordat je hem hebt ontvangen, maar als je vijf, zes keer per dag naar me toe wordt gestuurd? We zullen wel zien hoe lang het duurt voor je van gedachten verandert.’ Egwene verbaasde zichzelf door kort te lachen, en Silviana’s wenkbrauwen schoten omhoog. Haar hand bewoog alsof ze haar pen wilde pakken.

‘Heb ik iets grappigs gezegd, kind?’

‘Helemaal niet,’ antwoordde Egwene naar waarheid. Er was haar te binnen geschoten dat ze op de wijze van de Aiel de pijn kon omhelzen. Ze hoopte dat het werkte, maar daar ging alle hoop op waardigheid. Terwijl ze werd gestraft, althans. Voor de rest kon ze alleen maar doen wat ze kon.

Silviana keek naar haar per. maar stond uiteindelijk op zonder hem aan te raken. ‘Dan ben ik klaar met je. Voor vanavond. Ik zie je echter voor het ontbijt. Kom mee.’ Ze liep naar de deur, ervan overtuigd dat Egwene zou volgen, en dat deed Egwene ook. Als ze de vrouw lijfelijk aanviel, zou haar dat niet meer opleveren dan nog een regel in het boek. Dolkwortel. Nou, ze zou er wel iets op vinden. En zo niet... Ze weigerde daarover na te denken.

Katerine en Barasine schrokken toen ze hoorden van Elaida’s plannen met Egwene, en waren verre van gelukkig toen ze hoorden dat zij haar in de gaten moesten houden en afschermen terwijl ze sliep, hoewel Silviana hun vertelde dat ze over een uur of twee andere zusters zou sturen om hen af te lossen.

‘Waarom wij beiden?’ wilde Katerine weten, wat haar een droge blik van Barasine opleverde. Als maar een van hen die taak kreeg, zou het zeker niet Katerine zijn, die hoger stond.

‘Ten eerste omdat ik het zeg.’ Silviana wachtte tot de twee andere Rode zusters aanvaardend knikten. Dat deden ze met duidelijke tegenzin, maar niet genoeg om haar lang te laten wachten. Ze had haar stola niet omgedaan toen ze de gang op kwam, en op een vreemde manier leek ze niet op haar plaats. ‘En ten tweede omdat dit kind lastig is, denk ik. Ik wil dat ze goed in de gaten wordt gehouden, of ze nu wakker is of slaapt. Wie van jullie heeft haar ring?’ Barasine haalde de gouden ring uit haar buidel tevoorschijn en mompelde: ik wilde hem alleen maar houden als aandenken. Aan de opstandelingen die tot de orde geroepen zijn. Het is nu zeker afgelopen met ze.’ Een aandenken? Het was diefstal, dat was het! Egwene reikte naar de ring, maar Silviana’s hand was er het eerst, en de ring verdween in haar buidel, ik hou deze bij me tot je het recht hebt hem weer te dragen, kind. Breng haar nu naar de Novicekwartieren. Er zal nu wel een kamer voor haar klaar zijn.’ Katerine nam het schild weer over en Barasine reikte naar Egwenes arm, maar Egwene stak een hand naar Silviana uit. ‘Wacht. Er is nog iets wat ik je moet vertellen.’ Ze had hierover gepeinsd. Het zou zo makkelijk zijn om veel meer te onthullen dan ze van plan was. Maar ze moest wel. ik heb het Talent van Dromen. Ik heb geleerd de ware dromen te herkennen en sommige ervan te interpreteren. Ik heb gedroomd over een glazen lamp die brandde met een witte vlam. Er vlogen twee raven vanuit de mist, ze raakten de lamp en vlogen verder. De lamp wankelde en er spatten druppeltjes brandende olie af. Enkele daarvan brandden in de lucht op, andere landden overal en de lamp bleef wankelen, op het randje van vallen. Dat betekent dat de Seanchanen de Witte Toren gaan aanvallen en veel kwaad zullen aanrichten.’

Barasine snoof. Katerine gromde minachtend. ‘Een Droomster,’ zei Silviana vlak. is er iemand die je bewering kan staven? En als dat zo is, hoe weet je dan zo zeker dat je droom op de Seanchanen wijst? Raven zouden voor mij wijzen op de Schaduw.’ ik ben een Droomster, en als een Droomster iets weet, dan weet ze het. Niet de Schaduw. De Seanchanen. En iemand die weet wat ik kan...’ Egwene haalde haar schouders op. ‘De enige die je het op het ogenblik kunt vragen is Leane Sharif, die beneden in de cellen wordt vastgehouden.’ Ze kon de Wijzen er niet bij betrekken zonder al te veel te onthullen.

‘Die vrouw is een wilder, geen...’ begon Katerine boos, maar ze klapte haar mond dicht toen Silviana haar met een handgebaar onderbrak.

De Meesteres der Novices keek Egwene onderzoekend aan, haar gezicht nog steeds een onpeilbaar masker van kalmte. ‘Je gelooft echt dat je bent wat je zegt,’ zei ze uiteindelijk, ik hoop maar dat je Dromen niet zoveel problemen veroorzaken als de Voorspellingen van de jonge Nicola. Als je echt kunt dromen... Nou, ik zal je waarschuwing doorgeven. Ik zie niet hoe de Seanchanen ons hier in Tar Valon zouden kunnen aanvallen, maar oplettendheid kan nooit kwaad. En ik zal die vrouw ondervragen die ze beneden vasthouden. Voorzichtig. En als ze je bewering niet bevestigt, dan wordt je bezoekje aan mij morgenochtend nog memorabeler voor je.’ Ze maakte een handgebaar naar Katerine. ‘Neem haar mee voordat ze me nog iets vertelt en ik helemaal niet meer kan slapen vannacht.’ Deze keer mompelde Katerine evenveel als Barasine. Maar ze wachtten allebei tot ze buiten gehoorsafstand van Silviana waren. Die vrouw zou een formidabele tegenstander zijn. Egwene hoopte dat het omhelzen van pijn echt zo goed werkte als de Wijzen beweerden. Anders... Daar wilde ze niet over nadenken.

Een slanke, grijsharige bediende wees hun de weg naar de kamer die ze net had voorbereid, op de derde gaanderij van het Novicekwartier, en haastte zich verder na een korte kniks voor de twee Rode zusters. Ze keek niet eens in Egwenes richting. Wat had zij immers met een Novice te maken? Egwene klemde haar kaken opeen. Ze zou ervoor moeten zorgen dat de mensen haar niet beschouwden als zomaar een Novice.

‘Kijk eens naar haar gezicht,’ zei Barasine. ik geloof dat het eindelijk tot haar doordringt.’

‘Ik ben wie ik ben,’ antwoordde Egwene kalm. Barasine duwde haar naar de trap die door de tunnel van gaanderijen omhoogliep, beschenen door de grote, afnemende maan. Het enige geluid dat er te horen was, was de zuchtende wind. Het leek allemaal zo vredig. Er scheen geen licht onder de deuren door. De Novices sliepen, behalve degenen die late taken hadden. Het was vredig voor hen. Maar niet voor Egwene.

De kleine, vensterloze kamer had met gemak dezelfde kunnen zijn als de kamer die ze had toen ze pas naar de Toren was gekomen, met het smalle bed tegen de muur en een vuurtje in de stenen open haard. De lamp op het tafeltje was aan, maar verlichtte weinig meer dan het tafeltje zelf, en de olie moest bedorven zijn want hij gaf een lichte, onplezierige geur af. Er stonden ook een waskom en een kruk met drie poten, waarop Katerine meteen ging zitten. Ze verschikte haar rokken alsof ze op een troon zat. Toen Barasine besefte dat er voor haar geen zitplaats was, sloeg ze haar armen over elkaar en keek ze Egwene fronsend aan.

De kamer was vrij vol met de drie vrouwen erin, maar Egwene deed alsof de andere twee niet bestonden terwijl ze zich klaarmaakte om naar bed te gaan, en haar mantel en riem ophing aan een van de drie haken aan de ruw bepleisterde witte muur. Ze vroeg niet om hulp met haar knopen.

Tegen de tijd dat ze haar netjes opgerolde kousen op haar schoenen had gelegd, was Barasine met gekruiste benen op de vloer gaan zitten lezen in een klein, in leer gebonden boekje dat ze waarschijnlijk bij zich had gedragen. Katerine hield haar ogen op Egwene gericht alsof ze verwachtte dat ze naar de deur zou rennen. Egwene kroop in haar onderhemd onder de lichte wollen deken, legde haar hoofd op het kussentje – geen ganzendons, dat was zeker! – en deed haar oefeningen. Ze ontspande haar lichaam stukje voor stukje zodat ze in slaap zou vallen. Ze had dat al zo vaak gedaan dat ze nog maar net begonnen was toen ze al in slaap viel... En zweefde, vormeloos, in een duisternis tussen de wakende wereld en Tel’aran’rhiod, de smalle spleet tussen droom en werkelijkheid, een enorme leegte met een veelheid aan lichtpuntjes die alle dromen waren van alle slapers ter wereld. Ze zweefden om haar heen, op deze plek zonder boven of beneden zover het oog reikte; ze flikkerenden uit als een droom eindigde en sprongen op als er een begon. Ze herkende sommige meteen, kende de naam van de dromer, maar ze zag niet degene die ze zocht.

Ze moest Siuan spreken, die nu waarschijnlijk al wel wist dat er een ramp was gebeurd, die misschien niet zou kunnen slapen tot de uitputting haar uitschakelde. Ze besloot te wachten. Er was hier geen gevoel van tijd; ze zou zich niet vervelen tijdens het wachten. Maar ze moest nadenken over wat ze ging zeggen. Er was zoveel veranderd sinds ze bij was gekomen. Ze had zoveel ontdekt. Toen was ze er zeker van geweest dat ze snel zou sterven, zeker dat de zusters in de Toren één leger vormden dat achter Elaida stond. En nu... Elaida dacht dat ze veilig gevangen was. En al dat geklets over dat ze weer Novice zou worden... Dat mocht Elaida dan geloven, maar Egwene Alveren geloofde het niet. Ze beschouwde zichzelf ook niet als gevangene. Ze droeg de strijd naar het hart van de Toren zelf. Als ze in haar droom lippen had gehad, zou ze hebben geglimlacht.

1

Laatste Gong

Het Rad des Tijds draait rond en rond. Eeuwen komen en gaan en laten herinneringen na die sagen worden. Dan vervagen die sagen tot mythen, tot ook die allang vergeten zijn bij de wederkomst van de Eeuw die deze verhalen schiep. In een Eeuw – door sommigen de Derde Eeuw genoemd, een Eeuw die nog zal komen, een Eeuw die al voorbij is – stak een wind op vanuit de Rhannonheuvels. De wind was niet het begin. Het Rad kent geen begin en de wenteling van het Rad kent geen einde. Maar het was een begin.

Geboren onder de gloed van een grote, dalende maan, op een hoogte waar mensen niet konden ademen, geboren tussen de wervelende luchtstromen, opgewarmd door de vuren binnen in de ruwe top, was het aanvankelijk een koele westenwind, maar hij nam in kracht toe tijdens zijn reis omlaag langs de steile, oneffen helling. De wind droeg de as en stank van brandende zwavel mee omlaag en bulderde over de plotseling besneeuwde heuvels die omhoogstaken uit de vlakte rondom de onmogelijke hoogte van de Drakenberg, bulderde en zette de bomen in het donker in beweging.

Ten oosten joelde de wind vanuit de heuvels, over een groot kamp op een weiland, een aanzienlijk dorp van tenten en houten looppaden langs paden vol bevroren karrensporen. Het zou niet lang duren voordat de karrensporen door de lenteregen zouden smelten en de laatste sneeuw zou verdwijnen en worden vervangen door modder. Als het kamp hier zo lang bleef. Ondanks het tijdstip waren veel Aes Sedai wakker, in kleine groepjes omgeven door een ban tegen afluisteren, om te bespreken wat er vannacht gebeurd was. Veel van die gesprekken waren heftig, bijna ruzies, en sommige waren onmiskenbaar verhit. Er zou met vuisten zijn geschud of erger als ze geen Aes Sedai waren geweest. De vraag was wat ze nu moesten doen. Elke zuster had inmiddels het nieuws gehoord, ook al bleven de bijzonderheden vaag. De Amyrlin zelf had in het geheim Noordhaven afgesloten, en haar boot was op de kop en in de rietkraag gevonden. De snelle, ijskoude stromingen van de Erinin waren levensgevaarlijk, en uur na uur waren de zusters er meer van overtuigd geraakt: de .Amyrlin Zetel was dood. Elke zuster in het kamp wist dat haar toekomst en mogelijk haar leven aan een zijden draadje hingen, laat staan de toekomst van de Witte Toren zelf. Wat moesten ze nu doen? Maar stemmen zwegen en hoofden werden geheven toen de harde wind het kamp raakte. De tentdoeken waaiden op als vlaggen, het kamp werd bedekt met vlagen sneeuw. De plotselinge stank van brandende zwavel hing dik in de lucht en verkondigde waar die wind vandaan was gekomen, en meer dan één Aes Sedai bad in stilte tegen het kwaad. Binnen enkele tellen was de wind echter verdwenen, en gingen de zusters verder met hun gesprekken over een toekomst die er naargeestig uitzag en paste bij de scherpe, vervagende stank die achterbleef.

De wind bulderde verder in de richting van Tar Valon, werd onderweg sterker, jankte over legerkampen nabij de rivier, waar de soldaten en hun gevolg op de grond sliepen. Plotseling werden de dekens van hen afgerukt, en degenen in tenten werden wakker door flapperende tentdoeken. Sommige tenten waaiden zelfs helemaal weg toen tentharingen het begaven of touwen knapten. Beladen wagens wiebelden en vielen om, en vaandels stonden recht opzij voordat ze uit de grond werden gerukt. De rondvliegende palen doorboorden alles wat ze op hun weg tegenkwamen. Mannen leunden tegen de wind in en worstelden zich naar de paarden toe om de dieren te kalmeren, die gilden van angst. Niemand wist wat de Aes Sedai wisten, maar de bijtende, zwavelachtige geur die de nachtlucht doordrong leek een slecht voorteken. Geharde mannen baden hardop, even vurig als baardloze jongens. Wapenlieden, hoefsmeden en vlechters, echtgenotes, wasvrouwen en naaisters voegden daar hun eigen luide gebeden aan toe, allemaal gegrepen door de plotselinge angst dat er iets door de nacht beende wat donkerder was dan donker. Het woeste geflapper van bijna scheurend tentdoek boven haar hoofd, het gebabbel van stemmen en het gegil van de paarden, luid genoeg om de jankende wind te overstemmen, wekten Siuan Sanche een tweede keer. De plotselinge stank van brandende zwavel bracht tranen in haar ogen, en daar was ze dankbaar voor. Egwene kon misschien in slaap vallen zo snel als ze een paar kousen aantrok, maar dat gold niet voor haar. Het was moeilijk genoeg geweest om in slaap te vallen nadat ze zichzelf uiteindelijk had gedwongen te gaan liggen. Zodra ze het nieuws van de rivieroever had gehoord, was ze er zeker van geweest dat ze nooit meer zou slapen zonder volkomen uitgeput te zijn. Ze had gebeden voor Leane, maar iedereen had zijn hoop op Egwene gevestigd, en al hun hoop leek uitgewrongen en te drogen gehangen. Ze had zichzelf uitgeput met haar zenuwen en zorgen en geijsbeer, maar nu was er weer hoop, en ze durfde haar loden oogleden niet dicht te laten vallen uit angst dat ze dan tot het middaguur of nog langer zou slapen. De krachtige wind nam af, maar het geschreeuw van mensen en paarden niet. Ze gooide vermoeid haar dekens van zich af en kwam wankel overeind. Haar bed was nauwelijks gerieflijk, op het gronddoek in een hoek van de niet al te grote vierkante tent. Toch was ze hier gekomen, hoewel ze daarvoor had moeten paardrijden. Natuurlijk stond ze na die rit op instorten, en waarschijnlijk was ze niet helemaal bij zinnen geweest door haar verdriet. Ze bracht haar hand naar de gedraaide, ringvormige ter’angreaal aan het leren koordje rond haar hals. Toen ze de eerste keer wakker was geworden, even onzacht als deze keer, was dat om het ding uit haar buidel te halen. Het verdriet was nu overwonnen, en dat hield haar in beweging. Haar kaken knakten als roestige dolpennen toen ze plotseling moest gapen. Ze had verwacht dat de boodschap van Egwene, het feit dat Egwene leefde, genoeg zou zijn om haar diepe vermoeidheid te verjagen. Schijnbaar niet.

Ze geleidde een kleine bol Licht, lang genoeg om de lantaarn aan de tentpaal te vinden, en stak die aan met een stroompje Vuur. Het vlammetje gaf een heel bleek, flakkerend licht. Er waren nog andere lampen en lantaarns, maar Garet zei steeds dat er nog maar zo weinig lampolie was. Ze stak de kolenbrander niet aan; Garet was minder zuinig met kolen dan met olie – kolen waren gemakkelijker te krijgen – maar ze was zich nauwelijks bewust van de kilte. Ze keek met gefronst voorhoofd naar zijn dekens, die nog onbeslapen aan de andere kant van de tent lagen. Hij wist ongetwijfeld van de vondst van de boot, en wie erin had gezeten. De zusters deden hun best om geheimen voor hem te bewaren, maar op de een of andere manier lukte hun dat minder goed dan ze dachten. Meer dan eens had hij haar laten schrikken met wat hij wist. Was hij daarbuiten in de nacht, bezig zijn soldaten voor te bereiden op wat de Zaal ook besliste? Of was hij al vertrokken, weg van een verloren zaak? De zaak was niet langer verloren, maar dat kon hij niet weten.

‘Nee,’ mompelde ze, en kreeg een vreemd gevoel van... verraad omdat ze twijfel had gezaaid over die man, zelfs bij zichzelf. Hij zou er nog steeds zijn bij zonsopkomst, en elke volgende zonsopkomst daarna totdat de Zaal hem opdroeg te vertrekken. Misschien wel langer. Ze dacht niet dat hij Egwene in de steek zou laten, wat de Zaal hem ook opdroeg. Hij was te koppig, te trots. Nee, dat was het niet. Garet Brins woord was zijn eer. Als hij het eenmaal gegeven had, zou hij het niet terugnemen voordat hij werd vrijgelaten, wat het hem ook kostte. En misschien, heel misschien, had hij nog andere redenen om te blijven. Ze weigerde daarover na te denken. Ze zette Garet uit haar hoofd – waarom was ze naar zijn tent gekomen? Het zou zoveel makkelijker zijn geweest om in haar eigen tent in het zusterkamp te slapen, hoe druk het er ook was, of zelfs de huilende Chesa gezelschap te houden. Hoewel, dat was misschien te veel voor Siuan geweest. Ze kon niet tegen gehuil, en Egwenes bediende hield maar niet op. Dus zette ze Garet vastberaden uit haar hoofd, haalde snel een borstel door haar haren, trok een schoon onderkleed aan en kleedde zich zo snel mogelijk aan in het schemerlicht. Haar eenvoudige blauwwollen rijgewaad was gekreukeld en er zat modder aan de zoom – ze was zelf ook naar de boot gaan kijken – maar ze nam niet de tijd om het kledingstuk te reinigen en persen met de Kracht. Ze moest opschieten.

De tent was niet zo ruim als je zou verwachten bij een generaal. Ze liep met haar heup tegen een hoek van de schrijftafel aan, en een van de poten klapte bijna in. Ze kon hem nog net tegenhouden, struikelde bijna over de kampkruk, het enige wat leek op een stoel, en stootte haar schenen aan de kisten met koperen banden die overal stonden. Anderen zouden zijn geschrokken van haar hartgrondige vloeken. De kisten werden gebruikt als zitplaatsen en opbergruimtes, en een ervan, met een plat deksel, deed dienst als tafeltje voor een witte waskan met kom. Eigenlijk stonden de kisten best netjes opgesteld, maar wel op een manier die typisch voor Garet was. Hij kon in het pikkedonker zijn weg ertussendoor vinden, maar anderen zouden hun benen breken als ze probeerden bij zijn bed te komen. Ze nam aan dat hij zich zorgen maakte over huurmoordenaars, al had hij dat nooit gezegd.

Ze pakte haar donkere mantel van een van de kisten en legde hem over haar arm. Toen bleef ze staan, op het punt de lantaarn te doven met een stroompje Lucht. Even staarde ze naar Garets tweede paar laarzen, aan het voeteneinde van zijn bed. Ze geleidde nog een kleine bol Licht en bracht het dichter naar de laarzen toe. Zoals ze al dacht. Pas gepoetst. De man stond erop dat ze haar schuld inloste door voor hem te werken, en poetste vervolgens achter haar rug om – erger nog, onder haar neus terwijl zij sliep – zijn eigen verdomde laarzen! Die verdomde Garet Brin behandelde haar als een bediende, probeerde haar nooit eens te kussen...! Ze kwam met een ruk overeind, haar lippen strak als een meertouw. Waar was dié gedachte nou weer vandaan gekomen? Wat Egwene ook beweerde, ze was niet verliefd op die verdomde Garet Brin! Echt niet! Ze had veel te veel werk te doen om zich met dat soort onzin bezig te houden. Daarom draag je zeker ook geen mooi geborduurde gewaden meer, fluisterde een stemmetje achter in haar hoofd. Al die mooie dingen, in kisten gepropt omdat je bang bent. Bang? Het Licht moge haar branden als ze bang was, voor hem of voor enige andere man!

Ze geleidde zorgvuldig wat Aarde, Vuur en Lucht en legde de weving over de laarzen. Elke laatste veeg schoenenzwart, en het meeste van de leerverf erbij, kwam omhoog en vormde zich tot een ronde, glanzende bol die de lucht in zweefde, zodat het leer behoorlijk grijs achterbleef. Even overwoog ze de bol tussen zijn dekens te gooien. Dat zou een mooie verrassing voor hem zijn als hij eindelijk naar bed ging!

Met een zucht duwde ze de flap van de tent opzij en nam de bol mee naar buiten, de duisternis in, waar ze hem op de grond uiteen liet spatten. De man was kortaf en toonde haar geen enkele eerbied wanneer ze haar temperament te veel de vrije hand liet. Dat had ze wel ontdekt die eerste keer dat ze hem op zijn kop had geslagen met de laarzen die ze aan het schoonmaken was. Of die keer toen hij haar zo boos had gemaakt dat ze zout in zijn thee had gedaan. Het was nogal veel zout geweest, maar het was niet haar schuld dat hij zo’n haast had dat hij de kom in één teug leegde. Of dat althans probeerde. O, hij leek het nooit erg te vinden als ze schreeuwde, en soms schreeuwde hij terug – soms glimlachte hij alleen, en daar werd ze woedend van! – maar hij had zijn grenzen. Ze had hem natuurlijk tegen kunnen houden met een eenvoudige weving van Lucht, maar zij had ook haar eer, net als hij, moge het Licht hem branden! Hoe dan ook, ze moest bij hem in de buurt blijven. Min zei het, en het meisje leek onfeilbaar. Dat was de enige reden waarom ze geen vuistvol goud in Garet Brins keel had laten glijden en hem had verteld dat hij daarmee betaald was en de pot op kon. De énige reden! Op haar eigen eer na, natuurlijk.

Gapend liet ze de donkere resten van de uiteengespatte bol achter, glanzend in het maanlicht. Als hij erin trapte voordat het droog was en die smeerboel mee de tent in liep, zou dat zijn eigen schuld zijn, niet die van haar. De stank van zwavel was gelukkig iets minder geworden. Haar ogen traanden niet meer, maar ze zag overal chaos. Het was er nooit echt ordelijk aan toegegaan in dit uitgestrekte kamp. De paden waren best recht, dat was waar, en breed voor de soldaten, maar verder had het altijd geleken op een willekeurige verzameling tenten, ruwe onderkomens en stenen bouwseltjes voor kookvuren. Nu leek het alsof het kamp was aangevallen. Overal lagen ingestorte tenten, sommige boven op andere die nog overeind stonden, hoewel er daar een heleboel van scheef stonden, en tientallen wagens en karren lagen op hun kant of ondersteboven. Overal klonken stemmen die riepen om hulp voor de gewonden, van wie er een behoorlijk aantal leek te zijn. Mannen hinkten over het pad voor Garets tent, ondersteund door andere mannen, terwijl verschillende groepjes zich langs haastten met dekens tussen hen in die ze als draagbaren gebruikten. Verderop zag ze vier vormen op de grond onder dekens, en bij drie ervan zaten vrouwen heen en weer te schommelen op hun hurken en te weeklagen.

Ze kon niets doen voor de doden, maar ze kon haar Heling wel aanbieden aan de anderen. Het was niet haar grootste vaardigheid, ze was er eigenlijk helemaal niet zo sterk in, maar de vaardigheid leek volledig te zijn teruggekeerd toen Nynaeve haar had geheeld, en ze betwijfelde of er nog meer zusters in het kamp waren. De meesten ontliepen de soldaten. Haar vaardigheid zou beter zijn dan niets. Ze zou het kunnen doen, maar dat nieuws... Ze moest dat nieuws zo snel mogelijk aan de juiste mensen overbrengen. Dus sloot ze zich af voor het gekerm en geweeklaag, negeerde ze slaphangende armen en doeken tegen bloedende hoofden, en haastte ze zich naar de piketlijnen aan de rand van het kamp, waar de vreemd zoete geur van paardenmest het begon te winnen van de zwavelstank. Een schonkige, ongeschoren vent met een verwilderde blik op zijn donkere gezicht probeerde zich langs haar heen te wurmen, maar ze greep zijn ruwe mouw vast.

‘Zadel het rustigste paard voor me dat je kunt vinden,’ zei ze tegen hem, ‘en wel nu meteen.’ Bela zou een goed rijdier voor haar zijn, maar ze wist niet waar de stevige merrie tussen alle andere paarden stond, en was niet van plan te wachten tot ze gevonden was. ‘Wil je uit rijden gaan?’ zei hij ongelovig, en rukte zijn mouw los. ‘Als je een paard hebt, dan zadel je het zelf maar. Ik heb de hele nacht nog voor me; ik moet de gewonden verzorgen, en ik heb geluk als er ten minste één niet doodgaat.’

Siuan knarste op haar tanden. Die stomkop dacht dat ze een van de naaisters was. Of een van de echtgenotes! Dat was ergens nog erger. Ze stak haar rechtervuist zo snel voor zijn gezicht op dat hij vloekend achteruit stapte, maar ze duwde haar hand zo dicht naar zijn neus toe dat hij niets anders meer kon zien dan de Grote Serpent-ring. Hij staarde er scheel naar. ‘Het rustigste rijdier dat je kunt vinden,’ zei ze vlak. ‘Maar schiet op.’

De ring deed zijn werk. Hij slikte, krabde op zijn hoofd en tuurde langs de piketlijnen, waar alle paarden stonden te stampen of te rillen. ‘Rustig,’ mompelde hij. ‘Ik zal zien wat ik kan doen, Aes Sedai. Rustig.’ Hij raakte zijn voorhoofd aan met zijn knokkels en haastte zich, nog steeds in zichzelf mompelend, naar de rijen met paarden. Siuan mompelde zelf ook terwijl ze ijsbeerde, drie stappen de ene kant op en drie stappen de andere kant op. Ze vertrapte de sneeuw tot blubber, die weer bevroor en kraakte onder haar stevige schoenen. Het zou hem wel uren kunnen kosten om een paard te vinden dat haar er niet af zou gooien als het een grunter hoorde springen. Ze gooide haar mantel om haar schouders, zette hem ongeduldig vast met de kleine zilveren pin en stak zich bijna in haar duim. Bang, hè? Ze zou die verdómde Garet Brin eens wat laten zien! Heen en weer, heen en weer. Misschien moest ze de hele, lange weg maar gaan lopen. Het zou onplezierig zijn, maar beter dan uit het zadel gegooid te worden en misschien zelfs een paar botten te breken. Ze besteeg nooit een paard, ook Bela niet, zonder aan gebroken botten te denken. Maar de vent keerde terug met een donkere merrie met een hoog zadel.

‘Is ze rustig?’ vroeg Siuan sceptisch. Het dier liep alsof het ieder ogenblik kon gaan bokken en zag er gestroomlijnd uit. Dat moest wijzen op snelheid.

‘Nachtje hier is zo mak als melkwater, Aes Sedai. Ze is van mijn vrouw, en Nemaris is nogal breekbaar. Ze houdt niet van rusteloze beesten.’

‘Als jij het zegt,’ antwoordde ze snuivend. In haar ervaring waren paarden maar zelden volgzaam. Maar er zat niets anders op. Ze pakte de leidsels en klom onhandig in het zadel, en moest toen gaan verzitten omdat ze op haar mantel zat en zichzelf half wurgde.

De merrie danste heen en weer, hoe ze ook aan de leidsels trok. Maar ze had ook niet anders verwacht. Het dier wilde nu al haar botten breken. Een boot was veel beter. Met een roeispaan of twee ging een boot daarheen waar je heen wilde en stopte wanneer je wilde, behalve als je helemaal niets wist over getijden en stromingen en de wind. Maar paarden hadden hersens, hoe klein ook, en dat betekende dat ze het in hun kop konden krijgen om de leidsels en de wensen van de ruiter te negeren. Daar moest je aan denken wanneer je op een verdomd paard moest gaan zitten.

‘Eén ding nog, Aes Sedai,’ zei de man terwijl ze probeerde gemakkelijk te gaan zitten. Waarom voelden zadels altijd harder aan dan hout? ik zou haar maar gewoon in stap laten gaan, als ik u was. Die wind, weet u, en die stank, nou, misschien is ze een klein beetje...’

‘Geen tijd,’ zei Siuan, en spoorde het dier aan. Nachtje, mak als melkwater, sprong zo snel vooruit dat Siuan bijna achteroverviel. Alleen een snelle greep naar de zadelknop hield haar in het zadel. Ze dacht dat de man haar iets naschreeuwde, maar ze verstond het niet. Wat in het Licht vond die Nemaris dan een vurig paard? De merrie galoppeerde het kamp uit alsof ze een wedstrijd wilde winnen, in de richting van de ondergaande maan en de Drakenberg, een donkere spits die afstak tegen de sterrenhemel. Met haar mantel achter zich aan wapperend deed Siuan geen poging het dier in te houden, maar spoorde haar nog verder aan. Ze kletste met de leidsels tegen de hals van de merrie zoals ze anderen wel had zien doen. Ze moest de zusters bereiken voordat iemand iets onherstelbaars deed. Er schoten haar veel te veel mogelijkheden door het hoofd. De merrie galoppeerde langs struikjes en dorpjes en uitgestrekte boerderijen met ommuurde weilanden en akkers. Lekker warm onder de met sneeuw bedekte pannendaken, achter muren van steen, waren de inwoners niet wakker geworden van die felle wind; alle gebouwen lagen er donker en stil bij. Zelfs die verdomde koeien en schapen sliepen waarschijnlijk rustig. Boeren hadden altijd koeien en schapen. En varkens.

Ze stuiterde op en neer op het harde zadelleer en probeerde voorover te leunen over de hals van de merrie. Zo deed je dat; dat had ze gezien. Haar voet schoot bijna onmiddellijk uit de linkerstijgbeugel en ze begon die kant op te glijden, maar ze klauwde zich weer omhoog en kreeg haar voet weer in de beugel. Het enige wat ze kon doen, was stijf rechtop zitten, met één hand in een doodsgreep om de zadelknop en de andere strak om de leidsels. Haar wapperende mantel rukte onplezierig aan haar keel, en ze stuiterde zo hard op en neer dat haar tanden klapperden als ze haar mond op het verkeerde ogenblik opendeed, maar ze hield zich vast en spoorde het dier zelfs nog eens aan. O, Licht, bij zonsopgang zou ze onder de blauwe plekken zitten. Het ging verder door de nacht, bonkend op het zadel met elke sprong van de merrie. Ach, ze kon tenminste niet gapen met haar kaken zo op elkaar geklemd.

Uiteindelijk verschenen door een smalle rij bomen de piketlijnen en de rij wagens om het kamp van de Aes Sedai vanuit de duisternis, en met een zucht van verlichting ging ze aan de teugels hangen. Voor een paard dat zo snel liep, dacht ze dat dat nodig was. Nachtje stopte zo plotseling dat ze over het hoofd van het paard zou zijn geduikeld als het dier niet ook meteen had gesteigerd. Met grote ogen klemde ze zich vast om de hals van het paard totdat alle vier de hoeven weer op de grond stonden.

Nachtje ademde ook zwaar, besefte ze. Eigenlijk hijgde het dier. Ze had er geen medelijden mee. Dat stomme beest had geprobeerd haar te vermoorden, zoals paarden altijd deden! Het duurde even voor ze zich hersteld had, maar toen trok ze haar mantel recht, greep de teugels en reed kalmpjes langs de karren en de lange rij paarden. Schimmige mannen bewogen zich in het donker langs de piketlijnen, ongetwijfeld verzorgers en hoefsmeden die zorgden voor de zichtbaar onrustige dieren. De merrie leek nu rustiger. Dit viel eigenlijk best mee.

Toen ze het kamp binnenreed, aarzelde ze maar even voordat ze saidar omhelsde. Het was vreemd om een kamp vol Aes Sedai als gevaarlijk te zien, maar er waren hier twee zusters vermoord. Gezien de omstandigheden rond hun dood leek het onwaarschijnlijk dat het vasthouden van de Kracht genoeg zou zijn om haar te redden als zij het volgende doelwit was. Maar saidar gaf haar tenminste de illusie van veiligheid. Zolang ze maar niet vergat dat het alleen maar een illusie was. Even later weefde ze de stromen van Geest waarmee ze haar vermogens en de gloed van de Kracht verhulde. Ze hoefde het immers niet van de daken te schreeuwen.

Zelfs op dit tijdstip, met de maan laag in het westen, liepen er enkele mensen op de houten looppaden; bedienden en arbeiders die nog laat bezig waren. Of misschien was vroeg een beter woord. De meeste tenten, in alle voorstelbare groottes en vormen, waren donker, maar een aantal grotere gloeiden door het licht van lampen of kaarsen. Niet zo verbazingwekkend onder de omstandigheden. Bij elke verlichte tent stonden mannen. Zwaardhanden. Niemand anders kon zo stil staan dat hij leek op te gaan in de nacht, vooral niet in deze ijzige kou. Omdat ze was vervuld van de Kracht zag ze ook anderen, die door hun zwaardhandmantels opgingen in de schaduwen. Helemaal niet verbazingwekkend, als je bedacht dat er zusters waren vermoord en wat er ongetwijfeld door hun binding met hun Aes Sedai op hen afkwam. Ze vermoedde dat meer dan één zuster op het punt stond haar eigen haren uit te rukken, of die van iemand anders. Ze zagen haar; hun hoofden draaiden mee om haar te volgen toen ze zoekend over de bevroren karrensporen reed. De Zaal moest natuurlijk op de hoogte worden gebracht, maar er waren anderen die het eerst moesten horen. Ze schatte dat zij veel eerder iets... voorbarigs zouden doen. En mogelijk iets rampzaligs. Ze werden bedwongen door geloften, maar dat waren geloften die onder dwang waren afgelegd, aan een vrouw van wie men nu dacht dat ze dood was. Voor de Zaal, voor het grootste deel van de Zaal, hadden ze hun vlag aan de mast gespijkerd door een zetel te aanvaarden. Niet een van hen zou springen totdat ze heel, heel zeker was waar ze zou neerkomen.

Sheriams tent was te klein voor wat ze zeker dacht te zullen aantreffen, en donker ook, zag ze in het voorbijgaan. Ze betwijfelde echter of de vrouw daar lag te slapen. Morvrins tent, groot genoeg om vier vrouwen een ruime slaapplaats te bieden, zou volstaan als er tenminste nog ruimte was tussen alle boeken die de Bruine zuster onderweg had weten te verzamelen, maar ook die was donker. Haar derde keuze leek de juiste, en ze hield Nachtje een eind voor de tent in.

Mijrelle had twee hoge tenten in het kamp, een voor haarzelf en een voor haar drie zwaardhanden – de drie die ze durfde te erkennen -en die van haar was helder verlicht. Siuan zag de schaduwen van vrouwen over de meermaals herstelde wanden bewegen. Er stonden drie heel verschillende mannen op het looppad voor de tent – door hun onbeweeglijkheid overduidelijk zwaardhanden – maar ze negeerde ze voorlopig. Waar hadden ze het eigenlijk over, daarbinnen? Ervan overtuigd dat het vergeefse moeite was, weefde ze Lucht met een klein beetje Vuur; ze raakte met haar weving de tent aan en botste op de ban tegen afluisteren. Omgekeerd, natuurlijk, en dus onzichtbaar voor haar. Ze had het alleen geprobeerd voor het geval ze onvoorzichtig waren. Die kans was klein, met alle geheimen die ze te verbergen hadden. De schaduwen tegen het tentdoek stonden plotseling stil. Dus ze wisten dat iemand iets geprobeerd had. Ze reed verder en vroeg zich af waar ze het daarbinnen over hadden gehad.

Toen ze afsteeg – nou ja, ze draaide zich om en viel half van het paard – stapte een van de zwaardhanden naar voren. Het was Sheriams Arinvar, een slanke Cairhienin die niet veel groter was dan zij, die een kleine buiging maakte en haar teugels over wilde nemen, maar ze wuifde hem weg. Ze liet saidar los en bond de merrie vast aan een van de houten palen naast het looppad, met een knoop waarmee je een behoorlijk grote boot kon vastleggen in een straffe wind en een sterke stroming. Niet van die achteloze knopen die de anderen gebruikten. Ze hield misschien niet van rijden, maar als ze een paard vastbond, wilde ze dat het er nog was als ze terugkwam. Arinvar trok zijn wenkbrauwen op toen hij haar de knoop zag leggen, maar hij was niet degene die voor dat verdomde dier moest betalen als het ontsnapte en verdwaalde.

Slechts een van de andere twee zwaardhanden hoorde bij Mijrelle: Avar Hachami, een Saldeaan met een neus als een havikssnavel en een dikke, grijsgestreepte snor. Hij keek haar aan en neigde licht zijn hoofd, en richtte zijn blikken toen weer op de nachtelijke omgeving. Morvrins Jori, klein en kaal en bijna zo breed als hij groot was, keek helemaal niet naar haar. Hij keek de duisternis in, met zijn hand lichtjes op zijn lange zwaardgevest. Er werd gezegd dat hij een van de beste zwaardvechters onder de zwaardhanden was. Waar waren de anderen? Ze kon het natuurlijk niet vragen, evenmin als ze kon vragen wie er binnen waren. De mannen zouden tot in hun tenen geschokt zijn. Geen van hen probeerde haar tegen te houden. Zo erg was het tenminste nog niet.

Binnen, waar twee kolenbranders de geur van rozen verspreidden en waar het bijna heet was vergeleken met de koude nachtlucht, vond ze bijna iedereen die ze had gehoopt aan te treffen, en ze keken allemaal op om te zien wie er was aangekomen. Mijrelle zelf, zittend op een stevige stoel in een zijden mantel met rode en gele bloemen, haar armen over haar borst gevouwen, had zo’n volkomen kalme uitdrukking op haar olijfkleurige gezicht dat de hitte in haar donkere ogen er alleen maar door werd benadrukt. De gloed van de Kracht omgaf haar. Het was immers haar tent; zij zou degene zijn die hier een ban zou weven. Sheriam, die met rechte rug op het uiteinde van Mijrelles bed zat, deed alsof ze haar rokken met blauwe banden schikte. Haar gezichtsuitdrukking was even vurig als haar haren, en werd nog vuriger toen ze Siuan zag. Ze droeg de Hoedsterstola niet – een slecht teken.

‘Ik had kunnen verwachten dat jij het zou zijn,’ zei Carlinya koel, met haar vuisten op haar heupen. Ze was nooit een warme vrouw, maar nu omhulden de pijpenkrulletjes die tot op haar schouders kwamen een gezicht dat leek te zijn gehouwen uit ijs, bijna even bleek als haar gewaad, ik hou er niet van als je mijn gesprekken probeert af te luisteren, Siuan.’ O, ja, ze dachten dat alles afgelopen was. Morvrin met haar ronde gezicht, die er voor één keer niet afwezig of slaperig uitzag ondanks de kreukels in haar bruinwollen rokken, liep om een tafeltje heen. Er stonden een hoge zilveren kan en vijf zilveren kommen op een gelakt dienblad op. Zo te zien wilde niemand thee; de kommen waren droog. De grijzende zuster greep in haar buidel en stak een hoornen kam naar Siuan uit. ‘Je haar is een rommeltje, mens. Fatsoeneer het een beetje voordat een hork je aanziet voor een taveernemeid in plaats van een Aes Sedai en probeert je op zijn knie te trekken.’

‘Egwene en Leane zijn in leven en worden gevangengehouden in de Toren,’ meldde Siuan kalmer dan ze zich voelde. Een taveernemeid? Ze raakte haar haren aan, ontdekte dat de vrouw gelijk had en haalde de kam door haar pieken. Als je serieus genomen wilde worden, kon je er niet uitzien alsof je net had gevochten in een steegje. Ze had daar nu al genoeg moeite mee, en dat zou zo blijven tot enkele jaren nadat ze de Eedstaf weer kon aanraken. ‘Egwene heeft het me verteld in mijn dromen. Ze hebben de havens afgesloten, of bijna helemaal, maar ze zijn gevangengenomen. Waar zijn Beonin en Nisao? Een van jullie moet ze gaan halen. Ik wil dezelfde vis niet twee keer ontschubben.’ Zo dan. Als ze dachten dat ze bevrijd waren van hun geloften, en vrij van Egwenes bevel tot gehoorzaamheid, zou dat ze weer met beide benen op de grond zetten. Alleen leek niemand van plan haar te gehoorzamen.

‘Beonin wilde naar bed,’ zei Morvrin langzaam, terwijl ze Siuan bestudeerde. Heel intens bestudeerde. Er zat een scherpe geest achter dat nietszeggende gezicht. ‘Ze was te moe om nog te praten. En waarom moet Nisao hier bij zijn?’ Dat leverde haar een fronsende blik op van Mijrelle, een vriendin van Nisao, maar de andere twee knikten instemmend. Zij en Beonin vonden Nisao op zichzelf staan, ondanks de geloften van trouw die ze deelden. Siuan dacht dat deze vrouwen nooit waren opgehouden te geloven dat ze de gebeurtenissen konden beïnvloeden, zelfs al was het roer hun lang geleden al uit handen genomen.

Sheriam stond op van het veldbed alsof ze zich weg wilde haasten. Ze pakte zelfs haar rokken bijeen, maar dat had niets met Siuans opdracht te maken. De woede was verdwenen en had plaatsgemaakt voor een stralend verlangen. ‘We hebben ze nu toch niet nodig. Als ze gevangen zijn, betekent dat dat ze in de cellen in de kelder zitten totdat de Zaal samenkomt voor een hoorzitting. We kunnen erheen reizen en ze bevrijden voordat Elaida doorheeft wat er gebeurt.’ Mijrelle knikte scherp en stond op om de gordel om haar mantel los te maken. ‘Het is beter als we de zwaardhanden achterlaten, denk ik. Zij zijn hierbij niet nodig.’ Ze putte meer uit de Bron bij het vooruitzicht.

‘Nee!’ zei Siuan scherp, en kromp ineen toen de kam in haar haren bleef steken. Soms dacht ze erover om het nog korter te laten knippen dan dat van Carlinya, voor het gemak, maar Garet had gezegd dat het zo mooi op haar schouders viel. Licht, kon ze zelfs hier niet van die man loskomen? ‘Egwene wordt niet verhoord, en ze zit niet in een van de cellen. Ze wilde me niet vertellen waar ze wél vastgehouden wordt, alleen dat ze voortdurend bewaakt wordt. En ze draagt ons op om geen pogingen te ondernemen om haar te redden.’ De andere vrouwen staarden haar geschokt zwijgend aan. Eigenlijk had ze zelf ook aangedrongen op een bevrijdingspoging, maar het had geen zin gehad. Het was een bevel van de Amyrlin Zetel. ‘Wat jij zegt is irrationeel,’ zei Carlinya uiteindelijk. Haar stem klonk nog steeds koel en haar gezicht was sereen, maar ze streek onnodig haar geborduurde witte rokken glad. ‘Als we Elaida gevangennemen, kunnen we haar ondervragen en hoogstwaarschijnlijk sussen.’ Als. Hun twijfels en angsten waren nog niet verdwenen. ‘Nu ze Egwene in handen heeft, zal zij ongetwijfeld hetzelfde doen. Ik hoef niet van Beonin te horen wat de wet op dat punt zegt.’

‘We móéten haar redden, wat ze ook zegt!’ Sheriams stem klonk verhit naast de kille stem van Carlinya, en haar groene ogen fonkelden. Haar handen waren tot vuisten gebald en ze hield haar rokken vast. ‘Ze beseft het gevaar niet waarin ze verkeert. Ze moet wel in shock zijn. Heeft ze je enige aanwijzing gegeven over waar ze is?’

‘Probeer geen dingen voor ons te verbergen, Siuan,’ zei Mijrelle vastberaden. Haar ogen leken bijna vuur te spuwen, en ze trok haar zijden gordel strakker aan om haar woorden kracht bij te zetten. ‘Waarom zou ze verbergen waar ze haar vasthouden?’

‘Uit angst om wat jij en Sheriam voorstellen.’ Siuan gaf het gevecht met haar door de wind geklitte haren op en gooide de kam op tafel. Ze kon hier niet haar haren staan kammen en tegelijk verwachten dat ze aandachtig naar haar luisterden. Het moest maar zo. ‘Ze wordt bewaakt, Mijrelle. Door zusters. En die zullen haar niet zomaar uit handen geven. Als we een reddingsactie ondernemen, sterven er Aes Sedai door de handen van Aes Sedai, even zeker als zilversnoeken kuitschieten in het riet. Het is één keer gebeurd, maar het mag niet nog eens gebeuren, anders is alle hoop op een vredige hereniging van de Toren verloren. Dat kunnen we niet nog eens laten gebeuren. Dus we gaan haar niét redden. En ik weet niet waarom Elaida besloten heeft haar niet te laten verhoren.’ Egwene was daar vaag over geweest, alsof ze het zelf eigenlijk ook niet begreep. Maar ze was heel stellig geweest over de feiten, en het waren geen dingen die ze zou beweren als ze er niet zeker van was.

‘Vredig,’ mompelde Sheriam, en liet zich weer op het bed zakken. Ze gaf het woord een bittere klank. ‘Was daar ooit kans op, vanaf het begin? Elaida heeft de Blauwe Ajah afgeschaft! Wat voor kans op vrede bestaat er dan nog?’

‘Elaida kan niet zomaar een Ajah afschaffen,’ mompelde Morvrin, alsof dat ook maar ergens iets mee te maken had. Ze klopte op Sheriams schouder, maar de vrouw met het vurige haar schudde nors haar mollige hand af.

‘Er is altijd een kans,’ zei Carlinya. ‘De havens zijn afgesloten, en dat versterkt onze positie. De onderhandelaars praten elke morgen...’ Ze liet haar woorden wegsterven met een verontruste blik in haar ogen, schonk zichzelf een kom thee in en dronk de helft ervan in één teug op zonder er honing bij te doen. Het afsluiten van de havens zou waarschijnlijk op zich een eind hebben gemaakt aan de onderhandelingen, ook al leken die nergens toe te leiden. Zou Elaida die laten doorgaan, nu ze Egwene in handen had?

‘Ik begrijp niet waarom Elaida Egwene niet laat verhoren,’ zei Morvrin, ‘aangezien ze ongetwijfeld veroordeeld zou worden, maar het feit blijft dat ze een gevangene is.’ Ze toonde niets van de vurigheid van Sheriam of Mijrelle, en niets van de kilte van Carlinya. Ze somde enkel de feiten op, en haar kaak stond maar een klein beetje strak. ‘Als ze niet wordt verhoord, dan willen ze haar zonder twijfel breken. Ze is een sterkere vrouw gebleken dan ik aanvankelijk had verwacht, maar niemand is sterk genoeg om de Witte Toren te weerstaan wanneer die besluit iemand te breken. We moeten de gevolgen overwegen als we haar voor die tijd niet vrij krijgen.’ Siuan schudde haar hoofd. ‘Ze wordt niet eens afgeranseld, Morvrin. Ik begrijp ook niet waarom, maar ze zou ons toch niet zeggen dat we haar daar moeten laten zitten als ze dacht dat ze haar zouden martelen...’

Ze zweeg toen de tentflap werd opengeduwd en Lelaine Akashi naar binnen stapte, met haar stola met blauwe franje om haar armen. Sheriam stond op, al hoefde dat niet; Lelaine was een Gezetene, maar Sheriam was de Hoedster. Toch was Lelaine ondanks haar slanke postuur indrukwekkend in haar fluweel met blauwe banden; de vleesgeworden waardigheid, met een uitstraling van gezag die vanavond groter leek dan ooit. Elk haartje zat op zijn plaats, en het leek alsof ze de Zaal binnenstapte na een goede nachtrust. Siuan draaide zich soepel om naar de tafel en pakte de kan op. Dat zou normaal gesproken haar taak zijn geweest in dit gezelschap -thee inschenken en alleen spreken wanneer om haar mening werd gevraagd. Als ze zweeg, zou Lelaine haar zaken met de anderen misschien afhandelen en snel weer vertrekken zonder aandacht aan haar te besteden. Meestal kreeg ze van de vrouw toch niet meer dan een korte blik.

‘Ik dacht al dat ik je had zien aankomen op dat paard, Siuan.’ Lelaine keek naar de andere zusters, elk nu met een volkomen uitgestreken gezicht. ‘Stoor ik?’

‘Siuan zegt dat Egwene nog leeft,’ zei Sheriam alsof ze het in de haven over de prijs van deltabaarzen had. ‘En Leane. Egwene sprak tegen Siuan in haar dromen. Ze weigert om te worden gered.’ Mijrelle keek haar zijdelings aan, onpeilbaar, maar Siuan kon haar wel om de oren slaan! Waarschijnlijk zou ze hierna zelf naar Lelaine zijn gegaan, om het haar op haar eigen manier te vertellen, niet zoals Sheriam de woorden op tafel smijten. De laatste tijd was Sheriam zo grillig als een Novice!

Lelaine tuitte haar lippen en richtte blikken als dunne naalden op Siuan. is dat zo? Je zou werkelijk je stola moeten dragen, Sheriam. Je bent de Hoedster. Loop je even met me mee, Siuan? We hebben elkaar al veel te lang niet meer onder vier ogen gesproken.’ Met één hand trok ze de tentflap opzij, terwijl ze haar doordringende blikken verplaatste naar de andere zusters. Sheriam bloosde zoals alleen een roodharige dat kon, helderrood, en prutste de smalle blauwe stola van haar buidel los om die over haar schouders te leggen. Mijrelle en Carlinya keken kalm terug. Morvrin stond met een vinger tegen haar ronde kin te tikken alsof ze zich niet bewust was van de anderen. Dat was misschien ook wel zo. Zo was Morvrin. Waren Egwenes bevelen tot hen doorgedrongen? Siuan had niet eens de kans meer om hen streng aan te kijken toen ze de kan neerzette. Een voorstel van een zuster van Lelaines formaat, Gezetene of niet, was een bevel voor iemand van Siuans formaat. Ze pakte haar mantel en rokken bijeen, ging naar buiten en mompelde een bedankje omdat Lelaine de flap voor haar opzij hield. Licht, ze hoopte dat die stommelingen hadden geluisterd.

Er stonden nu vier zwaardhanden buiten, maar een van hen was Lelaines Burin, een kleine Domani met een koperkleurige huid, gekleed in een zwaardhandmantel, waardoor hij er grotendeels niet leek te zijn. Avar was vervangen door een andere zwaardhand van Mijrelle, Nuhel Dromand, een lange, stevige man met een Illiaanse baard en een kale bovenlip. De man stond zo stil dat hij wel een standbeeld leek, op de wolkjes mist voor zijn neusgaten na. Arinvar maakte een buiging voor Lelaine, een snelle kniks maar toch formeel. Nuhel en Jori bleven oplettend. En Burin trouwens ook. Siuan was net zo lang bezig om de knoop waarmee ze Nachtje had vastgebonden los te maken als het had geduurd om hem te leggen. Lelaine wachtte echter geduldig tot Siuan rechtop ging staan met de teugels in haar handen, en liep toen langzaam over het houten looppad langs de donkere tenten. Haar gezicht ging verborgen in de schaduwen van de maan. Ze omhelsde de Kracht niet, dus kon Siuan dat ook niet doen. Gevolgd door Burin liep Siuan zwijgend voort naast Lelaine, met de merrie aan de hand. Het was aan de Gezetene om te beginnen, en niet enkel omdat ze een Gezetene was. Siuan weerstond de neiging om haar hoofd te buigen en de extra duim die ze langer was dan de vrouw zo te verhullen. Ze dacht nog maar zelden aan de tijd toen ze Amyrlin was. Ze was weer verwelkomd als Aes Sedai, en als je Aes Sedai was, betekende dat ook dat je instinctief je plek zocht tussen de zusters. Het paard snuffelde aan haar hand alsof het dacht dat het een huisdier was, en ze nam de leidsels lang genoeg in de andere hand om haar vingers aan haar mantel af te vegen. Vies, slijmerig beest. Lelaine keek haar zijdelings aan en ze voelde haar wangen warm worden. Instinct.

‘Je hebt vreemde vriendinnen, Siuan. Ik geloof dat sommigen van hen ervoor waren om je weg te sturen toen je voor het eerst in Salidar verscheen. Sheriam zou ik nog kunnen begrijpen, hoewel ik denk dat het vrij ongemakkelijk moet zijn nu ze zoveel hoger staat dan jij. Dat was de voornaamste reden waarom ik je zelf ontliep, om dat ongemak te voorkomen.’

Siuans mond viel bijna open van verbazing. Dat kwam héél dicht bij praten over iets waar nooit over mocht worden gesproken, heel dichtbij; een overtreding die ze nooit zou hebben verwacht van deze vrouw. Van haarzelf misschien – ze had haar plaats gevonden, maar ze was wie ze was – maar nooit van Lelaine!

‘Ik hoop dat jij en ik weer vriendinnen kunnen worden, Siuan, hoewel ik het begrijp als dat onmogelijk blijkt. Deze bespreking van vanavond bevestigt wat Faolain me heeft verteld.’ Lelaine lachte een beetje en vouwde haar handen rond haar middel. ‘O, trek niet zo’n gezicht, Siuan. Ze heeft je niet verraden, tenminste niet met opzet. Ze liet zich iets te veel ontvallen en ik besloot haar onder druk te zetten, nogal krachtig. Eigenlijk geen manier om een andere zuster te behandelen, maar in feite is ze nog maar een Aanvaarde tot ze kan worden beproefd en slaagt. Faolain zal een uitstekende Aes Sedai worden. Alles wat ze me vertelde, vertelde ze met grote tegenzin. Eigenlijk alleen maar wat kleine dingetjes en een paar namen, maar samen met jou in die bespreking geeft het me een volledig beeld, denk ik. Ik denk dat ik haar nu wel weer vrij kan laten rondlopen. Ze zal er in ieder geval niet meer over peinzen me nog te bespioneren. Jij en je vriendinnen zijn erg trouw geweest aan Egwene, Siuan. Kun je even trouw zijn aan mij?’

Dus daarom had het geleken alsof Faolain was ondergedoken. Hoeveel ‘kleine dingetjes’ had ze verteld toen ze ‘onder druk werd gezet’? Faolain wist niet alles, maar ze kon maar beter aannemen dat Lelaine dat wel deed. Ze zou zelf alleen niets onthullen, behalve als ze onder druk werd gezet.

Siuan bleef staan en richtte zich op. Lelaine bleef ook staan en wachtte tot ze iets zou zeggen. Zelfs met haar gezicht half in schaduwen gehuld, was het duidelijk. Siuan moest zich vermannen om tegen de vrouw te spreken. Sommige instincten waren bij de Aes Sedai in de beenderen begraven, ik ben trouw aan jou als Gezetene voor mijn Ajah, maar Egwene Alveren is de Amyrlin Zetel.’

‘Dat is zo.’ Lelaines gezichtsuitdrukking veranderde niet, voor zover Siuan kon zien. ‘Heeft ze je in je dromen toegesproken? Vertel me wat je weet over haar toestand, Siuan.’ Siuan keek over haar schouder naar de stevige zwaardhand. ‘Let maar niet op hem,’ zei de Gezetene. ik heb al twintig jaar geen geheimen voor Burin.’ in mijn dromen,’ gaf Siuan toe. Ze was in ieder geval niet van plan toe te geven dat die droom alleen was geweest om haar op te roepen naar Salidar in Tel’aran’rhiod te gaan. Ze hoorde die ring eigenlijk niet te hebben. De Zaal zou hem haar afpakken als ze het ontdekten. Kalm – vanbuiten, althans – vertelde ze wat ze ook aan Mijrelle en de anderen had verteld, en nog iets meer. Maar niet alles. Niet de zekerheid van verraad. Dat moest van de Zaal zelf komen – niemand anders had geweten van het plan om de haven af te sluiten, behalve de vrouwen die erbij betrokken waren – hoewel degene die er verantwoordelijk voor waren niet konden weten dat ze daarmee Egwene verraadden. Ze hielpen alleen Elaida, en dat was al een raadsel op zich. Waarom zou iemand van hen Elaida willen helpen? Er was van het begin af aan gesproken over de geheime aanhangers van Elaida, maar zijzelf had die gedachte allang van zich afgezet. Het was zeker dat elke Blauwe zuster fervent hoopte dat Elaida zou vallen, maar tot ze wist wie er verantwoordelijk was, zou geen enkele Gezetene, zelfs geen Blauwe, alles horen. ‘Egwene heeft voor morgen een zitting van de Zaal bevolen... nee, vanavond dus, bij Laatste Gong,’ voltooide ze. in de Toren, in de Zaal van de Toren.’

Lelaine lachte zo hard dat ze een traan uit haar ogen moest vegen. ‘O, dat is kostelijk. De Zaal die bij wijze van spreken recht onder Elaida’s neus bijeenkomt. Ik zou bijna wensen dat ik het Elaida kon vertellen, alleen om haar gezicht te zien.’ Even plotseling werd ze weer ernstig. Lelaine lachte gemakkelijk als ze besloot zichzelf dat toe te staan, maar in de kern was ze altijd ernstig. ‘Dus Egwene denkt dat de Ajahs zich tegen elkaar keren. Dat lijkt me nauwelijks mogelijk. Ze heeft maar een handjevol zusters gezien, zeg je. Toch denk ik dat we ernaar moeten kijken, de volgende keer in Tel’aran’rhiod. Misschien kan iemand kijken wat er te vinden is in de kwartieren van de Ajahs, in plaats van zich te richten op het bestuderen van Elaida.’

Siuan kon nauwelijks voorkomen dat ze ineenkromp. Ze was van plan zelf ook wat te gaan graven in Tel’aran’rhiod. Telkens wanneer ze in de Wereld der Dromen naar de Toren ging, was ze bij elke hoek die ze omging een andere vrouw in een ander gewaad, maar ze zou nu nog voorzichtiger moeten worden.

‘Ik denk dat ik wel kan begrijpen dat ze niet gered wil worden. Ik vind het zelfs prijzenswaardig – niemand wil dat er nog meer zusters omkomen – maar het is erg gevaarlijk,’ vervolgde Lelaine. ‘Geen hoorzitting, niet eens een afranseling? Wat is Elaida van plan? Denkt ze dat ze Egwene zover krijgt dat ze weer een Aanvaarde wordt? Dat lijkt me nauwelijks waarschijnlijk.’ Maar ze knikte lichtjes alsof ze het overwoog.

Dit ging een gevaarlijke kant op. Als zusters dachten te weten waar Egwene kon zijn, dan vergrootte dat de kans dat iemand zou proberen haar te bevrijden, Aes Sedai-wachten of niet. Als ze het op de verkeerde plek probeerden, zou dat even gevaarlijk kunnen zijn als op de juiste plek, misschien wel gevaarlijker. Erger nog, Lelaine negeerde iets.

‘Egwene heeft de Zaal samengeroepen voor een zitting,’ zei Siuan zuur. ‘Ga je erheen?’ Ze werd beantwoord met een terechtwijzende stilte, en haar wangen werden weer warm. Sommige dingen zaten in je beenderen.

‘Natuurlijk ga ik,’ zei Lelaine uiteindelijk. Een directe verklaring, maar toch had ze even geaarzeld. ‘De hele Zaal gaat. Egwene Alveren is de Amyrlin Zetel, en we hebben meer dan voldoende droom-ter’angrealen. Misschien legt ze uit hoe ze denkt het vol te kunnen houden als Elaida haar laat breken. Dat zou ik heel graag willen weten.’

‘Waarom vraag je dan of ik trouw aan je kan zijn?’ In plaats van te antwoorden liep Lelaine langzaam verder door het maanlicht en schikte ze zorgvuldig haar stola. Burin volgde haar, een halfgeziene leeuw in de nacht. Siuan haastte zich om haar bij te houden en trok Nachtje met zich mee, terwijl ze de pogingen van die domme merrie om weer aan haar hand te snuffelen afweerde. ‘Egwene Alveren is de wettige Amyrlin Zetel,’ zei Lelaine uiteindelijk. ‘Tot ze sterft. Of wordt gesust. Als een van die dingen gebeurt, dan zal Romanda weer proberen de staf en stola te verkrijgen en moet ik haar weer zien tegen te houden.’ Ze snoof. ‘Die vrouw zou even erg zijn als Elaida. Helaas heeft ze voldoende steun gehad om mij ook tegen te houden. We zouden weer bij af zijn, met dat verschil dat wanneer Egwene sterft of gesust wordt, jij en je vriendinnen zo trouw aan mij zouden zijn als jullie aan Egwene zijn geweest. En jullie zullen mij helpen Amyrlin Zetel te worden in plaats van Romanda.’

Siuan had het gevoel alsof haar maag in ijs was veranderd. Geen enkele Blauwe zuster zou achter het eerste verraad hebben gezeten, maar één Blauwe zuster had nu in ieder geval een reden om Egwene te verraden.

2

De aanraking van de Duistere

Beonin werd zoals gebruikelijk wakker bij het ochtendgloren, hoewel er door de gesloten tentflap maar weinig ochtendlicht haar tent binnenkwam. Gewoontes waren goed, als het goede gewoontes waren. Ze had zichzelf door de jaren heen een aantal gewoontes aangeleerd. De lucht binnen de tent had iets van de kilte van de nacht, maar ze stak de kolenbrander niet aan. Ze was niet van plan om lang te blijven. Ze geleidde even om een koperen lamp aan te steken en het water in de witgeglazuurde kan te verwarmen, zodat ze haar gezicht kon wassen bij de gammele wastafel met de vervormde spiegel. Bijna alles in de kleine ronde tent stond wankel, van het piepkleine tafeltje tot haar smalle veldbed. Het enige stevige meubelstuk, een stoel met een lage rugleuning, was ruw genoeg om in de armste boerenkeuken op zijn plaats te zijn. Maar ze was het gewend om zich te redden. Ze velde haar oordeel niet alleen in paleizen. Ook het kleinste dorpje verdiende gerechtigheid, ze had daarvoor in schuren en zelfs in krotten geslapen. Ze trok zorgvuldig haar beste rijgewaad aan, van goed gesneden maar eenvoudige grijze zijde, en goed passende knielaarzen, en borstelde toen haar donkergouden haar met een ivoren haarborstel die van haar moeder was geweest. De spiegel vervormde haar spiegelbeeld een beetje. Om de een of andere reden stoorde haar dat vanmorgen.

Iemand krabde aan de tentflap, en een man riep vrolijk in een Morlandse tongval: ‘Ontbijt, Aes Sedai, als het u behaagt.’ Ze liet de borstel zakken en stelde zich open voor de Bron. Ze had geen persoonlijke bediende, en vaak leek het alsof iedere maaltijd door een nieuw gezicht werd gebracht. Maar ze herinnerde zich de gedrongen, grijzende man met zijn eeuwige glimlach, die binnenkwam met een dienblad waar een witte doek overheen lag. ‘Zet maar op tafel, alsjeblieft, Ehvin,’ zei ze. Ze liet saidar los en werd beloond met een nog bredere glimlach, een diepe buiging over het dienblad heen en nog een voor hij vertrok. Maar al te veel zusters vergaten de kleine beleefdheden tegen degenen die onder hen stonden. Kleine beleefdheden waren het smeermiddel van het dagelijks leven. Ze keek zonder veel enthousiasme naar het dienblad en ging toen verder met borstelen, een ritueel dat ze tweemaal per dag uitvoerde en dat haar altijd kalmeerde. Vanochtend putte ze geen troost uit de borstel die door haar haren gleed, maar ze dwong zichzelf de volledige honderd slagen te voltooien voordat ze de borstel naast de bijpassende kam en handspiegel op de wastafel legde. Ooit zou ze de heuvels zelf iets over geduld hebben kunnen leren, maar dat was steeds moeilijker geworden sinds Salidar. En bijna onmogelijk sinds Morland. Dus berustte ze erin, zoals ze erin had berust dat ze naar de Witte Toren zou gaan tegen de wensen van haar moeder in, erin had berust dat de Toren je niet alleen onderwees maar ook discipline oplegde. Als meisje was ze koppig geweest, altijd verlangend naar meer. De Toren had haar geleerd dat je veel kon bereiken als je je kon beheersen. Ze was trots op die vaardigheid. Zelfbeheersing of niet, ze had evenveel moeite om het ontbijt van gestoofde pruimen en brood weg te werken als om het ritueel met de borstel te voltooien. De pruimen waren gedroogd, en misschien om te beginnen al te oud geweest; ze waren tot moes gestoofd, en ze was er zeker van dat ze niet alle zwarte pitjes van het knapperige brood had af gehaald. Ze probeerde zich ervan te overtuigen dat alles wat tussen haar tanden knarste, stukjes graan of zaadjes waren. Het zou niet de eerste keer zijn dat ze brood met graanklanders erin at, en ze kon er dan ook niet echt van genieten. De thee had een vreemde bijsmaak, alsof die ook niet meer helemaal goed was. Toen ze eindelijk de linnen doek teruglegde over het besneden houten dienblad, moest ze een zucht onderdrukken. Hoe lang zou het nog duren voordat al het eten in het kamp op was? Was hetzelfde gaande in Tar Valon? Dat moest wel. De Duistere raakte de wereld aan, een gedachte die zo mistroostig was als een veld vol scherpe stenen. Maar de overwinning zou komen. Ze weigerde elke andere mogelijkheid te overwegen. De jonge Altor had veel uit te leggen, heel veel, maar hij zou – moest! – dat op de een of andere manier bereiken. Hoe dan ook.

De Herrezen Draak was echter buiten haar bereik; ze kon alleen maar vanuit de verte toekijken hoe de gebeurtenissen zich voltrokken. Ze had het nooit leuk gevonden om alleen maar een toeschouwer te zijn. Maar al dit bittere gepeins was nutteloos. Het was tijd om in beweging te komen. Ze stond zo snel op dat haar stoel achteroverviel, maar ze liet hem liggen op het gronddoek.

Ze stak haar hoofd door de tentflap naar buiten en zag Tervail op een kruk op het looppad zitten, zijn donkere mantel achterovergeslagen, leunend op zijn zwaard dat tussen zijn laarzen in de grond stak. De zon kwam op aan de horizon, twee derde van een helder-gouden bol. Aan de andere kant wezen donkere wolken, die zich samenpakten rond de Drakenberg, erop dat het niet lang zou duren voor het weer ging sneeuwen. Of misschien regenen. De zon voelde bijna warm aan na de afgelopen nacht. Hoe dan ook, met een beetje geluk zou ze snel ergens binnen zijn, waar het warm was. Tervail knikte lichtjes naar haar zonder op te houden schijnbaar achteloos te kijken naar iedereen die hij zag. Er waren op dit tijdstip alleen arbeiders te zien, in ruwe wol met manden op hun rug, mannen en vrouwen in ruwe kleding op karren met hoge wielen, beladen met brandhout en zakken kolen en watervaten, die over de weg met karrensporen rommelden. Tenminste, zijn blikken léken achteloos voor iemand die geen zwaardhandbinding met hem had. Haar Tervail was zo aandachtig als een aangespannen boog. Hij keek alleen naar de mannen en liet zijn blik rusten op degenen die hij niet kende. Nu er twee zusters en een zwaardhand waren gedood door een man die kon geleiden – het leek bijna onmogelijk dat dat had kunnen gebeuren – was iedereen argwanend ten opzichte van vreemde mannen. Iedereen die het wist, althans. Het nieuws was niet echt van de daken geschreeuwd.

Hoe hij dacht de moordenaar te kunnen herkennen wist ze niet, behalve als de man een vlag droeg, maar ze zou hem niet terechtwijzen of kleineren omdat hij zijn plicht deed. Hij was slank als een zweepkoord, met een grote neus en een dik litteken over zijn kaak dat hij in haar dienst had opgelopen. Tervail was weinig meer geweest dan een jongen toen ze hem vond, zo snel als een kat en toen al een van de beste zwaardvechters in haar geboorteland Tarabon, en alle jaren sindsdien had zijn naam hooggehouden. Hij had al minstens twintig keer haar leven gered. Afgezien van struikrovers en beurzensnijders die te dom waren om een Aes Sedai te herkennen, kon ook de wet gevaarlijk zijn als de ene of andere partij wanhopig werd om niet veroordeeld te worden. Vaak had hij het gevaar zelfs eerder gezien dan zij.

‘Zadel Wintervink voor me en haal je eigen paard op,’ zei ze tegen hem. ‘We gaan een ritje maken.’

Tervail trok lichtjes een wenkbrauw op en keek half in haar richting, maakte toen de zwaardschede aan zijn riem vast en liep snel over het houten looppad naar de paarden. Hij stelde nooit overbodige vragen. Misschien was ze vanbinnen geagiteerder dan ze dacht. Beonin dook weer naar binnen en wikkelde voorzichtig de handspiegel in een zijden sjaal met een zwart-witte Tyreense doolhof erop. Ze stopte die in een van de twee grote zakken van haar grijze mantel, samen met de borstel en de kam. Haar netjes opgevouwen stola en een doosje van ingewikkeld besneden zwarthout gingen in de andere zak. Het doosje bevatte wat juwelen, enkele die ze van haar moeder had geërfd en de rest van haar grootmoeder aan moeders kant. Ze droeg maar zelden sieraden behalve haar Grote Serpent-ring, maar ze nam het doosje en de borstel, kam en spiegel altijd mee als ze reisde. Het was een aandenken aan de vrouwen wiens herinnering ze liefhad en eerde, en aan wat ze haar hadden geleerd. Haar grootmoeder, een bekend pleitbezorger in Tanchico, had haar doordrongen van liefde voor de ingewikkeldheden van de wet, terwijl haar moeder haar had laten zien dat je jezelf altijd kon verbeteren. Pleitbezorgers werden maar zelden rijk, hoewel Collaris zeker meer dan gerieflijk had geleefd. Ondanks haar afkeuring was haar dochter Aeldrine een koopvrouw geweest die een aardig fortuin had verzameld met het kopen en verkopen van verfstoffen. Ja, je kon jezelf altijd verbeteren, als je kansen greep wanneer ze zich aandienden, zoals zij had gedaan toen Elaida a’Roihan zich ontdeed van Siuan Sanche. Sindsdien waren de zaken echter niet zo gegaan als ze had voorzien. Dat gebeurde maar zelden. Daarom plande een verstandige vrouw altijd alternatieve wegen.

Ze overwoog om in de tent te wachten tot Tervail terugkeerde – hij kon niet binnen zo korte tijd twee paarden halen – maar nu het tijdstip eindelijk was aangebroken, leken haar laatste flinters geduld te verdwijnen. Ze gooide de mantel om haar schouders en doofde de lamp alsof ze iets definitief afsloot. Buiten dwong ze zichzelf echter om op één plaats te wachten in plaats van over de loopplanken te ijsberen. IJsberen zou aandacht trekken, en misschien zou een zuster denken dat ze bang was om alleen te zijn. Eigenlijk was ze ook bang, een beetje. Als een man je kon doden, ongezien, onopgemerkt, was het heel gewoon om bang te zijn. Maar ze wilde geen gezelschap. Ze zette haar kap op om aan te geven dat ze alleen wilde zijn, en trok de mantel dichter om zich heen.

Een magere grijze kat met rafelige oren streek langs haar benen. Er waren overal in het kamp katten; ze verschenen overal waar Aes Sedai zich verzamelden, zo tam als huisdieren, hoe verwilderd ze ook waren geraakt. Toen ze na een tijdje nog niet achter zijn oren had gekrabd, liep de kat statig weg, zo trots als een koning, op zoek naar iemand die dat wel zou doen. Er waren meer dan genoeg gegadigden.

Even geleden had ze alleen maar arbeiders en menners in ruwe kleding gezien, maar nu kwam het kamp tot leven. Groepen in het wit geklede Novices, de zogenaamde ‘families’, haastten zich over de loopplanken naar hun lessen, die in elke tent werden gehouden die groot genoeg was, of zelfs buiten. Degenen die zich langs haar heen haastten, staakten hun kinderlijke gebabbel om in het voorbijgaan keurige kniksen voor haar te maken. Die aanblik bleef haar verbazen. En boos maken. Een groot aantal van die ‘kinderen’ was van middelbare leeftijd of nog ouder – er waren erbij die al grijze haren hadden, en sommigen van hen waren al oma! Maar ze onderwierpen zich aan de oude voorschriften, net als elk meisje dat ze ooit naar de Toren had zien komen. En het waren er zovéél. Een schijnbaar eindeloze stroom Novices vulde de straten. Hoeveel had de Toren er misgelopen door zich enkel te richten op meisjes die waren geboren met de vonk en die door hun eigen toedoen al op de rand van het geleiden stonden? Door de rest zich zelf maar een weg te laten zoeken naar Tar Valon? Hoeveel waren er verloren gegaan door erop te staan dat geen enkel meisje ouder dan achttien zich kon aanmelden? Ze was nooit op zoek geweest naar verandering – het leven van een Aes Sedai werd geregeerd door wetten en gebruiken, een stabiele basis – en sommige veranderingen, zoals die Novicefamilies, leken te radicaal om stand te houden, maar hoeveel had de Toren er verloren?

Er schreden ook zusters over de loopplanken, meestal in groepjes van twee of drie en de meeste gevolgd door hun zwaardhanden. De stroom van Novices week voor hen uiteen met vele kniksen, ietwat bedorven door hun gestaar naar de zusters, die deden of ze het niet merkten. Er waren maar heel weinig Aes Sedai die niet werden omgeven door de gloed van de Kracht. Beonin klikte bijna geërgerd met haar tong. De Novices wisten dat Anaiya en Kairen dood waren – niemand had eraan gedacht de brandstapels te verbergen – maar als hun was verteld hoe de twee waren gestorven, waren ze alleen maar bang geworden. Zelfs de nieuwelingen, die in Morland aan het Boek van Novices waren toegevoegd, hadden lang genoeg wit gedragen om te weten dat het meer dan ongebruikelijk was dat zusters vervuld van saidar rondliepen. Uiteindelijk zou dat ze bang maken, en dat had geen zin. De moordenaar zou vast niet in het openbaar toeslaan, niet met tientallen zusters in de buurt.

Haar aandacht werd getrokken door vijf zusters te paard die langzaam richting het oosten reden, geen van hen omgeven door de gloed van saidar. Achter elke zuster reed haar gevolg, meestal een secretaris, een vrouwelijke bediende of een mannelijke voor het geval er zwaar werk moest worden verricht, en enkele zwaardhanden. Ze hadden allemaal hun kappen omhoog, maar ze kon zonder moeite zien wie het waren. Varilin, van haar eigen Grijze Ajah, was lang als een man terwijl Takima, de Bruine, een klein ding was. Saroiya’s mantel was felgekleurd met wit borduurwerk – ze moest wel saidar gebruiken om hem zo helder van kleur te houden – en de zwaardhanden die Faiselle volgden maakten haar even herkenbaar als haar felgroene mantel. Dan moest de laatste, gekleed in het donkergrijs, de Gele zuster Magla zijn. Wat zouden ze vinden in Darein? Vast geen onderhandelaars uit de Toren, niet nu. Misschien dachten ze dat ze de gebruiken toch in stand moesten houden. Mensen gingen vaak op de oude voet door, ook al had het geen enkele zin meer. Maar dat duurde maar zelden lang bij Aes Sedai. ‘Ze lijken nauwelijks bij elkaar te horen, vind je ook niet, Beonin? Je zou denken dat ze alleen maar toevallig dezelfde kant uit rijden.’ De kap had dus niet geholpen om te zorgen dat ze met rust werd gelaten. Gelukkig had ze genoeg oefening gehad in het onderdrukken van zuchten, of iets anders waardoor ze meer verried dan ze wilde. De twee zusters die bij haar waren komen staan, waren ongeveer even lang, allebei slank, met donker haar en bruine ogen, maar daar hield de overeenkomst op. Ashmanailles smalle gezicht met haar puntige neus verried maar zelden haar gevoelens. Haar zijden gewaad met zilverkleurige banden had net van een naaister kunnen komen, en haar met bont beklede mantel en kap waren langs de randen voorzien van zilveren borduurwerk. Phaedriens donkere wol was gekreukeld en gevlekt, haar wollen mantel was onversierd en moest worden hersteld, en ze fronste veel te vaak haar voorhoofd, zoals nu. Ze zou anders misschien knap zijn geweest. Het was een vreemd stel vriendinnen, de meestal slordige Bruine en de Grijze die evenveel aandacht besteedde aan haar kleding als aan andere dingen.

Beonin keek naar de vertrekkende Gezetenen. Ze leken inderdaad bij toeval in dezelfde richting te rijden. Dat ze dat niet had gezien, gaf wel aan dat ze vanmorgen van streek was.

‘Misschien,’ zei ze, terwijl ze zich naar haar onwelkome bezoeksters omdraaide, ‘overwegen ze de gevolgen van gisteravond. Denk je niet, Ashmanaille?’ Onwelkom of niet, de beleefdheden moesten in acht worden genomen.

‘De Amyrlin leeft tenminste nog,’ antwoordde de andere Grijze, ‘en van wat ik gehoord heb, zal ze blijven leven en... in goede gezondheid. Zij en Leane.’ Zelfs na Nynaeves Heling van Siuan en Leane was sussen een moeilijk gespreksonderwerp.

‘Leven in gevangenschap is beter dan te worden onthoofd, neem ik aan. Maar niet zo heel veel beter.’ Toen Morvrin haar wakker had gemaakt om haar het nieuws te vertellen, was het moeilijk om het enthousiasme van de Bruine te delen. Enthousiasme voor Morvrin, althans. De vrouw had een klein beetje gegrijnsd. Beonin had echter nooit overwogen haar plannen te wijzigen. Je moest de feiten onder ogen zien. Egwene was een gevangene, en dat was dat. ‘Vind je ook niet, Phaedrien?’

‘Natuurlijk,’ antwoordde de Bruine kortaf. Kortaf! Maar zo was Phaedrien, altijd zo in beslag genomen door andere zaken dat ze vergat hoe ze zich hoorde te gedragen. En ze was nog niet klaar. ‘Maar daarom zijn we niet naar je toe gekomen. Ashmanaille zegt dat je behoorlijk wat van moord weet.’ Een plotselinge windvlaag greep hun mantels, maar Beonin en Ashmanaille vingen die van hen soepel op. Phaedrien liet die van haar achter haar opwaaien, haar ogen op Beonin gericht.

‘Misschien heb jij zo je gedachten over onze moorden, Beonin,’ zei Ashmanaille gladjes. ‘Wil je ze niet met ons delen? Phaedrien en ik hebben het erover gehad, maar wij komen nergens. Ik heb zelf meer ervaring met burgerzaken. Ik weet dat jij een aantal onnatuurlijke sterfgevallen hebt onderzocht.’

Natuurlijk had ze over de moorden nagedacht. Was er ook maar één zuster in het kamp die dat niet had gedaan? Ze had het zelf ook niet kunnen laten, ook al had ze dat wel geprobeerd. Het was een groot plezier om een moordenaar te zoeken; het gaf veel meer voldoening dan een ruzie over landgrenzen. Het was de meest afschuwelijke misdaad, de diefstal van iets wat nooit kon worden teruggekregen, alle jaren die nooit zouden worden geleefd, alles wat iemand daarin had kunnen doen. En hier ging het om de dood van Aes Sedai, en dat maakte het natuurlijk persoonlijk voor iedere zuster in het kamp. Ze wachtte tot een laatste groepje in het wit geklede vrouwen, twee met grijs haar, hun kniksen hadden gemaakt en zich verder hadden gehaast. Het aantal Novices op de looppaden werd eindelijk minder. De katten leken hen te volgen; Novices aaiden ze vaker dan de meeste zusters.

‘De man die iemand neersteekt uit hebzucht,’ zei ze zodra de Novices buiten gehoorsafstand waren, ‘de vrouw die iemand vergiftigt uit jaloezie, dat is één ding. Dit is iets heel anders. Er zijn twee moorden gepleegd, waarschijnlijk door dezelfde man, maar meer dan een week na elkaar. Dat duidt zowel op geduld als op planning. Het motief is onduidelijk, maar het lijkt onwaarschijnlijk dat de slachtoffers willekeurig zijn gekozen. We weten niet meer van hem dan dat hij kan geleiden, dus moeten we beginnen met te kijken naar wat de slachtoffers gemeen hebben. In dit geval: Anaiya en Kairen waren allebei van de Blauwe Ajah. Dan vraag ik me af: wat is het verband tussen de Blauwe Ajah en een man die kan geleiden? Het antwoord is Moiraine Damodred en Rhand Altor. En Kairen, zij had ook contact met hem, toch?’

Phaedriens frons verdiepte zich. ‘Je bedoelt toch niet dat hij de moordenaar is?’ Echt, ze kreeg het veel te hoog in haar bol. ‘Nee,’ zei Beonin koel. ik zeg dat jullie dat verband moeten uitpluizen. En dat leidt naar de Asha’man. Mannen die kunnen geleiden. Mannen die kunnen Reizen. Mannen die een reden hebben om de Aes Sedai te vrezen, misschien sommige Aes Sedai meer dan andere. Een verband is nog geen bewijs,’ gaf ze met tegenzin toe, ‘maar het is wel suggestief, toch?’

‘Waarom zou iemand hier twee keer naartoe komen en elke keer één zuster vermoorden? Dat klinkt alsof de moordenaar het op dié twee vrouwen voorzien had, en geen andere.’ Ashmanaille schudde haar hoofd. ‘Hoe kon hij weten wanneer Anaiya en Kairen alleen zouden zijn? Hij hangt hier vast niet vermomd als arbeider rond. Van wat ik gehoord heb, zijn die Asha’man daar veel te verwaand voor. Het lijkt me waarschijnlijker dat we een echte arbeider hebben die kan geleiden en die iemand iets kwalijk neemt.’

Beonin snoof. Ze voelde Tervail aankomen. Hij moest hebben gerend om zo snel terug te zijn. ‘En waarom zou hij hebben gewacht tot nu? De laatste arbeiders hebben zich in Morland bij ons gevoegd, meer dan een maand geleden.’

Ashmanaille deed haar mond open maar Phaedrien onderbrak haar, snel als een mus die een broodkruimel oppikte. ‘Misschien heeft hij het pas sinds kort geleerd. Een mannelijke wilder, zeg maar. Ik heb wel eens arbeiders horen praten. Er zijn er evenveel die de Asha’man bewonderen als die ze vrezen. Ik heb sommigen zelfs horen zeggen dat ze wensten dat ze de moed hadden om zelf naar de Zwarte Toren te gaan.’

De linkerwenkbrauw van Beonin bewoog een beetje, en dat betekende net zoveel als wanneer een andere vrouw beide wenkbrauwen in een uitdrukking van opperste verbazing zou optrekken. De twee waren vriendinnen, maar ze kon het niet op prijs stellen dat Phaedrien haar de woorden zo uit de mond plukte. Ze zei echter alleen: ‘Een Asha’man zou hem kunnen vinden, dat weet ik zeker.’ Beonin voelde Tervail nu enkele passen achter zich staan wachten. Door de binding kwam een aanhoudende stroom kalmte en geduld, zo sterk als de bergen. Ze wenste dat ze daaruit kon putten, net als ze gebruik kon maken van zijn lichaamskracht. ‘Dat is zeer onwaarschijnlijk, zoals je vast met me eens bent,’ zei ze dunnetjes. Romanda en de anderen waren misschien voor dat onzinnige ‘verbond’ met de Zwarte Toren, maar vanaf dat ogenblik hadden ze gevochten als dronken wagenmenners over hoe het moest worden uitgevoerd, hoe de overeenkomst moest worden verwoord, voorgeschoteld, elke kleinigheid uitgepluisd, weer in elkaar gezet en nog eens uitgepluisd. De zaak was gedoemd te mislukken, het Licht zij dank. ik moet weg,’ zei ze tegen hen, en draaide zich om om Wintervinks leidsels van Tervail aan te pakken. Zijn grote vosruin was slank en sterk en snel, een geoefend strijdros. Haar bruine merrie was gedrongen en niet zo snel, maar ze had liever een dier met uithoudingsvermogen dan een snel dier. Wintervink kon nog verder lang nadat grotere en schijnbaar sterkere dieren het opgaven. Ze zette een voet in de stijgbeugel en aarzelde, met haar handen op het hoge zadel en de zadelknop.

‘Twee zusters zijn dood, Ashmanaille, allebei Blauwe zusters. Ga op zoek naar zusters die hen kenden en probeer te ontdekken wat ze nog meer gemeen hadden. Als je de moordenaar wilt vinden, moet je de verbanden onderzoeken.’

‘Ik betwijfel zeer of die zullen leiden naar de Asha’man, Beonin.’

‘Het belangrijkste is dat de moordenaar wordt gevonden,’ antwoordde ze. Ze trok zich in het zadel en draaide Wintervink om voordat de andere vrouw kon doorgaan. Het was een abrupt einde, en onbeleefd, maar ze had niet meer wijsheid te bieden en de tijd begon te dringen. De zon stond al boven de horizon en was bezig te klimmen. Na zo lange tijd begon de tijd zeer te dringen. De rit naar het Reisterrein was kort, maar er stonden al bijna twaalf Aes Sedai in een rij te wachten voor de hoge wand van tentdoek. Sommigen waren te paard, sommigen droegen geen mantels, alsof ze verwachtten over niet al te lange tijd binnen te zijn, en een of twee droegen om de een of andere reden hun stola’s. Ongeveer de helft van hen was vergezeld van hun zwaardhanden, en sommigen van hen droegen hun van kleur veranderende mantels. Het enige wat de zusters gemeen hadden, was dat ze allemaal omgeven werden door de gloed van de Kracht. Tervail liet natuurlijk niets merken van verbazing over hun reisdoel, en de zwaardhandbinding bleef een aanhoudende kalmte overbrengen. Hij vertrouwde haar. Er verscheen een zilverachtige flits binnen de tentwanden, en na dertig tellen verschenen er twee Groene zusters die niet zonder hulp een Poort konden maken. Ze gingen naar binnen met vier zwaardhanden die paarden meevoerden. Ook het Reizen werd al afgeschermd. Behalve als iemand je toestond toe te kijken terwijl ze een Poort weefde, was proberen te ontdekken waar ze heen ging hetzelfde als directe vragen stellen over wat ze ging doen. Beonin wachtte geduldig op de rug van Wintervink, terwijl Tervail boven haar uittorende op Hamer. Hier eerbiedigden de zusters tenminste haar opgetrokken kap. Of misschien hadden ze hun eigen redenen om te zwijgen. Hoe dan ook, ze hoefde met niemand te praten. Op dit ogenblik had ze dat ook niet gekund.

De rij voor haar werd snel korter, en even later stegen zij en Tervail af voor aan een veel kortere rij van slechts drie zusters. Hij hield de zware flap van tentdoek voor haar opzij zodat zij als eerste naar binnen kon gaan. De wand hing tussen hoge palen en omgaf een ruimte van bijna twintig bij twintig pas. De grond was bedekt met bevroren modder, een ongelijkmatig oppervlak met voetstappen en hoefafdrukken boven op elkaar en in het midden onderbroken door een streep zo recht als een scheermes. Iedereen gebruikte het midden. De grond glinsterde lichtjes, misschien het begin van een volgende dooi, waardoor alles in blubber zou veranderen om misschien later weer te bevriezen. De lente kwam hier later dan in Tarabon, maar het zou niet meer lang duren.

Zodra Tervail het tentdoek losliet, omhelsde ze saidar en weefde ze Geest op een bijna strelende manier. Deze weving fascineerde haar, een herontdekking van iets waarvan men dacht dat het voor altijd verloren was, en zeker de grootste ontdekking van Egwene Alveren. Telkens wanneer ze de weving maakte, voelde ze iets van verwondering, dat bekende gevoel van toen ze nog Novice en zelfs Aanvaarde was en dat ze niet meer had gehad sinds ze de stola had verkregen. Iets nieuws en prachtigs. De verticale zilverachtige lijn verscheen voor haar, boven op de omgewoelde grond, en werd plotseling een uitdijende spleet. Het uitzicht door de spleet leek te draaien tot ze een vierkant gat in de lucht zag, meer dan twee bij twee pas groot, en daarachter met sneeuw bedekte eikenbomen met zware, dikke takken. Er kwam een lichte bries door de Poort, die haar mantel deed wapperen.

Ze had vaak in dat bos gewandeld of urenlang zitten lezen op een van de lage takken, maar nooit in de sneeuw. Tervail herkende de plek niet en sprong erdoor, zijn zwaard in de hand. Hij trok Hamer achter zich aan, die met zijn hoeven de sneeuw los schopte. Ze volgde hem wat langzamer en liet bijna met tegenzin de weving oplossen. Het was echt wonderbaarlijk.

Tervail stond te kijken naar iets wat op een afstandje boven de boomtoppen uit rees, een dikke bleke schacht die afstak tegen de hemel. De Witte Toren. Zijn gezicht was bewegingloos en ook de binding leek vervuld van stilte. ‘Volgens mij ben je iets gevaarlijks van plan, Beonin.’ Hij had zijn zwaard nog steeds ontbloot, maar hield het nu iets lager.

Ze legde een hand op zijn linkerarm. Dat zou genoeg moeten zijn om hem gerust te stellen; ze zou nooit een hand leggen op zijn zwaard-arm als er echt gevaar was. ‘Niet gevaarlijker dan no...’ De woorden stierven weg toen ze een vrouw zag op zo’n dertig pas afstand, die langzaam haar kant uit liep tussen de enorme bomen door. Ze moest achter een boom hebben gestaan. Een Aes Sedai in een ouderwets gesneden gewaad, met steil wit haar tot aan haar middel dat achterover werd gehouden door een kapje van zilverdraad met parels erop. Dat kon niet. Dat gezicht met de donkere, schuinstaande ogen en die haakneus was echter onmiskenbaar. Onmiskenbaar, maar Turanine Merdagon was gestorven toen Beonin Aanvaarde was. Toen verdween de vrouw plotseling.

‘Wat is er?’ Tervail draaide zich om, bracht zijn zwaard omhoog en staarde in de richting waarin ze had gekeken. ‘Waar schrok je van?’

‘De Duistere raakt de wereld aan,’ zei ze zachtjes. Het was onmogelijk! Onmogelijk, maar ze had nooit last van waandenkbeelden. Ze had gezien wat ze had gezien. Haar rilling kwam niet doordat ze tot haar enkels in de sneeuw stond. Ze zei een stil gebed. Moge het Licht me al mijn dagen verlichten, en mag ik toevlucht vinden in de hand van de Schepper in de zekere hoop op redding en wedergeboorte.

Toen ze hem vertelde dat ze een zuster had gezien die al meer dan veertig jaar dood was, probeerde hij dat niet af te doen als een zinsbegoocheling, maar mompelde hij alleen een gebed, half in zichzelf. Ze voelde echter geen angst in hem. Meer dan genoeg in zichzelf, maar niet in hem. De doden konden een man die elke dag als zijn laatste leefde niet bang maken. Hij was echter niet meer zo kalm toen ze vertelde wat ze van plan was. Gedeeltelijk, althans. Ze keek in de handspiegel en maakte haar weving zeer zorgvuldig. Ze was niet zo goed in Illusie als ze zou willen. Het gezicht in de spiegel veranderde toen de weving over haar neerdaalde. Het was geen grote verandering, maar haar gezicht was niet langer dat van een Aes Sedai, niet langer dat van Beonin Marinye, alleen maar dat van een vrouw die een beetje op haar leek, maar met veel lichter haar. ‘Waarom wil je naar Elaida?’ vroeg hij argwanend. Plotseling kwam er iets scherps door de binding. ‘Je wilt dicht bij haar komen en dan de Illusie loslaten, zeker? Ze zal je aanvallen en... Nee, Beonin. Als het moet gebeuren, laat mij dan gaan. Er zijn veel zwaardhanden in de Toren en ze kan ze niet allemaal kennen. Bovendien zal ze nooit verwachten dat een zwaardhand haar aanvalt. Ik kan haar een dolk in het hart steken voordat ze in de gaten heeft wat er gebeurt.’ Hij demonstreerde het door bliksemsnel een kort mes in zijn rechterhand te laten verschijnen.

‘Dit moet ik zelf doen, Tervail.’ Ze keerde de Illusie om en bond hem af, bereidde toen enkele andere wevingen voor, voor het geval de zaken uit de hand liepen, en keerde die ook om. Toen begon ze aan een andere weving, een zeer ingewikkelde die ze over zichzelf legde. Die zou haar mogelijkheid om te geleiden maskeren. Ze had zich altijd afgevraagd waarom je sommige wevingen, zoals een Illusie, over jezelf kon leggen terwijl dat met andere, zoals Heling, onmogelijk was. Toen ze die vraag als Aanvaarde had gesteld, had Turanine met haar kenmerkende zware stem gezegd: ‘Je kunt net zo goed vragen waarom water nat is en zand droog, kind. Richt je liever op wat wel kan in plaats van dingen die niet kunnen.’ Het was goede raad, maar ze had dat tweede deel eigenlijk nooit helemaal kunnen aanvaarden. De doden liepen rond. Moge het Licht me alle dagen van mijn... Ze bond de laatste weving af, deed haar Grote Serpent-ring af en stopte hem in haar buidel. Nu kon ze zonder te worden herkend naast elke Aes Sedai gaan staan. ‘Je hebt er altijd op vertrouwd dat ik weet wat het beste is,’ vervolgde ze. ‘Doe je dat nog steeds?’ Zijn gezicht bleef zo onpeilbaar als dat van een zuster, maar door de binding kwam een kort ogenblik van schrik. ‘Maar natuurlijk, Beonin.’

‘Neem Wintervink dan mee en ga de stad in. Neem een kamer in een herberg totdat ik naar je toe kom.’ Hij deed zijn mond open, maar ze stak een hand op. ‘Ga nu, Tervail.’

Ze keek hem na toen hij tussen de bomen door verdween met beide paarden achter zich aan, en draaide zich toen om naar de Toren. De doden liepen rond. Maar het enige wat ertoe deed was dat ze bij Elaida kwam. Dat was het enige.

De voorzetvensters rammelden door de windvlagen. Het vuur in de witmarmeren haard had de ruimte zodanig verwarmd dat er vocht condenseerde op het glas en omlaag droop als regendruppels. Achter haar vergulde schrijftafel, met haar handen kalm ineengevouwen op het tafelblad, hield Elaida do Avriny a’Roihan, de Hoedster van de Zegels, de Vlam van Tar Valon, de Amyrlin Zetel, haar gezicht in de plooi terwijl ze luisterde naar de man voor haar die maar doorratelde, zijn schouders gebogen en schuddend met zijn vuist. ‘... vastgebonden met een prop in mijn mond tijdens het grootste deel van de reis, dag en nacht opgesloten in een hut die je beter een kast kon noemen! Ik eis dat de kapitein van dat schip daarvoor wordt gestraft, Elaida. Sterker nog, ik eis een verontschuldiging van jou en van de Witte Toren. Het Fortuin mag me steken, de Amyrlin Zetel heeft niet langer het recht om koningen te ontvoeren! De Witte Toren heeft het recht niet! Ik eis...’

Hij herhaalde zichzelf weer. De man nam nauwelijks de tijd om adem te halen. Het was moeilijk om haar aandacht erbij te houden. Haar blikken dwaalden naar de felgekleurde tapijten aan de wanden, de zorgvuldig aangebrachte rode rozen op de witte sierranden in de hoeken. Het was stomvervelend om kalm te lijken terwijl hij zijn tirade afstak. Ze had zin om op te staan en hem een klap te verkopen. Wat een brutaliteit om zo te spreken tegen de Amyrlin Zetel! Maar het diende haar eigen doelen beter als ze kalm leek. Ze zou hem zichzelf uit laten putten.

Mattin Stepaneos den Balgar was gespierd en in zijn jeugd misschien knap geweest, maar de jaren waren niet vriendelijk voor hem geweest. Zijn witte baard was netjes geknipt, maar zijn schedel was grotendeels kaal, zijn neus was meer dan eens gebroken geweest, en zijn boze blik verergerde de toch al diepe rimpels in zijn rode gezicht. Zijn groenzijden overjas, met op de mouwen de Gouden Bijen van Illian geborduurd, was goed geborsteld en gereinigd, bijna even goed als een zuster had kunnen doen door te geleiden, maar het was zijn enige overjas geweest voor de reis en niet alle vlekken waren eruit gegaan. Het schip waarop hij had gereisd was de vorige avond pas aangekomen, maar voor één keer was ze niet ontstemd over de traagheid van iemand anders. Het Licht alleen wist wat een rommeltje Alviarin ervan had gemaakt als hij op tijd was geweest. De vrouw verdiende het om naar de beul te gaan voor het moeras waar ze de Toren in had laten zinken, een moeras waar Elaida hen nu uit moest graven, en bovendien omdat ze het had gewaagd de Amyrlin Zetel af te persen.

Mattin Stepaneos zweeg abrupt en zette een halve stap achteruit op het versierde Taraboonse tapijt. Elaida veegde de frons van haar gezicht. Als ze nadacht over Alviarin, ging ze altijd boos kijken. ‘Zijn je kamers gerieflijk genoeg voor je?’ zei ze in de stilte. ‘Zijn de bedienden geschikt?’

Hij knipperde met zijn ogen bij haar plotselinge verandering van onderwerp. ‘De kamers zijn inderdaad gerieflijk en de bedienden geschikt,’ antwoordde hij op veel mildere toon, misschien omdat hij dacht aan haar boze gezicht. ‘Maar toch, ik...’

‘Je zou de Toren dankbaar moeten zijn, Mattin Stepaneos, en mij ook. Rhand Altor heeft Illian ingenomen, slechts dagen nadat jij er weg was. Hij heeft ook de Bladerkroon opgezet. De Zwaardenkroon, heeft hij hem genoemd. Denk je echt dat hij zou hebben geaarzeld om je hoofd af te hakken om die kroon te bemachtigen? Ik wist dat je niet uit eigen beweging zou vertrekken. Ik heb je leven gered.’ Zo. Nu zou hij wel geloven dat het was gedaan voor zijn eigen bestwil. De stommeling had de brutaliteit om te snuiven en zijn armen voor zijn borst te kruisen, ik ben nog geen tandeloze oude hond, Moeder. Ik heb vele malen de dood in de ogen gekeken om Illian te verdedigen. Geloof je dat ik zo bang ben om te sterven dat ik liever de rest van mijn leven jullie “gast” ben?’ Dit was de eerste keer sinds hij was binnengekomen dat hij haar in ieder geval bij de juiste titel aansprak.

De druk bewerkte vergulde klok tegen de wand luidde, en kleine gebrandverfde figuurtjes van goud en zilver bewogen op drie verdiepingen. Op de hoogste, boven de wijzerplaat, knielden een koning en koningin voor een Amyrlin Zetel. In tegenstelling tot de brede stola op Elaida’s schouders had de stola van die Amyrlin nog zeven strepen. Ze had er nog geen brandschilder bij gehaald. Er was zoveel te doen dat belangrijker was.

Ze schikte haar stola over de helderroze zijde van haar jurk en leunde achterover zodat de Vlam van Tar Valon, aangebracht in maanstenen op de hoge vergulde rugleuning van de stoel, direct boven haar hoofd stond. Ze was van plan de man te doordringen van alle symbolen van wie ze was en wat ze vertegenwoordigde. Als ze de staf met de Vlam in de buurt had gehad, had ze die onder zijn scheve neus gehouden. ‘Een dode man kan niets terugeisen, mijn zoon. Vanuit de Toren, met mijn hulp, kun je misschien je kroon en je land terugkrijgen.’

Mattin Stepaneos’ mond ging een stukje open en hij haalde diep adem, als een man die een thuis ruikt dat hij nooit meer had gedacht terug te zien. ‘En hoe zou je dat regelen, Moeder? Ik heb begrepen dat de stad in handen is van die... Asha’man’ – hij had moeite die vervloekte naam uit te spreken – ‘en Aiel die de Herrezen Draak volgen.’ Iemand had hem te veel verteld. Zijn nieuws over de gebeurtenissen moest strikt worden gerantsoeneerd. Het leek erop dat zijn bediende moest worden vervangen. Maar de hoop had de boosheid uit zijn stem verdreven, en dat was een goede zaak. ‘Het terugveroveren van je kroon zal planning kosten, en tijd,’ zei ze, aangezien ze nog geen flauw idee had hoe dat kon worden bereikt. Ze was in ieder geval wel van plan een manier te vinden. Ze had de koning van Illian laten ontvoeren om haar macht te demonstreren, maar als ze hem terug zou zetten op een gestolen troon, zou dat een nog duidelijker bewijs zijn van haar macht. Ze zou de volle glorie van de Witte Toren herstellen, de glorie uit de dagen dat koningen nog rilden van angst als de Amyrlin Zetel zelfs maar haar wenkbrauwen fronste.

‘Ik neem aan dat je nog moe bent van je reis,’ zei ze, en stond op. Alsof hij die uit vrije wil had gemaakt. Ze hoopte dat hij intelligent genoeg was om de schijn op te houden. Het zou voor hen beiden veel beter zijn dan de waarheid, in de dagen die volgden. ‘We zullen vanmiddag samen de maaltijd gebruiken om te bespreken wat er mogelijk is. Cariandre, begeleid Zijne Majesteit naar zijn vertrekken en laat een kleermaker komen. Hij zal nieuwe kleding nodig hebben. Een geschenk van mij.’ De mollige Geldanerse Rode zuster, die stil als een muis bij de deur naar het voorvertrek had gestaan, schreed naar hem toe en raakte zijn arm aan. Hij aarzelde, wilde niet vertrekken, maar Elaida ging verder alsof hij al onderweg naar buiten was. ‘Zeg Tarna dat ze naar me toe komt, Cariandre. Ik heb vandaag een heleboel te doen.’ Dat laatste voegde ze er voor hem aan toe.

Uiteindelijk liet Mattin Stepaneos zich meevoeren, en ze ging weer zitten voordat hij bij de deur was. Er stonden drie gelakte kistjes op haar tafel, een ervan voor haar briefwisselingen, waar ze pas ontvangen brieven en verslagen van de Ajahs in bewaarde. De Rode Ajah vertelde haar alles wat hun ogen-en-oren te weten kwamen – dat dacht ze tenminste – maar de andere Ajahs vertelden haar slechts weinig, hoewel ze de afgelopen week wel wat onwelkome nieuwtjes hadden doorgegeven. Onwelkom omdat ze wezen op contact met de opstandelingen dat verderging dan die lachwekkende onderhandelingen. Ze sloeg de dikke leren map met gouden letters die voor haar lag open. De Toren genereerde voldoende verslagen om de tafel mee te bedekken, en Tar Valon produceerde er nog tien keer zoveel. Het grootste deel werd door klerken afgehandeld, die alleen de belangrijkste voor haar uitkozen. Desondanks was het een grote stapel. ‘U hebt naar me gevraagd, Moeder?’ zei Tarna koel, en deed de deur achter zich dicht. Het klonk niet respectloos; de geelharige vrouw was van nature kil, met ijzig blauwe ogen. Elaida vond dat niet erg. Wat haar ergerde, was dat de helderrode Hoedsterstola rond Tarna’s hals weinig meer was dan een breed lint. Haar lichtgrijze gewaad had genoeg rode banden om te bewijzen dat ze trots was op haar Ajah, dus waarom was haar stola dan zo smal? Maar Elaida had veel vertrouwen in de vrouw, en dat was de laatste tijd een schaars goed.

‘Wat is het nieuws uit de haven, Tarna?’ Ze hoefde niet te melden welke haven ze bedoelde. Alleen Zuidhaven kon wellicht zonder uitgebreide reparaties nog in gebruik blijven.

‘Er kunnen alleen rivierschepen met heel weinig diepgang naar binnen,’ zei Tarna, en liep over het tapijt tot voor de schrijftafel. Het leek alsof ze het over de kans op regen had. Niets bracht haar van haar stuk. ‘De andere schepen leggen om beurten aan het deel van de ketting aan dat van cuendillar is, zodat ze hun lading in schuiten kunnen overladen. De scheepskapiteins klagen erover en het duurt behoorlijk wat langer, maar voorlopig redden we het zo wel.’ Elaida kneep haar lippen opeen en trommelde met haar vingers op tafel. Voorlopig. Ze kon pas met het herstellen van de havens beginnen als de opstandelingen eindelijk ten onder gingen. Tot zover hadden ze nog niet aangevallen, het Licht zij dank. Een aanval zou met alleen soldaten beginnen, maar er zouden zeker zusters bij worden betrokken, iets wat ze waarschijnlijk wilden voorkomen, net zozeer als zijzelf. Maar als Elaida de haventorens liet afbreken, wat nodig zou zijn voor het herstelwerk, en de havens zonder enige verdediging liet openstellen, zou hen dat misschien aanzetten tot wanhoopsdaden. Licht! Als het enigszins mogelijk was, moesten gevechten worden voorkomen. Ze was van plan hun leger op te nemen in de Torenwacht zodra ze beseften dat het afgelopen met ze was en terugkeerden naar de Toren. Deels dacht ze al alsof Garet Brin de Torenwacht voor haar aanvoerde. Hij zou een oneindig betere Hoge Kapitein zijn dan Jimar Chubain.

Dan zou de wereld merken hoeveel invloed de Witte Toren had! Ze wilde niet dat haar soldaten elkaar doodden, en ze wilde ook niet dat de Toren verzwakte doordat haar Aes Sedai elkaar vermoordden. De opstandelingen waren van haar, net zoals degenen in de Toren, en ze was van plan ze dat te laten erkennen. Ze pakte het bovenste vel papier van de stapel verslagen en las het vluchtig door. ‘Blijkbaar worden de straten, ondanks mijn uitdrukkelijke bevel, nog steeds niet opgeruimd. Waarom niet?’

Er verscheen een onbehaaglijke blik in Tarna’s ogen, de eerste keer dat Elaida haar ooit verontrust had gezien. ‘De mensen zijn bang, Moeder. Ze verlaten hun huizen niet als het niet echt hoeft, en dan nog alleen met grote tegenzin. Ze zeggen dat ze de doden hebben zien rondlopen op straat.’

‘Is dat bevestigd?’ vroeg Elaida zachtjes. Haar bloed voelde plotseling koud aan. ‘Hebben zusters dat ook gezien?’

‘Niemand in de Rode Ajah voor zover ik weet.’ De anderen zouden met haar spreken als Hoedster, maar niet vrijelijk, niet om vertrouwelijkheden uit te wisselen. Hoe onder het Licht moest dat worden rechtgezet? ‘Maar de mensen in de stad zijn ervan overtuigd. Ze hebben gezien wat ze hebben gezien.’

Langzaam legde Elaida het vel papier opzij en onderdrukte een huivering. Ze had alles gelezen wat ze kon vinden over de Laatste Slag, zelfs studies en Voorspellingen die al zo oud waren dat ze nooit waren vertaald uit de Oude Taal en onder een laag stof in de donkerste hoeken van de librije lagen. Dat Altor-joch was een voorbode geweest, maar nu leek het erop dat Tarmon Gai’don sneller zou komen dan verwacht. Verschillende van die oude Voorspellingen, uit de vroegste dagen van de Toren, zeiden dat het verschijnen van de doden het eerste teken was; een verdunning van de werkelijkheid terwijl de Duistere zijn krachten verzamelde. Binnen niet al te lange tijd zou het erger worden.

‘Laat de Torenwachten alle sterke mannen hun huizen uit sleuren als het moet,’ zei ze kalm. ik wil dat de straten worden opgeruimd, en ik wil horen dat daar vandaag nog mee is begonnen. Vandaag nog!’ De andere vrouw trok verbaasd haar lichte wenkbrauwen op – ze was haar gebruikelijke ijzige zelfbeheersing kwijt – maar natuurlijk zei ze enkel: ‘Zoals u beveelt, Moeder.’

Elaida straalde sereniteit uit, maar het was een toneelstukje. Wat komen zou, zou komen. Ze had nog steeds geen grip op dat Altor-joch. En dan te bedenken dat ze hem ooit binnen handbereik had gehad! Had ze het toen maar geweten. Die vervloekte Alviarin en die driemaal vervloekte verklaring die opriep tot gruwel op iedereen die hem benaderde, behalve via de Toren. Ze zou de verklaring hebben herroepen als dat niet op zwakte had geduid; hoe dan ook, de schade was al aangericht en kon niet meer eenvoudig worden hersteld. Toch, ze zou al snel Elayne weer in de hand hebben, en het Koninklijk Huis van Andor was de sleutel tot het winnen van Tarmon Gai’don. Dat had ze lang geleden al voorspeld. Bovendien was het nieuws over de opstand tegen de Seanchanen die door Tarabon trokken heel plezierig geweest om te lezen. Niet alles was een kluwen doorntakken die haar van alle kanten prikten.

Ze grimaste toen ze het tweede verslag las. Niemand hield van riolen, maar ze waren een derde van het levensbloed van een stad. De andere twee waren de handel en schoon water. Zonder riolen zou Tar Valon ten prooi vallen aan een tiental verschillende ziekten waartegen de vaardigheden van de zusters niet opgewassen waren. Bovendien zou het er nog erger gaan stinken dan nu al, met al dat rottende afval op straat. Hoewel de handel op dit ogenblik vrijwel stillag, kwam het water nog steeds binnen via het bovenstroomse gedeelte van het eiland. Van daaraf werd het verspreid naar watertorens in de stad, en vervolgens naar fonteinen, versierde en onversierde, die iedereen kon gebruiken. Maar nu leek het erop dat de riooluitgangen aan de benedenstroomse kant van de stad bijna verstopt zaten. Ze doopte haar pen in de inktpot, schreef IK WIL DAT DEZE MORGEN ONTSTOPT ZIJN boven aan de bladzijde en zette haar naam eronder. Als de klerken een beetje verstand hadden, was er al met het werk begonnen, maar ze beschuldigde klerken er nooit van dat ze veel verstand hadden.

Bij het volgende verslag trok ze haar wenkbrauwen op. ‘Ratten in de Toren?’ Dat was erger dan erg! Deze had bovenop moeten liggen! ‘Laat iemand de afweren controleren, Tarna.’ Die afweren hadden al gewerkt sinds de Toren was gebouwd, maar misschien waren ze na drieduizend jaar wat verzwakt. Hoeveel van die ratten waren verspieders van de Duistere?

Er werd aan de deur geklopt en een tel later kwam een mollige Aanvaarde binnen die Anemara heette en die haar gestreepte rokken spreidde in een diepe kniks.

‘Moeder, Felaana Sedai en Negaine Sedai hebben een vrouw meegebracht die rondzwierf in de Toren. Ze zegt dat ze de Amyrlin Zetel een verzoekschrift wil aanbieden.’

‘Laat haar wachten en bied haar thee aan, Anemara,’ zei Tarna kwiek. ‘De Moeder heeft het druk...’

‘Nee, nee,’ onderbrak Elaida haar. ‘Stuur ze naar binnen, kind. Stuur ze naar binnen.’ Het was al veel te lang geleden dat iemand haar een verzoekschrift had aangeboden. Ze had de neiging om toestemming te geven, zolang het verzoek maar niet al te belachelijk was. Misschien zou dat de stroom weer op gang brengen. Het was ook veel te lang geleden dat er een zuster bij haar was gekomen zonder daartoe opgeroepen te zijn. Misschien zouden de twee Bruine zusters ook daarin voor een ommekeer zorgen. Maar er kwam slechts één vrouw de kamer binnen, die zorgvuldig de deur achter zich sloot. Aan haar zijden rijgewaad en goede mantel te zien, was ze een edelvrouwe of een rijke koopvrouw, en dat werd gestaafd door haar zelfverzekerde houding. Elaida was er zeker van dat ze de vrouw nog nooit had ontmoet, maar er was iets bekends aan dat gezicht, omlijst door haren die nog lichter waren dan die van Tarna. Elaida stond op en liep om de tafel heen, haar handen uitgestoken en een onwennige glimlach op haar gezicht. Ze probeerde de vrouw zich welkom te laten voelen.

‘Ik begrijp dat je een verzoekschrift voor me hebt, mijn dochter. Tarna, schenk thee voor haar in.’ De zilveren pot op het dienblad op de zijtafel moest nog warm zijn.

‘Dat verzoekschrift was enkel iets wat ik hun liet geloven zodat ik u zonder blauwe plekken zou bereiken, Moeder,’ antwoordde de vrouw in een Taraboonse tongval. Ze maakte een kniks, en halverwege de kniks veranderde haar gezicht plotseling in dat van Beonin Marinye.

Tarna omhelsde saidar en weefde een schild om de vrouw, maar Elaida plantte enkel haar vuisten op haar heupen, ik kan je niet zeggen hoezeer het me verbaast dat je je gezicht hier durft te laten zien, Beonin.’

‘Ik heb het voor elkaar gekregen om lid te worden van wat je de raad van bestuur in Salidar zou kunnen noemen,’ zei de Grijze zuster kalm. ik heb ervoor gezorgd dat ze stil bleven zitten en niets deden, en ik heb het gerucht verspreid dat veel van hen eigenlijk jouw geheime volgelingen zijn. De zusters keken elkaar daarna met zo veel argwaan aan dat ik dacht dat de meeste snel terug zouden gaan naar de Toren, maar toen verschenen er behalve de Blauwe nog andere Gezetenen. Voor ik het wist, hadden ze hun eigen Zaal van de Toren en een raad van bestuur gekozen, en was het gebeurd. Toch ben ik blijven doen wat ik kon. Ik weet dat u me had opgedragen om bij ze te blijven tot ze allemaal bereid waren om terug te keren, maar dat is nu nog maar een kwestie van dagen. Als ik het zeggen mag, Moeder, was het de allerbeste beslissing om Egwene niet te verhoren. Ze is geniaal in het ontdekken van nieuwe wevingen, nog beter dan Elayne Trakand of Nynaeve Almaeren. Voordat ze haar verheven hadden, vochten Lelaine en Romanda met elkaar om tot Amyrlin benoemd te worden. Nu Egwene leeft, zullen ze dat weer doen, maar geen van tweeën kan daarin slagen, toch? Ik denk dat andere zusters me nu heel snel zullen volgen. Over een week of twee zijn Lelaine en Romanda helemaal alleen over met wat er nog rest van hun zogenaamde Zaal.’

‘Hoe wist je dat dat meisje van Alveren niet verhoord zou worden?’ vroeg Elaida. ‘Hoe wist je zelfs maar dat ze nog leeft? Laat dat schild los, Tarna!’

Tarna gehoorzaamde, en Beonin knikte dankbaar naar haar. Een beetje dankbaar. Vanwege die grote blauwgrijze ogen zag Beonin er misschien altijd geschrokken uit, maar ze was een zeer beheerste vrouw. Dankzij haar beheersing, haar overtuigde toewijding aan de wet en haar ambitie, die ze in grote mate had, had Elaida meteen geweten dat Beonin degene was die ze achter de zusters die uit de Toren waren gevlucht aan moest sturen. En de vrouw had vreselijk gefaald! O, ze had schijnbaar wat tweedracht gezaaid, maar in feite had ze niets bereikt van wat Elaida van haar had verwacht. Niets! Haar beloning zou in overeenstemming zijn met haar falen. ‘Egwene kan Tel’aran’rhiod binnengaan door alleen maar te gaan slapen, Moeder. Ik ben er zelf geweest en heb haar gezien, maar ik moet er een ter’angreaal voor gebruiken. Ik heb niet de hand kunnen leggen op de ter’angrealen die de opstandelingen gebruiken. Hoe dan ook, ze heeft Siuan Sanche gesproken, volgens de anderen in haar dromen, maar ik denk dat het waarschijnlijk in de Wereld der Dromen was. Schijnbaar vertelde ze dat ze een gevangene is, maar ze wilde niet zeggen waar, en ze verbood alle pogingen om haar te redden. Mag ik mezelf thee inschenken?’

Elaida was zo onthutst dat ze geen woord kon uitbrengen. Ze gebaarde Beonin naar de zijtafel, en de Grijze maakte weer een kniks voordat ze voorzichtig met de rug van haar hand aan de zilveren pot voelde. Dat meisje van Alveren kon Tel’aran’rhiod binnengaan? En er waren ter’angrealen waarmee hetzelfde mogelijk was? De Wereld der Dromen was bijna een legende. Volgens de verontrustende nieuwtjes die de Ajahs verwaardigden met haar te delen, had het meisje de weving van het Reizen herontdekt en ook een aantal andere ontdekkingen gedaan. Dat waren de bepalende factoren geweest voor haar besluit om het meisje voor de Toren te behouden, maar daar kwam dit dan ook nog eens bij.

‘Als Egwene dat kan, Moeder, is ze misschien echt een Droomster,’ zei Tarna. ‘Haar waarschuwing aan Silviana...’

‘Is nutteloos, Tarna. De Seanchanen zijn nog steeds ver in Altara en nauwelijks in de buurt van Illian.’ De Ajahs vertelden haar in ieder geval wel alles wat ze hoorden over de Seanchanen. Of tenminste, dat hoopte ze. Die gedachte gaf haar stem een ruwe klank. ‘Behalve als zij leren Reizen. Kun jij nog een voorzorgsmaatregel bedenken die ik moet nemen, naast dat wat er al geregeld is?’ Dat kon ze natuurlijk niet. Egwene had verbóden haar te redden. Dat was een goede zaak, maar het gaf ook aan dat ze zichzelf nog steeds zag als de Amyrlin. Nou, Silviana zou haar die onzin wel laten vergeten als de zusters die haar lesgaven faalden. ‘Kan ze genoeg van dat middeltje toegediend krijgen om haar uit Tel’aran’rhiod weg te houden?’

Tarna grimaste een beetje – niemand lustte dat smerige brouwsel, zelfs de Bruine zusters die het hadden uitgeprobeerd niet – en schudde haar hoofd. ‘We kunnen zorgen dat ze de hele nacht doorslaapt, maar dan is ze de volgende dag nergens goed voor, en misschien tast het die vaardigheid van haar wel aan.’

‘Mag ik u thee inschenken, Moeder?’ vroeg Beonin, en hield een fijne witte theekom op haar vingertoppen omhoog. ‘Tarna? Het belangrijkste nieuws dat ik heb...’

‘Ik heb geen zin in thee,’ zei Elaida streng. ‘Heb je iets om je huid te redden na je jammerlijke falen? Ken je de weving om te Reizen, of Scheren, of...’ Er waren er zoveel. Het waren dan misschien allemaal Talenten en vaardigheden die verloren waren gegaan, maar schijnbaar hadden de meeste nog niet eens een naam. De Grijze keek haar aan over de rand van haar theekom, haar gezicht onbeweeglijk. ‘Ja,’ zei ze uiteindelijk, ik kan geen cuendillar maken, maar ik beheers de nieuwe wevingen voor Heling even goed als de meeste zusters, en ik ken ze allemaal.’ Er klonk iets van opwinding in haar stem. ‘Maar het prachtigste is Reizen.’ Zonder toestemming te vragen omhelsde ze de Bron en weefde ze Geest. Er verscheen een verticale zilveren lijn tegen een van de muren, die groter werd en uitzicht bood op met sneeuw bedekte eiken. Er blies een koude wind de kamer in, waardoor de vlammen in de open haard dansten. ‘Dit noemen ze een Poort. Hij kan alleen worden gebruikt om naar een plaats te gaan die je goed kent, maar je leert een plaats kennen door daar een poort te maken. Als je naar een plek wilt die je niet goed kent, gebruik je Scheren.’ Ze wijzigde de weving, en de opening veranderde eerst weer in die zilveren lijn en werd toen weer groter. De eiken hadden nu plaatsgemaakt voor duisternis en een grijsgeverfde boot, die op niets dreef voor de opening. ‘Laat die weving los,’ zei Elaida. Ze had het gevoel dat als ze naar die boot zou lopen, de duisternis zich naar alle kanten zou uitstrekken tot zover ze kon kijken. Dat ze er eeuwig in zou kunnen blijven vallen. Het maakte haar duizelig. De opening – de Poort – verdween. Maar de herinnering bleef.

Ze ging weer op haar stoel achter de tafel zitten en opende de grootste gelakte kist, die was versierd met rode rozen en gouden krullen. Uit de bovenste bak pakte ze een klein ivoren beeldje, een zwaluw met een gevorkte staart, donkergeel van ouderdom, en streelde met haar duim over de gebogen vleugels. ‘Je mag die dingen aan niemand leren zonder mijn toestemming.’

‘Maar... Waarom niet, Moeder?’

‘Sommige Ajahs zijn bijna evenzeer tegen de Moeder gekant als die zusters aan de overkant van de rivier,’ zei Tarna. Elaida keek haar Hoedster donker aan, maar dat koele gezicht bleef onbewogen. ‘Ik bepaal wie er... betrouwbaar genoeg is om het te leren, Beonin. Ik wil dat je het belooft. Nee, ik wil je gelofte.’

‘Onderweg hiernaartoe zag ik zusters van verschillende Ajahs boos naar elkaar kijken. Echt boos. Wat is er in de Toren gebeurd, Moeder?’

‘Je gelofte, Beonin.’

De vrouw keek zo lang in haar theekom dat Elaida begon te denken dat ze wilde weigeren. Maar haar ambitie won. Ze had zichzelf aan Elaida’s rokken gebonden in de hoop dat ze voorgetrokken zou worden, en ze zou nu niet loslaten. ‘Onder het Licht en bij mijn hoop op redding en wedergeboorte zweer ik dat ik de wevingen die ik bij de opstandelingen heb geleerd aan niemand zal leren zonder toestemming van de Amyrlin Zetel.’ Ze aarzelde en nam een slok thee. ‘Sommige zusters in de Toren zijn misschien minder betrouwbaar dan u denkt. Ik heb geprobeerd er iets tegen te doen, maar die “raad van bestuur” heeft tien zusters teruggestuurd naar de Toren om roddels over de Rode Ajah en Logain te verspreiden.’ Elaida herkende maar weinig van de namen die Beonin noemde, behalve de laatste. Bij het horen daarvan zat ze ineens recht overeind.

‘Zal ik ze in hechtenis laten nemen, Moeder?’ vroeg Tarna, nog steeds zo koud als ijs.

‘Nee. Laat ze in de gaten houden. Hou iedereen in de gaten met wie ze praten.’ Dus er was contact tussen de Ajahs in de Toren en de opstandelingen. Hoe diep had de verrotting zich genesteld? Hoe diep ook, ze zou er een eind aan maken!

‘Dat kan moeilijk worden, zoals de zaken er nu voor staan, Moeder.’

Elaida sloeg hard met haar vrije hand op tafel, ik heb je niet gevraagd of het moeilijk zou zijn. Ik zei dat je het doen moest! En zeg Meidani dat ik haar uitnodig om vanavond samen met mij te eten.’ De vrouw probeerde al tijden hardnekkig een vriendschap te hervatten die vele jaren eerder was beëindigd. Nu wist ze waarom. ‘Doe dat nu meteen.’ Er trok een schaduw over Tarna’s gezicht toen ze een kniks maakte. ‘Maak je geen zorgen,’ zei Elaida. ‘Beonin is vrij om jou elke weving te leren die ze kent.’ Ze vertrouwde Tarna immers. Daardoor klaarde haar gezicht op, al bleef het natuurlijk koel. Toen de deur achter haar Hoedster sloot, duwde Elaida de leren map aan de kant en leunde op haar ellebogen op tafel, haar blikken op Beonin gericht. ‘Goed dan. Laat me alles zien.’

3

In de Tuinen

Aran’gar arriveerde in haar woeste dromen na te zijn opgeroepen door Moridin, en vervolgens was hij er zelf niet. Dat was nauwelijks verrassend; hij kwam graag opvallend binnen. Elf hoge leunstoelen, besneden en verguld, stonden in een kring midden op de gestreepte houten vloer, maar ze waren leeg. Semirhage stond in de hoek, helemaal in het zwart gekleed zoals altijd. Ze keek achterom om te zien wie er was binnengekomen, en sprak toen weer op gedempte toon verder met Demandred en Mesaana. Demandreds gezicht droeg een uitdrukking van woede, waardoor zijn haakneus nog opvallender werd. Niet voldoende om voor haar aantrekkelijk te zijn, natuurlijk. Daar was hij veel te gevaarlijk voor. Die goed passende jas van bronskleurige zijde met sneeuwwitte kant langs de hals en polsen paste echter bij hem. Mesaana droeg ook de stijl van deze Eeuw, een donkerder kleur brons, geborduurd in patronen. Ze zag er om de een of andere reden moe en terneergeslagen uit, bijna alsof ze ziek was. Nou, dat kon natuurlijk. In deze Eeuw waren er een aantal nare ziekten, en zelfs zij zou waarschijnlijk Semirhage niet vertrouwen om haar te helen.

Graendal, de enige andere aanwezige mens, stond in de tegenovergestelde hoek met een breekbaar glas donkere wijn in haar hand, maar ze keek meer naar het trio dan dat ze dronk. Alleen dwazen negeerden het als ze werden bestudeerd door Graendal, maar de drie gingen verder met hun vurige gemompel.

De stoelen pasten helemaal niet bij de rest van de omgeving. De kamer had doorkijkwanden, al werd die illusie verstoord door de stenen boog van een deuropening. Ze hadden allerlei andere stoelen kunnen plaatsen, hier in Tel’aran’rhiod, dus waarom niet iets wat bij de kamer paste, en waarom elf wanneer dat er zeker twee meer waren dan ze nodig hadden? Asmodean en Sammael moesten zo dood zijn als Be’lal en Rahvin. Waarom niet de gebruikelijke uitdijende deur van een schouwkamer? Door het tafereel leek de vloer omgeven door de tuinen van Ansaline. Cormalinde Masoons immense sculpturen van gestileerde mensen en dieren torenden uit boven lage gebouwen, die zelf leken op delicate sculpturen van gesponnen glas. In de tuinen werden alleen de beste wijnen opgediend, de heerlijkste gerechten, en je kon er bijna altijd een mooie vrouw imponeren met grote winsten bij de chinje-wielen, hoewel het moeilijk was geweest voldoende vals te spelen om aanhoudend te blijven winnen. Moeilijk, maar noodzakelijk voor een wetenschapper die niet rijk was. Alles was weg, te gronde gericht in het derde jaar van de oorlog. Een goudharige, steeds glimlachende zomara in een soepel vallend wit hemd en een strakke broek boog zich lenig en bood Aran’gar een kristallen glas wijn op een zilveren dienblad aan. Ze waren sierlijk en op een mooie manier androgyn, leken op mensen ondanks die dode zwarte ogen, en waren een van Aginors minder geïnspireerde schepsels. Maar toch, zelfs in hun eigen Eeuw, toen Moridin nog Ishamael heette – ze twijfelde niet langer aan wie hij was – had hij deze wezens meer vertrouwd dan enige menselijke bediende, ondanks hun nutteloosheid voor elke andere taak. Hij had ongetwijfeld ergens een stasiskist gevonden met die dingen. Hij had er tientallen, hoewel hij ze maar zelden voor de dag haalde. Maar er stonden er nog tien te wachten, sierlijk in stilstand. Hij moest deze ontmoeting belangrijker vinden dan de meeste andere.

Ze pakte het glas en wuifde de zomara weg, al draaide het wezen zich al om voordat ze gebaarde. Ze haatte het dat die dingen wisten wat er in haar hoofd omging. Gelukkig kon het wezen aan niemand vertellen wat het had ontdekt. Herinneringen aan alles behalve bevelen vervaagden binnen enkele ogenblikken. Zelfs Aginor had genoeg verstand om te begrijpen dat dat nodig was. Zou hij vandaag verschijnen? Osan’gar had elke vergadering gemist sinds de nederlaag bij Shadar Logoth. De werkelijke vraag was: was hij onder de doden of werkte hij in het geheim, misschien op aanwijzing van de Grote Heer? Hoe dan ook, zijn afwezigheid bood verrukkelijke kansen, maar evenveel gevaren. Ze had de laatste tijd veel aan gevaar gedacht.

Ze liep nonchalant naar Graendal toe. ‘Wie denk je dat er het eerst was, Graendal? De Schaduw hale me; diegene heeft een deprimerende omgeving gekozen.’ Lanfir had de voorkeur gegeven aan vergaderingen die zweefden in een eindeloze nacht, maar dit was erger, alsof ze op een kerkhof waren.

Graendal glimlachte dunnetjes. Tenminste, ze probeerde dunnetjes te glimlachen, maar ze had die lippen met geen mogelijkheid dun kunnen maken. Wulps was het woord voor alles aan Graendal, wulps en rijp en mooi, en nauwelijks verholen door de grijze mist van haar streelgewaad. Hoewel ze misschien niet zoveel ringen had moeten dragen, op één na allemaal versierd met edelstenen. De coronet met robijnen vloekte ook met haar haren, die goudkleurig waren als de zon. Het smaragden halssnoer dat Delana haar had geleend, paste veel beter bij haar eigen groene satijnzijde. Maar de smaragden waren echt, en haar zijde was slechts een product van de Wereld der Dromen. Ze zou te veel aandacht hebben getrokken in de wakende wereld met een zo diep uitgesneden gewaad, als het daar al zou blijven hangen waar het hoorde. En ze had een split tot aan haar linkerheup. Haar benen waren mooier dan die van Graendal. Ze had overwogen om twee splitten te nemen. Haar vaardigheden hier waren niet zo groot als die van sommige anderen – ze kon Egwenes dromen niet vinden zonder dat het meisje pal naast haar stond – maar ze kon wel de kleren dragen die ze wilde. Ze hield ervan om haar lichaam te laten bewonderen, en hoe meer ze het tentoonspreidde, hoe minder belangrijk de anderen haar vonden.

‘Ik was er het eerst,’ zei Graendal, en ze keek met licht gefronste wenkbrauwen in haar wijn. ik heb goede herinneringen aan de Tuinen.’

Aran’gar lachte, ik ook, ik ook.’ Die vrouw was een dwaas, net als alle anderen. Ze leefde in het verleden, tussen de flarden van wat verloren was gegaan.

‘We zien de Tuinen nooit meer terug, maar wel iets wat erop lijkt.’ Zijzelf was de enige onder hen die geschikt was om te regeren in deze Eeuw. Ze was de enige die primitieve culturen begreep. Die waren voor de oorlog haar specialiteit geweest. Maar toch, Graendal had nuttige vaardigheden en meer kennissen onder de Vrienden van het Duister dan zijzelf, hoewel de andere vrouw zeker zou afkeuren hoe Aran’gar van plan was hen te gebruiken, als ze erachter kwam. ‘Besef je wel dat alle anderen bondgenoten hebben, terwijl jij en ik alleen staan?’ En Osan’gar, als hij nog leefde, maar het was niet nodig hem hierbij te betrekken.

Graendals gewaad kreeg een donkerder kleur grijs en verhulde helaas iets meer van het uitzicht. Het was echte streel. Aran’gar had zelf ook een paar stasiskisten gevonden, maar die waren grotendeels gevuld geweest met walgelijke rommel. ‘Besef jij wel dat deze muren oren hebben? De zomara waren hier al toen ik aankwam.’

‘Graendal.’ Ze spinde bijna. ‘Als Moridin luistert, zal hij aannemen dat ik probeer bij je in bed te komen. Hij weet dat ik nooit bondgenootschappen heb gesloten.’ In feite had ze dat wel een paar keer gedaan, maar haar bondgenoten overkwamen altijd dodelijke ongelukjes zodra het met hun nut gedaan was, en ze namen al hun kennis over die bondgenootschappen mee hun graf in. Als ze al een graf vonden.

De streel werd zwart als de middernacht in Larcheen, en er verschenen vlekken op Graendals romige wangen. Haar ogen werden van blauw ijs. Maar haar woorden waren niet in overeenstemming met haar gezicht, en haar gewaad werd bijna doorzichtig toen ze sprak, langzaam en peinzend. ‘Dat is een intrigerende gedachte. Ik heb er nog nooit over nagedacht. Misschien moet ik dat eens doen. Misschien. Je zult me echter wel moeten... overtuigen.’ Mooi. De andere vrouw was even snel van geest als altijd. Het was een herinnering aan het feit dat ze voorzichtig moest zijn. Ze was van plan Graendal te gebruiken en zich dan van haar te ontdoen, en niet verstrikt te raken in een van haar vallen.

‘Ik ben heel goed in het overtuigen van mooie vrouwen.’ Ze stak een hand uit en streelde Graendals wang. Het was niet te vroeg om de anderen te overtuigen. Bovendien kwam er misschien meer van dan een bondgenootschap. Ze had zich altijd al aangetrokken gevoeld tot Graendal. Ze herinnerde zich eigenlijk niet meer dat ze ooit een man was geweest. In haar herinneringen droeg ze het lichaam dat ze nu had, en dat was wel eens vreemd, maar de invloed van dat lichaam had niet alles veranderd. Haar smaak was niet veranderd, alleen breder geworden.

Ze zou dat gewaad van streel heel graag willen hebben. En alle andere nuttige dingen die Graendal misschien had, natuurlijk, maar ze droomde er vooral van om dat gewaad eens te dragen. De enige reden dat ze er nu geen droeg, was dat ze niet wilde dat die vrouw dacht dat ze haar na-aapte.

De streel bleef licht doorzichtig, maar Graendal stapte achteruit, weg van haar strelende hand en keek langs Aran’gar heen, die zich omdraaide toen Mesaana naderde, geflankeerd door Demandred en Semirhage. Demandred zag er nog steeds boos uit, en Semirhage keek koel en vermaakt. Mesaana was nog altijd bleek, maar niet meer terneergeslagen. Nee, helemaal niet terneergeslagen. Ze was een sissende, gifspuitende coreer.

‘Waarom heb je haar laten gaan, Aran’gar? Je zou haar in het gareel houden! Was je zo druk bezig met je droomspelletjes met haar dat je vergat te kijken wat ze dacht? De opstand zal uiteenvallen als we haar niet als boegbeeld hebben. Al mijn zorgvuldige denkwerk te gronde gericht omdat jij niet in staat was om één dom wicht in de hand te houden!’

Aran’gar hield haar temperament stevig onder controle. Dat kon ze, als ze er moeite voor deed. In plaats van te snauwen, glimlachte ze. Kon Mesaana echt haar basis in de Witte Toren hebben? Wat prachtig als ze een manier zou kunnen vinden om dat trio uiteen te drijven. ik heb gisteravond meegeluisterd bij een zitting van de Zaal van de opstandelingen. In de Wereld der Dromen, zodat ze in de Witte Toren konden samenkomen, met Egwene aan het hoofd. Ze is niet zo’n boegbeeld als je denkt. Ik heb je dat al eerder geprobeerd te vertellen, maar je luistert nooit.’ Dat kwam iets te hard naar buiten. Met moeite, en er was moeite voor nodig, paste ze haar toon aan. ‘Egwene heeft ze allemaal verteld over de toestand in de Toren, de Ajahs die elkaar naar de strot vliegen. Ze heeft ze ervan overtuigd dat de Toren op het punt staat in te storten, en dat ze op de plek waar ze nu is zou kunnen helpen dat te bespoedigen. Als ik jou was, zou ik me zorgen maken of de Toren wel lang genoeg bijeen kan blijven om dit conflict gaande te houden.’

‘Ze zijn vast van plan om stand te houden?’ mompelde Mesaana, half tegen zichzelf. Ze knikte. ‘Mooi. Mooi. Dan gaat alles volgens plan. Ik dacht dat ik misschien een “reddingsactie” op touw zou moeten zetten, maar misschien kan ik wachten tot Elaida haar heeft gebroken. Haar terugkeer zal dan als het goed is nog meer verwarring veroorzaken. Je moet meer tweedracht zaaien, Aran’gar. Voordat ik klaar ben, wil ik dat die zogenaamde Aes Sedai elkaar tot op het bot haten.’

Er kwam een zomara aan, die een sierlijke buiging maakte en een dienblad met drie glazen aanbood. Mesaana en haar metgezellen pakten de wijn aan zonder naar het wezen te kijken, en het maakte weer een buiging voor het verdween.

‘Ze was altijd al goed in tweedracht zaaien,’ zei Semirhage. Demandred lachte.

Aran’gar onderdrukte haar woede. Ze nam slokjes van haar eigen wijn – hij was vrij goed, met een goed aroma, al kwam het niet in de buurt bij de wijnen die ooit in de Tuinen werden geserveerd – legde haar vrije hand op Graendals schouder en speelde met haar gouden lokken. De andere vrouw vertrok geen spier, en de streel bleef een lichte mist. Of ze genoot hiervan, of ze had meer controle over zichzelf dan mogelijk leek. Semirhages glimlach werd nog breder. Zij nam haar pleziertjes ook waar ze ze kon vinden, hoewel Semirhages pleziertjes Aran’gar nooit hadden bekoord.

‘Als jullie aan elkaar gaan zitten prutsen,’ gromde Demandred, ‘doe dat dan ergens anders.’

‘Jaloers?’ mompelde Aran’gar, en lachte lichtjes om zijn boze gezicht. ‘Waar wordt het meisje vastgehouden, Mesaana? Dat zei ze niet.’ Mesaana’s grote blauwe ogen knepen zich samen. Haar ogen waren haar beste eigenschap, maar ze waren niet meer dan gewoontjes als ze fronste. ‘Waarom wil je dat weten? Zodat je haar zelf kunt “redden”? Ik vertel het je niet.’

Graendal siste, en Aran’gar besefte dat ze haar hand tot een vuist had gebald in dat gouden haar en dat ze Graendals hoofd achter-overtrok. Het gezicht van de andere vrouw bleef kalm, maar haar gewaad was een rode mist die snel donkerder en minder doorzichtig werd. Aran’gar liet haar greep verslappen en hield haar nog maar lichtjes vast. Een van de eerste stappen was om je prooi te laten wennen aan je aanraking. Ze deed nu echter niets om de woede uit haar stem te houden. Haar ontblote tanden waren een rechtstreekse grauw. ‘Ik wil dat meisje, Mesaana. Zonder haar heb ik alleen maar veel zwakker gereedschap om mee te werken.’ Mesaana nam kalm een slok wijn voordat ze antwoord gaf. Kalm! ‘Je hebt zelf gezegd dat je haar helemaal niet nodig hebt. Dit is al vanaf het begin deel geweest van mijn plan, Aran’gar. Ik zal het aanpassen als het nodig is, maar het is mijn plan. En ik bepaal wanneer en waar het meisje wordt vrijgelaten.’

‘Nee, Mesaana, Ik besluit wanneer en waar, en of ze wordt vrijgelaten,’ kondigde Moridin aan terwijl hij door de stenen boog naar binnen liep. Dus hij had inderdaad de boel afgeluisterd. Hij droeg deze keer alleen maar zwart, een zwart dat op de een of andere manier donkerder was dan dat wat Semirhage droeg. Zoals gebruikelijk werd hij gevolgd door Moghedien en Cyndane, allebei gekleed in gelijke rood met zwarte kleding die bij geen van beiden paste. Wat hield hij hun boven het hoofd? Moghedien had nog nooit vrijwillig iemand gevolgd. En dat mooie lichtharige popje Cyndane met haar grote boezem... Aran’gar had haar benaderd, gewoon om te kijken wat ze kon ontdekken, en het meisje had kil gedreigd haar hart uit te rukken als Aran’gar haar weer aanraakte. Nauwelijks woorden van iemand die zich gemakkelijk onderwerpt.

‘Sammael is schijnbaar boven water gekomen,’ kondigde Moridin aan, terwijl hij naar een stoel liep. Hij was een grote man, en met hem erin leek de druk versierde stoel met de hoge rug meer op een troon. Moghedien en Cyndane gingen aan weerszijden van hem zitten, maar pas nadat hij plaats had genomen, en dat was belangwekkend. Zomara in sneeuwwitte gewaden verschenen onmiddellijk met wijn, maar ze bedienden Moridin het eerst. Wat hier ook gaande was, de zomara voelden het aan.

‘Dat kan ik nauwelijks geloven,’ zei Graendal terwijl ze allemaal plaatsnamen. Haar gewaad was nu donkergrijs en onttrok alles aan het oog. ‘Hij moet wel dood zijn.’ Maar niemand bewoog zich erg snel. Moridin was Nae’blis, maar niemand behalve Moghedien en Cyndane was bereid enig teken van onderwerping te tonen. Aran’gar zeker niet.

Ze ging tegenover Moridin zitten, waar ze naar hem kon kijken zonder dat het opviel. En naar Moghedien en Cyndane. Moghedien zat zo stil dat ze onzichtbaar zou zijn geweest als ze niet zo’n felgekleurd gewaad aanhad. Cyndane was een koningin, haar gezicht uit ijs gehouwen. Het was gevaarlijk om te proberen de Nae’blis neer te halen, maar die twee hadden mogelijk de sleutel in handen. Als ze erachter kon komen hoe hij werkte. Graendal ging naast haar zitten, en de stoel stond plotseling dichterbij. Aran’gar had haar hand op de pols van de andere vrouw kunnen leggen, maar deed niets meer dan langzaam glimlachen. Ze kon zich op dit ogenblik maar beter concentreren.

‘Hij zou het nooit hebben kunnen verdragen om zich zo lang verborgen te houden,’ zei Demandred, die achteroverleunde in zijn stoel tussen Semirhage en Mesaana in, zijn benen over elkaar geslagen alsof hij zich volkomen op zijn gemak voelde. Dat leek onwaarschijnlijk. Ze was er zeker van dat ook hij onverzoend was. ‘Sammael wilde altijd alle aandacht.’

‘Maar toch: Sammael, of iemand die vermomd was als hem, gaf bevelen aan de Myrddraal, en ze gehoorzaamden hem, dus was hij een Uitverkorene.’ Moridin liet zijn blikken rondgaan alsof hij zo kon zien wie het was geweest. Er liep een doorlopende stroom zwarte saa door zijn blauwe ogen. Het speet haar nu niet dat de Ware Kracht hier alleen door hem gebruikt kon worden. De prijs was veel te hoog. Ishamael was zeker half waanzinnig geweest, en als Moridin was hij dat nog steeds. Hoe lang voordat ze hem uit de weg kon ruimen?

‘Ga je ons nog vertellen wat die bevelen waren?’ Semirhage klonk koel en ze nipte kalm van haar wijn terwijl ze Moridin over de rand van haar glas aankeek. Ze zat kaarsrecht, maar dat deed ze altijd. Ook zij leek volkomen op haar gemak, maar dat was al even onwaarschijnlijk.

Moridins kaak verstrakte, ik weet het niet,’ zei hij uiteindelijk, met tegenzin. Hij zei dat nooit graag. ‘Maar ze hebben honderd Myrddraal en duizenden Trolloks naar de saidinwegen gestuurd.’

‘Dat klinkt als Sammael,’ zei Demandred nadenkend, draaiend met zijn glas en turend in de wervelende wijn. ‘Misschien had ik het mis.’ Dat was een opmerkelijke bekentenis van hem. Of een poging om te verbergen dat hij degene was geweest die zich had vermomd als Sammael. Ze zou heel graag willen weten wie er haar eigen spelletje was gaan spelen. En of Sammael echt leefde.

Moridin gromde zuur. ‘Geef bevelen door aan jullie Duistervrienden. Alle berichten over Trolloks of Myrddraal buiten de Verwording moeten meteen aan mij worden doorgegeven. De Tijd van de Terugkeer is nabij. Niemand mag meer zelf avonturieren.’ Hij keek hen weer aan, stuk voor stuk, behalve Moghedien en Cyndane. Met een glimlach die nog trager was dan die van Graendal, keek Aran’gar hem aan. Mesaana kromp ervoor ineen.

‘Zoals je tot je schade en schande hebt geleerd,’ zei hij tegen Mesaana. Het leek onmogelijk, maar haar gezicht werd nog bleker. Ze nam een grote slok uit haar glas en haar tanden klapperden op het kristal. Semirhage en Demandred keken haar niet aan. Aran’gar wisselde een blik met Graendal. Er was iets gedaan om Mesaana te straffen omdat ze niet in Shadar Logoth was verschenen, maar wat? Ooit zou een dergelijk verzaken de dood hebben betekend. Maar nu waren ze een te kleine groep geworden. Cyndane en Moghedien leken even nieuwsgierig als zij, dus wisten zij het ook niet.

‘Wij zien de tekenen even duidelijk als jij, Moridin,’ zei Demandred geërgerd. ‘De Tijd is nabij. We moeten de rest van de zegels op de gevangenis van de Grote Heer vinden. Mijn volgelingen hebben al overal gezocht, maar ze hebben niets gevonden.’

‘Ah, ja. De zegels. Inderdaad, die moeten worden gevonden.’ Moridins glimlach was bijna verzoenend. ‘Er zijn er nog maar drie, allemaal in bezit van Altor, hoewel ik betwijfel of hij ze bij zich heeft. Ze zijn nu zo breekbaar. Hij zal ze wel verstopt hebben. Stuur jullie mensen naar de plaatsen waar hij geweest is. Doorzoek die plaatsen zelf.’

‘Het eenvoudigst is om Lews Therin te ontvoeren.’ In sterke tegenstelling tot haar ijzige uiterlijk klonk Cyndanes stem hees en zwoel, een stem die ervoor was gemaakt om met zeer weinig kleding aan tussen zachte kussens te liggen. Die grote blauwe ogen vertoonden nu een aanzienlijke hoeveelheid hitte. Een verzengende hitte, ik kan hem wel laten vertellen waar de zegels zijn.’

‘Nee!’ snauwde Moridin, en keek haar doordringend aan. ‘Je zou hem “per ongeluk” vermoorden. Ik ben degene die het tijdstip en de wijze van Altors dood bepaalt. Niemand anders.’ Vreemd genoeg legde hij zijn vrije hand op de borst van zijn overjas, en Cyndane kromp ineen. Moghedien huiverde. ‘Niemand anders,’ herhaalde hij met harde stem.

‘Niemand anders,’ zei Cyndane. Toen hij zijn hand omlaag bracht, liet ze zachtjes haar adem ontsnappen en nam een slok wijn. Er glinsterde zweet op haar voorhoofd.

Aran’gar vond deze uitwisseling verhelderend. Het leek erop dat zodra ze zich had ontdaan van Moridin, ze Moghedien en het meisje aan een leidsel zou hebben. Dat was heel erg mooi. Moridin ging rechtop zitten in zijn stoel en richtte zijn blikken op de anderen. ‘Dat geldt voor jullie allemaal. Altor is van mij. Jullie krenken hem geen haar!’ Cyndane boog haar hoofd over haar glas en dronk, maar de haat in haar ogen was duidelijk te zien. Graendal had gezegd dat ze niet Lanfir was, dat ze zwakker was in de Ene Kracht, maar ze was zeker gefixeerd op Altor, en ze gebruikte dezelfde naam voor hem die Lanfir altijd had gebruikt. ‘Als jullie iemand willen vermoorden,’ vervolgde hij, ‘vermoord deze twee dan!’ Plotseling stonden er gelijkenissen van twee jongemannen in ruwe plattelandskleding in het midden van de kring, draaiend zodat iedereen hun gezichten goed kon zien. Een van hen was lang en breed, met gele ogen notabene, terwijl de andere net niet slank was en een brutale glimlach op zijn gezicht had. Ze waren gemaakt door Tel’aran’rhiod, bewogen zich stijfjes en hun gezichtsuitdrukkingen wijzigden niet. ‘Perijn Aybara en Mart Cauton zijn ta’veren, eenvoudig te vinden. Vind ze en vermoord ze.’ Graendal lachte, maar het was een geluid zonder plezier. ‘Het is nooit zo gemakkelijk geweest om ta’veren te vinden als jij zegt, en nu is het moeilijker dan ooit. Het hele Patroon is in beweging, vol verschuivingen en pieken.’

‘Perijn Aybara en Mart Cauton,’ mompelde Semirhage en keek naar de twee figuren. ‘Dus zo zien ze eruit. Wie weet, Moridin. Als je dit eerder met ons had gedeeld, waren ze misschien al dood geweest.’

Moridins vuist kwam hard neer op zijn stoelleuning. ‘Vind ze! Zorg ervoor dat jullie volgelingen hun gezichten kennen. Vind Aybara en Cauton en vermoord ze! De Tijd is nabij, en dan moeten ze dood zijn!’

Aran’gar nam een slok wijn. Ze had er geen bezwaar tegen die twee te vermoorden als ze ze tegenkwam, maar Moridin zou ontzettend teleurgesteld zijn over Rhand Altor.

4

Een overeenkomst

Perijn legde Stappers zadel een stukje uit de buurt van de bomen en keek naar de grote weide, waar rode en blauwe wilde bloemen tussen het gras begonnen te verschijnen. Het gras was nog bruin van de winter, en was door de nu smeltende sneeuw in een platte mat veranderd. Dit bosje bestond voornamelijk uit lederblad dat in de winter zijn grote donkere bladeren behield, maar aan de takken van de zoetgombomen die ertussen stonden, zaten nog maar een paar bleke bladeren. De hengst stampte met een hoef, even ongeduldig als Perijn was, al liet hij daar niets van merken. De zon stond bijna recht boven hem; hij wachtte hier al bijna een uur. Er blies een stevige, aanhoudende bries vanuit het westen over de wei naar hem toe. Dat was mooi.

Af en toe streelde hij met zijn in een handschoen gehulde hand over de bijna rechte tak van een eik, dikker dan zijn onderarm en meer dan twee keer zo lang, die over het zadel voor hem lag. Hij had de helft van de tak aan twee kanten gladgeschaafd. De wei, omgeven door enorme eiken en lederbladbomen, hoge dennenbomen en kleinere zoetgom, was minder dan zeshonderd pas breed, maar wel langer. De tak zou dik genoeg moeten zijn. Hij had rekening gehouden met alle mogelijkheden die hij zich kon voorstellen. De tak kwam bij meer dan één daarvan van pas.

‘Vrouwe Eerste, u zou moeten terugkeren naar het kamp,’ zei Gallenne niet voor het eerst, terwijl hij geërgerd over zijn rode ooglap wreef. Zijn helm met de rode pluimen hing aan zijn zadelknop, zodat zijn schouderlange grijze haar onbedekt was. Hij had wel eens gezegd dat de meeste van die grijze haren geschenken van Berelain waren. Zijn zwarte strijdros probeerde te bijten naar Stapper, en hij hield de ruin met de brede borst scherp in zonder zijn blik van Berelain af te wenden.

Hij was ertegen geweest dat ze mee was gekomen. ‘Gradi kan u terugbrengen en dan terugkomen, terwijl wij nog wat langer wachten om te zien of de Seanchanen opduiken.’

‘Ik blijf, kapitein. Ik blijf.’ Berelains stem klonk vastberaden en kalm, maar onder haar gebruikelijke geur van geduld lag iets van zorg. Ze was niet zo zeker als ze voorgaf. Ze droeg tegenwoordig een lichte geur die naar bloemen rook. Perijn probeerde soms te bedenken welke bloemen het waren, maar hij was vandaag te geconcentreerd voor dat soort gedachten.

Er piekte ergernis in Annoura’s geur, hoewel haar leeftijdloze Aes Sedai-gezicht, omgeven door tientallen dunne vlechtjes, zo glad stond als altijd. Maar de Grijze zuster met haar haakneus rook al geërgerd sinds de kloof tussen haar en Berelain was ontstaan. Het was haar eigen schuld omdat ze achter Berelains rug om naar Masema was gegaan. Zij had Berelain ook aangeraden achter te blijven. Annoura stuurde haar bruine merrie dichter naar de Eerste van Mayene, en Berelain stuurde haar witte merrie even ver weer weg zonder zelfs maar naar haar raadgeefster te kijken. De ergernis piekte weer. Berelains roodzijden gewaad, voorzien van vele geborduurde gouden krullen, liet meer van haar boezem zien dan ze de laatste tijd had gedaan, hoewel een groot halssieraad van vuurdruppels en opalen wel enige mate van bescheidenheid bracht. Om haar middel droeg ze een brede, bijpassende riem en een dolk die met edelstenen was versierd. De ranke diadeem van Mayene rustte op haar zwarte haren, met een gouden havik in vlucht boven haar wenkbrauwen, maar hij zag er gewoontjes uit naast de riem en het halssnoer. Ze was een mooie vrouw, meer zelfs nu ze hem niet meer najoeg, hoewel ze natuurlijk nog steeds niet kon tippen aan Faile.

Annoura droeg een onversierd grijs rijgewaad, maar de meesten van hen droegen hun beste kleding. Voor Perijn was dat een donkergroene zijden jas met zilverkleurig borduurwerk op de mouwen en schouders. Hij had het niet zo op dure kleding – Faile had hem achter de broek aan gezeten om het weinige te kopen dat hij had; nou, lichtelijk achter de broek aan gezeten – maar vandaag moest hij indruk maken. Als de brede, eenvoudige leren riem om zijn jas die indruk een beetje tenietdeed, dan moest dat maar.

‘Ze moet komen,’ mompelde Arganda. Alliandres Eerste Kapitein was een kleine, gezette man, die zijn zilveren helm met de drie korte witte pluimen niet had afgenomen. Hij zat in zijn zadel en maakte zijn zwaard los in de schede alsof hij een aanval verwachtte. Zijn borstplaat was ook verzilverd. Hij zou in het zonlicht van spannen ver te zien zijn. ‘Dat moet!’

‘De Profeet zegt dat ze niet komen,’ wierp Aram tegen, en niet zo zachtjes, terwijl hij zijn langbenige grijze tot stilstand liet komen naast Stapper. De koperen wolfskop op zijn zwaardgevest stak boven de schouder van zijn groengestreepte jas uit. Ooit was hij knap geweest voor een man, maar nu werd zijn gezicht elke dag grimmiger. Hij zag er afgetobt uit, zijn ogen lagen diep en zijn mond stond strak. ‘De Profeet zegt dat het dat is, of een val. Hij zegt dat we de Seanchanen niet moeten vertrouwen.’

Perijn zweeg maar voelde een steek van ergernis, evenzeer over zichzelf als over de voormalige ketellapper. Balwer had hem verteld dat Aram tegenwoordig met Masema omging, maar het leek hem niet nodig de man te verbieden om Masema alles te vertellen wat Perijn deed. Het ei kon niet worden teruggestopt in de schaal, maar in de toekomst zou hij wijzer zijn. Een arbeider moest zijn gereedschappen kennen en ze niet gebruiken tot op het punt van breken. Datzelfde gold voor mensen. En Masema was ongetwijfeld bang dat ze iemand zouden ontmoeten die wist dat hijzelf betrekkingen had met de Seanchaan.

Ze vormden een grote groep, al zouden de meesten hier onder de bomen blijven. Vijftig leden van Berelains Vleugelgarde, in rode helmen met randen, rode borstplaten en met scharlaken banieren aan slanke lansen met stalen punten, zaten te paard achter de Mayeense gouden havik in vlucht op een veld van azuur, die wapperde in de bries. Naast hen zaten vijftig Geldaners in gepoetste borstplaten en donkergroene kegelvormige helmen te paard, achter de Geldanerse drie zilveren sterren op een rode achtergrond. De banieren aan hun lansen waren groen. Ze zagen er dapper uit, maar allemaal samen waren ze toch veel minder dodelijk dan Jur Gradi met zijn verweerde boerengezicht, ook al zag hij er naast hen onopvallend uit in zijn eenvoudige zwarte jas met de zilveren zwaardspeld op de hoge kraag. Hij wist het, al wisten zij het misschien niet, en hij stond naast zijn donkere ruin met het gemak van een man die uitrust voordat het werk van de dag aanvangt.

Leo Torfin en Ted Alcaar, de enige twee andere mannen uit Tweewater die aanwezig waren, zaten ondanks het lange wachten bijna te stuiteren van opwinding. Misschien hadden ze wat minder plezier gehad als ze hadden geweten dat ze vooral waren gekozen omdat de geleende jassen van donkere, fijn geweven groene wol hun het beste pasten. Leo droeg Perijns eigen banier met de Rode Wolfskop, Ted de Rode Adelaar van Manetheren, beide wapperend aan staken die iets langer waren dan de lansen. Ze waren bijna op de vuist gegaan over wie welke banier zou dragen. Perijn hoopte dat het niet was omdat ze geen van beiden de roodomrande Wolfskop wilden dragen. Leo keek in ieder geval tevreden. Ted leek in vervoering te zijn. Hij wist natuurlijk niet waarom Perijn het ding had meegebracht. In elk vak moest je de ander laten denken dat hij een beetje extra kreeg, zoals Marts vader vaak zei. Er wervelden kleuren rond in Perijns hoofd, en even dacht hij dat hij Mart zag praten met een kleine, donkere vrouw. Hij zette het beeld van zich af. Het hier en nu, vandaag, was alles wat ertoe deed. Faile was alles wat ertoe deed. ‘Ze komen wel,’ snauwde Arganda tegen Aram, hoewel hij boos door de gezichtstralies van zijn helm keek alsof hij verwachtte te worden uitgedaagd.

‘En wat als ze niet komen?’ vroeg Gallenne, zijn ene oog even boos als de twee van Arganda. Zijn roodgelakte borstplaat was niet veel beter dan de verzilverde van Arganda. Er was weinig kans om ze over te halen ze met een doffe verf te behandelen. ‘Wat als het een valstrik is?’ gromde Arganda; het klonk bijna als de keelgrom van een wolf. De man was bijna aan het eind van zijn Latijn. De bries bracht de geur van paarden, slechts enkele ogenblikken voor Perijn de eerste fluittonen van pimpelmezen hoorde, nog te ver weg en dus nog onhoorbaar voor de anderen. Het geluid kwam uit de bomen rondom de weide. Grote groepen mannen, misschien vijandig, kwamen de bossen in. Er klonken meer fluittonen, dichterbij nu. ‘Ze zijn er,’ zei hij, en zowel Arganda als Gallenne keek hem aan. Hij probeerde nooit te laten merken hoe goed hij kon horen of ruiken, maar die twee hadden op het punt gestaan op de vuist te gaan. De herhaalde fluittonen kwamen dichterbij, en nu kon iedereen ze horen. De twee mannen kregen beiden een vreemde blik in hun ogen. ik kan de vrouwe Eerste niet aan gevaar blootstellen als er ook maar enige kans op een valstrik is,’ zei Gallenne, en maakte zijn helm vast. Ze wisten allemaal wat dat betekende.

‘De keuze is aan mij, kapitein,’ antwoordde Berelain voordat Perijn zijn mond open kon doen.

‘En uw veiligheid is mijn verantwoordelijkheid, mijn Vrouwe Eerste.’

Berelain haalde diep adem en haar gezicht kleurde, maar Perijn was haar voor. ik heb je verteld hoe we die valstrik laten ploffen, als het dat is. Je weet hoe wantrouwig de Seanchanen zijn. Ze zijn waarschijnlijk ongerust dat wij in een hinderlaag voor hén liggen.’ Gallenne snoof minachtend. Het geduld in Berelains geur flakkerde even, maar werd toen weer stevig als een rots.

‘U zou naar hem moeten luisteren, kapitein,’ zei ze met een glimlach naar Perijn. ‘Hij weet wat hij doet.’

Er verscheen een groep ruiters aan het andere uiteinde van de weide, en ze hielden hun paarden in. Tallanvor was eenvoudig te herkennen. Hij droeg een zwarte overjas en bereed een mooie schimmel, en was de enige man zonder levendig gestreepte wapenrusting. De andere twee zonder wapenrusting waren vrouwen, de een in blauw met rood op haar rokken en borst, de ander in het grijs. De zon weerkaatste op iets waarmee ze verbonden waren. Aha. Een sul’dam en damane. Daar was niets over gezegd in de onderhandelingen die hadden plaatsgevonden via Tallanvor, maar Perijn had erop gerekend.

‘We moeten gaan,’ zei hij, en greep met één hand Stappers teugels. ‘Voordat ze denkt dat we niet komen.’

Annoura kon dichtbij genoeg komen om even een hand op Berelains arm te leggen, voordat de andere vrouw haar merrie kon aansporen. ‘Je moet me met je mee laten gaan, Berelain. Misschien heb je mijn raad nodig, toch? Dit soort onderhandelingen zijn mijn specialiteit.’ ik denk dat de Seanchanen inmiddels het gezicht van een Aes Sedai wel herkennen, denk je ook niet, Annoura? Ik denk niet dat ze met jou zullen onderhandelen. Bovendien,’ voegde Berelain eraan toe op iets te zoete toon, ‘moet je hier blijven om meester Gradi bij te staan.’ Er verschenen vlekken in het gezicht van de Aes Sedai en haar brede mond verstrakte. De Wijzen hadden haar moeten dwingen om vandaag bevelen van Gradi aan te nemen, hoewel Perijn blij was dat hij niet wist hoe ze dat gedaan hadden, en ze had zich er al geprobeerd onderuit te draaien sinds ze het kamp hadden verlaten. ‘Jij blijft ook,’ zei Perijn toen Aram naar voren wilde rijden. ‘Je bent de laatste tijd nogal opvliegend, en ik wil niet het risico lopen dat je iets verkeerds doet of zegt. Ik wil het risico voor Faile niet nemen.’ Dat was waar. Hij hoefde niet te zeggen dat hij niet wilde dat de man alles wat werd gezegd aan Masema zou doorbrieven. ‘Begrijp je?’

Er kwam teleurstelling door in Arams geur, maar hij knikte, overduidelijk met tegenzin, en legde zijn handen op zijn zadelknop. Ook al aanbad hij Masema bijna, hij zou liever honderd keer zijn eigen leven geven voordat hij dat van Faile in gevaar bracht. Met opzet, dan. Wat hij deed zonder nadenken, was iets heel anders. Perijn reed tussen de bomen vandaan met Arganda aan zijn ene hand en Berelain en Gallenne aan de andere zijde. De banieren volgden, en tien Mayeners en tien Geldaners in rijen van twee. Terwijl zij hun paarden aanspoorden, kwamen de Seanchanen naar hen toe, ook in rijen. Tallanvor reed naast de leiders, de een op een grijsgespikkeld paard en de ander op een vos. De paardenhoeven maakten geen geluid op de dikke mat van dood gras. Het was stil geworden in het bos, zelfs voor Perijns oren. Terwijl de Mayeners en Geldaners zich uitspreidden in een rij en de meeste Seanchanen in hun felgekleurde wapenrustingen hetzelfde deden, reden Perijn en Berelain naar Tallanvor en twee Seanchanen in wapenrusting toe. De een droeg drie dunne blauwe pluimen op die gelakte helm die zo op een insecten-kop leek, en de andere twee. De sul’dam en damane kwamen ook. Ze ontmoetten elkaar in het midden van de wei, omgeven door wilde bloemen en stilte, met zes pas tussen hen in. Terwijl Tallanvor zich aan de ene kant tussen de twee groepen plaatste, zetten de Seanchanen in wapenrusting hun helmen af. Ze droegen stalen handschoenen met dezelfde strepen als de rest van hun wapenrusting. De helm met twee pluimen onthulde een man met geel haar, met een stuk of zes littekens over zijn vierkante gezicht. Hij was een harde man die vreemd genoeg rook alsof hij zich vermaakte, maar het was de ander die Perijns belangstelling had. Gezeten op de vos, een geoefend strijdros zeker, was ze lang en breedgeschouderd voor een vrouw, hoewel ze verder slank was, en niet jong. Bij de slapen in haar kortgeknipte zwarte haren met kleine krulletjes was grijs te zien. Ze was donker als vruchtbare aarde en had slechts twee littekens, een ervan over haar linkerwang en het andere op haar voorhoofd, wat haar een deel van haar rechterwenkbrauw had gekost. Sommige mensen vonden littekens een teken van taaiheid. Het scheen Perijn echter toe dat minder littekens betekende dat je wist wat je deed. Haar geur was vervuld van zelfvertrouwen. Ze keek naar de wapperende banieren. Hij dacht dat ze wat langer keek naar Manetherens Rode Adelaar, en toen weer naar Mayenes Gouden Havik, maar al snel bestudeerde ze hem. Haar gezichtsuitdrukking veranderde geen spat, maar toen ze zijn gele ogen zag, bespeurde hij iets onbenoembaars in haar geur; iets scherps en hards. Toen ze de zware smidshamer in de lus aan zijn riem zag, nam die vreemde geur toe.

‘Ik geef u Perijn t’Bashere Aybara, Heer van Tweewater, leenheer van koningin Alliandre van Geldan,’ kondigde Tallanvor aan met een handgebaar naar Perijn. Hij beweerde dat de Seanchanen stonden op formaliteiten, maar Perijn wist niet of dit een Seanchaanse ceremonie was of iets uit Andor. Misschien verzon Tallanvor het allemaal wel ter plekke, ik geef u Berelain sur Paendrag Paeron, Eerste van Mayene, Gezegende van het Licht, Verdedigster van de Golven, Hoogzetel van het Huis Paeron.’ Met een buiging naar de twee verplaatste hij zijn leidsels en gebaarde met de andere hand naar de Seanchaan. ik geef u baniergeneraal Tylee Khirgan van het Eeuwig Zegevierende Leger, in dienst van de keizerin van Seanchan. Ik geef u kapitein Bakayar Mishima van het Eeuwig Zegevierende Leger, in dienst van de keizerin van Seanchan.’ Nog een buiging, en Tallanvor wendde zijn rijdier en nam zijn plaats naast de banieren weer in. Zijn gezicht stond even grimmig als dat van Aram, maar hij rook hoopvol.

‘Ik ben blij dat hij u niet de Wolvenkoning heeft genoemd, mijn Heer,’ zei de baniergeneraal. Ze vervormde haar woorden en Perijn moest goed luisteren om haar te kunnen verstaan. ‘Anders zou ik hebben gedacht dat Tarmon Gai’don was aangebroken. U kent de Voorspellingen van de Draak? “Als de Wolvenkoning zijn hamer draagt, zo zijn de laatste dagen bekend. Wanneer de vos huwt met de raaf en de strijdtrompetten worden gestoken.” Zelf heb ik die tweede regel nooit begrepen. En u, Vrouwe. Sur Paendrag. Dat betekent “uit Paendrag”?’

‘Mijn familie stamt af van Artur Paendrag Tanreall,’ antwoordde Berelain met hoog geheven hoofd. Een briesje bracht de geur van trots, naast haar geduld en haar reukwater. Ze hadden afgesproken dat Perijn als enige het woord zou voeren – ze was hier alleen om indruk te maken op de Seanchanen als mooie jonge vorstin, of tenminste om Perijn extra gewicht te geven – maar hij nam aan dat ze een rechtstreekse vraag wel moest beantwoorden. Tylee knikte alsof dat het antwoord was dat ze had verwacht. ‘Dan bent u een verre nicht van de keizerlijke familie, Vrouwe. Ik twijfel er niet aan dat de keizerin, moge zij eeuwig leven, u zal eren. Zolang u tenminste zelf geen aanspraak wilt maken op Haviksvleugels keizerrijk.’

‘De enige aanspraak die ik maak is op Mayene,’ zei Berelain trots. ‘En die zal ik verdedigen tot mijn laatste adem.’ ik ben hier niet gekomen om te praten over de Voorspellingen of Haviksvleugel of uw keizerin,’ zei Perijn geërgerd. Voor de tweede maal in slechts enkele ogenblikken probeerden die kleuren in zijn hoofd samen te komen, met als enige resultaat dat ze weer uiteenvielen. Hij had geen tijd. De Wolvenkoning? Springer zou er hard om lachen, als een wolf dat kon. En alle andere wolven ook. Maar toch voelde hij zich verkillen. Hij had niet beseft dat hij in de Voorspellingen werd genoemd.

En zijn hamer zou de Laatste Slag voorspellen? Maar niets deed ertoe, behalve Faile. Alleen zij. En wat ervoor nodig was om haar te bevrijden. ‘Er was overeengekomen dat bij deze ontmoeting de beide groepen elk uit niet meer dan dertig personen zouden bestaan, maar u hebt aan weerszijden van ons mannen in het bos geplaatst. Een heleboel mannen.’

‘U ook,’ zei Mishima met een grijns die werd vervormd door een wit litteken dat zijn mondhoek raakte, ‘anders zou u niet van de onze weten.’ Hij had een nog zwaardere tongval dan zij. Perijn hield zijn ogen op de baniergeneraal gericht. ‘Zolang beide groepen hier zijn, kunnen er ongelukken gebeuren. Ik wil geen ongelukken. Ik wil mijn vrouw terug van de Shaido.’

‘En hoe stelt u voor dat we ongelukken voorkomen?’ zei Mishima, terwijl hij terloops met zijn teugels speelde. Hij klonk alsof de vraag niet dringend was. Het leek erop dat Tylee hem wilde laten praten terwijl zij de reacties van Perijn inschatte. ‘Moeten we u vertrouwen en onze mannen eerst wegsturen, of moet u ons vertrouwen en uw mannen zich als eerste laten terugtrekken? “Op grote hoogten zijn de paden geplaveid met dolken.” Er is niet veel ruimte voor vertrouwen. Ik neem aan dat we onze mannen allebei tegelijk kunnen bevelen zich terug te trekken, maar een van beide partijen zou vals kunnen spelen.’

Perijn schudde zijn hoofd. ‘U zult mij moeten vertrouwen, baniergeneraal. Ik heb geen reden om u te willen aanvallen of gevangen te nemen; integendeel, ik heb juist alle reden om dat niet te doen. Ik kan bij u niet van datzelfde zeker zijn. U denkt misschien dat het gevangennemen van de Eerste van Mayene wel een beetje verraad waard is.’ Berelain lachte zachtjes. Het was tijd voor de tak. Niet alleen om de Seanchanen als eerste het bos uit te dwingen, maar om hen ervan te overtuigen dat ze nodig hadden wat hij kon bieden. Hij zette de tak rechtop in het zadel voor zich. ik verwacht dat uw mannen goede soldaten zijn. Mijn mannen zijn geen soldaten, hoewel ze hebben gevochten tegen Trolloks en Shaido en het tegen beide goed hebben gedaan.’ Hij greep de tak onderaan vast en hield hem hoog boven zijn hoofd, de gladgeschaafde zijkanten aan weerszijden.

‘Maar ze zijn gewend aan de jacht op leeuwen, luipaarden en klip-katten die vanuit de bergen achter onze kuddes aankomen, en wilde zwijnen en beren; dieren die terug jagen, in wouden niet veel anders dan deze.’

De tak probeerde zich woest te draaien in zijn in een handschoen gehulde vuist toen twee inslagen, nog geen hartslag achter elkaar, door zijn arm schokten. Hij liet de tak zakken en toonde twee pijlen, hun beitelvormige punten aan weerszijden diep in het hout begraven. Driehonderd pas was een grote afstand voor een doelwit als dit, maar hij had Jondien Barran en Jori Kongar gekozen om de schoten af te vuren. Dat waren zijn beste mannen. ‘Als het erop aankomt, zullen uw mannen niet eens zien door wie ze gedood worden, en die wapenrusting zal niet veel uithalen tegen een voetboog uit Tweewater. Ik hoop dat het niet zover komt.’ Met al zijn kracht gooide hij de tak omhoog.

‘Mijn ogen!’ gromde Mishima, en zijn hand ging naar zijn zwaard terwijl hij probeerde zijn paard in te houden en tegelijkertijd naar Perijn en de tak te blijven kijken. Zijn helm viel van zijn zadel in het gras.

De baniergeneraal reikte niet naar haar zwaard, hoewel ook zij probeerde zowel Perijn als de tak in het oog te houden. Eerst lukte haar dat. Toen volgden haar blikken nog enkel de tak die omhoogging tot hij honderd voet in de lucht tussen hen in hing. Plotseling werd de tak omgeven door een bal van vuur, zo fel dat Perijn de hitte voelde als van een oven. Berelain stak een hand op om haar gezicht te beschermen. Tylee keek enkel bedachtzaam toe. Het vuur hield maar enkele ogenblikken aan, maar dat was genoeg. Er bleef enkel as van over, drijvend op de wind. As en twee vallende sintels die op het droge gras landden. Er sprongen onmiddellijk kleine vlammetjes op, die begonnen te groeien en zich verspreidden. Zelfs de strijdrossen snoven van angst.

Berelains merrie danste in een poging zich tegen de leidsels te verzetten en te vluchten. Perijn mompelde een vloek – hij had aan de pijlpunten moeten denken. Hij wilde afstappen om het vuur uit te stampen, maar voordat hij zijn been over het paard kon zwaaien verdwenen de vlammen en bleven er slechts kleine kringeltjes rook over die opstegen van een stuk verkoold gras.

‘Brave Norie,’ mompelde de sul’dam, en gaf de damane een schouderklopje. ‘Norie is een geweldige damane.’ De vrouw in het grijs glimlachte verlegen onder de prijzende woorden. Ondanks haar woorden keek de sul’dam ongerust.

‘Dus,’ zei Tylee, ‘jullie hebben een marath...’ Ze aarzelde en tuitte haar lippen. ‘Jullie hebben een Aes Sedai bij jullie. Meer dan één? Geeft niet. Ik kan niet zeggen dat ik erg onder de indruk was van de Aes Sedai die ik heb gezien.’

‘Geen marath’damane, mijn generaal,’ zei de sul’dam zachtjes. Tylee zat heel erg stil en bestudeerde Perijn aandachtig. ‘Asha’man,’ zei ze uiteindelijk. ‘U begint mijn belangstelling te wekken, mijn Heer.’

‘Misschien zal één laatste ding u dan overtuigen,’ zei Perijn. ‘Ted, rol die banier rond de staak en breng hem hierheen.’ Toen hij niets achter zich hoorde, keek hij over zijn schouder. Ted staarde hem onthutst aan. ‘Ted.’

Ted vermande zich en wond de Rode Adelaar rond de staf. Hij keek echter nog steeds ongelukkig terwijl hij naar Perijn reed en het vaandel overhandigde. Hij bleef zitten met uitgestoken hand, alsof hij hoopte dat hij het vaandel weer terugkreeg.

Perijn stuurde Stapper naar de Seanchaan en hield de banier in zijn vuist voor zich uit, parallel aan de grond. ‘Tweewater was het hart van Manetheren, baniergeneraal. De laatste koning van Manetheren is gestorven in een strijd bij Emondsveld, het dorp waar ik ben geboren en opgegroeid. Manetheren zit in ons bloed. Maar de Shaido hebben mijn vrouw gevangengenomen. Om haar te bevrijden, geef ik mijn aanspraak op om Manetheren te doen herleven, en ik zal er elk soort gelofte voor ondertekenen die u wilt. Die aanspraak zou een veld van braamstruiken zijn voor jullie Seanchanen. U zou degene kunnen zijn die dat veld vrijmaakt zonder dat er ook maar een druppel bloed wordt vergoten.’ Achter hem kreunde iemand van ellende. Hij dacht dat het Ted was.

Plotseling werd de bries een orkaan, die de andere kant op waaide en hem bekogelde met gruis, zo hard dat hij zich aan het zadel vast moest grijpen om er niet uit geblazen te worden. Zijn jas werd bijna van zijn lijf gerukt. Waar kwam dat gruis vandaan? Het bos lag vol met een dikke laag dode bladeren. De orkaan stonk ook naar verbrande zwavel, zo scherp dat het brandde in Perijns neus. De paarden gooiden met hun hoofden, hun monden open, maar hun angstige gehinnik ging verloren in het gebrul van de wind. De bulderende wind duurde maar enkele ogenblikken, en toen ging hij liggen, even plotseling als hij was opgestoken, en bleef alleen de bries vanaf de andere kant over. De paarden rilden, snoven, gooiden met hun hoofden en rolden met hun ogen. Perijn klopte Stapper op de hals en mompelde troostende woorden, maar het haalde weinig uit.

De baniergeneraal maakte een vreemd gebaar en mompelde: ‘Wend de Schaduw af. Waar onder het Licht kwam dat vandaan? Ik heb verhalen gehoord over vreemde gebeurtenissen. Of was het een staaltje van meer “overtuiging” van u, Heer?’

‘Nee,’ zei Perijn naar waarheid. Neald had vaardigheden ten aanzien van het weer, zo was gebleken, maar Gradi niet. ‘Wat maakt het uit waar het vandaan kwam?’

Tylee keek hem bedachtzaam aan en knikte toen. ‘Wat maakt het uit?’ zei ze, en klonk alsof ze het niet noodzakelijk met hem eens was. ‘We hebben verhalen over Manetheren. Dat zijn braamstruiken onder je voeten terwijl je geen laarzen draagt. Half Amadicia gonst van de geruchten over u en die banier, om Manetheren weer tot leven te brengen en Amadicia van ons te “redden”. Mishima, blaas de aftocht.’ Zonder aarzelen hief de geelharige man een kleine, rechte hoorn die aan een rood koord om zijn hals hing. Hij blies vier schelle tonen en herhaalde dat tweemaal voordat hij de hoorn weer tegen zijn borst liet vallen. ‘Mijn aandeel is voltooid,’ zei Tylee. Perijn boog zijn hoofd achterover en riep zo hard en duidelijk als hij kon. ‘Danel! Luister! Als de laatste Seanchaan voorbij het eind van de weide is, ga dan met iedereen naar Gradi!’ De baniergeneraal stak haar pink in haar oor en wiebelde ermee, ondanks haar handschoen. ‘U hebt een krachtige stem,’ zei ze droog. Pas toen reikte ze naar de banierstaak, en legde die zorgvuldig over het zadel voor zich. Ze keek er niet meer naar, maar met één hand streelde ze, misschien zonder het te beseffen, over de banier. ‘En wat hebt u dat mijn plan kan helpen, Heer?’ Mishima haakte een enkel achter zijn hoge zadelknop en steeg af om zijn helm te pakken. De wind had hem halverwege naar de rij Seanchaanse soldaten gerold. Tussen de bomen klonk kort het lied van een leeuwerik, toen nog eens en nog eens. De Seanchanen trokken zich terug. Hadden zij de wind ook gevoeld? Het maakte niet uit.

‘Lang niet zoveel mannen als u al hebt,’ gaf Perijn toe, ‘in ieder geval geen geoefende soldaten, maar ik heb Asha’man en Aes Sedai en Wijzen die kunnen geleiden, en u zult ze stuk voor stuk nodig hebben.’

Ze deed haar mond open, maar hij stak een hand op. ik wil uw woord dat u niet zult proberen hun halsbanden om te doen.’ Hij keek nadrukkelijk naar de sul’dam en damane. De sul’dam hield haar blikken op Tylee gericht en wachtte op haar bevelen, maar tegelijkertijd streelde ze over het haar van de andere vrouw zoals je een kat aait. En Norie leek wel bijna te spinnen! Licht! ‘Uw woord dat ze veilig voor u zijn, zij en iedereen in het kamp met een witte mantel. De meesten van hen zijn toch geen Shaido, en de enige Aiel onder hen die ik ken zijn vrienden van me.’

Tylee schudde haar hoofd. ‘U hebt vreemde vrienden, mijn Heer. Hoe dan ook, we hebben mensen uit Cairhien en Amadicia aangetroffen bij troepen Shaido en ze laten gaan, hoewel de meeste Cairhienin te gedesoriënteerd leken om te weten wat ze met zichzelf aan moesten. De enige in het wit die we houden, zijn de Aiel. Die gai’shain zijn geweldige da’covale, in tegenstelling tot de rest. Toch stem ik ermee in uw vrienden te laten gaan. En uw Aes Sedai en Asha’man. Het is heel belangrijk dat deze bijeenkomst wordt beëindigd. Vertel me waar ze zijn, dan kan ik rekening met u houden in mijn plannen.’

Perijn wreef met een vinger langs zijn neus. Het leek onwaarschijnlijk dat veel van die gai’shain Shaido waren, maar dat ging hij haar niet vertellen. Laat ze hun kans op vrijheid wanneer hun jaar en een dag voorbij waren. ‘Het zal mijn plan moeten zijn, vrees ik. Sevanna zal een harde noot zijn om te kraken, maar ik ben eruit hoe het moet. Om te beginnen heeft ze misschien honderdduizend Shaido bij zich, en ze verzamelt er nog meer. Ze zijn niet allemaal algai’d’siswai, maar elke volwassene zal een speer opnemen als het moet.’

‘Sevanna.’ Tylee glimlachte verheugd. ‘Die naam hebben we gehoord. Ik zou Sevanna van de Jumai Shaido graag voorstellen aan de kapitein-generaal.’ Haar glimlach vervaagde. ‘Honderdduizend is veel meer dan ik had verwacht, maar niet meer dan ik aankan. We hebben eerder tegen deze Aiel gevochten, in Amadicia. Of niet, Mishima?’ Mishima reed naar hen terug en lachte, maar het klonk hard, zonder vermaak, inderdaad, baniergeneraal. Het zijn woeste strijders, gedisciplineerd en vakkundig, maar we kunnen ze aan. Je omringt een van hun groepen, hun sibben, met drie of vier damane en hakt op ze in tot ze het opgeven. Het is een nare toestand. Ze hebben hun gezinnen bij zich. Maar daardoor geven ze het wel sneller op.’ ik begrijp dat u een stuk of twaalf damane hebt,’ zei Perijn, ‘maar is dat voldoende om tegenover drie of vierhonderd geleidende Wijzen te staan?’

De baniergeneraal fronste haar voorhoofd. ‘U hebt dat eerder gezegd, Wijzen die geleiden. Elke troep die we hebben gevangen had Wijzen, maar geen van hen kon geleiden.’

‘Dat komt doordat die allemaal bij Sevanna zijn,’ antwoordde Perijn. ‘Minstens driehonderd, misschien vier. De Wijzen bij mij zijn er zeker van.’

Tylee en Mishima keken elkaar aan, en de baniergeneraal zuchtte. Mishima keek bedrukt. ‘Nou,’ zei ze, ‘bevelen of geen bevelen, dit kan dus niet meer stilletjes worden afgehandeld. De Dochter van de Negen Manen zal moeten worden lastiggevallen, ook al zal ik er mijn verontschuldigingen aan de keizerin, moge zij eeuwig leven, voor moeten aanbieden. En dat zal ik waarschijnlijk moeten.’ De Dochter van de Negen Manen? Schijnbaar een of andere hooggeplaatste Seanchaanse. Maar hoezo werd zij door dit alles lastiggevallen? Mishima grimaste, een angstaanjagend tafereel met al die littekens over zijn gezicht. ‘Ik heb gelezen dat er vierhonderd damane aan elke zijde waren bij Semalaren, en dat het een slachting was. De helft van het keizerlijke leger en zeker drie van de vier opstandelingen lagen dood op het slagveld.’

‘Maar toch, Mishima, we moeten het doen. Of liever gezegd, iemand anders moet het doen. Jij hoeft misschien je verontschuldigingen niet aan te bieden, maar ik wel.’ Wat onder het Licht was er zo verontrustend aan een verontschuldiging? De vrouw rook... berustend. ‘Helaas zal het weken, zo niet maanden duren om voldoende soldaten en damane te verzamelen om deze puist door te prikken. Ik dank u voor uw aanbod om te helpen, mijn Heer. Dat zal niet worden vergeten.’ Tylee stak de banier uit. ‘Ik zal u deze teruggeven omdat ik mijn kant van de afspraak niet kan nakomen, maar ik heb wel wat advies voor u. Het Eeuwig Zegevierende Leger heeft misschien nog andere taken voor zich, maar we laten niemand tijdelijk voordeel halen uit de situatie en zichzelf installeren als koning. We zijn van plan dit land terug te eisen, niet om het op te delen.’

‘En wij zijn van plan onze landen te houden,’ zei Berelain vurig, en haar merrie overbrugde de paar passen dood gras tussen haar en de Seanchanen. De merrie wilde graag springen, graag galopperen, weg van die wind, en ze had moeite het dier in toom te houden. Zelfs haar geur was vurig. Geen geduld meer nu. Ze rook als een wolvin die haar gewonde partner verdedigt. ‘Ik heb gehoord dat uw Eeuwig Zegevierende Leger zijn naam niet verdient. Ik heb gehoord dat de Herrezen Draak jullie behoorlijk heeft toegetakeld in het zuiden. Denken jullie maar niet dat Perijn Aybara niet hetzelfde kan doen.’ Licht, en hij had zich druk gemaakt over de heetgebakerdheid van Aram!

‘Ik wil niemand verslaan behalve de Shaido,’ zei Perijn vastberaden, en vocht tegen het beeld dat zich in zijn gedachten probeerde te vormen. Hij vouwde zijn handen op zijn zadelknop ineen. Stapper leek eindelijk te kalmeren. De hengst huiverde af en toe nog een beetje, maar hij rolde niet meer met zijn ogen. ‘Er is een manier om dat te doen en toch iedereen rustig te houden zodat u uw verontschuldigingen niet aan hoeft te bieden.’ Als dat belangrijk voor haar was, maakte hij daar graag gebruik van. ‘De Dochter van de Negen Manen kan zich ontspannen. Ik heb u al verteld dat ik dit heb overdacht. Tallanvor heeft me verteld dat jullie een soort thee hebben waarvan een vrouw die kan geleiden knikkende knieën krijgt.’ Even later liet Tylee de banier weer op haar zadel zakken en keek hem onderzoekend aan. ‘Een vrouw of een man,’ zei ze uiteindelijk, ik heb gehoord dat er op die manier verschillende mannen in hechtenis zijn genomen. Maar hoe stelt u voor dat we het toedienen aan die vierhonderd vrouwen, als ze zijn omringd door honderdduizend Aiel?’

‘Door het ze allemaal toe te dienen zonder dat ze het merken. Ik zal er echter zoveel van nodig hebben als ik krijgen kan. Waarschijnlijk wagenladingen vol. We kunnen het water namelijk niet verwarmen, snapt u, dus wordt het slappe thee.’

Tylee lachte zachtjes. ‘Een gewaagd plan, mijn Heer. Ik neem aan dat ze waar de thee wordt gemaakt misschien wagenladingen hebben, maar dat is een heel eind hier vandaan in Amadicia, bijna bij de grens van Tarabon. De enige manier waarop ik meer dan een paar pond per keer kan krijgen, is als ik iemand van hogere rang uitleg waarom ik het nodig heb. En dan kunnen we het met geen mogelijkheid meer stilhouden.’

‘De Asha’man kennen iets wat Reizen wordt genoemd,’ vertelde Perijn haar, ‘een manier om honderd span of meer in een enkele stap te overbruggen. En om de thee te krijgen, helpt dit misschien.’ Hij trok een gevouwen papier met vetvlekken erop uit zijn linkerhandschoen.

Tylees wenkbrauwen gingen omhoog terwijl ze het las. Perijn kende de korte tekst uit zijn hoofd.

DE DRAGER DEZES STAAT ONDER MIJN PERSOONLIJKE BESCHERMING. GEEF HEM UIT NAAM VAN DE KEIZERIN, MOGE ZIJ EEUWIG LEVEN, ALLE HULP DIE HIJ VERLANGT IN DIENST VAN HET KEIZERRIJK, EN SPREEK HIEROVER TOT NIEMAND DAN TOT MIJ.

Hij had geen benul wie Suroth Sabelle Meldarath was, maar als ze haar naam onder zoiets zette, moest ze wel belangrijk zijn. Misschien was zij die Dochter van de Negen Manen wel. De baniergeneraal gaf het papier aan Mishima en staarde naar Perijn. Die scherpe, harde geur was terug, sterker dan ooit. ‘Aes Sedai, Asha’man, Aiel, uw ogen, die hamer, en nu dit! Wie bent u?’

Mishima floot tussen zijn tanden door. ‘Suroth zelf,’ mompelde hij. ik ben een man die zijn vrouw terug wil,’ zei Perijn, ‘en ik zal tegen de Duistere zelf vechten om haar te krijgen.’ Hij vermeed het om naar de sul’dam en damane te kijken. Het scheelde niet veel of hij had een overeenkomst met de Duistere. ‘Hebben we een overeenkomst?’

Tylee keek naar zijn uitgestoken hand en greep die toen. Ze had een stevige greep. Een overeenkomst met de Duistere. Maar hij zou doen wat nodig was om Faile vrij te krijgen.

5

Iets... vreemds

Het tromgeroffel van de regen op het tentdak, dat bijna de hele nacht had geduurd, vervaagde naar een zachter getik toen Faile naar Sevanna’s stoel liep, een zwaar besneden, vergulde troon in het midden van de lichte, met dikke lagen tapijten bedekte tentvloer. Ze hield haar ogen zorgvuldig neergeslagen om te voorkomen dat ze Sevanna zou beledigen. De lente was ineens begonnen en de branders waren niet aangestoken, en de ochtend was toch een beetje kil. Ze maakte een diepe kniks en hield het gevlochten zilveren dienblad op. De Aielvrouw nam de gouden wijnkelk aan en nam een slok zonder zelfs maar in haar richting te kijken. Faile maakte echter nog een diepe kniks voordat ze achteruitliep en het dienblad neerzette op de blauwe kist met koperen banden waarop een hoge zilveren wijnkan en nog drie kelken stonden. Toen keerde ze terug naar haar plaats bij de andere elf aanwezige gai’shain, die tussen de staande spiegellampen langs de roodzijden tentwand stonden. Het was een ruime, hoge tent. Geen lage Aieltent voor Sevanna.

Het was vaak moeilijk haar te beschouwen als Aiel. Vanochtend hing ze onderuitgezakt in haar stoel in haar mantel van rode brokaatzijde, die rond haar middel was aangesnoerd en daardoor zo ver openstond dat de helft van haar aanzienlijke boezem werd onthuld. Maar ze droeg zo veel halssnoeren met juwelen, smaragden, vuurdruppels, opalen en dikke parels dat het bijna fatsoenlijk was. De Aiel droegen geen ringen, maar Sevanna had minstens één ring met een siersteen om elke vinger. De dikke band van goud en vuurdruppels die ze over de gevouwen blauwzijden sjaal droeg waarmee haar lange gouden haar uit haar gezicht werd gehouden, leek op een coronet of zelfs een kroon. Daar was niets Aiel-achtigs aan. Faile en de anderen, zes vrouwen en vijf mannen, waren in de nacht gewekt om naast Sevanna’s bed te gaan staan – een stel veren matrassen op elkaar – voor het geval de vrouw wakker werd en iets wenste.

Was er ook maar één vorstin ter wereld die werd omringd door een dozijn bedienden terwijl ze sliep? Ze vocht tegen de neiging om te gapen. Er waren veel dingen die je straf opleverden, en gapen hoorde daar zeker bij. Gai’shain moesten onderdanig en gedienstig zijn, schijnbaar tot aan kruipen toe. Bain en Chiad, hoe vurig ze anders ook waren, leken er geen moeit mee te hebben. Faile wel. In de maand nadat ze was uitgekleed en vastgebonden als een smidspuzzel omdat ze een mes had verstopt, was ze negen keer afgeranseld voor kleine overtredingen die in Sevanna’s ogen ernstig waren. Haar laatste verzameling striemen was nog niet helemaal vervaagd, en ze was niet van plan er door onvoorzichtigheid nog een paar te verdienen. Ze hoopte dat Sevanna dacht dat ze getemd was door die nacht die ze vastgebonden in de kou had doorgebracht. Alleen Rolan en zijn branders hadden haar het leven gered. Ze hoopte dat ze niet getemd werd. Als je iets te lang voorwendde, dan kon het de werkelijkheid worden. Ze was minder dan twee maanden een gevangene, maar ze kon zich niet meer goed herinneren hoeveel dagen geleden ze gevangengenomen was. Soms leek het alsof ze al meer dan een jaar een witte mantel droeg. Soms voelden de brede riem en de halsband van platte gouden schakels natuurlijk aan. Dat beangstigde haar. Ze hield zich uit alle macht vast aan de hoop. Ze zou snel ontsnappen. Dat móést wel. Voordat Perijn haar probeerde te bevrijden. Waarom was hij er nog niet? De Shaido verbleven al een hele tijd in Malden. Hij zou haar niet in de steek laten. Haar wolf zou haar komen redden. Ze moest ontsnappen voordat hij bij die poging omkwam. Voordat ze niet meer deed alsof.

‘Hoe lang blijf je Galina Sedai nog straffen, Therava?’ vroeg Sevanna, terwijl ze fronsend naar de Aes Sedai keek. Therava zat met gekruiste benen voor haar op een blauw kussen met kwastjes, haar rug recht en haar houding streng. ‘Gisteravond maakte ze mijn badwater te heet, en ze heeft al zoveel striemen dat ik haar op haar voetzolen moest laten slaan. Dat is niet erg effectief als ze ook nog moet kunnen lopen.’

Faile had vermeden naar Galina te kijken sinds Therava haar de tent in had gebracht, maar haar blikken gingen als vanzelf naar de vrouw toen ze haar naam hoorde noemen. Galina knielde rechtop halverwege tussen de twee Aiel vrouwen, met verkleurde bruinblauwe plekken op haar wangen, haar huid vochtig en glanzend van de stromende regen waar ze door had moeten lopen om hier te komen, haar voeten en enkels modderig. Ze droeg alleen haar gouden halsband met vuurdruppels en haar riem, en leek naakter dan naakt. Haar haren en wenkbrauwen waren nog enkel stoppeltjes. Al haar haren waren met de Ene Kracht van haar af gebrand. Faile had de verhalen gehoord, en ook hoe de Aes Sedai aan haar enkels was opgehangen voor haar eerste afranseling. De gai’shain hadden het er dagenlang over gehad. Alleen het handjevol dat haar leeftijdloze gezicht herkende, geloofde nog dat ze Aes Sedai was, en sommigen van hen hadden dezelfde twijfels die Faile hadden geplaagd toen ze een Aes Sedai onder de gai’shain aantroffen. Ze had immers het gezicht, en de ring, maar waarom zou een Aes Sedai zich zo door Therava laten behandelen? Faile stelde zichzelf die vraag vaak, zonder het antwoord te weten. Ze bleef zich voorhouden dat Aes Sedai vaak dingen deden om redenen die niemand anders begreep, maar dat gaf haar niet veel voldoening.

Wat haar redenen ook waren om een dergelijk misbruik te aanvaarden, Galina’s ogen waren nu groot en angstig en gericht op Therava. Ze hijgde zo dat haar boezem op-en-neer ging. Ze had reden bang te zijn. Iedereen die Therava’s tent passeerde, kon Galina binnen om genade horen janken. Al meer dan een halve week had Faile tijdens haar taken af en toe een glimp van de Aes Sedai gezien, kaal en ontkleed zoals nu, zo hard lopend als ze kon, met paniek op haar gezicht. En elke dag voegde Therava meer striemen toe aan Galina’s lichaam, dat al van de schouders tot in de knieholtes gehavend was. Telkens wanneer de striemen begonnen te genezen, voegde Therava weer nieuwe toe.

Faile had Shaido horen mompelen dat Galina te streng werd behandeld, maar niemand zou zich mengen in wat een Wijze deed. Therava, bijna even lang als de meeste Aielmannen, schikte haar donkere stola, rammelend met goud en ivoren armbanden, en keek Galina aan als een blauwogige adelaar die naar een muis keek. Haar halssnoeren, ook van goud en ivoor, leken eenvoudig vergeleken met de overdaad van Sevanna, haar donkere wollen rokken en witte hemd saai, maar Faile was veel banger voor Therava dan voor Sevanna. Sevanna kon haar straffen als ze struikelde, maar Therava kon haar zonder reden vermoorden of verpletteren. Ze zou dat ook zeker doen als Faile probeerde te ontsnappen en werd gesnapt. ‘Zolang er ook maar de lichtste blauwe plek op haar gezicht te zien is, zal ze ook elders blauwe plekken hebben. Ik heb de voorzijde van haar lichaam niet aangeraakt, zodat ze kan worden gestraft voor andere misdaden.’

Galina begon te trillen. Stille tranen stroomden over haar wangen. Faile wendde haar blik af. Het was pijnlijk om naar te kijken. Zelfs als ze het redde om de staf uit Therava’s tent te krijgen, zou de Aes Sedai dan nog helpen kunnen bij haar ontsnapping? Ze gaf er alle schijn van dat ze volkomen gebroken was. Dat was een harde gedachte, maar een gevangene moest vooral praktisch zijn. Zou Galina haar verraden om te proberen de afranselingen te laten ophouden? Ze had gedreigd haar te verraden als Faile de staf niet in handen kon krijgen. Sevanna zou belangstelling hebben voor Perijn Aybara’s echtgenote, maar Galina leek wanhopig genoeg om alles te proberen. Faile bad dat de vrouw de kracht zou vinden om vol te houden. Natuurlijk plande ze zelf ook een ontsnapping, voor het geval Galina haar belofte om hen mee te nemen als ze vertrok niet kon nakomen, maar het zou zoveel makkelijker zijn, zoveel veiliger voor iedereen, als ze het redde. O, Licht, waarom was Perijn er nog niet? Nee! Ze moest haar gedachten gericht houden. ‘Zo is ze niet erg indrukwekkend,’ mompelde Sevanna, terwijl ze fronsend in haar kelk keek. ‘Zelfs met die ring ziet ze er niet uit als een Aes Sedai.’ Ze schudde geërgerd haar hoofd. Om een reden die Faile niet begreep, was het heel belangrijk voor Sevanna dat iedereen wist dat Galina een zuster was. Ze sprak haar zelfs als zodanig aan.

‘Waarom ben je hier zo vroeg, Therava? Ik heb nog niet gegeten. Wil je wat wijn?’

‘Water,’ zei Therava vastberaden. ‘En wat dat vroeg aangaat, de zon is al bijna boven de horizon. Ik heb ontbeten voor hij opkwam. Je wordt al even traag als een natlander, Sevanna.’ Lusara, een mollige Domani gai’shain, vulde snel een kelk met water uit de zilveren kan. Sevanna leek het grappig te vinden dat de Wijzen alleen maar water wilden drinken, maar ze verschafte het hun wel. Iets anders zou een belediging zijn die zelfs zij zou willen voorkomen. De Domani met de koperkleurige huid was een koopvrouw geweest, en was van middelbare leeftijd, maar de paar witte haren tussen de zwarte die tot over haar schouders hingen waren niet genoeg geweest om haar te redden. Ze was adembenemend mooi, en Sevanna verzamelde de rijken, de machtigen en de mooien om zich heen, en nam ze gewoon voor zichzelf als ze gai’shain van iemand anders waren. Er waren zo veel gai’shain dat maar weinigen klaagden wanneer er een werd ingepikt. Lusara maakte een sierlijke kniks en boog om haar dienblad aan Therava aan te bieden, alles zoals het hoorde, maar onderweg naar haar plaats tegen de muur glimlachte ze naar Faile. Erger nog, het was een samenzweerderige glimlach. Faile onderdrukte een zucht. Haar laatste afranseling had ze gekregen omdat ze op het verkeerde ogenblik had gezucht. Lusara was een van diegenen die in de afgelopen twee weken trouw aan haar hadden gezworen. Na Aravine had Faile geprobeerd zorgvuldig te kiezen, maar als je iemand afwees die er zelf om vroeg, kon die je later misschien verraden. En nu had ze veel te veel volgelingen, een groot aantal van wie ze niet zeker was. Ze begon te geloven dat Lusara te vertrouwen was, of dat de vrouw haar in elk geval niet met opzet zou verraden, maar Lusara beschouwde hun ontsnappingsplannen als een kinderspelletje, zonder kosten als ze verloren. Het leek erop dat ze haar handel op dezelfde manier had aangepakt, en ze had verschillende keren fortuin gemaakt en verloren, maar Faile zou geen kans hebben overnieuw te beginnen als ze verloren. En Alliandre of Maighdin ook niet. Of Lusara.

Sevanna’s gai’shain die werkelijk hadden geprobeerd te ontsnappen, werden geketend gehouden wanneer ze niet bedienden of andere taken hadden.

Therava nam een slok water, zette haar kelk neer op het gebloemde tapijt naast zich en keek Sevanna met een staalharde blik aan. ‘De Wijzen denken dat het hoog tijd is dat we naar het noorden en oosten gaan. We kunnen eenvoudig te verdedigen valleien in de bergen opzoeken, en we kunnen die binnen twee weken bereiken, zelfs al worden we vertraagd door de gai’shain. Deze plek is van alle kanten open, en onze tochten om voedsel te vinden worden telkens langer.’

Sevanna’s groene ogen keken zonder knipperen terug in die starende blik, en Faile betwijfelde of ze dat zelf had gekund. Het zat Sevanna dwars wanneer de andere Wijzen zonder haar samenkwamen, en dat reageerde ze vaak af op haar gai’shain. Maar ze glimlachte en nam een slok wijn voordat ze geduldig zei, alsof ze iets uitlegde aan iemand die net niet slim genoeg was om het te begrijpen: ‘Hier is goede aarde om te beplanten, en we hebben hun zaden naast die van onszelf. Wie weet wat voor aarde er in de bergen is? Bij onze strooptochten vinden we ook koeien, schapen en geiten. Hier zijn goede weiden. Wat voor weiden ken jij in die bergen, Therava? Hier hebben we meer water dan welke stam dan ook ooit heeft gehad. Weet jij waar het water is in de bergen? En wat onze verdediging betreft: wie zal ons aanvallen? Die natlanders rennen weg voor onze speren.’

‘Ze rennen niet allemaal weg,’ zei Therava droog. ‘Sommigen kunnen zelfs goed dansen met speren. En wat als Rhand Altor een van de andere stammen tegen ons opzet? We zouden het pas weten als de hoorns ons omringden.’

Plotseling glimlachte zij ook, een glimlach die haar ogen niet bereikte. ‘Er zijn er die zeggen dat het je plan is om te worden gevangengenomen en gai’shain van Rhand Altor te worden, zodat je hem kunt overhalen met je te trouwen. Dat is een grappige gedachte, vind je ook niet?’

Ondanks zichzelf kromp Faile ineen. Sevanna’s waanzinnige plan om met Altor te trouwen – ze móést wel gek zijn als ze dacht dat dat kon! – was wat Galina voor Faile gevaarlijk maakte. Als de Aielvrouw niet wist dat Perijn een band had met Altor, kon Galina haar dat vertellen. En dat zou ze ook doen als zij die verdomde staf niet in handen kreeg. Sevanna zou haar dan nooit meer uit het oog verliezen en ontsnappen zou onmogelijk worden. Ze zou geketend worden, zo zeker als wanneer ze probeerde te ontsnappen. Sevanna leek het allesbehalve grappig te vinden. Met fonkelende ogen leunde ze voorover, haar mantel open zodat haar boezem volledig zichtbaar was. ‘Wie zegt dat? Wie?’ Therava pakte haar kelk op en nam nog een slok water. Toen Sevanna besefte dat ze geen antwoord zou krijgen, leunde ze achterover en schikte haar mantel. Haar ogen fonkelden nog steeds als geslepen smaragden, en er was niets achteloos aan haar woorden. Ze klonken zo hard als haar ogen keken. ‘Ik ga met Rhand Altor trouwen, Therava. Ik had hem bijna, totdat jij en de andere Wijzen me teleurstelden. Ik zal met hem trouwen, de stammen samenbrengen en alle natlanden overheersen!’ Therava sneerde over de rand van haar kelk. ‘Couladin was de car’a’carn, Sevanna. Ik heb de Wijzen nog niet gevonden die hem toestemming hebben gegeven om naar Rhuidean te gaan, maar dat gebeurt nog wel. Rhand Altor is een man van de Aes Sedai. Ze hebben hem verteld wat hij moest zeggen in het Alcairdal, en het was een zwarte dag toen hij geheimen onthulde waar maar weinigen sterk genoeg voor zijn. Wees maar dankbaar dat de meesten dachten dat hij loog. Ach, dat was ik vergeten. Jij bent nooit naar Rhuidean geweest. Jij geloofde zijn geheime leugens zelf.’ Er begonnen gai’shain binnen te komen via de tentflap, hun witte mantels nat van de regen, met de zomen opgetrokken tot aan hun knieën tot ze binnen waren. Elk van hen droeg de gouden halsband en riem. Hun zachte witte veterlaarzen lieten modderige voetstappen op de kleden achter. Als die straks droog waren, zouden ze ze toch zelf moeten schoonmaken, maar zichtbare modder op je mantel was een zekere weg naar de gesel. Sevanna wilde dat haar gai’shain smetteloos waren in haar buurt. Geen van de Aielvrouwen besteedde ook maar de geringste aandacht aan de nieuwelingen. Sevanna leek geschrokken van wat Therava had gezegd. ‘Wat kan jou het schelen van wie Couladin toestemming heeft gekregen? Het maakt niet uit,’ zei ze, zwaaiend met een hand alsof ze een vlieg verjoeg toen ze geen antwoord kreeg. ‘Couladin is dood. Rhand Altor heeft de merktekens, hoe hij ze ook heeft gekregen. Ik ga met hem trouwen, en ik ga hem gebruiken. Als de Aes Sedai hem konden beheersen, en ik heb gezien hoe ze hem behandelden als een zuigeling, dan kan ik dat ook. Met een beetje hulp van jou. En je zult me helpen. Je bent het immers met me eens dat het verenigen van de stammen het waard is, hoe het ook gebeurt? Tenminste, dat vond je ooit wel.’ Op de een of andere manier klonk daarin meer dan een beetje dreiging door. ‘Wij Shaido worden in één klap de machtigste van alle stammen.’

De nieuwe gai’shain deden hun kappen omlaag en liepen zwijgend in een rij langs de tentwanden, negen mannen en drie vrouwen, en een van hen was Maighdin. De vrouw met haren als de zon droeg een grimmige uitdrukking, die al op haar gezicht stond sinds de dag dat Therava haar had gevonden in de tent van de Wijze. Wat Therava ook had gedaan, alles wat Maighdin erover wilde zeggen was dat ze de andere vrouw wilde vermoorden. Soms jammerde ze echter in haar slaap.

Therava hield haar gedachten over het verenigen van de stammen voor zich. ‘Er is veel weerstand hier te blijven. Veel van de sibbe-hoofden duwen elke morgende rode schijven op hun nar’baha. Ik raad je aan naar de Wijzen te luisteren.’

Nar’baha? Dat betekende ‘kist vol dwazen’, of iets van die strekking. Maar wat kon dat zijn? Bain en Chiad leerden haar nog steeds de gebruiken van de Aiel, als ze tijd hadden, en ze hadden nog nooit over zoiets gesproken. Maighdin bleef naast Lusara staan. Een slanke Cairhiense edelman genaamd Doirmanes bleef naast Faile staan. Hij was jong en heel knap, maar hij beet zenuwachtig op zijn lip. Als hij iets ontdekte over de geloften van trouw, zou hij moeten worden gedood. Ze was er zeker van dat hij meteen naar Sevanna zou rennen.

‘We blijven hier,’ zei Sevanna boos, en gooide haar kelk op de tapijten zodat de wijn alle kanten op spatte, ik spreek namens het stamhoofd, en ik heb gesproken!’

‘Je hebt gesproken,’ stemde Therava kalm in. ‘Bendhuin, hoofd van de Groenzoutsibbe, heeft toestemming gekregen om naar Rhuidean te gaan. Hij is vijf dagen geleden vertrokken met twintig van zijn algai’d’siswai en vier Wijzen om getuige te zijn.’ Pas toen naast alle gai’shain die nu klaar waren met hun werk een nieuwe gai’shain stond, deden Faile en de anderen hun kappen omhoog en begonnen langs de wanden naar de tentflap te lopen, al bezig hun mantels tot hun knieën op te trekken. Ze was er volkomen aan gewend geraakt haar benen zo te laten zien. ‘Hij wil me vervangen, en ik ben daar zelfs niet van op de hoogte gebracht?’

‘Niet jou, Sevanna. Couladin. Als zijn weduwe spreek jij namens het stamhoofd totdat er een nieuw stamhoofd terugkeert uit Rhuidean, maar jij bent niet het stamhoofd.’

Faile stapte de koude, grijze motregen in, en de tentflap verstomde wat Sevanna antwoordde. Wat was er gaande tussen die twee vrouwen? Soms, zoals vanochtend, leken ze tegenstanders, maar op andere dagen leken ze onwillige samenzweerders die waren verbonden door iets wat hun geen van beiden beviel. Of misschien was het die band zelf waardoor ze zich ongemakkelijk voelden. Nou, ze zag niet in hoe die kennis haar kon helpen ontsnappen, dus maakte het niet echt uit. Maar het raadsel hield haar bezig.

Er stonden zes Speervrouwen voor de tent, hun sluiers tot op hun borst, hun speren omhooggestoken door het harnas van de boogkokers op hun rug. Bain en Chiad minachtten Sevanna omdat ze Speervrouwen gebruikte als erewacht terwijl ze zelf nooit een Speervrouwe was geweest, en omdat ze haar tent altijd liet bewaken, maar het waren er nooit minder dan zes, dag of nacht. Die twee minachtten de Shaido Speervrouwen ook omdat ze het toelieten. Ook al was je stamhoofd of sprak je namens een stamhoofd, dat gaf je nog niet zoveel macht als de meeste edelen hadden. De handen van de Speervrouwen flitsten in een snel gesprek. Ze ving een paar keer het teken voor car’a’carn op, maar niet veel meer om te begrijpen wat ze bespraken, en of het over Altor of Couladin ging. Ze kon hier niet lang genoeg blijven staan om meer te ontdekken. Nu de anderen zich al voort haastten over de modderige weg, zouden de Speervrouwen argwaan krijgen, en ze konden haar slaan of, erger nog, haar eigen veters gebruiken. Ze had dat al een paar maal aan den lijve ondervonden omdat ze ‘brutale ogen’ had, en ze wilde het niet nog eens meemaken. Vooral niet omdat dat betekende dat ze zich in het openbaar moest uitkleden. Het gaf geen bescherming Sevanna’s gai’shain te zijn. Shaido konden elke gai’shain straffen van wie ze vonden dat die zich onbetamelijk gedroeg. Zelfs een kind mocht dat, als het kind de opdracht had om op je te passen terwijl je een taak uitvoerde. Bovendien zou de koude regen, hoe fijn ook, al snel genoeg door haar wollen mantel heen dringen. Ze hoefde maar een klein stukje te lopen naar haar tent, niet meer dan een kwart span, maar ze zou onderweg zeker nog wel een paar keer worden tegengehouden.

Haar kaak knapte toen ze gaapte en zich afwendde van de grote rode tent. Ze wilde dolgraag naar haar dekens om nog een paar uur te slapen. Vanmiddag zouden er weer klusjes te doen zijn. Wat voor werk het zou zijn, wist ze niet. Het zou zoveel eenvoudiger zijn als Sevanna bepaalde wie wat wanneer moest doen, maar ze leek willekeurig namen te kiezen, en altijd op het laatste ogenblik. Het maakte het plannen van wat dan ook, en zeker de ontsnapping, heel moeilijk.

Er stonden allerlei soorten tenten om die van Sevanna heen: lage, donkere Aieltenten, punttenten, tenten met wanden, tenten in alle soorten en maten en in alle denkbare kleuren, gescheiden door een wirwar van zandpaden die nu modderstromen waren. Aangezien ze zelf niet voldoende tenten hadden, pikten de Shaido alle tenten in die ze konden vinden. Veertien sibben kampeerden nu rondom Malden, honderdduizend Shaido en even zovele gai’shain, en volgens de geruchten zouden er binnen enkele dagen nog twee sibben aankomen, de Morai en Witte Klippen. Op de kleine kinderen na die door de modder spetterden met spelende honden, droegen de meeste mensen die ze zag witte kleren met moddervlekken erop en zeulden ze met manden of uitpuilende zakken.

De meeste vrouwen haastten zich niet alleen, ze renden. Op de smeden na deden de Shaido maar zelden zelf enig werk, en dan meestal alleen maar omdat ze zich verveelden, vermoedde ze. Met zoveel gai’shain was het een taak op zich om voor hen allemaal taken te vinden. Sevanna was niet langer de enige Shaido die in een badkuip zat terwijl een gai’shain haar rug schrobde.

Geen van de Wijzen was tot nu toe zover gegaan, maar sommigen van de anderen zouden nog geen twee stappen verzetten om iets op te pakken wanneer ze een gai’shain konden opdragen dat te doen. Ze was bijna in het gedeelte van het kamp dat was voorbehouden aan de gai’shain, vlak tegen de grijze stenen muren van Malden, toen ze een Wijze zag die op haar af beende met haar donkere stola om haar hoofd gewonden tegen de regen. Faile bleef niet staan maar boog lichtjes door haar knieën. Meira was niet zo angstwekkend als Therava, maar de vrouw met haar grimmige gezicht was hard genoeg, en kleiner dan Faile. Haar smalle mond werd altijd strakker als ze tegenover een vrouw stond die langer was dan zij. Faile had verwacht dat het nieuws dat haar eigen sibbe, Witte Klippen, hier snel zou zijn de vrouw wel zou opvrolijken, maar het nieuws had helemaal geen bespeurbaar effect.

‘Dus je was gewoon langzaam,’ zei Meira toen ze dichterbij kwam. Haar ogen waren zo hard als de saffieren waar ze op leken, ik heb Rhiale bij de anderen achtergelaten omdat ik bang was dat een dronkenlap je een tent in had getrokken.’ Ze keek woest om zich heen alsof ze op zoek was naar een dronkenlap die zoiets van plan was. ‘Niemand heeft me lastiggevallen, Wijze,’ zei Faile snel. De afgelopen weken was dat wel een paar keer gebeurd, door dronken mannen en nuchtere mannen, maar telkens was Rolan net op tijd verschenen. Twee keer had de grote Mera’din moeten vechten om haar te redden, en eenmaal had hij de andere man gedood. Ze had allerlei oproer en problemen verwacht, maar de Wijzen vonden dat het een eerlijk gevecht was geweest, en Rolan zei dat haar naam helemaal niet was genoemd. Hoe vaak Bain en Chiad ook beweerden dat het tegen al hun gebruiken in ging, aanranding was een doorlopend gevaar voor de gai’shainvrouwen hier. Ze was er zeker van dat Alliandre een keer was aangerand voordat zij en Maighdin ook door Mera’din werden geschaduwd. Rolan ontkende dat hij hun gevraagd had haar mensen te helpen. Hij zei dat ze zich gewoon verveelden en iets om handen wilden hebben. ‘Het spijt me dat ik traag was.’

‘Krimp niet zo ineen. Ik ben Therava niet. Ik sla je niet voor de lol.’ Ze zei de woorden op een toon die hard genoeg was voor een hoofdman. Meira sloeg dan misschien geen mensen voor de lol, maar Faile wist uit ervaring dat ze een sterke arm had en hard kon slaan. ‘Vertel me nu wat Sevanna heeft gezegd en gedaan. Dat water dat uit de lucht valt is misschien een wonderbaarlijk iets, maar het is een ellende om doorheen te lopen.’

Het was eenvoudig om het bevel te gehoorzamen. Sevanna was niet wakker geworden gedurende de nacht, en zodra ze opstond had ze alleen maar gepraat over welke kleding en juwelen ze zou dragen; vooral de juwelen. Haar juwelenkist was eigenlijk bedoeld om kleding in op te bergen, maar hij was tot de rand gevuld met meer edelstenen dan de meeste koninginnen bezaten. Voordat ze ook maar enig kledingstuk aantrok, had Sevanna eerst verschillende combinaties van halssnoeren en ringen uitgeprobeerd en zichzelf bekeken in de staande spiegel met de vergulde lijst. Het was zeer beschamend geweest. Voor Faile.

Ze was zojuist aanbeland bij Therava’s aankomst met Galina, toen alles voor haar ogen begon te beven. Zij beefde! Het was geen verbeelding. Meira’s blauwe ogen werden groot; zij had het ook gevoeld. En weer beefde alles, ook zij, nog heviger dan eerst. Geschrokken ging Faile rechtop staan en liet haar mantel los. Nog een keer beefde de wereld, nog heviger, en terwijl de beving door haar heen trok, voelde ze zich alsof ze door een briesje kon worden weggeblazen of eenvoudig kon oplossen in de mist. Ze hijgde terwijl ze wachtte op de vierde beving, waarvan ze zeker was dat die haar en al het andere zou vernietigen. Toen die niet kwam, liet ze opgelucht het laatste beetje adem uit haar longen ontsnappen. ‘Wat was dat, Wijze? Wat gebeurde er net?’ Meira raakte haar eigen arm aan en leek licht verbaasd dat haar hand niet dwars door haar vlees heen ging. ik... Ik weet het niet,’ zei ze langzaam. Ze schokte een beetje en voegde eraan toe: ‘Ga weer aan je werk, meisje.’ Ze greep haar rokken bijeen en beende langs Faile heen, draafde bijna, en spetterde modder in het rond. De kinderen waren van de straat verdwenen, maar Faile hoorde ze huilen in de tenten. Achtergelaten honden rilden en jankten, hun staarten tussen hun poten. Mensen op straat raakten zichzelf aan, raakten elkaar aan, zowel Shaido als gai’shain. Faile sloeg haar handen ineen. Natuurlijk was ze nog gewoon zichzelf. Ze had alleen maar het gevoel gehad alsof ze in mist veranderde. Natuurlijk. Ze trok haar mantel op zodat ze niet nog meer te wassen zou hebben, en begon te lopen. En toen te rennen, zonder op te letten hoeveel modder ze op zichzelf of op anderen spatte. Ze wist dat ze niet kon vluchten voor nog zo’n beving. Maar ze rende toch, zo snel haar benen haar konden dragen.

De tenten van de gai’shain stonden in een brede kring rond de hoge granieten muren van Malden, en ze waren even gevarieerd als de tenten in het buitenste deel van het kamp, hoewel de meeste klein waren. Haar eigen punttent bood net plaats aan twee personen, maar ze woonde er met drie anderen: Alliandre, Maighdin en een voormalige Cairhiense edelvrouwe die Dairaine heette, een van diegenen die de gunst van Sevanna probeerden te winnen door roddels over de andere gai’shain te vertellen. Dat maakte de zaken ingewikkelder, maar ze kon er niets aan doen behalve de vrouw vermoorden, en Faile overwoog dat niet eens. Behalve als Dairaine een echte bedreiging zou worden. Ze sliepen tegen elkaar aan als jonge hondjes, uit noodzaak, dankbaar voor elkaars lichaamswarmte tijdens koude nachten.

In de lage tent was het schemerig toen ze naar binnen dook. Lampolie en kaarsen waren schaars, en werden niet verspild aan gai’shain. Alleen Alliandre was er. Ze lag op haar buik op haar dekens met haar halsband om. Er lag een vochtige doek, gedrenkt in een kruidenmengsel, op haar bont en blauwe achterste. De Wijzen waren gelukkig wel bereid om hun helende kruiden zowel aan gai’shain als aan Shaido te geven. Alliandre had niets verkeerd gedaan, maar ze was genoemd als een van de vijf die Sevanna gisteren het minst hadden behaagd. In tegenstelling tot sommige anderen had zij zich heel goed gehouden toen ze werd gestraft – Doirmanes was gaan huilen voor ze zelfs maar over de kist was gelegd – maar Alliandre werd bijna elke drie of vier dagen uitgekozen. Koningin zijn leerde je niet hoe je een koningin moest dienen. Maar Maighdin werd bijna even vaak gekozen, en zij was de kamenierster van een vrouwe, al was ze dan niet erg vakkundig. Faile zelf was maar eenmaal gekozen. Hoe terneergeslagen Alliandre was, bleek uit het feit dat ze geen poging deed zichzelf te bedekken en zich alleen op haar ellebogen oprichtte. Maar ze had wel haar lange haren gekamd. Als ze dat niet meer deed, wist Faile dat de vrouw niet meer dieper kon zinken, is er net iets... vreemds gebeurd, mijn Vrouwe?’ vroeg ze, de vrees overduidelijk in haar onvaste stem.

‘Ja,’ zei Faile, en bleef ineengedoken onder de tentpaal staan, ik weet niet wat het was. Meira weet niet wat het was. Ik betwijfel of de andere Wijzen het weten. Maar er is ons niets gebeurd.’ Natuurlijk was hun niets gebeurd. Natuurlijk niet. ‘En het verandert niets aan onze plannen.’ Gapend maakte ze de brede gouden riem los en liet hem op haar dekens vallen, en greep toen haar mantel om die over haar hoofd te trekken.

Alliandre begroef haar gezicht in haar handen en begon zachtjes te huilen. ‘We ontsnappen nooit. Ik word vanavond weer afgeranseld. Ik wéét het. Ik word elke dag van de rest van mijn leven afgeranseld.’

Met een zucht liet Faile haar mantel weer zakken en knielde om het haar van haar leenvrouwe te strelen. Je had evenveel verantwoordelijkheden naar je ondergeschikten als naar je meerderen, ik heb nu en dan diezelfde angst,’ gaf ze zachtjes toe. ‘Maar ik weiger daaraan toe te geven. Ik zal ontsnappen. Wij zullen ontsnappen. Je moet moed houden, Alliandre. Ik weet dat je dapper bent. Ik weet dat je tegenover Masema hebt gestaan en je niet van je stuk hebt laten brengen. Dat kun je nu ook, als je je best doet.’

Aravine stak haar hoofd naar binnen door de tentflap. Ze was een onopvallende, mollige vrouw, een edelvrouwe volgens Faile, hoewel ze dat nooit zei, en ondanks het schemerlicht zag Faile dat ze straalde. Zij droeg ook Sevanna’s riem en halsband. ‘Mijn Vrouwe, Alvon en zijn zoon hebben iets voor u.’

‘Het zal even moeten wachten,’ zei Faile. Alliandre was opgehouden met huilen, maar ze lag daar maar, stil en zwijgend. ‘Vrouwe, hierop zult u niet willen wachten.’

Faile hield haar adem in. Zou het echt? Het leek te mooi om waar te zijn.

‘Ik hou vol,’ zei Alliandre, en hief haar hoofd om naar Aravine te kijken. ‘Als wat Alvon heeft datgene is waar ik op hoop, dan hou ik wel vol als Sevanna me laat ondervragen.’

Faile greep haar riem – als ze buiten werd gezien zonder riem en halsband zou ze bijna even zwaar worden gestraft als wanneer ze probeerde te vluchten – en haastte zich de tent uit. De motregen was nog fijner geworden, maar ze trok haar kap toch op. Het was nog steeds koud.

Alvon was een gedrongen man, kleiner dan zijn zoon Theril, een magere jongen. Ze droegen allebei met modder bevlekte, bijna witte mantels van tentdoek. Theril, Alvons oudste zoon, was pas veertien, maar de Shaido hadden dat niet geloofd vanwege zijn lengte; hij was zo groot als de meeste mannen in Amadicia. Faile had Alvon vanaf het begin vertrouwd. Hij en zijn zoon waren een soort legende onder de gai’shain. Drie keer waren ze weggelopen, en elke keer hadden de Shaido er langer over gedaan om ze terug te vinden. En ondanks steeds zwaardere straffen hadden ze op de dag dat ze trouw zwoeren al plannen klaar voor een vierde poging om terug te keren naar de rest van hun familie. Geen van beiden lachte ooit, maar vandaag droegen Alvons verweerde gezicht en het smalle gezicht van Theril allebei een brede grijns.

‘Wat heb je voor me?’ vroeg Faile, terwijl ze haastig haar riem vastmaakte. Haar hart klopte zo hard dat het aanvoelde alsof het ging ontploffen.

‘Het was mijn Theril, Vrouwe,’ zei Alvon. Hij was houthakker en sprak met een ruwe tongval waardoor hij nauwelijks te verstaan was. ‘Hij liep toevallig langs, ziet u, en er was niemand in de buurt, helemaal niemand, dus dook hij snel naar binnen en... Laat het de vrouwe zien, Theril.’

Verlegen greep Theril in zijn wijde mouw – de mouwen van de mantels waren meestal voorzien van ingenaaide zakken – en haalde een gladde witte staf tevoorschijn die eruitzag als ivoor, ongeveer een voet lang en zo slank als haar pols.

Faile keek om zich heen of er niemand toekeek – de straat was verder verlaten, nu nog tenminste – en pakte de staf snel aan zodat ze hem in haar eigen mouw kon verstoppen. De zak in haar mouw was net diep genoeg zodat hij er niet uitviel, maar nu ze het ding in handen had, wilde ze het niet meer loslaten. De staf voelde aan als glas en was opvallend koel, koeler dan de ochtendlucht. Misschien was het een angreaal of een ter’angreaal. Dat zou verklaren waarom Galina hem wilde hebben, maar niet waarom ze hem niet zelf had gestolen. Met haar hand in haar mouw greep Faile de staf stevig vast. Galina was niet langer een bedreiging. Nu was ze Failes redding.

‘Je begrijpt, Alvon, dat Galina misschien niet in staat is jou en je zoon mee te nemen als ze vertrekt,’ zei ze. ‘Ze heeft dat alleen beloofd aan mij en aan degenen die samen met mij gevangen zijn genomen. Maar ik beloof je dat ik een manier zal vinden om jullie en iedereen die trouw aan mij heeft gezworen te bevrijden. En de anderen ook, als ik kan, maar vooral zij. Ik zweer het onder het Licht en bij mijn hoop op wedergeboorte.’ Hoe ze dat zou doen wist ze niet, behalve misschien door haar vader te laten komen met een leger, maar ze zou het doen.

De houthakker maakte een beweging alsof hij ging spugen maar keek haar toen aan, en zijn gezicht kleurde. Hij slikte. ‘Die Galina gaat niemand helpen, mijn Vrouwe. Ze zegt dat ze Aes Sedai is en alles, maar ze is het speeltje van die Therava als u het mij vraagt, en Therava zal haar nooit laten gaan. Hoe dan ook, ik weet dat als we u vrij kunnen krijgen, u de rest van ons zult komen halen. U hoeft niet te zweren en zo. U zei dat u de staf wilde hebben als iemand er de hand op kon leggen zonder gesnapt te worden, en Theril heeft hem voor u gepakt, dat is alles.’

‘Ik wil vrij zijn,’ zei Theril plotseling, ‘maar als we ook maar één iemand vrij krijgen, dan hebben we ze verslagen.’ Hij keek verbaasd dat hij had gesproken en bloosde diep. Zijn vader keek hem fronsend aan en knikte toen bedachtzaam.

‘Goed gezegd,’ zei Faile vriendelijk tegen de jongen, ‘maar ik zweer het toch, en ik houd me daaraan. Jij en je vader...’ Ze liet haar woorden wegsterven toen Aravine, die over haar schouder keek, een hand op haar arm legde. De glimlach van de vrouw had plaatsgemaakt voor een blik van angst.

Faile wendde haar hoofd en zag Rolan bij haar tent staan. Hij was met gemak twee handbreedten langer dan Perijn, en droeg zijn sjoefa om zijn hals met de zwarte sluier omlaag over zijn brede borst. Zijn gezicht was nat van de regen en zijn korte rode haar zat in krullen tegen zijn hoofd geplakt. Hoe lang stond hij daar al? Niet lang, anders had Aravine hem al eerder opgemerkt. De kleine tent bood maar weinig beschutting. Alvon en zijn zoon hadden hun schouders opgetrokken, alsof ze overwogen de lange Mera’din aan te vallen. Dat was een heel slecht plan. Muizen die een kat aanvallen zijn niet slim, zoals Perijn zou hebben gezegd.

‘Ga weer aan je taken, Alvon,’ zei ze snel. ‘Jij ook, Aravine. Ga maar.’ Aravine en Alvon waren verstandig genoeg om geen kniks te maken voordat ze vertrokken, met nog een laatste bezorgde blik op Rolan, maar Theril had zijn knokkels al bijna naar zijn voorhoofd gebracht voordat hij zich herstelde. Blozend haastte hij zich achter zijn vader aan.

Rolan kwam naar haar toe lopen en ging voor haar staan. Vreemd genoeg had hij een bosje blauwe en gele wilde bloemen in zijn hand. Ze was zich zeer bewust van de staf in haar mouw. Waar moest ze dat ding verstoppen? Zodra Therava merkte dat hij weg was, zou ze vast het hele kamp op de kop zetten.

‘Je moet voorzichtig zijn, Faile Bashere,’ zei Rolan glimlachend. Alliandre vond hem niet knap, maar Faile vond dat ze het mis had. Die blauwe ogen en die glimlach maakten hem bijna mooi. ‘Wat je wilt doen is gevaarlijk, en ik ben hier misschien niet veel langer om je te beschermen.’

‘Gevaarlijk?’ Ze voelde een kilte in haar maag. ‘Wat bedoel je? Waar ga je naartoe?’ Haar maag draaide zich om bij de gedachte dat ze zijn bescherming kwijt zou raken. Slechts een paar natlandervrouwen waren aan de attenties van de Shaidomannen ontkomen. Zonder hem...

‘Sommigen van ons denken erover om terug te keren naar het Drievoudige Land.’ Zijn glimlach vervaagde. ‘We kunnen geen valse car’a’cam volgen, en nog een natlander ook, maar misschien laten ze ons met rust in onze veste. We denken erover na. We zijn al heel lang van huis, en die Shaido maken ons misselijk.’ Ze zou wel een manier vinden om zich te redden als hij weg was. Ze zou wel moeten. Hoe dan ook. ‘En wat doe ik dan dat gevaarlijk is?’

Ze probeerde haar stem zorgeloos te laten klinken, maar het viel niet mee. Licht, wat zou er met haar gebeuren als hij er niet meer was? ‘Die Shaido zijn blind, zelfs wanneer ze niet dronken zijn, Faile Bashere,’ antwoordde hij rustig. Hij duwde haar kap achterover en stopte een van de wilde bloemen boven haar linkeroor in haar haren. ‘Wij Mera’din gebruiken onze ogen.’ Hij stak nog een wilde bloem in haar haren, aan de andere kant. ‘Je hebt de laatste tijd veel nieuwe vrienden gemaakt, en je bent van plan met hen te ontsnappen. Een gewaagd plan, en gevaarlijk.’

‘En ga je het de Wijzen vertellen, of Sevanna?’ Ze schrok er zelf van hoe vlak ze dat had gezegd. Haar maag draaide zich om. ‘Waarom zou ik dat doen?’ vroeg hij, en stak nog een bloem in haar haren. ‘Jhoradin is van plan om Lacile Aldorwin mee te nemen naar het Drievoudige Land, ook al is ze een Boomdoder. Hij denkt dat hij haar kan overtuigen een bruidskrans te maken om aan zijn voeten te leggen.’ Lacile had haar eigen beschermer gevonden door tussen de dekens van de Mera’din te kruipen die haar gai’shain had gemaakt, en Arrela had datzelfde gedaan bij een van de Speervrouwen die haar had gevangen, maar Faile betwijfelde of Jhoradin zou krijgen wat hij wenste. Beide vrouwen waren gericht op ontsnappen, als pijlen op een doel. ‘En nu ik erover nadenk, neem ik jou misschien wel mee als we gaan.’

Faile staarde naar hem op. De regen begon haar haren te doorweken. ‘Naar de Woestenij? Rolan, ik houd van mijn man. Dat heb ik je verteld, en het is waar.’

‘Weet ik,’ zei hij, en bleef bloemen in haar haren steken. ‘Maar nu draag je nog steeds wit, en wat er gebeurt terwijl je wit draagt, wordt vergeten zodra je het uittrekt. Je man zal het je niet kwalijk nemen. Bovendien, als we gaan, en als we in de buurt van een natlanderdorp komen, zal ik je vrijlaten. Ik had je nooit gai’shain moeten maken. Die halsband en riem bevatten voldoende goud om je veilig terug te krijgen bij je echtgenoot.’

Haar mond viel open. Ze stond er zelf van te kijken toen haar vuist zijn brede borst raakte. Gai’shain mochten nooit geweld gebruiken, maar de man grijnsde alleen maar naar haar. ‘Jij...!’ Ze sloeg hem nog eens, harder deze keer. ‘Jij...! Ik kan niet eens een woord bedenken dat erg genoeg is. Je hebt me laten geloven dat je me zou achterlaten bij die Shaido, terwijl je al die tijd al van plan was me te helpen ontsnappen?’

Uiteindelijk greep hij haar vuist en hield die zonder moeite vast in een hand die de hare volkomen omsloot. ‘Als we gaan, Faile Bashere,’ lachte hij. De man lachte! ‘Het is nog niet besloten. Hoe dan ook, een man moet een vrouw niet laten merken dat hij te begerig is.’

Weer verraste ze zichzelf, deze keer door tegelijkertijd te lachen en te huilen, zo hard dat ze tegen hem aan moest leunen om niet te vallen. Dat verdomde gevoel voor humor van die Aiel! ‘Je bent heel mooi met bloemen in je haren, Faile Bashere,’ mompelde hij, terwijl hij er nog een bloem aan toevoegde. ‘En zonder ook. En nu draag je nog wit.’

Licht! Ze had de staf die zo koel tegen haar arm rustte, maar ze kon hem niet aan Galina geven totdat Therava haar weer vrij rond liet lopen. Bovendien was er geen enkele manier om er zeker van te zijn dat de vrouw haar niet voor die tijd al uit wanhoop zou verraden. Rolan bood haar een uitweg, als de Mera’din besloten te vertrekken, maar hij zou blijven proberen haar zijn bed in te krijgen zolang ze wit droeg. En als de Mera’din besloten om niet te gaan, zou een van hen dan haar ontsnappingsplannen verraden? Als ze Rolan kon geloven, wisten ze het allemaal! Hoop en gevaar, onlosmakelijk met elkaar verbonden. Wat een kluwen.

Ze bleek volkomen gelijk te hebben over Therava’s reactie. Net voor de middag werden alle gai’shain naar buiten geleid en moesten ze zich uitkleden. Faile bedekte zich zo goed mogelijk met haar handen en kroop tegen de andere vrouwen aan die Sevanna’s riem en halsband droegen – die moesten ze meteen weer omdoen. Ze kropen tegen elkaar aan om nog iets van hun waardigheid te bewaren, terwijl Shaido door de tenten van de gai’shain zochten en alles buiten in de modder gooiden. Faile kon alleen maar denken aan haar bergplaats in het dorp en bidden. Hoop en gevaar, en geen enkele manier om ze van elkaar los te maken.

6

Een staf en een scheerder

Mart had nooit echt verwacht dat Luca Jurador na slechts één dag zou verlaten – het zoutdorp met zijn stenen muren was welvarend, en Luca zag graag munten in zijn handen – dus was hij niet echt teleurgesteld toen de man hem vertelde dat Valan Luca’s Grote Reizende Vertoning en Schitterende Tentoonstelling van Verbazingwekkendheden en Wonderen hier nog minstens twee dagen zou blijven. Niet echt teleurgesteld, maar hij had gehoopt dat zijn geluk zou aanhouden, of dat het feit dat hij ta’veren was hem zou helpen. Maar voor zover hij wist had ta’veren zijn hem nog nooit iets anders dan slechts gebracht.

‘De rijen voor de ingang zijn nu al zo lang als op het beste tijdstip gisteren,’ zei Luca met een weids gebaar. Ze waren in de grote felgekleurde wagen van Luca, vroeg in de morgen na Renna’s dood, en de grote man zat in een vergulde stoel aan de smalle tafel – een echte tafel, met krukken eronder voor gasten. De meeste andere wagens hadden iets wat aan touwen van het dak hing, en mensen zaten op de bedden om te eten. Luca had nog geen van zijn opvallende overjassen aangetrokken, maar hij maakte dat goed met zijn gebaren. Latelle, zijn vrouw, was bezig het ochtendmaal van pap te bereiden op een kleine bakstenen oven met een ijzeren rooster, die in de hoek van de vensterloze wagen was gebouwd. De lucht was vervuld van de scherpe geur van kruiden. De vrouw met haar strenge gezicht deed zo veel kruiden in alles wat ze klaarmaakte dat het wat Mart betrof zo goed als oneetbaar was, maar Luca schrokte alles wat ze hem voorzette altijd op alsof het een feestmaal was. Hij moest wel een leren tong hebben, ik verwacht vandaag twee keer zoveel bezoekers, misschien wel drie keer zoveel, en morgen ook. De mensen kunnen niet alles zien tijdens één bezoek, en hier kunnen ze het zich veroorloven om twee keer te komen. Mond-tot-mond-reclame, Cauton. Mond tot mond. Dat levert evenveel op als Aludra’s nachtbloemen. Ik voel me bijna ta’veren, zoals de dingen lopen. Groot publiek en het vooruitzicht op meer. Een garantie van bescherming van de hoogvrouwe.’ Luca brak plotseling af en keek licht beschaamd alsof hij net bedacht dat Mart van die bescherming uitgesloten was. ‘Het zou je misschien niet bevallen als je echt ta’veren was,’ mompelde Mart, en de andere man keek hem vreemd aan. Hij stak een vinger achter de zwartzijden sjaal waarachter zijn litteken verborgen ging, en trok eraan. Even had het ding te strak gezeten. Hij had een nacht van naargeestige dromen gehad over lijken die stroomafwaarts dreven, en was wakker geworden met rondtollende dobbelstenen in zijn hoofd, altijd een slecht teken, en nu leken ze harder dan eerst tegen de binnenkanten van zijn schedel heen en weer te stuiteren, ik kan je evenveel betalen als je zou verdienen voor elke voorstelling die je tussen hier en Lugard zou geven, hoeveel mensen er ook komen. Naast hetgeen ik je al beloofd had als je ons naar Lugard bracht.’ Als de voorstelling niet overal halt hield, konden ze minstens drie kwart van de tijd naar Lugard besparen. Meer nog, als hij Luca ervan kon overtuigen hele dagen door te rijden in plaats van slechts halve dagen, zoals nu.

Luca leek wel wat te voelen voor het voorstel. Hij knikte nadenkend, maar toen schudde hij zijn hoofd met een droefheid die overduidelijk nep was en spreidde zijn handen. ‘En wat voor indruk moet dat wekken, een reizende voorstelling die nergens stopt om voorstellingen te geven? Het zal er verdacht uitzien. Ik heb de garantie, en de hoogvrouwe zal ook nog voor me pleiten; je wilt toch niet dat de Seanchanen op ons afkomen? Nee, zo is het veiliger voor je.’ De man dacht niet aan Mart Cautons verdomde veiligheid, hij dacht dat zijn verdomde voorstellingen hem meer konden opleveren dan Mart betaalde. Bovendien was het bijna even belangrijk voor hem om zichzelf in het middelpunt van alle aandacht te plaatsen. Sommigen van zijn mensen praatten over wat ze konden doen wanneer ze met pensioen gingen. Luca niet. Hij was van plan door te gaan totdat hij dood neerviel, midden in een voorstelling. En hij zou het zo regelen dat hij het grootst mogelijke publiek had wanneer dat gebeurde. ‘Het is klaar, Valan,’ zei Latelle liefhebbend terwijl ze met een doek om haar handen de ijzeren pan van het vuur haalde en die neerzette op een dikke geweven mat op tafel. Er stonden al twee witgeglazuurde borden met zilveren lepels ernaast. Luca moest zilveren lepels hebben, terwijl alle anderen genoegen namen met tin of pannenmetaal of zelfs hoorn of hout.

Met strenge ogen en een harde trek om haar mond zag de berenleidster er nogal vreemd uit in een lang wit schort over haar blauwe gewaad met sterren. Haar beren wilden waarschijnlijk het liefst in een stel hoge bomen klimmen als ze zo naar hen fronste. Vreemd genoeg deed ze echter alles om ervoor te zorgen dat haar echtgenoot op zijn gemak was.

‘Eet u met ons mee, Meester Cauton?’ Er klonk geen welkom in haar woorden; eigenlijk het tegenovergestelde, en ze maakte geen aanstalten om de kast te openen waar ze de borden bewaarde. Mart maakte een buiging, waardoor haar gezicht nog zuurder werd. Hij was nooit minder dan beleefd geweest tegen die vrouw, maar ze weigerde hem aardig te vinden, ik dank u voor uw vriendelijke uitnodiging, Vrouw Luca, maar nee.’ Ze gromde. Dat waren de beleefdheden dan. Hij zette zijn hoed met de platte rand op en vertrok, en de dobbelstenen ratelden door zijn hoofd.

Luca’s grote wagen, glitterend in rood en blauw en bedekt met gouden sterren en kometen, en niet te vergeten de fasen van de maan in zilver, stond midden in de voorstelling, zo ver mogelijk verwijderd van de stinkende hokken van de dieren en de piketlijnen. Hij werd omgeven door kleinere wagens, huisjes op wielen, de meeste zonder vensters en in een enkele kleur geverfd zonder Luca’s extra versieringen. Overal tussendoor stonden tenten zo groot als kleine huizen in blauw of groen of rood, sommige gestreept. De zon was bijna helemaal boven de horizon uit gekomen in een hemel waarin langzaam wat witte wolkjes voorbij dreven. Kinderen speelden met hoepels en ballen terwijl de kunstenmakers zich klaarmaakten voor hun ochtendoptreden, mannen en vrouwen die zich rekten en strekten, veel van hen met glinsterende, kleurrijke sterren op hun jassen of gewaden. Hij kromp ineen bij het zien van vier slangenmensen in broeken die waren vastgebonden bij de enkels en met hemden die dun genoeg waren om weinig aan de verbeelding over te laten. Twee van hen zaten op hun eigen hoofd boven op dekens die ze hadden uitgespreid op de grond naast hun rode tent, terwijl de anderen zich in knopen hadden gedraaid die onontwarbaar leken. Hun ruggengraat moest wel van touw zijn! Petra, de sterkeman, stond met ontblote borst naast de groene wagen die hij deelde met zijn vrouw, en warmde zich op door in elke hand gewichten te heffen. Mart dacht niet dat hij ze zelf met twéé handen had kunnen tillen. De man had armen die dikker waren dan Marts benen, en hij zweette helemaal niet. Clarines hondjes stonden in een rij onder aan het trappetje van de wagen te kwispelen en wachtten ongeduldig op hun oefenmeesteres. In tegenstelling tot de beren van Latelle, dacht Mart dat de hondjes van de mollige vrouw hun kunsten vertoonden om haar blij te maken.

Wanneer de dobbelstenen klikten in zijn hoofd, wilde hij altijd liever ergens rustig gaan zitten, ergens waar niet snel iets zou gebeuren, om te wachten tot ze zouden ophouden. Hoewel hij graag naar enkele vrouwelijke acrobaten was blijven kijken, van wie enkelen bijna even weinig droegen als de slangenmensen, ging hij op weg om de halve span naar Jurador te lopen. Onderweg bestudeerde hij iedereen die hij op de brede, aangestampte weg tegenkwam aandachtig. Er was iets wat hij hoopte te gaan kopen.

Er sloten mensen aan de lange rij aan, achter een stevig touw dat langs de hoge muur van tentdoek was gespannen. De meeste vrouwen droegen sobere gewaden zonder borduurwerk, en slechts een handjevol mannen had versierde overjassen aan. Een paar boerenkarren met hoge wielen rommelden langs achter een paard of een os. Op de lage heuvels achter het dorp liepen mensen door het kleine woud van windmolens die de zoutbronnen leegpompten, en die ook rond de lange verdampingspannen stonden. Een handelskaravaan van wagens met huiven, twintig stuks achter zes paardenspannen, hobbelde de dorpspoorten uit toen hij naderde, en de handelaar zelf zat in een felgroene mantel achter de menner van de eerste wagen. Er vloog krassend een groep kraaien over zijn hoofd, waardoor hij het even koud kreeg, maar niemand verdween voor zijn ogen, en voor zover hij kon zien wierp iedereen een lange schaduw. Er waren geen schaduwen van dode mensen op de weg vandaag, hoewel hij ervan overtuigd was dat hij die de vorige dag had gezien. Het kon ongetwijfeld niets goeds betekenen als de doden rondwandelden. Waarschijnlijk had het iets te maken met Tarmon Gai’don en Rhand. Er wervelden kleuren door zijn geest en even, in zijn hoofd, zag hij Rhand en Min kussend naast een groot bed staan. Hij struikelde en viel bijna over zijn eigen laarzen. Ze hadden geen kleren aan! Hij zou voorzichtig moeten zijn als hij nadacht over Rhand... De kleuren wervelden en losten tijdelijk op, en hij struikelde weer. Er waren ergere dingen dan twee mensen die elkaar kusten. Heel voorzichtig met wat hij dacht. Licht!

De twee wachten die op hun hellebaarden leunden bij de met ijzer beslagen poorten keken hem argwanend aan. Ze hadden harde gezichten en droegen witte borstplaten en kegelvormige witte helmen met kammen van paardenhaar. Ze dachten waarschijnlijk dat hij dronken was. Zijn geruststellende knik veranderde geen haar aan hun gezichtsuitdrukkingen. Hij kon op dat ogenblik ook wel een stevige borrel gebruiken. De wachten probeerden hem echter niet tegen te houden, ze keken hem alleen na. Dronken lieden veroorzaakten problemen, vooral een man die al zo vroeg op de dag dronken was, maar een dronkenman in een goede overjas – eenvoudig, maar goed gesneden en van goede zijde – met wat kant langs zijn polsen, was iets heel anders.

De geplaveide straten van Jurador waren zelfs op dit tijdstip lawaaiig. Verkopers met bladen of achter kruiwagens prezen hun waren aan, en winkeliers bij smalle tafels voor hun winkels bulderden over de kwaliteit van hun goederen. Kuipers hamerden hoepels om tonnen voor het verschepen van zout. Het gekletter van de weefgetouwen van wevers verdrong bijna de geluiden van smidshamers die hier en daar klonken, laat staan de muziek van fluiten en trommels en luiten die vanuit herbergen en taveernes kwam. Het was een rommelig stadje, met winkels en huizen en herbergen zij aan zij met taveernes en stallen, allemaal van steen en bedekt met roodachtige dakpannen. Een solide dorp, Jurador. En een dorp dat gewend was aan diefstal. De meeste vensters op de benedenverdiepingen waren voorzien van stevige schermen van ijzer. De bovenvensters ook, bij de huizen van de rijken, van wie de meesten ongetwijfeld zoutkooplieden waren. De muziek uit de herbergen en taveernes trok aan hem. Waarschijnlijk zou er in de meeste worden gedobbeld. Hij kon die dobbelstenen bijna over de tafel voelen rollen. Het was al te lang geleden dat hij een stel dobbelstenen in zijn hand had laten rammelen in plaats van binnen in zijn hoofd, maar hij was hier vanochtend niet om te gokken.

Hij had nog niets gegeten, dus liep hij naar een oude vrouw met een dienblad aan een riem om haar hals, die riep: ‘Vleespasteien, gemaakt van het beste rundvlees in Altara.’ Hij geloofde haar op haar woord en overhandigde haar de koperstukken die ze vroeg. Hij had geen koeien gezien op de boerderijen rond Jurador, alleen schapen en geiten, maar je kon maar beter niet vragen wat er precies in een pastei zat, waar je die ook kocht. Misschien waren er toch koeien op naburige boerderijen. Dat kon best. Hoe dan ook, de vleespastei smaakte goed en was wonder boven wonder nog warm. Hij liep verder door de drukke straten met de pastei in zijn hand terwijl hij het vettige sap van zijn kin veegde.

Hij zorgde er goed voor dat hij tegen niemand aan botste. Altaranen waren snel op hun teentjes getrapt. In dit dorp kon je iemands positie afleiden van de hoeveelheid borduurwerk op jas, gewaad of mantel. Hoe meer borduurwerk, hoe hoger de positie. De rijkere vrouwen bedekten hun olijfkleurige gezichten met transparante sluiers, bevestigd aan rijkversierde kammen die in hun strakke vlechten waren gestoken. Maar vrouwen zowel als mannen, of het nu zout- of lintenverkopers waren, droegen lange messen met gekromde lemmeten aan hun riem en streelden soms over de heften alsof ze op zoek waren naar ruzie.

Hij probeerde gevechten altijd te voorkomen, hoewel zijn geluk hem daar maar zelden een handje bij hielp. Ta’veren nam het daarbij over, zo leek het. De dobbelstenen hadden nog nooit een gevecht aangekondigd – een veldslag wel, maar nooit een worsteling op straat – maar hij paste goed op waar hij liep. Niet dat het zou helpen, natuurlijk. Als de dobbelstenen stilvielen, vielen ze stil, en dat was dat. Maar hij zag geen reden om risico’s te nemen. Hij haatte het om risico’s te nemen. Behalve bij het gokken dan, en dat was nauwelijks een risico voor hem.

Hij zag een vat vol dikke vecht- en wandelstokken voor een winkel staan. Er lagen ook zwaarden en dolken uitgestald, onder het waakzame oog van een stevige kerel met platte knokkels, een neus die meer dan eens gebroken was geweest, en met niet alleen de onvermijdelijke dolk maar ook een dikke knuppel aan zijn riem. De man verkondigde met ruwe stem dat alle wapens in Andor waren gemaakt, maar iemand die zijn eigen wapens niet maakte, beweerde altijd dat ze uit Andor kwamen of anders uit de Grenslanden. Of uit Tyr, soms. Daar maakten ze goed staal.

Tot Marts verbazing en vreugde stond er een slanke staf van wat leek op zwart taxushout, meer dan een voet langer dan hijzelf, rechtop in de ton. Hij trok de staf eruit en controleerde de fijne, bijna gevlochten structuur. Het was inderdaad zwart taxushout. Die fijne structuur gaf de bogen die ervan gemaakt werden zoveel kracht, twee keer zoveel als van een andere houtsoort. Je kon het nooit zeker weten tot je hem begon uit te snijden, maar de staf leek volmaakt. Hoe in het Licht was er zwarte taxus terechtgekomen in zuidelijk Altara? Hij wist zeker dat het alleen in Tweewater groeide. Toen de eigenares, een slanke vrouw met tot onder haar boezem felgekleurde vogels op haar rokken geborduurd, naar buiten kwam en begon de wapens aan te prijzen, vroeg hij: ‘Wat kost deze zwarte stok, Vrouwe?’

Ze knipperde met haar ogen, verbaasd dat een man in zijde en kant een vechtstok wilde hebben – het ding was zo dun dat ze dacht dat het een verdomde vechtstok was! – en noemde een prijs die hij betaalde zonder er verder over te onderhandelen. Daardoor knipperde ze weer met haar ogen en fronste haar voorhoofd alsof ze bedacht dat ze meer had kunnen vragen. Hij zou meer hebben betaald voor materiaal om een Tweewaterse boog mee te maken. Met de onbewerkte boogstaf over zijn schouder liep hij verder, schrokte de rest van de vleespastei naar binnen en veegde zijn hand af aan zijn jas. Maar hij was hier niet gekomen voor een ochtendmaal of een boogstaf, net zomin als om te gokken. Hij had belangstelling voor de stallen.

Stalhouderijen hadden altijd wel een stuk of drie paarden te koop staan, en als de prijs goed was wilden ze er meestal ook wel een verkopen die eigenlijk niet te koop was. Tenminste, als de Seanchanen alle paarden niet al hadden ingepikt. Gelukkig waren er tot nu toe nog niet zoveel Seanchanen in Jurador. Hij liep van stal naar stal en bekeek vossen en schimmels, roodbruine paarden, zwarte, witte, grijze en gespikkelde paarden, allemaal merries of ruinen. Een hengst voldeed niet voor hem. Niet elk paard dat hij bekeek was slank of had lange pijpbenen, maar geen van de dieren kwam overeen met wat hij in gedachten had. Totdat hij een smalle stal inliep die lag ingeklemd tussen de winkel van een tapijtenmaker en een grote stenen herberg die De Twaalf Zoutbronnen heette.

Hij dacht dat het geratel van weefgetouwen de paarden wel zenuwachtig zou maken, maar ze waren allemaal rustig; blijkbaar waren ze gewend aan het lawaai. De stallen strekten zich verder uit naar achteren dan hij had verwacht, maar door de lantaarns die aan de stalpalen waren bevestigd was er ook verder van de deuren vandaan nog aardig wat licht. De lucht, vol stof van de hooizolder boven, rook naar hooi en haver en paardenmest, maar niet naar oude paardenmest. Drie mannen met scheppen waren stallen aan het uitmesten. De eigenaar hield zijn stal netjes. Dat betekende minder kans op ziekten. Bij sommige stallen was hij na één keer diep inademen meteen weer naar buiten gerend.

De zwart-witte merrie stond aan een halster van touw voor haar stal terwijl een verzorger er vers stro in legde. Ze stond wijdbeens, haar oren vooruit gestoken en alert. Ze was zo’n vijftien handbreedten hoog, lang van voren, met een stevig lichaam dat duidde op uithoudingsvermogen, en haar benen waren volmaakt geproportioneerd, met korte pijpbenen en goede vetlokken. Haar schouders waren mooi schuin en haar kruis was even hoog als haar schoft. Ze was even goed gebouwd als Pips, of misschien wel beter. Sterker nog, ze was van een ras waar hij over had gehoord maar dat hij nooit had gedacht te zullen zien: een scheerder uit Arad Doman. Geen enkel ander ras had die opvallende kleur. Haar vacht had zwarte en witte strepen die er met een scheermes in hadden kunnen zijn gemaakt, vandaar de naam. Haar aanwezigheid hier was al even raadselachtig als de zwarte taxus. Hij had altijd gehoord dat geen enkele Domani een scheerder zou verkopen aan een uitlander. Hij liet zijn ogen zonder treuzelen langs haar glijden en keek naar de andere dieren in hun stallen. Gingen de dobbelstenen in zijn hoofd nu langzamer? Nee, dat verbeeldde hij zich. Hij was er zeker van dat ze nog net zo snel tolden als in Luca’s wagen.

Een pezige man met een heel dun randje grijs haar op zijn hoofd kwam naar hem toe en boog zijn hoofd boven zijn gevouwen handen. ‘Toke Fearnim, Heer,’ stelde hij zich met een ruwe tongval voor, terwijl hij twijfelend naar de boogstaf op Marts schouder keek. Mannen met zijden jassen en gouden zegelringen droegen dat soort dingen niet vaak bij zich. ‘Hoe kan ik u dienen? Wilt u wellicht een paard huren? Of kopen?’ De schouders van het vest dat hij droeg, over een hemd dat misschien ooit wit was geweest, waren bedekt met borduurwerk; kleine, felgekleurde bloemetjes. Mart keek helemaal niet naar die bloemetjes. De vent had zo’n krom mes aan zijn riem en twee lange witte littekens over zijn leerachtige gezicht. Oude littekens. De gevechten die hij de laatste tijd nog was aangegaan, hadden hem geen zichtbare littekens bezorgd. ‘Kopen, Meester Fearnim, als u iets te verkopen hebt. Als ik ook maar een half fatsoenlijk paard kan vinden. Er zijn me al meer doorgezakte knollen als zesjarigen aangeboden terwijl ze achttien waren dan ik op een stok kan kerven.’ Hij stak grijnzend de boogstaf een eindje omhoog. Zijn vader beweerde altijd dat onderhandelen beter ging als je de ander kon laten grijnzen.

‘Ik heb er drie te koop, Heer, geen ervan doorgezakt,’ antwoordde de pezige man terwijl hij nogmaals boog, maar er was geen teken van een grijns te zien. Fearnim gebaarde. ‘Een ervan staat nu voor haar stal, daar. Vijf jaar oud en een prima paard, Heer. En een koopje voor tien kronen. Goudkronen,’ voegde hij eraan toe. Marts mond viel open. ‘Voor een gevlekte? Ik weet dat de Seanchanen de prijzen hebben opgedreven, maar dat is belachelijk!’

‘O, maar ze is geen gewone gevlekte, Heer. Ze is een scheerder. Bloed-geborenen van de Domani rijden op scheerders.’ Bloed en bloedas! Daar ging zijn kans op een voordeeltje. ‘Dat zegt u, dat zegt u,’ mompelde Mart, en liet de punt van de boogstaf op de vloer zakken zodat hij erop kon leunen. Hij had nog maar zelden last van zijn heup behalve wanneer hij veel liep, en dat had hij vanmorgen gedaan, dus voelde hij steken. Nou, voordeel of niet, hij moest het spel spelen. Er waren regels in de paardenhandel. Als je ze brak, vroeg je erom om bestolen te worden, ik heb nog nooit van paarden gehoord die scheerders worden genoemd. Wat hebt u nog meer? Alleen ruinen of merries, trouwens.’

‘Ik heb alleen ruinen te koop, op die scheerder na, mijn Heer,’ zei Fearnim, en benadrukte het woord scheerder een beetje. Hij draaide zich om naar de achterkant van de stal en riep: ‘Adela, breng die grote vos die te koop staat eens naar buiten.’ Een magere jonge vrouw met puistjes in haar gezicht, in een broek en een eenvoudig donkergekleurd vest, kwam van achter uit de stallen gerend. Fearnim liet Adela met de vos lopen en vervolgens met een schimmel, in het goede licht bij de deuren. Mart moest hem dat nageven. Ze waren helemaal niet slecht maar de vos was te groot, meer dan zeventien handbreedten, en de grijze liet zijn oren plat liggen en probeerde twee keer in Adela’s hand te bijten. Ze wist echter wel raad met de dieren en ontweek de uitvallen van de slechtgehumeurde grijze met gemak. Hij zou deze twee hebben afgewezen, ook als hij zijn zinnen niet op de scheerder had gezet. Een slanke, grijsgestreepte kater, die leek op een kleine versie van een klipkat, ging bij Fearnims voeten zitten likken aan een bloedige snee op zijn schouder. ‘De ratten zijn dit jaar erger dan ooit,’ mompelde de stalhouder terwijl hij fronsend naar de kat keek. ‘Ze vechten ook meer. Ik moet er nog een kat bij hebben, of misschien twee.’ Hij richtte zijn aandacht weer op de zaken. ‘Wilt u niet eens kijken naar mijn beste paard, Heer, aangezien de andere niet geschikt zijn?’ ik kan wel even naar die gevlekte kijken, Meester Fearnim,’ zei Mart twijfelend. ‘Maar niet voor tien kronen.’

‘Goudkronen,’ zei Fearnim. ‘Hurd, loop eens even met de scheerder voor deze heer.’

Hij benadrukte het ras weer. Het zou moeilijk worden de man zijn prijs te laten zakken. Behalve als hij voor de verandering eens een beetje werd geholpen door zijn ta’veren. Zijn geluk hielp hem nooit bij zoiets eenvoudigs als onderhandelen.

Hurd was degene die het stro ververste in de stal van de scheerder, een gedrongen man die ongeveer drie witte haren op zijn hoofd over had en helemaal geen tanden meer in zijn mond. Dat was duidelijk toen hij grijnzend de merrie rond liet stappen. Hij was duidelijk gek op het dier, en terecht.

Ze liep goed, maar toch bekeek Mart haar aandachtig. Aan haar gebit te zien was Fearnim eerlijk geweest over haar leeftijd – alleen een dwaas loog over de leeftijd van een paard behalve als de koper ook een dwaas was, hoewel het hem verbaasde hoeveel verkopers dat inderdaad dachten over hun klanten – en ze stak haar oren naar voren toen hij haar neus streelde en haar ogen controleerde. Ze waren helder en schoon, vrij van afscheiding. Hij voelde langs haar benen maar voelde geen hitte of zwellingen. Er was geen schrammetje of zweer op haar lijf te bekennen, en ze vertoonde ook geen ringworm. Hij kon met gemak een vuist plaatsen tussen haar ribbenkast en haar elleboog – ze zou lange passen kunnen maken – en hij kon nauwelijks een vlakke hand kwijt tussen haar achterste rib en de punt van haar heup. Dat betekende dat ze stevig gebouwd was, en niet gauw een pees zou verrekken als ze galoppeerde. ‘Ik zie dat u verstand hebt van paarden, Heer.’ inderdaad, Meester Fearnim. En tien goudkronen is te veel, vooral voor een gevlekte. Sommigen zeggen dat ze ongeluk brengen, weet u. Niet dat ik dat geloof, niet echt, anders zou ik helemaal geen bod doen.’

‘Ongeluk? Dat heb ik nog nooit gehoord, Heer. Wat biedt u?’ ik zou Tyreens bloed kunnen krijgen voor tien goudkronen. Niet het beste, dat is waar, maar toch Tyreens. Ik geef u tien kronen. Zilverkronen.’

Fearnim gooide zijn hoofd in zijn nek en lachte bulderend. Toen hij uitgelachen was, gingen ze over op het echte onderhandelen. Uiteindelijk overhandigde Mart vijf goudkronen, vier goudmarken en drie zilverkronen, allemaal geslagen in Ebo Dar. Er lagen munten uit vele landen in de kist onder zijn bed, maar bij buitenlandse munten moest je vaak een bankier of geldwisselaar opzoeken om ze te laten wegen en te laten bepalen wat ze ter plaatse waard waren. Hij zou meer aandacht hebben getrokken dan hem lief was, en zou uiteindelijk meer voor het dier hebben betaald, misschien wel de volle tien goudkronen. De weegschalen van geldwisselaars leken altijd zo te werken.

Hij had niet verwacht dat de man zo ver zou zakken, maar aan Fearnims gezicht te zien, dat nu eindelijk grijnsde, had hij nooit verwacht zoveel te krijgen. Het was de beste manier waarop een paardenhandel kon eindigen, als beide partijen vonden dat ze er goed uit waren gesprongen. Al met al was de dag heel goed begonnen, dobbelstenen of geen verdomde dobbelstenen. Hij had kunnen weten dat het niet zou aanhouden.

Hij kwam rond het middaguur weer bij de voorstelling terug, zonder zadel op de scheerder vanwege zijn pijnlijke heup en met de dobbelstenen tollend in zijn hoofd. De rij mensen was langer dan toen hij was vertrokken. Ze stonden te wachten tot ze onder de grote blauwe banier door konden, die tussen twee hoge palen was gespannen, waarop de naam van de voorstelling was geschreven in grote rode letters. De mensen gooiden hun munten in een glazen kan die werd vastgehouden door een stevige paardenoefenaar in een ruwe wollen jas, zodat ze later in een met ijzer beslagen kist konden worden gestrooid onder het toeziend oog van een nog grotere paardenoefenaar. Intussen sloten er nog meer mensen aan, zodat de rij nooit korter leek te worden. Hij strekte zich uit voorbij het einde van het touw en de hoek om. Het was een wonder dat niemand duwde of trok. Er stonden duidelijk boeren in de rij, in ruwe wol en met handen waarin het vuil diep begraven zat, hoewel de gezichten van de kinderen en de boerenvrouwen tenminste gewassen waren. Luca kreeg de toeloop waar hij op gehoopt had, helaas. Nu zou Mart hem zeker niet meer kunnen overtuigen om morgen te vertrekken. Volgens de dobbelstenen stond er iets te gebeuren, iets noodlottigs voor die verdomde Mart Cauton, maar wat? Er waren tijden geweest dat de dobbelstenen waren stilgevallen en hij nog steeds geen notie had van wat er gebeurde.

Net binnen de wand van tentdoek, terwijl de mensen langs stroomden om te kijken naar de kunstenmakers aan weerszijden van de hoofdweg, nam Aludra twee wagenladingen vaten in verschillende afmetingen in ontvangst. Wagens met meer dan tien vaten elk, schijnbaar. ik zal u laten zien waar u de wagens kunt stallen,’ zei de slanke vrouw tegen de menner van de voorste wagen, een magere man met een brede kaak. Aludra’s vlechten, die tot aan haar middel reikten, zwaaiden toen ze Mart volgde met haar blikken, maar ze draaide zich snel weer om naar de wagenmenner. ‘De paarden brengt u later naar de piketlijnen?’

Wat had ze in zulke grote hoeveelheden gekocht? Iets voor haar vuurwerk, zeker. Elke avond, kort na zonsondergang zodat iedereen ze kon zien voordat ze naar bed gingen, schoot ze haar nachtbloemen af, twee of drie voor een stadje zo groot als Jurador of als er meerdere dorpen bij elkaar stonden. Hij had zo zijn gedachten over waarom ze een gieterij nodig had, maar de enige reden die ergens op leek te slaan, sloeg eigenlijk helemaal nergens op.

Hij verstopte de merrie langs de piketlijnen. Nou, eigenlijk kon je een scheerder niet echt verstoppen, maar een paard werd minder opgemerkt tussen andere paarden, en het was nog niet het juiste tijdstip. De boogstaf liet hij in de wagen staan die hij deelde met Egeanin en Domon, die er niet waren, en toen ging hij naar de vaalpurperen wagen van Tuon. Die stond nu niet ver van Luca’s wagen vandaan, hoewel Mart wenste dat ze hem in de buurt van de opslagwagens hadden laten staan.

Alleen Luca en zijn vrouw wisten dat Tuon een hoogvrouwe was in plaats van een bediende die op het punt had gestaan de zogenaamde geliefden Mart en Egeanin te verraden aan haar zogenaamde echtgenoot, maar velen onder het voorstellingsvolk vroegen zich al af waarom Mart meer tijd doorbracht met Tuon dan met Egeanin. Ze verbaasden zich erover en keurden het af. Het was grotendeels een vreemd preuts stel, zelfs de slangenmensen. Het was romantisch om weg te lopen met de vrouw van een wrede heer, maar het was onkies om te rommelen met de bediende van de vrouwe. Dat Tuons wagen deze goede plek had gekregen, tussen de mensen die al jaren Luca’s meest gewaardeerde kunstenmakers waren, zou voor nog meer praatjes zorgen.

Eigenlijk twijfelde hij of hij wel naar Tuon moest gaan terwijl die dobbelstenen door zijn hoofd ratelden. Ze waren te vaak stilgevallen als hij bij haar was, en hij wist van al die keren nog steeds niet waarom. Althans, niet zeker. Misschien was het de eerste keer alleen gebeurd omdat hij haar ontmoette. Als hij eraan dacht, gingen zijn nekharen overeind staan. Toch moest je bij vrouwen altijd risico’s nemen. Bij een vrouw als Tuon wel tien risico’s per dag, en je wist nooit hoe je kansen lagen tot het te laat was. Soms vroeg hij zich af waarom zijn geluk hem niet wat meer hielp bij vrouwen. Vrouwen waren zeker zo onvoorspelbaar als welke eerlijke dobbelstenen dan ook.

Geen van de Roodarmen stond op wacht voor de wagen – dat hoefde nu niet meer – dus draafde hij het trapje achter aan de wagen op en klopte eenmaal voordat hij de deur opendeed en naar binnen stapte. Hij betaalde immers de huur voor dat ding, en ze zouden nauwelijks zonder kleren aan binnen zijn op dit tijdstip van de dag. Bovendien had de deur een grendel als ze mensen buiten wilden houden. Vrouw Anan was weg, maar het was nog steeds druk binnen. De smalle tafel was neergelaten aan de touwen vanaf het dak, en er stonden verschillende schotels met brood, olijven en kaas op, samen met een van Luca’s hoge zilveren wijnkannen, een bolle roodgestreepte kan en met bloemen beschilderde kommen. Tuon, met haar krullende zwarte haren die nu alweer een maand groeiden, zat op de enige kruk in de wagen aan het hoofd van de tafel. Selucia zat op een van de bedden naast haar, en Noal en Olver zaten op het andere bed, met hun ellebogen op de tafel. Vandaag droeg Selucia een donkerblauw gewaad uit Ebo Dar waarin haar indrukwekkende boezem erg goed uitkwam, met een gebloemde sjaal rond haar hoofd; Tuon droeg een rood gewaad dat helemaal leek te bestaan uit smalle plooitjes. Licht, hij had de zijde pas gisteren voor haar gekocht! Hoe had ze de naaister van de voorstelling zover gekregen om nu al een gewaad af te hebben? Hij was er vrij zeker van dat zoiets meestal meer dan een dag duurde. Waarschijnlijk had ze weer vrijgevig zijn goud beloofd. Nou, als je zijde kocht voor een vrouw, moest je er rekening mee houden dat je ook het naaien ervan moest betalen. Dat had hij als jongen wel eens gehoord, toen hij nooit had verwacht ooit zijde te kunnen betalen, maar het was een waarheid als het Licht. ‘... alleen de vrouwen worden ooit buiten hun dorpen gezien,’ zei Noal, maar de verweerde, witharige oude man liet zijn woorden wegsterven toen Mart de wagen binnenkwam en de deur achter zich dichttrok. Het kant langs Noals polsen had betere tijden gekend, en dat gold ook voor zijn goed gesneden jas van fijne grijze wol, maar ze waren schoon en netjes, hoewel ze eigenlijk een beetje vreemd afstaken bij zijn kromme vingers en gehavende gezicht. Die hoorden bij een wat oudere taveerne vechter, iemand die nog lang na zijn beste jaren was blijven vechten. Olver, in de goede blauwe jas die Mart voor hem had laten maken, grijnsde zo breed als een Ogier. Licht, hij was een lief jong, maar hij zou nooit knap zijn met die grote oren en die brede mond. Hij zou heel wat beter met vrouwen moeten leren omgaan als hij op dat gebied ooit enig geluk wilde hebben. Mart had geprobeerd om meer tijd met Olver door te brengen, om hem weg te krijgen van de invloed van zijn ‘ooms’, Vanin en Harnan en de andere Roodarmen, en de jongen leek daarvan te genieten. Alleen niet zoveel als hij genoot van Slangen-en-vossen of Steen spelen met Tuon en staren naar de boezem van Selucia. Het was allemaal best dat die kerels Olver leerden hoe hij moest boogschieten en zwaardvechten en zo, maar als Mart er ooit achter kwam wie hem had geleerd om zo naar vrouwen te loeren...

‘Manieren, Speeltje,’ zei Tuon met haar tongval als honing die van een schotel droop. Harde honing. Behalve wanneer ze Steen speelden, was haar gezichtsuitdrukking meestal streng genoeg voor een rechter die de doodstraf uitsprak, en haar stem ook. ‘Je klopt aan en wacht dan op toestemming om binnen te komen. Behalve als je bezit bent, of een bediende. Dan klop je niet. En er zit ook vet op je jas. Ik verwacht wel van je dat je jezelf schoonhoudt.’ Olvers grijns vervaagde terwijl Mart een veeg uit de pan kreeg. Noal trok zijn kromme vingers door zijn lange haren en zuchtte, en keek toen belangstellend naar het groene bord voor hem alsof hij hoopte een smaragd te vinden tussen de olijven.

Strenge stem of niet, Mart keek graag naar de donkere, kleine vrouw die zijn echtgenote zou worden. Die al half zijn echtgenote was. Licht, ze hoefde alleen maar drie zinnen uit te spreken en het was gebeurd! Maar wat was ze mooi. Ooit had hij haar aangezien voor een kind, maar dat kwam doordat ze zo klein was en haar gezicht verborgen ging achter een halfdoorzichtige sluier. Zonder die sluier was duidelijk te zien dat dat hartvormige gezicht een vrouw toebehoorde. Haar grote ogen waren donkere poelen waar een man een leven lang in kon zwemmen. Haar zeldzame glimlach kon geheimzinnig of schalks zijn, en hij was er dol op. Hij vond het ook leuk om haar aan het lachen te maken. Althans, wanneer ze hem niet uitlachte. Toegegeven, ze was wat slanker dan waar hij altijd de voorkeur aan had gegeven, maar als hij ooit een arm om haar heen kon slaan als Selucia er niet bij was, dacht hij dat ze precies goed zou aanvoelen. En misschien kon hij haar er dan van overtuigen hem een kus te geven met die volle lippen. Licht, daar droomde hij soms over! Ook al berispte ze hem alsof ze al getrouwd waren. Het maakte hem niet echt uit. Maar hij mocht branden als hij snapte wat een beetje vet op zijn jas uitmaakte. Lopin en Nerim, de twee bedienden met wie hij was opgezadeld, zouden vechten om wie de jas mocht schoonmaken. Ze hadden zo weinig te doen dat ze dat nog echt zouden doen ook als hij degene die de taak kreeg niet bij name noemde. Dat zei hij maar niet tegen haar. Vrouwen vonden niets mooier dan wanneer je je verdedigde, en zodra je daarmee begon, hadden zij gewonnen. ‘Dat zal ik proberen te onthouden, Liefje,’ zei hij met zijn mooiste glimlach. Hij liet zich neerzakken naast Selucia en legde zijn hoed neer. De dekens kwamen tussen hen omhoog en ze zaten een voet uit elkaar, maar je zou denken dat hij zich tegen haar aan had gedrukt. Haar ogen waren blauw, maar de woedende blik die ze hem toewierp was zo heetgebakerd dat zijn jas had kunnen verschroeien. ‘Ik hoop dat er meer water dan wijn in die kom zit die voor Olver staat.’

‘Het is geitenmelk,’ zei de jongen verontwaardigd. Ach. Nou ja, misschien was Olver nog een beetje te jong, zelfs voor verdunde wijn. Tuon zat kaarsrecht, maar ze was nog steeds kleiner dan Selucia, die zelf ook niet groot was. ‘Hoe noemde je me?’ zei ze, zo afgemeten als kon met haar tongval.

‘Liefje. Jij hebt een koosnaampje voor mij, dus ik dacht dat ik er dan ook een voor jou moest hebben, Liefje.’ Hij dacht dat Selucia’s ogen uit haar hoofd zouden vallen.

‘Ach, ja,’ mompelde Tuon, en tuitte nadenkend haar lippen. De vingers van haar rechterhand wiebelden, alsof het niets betekende, en Selucia gleed onmiddellijk van het bed en liep naar een van de kasten. Maar ze nam nog wel de tijd om hem over Tuons hoofd heen woedend aan te kijken. ‘Goed dan,’ zei Tuon even later, ik ben benieuwd wie dit spelletje wint, Speeltje.’

Marts glimlach vervaagde. Spelletje? Hij wilde alleen het evenwicht wat herstellen. Maar zij zag het als een spelletje, en dat betekende dat hij kon verliezen. Daar was zelfs grote kans op, aangezien hij geen flauw benul had wat voor spelletje het was. Waarom maakten vrouwen alles altijd zo... ingewikkeld?

Selucia zette een gebarsten kom voor hem neer en een blauwgeglazuurd bord met een stuk knapperig brood, zes soorten gepekelde olijven en drie soorten kaas. Dat deed hem weer wat opleven. Hier had hij op gehoopt, al had hij het niet verwacht. Zodra een vrouw je te eten gaf, kon ze het maar moeilijk over haar hart verkrijgen om je niet nog eens aan haar tafel toe te laten.

‘Het punt is,’ zei Noal, die verderging met zijn verhaal, ‘in die Ayyad-dorpen zie je vrouwen van alle leeftijden, maar geen mannen die veel ouder zijn dan twintig. Geen een.’ Olvers ogen werden nog groter. De jongen ademde de verhalen van Noal bijna in, over de landen die hij had gezien, zelfs over de landen voorbij de Aielwoestenij, en slikte ze in hun geheel door zonder boter. ‘Ben je familie van Jaim Charin, Noal?’ Mart kauwde op een olijf en spuugde onopvallend de pit in zijn hand. Het ding smaakte alsof hij bijna verrot was. De volgende ook. Maar hij had honger, dus schrokte hij ze naar binnen en ging verder met de kruimelige witte geitenkaas terwijl hij de fronsende blikken van Tuon negeerde. Het gezicht van de oude man werd zo strak als steen, en Mart had al een stuk brood afgescheurd en opgegeten voordat Noal antwoord gaf. ‘Een neef,’ zei hij uiteindelijk, met tegenzin. ‘Hij was mijn neef.’

‘Jij bent familie van Jaim Kimstapper?’ vroeg Olver opgewonden. Zijn lievelingsboek was De reizen van Jaim Kimstapper, en hij zou het lang voorbij zijn bedtijd bij lamplicht lezen als Juilin en Thera daar niet een stokje voor hadden gestoken. Hij zei dat hij van plan was alles te zien wat Kimstapper had gezien en nog veel meer, als hij groot was.

‘Wie is die man met twee namen?’ vroeg Tuon. ‘Alleen over grote mannen wordt zo gesproken, en je praat alsof iedereen hem zou moeten kennen.’

‘Hij was een dwaas,’ zei Noal grimmig voordat Mart zijn mond open kon doen, hoewel Olver die van hem wel open kreeg en zo liet hangen terwijl de oude man verder vertelde. ‘Hij ging aan de boemel, de wijde wereld in, en liet zijn goede, liefhebbende echtgenote achter om te sterven van koorts zonder dat hij erbij was om haar hand vast te houden. Hij liet zich gebruiken als een stuk gereedschap door...’ Ineens kreeg Noals gezicht een lege uitdrukking. Hij staarde dwars door Mart heen en wreef over zijn voorhoofd alsof hij zich iets probeerde te herinneren.

‘Jaim Kimstapper was een geweldige man,’ zei Olver vurig. Hij had zijn handen tot vuisten gebald, alsof hij bereid was te vechten voor zijn held. ‘Hij vocht tegen Trolloks en Myrddraal, en hij heeft meer avonturen beleefd dan wie ook ter wereld! Zelfs meer dan Mart! Hij heeft Cowin Gemallan gevangengenomen toen Gemallan Malkier aan de Schaduw had verraden!’

Noal kwam met een schok weer tot zichzelf en klopte Olver op de schouder. ‘Dat is waar, jongen. Dat moet ik hem nageven. Maar welk avontuur is het waard om je vrouw eenzaam te laten sterven?’ Hij klonk bedroefd genoeg om ter plekke zelf te sterven. Olver had daar geen antwoord op en keek bedrukt. Als Noal het favoriete boek van de jongen voor hem had verpest, zou Mart een hartig woordje met de oude man moeten spreken. Lezen was belangrijk – hij las zelf ook, soms – en hij had ervoor gezorgd dat Olver boeken had die hij leuk vond.

Tuon stond op, leunde over de tafel heen en legde een hand op No-als arm. De strenge blik was van haar gezicht verdwenen en vervangen door een tedere. Ze droeg een brede riem van donkergeel bewerkt leer om haar middel, die haar slanke vormen benadrukte. Nog meer van zijn geld weg. Nou ja, hij kon altijd gemakkelijk aan geld komen, en als zij het niet uitgaf, zou hij het waarschijnlijk wel verspillen aan een andere vrouw. ‘U hebt een goed hart, Meester Charin.’ Ze sprak iedereen bij zijn verdomde naam aan, behalve Mart Cauton!

‘Is dat zo, Vrouwe?’ zei Noal, en klonk alsof hij echt graag antwoord wilde krijgen. ‘Soms denk ik...’ Wat hij ook soms dacht, ze zouden het nu niet horen.

De deur zwaaide open en Juilin stak zijn hoofd naar binnen. De kegelvormige rode hoed van de Tyreense dievenvanger stond in de gebruikelijke scheve hoek op zijn hoofd, maar zijn donkere gezicht stond zorgelijk. ‘Er zijn Seanchaanse soldaten aan de overkant van de weg bezig hun kamp op te slaan. Ik ga naar Thera. Ze schrikt zich rot als ze het van iemand anders hoort.’ Hij was meteen weer weg en liet de deur dichtvallen.

7

Een koud zegel

Seanchaanse soldaten. Bloed en bloedas! Dat kon Mart ook nog wel gebruiken, met die dobbelstenen tollend in zijn hoofd. ‘Noal, ga Egeanin opzoeken en waarschuw haar. Olver, waarschuw de Aes Sedai, en Bethamin en Seta.’ Die vijf waren waarschijnlijk samen of bij elkaar in de buurt.

De twee voormalige sul’dam schaduwden de zusters telkens wanneer ze de wagen verlieten die ze deelden. Licht, hij hoopte dat geen van hen weer naar het stadje was gegaan. Dat zou zeker een wezel in het kippenhok stoppen! ik ga naar de ingang om te kijken of we in de problemen zitten.’

‘Ze reageert niet op die naam,’ mompelde Noal terwijl hij onder de tafel vandaan schoof. Hij bewoog zich soepel voor iemand die eruitzag alsof de helft van de botten in zijn lijf ooit gebroken was geweest. ‘Dat weet je.’

‘Je weet wie ik bedoel,’ zei Man scherp, fronsend naar Tuon en Selucia. Die onzin met die namen was hun schuld. Selucia had Egeanin verteld dat ze nu Leilwin Scheeploos heette, en dat was de naam die Egeanin gebruikte. Nou, hij pikte dat soort dingen niet, niet voor hemzelf en niet voor haar. Ze moest vroeg of laat maar bij zinnen komen.

‘Ik zeg het alleen maar even,’ zei Noal. ‘Kom mee, Olver.’ Mart ging achter hen aan, maar voordat hij bij de deur was, sprak Tuon. ‘Geen waarschuwingen dat we binnen moeten blijven, Speeltje? Laat je niemand achter om ons te bewaken?’

De dobbelstenen vertelden hem dat hij Harnan of een van de andere Roodarmen moest opzoeken en hem buiten zou moeten zetten voor het geval dat, maar hij aarzelde niet. ‘Je hebt je woord gegeven,’ zei hij, en zette zijn hoed op. De glimlach die hij ten antwoord kreeg, was het risico waard. Het Licht brande hem, haar hele gezicht lichtte ervan op. Vrouwen waren altijd een gok, maar soms was een glimlach winst genoeg.

Hij zag bij de ingang dat Juradors tijd zonder Seanchaanse aanwezigheid voorbij was. Tegenover de voorstelling, aan de overkant van de weg, legden honderden mannen hun wapenrusting af, laadden wagens uit, zetten tenten op in nette rijen en legden piketlijnen aan. Alles gebeurde heel efficiënt. Hij zag Taraboners met maliënsluiers aan hun helmen en blauwe, gele en groene strepen over hun borstplaten. Mannen die duidelijk infanterie waren, in dezelfde soort wapenrusting, stapelden lange staken en bogen op die veel korter waren dan de bogen uit Tweewater. Hij dacht dat dat Amadicianen moesten zijn. Noch Tarabon, noch Altara had veel voetsoldaten, en Altaranen in dienst van de Seanchanen hadden om de een of andere reden een ander soort wapenrusting. Er waren natuurlijk ook echte Seanchanen bij, misschien twintig of dertig. Die geverfde wapenrusting van overlappende platen en die vreemde insectachtige helmen herkende hij uit duizenden.

Drie soldaten kwamen over de weg aangewandeld; slanke, doorgewinterde mannen. Hun blauwe overjassen met groengeel gestreepte kragen waren eenvoudig genoeg ondanks de kleuren en vertoonden wel de slijtage van het gebruik van wapenrustingen, maar geen tekenen van rang. Het waren dus geen officieren, maar misschien toch nog zo gevaarlijk als rode adders. Twee van die kerels konden uit Andor of Morland of zelfs Tweewater afkomstig zijn, maar de derde had de schuine ogen van een Saldeaan, en zijn huid had de kleur van honing. Zonder hun pas te vertragen, liepen ze de voorstelling binnen. Een van de paarden verzorgers bij de ingang floot schril, in drie tonen, en al snel gingen die als een soort echo de hele voorstelling door. De andere paardenverzorger, een schele vent die Bollin heette, stak de glazen kan naar de drie mannen uit. ‘De toegangsprijs is een zilveren penner elk, kapitein,’ zei hij misleidend mild. Mart had de grote man wel eens op dezelfde manier horen praten een tel voordat hij een andere paardenverzorger met een kruk op zijn hoofd sloeg. ‘Kinderen vijf koperstukken als ze boven mijn middel uit komen, en drie als ze kleiner zijn, maar alleen kinderen die nog niet kunnen lopen mogen gratis naar binnen.’

De Seanchaan met de honingkleurige huid stak een hand op alsof hij Bollin uit de weg wilde duwen maar aarzelde toen, en zijn gezicht werd nog harder, als dat al kon. De andere twee kwamen naast hem staan, hun vuisten gebald, toen het gestamp van laarzen aankondigde dat zo ongeveer elke man in de voorstelling in aantocht was: kunstenmakers in hun opvallende kleding en paardenverzorgers in ruwe wol. Elk van hen had een soort knuppel in zijn hand, ook Luca, in een felrode jas tot aan zijn omgeslagen laarzen die was voorzien van geborduurde gouden sterren, en zelfs Petra met zijn ontblote borst, die de zachtaardigste man was die Mart ooit had ontmoet. Petra’s gezicht leek nu echter meer op een donderwolk. Licht, dit kon een slachtpartij worden, met de vrienden van deze kerels nog geen honderd pas verderop en al hun wapens bij de hand. Hier zou Mart liever niet bij zijn. Hij raakte onopvallend de werpmessen aan die in zijn mouwen verstopt zaten en haalde zijn schouders op om het mes te voelen dat achter zijn nek hing. Hij kon de messen onder zijn jas of in zijn laarzen niet controleren zonder te worden opgemerkt. De dobbelstenen klonken als een aanhoudende donder. Hij begon te bedenken hoe hij Tuon en de anderen weg kon krijgen. Hij moest haar nog een tijdje langer bij zich houden. Voordat de rampspoed kon toeslaan verscheen er een Seanchaanse, in een blauw-groen-geel gestreepte wapenrusting, maar met haar helm op haar rechterheup. Ze had schuine ogen en een honingkleurige huid, en er verscheen wat wit in haar kortgeknipte zwarte haren. Ze was bijna een voet kleiner dan elk van deze drie en er zaten geen pluimen op haar helm, alleen een kleine kam als een bronzen pijlpunt voorop. Maar de drie soldaten gingen stram rechtop staan toen ze haar zagen. ‘Waarom verbaast het me niet om jou aan te treffen bij iets wat lijkt op een mooi begin van een relletje, Murel?’ Haar zware tongval klonk nasaal. ‘Wat is hier aan de hand?’

‘We hebben betaald, Standaarddrager,’ antwoordde de man met de honingkleurige huid in dezelfde nasale tongval, ‘en toen zeiden ze dat we meer moesten betalen omdat we soldaten van het keizerrijk waren.’

Bollin deed zijn mond open, maar ze onderbrak hem met een geheven hand. Zo’n aanwezigheid had ze. Ze liet haar blik dwalen over de mannen die met hun knuppels in een halve kring waren komen staan, schudde even haar hoofd toen ze Luca zag, en keek toen Mart aan. ‘Hebt u gezien wat er gebeurd is?’

‘Jawel,’ antwoordde Mart, ‘ze probeerden door te lopen zonder te betalen.’

‘Dat is mooi voor je, Murel,’ zei ze, en de man knipperde verbaasd met zijn ogen naar haar. ‘Mooi voor jullie alle drie. Het betekent namelijk dat jullie je geld in je zak houden. Want jullie mogen allemaal de komende tien dagen het kamp niet uit, en ik denk niet dat de voorstelling hier nog zo lang zal blijven. Bovendien houd ik van jullie alle drie een week loon in. Jullie moesten wagens uitladen zodat de mensen hier niet zouden denken dat we onszelf beter vinden dan hen. Of willen jullie worden aangeklaagd voor het zaaien van verdeeldheid onder de rangen?’ De drie mannen werden bleek. Schijnbaar was dat een ernstige aanklacht. ‘Dat dacht ik al. En nu uit mijn ogen, voor ik er een maand van maak in plaats van een week.’

‘Jawel, Standaarddrager,’ blaften ze allemaal tegelijk, en renden toen zo hard mogelijk de weg weer over terwijl ze hun jassen uittrokken. Het waren harde mannen, maar de Standaarddrager was harder. Ze was echter nog niet klaar. Luca stapte naar voren en maakte een zwierige buiging, maar ze snoerde hem de mond voordat hij haar kon bedanken, ik heb het niet zo op kerels die mijn mannen met knuppels bedreigen,’ zei ze, met haar vrije hand op haar zwaardgevest, ‘zelfs niet iemand als Murel, niet zoals de kansen hier liggen. Maar toch, jullie tonen wel ruggengraat. Wil een van jullie dappere lieden misschien een leven van glorie en avontuur? Loop dan maar met me mee naar de overkant, dan schrijf ik je in. Jij daar in die dure rode jas. Je ziet eruit als een geboren lansier. Ik wed dat ik jou binnen een paar weken in een echte held kan veranderen.’ De verzamelde mannen schudden met hun hoofden en sommigen gingen ervandoor toen ze zagen dat er nu geen problemen meer zouden komen. Petra was een van hen. Luca keek alsof hij een klap op zijn hoofd had gekregen. Enkele anderen leken bijna even onthutst door het aanbod. Optreden verdiende beter dan de soldaat uithangen, en je liep niet het risico dat iemand een zwaard in je lijf stak. ‘Nou, zolang jullie hier nog staan, kan ik jullie misschien overtuigen. Je wordt waarschijnlijk niet rijk maar je krijgt je loon meestal op tijd, en er is altijd kans op buit als het bevel wordt gegeven. Dat gebeurt wel eens. Het eten wisselt maar is meestal warm, en er is meestal genoeg om je buik te vullen. De dagen zijn lang, maar daardoor ben je wel zo moe dat je ’s nachts goed slaapt. Als je dan tenminste niet hoeft te werken. Heeft er al iemand belangstelling?’ Luca vermande zich. ‘Dank u, kapitein, maar nee,’ zei hij, en klonk alsof hij half gewurgd werd. Sommige dwazen dachten dat soldaten gevleid waren als iemand ze een hogere rang toedichtte dan ze werkelijk hadden. En sommige domme soldaten waren dat ook. ‘Verontschuldigt u mij, alstublieft. We hebben een voorstelling voor te bereiden. En de mensen zullen niet blij zijn als ze nog veel langer moeten wachten.’ Vlet een laatste, behoedzame blik op de vrouw, alsof hij bang was dat ze hem aan zijn kraag mee zou sleuren, draaide hij zich om naar de mannen achter hem. ‘Allemaal terug naar jullie plekken. Wat hangen jullie hier nog rond? Ik heb alles in de hand. Ga terug naar jullie plekken voordat de mensen hun geld terug eisen.’ Dat was wat hem betrof een ramp. Als hij de keus had tussen het geld teruggeven of een rel, zou Luca niet in staat zijn te kiezen welke van de twee erger was.

Terwijl de leden van de voorstelling zich verspreidden en Luca zich op weg haastte terwijl hij over zijn schouder naar haar bleef kijken, wendde de vrouw zich tot Mart, de enige overgebleven man naast de twee paardenverzorgers. ‘En jij? Zo te zien zou jij het tot officier kunnen schoppen en mij bevelen kunnen geven.’ Ze klonk alsof ze dat wel een grappige gedachte vond.

Hij wist waar ze mee bezig was. De mensen in de rij hadden gezien dat ze drie Seanchaanse soldaten op een holletje had weggestuurd, en niemand wist waarom, maar nu hadden ze de vrouw op eigen houtje een veel grotere menigte zien verspreiden. Hij zou haar meteen een plek hebben gegeven in de Bond als vaandrager, ik zou een waardeloze soldaat zijn, Standaarddrager,’ zei hij, en lichtte zijn hoed iets op. Ze lachte.

Toen hij zich omdraaide, hoorde hij Bollin mild tegen iemand zeggen: ‘U hebt niet gehoord wat ik die man vertelde? Het is een zilveren penner voor u en nog een voor uw echtgenote.’ Er ratelden munten in de kan. ‘Dank u.’ Alles was weer zoals het moest zijn. En de dobbelstenen rammelden nog steeds in zijn hoofd. Hij zocht zich een weg door de voorstelling, waar acrobaten weer voor het publiek hun kunsten vertoonden op houten verhogingen, jongleerders jongleerden en Clarines honden op grote houten ballen liepen. Miyora’s luipaarden stonden op hun achterpoten in een hok dat nauwelijks sterk genoeg leek om hen binnen te houden. Mart besloot bij de Aes Sedai te gaan kijken. Hij dacht aan hen door de luipaarden. De gewone soldaten zouden misschien de hele dag werken, maar hij durfde te wedden dat minstens een paar van de officieren straks nog wel zouden komen kijken. Hij vertrouwde Tuon, vreemd genoeg, en Egeanin was wel zo verstandig om uit het zicht te blijven als er andere Seanchanen in de buurt waren, maar gezond verstand leek niet zo algemeen onder de Aes Sedai. Zelfs Teslyn en Edesina, die damane waren geweest, namen domme risico’s. Joline scheen te denken dat ze onkwetsbaar was.

Iedereen bij de voorstelling wist nu dat de drie vrouwen Aes Sedai waren, maar hun grote wagen, de witkalk doorgelopen van de regen, stond nog steeds vlak bij de huifwagens met voorraden, niet ver van de piketlijnen vandaan. Luca had zijn voorstelling willen herindelen voor een hoogvrouwe die hem een garantie van bescherming gaf, maar niet voor Aes Sedai die hem met hun aanwezigheid in gevaar brachten en bovendien zo goed als blut waren. De vrouwen van de voorstelling mochten de zusters wel, de mannen waren in verschillende gradaties behoedzaam – dat waren mannen bijna altijd met Aes Sedai – maar Luca had ze waarschijnlijk weggestuurd als Mart geen goud had gehad. Zolang ze in streken waren die in handen waren van de Seanchanen, vormden Aes Sedai de grootste bedreiging.

Mart Cauton kreeg daar geen dankbaarheid voor, maar daar zat hij ook niet op te wachten. Hij zou al tevreden zijn met een beetje respect, hoe onwaarschijnlijk dat ook was. Aes Sedai waren tenslotte Aes Sedai.

Jolines zwaardhanden, Blaeric en Fen, waren nergens te zien, dus hoefde hij niet langs hen heen om binnen te komen. Maar toen hij de trap achter aan de wagen bereikte, werd het zegel met de vossenkop onder zijn hemd ijskoud tegen zijn borst, en toen nog kouder. Even bleef hij stokstijf staan. Die dwaze vrouwen waren daarbinnen aan het geleiden! Hij vermande zich, rende het trapje op en rukte de deur open.

De vrouwen die hij had verwacht waren allemaal aanwezig: de Groene zuster Joline, slank en knap met grote ogen, de Rode zuster Teslyn met smalle schouders en een gezicht dat eruit zag alsof ze stenen at, en de Gele zuster Edesina, aantrekkelijk maar niet knap, met golvend zwart haar tot aan haar middel. Hij had ze alle drie van de Seanchanen gered, had Teslyn en Edesina uit de damanekennels bevrijd, maar hun dankbaarheid was op zijn best wisselend. Bethamin, zo donker als Tuon maar lang en met mooie rondingen, en de geelharige Seta waren sul’dam geweest voordat ze waren gedwongen te helpen bij het redden van de drie Aes Sedai. De vijf vrouwen deelden deze wagen, de Aes Sedai om een oogje te houden op de voormalige sul’dam, de voormalige sul’dam om een oogje te houden op de Aes Sedai. Geen van hen besefte wat haar taak was, maar ze kweten zich er toch gedreven van door hun onderlinge wantrouwen. De enige vrouw die hij niet had verwacht te zien was Setalle Anan, de eigenaresse van herberg De Zwerfster in Ebo Dar voordat ze om de een of andere reden besloten had zelf deel uit te maken van de reddingsactie. Maar Setalle had dan ook zo haar manieren om zich ergens in te mengen. Of mee te bemoeien, eigenlijk. Ze bemoeide zich aanhoudend met hem en Tuon. Maar wat ze nu deden, dat had hij helemaal niet verwacht.

Midden in de wagen stonden Bethamin en Seta stijf rechtop als hekpalen, schouder aan schouder tussen de twee bedden in die niet konden worden opgeklapt. Joline sloeg steeds weer in Bethamins gezicht, eerst met de ene hand en dan met de andere. Stille tranen liepen over de wangen van de lange vrouw, en Seta keek alsof ze bang was dat zij zo meteen aan de beurt zou zijn. Edesina en Teslyn, hun armen voor hun borst gevouwen, keken volkomen uitdrukkingsloos toe terwijl vrouw Anan afkeurend over Teslyns schouder keek. Of ze het slaan afkeurde of juist hetgeen Bethamin had gedaan om dat te verdienen, kon hij niet zeggen. Het kon hem ook niet schelen.

Hij was met één stap bij hen, greep Jolines opgestoken arm en draaide haar om. ‘Wat in het Licht ben je...?’ Verder kwam hij niet, want ze sloeg hem met haar andere hand zo hard dat zijn oren ervan piepten.

‘Dat doet de deur dicht,’ zei hij. Terwijl de vlekken nog voor zijn ogen dansten, liet hij zich op het dichtstbijzijnde bed vallen en trok een verraste Joline over zijn benen. Zijn rechterhand landde met een harde smak op haar achterwerk en ze gaf een verschrikte kreet. Het zegel werd nog kouder en Edesina liet hortend haar adem ontsnappen toen er niets gebeurde. Maar terwijl hij Joline vasthield en haar zo snel en zo hard mogelijk sloeg, probeerde hij toch met één oog de andere twee zusters in de gaten te houden, en de open deur voor het geval Jolines zwaardhanden kwamen. Hij wist niet hoeveel ondergewaden of kleden ze onder die versleten blauwe wol droeg, en wilde er zeker van zijn dat hij een indruk achterliet. Het leek wel alsof zijn hand de maat hield met de tollende dobbelstenen in zijn hoofd. Joline worstelde en trappelde en begon te vloeken als een wagenmenner terwijl het zegel in ijs leek te veranderen, en toen zo koud werd dat hij zich afvroeg of zijn borst zou bevriezen, maar hij begon al snel woordeloos mee te kermen met haar kleurrijke woorden. Hij was misschien niet zo sterk als Petra, maar hij was verre van zwak. Oefenen met de boog en de vechtstok gaf je sterke armen. Edesina en Teslyn leken even verstijfd als de twee voormalige sul’dam met hun grote ogen – al grijnsde Bethamin terwijl ze even verbaasd keek als Seta – maar net toen hij dacht dat Joline meer gilde dan vloekte, probeerde vrouw Anan zich een weg te banen langs de twee Aes Sedai. Verbazend genoeg maakte Teslyn kortaf een gebaar dat ze moest blijven waar ze was! Maar heel weinig vrouwen, of mannen, verzetten zich tegen de bevelen van een Aes Sedai, maar vrouw Anan keek de Rode zuster ijzig aan en duwde zich tussen de twee Aes Sedai door. Ze mompelde iets waardoor ze haar allebei bevreemd aankeken. Ze moest zich nog wel een weg banen tussen Bethamin en Seta door, en hij maakte daar gebruik van door nog een paar keer goed hard te slaan voordat hij de Groene zuster losliet. Zijn hand begon inmiddels zeer te doen. Joline landde met een bons op de vloer en uitte een hijgerig ‘O!’

Vrouw Anan kwam voor hem staan, dichtbij genoeg om Joline in de weg te staan, die haastig overeind krabbelde, en ze keek hem onderzoekend aan met haar armen over haar borst gevouwen. Dat zorgde ervoor dat haar diepe halslijn haar gulle boezem nog verder onthulde. Ondanks haar gewaad was ze geen Ebo Daraanse, niet met die hazelnoot-kleurige ogen, maar ze had grote gouden ringen in haar oren. Aan een brede zilveren halsband hing een huwelijksmes, het heft voorzien van rode en witte stenen voor haar zonen en dochters, en ze droeg een kromme dolk achter haar riem. Haar donkergroene rokken waren aan de linkerkant opgetrokken zodat haar rode onderrokken te zien waren. Ze had wat grijs in haar haren maar was van top tot teen een statige herbergierster uit Ebo Dar, zeker van zichzelf en gewend om bevelen te geven. Hij verwachtte dat ze hem terecht zou wijzen – dat kon ze even goed als een Aes Sedai – dus was hij verrast over wat ze vervolgens heel nadenkend zei. ‘Joline moet net hebben geprobeerd je tegen te houden, en Teslyn en Edesina ook, maar dat is ze niet gelukt. Volgens mij betekent dat dat je een ter’angreaal bezit die de stromingen van de Kracht kan verstoren. Ik heb daarover gehoord – ze zeggen dat Cadsuane Melaidhrin er een had – maar ik heb nog nooit zoiets gezien. Ik zou hem heel graag willen zien. Ik zal niet proberen hem van je af te nemen, maar ik zou hem graag zien.’

‘Waar ken jij Cadsuane van?’ wilde Joline weten, terwijl ze haar rokken afklopte. Ze kromp een beetje ineen toen ze haar achterwerk raakte en keek Mart woedend aan, alleen om hem te laten merken dat ze hem nog niet vergeten was. Er glinsterden tranen in haar grote bruine ogen en op haar wangen, maar als hij daarvoor zou moeten boeten, was het de prijs wel waard.

‘Ze zei iets over de proeve voor de stola,’ zei Edesina. ‘Ze zei: “Hoe heb je de proeve voor de stola kunnen doorstaan als je verstijft op dit soort ogenblikken?” ’ voegde Teslyn eraan toe. Vrouw Anans mond verstrakte even, maar ze herpakte zich snel. ‘Je herinnert je misschien nog dat ik een herberg had,’ zei ze droog. ‘Er zijn veel gasten geweest in De Zwerfster, en veel van hen kletsten, misschien meer dan verstandig was.’

‘Dat zou geen enkele Aes Sedai doen,’ begon Joline, maar draaide zich toen snel om. Blaeric en Fen kwamen het trapje op. De mannen kwamen beide uit de Grenslanden en waren groot. Mart kwam snel overeind, klaar om indien nodig zijn messen te gebruiken. Ze zouden hem waarschijnlijk wel afranselen, maar niet zonder ervoor te bloeden.

Verrassend genoeg rende Joline naar de deur, deed die voor Fens gezicht dicht en schoof toen de grendel ervoor. De Saldeaan deed geen poging om de deur te openen, maar Mart twijfelde er niet aan dat de twee hem zouden opwachten als hij vertrok. Toen hij zich omdraaide, spoten haar ogen vuur, met tranen en al, en ze leek vrouw Anan tijdelijk vergeten te zijn.

‘Als je het óóit nog eens in je hoofd haalt om...’ begon ze, wapperend met een vinger onder zijn neus.

Hij stapte naar voren en stak zijn eigen vinger op, zo snel dat ze achteruit sprong en tegen de deur botste. Ze gaf een gil en sprong weer naar voren, terwijl er rode vlekken op haar wangen verschenen. Het kon hem niets schelen of het van woede of schaamte was. Ze deed haar mond open, maar hij was niet van plan haar haar zegje te laten doen.

‘Als ik er niet was geweest, zou je nog een damanehalsband dragen, en Edesina en Teslyn ook,’ zei hij, met evenveel vuur in zijn stem als hij in haar ogen zag. ‘En in ruil daarvoor proberen jullie me allemaal te koeioneren. Jullie doen maar wat jullie willen en brengen ons allemaal in gevaar. Jullie waren nota bene aan het geléiden terwijl jullie wisten dat er Seanchanen aan de overkant hun kamp opslaan! Ze kunnen wel een damane bij zich hebben, of een dozijn damane.’ Hij betwijfelde of dat het geval was, maar hij was er niet zeker van, en was hoe dan ook niet van plan zijn twijfels met haar te delen, niet nu. ‘Dat had ik allemaal nog wel willen slikken, hoewel je maar beter kunt weten dat ik niet veel meer kan verdragen, maar ik pik het niet als je me slaat. Als je het nog eens doet, dan zweer ik dat ik je twee keer zo hard terugsla. Ik geef je mijn woord!’

‘En de volgende keer zal ik hem niet proberen tegen te houden,’ zei vrouw Anan.

‘Ik ook niet,’ voegde Teslyn eraan toe, even later bijgestaan door Edesina.

Joline keek alsof ze met een hamer tussen haar ogen was geslagen. Heel bevredigend. Zolang hij een manier kon verzinnen om Blaeric en Fen zijn botten niet te laten breken.

‘Wil iemand me nu eens vertellen waarom jullie besloten te gaan geleiden alsof het de Laatste Slag was? Moet je ze zo vast blijven houden, Edesina?’ Hij knikte naar Seta en Bethamin. Het was maar een gok, maar Edesina’s ogen werden groot alsof ze dacht dat hij met zijn ter’angreaal de stromingen van de Kracht kon zien. Hoe dan ook, een tel later stonden beide vrouwen weer normaal. Bethamin begon kalm haar tranen te drogen met een wit linnen zakdoek. Seta ging op het dichtstbijzijnde bed zitten, rillend en met haar armen om zich heen. Ze leek meer aangedaan dan Bethamin. Geen van de Aes Sedai scheen antwoord te willen geven, dus deed vrouw Anan het maar. ‘We hadden ruzie. Joline wilde die Seanchanen wel eens zien, en we konden het haar niet uit het hoofd praten. Bethamin besloot haar te straffen, net alsof ze geen benul had van wat er zou gebeuren.’ De herbergierster schudde walgend haar hoofd. ‘Ze probeerde Joline over haar schoot te trekken, met hulp van Seta, en Edesina wikkelde hen in stromen Lucht. Dat zijn aannames,’ zei ze toen de Aes Sedai haar scherp aankeken, ik kan dan misschien niet geleiden, maar ik ben niet blind.’

‘Maar dat is geen verklaring voor wat ik voelde,’ zei Mart. ‘Er was hier sprake van geleiden.’

Vrouw Anan en de drie Aes Sedai keken hem onderzoekend aan, langdurig, starend, op zoek naar het zegel. Ze zouden zijn ter’angreaal niet vergeten, dat was zeker.

Joline vertelde verder. ‘Bethamin geleidde. Ik heb die weving die ze gebruikte nog nooit eerder gezien, maar een tijdlang, totdat ze de Bron kwijtraakte, liet ze vonken dansen over ons alle drie. Ik denk dat ze zoveel van de Kracht gebruikte als ze kon putten.’ Plotseling barstte Bethamin in snikken uit. Ze zakte ineen en viel bijna op de vloer, ik was het niet van plan,’ huilde ze met schuddende schouders en een verwrongen gezicht, ik dacht dat ze me wilden vermoorden, maar het was niet mijn bedoeling. Echt niet.’ Seta begon heen en weer te wiegen en staarde in afgrijzen naar haar vriendin. Of misschien haar voormalige vriendin. Ze wisten allebei dat a’dam, en mogelijk sul’dam, hen kon vasthouden, maar misschien ontkenden ze het belang. Elke vrouw die een a’dam kon gebruiken, kon leren geleiden. Ze hadden waarschijnlijk hun uiterste best gedaan om dat feit te ontkennen, te vergeten. Maar werkelijk geleiden veranderde alles. Het Licht brande hem, dit kon er ook nog wel bij. ‘Wat gaan jullie eraan doen?’ Alleen een Aes Sedai kon hiermee omgaan. ‘Nu ze begonnen is, kan ze niet zomaar meer ophouden. Dat weet ik wel.’

‘Laat haar sterven,’ zei Teslyn hard. ‘We kunnen haar afschermen tot we ons van haar kunnen ontdoen, en dan kan ze sterven.’

‘Dat kunnen we niet doen,’ zei Edesina geschokt. Al was ze blijkbaar niet geschokt door de gedachte aan de dood van Bethamin. ‘Als we haar laten gaan, is ze voor iedereen in haar buurt een gevaar.’ ik zal het nooit meer doen,’ huilde Bethamin bijna smekend. ‘Echt niet!’

Joline duwde zich langs Mart alsof hij een kapstok was en ging tegenover Bethamin staan, omhoogstarend naar de langere vrouw, met haar vuisten op haar heupen. ‘Nee, dat doe je wel. Je kunt niet ophouden als je eenmaal begonnen bent. O, je kunt misschien maanden zonder te geleiden, maar je zult het weer proberen, en weer, en telkens wordt het gevaar groter.’ Met een zucht liet ze haar handen zakken. ‘Je bent veel te oud voor het Boek van Novices, maar er is niets aan te doen. Wij zullen je moeten onderwijzen. Voldoende om te zorgen dat het veilig is, althans.’

‘Onderwijzen?’ krijste Teslyn, en zette haar vuisten op haar heupen, ik vind dat we haar moeten laten sterven! Heb je enig idee hoe die sul’dam mij hebben behandeld toen ik hun gevangene was?’

‘Nee, aangezien je nooit meer doet dan jammeren over hoe vreselijk het was,’ antwoordde Joline droog, en voegde er toen vastberaden aan toe: ‘Maar ik laat geen enkele vrouw sterven als ik het kan voorkomen.’

Daarmee was het natuurlijk niet gedaan. Als een vrouw ruzie wilde maken, kon ze dat zelfs in haar eentje, en ze wilden allemaal ruziemaken. Edesina sloot zich aan bij Joline, en vrouw Anan ook, alsof ze evenveel recht van spreken had als de Aes Sedai. Bethamin en Seta kozen nota bene partij voor Teslyn, en ontkenden enige wens om te leren geleiden, zwaaiend met hun handen terwijl ze even luidkeels riepen als de anderen. Mart maakte wijselijk gebruik van de kans om de wagen uit te glippen en zachtjes de deur achter zich dicht te trekken. Misschien vergaten ze hem wel, alhoewel in elk geval de Aes Sedai snel genoeg weer aan hem zouden denken. Maar hij kon tenminste ophouden zich zorgen te maken over waar die verdomde a’dam waren en of de sul’dam weer zouden proberen ze te gebruiken. Dat was nu in ieder geval echt afgehandeld.

Hij had gelijk gehad over Blaeric en Fen. Ze wachtten onder aan het trapje, hun gezichten als donderwolken. Zonder twijfel wisten ze precies wat er met Joline gebeurd was. Maar niet wie dat gedaan had, zo bleek.

‘Wat is daarbinnen gebeurd, Cauton?’ wilde Blaeric weten, zijn blauwe ogen scherp genoeg om gaten in hem te branden. Hij was iets groter dan Fen, had zijn Shienaraanse knot afgeschoren en was niet zo blij met het korte haar dat zijn schedel bedekte. ‘Was jij erbij betrokken?’ vroeg Fen koel.

‘Hoe had dat nou gekund?’ antwoordde Mart, en draafde de trap af alsof hij niets had om zich zorgen over te maken. ‘Ze is Aes Sedai, voor het geval je het niet gemerkt had. Als je wilt weten wat er gebeurd is, stel ik voor dat je het haar vraagt. Ik heb geen zin om erover te praten. Maar ik zou het alleen niet nu vragen. Ze hebben nog steeds ruzie. Ik heb de kans gegrepen om ervandoor te gaan nu ik nog heel ben.’

Dat was misschien niet de beste woordkeus. De gezichten van de twee zwaardhanden vertrokken nog verder, hoe onmogelijk dat ook leek. Maar ze lieten hem gaan zonder dat hij zijn messen hoefde te trekken. Dat viel mee. Geen van beiden leek erg geneigd de wagen binnen te gaan. In plaats daarvan gingen ze op het trapje zitten wachten, de stommelingen. Hij betwijfelde of Joline veel geduld met hen zou hebben, maar misschien reageerde ze zich wel op hen af omdat ze van haar pak slaag wisten. Als hij hen was geweest, had hij wel iets bedacht om bij die wagen uit de buurt te blijven... een maand of twee. Dat hielp misschien. Een beetje. Vrouwen hadden een goed geheugen voor sommige dingen. Hij zou van nu af aan voor Joline op moeten passen. Maar toch was het het waard geweest. Nu de Seanchanen aan de overkant hun kamp hadden opgeslagen, de Aes Sedai ruziemaakten, vrouwen geleidden alsof ze nog nooit van de Seanchanen gehoord hadden en de dobbelstenen in zijn hoofd tolden, voelde hij zich zelfs niet meer ontspannen nadat hij die avond twee keer met Steen had gewonnen van Tuon. Hij ging slapen – op de grond, aangezien Domon vannacht het tweede bed had; Egeanin kreeg altijd het andere – terwijl de dobbelstenen nog steeds tegen de binnenkanten van zijn schedel stuiterden, maar hij wist zeker dat het morgen beter zou zijn. Nou ja, hij had nooit beweerd dat hij altijd gelijk had. Hij wenste alleen dat hij het niet zo vaak mis had.

8

Drakeneieren

Luca liet zijn mensen de voorstelling afbreken, de grote wand van tentdoek neerhalen en alles in de wagens pakken nog voor het de volgende morgen helemaal licht was. Het gekletter en gehamer en het geschreeuw wekten Mart, die nog verdoofd en stijf was omdat hij op de grond had geslapen. Voor zover hij had geslapen met die verdomde dobbelstenen. Die dingen gaven een man dromen die de slaap om zeep hielpen. Luca rende in zijn hemdsmouwen rond met een lantaarn, deelde bevelen uit en liep de mensen waarschijnlijk meer voor de voeten dan dat hij ze hielp. Petra, zo breed dat hij gedrongen leek, ook al was hij niet veel kleiner dan Mart, onderbrak het inspannen van het vierspan voor zijn wagen om hem dat uit te leggen. De afnemende maan hing laag aan de horizon en ging half verscholen achter de bomen, en een lantaarn op de bok van de wagen gaf het enige licht dat ze hadden; een flakkerende poel geel die honderd keer door het hele kamp herhaald werd. Clarine liet de honden uit, aangezien die het grootste deel van de dag in de wagen zouden doorbrengen.

‘Gisteren...’ De sterkeman schudde zijn hoofd en aaide het paard dat naast hem stond en geduldig wachtte tot de laatste riemen waren vastgemaakt, alsof het dier zenuwachtig was. Misschien voelde Petra zichzelf ongemakkelijk. Het was alleen maar fris, niet echt koud, maar hij was ingepakt in een donkere overjas en droeg een gebreide muts. Zijn vrouw was bezorgd dat hij ziek zou worden van de tocht of de kou en zorgde ervoor dat dat niet gebeurde. ‘Nou, we zijn overal vreemdelingen, snap je, en heel veel mensen denken dat ze gebruik kunnen maken van vreemdelingen. Maar als we één iemand dat laten flikken, dan proberen tien anderen het ook, misschien wel honderd. Soms handhaaft de plaatselijke stedehouder, of wat daarvoor doorgaat, de wet ook voor ons, maar dat gebeurt niet vaak. Omdat we vreemdelingen zijn en toch morgen of overmorgen weer weg zijn, en hoe dan ook, iedereen weet dat vreemdelingen meestal niet veel goeds in de zin hebben. Dus we moeten onszelf verdedigen, vechten voor wat van ons is als het nodig is. Zodra je dat echter doet, is het tijd om verder te trekken. Dat is nu nog net zo waar als toen er maar enkele tientallen van ons bij Luca waren, inclusief de paardenverzorgers, hoewel we vroeger weg zouden zijn geweest zodra die soldaten vertrokken waren. Vroeger was er niet zoveel geld te verliezen door snel te vertrekken,’ zei hij droog, en schudde zijn hoofd, misschien om Luca’s inhaligheid of misschien om hoe groot de voorstelling was geworden. ‘Die drie Seanchanen hebben vrienden, of in elk geval kameraden die het niet leuk vinden dat een van de hunnen te kakken wordt gezet. Die Standaarddrager deed dat, maar je kunt er zeker van zijn dat ze het op óns afreageren omdat dat makkelijker gaat dan op haar. Misschien handhaven hun officieren de wet, of hun regels of wat dan ook, zoals zij deed, maar daar kunnen we niet zeker van zijn. Wat echter wel zeker is, is dat die kerels problemen gaan veroorzaken als we nog een dag blijven. Het heeft geen zin om te blijven als dat uitdraait op gevechten met soldaten, misschien op gewonden die dan niet meer kunnen optreden, en zeker op problemen met de wet.’ Het was de langste redevoering die Mart ooit van Petra had gehoord, en de man schraapte zijn keel alsof hij zich over zijn spraakwaterval schaamde. ‘Nou,’ mompelde hij, en boog zich weer over zijn werk, ‘Luca zal snel onderweg willen zijn. Ik zou maar naar mijn eigen paarden gaan.’

Mart had daar helemaal geen zin in. Het mooiste aan geld hebben was niet wat je kon kopen, maar dat je anderen kon betalen om voor je te werken. Zodra hij besefte dat de voorstelling verder zou trekken, had hij de vier Roodarmen geronseld uit de tent die ze deelden met Chel Vanin om de spannen voor zijn wagen en die van Tuon te zetten, zijn opdrachten ten aanzien van de scheerder op te volgen en Pips te zadelen. De stevige paardendief – hij had al geen paard meer gestolen sinds Mart hem kende, maar dat was hij nu eenmaal – was lang genoeg wakker geworden om te zeggen dat hij op zou staan als de anderen terugkwamen. Toen had hij zich weer omgedraaid en was weer gaan snurken voordat Harnan en de anderen hun laarzen zelfs maar aanhadden. Vanins vaardigheden waren zo groot dat niemand klaagde, behalve het gebruikelijke gezeur over het vroege tijdstip, en iedereen behalve Harnan gromde als ze tot het middaguur mochten slapen. Als die vaardigheden nodig waren, zou hij ze tienvoudig terug betalen en dat wisten ze, zelfs Fergin. De magere Roodarm was niet al te slim als het om iets anders dan soldatenwerk ging, maar hij was op dat gebied behoorlijk slim. Nou ja, slim genoeg. De voorstelling vertrok uit Jurador voordat de zon boven de horizon uit kwam, een lange sliert wagens over de brede weg door het donker. Luca’s opzichtige monster, getrokken door zes paarden, reed vooraan. Tuons wagen volgde met Gorderan aan de leidsels. Zijn schouders waren bijna breed genoeg om zich bij de sterkemannen aan te sluiten. Tuon en Selucia, goed bedekt in mantels met kappen, zaten aan weerszijden van hem op de smalle bok. De voorraadwagens en dierenkooien en de reservepaarden reden achteraan. Wachtposten van het Seanchaanse kamp keken hen na, zwijgende bewapende figuren die om de omtrek van het kamp marcheerden. Niet dat het kamp zelf stil was. Schemerige vormen stonden in rijen tussen de tenten terwijl luide stemmen de namen afriepen en anderen antwoordden. Mart hield bijna zijn adem in tot die stemmen achter hem steeds zachter klonken. Discipline was iets heel moois. Voor anderen.

Hij reed op Pips naast de wagen van de Aes Sedai, in het midden van de lange stoet, en kromp ineen telkens wanneer de vossenkop koel werd op zijn borst. Dat gebeurde al voordat ze nog maar een span hadden afgelegd; het leek erop dat Joline geen tijd verspilde. Fergin, die aan de teugels zat, kletste over paarden en vrouwen met Metwyn. Ze waren allebei zo blij als een varken in de klaver, maar zij hadden dan ook geen idee wat er in die wagen gaande was. Gelukkig werd het zegel alleen maar koel, en dat nog maar nauwelijks. Ze gebruikten maar kleine hoeveelheden van de Kracht. Toch vond hij het niet prettig om zo dichtbij te zijn als er werd geleid. In zijn ervaring droegen Aes Sedai problemen mee in hun riembuidels, en ze aarzelden maar zelden om ermee te strooien, wie er ook in de weg stond. Nee, met die stuiterende dobbelstenen in zijn hoofd had hij liever gehad dat de Aes Sedai op tien span afstand waren.

Hij was graag naar Tuon gereden om met haar te praten, ook al zouden Selucia en Gorderan elk woord horen, maar je moest een vrouw nooit laten denken dat je te gretig was. Als je dat deed, maakte ze er of gebruik van, of ze ging ervandoor als een waterdruppel op een hete plaat. Tuon vond al genoeg manieren om gebruik van hem te maken, en hij had te weinig tijd om achter haar aan te zitten. Vroeg of laat zou ze de woorden uitspreken waarmee het huwelijk voltrokken werd, zo zeker als water nat was. Dat maakte het alleen maar dringender dat hij ontdekte hoe ze was, en dat was tot nu toe niet echt makkelijk geweest. Bij die kleine vrouw vergeleken was een smidspuzzel een peulenschilletje. Maar hoe kon een man trouwen met een vrouw als hij haar niet kende? Erger nog, hij moest ervoor zorgen dat ze hem zag als meer dan een Speeltje. Trouwen met een vrouw die geen ontzag voor hem had, was net zoiets als dag en nacht een hemd van zwartwespnetels dragen. Maar nog erger was dat hij ervoor moest zorgen dat ze om hem ging geven, anders zou hij zich straks voor zijn eigen vrouw moeten verstoppen, zodat ze geen da’covale van hem zou maken! En dat alles moest hij zien te regelen in de tijd die hem restte voordat hij haar terug moest sturen naar Ebo Dar. Het was een mooie hutspot, en ongetwijfeld een smakelijk maal voor een held uit de legenden, iets om zijn vrije tijd mee te vullen voordat hij weer een heldendaad verrichtte, maar Mart Cauton was geen verdomde held. Toch moest hij het doen, en er was geen tijd of ruimte voor misstappen.

Ze waren nog nooit eerder zo vroeg vertrokken, maar zijn hoop dat Luca zo bang was voor de Seanchanen dat hij wat sneller zou reizen, was al snel verdwenen. Terwijl de zon langs de hemel klom, passeerden ze stenen boerderijen die tegen de heuvels waren gebouwd en af en toe een dorpje van huizen met dakpannen of rieten daken naast de weg. Op de ommuurde akkers die tussen de bomen waren vrijgemaakt, stonden mannen en vrouwen toe te kijken terwijl de voorstelling voorbijkwam en renden kinderen mee tot hun ouders ze terugriepen. Halverwege de middag kwamen ze bij een grotere plaats, Runniens Oversteek, bij een zogenaamde rivier. Je kon hem in minder dan twintig passen oversteken zonder dat het water verder kwam dan tot je middel, maar er was toch een stenen brug overheen gebouwd. Het stadje kon niet tippen aan Jurador, maar er waren vier herbergen, elk van drie verdiepingen hoog, van steen en met groene of blauwe dakpannen. Er lag een terrein van bijna een halve span hard aangestampt zand tussen het dorp en de rivier, waar kooplieden hun wagens konden stallen voor de nacht. Boerderijen met hun ommuurde akkers en weiden maakten van het landschap een lappendeken, uitgespreid over een roede langs de weg, en misschien nog wel verder tussen de heuvels aan weerszijden ervan. Ze bedekten in ieder geval de heuvels voor zover Mart kon zien. Dat was genoeg voor Luca.

Hij liet de wand van tentdoek oprichten op de open plek, vlak bij de rivier, zodat het makkelijker zou zijn om de dieren van water te voorzien, en beende het dorp in met een overjas en mantel die zo rood waren dat het Mart pijn deed aan de ogen. Het ding was zo vol gouden sterren en kometen geborduurd dat een ketellapper zich erin zou schamen. De enorme rood met blauwe banier werd boven de ingang gehangen, elke wagen werd op zijn plek gezet, de verhogingen werden uitgeladen en de wand stond al bijna tegen de tijd dat Luca terugkeerde met drie mannen en drie vrouwen. Het dorp was niet zo erg ver van Ebo Dar vandaan, maar hun kleding leek wel uit een heel ander land afkomstig. De mannen droegen korte wollen jassen in heldere kleuren, geborduurd met hoekige vormen langs de schouders en mouwen, en donkere, wijde broeken die ze in hun kniehoge laarzen hadden gestopt. De vrouwen, die hun haren in een soort gedrapeerde knot boven op hun hoofd droegen, hadden gewaden aan die bijna even kleurrijk waren als de kleding van Luca, hun strakke rokken van de heupen tot aan de zoom versierd met bloemen. Ze droegen allemaal lange riemmessen, hoewel de meeste rechte lemmeten hadden, en streelden over de heften wanneer er iemand naar hen keek; dat was dan wel hetzelfde. Altara was Altara, als het op lichtgeraaktheid aankwam. Het waren de burgemeester van het dorp, de vier herbergiers en een magere witharige vrouw met een leerachtige huid, die door de anderen vol ontzag werd aangesproken met Moeder. Aangezien de dikbuikige burgemeester even wit haar had als zij en bovendien bijna kaal was, en geen van de herbergiers nog maar enkele grijze haren had, dacht Mart dat zij de Wijsheid van het dorp moest zijn. Hij glimlachte en nam zijn hoed af toen ze langsliep, maar ze keek hem scherp aan en snoof, bijna net zo als Nynaeve. O, ja, ze was zeker een Wijsheid.

Luca leidde hen rond met een brede glimlach en weidse gebaren, ingewikkelde buigingen en gezwier van zijn mantel, bleef hier en daar staan om een jongleerder of een stel acrobaten te laten optreden voor zijn gasten, maar zijn glimlach werd zuur toen het gezelschap weer weg was. ‘Gratis toegang voor hen, hun echtelieden en alle kinderen,’ gromde hij tegen Mart, ‘en ik moet weg als er een koopman komt. Zo bot zeiden ze het niet, maar ze waren duidelijk genoeg, vooral die moeder Darvale. Alsof dit gehucht ooit genoeg kooplieden zou aantrekken om dit veld te vullen. Dieven en gespuis, Cauton. Plattelandsvolk bestaat uit niets anders dan dieven en gespuis, en een eerlijk man als ik is aan hun genade overgeleverd.’ Het duurde niet lang voor hij aan het berekenen was wat hij hier kon verdienen ondanks de gratis toegangsbewijzen, maar hij hield geen ogenblik echt op met klagen, zelfs niet toen de rij voor de ingang bijna even lang was als in Jurador. Hij klaagde alleen maar verder over hoeveel hij had kunnen verdienen als hij nog drie of vier dagen in het zoutdorp had kunnen blijven. Nu waren het al drie of vier dagen geworden, en waarschijnlijk was hij er blijven hangen tot het publiek was teruggelopen tot bijna nul. Misschien waren die drie Seanchanen verschenen omdat Mart ta’veren was. Dat leek niet erg waarschijnlijk, maar hij vond het wel prettig om er zo over te denken. Nu het allemaal achter hem lag.

En zo ging het verder. Ze legden in een rustig tempo op zijn best twee of misschien drie roede af, en meestal vond Luca dan wel een dorpje of een groepje dorpjes waarvan hij vond dat hij er halt moest houden. Eigenlijk kon je beter zeggen dat hij hun zilver hoorde roepen. Zelfs als ze niets anders voorbijreden dan gehuchtjes die niet de moeite van het opzetten van de wand waard waren, legden ze nooit meer dan vier roede af voordat Luca het tijd vond om te stoppen. Hij was niet van plan om ergens naast de weg te kamperen. Als er geen voorstelling werd gegeven, zocht Luca graag een open plek op waar de wagens ruim konden worden opgesteld, maar als het moest onderhandelde hij met een boer om te mogen overnachten op een leeg weiland. En dan zeurde hij de hele volgende dag over de kosten, ook al kostte het niet meer dan een zilveren penner. Hij hield zijn beurs het liefst stijf dicht, die Luca.

Ze werden in beide richtingen ingehaald door koopmanskaravanen, die wél snelheid maakten en zelfs kleine stofwolkjes deden opwaaien van de hard aangestampte weg. Kooplieden wilden hun waren zo snel mogelijk op de markt hebben. Nu en dan zagen ze ook een karavaan van ketellappers, hun vierkante wagens net zo felgekleurd als alles in de voorstelling, op de wagen van Luca na. Ze waren allemaal onderweg naar Ebo Dar, vreemd genoeg, maar ze gingen wel even traag als Luca. Waarschijnlijk zouden ze geen van alle de voorstelling inhalen. Twee of drie roede per dag en de dobbelstenen ratelden maar door, zodat Mart zich steeds afvroeg wat er voorbij de volgende bocht lag of wat er van achteren aan kwam. Hij kreeg er bijna uitslag van.

De allereerste nacht, even buiten Runniens Oversteek, ging hij naar Aludra toe. Ze had in de buurt van haar felblauwe wagen een kleine omheining van tentdoek opgezet voor het afschieten van haar nachtbloemen en kwam met een boze blik overeind toen hij een flap opzij trok en naar binnen stapte. Een afgesloten lantaarn op de grond bij de wand gaf voldoende licht om te kunnen zien dat ze een donkere bol ter grootte van een meloen in haar hand hield. Runniens Oversteek was slechts groot genoeg voor één nachtbloem. Ze opende haar mond, klaar om hem de les te lezen. Zelfs Luca mocht hier niet binnenkomen.

‘Schietbuizen,’ zei hij snel, gebarend naar de houten buis met metalen banden, zo lang als hijzelf en bijna een voet in doorsnede, die rechtop voor haar stond op een grote houten standaard. ‘Daarom wil je naar een gieterij. Om schietbuizen te laten maken van brons. Ik weet alleen niet waarom.’ Het leek een belachelijk idee – met een beetje moeite konden twee mannen een van haar houten schietbuizen in de wagen tillen; voor een bronzen schietbuis zou ze een giek nodig hebben – maar het was het enige wat hem te binnen was geschoten.

Met de lantaarn achter haar ging haar gezichtsuitdrukking verloren in de schaduwen, maar ze zweeg een hele tijd. ‘Wat ben je toch een slimme jongeman,’ zei ze uiteindelijk. Haar vlechten met kraaltjes klikten zachtjes toen ze haar hoofd schudde. Haar lach klonk diep en hees. ‘Ik moet eens op mijn woorden passen. Ik raak altijd in de problemen als ik beloftes doe aan slimme jongemannen. Maar denk maar niet dat ik je geheimen ga vertellen waarvan je gaat blozen, nu niet meer. Je jongleert al met twee vrouwen, zo schijnt het, en ik laat niet met me jongleren.’

‘Dus ik heb gelijk?’ Hij kon het ongeloof nauwelijks uit zijn stem houden.

‘Ja,’ zei ze. En gooide toen achteloos de nachtbloem naar hem toe! Hij ving hem met een geschrokken vloek op, en durfde pas adem te halen toen hij er zeker van was dat hij hem stevig vast had. Het ding leek te zijn bedekt met stijf leer, met een heel kort lontje aan één kant. Hij kende wel kleiner vuurwerk, en schijnbaar ontplofte dat alleen door vuur of als je dat wat erin zat aan de lucht blootstelde -hoewel hij er ooit een open had gesneden die niet was afgegaan – maar wie kon zeggen waardoor een nachtbloem afging? Het vuurwerk dat hij had opengemaakt was klein genoeg om in één hand te houden. Zoiets groots als deze nachtbloem zou hem en Aludra waarschijnlijk allebei opblazen. Meteen voelde hij zich dom. Ze zou dat ding heus niet naar hem toe gooien als het gevaarlijk was. Hij begon de bol van hand tot hand te gooien. Niet om goed te maken dat hij een kreet had geslaakt of zo. Gewoon om iets te doen te hebben. ‘Hoe maakt het gieten van bronzen schietbuizen er een beter wapen van?’ Dat wilde ze, wapens om tegen de Seanchanen te gebruiken, om ze te laten boeten omdat ze het Vuurwerkersgilde hadden vernietigd. ‘Voor mij lijken ze al angstaanjagend genoeg.’ Aludra greep de nachtbloem uit zijn hand, iets mompelend over onhandige stommelingen, en draaide de bol om in haar handen om de leren buitenkant te bekijken. Misschien was het ding toch niet zo veilig als hij had aangenomen. ‘Een goede schietbuis,’ zei ze zodra ze er zeker van was dat hij de bol niet had beschadigd, ‘stuurt deze met de juiste lading bijna driehonderd pas recht omhoog de lucht in, en nog verder over de grond als de buis schuin wordt gezet. Maar niet ver genoeg voor wat ik in gedachten heb. Een schietbuis met een lading die groot genoeg is om nog verder te schieten, zou barsten. Met een bronzen buis kan ik een lading gebruiken waarmee ik iets kleiners bijna twee span ver kan laten komen. Het is gemakkelijk genoeg om de lont trager te maken. Kleiner maar zwaarder, van ijzer, en zonder mooie kleuren; alleen de ontploffing.’ Mart floot tussen zijn tanden door toen hij het voor zich zag, ontploffingen tussen de vijandelijke gelederen voordat ze dichtbij genoeg waren om je goed te zien. Dat was een nare verrassing. Dat zou bijna even goed zijn als Aes Sedai aan je kant te hebben, of van die Asha’man. Beter nog. Aes Sedai moesten in gevaar zijn om de Kracht als wapen te mogen gebruiken, en hoewel hij geruchten had gehoord over honderden Asha’man, werden geruchten tijdens het vertellen altijd aangedikt. Bovendien, als die Asha’man op de Aes Sedai leken, zouden ze zelf besluiten waar ze nodig waren en dan het hele gevecht overnemen. Hij begon voor zich te zien hoe Aludra’s bronzen buizen konden worden gebruikt, maar zag meteen een groot probleem. Al je voordeel was weg als de vijand van de verkeerde kant kwam, of achter je stond, en als je gieken nodig had om die dingen te verplaatsen... ‘Die bronzen schietbuizen...’

‘Draken,’ onderbrak ze hem. ‘Schietbuizen dienen om de nachtbloemen te laten bloeien. Voor het oog. De nieuwe wil ik draken noemen, en de Seanchanen zullen janken als mijn draken bijten.’ Haar stem klonk grimmig als scherpe stenen.

‘Die draken, dan. Hoe je ze ook noemt, ze worden zwaar en moeilijk te verplaatsen. Kun je ze op wielen zetten? Zoals een wagen? Zouden ze te zwaar zijn voor paarden om te trekken?’ Ze lachte weer. ‘Ik ben blij te zien dat je meer bent dan een knap gezichtje.’ Ze klom een trapje op, haar middel bevond zich nu ter hoogte van de bovenkant van de schietbuis, en plaatste de nachtbloem in de buis, met de lont omlaag. Hij schoof een stukje naar binnen en bleef toen hangen als een koepel boven op de buis. ‘Geef me dat eens aan,’ zei ze, gebarend naar een paal zo lang en dik als een vechtstok. Toen hij haar de stok aangaf, hield ze hem rechtop en gebruikte de leren dop aan het uiteinde om de nachtbloem verder naar binnen te duwen. Het leek niet veel moeite te kosten, ik heb al een tekening gemaakt van de drakenkarren. Vier paarden zouden er met gemak een kunnen trekken, samen met een tweede kar voor de eieren. Geen nachtbloemen. Drakeneieren. Snap je, ik heb heel diep nagedacht over hoe ik mijn draken zou moeten gebruiken, niet alleen over hoe ik ze moest maken.’ Ze trok de stok uit de buis, stapte van het trapje en pakte de lantaarn op. ‘Kom. Ik moet de hemel laten bloeien, en daarna wil ik eten en naar bed.’

Net buiten de omheining van tentdoek stond een houten rek met nog meer vreemde voorwerpen: een gevorkte stok, een tang zo groot als Mart, andere dingen die even vreemd waren, allemaal van hout. Ze zette de lantaarn op de grond en de stok in het rek, en pakte een vierkante houten doos van een plank. ‘En nu wil je zeker leren hoe je de geheime poeders moet maken, hè? Nou ja, ik heb het tenslotte beloofd. Nu ben ik het Gilde,’ voegde ze er bitter aan toe en haalde het deksel van de doos. Het was een vreemde doos, een massief stuk hout met gaten erin geboord, elk met een stokje erin. Ze pakte er een uit en plaatste het deksel terug, ik bepaal wat er geheim is en wat niet.’

‘Ik weet nog wat beters, ik wil dat je met me meegaat,’ zei Mart. ik ken iemand die net zoveel draken voor je wil maken als je wenst. Hij kan ervoor zorgen dat elke klokkenmaker van Andor tot Tyr ophoudt met klokken gieten om draken te gaan bouwen.’ Ook al had hij Rhands naam niet gezegd, toch wervelden de kleuren in zijn hoofd en namen ze even de vorm aan van Rhand – volledig gekleed, het Licht zij dank – die bij lamplicht praatte met Loial in een kamer met houten wanden. Er waren ook nog andere mensen, maar het beeld was gericht op Rhand, en het verdween te snel om te zien wie die anderen waren. Hij was er vrij zeker van dat wat hij zag ook op dat ogenblik gebeurde, hoe onmogelijk dat ook leek. Het zou fijn zijn om Loial weer te zien, maar het Licht moge hem branden, er moest een manier zijn om die dingen uit zijn hoofd te houden! ‘En als hij geen belangstelling heeft’ – weer kwamen de kleuren, maar hij verzette zich ertegen en ze smolten weg – ‘dan kan ik er zelf honderden laten gieten. Of tenminste veel.’

De Bond zou uiteindelijk tegen Seanchanen vechten, en waarschijnlijk ook tegen Trolloks. En Mart zou erbij zijn als het zover was. Daar kon hij niet omheen. Hij zou het proberen te ontlopen, maar doordat hij een verdomde ta’veren was, zou hij ermiddenin belanden. Dus hij was bereid om goud uit te geven als water, als hem dat maar een manier verschafte om zijn vijanden te doden voor ze zo dichtbij kwamen dat ze gaten in zijn huid konden boren. Aludra hield haar hoofd schuin en tuitte haar rozenknoplippen. ‘Wie is die man die zoveel macht heeft?’

‘Het zal tussen ons moeten blijven. Thom en Juilin weten het, en Egeanin en Domon, en de Aes Sedai, Teslyn en Joline tenminste, en Vanin en de Roodarmen, maar niemand anders, en ik wil dat zo houden.’ Bloed en bloedas, veel te veel mensen wisten het al. Hij wachtte tot ze knikte voordat hij zei: ‘De Herrezen Draak.’ De kleuren wervelden, en ook al verzette hij zich er weer tegen, ze veranderden even in Rhand en Loial. Dit zou niet zo makkelijk worden als het had geleken.

‘Jij kent de Herrezen Draak,’ zei ze twijfelend. ‘We zijn in hetzelfde dorp opgegroeid,’ gromde hij, vechtend tegen de kleuren. Deze keer namen ze bijna vorm aan voordat ze verdwenen. ‘Als je me niet gelooft, vraag het dan maar aan Teslyn en Joline. Vraag het aan Thom. Maar niet als er iemand anders in de buurt is. Het is een geheim, weet je nog.’

‘Het Gilde is mijn leven, al sinds ik klein was.’ Ze schraapte snel een van de stokjes langs de zijkant van de doos, en het ding sputterde in brand! Het rook naar zwavel. ‘Nu zijn de draken mijn leven. De draken, en wraak op de Seanchanen.’ Ze bukte en hield de vlam bij een donkere lont die onder de tentwand doorliep. Zodra de lont vlam vatte, schudde ze met het stokje tot het vuur uitging en liet het vallen. Met een knapperend gesis ijlde de vlam over de lont. ‘Ik denk dat ik je geloof.’ Ze stak haar vrije hand uit. ‘Als je vertrekt, ga ik met je mee. En dan help je mij om heel veel draken te maken.’ Even, toen hij haar hand schudde, was hij er zeker van dat de dobbelstenen waren stilgevallen, maar een tel later ratelden ze weer. Hij had het zich zeker verbeeld. Deze overeenkomst met Aludra kon immers de Bond helpen, en daarbij ook Mart Cauton, om te blijven leven, maar je kon het nauwelijks doorslaggevend noemen. Hij zou die gevechten nog steeds moeten leveren, en hoe je ook plande, hoe goed geoefend je mannen ook waren, geluk had ook een aandeel, en pech ook, zelfs voor hem. Die draken zouden daar niets aan veranderen. Maar stuiterden de dobbelstenen nog even hard? Hij dacht van niet, maar hoe kon hij dat zeker weten? Ze waren nog nooit rustiger geworden zonder stil te vallen. Hij had het zich vast verbeeld. Er klonk een holle bons vanuit de omheining en er wolkte zure rook over de wand van tentdoek heen. Even later bloeide er een nachtbloem in de duisternis boven Runniens Oversteek, een grote bal van rode en groene uitlopers. Hij bloeide steeds opnieuw in zijn dromen die nacht en nog vele nachten daarna, maar dan tussen aanvallende ruiters en lansen, waar hij vlees verscheurde zoals hij ooit een steen uiteen had zien worden gereten door vuurwerk. In zijn dromen probeerde hij de dingen met zijn handen te vangen, tegen te houden, maar ze regenden in oneindige stromen op honderd strijdperken neer. In zijn dromen huilde hij om de dood en vernietiging. En ergens klonk het geratel van de dobbelstenen in zijn hoofd als gelach. Niet van hemzelf. Het gelach van de Duistere.

De volgende morgen, toen de zon juist opkwam in een wolkeloze hemel, zat hij op het trapje van zijn groene wagen zorgvuldig een boogstaf te schrapen met een scherp mes – je moest voorzichtig zijn; met een onzorgvuldige haal kon je alles verpesten – toen Egeanin en Domon naar buiten kwamen. Vreemd genoeg leken ze zich in hun beste kleding te hebben gehesen, of wat het dan ook voorstelde. Hij was niet de enige die stof had gekocht in Jurador, maar zonder de belofte van Marts goud om de naaisters sneller te laten werken, waren die nog bezig voor Domon en Egeanin. De Seanchaanse met haar blauwe ogen droeg een felgroene jurk met talloze witte en gele bloemetjes op de hoge hals en over de mouwen geborduurd. Ze hield haar lange zwarte pruik op zijn plaats met een gebloemde sjaal. Domon, die er nogal vreemd uitzag met zijn korte haren en die Illiaanse baard met kale bovenlip, had zijn versleten bruine jas geborsteld tot die er fatsoenlijk uitzag. Ze wurmden zich langs Mart en haastten zich op weg zonder een woord te zeggen. Hij dacht er niet verder aan, tot ze een uurtje later terugkeerden om aan te kondigen dat ze naar het dorp waren geweest en zich in de echt hadden laten verbinden door moeder Darvale.

Zijn mond viel open, hij kon er niets aan doen. Egeanins strenge gezicht en scherpe ogen gaven goede aanwijzingen over haar aard. Wat had Domon ertoe kunnen brengen om die vrouw te huwen? Je kon beter met een beer trouwen. Hij besefte dat de Illianer hem boos begon aan te kijken, kwam haastig overeind en maakte een aardige buiging over de boogstaf heen. ‘Mijn gelukwensen, Meester Domon. Mijn gelukwensen, Vrouw Domon. Het Licht schijne op u beiden.’ Wat kon hij anders zeggen?

Domon bleef echter boos kijken, alsof hij Marts gedachten had opgevangen, en Egeanin snoof. ‘Mijn naam is Leilwin Scheeploos, Cauton,’ zei ze. ‘Dat is de naam die me gegeven is en waarmee ik zal sterven. En het is een goede naam, want hij heeft me geholpen een beslissing te nemen die ik weken geleden al had moeten nemen.’ Fronsend keek ze Domon schuin aan. ‘Je begrijpt toch waarom ik jouw naam niet kon aannemen, Baile?’

‘Nee, meisje,’ antwoordde Domon vriendelijk, en legde een grote hand op haar schouder, ‘maar het maakt me niet uit welke naam je gebruikt, als je mijn vrouw maar wilt zijn. Dat heb ik je verteld.’ Ze glimlachte en legde haar hand boven op die van hem, en hij glimlachte ook. Licht, Mart werd misselijk van die twee. Als het huwelijk een man deed lachen als dromerige siroop... Nou, niet Mart Cauton. Hij was dan wel zo goed als gehuwd, maar Mart Cauton zou zich nooit gedragen als een dwaas.

En zo kwam hij in een groengestreepte tent terecht, niet zo heel groot, die toebehoorde aan een paar slanke Domani-broers die vuur vraten en zwaarden slikten. Zelfs Thom gaf toe dat Balat en Abar goed waren, en ze waren graag gezien bij de andere leden van de voorstelling. Het was dus gemakkelijk om voor hen een ander onderkomen te vinden, maar die tent kostte bijna evenveel als de wagen had gekost! Iedereen wist dat hij goud genoeg had, en die twee hadden maar gezucht over hun knusse huisje toen hij probeerde de prijs omlaag te krijgen. Nou ja, een kersvers echtpaar had afzondering nodig, en hij was maar al te blij ze die te geven als dat betekende dat hij hun liefdevolle blikken naar elkaar niet hoefde te zien. Bovendien was hij het zat om op de grond te slapen. In de tent had hij tenminste iedere avond een eigen bed – hoe smal en hard het ook was, het was zachter dan de vloerplanken – en nu hij alleen was, had hij meer ruimte dan in de wagen, zelfs toen de rest van zijn kleren was gebracht in een paar kisten. Hij had een eigen wasgelegenheid, een stoel met een rechte rugleuning die niet al te gammel was, een stevige kruk en een tafel die groot genoeg was voor een bord, een kom en een stel fatsoenlijke koperen lampen. De kist met goud liet hij in de groene wagen achter. Alleen een blinde dwaas zou proberen Domon te beroven. Alleen een gek zou proberen Egeanin te beroven. Leilwin, als ze er dan op stond, maar hij was er nog steeds zeker van dat ze nog wel bij zinnen zou komen.

Na de eerste nacht, die hij dicht bij de wagen van de Aes Sedai had doorgebracht terwijl de vossenkop de halve nacht koel had aangevoeld, had hij zijn tent laten opzetten tegenover Tuons wagen. Hij had de Roodarmen zijn tent als eerste laten opzetten, voordat iemand anders de plek in beslag kon nemen.

‘Ben je nu mijn bewaker?’ zei Tuon koel toen ze de tent zag staan.

‘Nee,’ antwoordde hij. ik hoop je alleen wat vaker te zien.’ Dat was de waarheid – al was wegkomen van de Aes Sedai ook een deel van de reden. Maar Tuon wiebelde met haar vingers naar Selucia, en die twee barstten uit in gegiechel voordat ze zich herstelden en zich met alle statigheid van een koninklijke stoet omdraaiden en teruggingen naar hun purperen wagen. Vrouwen!

Hij was niet vaak alleen in de tent. Hij had Lopin aangenomen als zijn lijfknecht, en de stevige Tyrener met zijn vierkante gezicht en een baard tot bijna op zijn borst stak telkens zijn kalende hoofd naar binnen. Was het niet om te vragen wat ‘mijn Heer’ zou willen eten bij zijn volgende maaltijd, dan was het wel of ‘mijn Heer’ behoefte had aan wijn of thee of misschien een bordje gedroogde, gesuikerde vijgen die hij schijnbaar ergens had geritseld. Lopin ging prat op zijn vermogen om lekkernijen te vinden op plaatsen waar die niet te krijgen leken te zijn. Of hij zocht door de kledingkisten om te kijken of er iets moest worden gerepareerd, gereinigd of gestreken. Er was altijd wel iets, vond hij, hoewel het er voor Mart allemaal prima uitzag. Nerim, Talmanes’ melancholieke bediende, was vaak bij hem, voornamelijk omdat de magere, grijsharige Cairhienin zich verveelde. Mart begreep niet hoe iemand zich kon vervelen als hij geen werk te doen had, maar Nerim liep over van smartelijke opmerkingen over hoe slecht het Talmanes moest vergaan zonder hem, zuchtte zo’n vijf keer per dag klaaglijk dat Talmanes nu vast zijn positie aan iemand anders had gegeven, en was bereid om met Lopin te worstelen om een deel van het schoonmaak- en herstelwerk. Hij wilde zelfs Marts laarzen poetsen!

Noal kwam langs om zijn sterke verhalen te vertellen, en Olver om Steen of Slangen-en-vossen te spelen, als hij niet met Tuon speelde. Thom kwam ook langs om Steen te spelen en roddels te vertellen die hij in de dorpen en stadjes had opgevangen, terwijl hij aan zijn lange witte snor draaide bij de smakelijker verhalen. Juilin bracht zijn eigen verslagen, maar hij bracht ook altijd Amathera mee. De voormalige panarch van Tarabon was knap, en Mart kon wel begrijpen waarom de dievenvanger belangstelling voor haar had, met haar mond als een rozenknop die was gemaakt om te kussen. Ze greep zich vast aan Juilins arm alsof ze zijn gevoelens beantwoordde, maar haar grote ogen keken altijd angstig naar Tuons wagen, zelfs wanneer ze binnen in Marts tent zaten. Juilin kon haar er maar nauwelijks van weerhouden dat ze zich op haar knieën liet vallen en haar gezicht tegen de grond drukte als ze Tuon of Selucia zag. Ze deed hetzelfde bij Egeanin, en bij Bethamin en Seta. Als Mart bedacht dat Amathera maar een paar maanden da’covale was geweest, kreeg hij er kippenvel van. Tuon was toch niet echt van plan hem da’covale te maken als ze met hem huwde? Toch?

Hij zei al snel tegen ze dat ze hem geen geruchten meer moesten vertellen over Rhand. Het kostte hem te veel moeite om te vechten tegen de kleuren in zijn hoofd, en hij verloor dat gevecht even vaak als hij het won. Soms ging het wel, maar soms zag hij een glimp van Rhand en Min, en het leek wel alsof die twee voortdurend met elkaar bezig waren. Hoe dan ook, de geruchten waren toch allemaal hetzelfde.

De Herrezen Draak was dood, vermoord door Aes Sedai, door Asha’man, door de Seanchanen, door een tiental andere huurmoordenaars. Nee, hij zat ondergedoken, hij verzamelde een geheim leger om zich heen, hij deed iets anders stoms, wat varieerde van dorp tot dorp en meestal van herberg tot herberg. Het enige wat duidelijk was, was dat Rhand niet langer in Cairhien was, en dat niemand wist waar hij dan wél was. De Herrezen Draak was verdwenen. Het was vreemd hoeveel van die Altaraanse boeren en dorpelingen zich daar zorgen over schenen te maken, even zoveel als de kooplieden die op doortocht waren en de mannen en vrouwen die voor hen werkten. Niet een van die mensen wist meer over de Herrezen Draak dan de verhalen die ze vertelden, maar zijn verdwijning beangstigde hen. Thom en Juilin waren daar duidelijk over, tot hij ze zei dat ze ermee op moesten houden. Als de Herrezen Draak dood was, wat moest er dan van de wereld worden? Dat was de vraag die de mensen elkaar stelden bij het ochtendmaal en ’s avonds bij een kruik bier, en waarschijnlijk voor ze naar bed gingen. Mart had ze kunnen vertellen dat Rhand leefde – door die verdomde visioenen was hij daar zeker van – maar hij kon natuurlijk niet uitleggen hoe hij dat wist. Zelfs Thom en Juilin leken onzeker te zijn over de kleuren. De kooplieden en de anderen zouden hem voor een gek hebben aangezien. En als ze hem wel geloofden, zouden ze alleen maar roddels over hem rondvertellen, niet te vergeten dat de Seanchanen dan achter hem aan zouden komen. Hij wilde alleen maar die verdomde kleuren uit zijn hoofd hebben.

Zijn verhuizing naar de tent leverde hem vreemde blikken op van de leden van de voorstelling, en dat was ook niet zo gek. Eerst was hij ervandoor gegaan met Egeanin – Leilwin, als ze erop stond – en was Domon zogenaamd haar bediende, maar nu was ze met Domon getrouwd en was Mart helemaal weg uit de wagen. Enkelen leken te denken dat hij dat verdiend had doordat hij steeds achter Tuon aanliep, maar een verrassend aantal van hen boden hem troost. Verschillende mannen betuigden hun medeleven over de wispelturigheid van vrouwen – als er tenminste geen vrouwen in de buurt waren – en sommige ongetrouwde vrouwen, slangenmensen en acrobaten en naaisters, begonnen hem veel te vriendelijk aan te kijken. Hij had daar misschien van genoten als ze hem maar niet die smeulende blikken toewierpen waar Tuon bij stond. De eerste keer dat dat gebeurde, was hij zo van zijn stuk gebracht dat zijn ogen bijna uit hun kassen rolden.

Tuon leek het grappig te vinden, nota bene! Maar alleen een dwaas dacht te weten wat er in het hoofd van een vrouw omging alleen omdat ze een glimlach op haar lippen had.

Hij bleef iedere middag met haar eten, en begon ’s avonds steeds vroeger te komen voor hun spelletje Steen zodat ze hem ook dan te eten moest geven. Het was een waarheid als het Licht: als je een vrouw zover kon krijgen dat ze je regelmatig te eten gaf, was ze al half overstag. Hij at tenminste met haar als ze hem de wagen in liet. Op een avond zat de grendel voor de deur, en hij kon haar of Selucia er met geen mogelijkheid van overtuigen de deur open te doen. Schijnbaar was er die dag een vogel binnen komen vliegen, een heel slecht voorteken, en de twee hadden de hele nacht gebeden en nagedacht om een of ander kwaad af te wenden. Ze leken hun halve leven te leiden op basis van vreemde soorten bijgeloof. Tuon en Selucia maakten vreemde gebaren met hun handen als ze een gescheurd spinnenweb zagen met de spin er nog in. Tuon legde hem uit, even ernstig alsof het echt ergens op sloeg, dat als je een spinnenweb weghaalde voordat je de spin eruit had gehaald, je zeker kon zijn dat iemand die je na stond binnen een maand zou overlijden. Soms zagen ze een groep vogels meer dan eens rondcirkelen en voorspelden ze een storm. Of ze trokken een vinger door een rij marcherende mieren en telden hoe lang het duurde voordat de mieren zich weer hadden aangesloten, en dan voorspelden ze hoeveel dagen het nog mooi weer zou blijven. Het maakte niet uit als het niet uitkwam. O, inderdaad, het regende drie dagen na de vogels – kraaien, onrustbarend genoeg – maar het was bij lange na geen storm, alleen maar grijs, druilerig weer.

‘Selucia heeft zich blijkbaar verteld met de mieren,’ zei Tuon, en legde met die vreemd sierlijk gebogen vingers een witte steen op het bord. Selucia, die over haar schouder keek in een wit hemd en bruine gespleten rokken, knikte. Zoals gebruikelijk droeg ze een sjaal over haar korte gouden haar, zelfs binnen, een stuk rood met gouden zijde vandaag. Tuon droeg zijden brokaat, een jas met een vreemde snit tot over haar heupen en een gespleten rok die zo strak zat dat het bijna een broek leek. Ze besteedde behoorlijk wat tijd om de naaisters op te dragen wat ze wilde hebben, en maar weinig ervan leek op iets wat hij ooit eerder had gezien. Het waren allemaal Seanchaanse stijlen, nam hij aan, hoewel ze een paar onopvallende rijgewaden had laten maken voor als ze naar buiten ging. De regen kletterde zachtjes op het dak van de wagen. ‘Blijkbaar is wat de vogels ons vertelden, aangepast door de mieren. Het is nooit eenvoudig, Speeltje. Je moet die dingen leren. Ik wil niet dat je onwetend bent.’

Mart knikte alsof hij het begreep en plaatste zijn zwarte steen. En zij noemde zijn gevoel van onbehagen bij kraaien en raven bijgeloof! Het was goed om te weten wanneer je je mond moest houden bij vrouwen. Ook bij mannen, maar meer bij vrouwen. Bij een man wist je vrij zeker hoe je zijn ogen vuur kon laten spuwen. Maar praten met Tuon kon ook op andere manieren gevaarlijk zijn. ‘Wat weet je over de Herrezen Draak?’ vroeg ze hem op een andere avond.

Hij verslikte zich in zijn wijn, en de wervelende kleuren in zijn hoofd vielen uiteen toen hij een hoestbui kreeg. De wijn was bijna azijn, maar zelfs Nerim had nu moeite om goede wijn te vinden. ‘Nou, hij is de Herrezen Draak,’ zei hij toen hij weer kon praten, en veegde wijn van zijn kin. Een tel lang zag hij Rhand eten aan een lange, donkere tafel. ‘Wat valt er verder nog te weten?’ Selucia vulde zijn kom bij.

‘Heel veel, Speeltje. Bijvoorbeeld dat hij vóór Tarmon Gai’don moet knielen voor de Kristallen Troon. De Voorspellingen zijn daar duidelijk over, maar ik heb zelfs niet kunnen achterhalen waar hij is. Het wordt nog dringender als hij degene was die op de Hoorn van Valere heeft geblazen, zoals ik vermoed.’

‘De Hoorn van Valere?’ vroeg hij zwakjes. Wat zeiden de Voorspellingen? is die dan gevonden?’

‘Dat moet wel, hè, als erop geblazen is?’ zei ze droog. ‘De verslagen die ik heb gelezen uit de plaats waar het gebeurd is, het heet daar Falme, zijn heel verontrustend. Heel verontrustend. Het kan wel eens even belangrijk zijn om degene te vinden die op de Hoorn heeft geblazen als om de Herrezen Draak zelf te vinden. Ga je nog een zet doen of niet, Speeltje?’

Hij maakte zijn zet, maar hij was zo van slag dat de kleuren wervelden en vervaagden zonder een beeld te vormen. Het lukte hem maar net om gelijkspel te halen, terwijl hij duidelijk voor had gestaan.

‘Aan het eind speelde je heel slecht,’ mompelde Tuon, en keek met gefronste wenkbrauwen nadenkend naar het speelbord, dat nu door evenveel zwarte als witte stenen werd bezet. Hij kon bijna zien hoe ze nadacht over hun gespreksonderwerp op het tijdstip waarop hij slecht begon te spelen. Praten met haar was net als lopen over de afbrokkelende rand van een ravijn. Eén misstap, en Mart Cauton zou even dood zijn als het schapenvlees van vorig jaar. Maar hij moest wel langs dat ravijn lopen. Hij had geen keus. O, hij genoot ervan. Op een bepaalde manier. Hoe langer hij bij haar was, hoe beter hij dat hartvormige gezichtje in zich op kon nemen, zodat hij het voor zich zag als hij zijn ogen dichtdeed. Maar altijd wachtte die misstap op hem. Die kon hij bijna voor zich zien. Op de dagen nadat hij haar het bosje zijden bloemen had gegeven, bracht hij geen geschenken voor haar mee, en hij dacht iets van teleurstelling te zien telkens wanneer hij met lege handen aan kwam. Toen, vier dagen na Jurador, net toen de zon boven de horizon verscheen in een bijna wolkeloze lucht, liet hij haar en Selucia de purperen wagen uit komen. Nou, eigenlijk wilde hij alleen Tuon meenemen, maar Selucia kon haar schaduw wel zijn, want hij kreeg ze niet uit elkaar. Hij had er eens een opmerking over gemaakt, bij wijze van grap, maar beide vrouwen hadden verder gepraat alsof hij niets gezegd had. Het was maar goed dat hij wist dat Tuon tegen een grapje kon, want soms leek ze helemaal geen gevoel voor humor te hebben.

Selucia, gewikkeld in een groene wollen mantel met de kap bijna helemaal over haar rode sjaal getrokken, keek hem argwanend aan, maar dat deed ze eigenlijk bijna altijd.

Tuon had geen sjaal omgedaan, maar met de kap van haar blauwe mantel omhoog vielen haar korte haren niet zo op. ‘Doe je handen voor je ogen, Liefje,’ zei hij. ‘Ik heb een verrassing voor je.’

‘Ik hou wel van verrassingen,’ antwoordde ze, en sloeg haar handen voor haar grote ogen. Even glimlachte ze verwachtingsvol, maar het duurde maar kort. ‘Van sómmige verrassingen, Speeltje.’ Dat klonk als een waarschuwing. Selucia stond vlak naast haar, en hoewel de vrouw met de grote boezem volkomen op haar gemak leek, vertelde iets hem dat ze zo gespannen was als een kat die klaarstond om aan te vallen. Vermoedelijk hield zij niét van verrassingen. ‘Wacht hier,’ zei hij, en dook om de zijkant van de purperen wagen heen. Toen hij terugkeerde, had hij Pips en de scheerder bij zich, allebei gezadeld. De merrie stapte levendig door, blij over het vooruitzicht van een uitje. ‘Je mag nu kijken. Ik dacht dat je wel zin zou hebben in een ritje.’ Ze hadden uren de tijd; de voorstelling leek wel verlaten en er was bijna niemand tussen de wagens te zien. Alleen bij een handjevol wagens kwam er rook uit de metalen schoorstenen. ‘Ze is van jou,’ voegde hij eraan toe, en verstijfde toen de woorden bijna in zijn keel bleven steken.

Deze keer was er geen twijfel. Hij had gezegd dat het paard van haar was, en plotseling rammelden de dobbelstenen niet meer zo hard in zijn hoofd. Ze waren niet langzamer geworden; daar was hij zeker van. Er waren eerst meerdere dobbelstenen geweest. Eén stel was gestopt toen hij zijn afspraak met Aludra had gemaakt, en het andere toen hij tegen Tuon zei dat het paard van haar was. Dat was op zich vreemd – hoe kon het doorslaggevend voor hem zijn dat hij haar een paard gaf? – maar Licht, het was al erg genoeg geweest toen hij zich druk moest maken over één stel dobbelstenen dat hem waarschuwde. Hoeveel stellen stuiterden er nog in zijn hoofd rond? Hoeveel doorslaggevende ogenblikken stonden hem nog te wachten? Tuon liep meteen naar de scheerder toe, een en al glimlach toen ze het dier even grondig bekeek als hij zelf had gedaan. Ze oefende immers paarden voor de lol. Paarden en damane, het Licht helpe hem. Selucia stond hem onderzoekend aan te kijken, besefte hij, haar gezicht een uitdrukkingsloos masker. Vanwege het paard, of omdat hij zo stijf als een plank was geworden?

‘Ze is een scheerder,’ zei hij, en klopte op Pips stompe neus. De ruin had meer dan voldoende beweging gehad, maar het enthousiasme van de scheerder leek hem te hebben aangestoken. ‘Domani-bloed-geborenen hebben het liefst scheerders, en je zult er waarschijnlijk nooit meer een zien buiten Arad Doman. Hoe ga je haar noemen?’

‘Het brengt ongeluk om een paard een naam te geven voor je erop gereden hebt,’ antwoordde Tuon, en pakte de leidsels. Ze straalde nog steeds. Haar grote ogen glansden. ‘Het is een heel goed dier, Speeltje. Een prachtig geschenk. Of je hebt er verstand van, of je hebt heel veel geluk gehad.’

‘Ik heb er verstand van, Liefje,’ zei hij voorzichtig. Ze leek opgetogener dan de scheerder alleen kon hebben veroorzaakt. ‘Als jij het zegt. Waar is Selucia’s paard?’

O, nou ja. Het was een poging waard geweest. Een verstandig man hield echter overal rekening mee, dus na een scherpe fluittoon van Mart kwam Metwyn op een drafje aan met een gezadelde schimmel.

Mart negeerde de brede grijns op het bleke gezicht van de man. De Cairhiense Roodarm was er zeker van geweest dat het hem niet zou lukken om Selucia achter te laten, maar hij hoefde er niet zo ingenomen over te doen. Mart dacht dat de ruin van tien jaar oud wel rustig genoeg zou zijn voor Selucia – voor zover hij zich herinnerde waren kameniersters maar zelden meer dan aardige ruiters – maar de vrouw keek het paard even grondig na als Tuon. Toen ze klaar was, richtte ze een blik op Mart die hem zei dat ze het paard zou berijden om niet moeilijk te doen, maar dat ze het tekort vond schieten. Vrouwen konden een heleboel zeggen met één blik. Zodra ze het veld hadden verlaten waar de voorstelling stond, liet Tuon de scheerder eerst een tijdje langs de weg stappen, spoorde haar toen aan naar draf en vervolgens naar galop. De weg bestond hier uit harde gele klei, doorspekt met de randen van oude plaveistenen. Het was echter geen probleem voor een paard met goede hoefijzers, en hij had de hoefijzers van de scheerder nagekeken. Mart hield Pips gelijk met Tuon, meer om het genoegen haar te zien glimlachen dan om een andere reden. Als Tuon plezier had, was de strenge rechter vergeten en straalde haar gezicht van pure blijdschap. Niet dat het makkelijk was om haar in het oog te houden, want Selucia hield de schimmel tussen hen in. De geelharige vrouw was een indrukwekkende oppas, en te zien aan de zijdelingse blikken die ze hem toewierp en haar glimlachjes, vond ze het heel leuk om hem dwars te zitten.

Aanvankelijk hadden ze de weg voor zichzelf, op een paar boerenkarren na, maar na een tijdje verscheen er voor hen een karavaan van ketellappers. Een stoet afschuwelijk felgekleurd geverfde en gelakte wagens die langzaam richting het zuiden rommelde langs de andere kant van de weg. Er liepen enorme honden met de wagens mee. Die honden waren de enige echte bescherming die de ketellappers hadden. De menner van de voorste wagen, een ding zo rood als Luca’s jassen, met gele randen en met groengele wielen nota bene, stond half op om naar Mart te turen en ging toen weer zitten. Hij zei iets tegen de vrouw naast hem, ongetwijfeld gerustgesteld door de twee vrouwen die bij Mart waren. Ketellappers waren voorzichtige lui, uit noodzaak. Die hele karavaan kon hun paarden aansporen en ervandoor gaan, en zelfs een man alleen voorblijven als ze dachten dat hij kwaad in de zin had.

Mart knikte naar de man toen de wagens begonnen te passeren. De magere, grijsharige man droeg een jas met een hoge kraag die even groen was als de wielen van zijn wagen, en het gewaad van zijn vrouw was gestreept in verschillende kleuren blauw, de meeste helder genoeg voor de mensen van de voorstelling. De grijsharige man stak zijn hand op om te zwaaien...

En Tuon draaide plotseling haar scheerder en galoppeerde naar de bomen, haar mantel wapperend achter zich aan. In een flits ging Selucia met de schimmel achter haar aan. Mart greep zijn hoed van zijn hoofd, zodat hij hem niet zou kwijtraken, draaide Pips bij en volgde. Er klonk geschreeuw vanaf de wagens, maar hij lette er niet op. Al zijn aandacht was op Tuon gericht. Hij wilde dat hij wist wat ze van plan was. Ze probeerde niet te ontsnappen, dat wist hij zeker. Waarschijnlijk wilde ze hem alleen maar pesten. Als dat zo was, dan lukte dat aardig.

Pips haalde de schimmel snel in en liet een boos kijkende Selucia achter, die haar rijdier met haar teugels aanspoorde, maar Tuon en de scheerder behielden hun voorsprong terwijl het glooiende landschap in heuvels overging. Geschrokken vogels vlogen op voor de hoeven van de paarden, grijze duiven en bruingespikkelde kwartels, soms bruine ganzen. Als de merrie ervan zou schrikken, was dat een ramp. Zelfs het meest doorgewinterde paard kon steigeren en vallen wanneer er een vogel onder zijn hoeven opsprong. Erger nog, Tuon reed als een waanzinnige, minderde nergens vaart en week alleen van haar rechte lijn af waar het onderhout dicht was, en sprong over bomen heen die waren omgevallen in een storm alsof ze wist wat er aan de andere kant lag. Nou, hij moest zelf ook rijden als een waanzinnige om haar bij te houden, hoewel hij elke keer ineenkromp als hij Pips over een boomstam liet springen. Sommige waren bijna zo dik als hij groot was. Hij zette zijn hielen in de flanken van de ruin en spoorde hem verder aan, hoewel hij wist dat Pips nog nooit zo hard had gelopen als nu.

Hij had een te goed paard gekozen met die verdomde scheerder. Steeds verder galoppeerden ze het woud in. Even plotseling als ze haar woeste tocht had ingezet, hield Tuon in, meer dan een span vanaf de weg. De bomen waren hier oud en stonden ver uit elkaar, zwarte dennenbomen van veertig pas hoog en breed uitwaaierende eikenbomen met takken die omlaag bogen naar de grond voor ze weer de lucht in gingen. Een plak van zo’n boom zou groot genoeg zijn om met gemak een tafel voor twaalf personen te vormen. Dikke kruipplanten bedekten halfbegraven rotsen en rotspunten, maar verder groeide er alleen wat onkruid door de humusbodem omhoog. Onder eikenbomen van die afmetingen groeiden maar zelden andere dingen.

‘Je paard is beter dan het eruitziet,’ zei het wicht, en klopte op de hals van haar paard toen hij bij haar was. O, ze was een en al onschuld, gewoon bezig met een leuk ritje. ‘Misschien heb je er inderdaad verstand van.’ De kap van haar mantel was achterovergevallen en haar korte haar was zichtbaar, glanzend als zwarte zijde. Hij onderdrukte de wens om het te strelen.

‘Het Licht brande mijn verstand van paarden,’ gromde hij terwijl hij ruw zijn hoed opzette. Hij wist dat hij vriendelijker moest spreken, maar hij had de ruwheid nog niet met een vijl van zijn stem kunnen halen. ‘Rijd je altijd als een maanverblinde dwaas? Je had die merrie wel haar nek kunnen breken voordat ze zelfs maar een naam had. Erger nog, je had zelf je nek kunnen breken. Ik heb beloofd je veilig thuis te brengen, en dat ben ik ook van plan. Als je elke keer tijdens het rijden het risico neemt om jezelf om te brengen, dan laat ik je niet meer rijden.’

Zodra hij ze had uitgesproken, wilde hij die laatste woorden weer inslikken. Een man kon een dergelijk dreigement afdoen als een grapje, misschien, als je geluk had, maar een vrouw... Nu kon hij alleen nog maar wachten op de ontploffing. Hij verwachtte dat Aludra’s nachtbloemen erbij zouden verbleken.

Ze zette de kap van haar mantel omhoog, heel zorgvuldig. Ze keek hem aan en hield haar hoofd eerst schuin naar links en toen naar rechts. Uiteindelijk knikte ze in zichzelf, ik noem haar Akein. Dat betekent “zwaluw”.’

Mart knipperde met zijn ogen. Dat was alles? Geen uitbarsting? ik weet het. Een goede naam. Die past bij haar.’ Wat was er nu weer aan de hand? Die vrouw deed of zei bijna nooit wat hij verwachtte. ‘Wat is dit voor een plek, Speeltje?’ vroeg ze, fronsend naar de bomen. ‘Of moet ik zeggen, wat was dit? Weet jij het?’ Hoe bedoelde ze, wat dit voor een plek was? Het was een verdomd bos, dat was het. Maar plotseling bleek dat wat een groot rotsblok voor hem op de grond leek, bijna verborgen door dikke klimplanten, een enorm stenen hoofd te zijn, lichtelijk schuin gezakt. Een vrouwenhoofd, dacht hij; die ronde dingen moesten waarschijnlijk de edelstenen in haar haren voorstellen. Het beeld waarop dat hoofd had gestaan moest ontzagwekkend zijn geweest. Er was een hele stap van het ding te zien, maar enkel de ogen en de bovenkant van het hoofd staken boven de grond uit. En die lange witte stenen punt met de wortels van een eikenboom eroverheen, was een stuk van een gedraaide pilaar. Overal rondom hem zag hij nu stukken pilaar en grote bewerkte stenen die duidelijk deel hadden uitgemaakt van een groot gebouw, en iets wat een stenen zwaard moest zijn van twee stap lang, allemaal halfbegraven. Toch vond je op veel plaatsen ruïnes van steden en monumenten, en zelfs de Aes Sedai wisten vaak niet wat die ruïnes geweest waren. Hij deed zijn mond open om te zeggen dat hij het niet wist, maar kreeg toen tussen de bomen door drie hoge heuvels op een rij in het oog, misschien een span verderop. De middelste heuvel had een gespleten top, alsof er een wig uit was gesneden, terwijl de heuvel links er twee had. Toen wist hij het. Het was onwaarschijnlijk dat er ergens anders nog precies drie van diezelfde heuvels stonden.

Die heuvels werden ooit de Dansers genoemd, toen deze plek nog Londaren Cor was, de hoofdstad van Eharon. De weg achter hen was toen geplaveid geweest, en liep door het hart van de stad, die zich over meerdere spannen had uitgestrekt. De mensen zeiden dat de Ogier hun meesterschap in het bewerken van steen hadden geoefend in Tar Valon, maar vervolmaakt in Londaren Cor. Natuurlijk beweerden ze in elke door Ogier gebouwde stad dat die van hen mooier was dan Tar Valon, en bevestigden daarmee dat Tar Valon de toetssteen was. Hij had een paar herinneringen aan de stad – dansen op een bal in het Paleis van de Maan, drinken in soldatentaveernes waar gesluierde danseressen kronkelden, kijken naar de Processie van Fluiten tijdens de Zegening der Zwaarden. Vreemd genoeg had hij echter nóg een herinnering aan die heuvels, van bijna vijfhonderd jaar nadat de Trolloks geen steen overeind hadden gelaten in Londaren Cor en nadat Eharon stierf in bloed en vuur. Waarom Nerevan en Esandara zo nodig Shiota moesten binnenvallen, zoals het land toen heette, wist hij niet. Die oude herinneringen waren flarden, over hoeveel tijd ze zich soms ook uitstrekten, en vol gaten. Hij wist ook niet waarom die heuvels de Dansers werden genoemd, of wat de Zegening der Zwaarden was. Maar hij wist nog dat hij een Esandaraanse heer was geweest in een strijd die werd gevochten tussen deze ruïnes, en hij wist nog dat hij die heuvels zag toen hij een pijl in zijn keel kreeg. Hij moest zijn gesneuveld, niet meer dan een span van waar hij nu op Pips zat, door te verdrinken in zijn eigen bloed.

Licht, ik haat het om me mijn eigen sterven te herinneren, dacht hij, en de gedachte veranderde in een brandend kooltje in zijn hoofd. Een kooltje dat heter en heter en heter werd. Hij herinnerde zich de dood van die mannen, niet slechts één maar tientallen. Hij herinnerde zich dat hij gestorven was.

‘Speeltje, voel je je niet lekker?’ Tuon bracht de merrie dichter naar hem toe en tuurde in zijn gezicht. Haar grote ogen stonden vol zorg. ‘Je bent zo bleek geworden als de maan.’

‘Ik ben zo fris als regenwater,’ mompelde hij. Ze was dichtbij genoeg om te kussen als hij zijn hoofd boog, maar hij bewoog zich niet. Dat kon hij niet. Hij dacht zo fervent na dat hij geen kracht overhad om te bewegen. Om een reden die alleen het Licht kende, hadden de Eelfinn de herinneringen die ze hadden verzameld in zijn hoofd gestopt, maar hoe konden ze herinneringen oogsten van een lijk? Een lijk in de wereld van de mensen, nog wel. Hij was er zeker van dat ze nooit langer dan enkele ogenblikken achtereen door deze kant van die gedraaide ter’angreaal waren gekomen. Er viel hem wel een manier in, een die hem niet aanstond, helemaal niet. Misschien maakten ze een soort koppeling met een mens die hen bezocht, een koppeling waardoor ze alle herinneringen van die man konden kopiëren vanaf dat ogenblik totdat hij stierf. In sommige van die herinneringen van anderen had hij wit haar, in andere was hij maar een paar jaar ouder dan hij echt was, en alles daartussenin, maar er was geen enkele bij over zijn kindertijd. Was dat gewoon toeval geweest, toen ze hem hadden volgestopt met flarden van van alles, gewoon dingen die ze onzin hadden gevonden of waar ze klaar mee waren? Wat déden ze eigenlijk met herinneringen? Ze moesten nog een reden hebben gehad om ze te verzamelen, niet alleen om ze weer weg te geven. Nee, hij wilde gewoon niet gaan waar dit hem naartoe leidde. Het Licht brande hem, die verdomde vossen zaten toen in zijn hoofd! Dat moest wel. Het was de enige verklaring die ergens op sloeg. ‘Nou, je ziet eruit alsof je ieder ogenblik kunt gaan overgeven,’ zei Tuon, en stuurde de scheerder met een grimas achteruit, is er iemand bij de voorstelling die misschien kruiden heeft? Ik weet daar wel iets van.’

‘Ik voel me goed, zeg ik toch.’ Eigenlijk wilde hij inderdaad kotsen. Die vossen in zijn hoofd waren duizend keer erger dan de dobbelstenen, hoe hard ze ook rammelden. Konden de Eelfinn door zijn ogen kijken? Licht, wat moest hij doen? Hij betwijfelde of een Aes Sedai hem hiervan kon helen, niet dat hij ze dat zou toevertrouwen, niet als het betekende dat hij de vossenkop af moest doen. Er was niets aan te doen. Hij zou ermee moeten leren leven. Hij kreunde bij de gedachte.

Selucia kwam naar hen toe gedraafd en keek hem en Tuon snel aan alsof ze zich afvroeg wat ze hadden uitgespookt. Maar ze had wel de tijd genomen om hen in te halen en hen een tijdje alleen gelaten. Dat was hoopvol. ‘De volgende keer mag jij op dit makke beestje rijden en neem ik jouw ruin wel,’ zei ze tegen Mart. ‘Hoogvrouwe, mensen van die wagens volgen ons met honden. Ze zijn te voet, maar ze zullen wel snel hier zijn. Die honden blaffen niet.’

‘Geoefende waakhonden, dus,’ zei Tuon, en pakte haar leidsels bijeen. ‘Te paard blijven we ze met gemak voor.’

‘Dat hoeft niet, en het heeft geen zin,’ zei Mart tegen haar. Hij had dit moeten zien aankomen. ‘Die mensen zijn ketellappers, Tuatha’an, en ze zijn voor niemand een gevaar. Ze zouden niet gewelddadig kunnen zijn als hun leven ervan afhing. Dat is geen overdrijving, gewoon de waarheid. Maar ze zagen jullie twee er als een haas vandoor gaan, in hun ogen ongetwijfeld op de vlucht, en mij achter jullie aan gaan. Nu die honden ons geurspoor te pakken hebben, volgen de ketellappers ons helemaal terug naar de voorstelling als het moet, om er zeker van te zijn dat jullie twee niet zijn ontvoerd of aangevallen. We gaan naar ze toe om ze de tijd en de moeite te besparen.’ Het was niet de tijd van de ketellappers waar hij over inzat. Luca zou het waarschijnlijk niet veel kunnen schelen als een stel ketellappers hun in de weg stond en het vertrek van de voorstelling vertraagde, maar Mart zeker wel.

Selucia keek hem verontwaardigd aan en haar vingers bewogen razendsnel, maar Tuon lachte. ‘Speeltje wil vandaag de baas zijn, Selucia. Ik laat hem de baas spelen en kijk hoe hij het doet.’ Was dat even vriendelijk van haar.

Ze draafden terug zoals ze gekomen waren – nu om omgevallen bomen heen, al greep Tuon af en toe haar leidsels alsof ze eroverheen wilde springen en grijnsde dan schalks naar Mart – en het duurde niet lang voordat ze de ketellappers in het oog kregen. Ze renden tussen de bomen door achter hun enorme mastiffs aan als een stel vlinders, een stuk of vijftig mannen en vrouwen in felle kleuren, vaak in combinaties die pijn deden aan zijn ogen. De mannen droegen rustig rood met blauw gestreepte jassen op wijde gele broeken die ze in hun knielaarzen hadden gestopt, of een violetkleurige jas op een rode broek, of nog erger. Sommige vrouwen droegen gewaden met evenveel kleurige strepen als er kleuren waren, soms zelfs kleuren waar Mart niet eens de naam van wist, terwijl andere rokken en hemden droegen in kleuren die evenzeer vloekten als de jassen en broeken van de mannen. Een flink aantal droeg ook sjaals, om nog wat meer kleuren toe te voegen aan de scheel makende mengeling. Behalve de grijsharige man die op de bok van de voorste wagen had gezeten, leken ze allemaal ongeveer van middelbare leeftijd te zijn. Hij moest de Mahdi zijn, de leider van de karavaan.

Mart stapte af, en even later deden Tuon en Selucia dat ook. De ketellappers bleven staan en riepen hun honden bij zich. De grote dieren lieten zich met uitgestoken tong op de grond zakken, en de mensen liepen langzamer verder. Geen van hen had zelfs maar een stok in de hand, en hoewel Mart geen zichtbare wapens droeg, keken ze hem toch argwanend aan. De mannen gingen voor hem staan, terwijl de vrouwen zich om Tuon en Selucia heen schaarden. Er ging geen dreiging van uit, maar zo gemakkelijk werden Tuon en Selucia van hem gescheiden, zodat de ketellappervrouwen hun vragen konden stellen. Plotseling schoot het hem te binnen dat Tuon het misschien grappig zou vinden om te beweren dat hij haar wilde lastigvallen. Zij en Selucia konden wegrijden terwijl hij zich moest bezighouden met die ketellappers die om hem heen bleven staan, zodat hij niet in Pips’ zadel kon klimmen. Meer zouden ze niet doen, maar als hij zich hier geen weg vandaan wilde vechten, konden ze hem uren vasthouden om dat stel tijd te geven om te ‘ontsnappen’. De grijsharige man maakte een buiging, met zijn handen tegen zijn borst gedrukt. ‘Vrede zij met u en de uwen, Heer. Vergeving als we u lastigvallen, maar we vreesden dat onze honden de paarden van de vrouwes angst hadden aangejaagd.’

Mart reageerde met een zelfde soort buiging. ‘Vrede zij altijd met u, Mahdi, en met heel het Volk. De paarden van de vrouwes waren niet bang. De vrouwes zijn soms wat... wispelturig.’ Wat zeiden de vrouwen? Hij probeerde hen af te luisteren, maar hun stemmen klonken gedempt.

‘U weet iets over het Volk, Heer?’ De Mahdi klonk verbaasd – en terecht. De Tuatha’an bleven uit de buurt van alles wat groter was dan een gemiddeld dorp. Ze kwamen maar zelden iemand in een zijden jas tegen.

‘Een beetje maar,’ antwoordde Mart. Een heel klein beetje. Hij had herinneringen aan ontmoetingen met ketellappers, maar hijzelf had er nog nooit een gesproken. Wat zeiden die verdomde vrouwen toch allemaal? ‘Wilt u een vraag van me beantwoorden? Ik heb de afgelopen dagen een aantal van jullie karavanen gezien, meer dan ik zou verwachten, en allemaal onderweg naar Ebo Dar. Is daar een reden voor?’

De man aarzelde en wierp een snelle blik in de richting van de vrouwen. Ze stonden nog steeds te mompelen, en hij vroeg zich af waarom hun gesprek zo lang duurde. Je had toch maar een paar tellen nodig om te zeggen: ja, ik heb hulp nodig, of het tegenovergestelde. ‘Het komt door de mensen die de Seanchanen worden genoemd, Heer,’ zei hij uiteindelijk. ‘Onder het Volk wordt gezegd dat er veiligheid is waar de Seanchanen heersen, en gelijke rechten voor iedereen. Elders... U begrijpt het, Heer?’

Dat deed Mart. Net als de mensen van de voorstelling waren ook de ketellappers overal waar ze gingen vreemdelingen. Erger nog: vreemdelingen met de onverdiende naam dat ze dieven waren – nou ja, ze stalen niet meer dan anderen deden. Bovendien hadden ze wel terecht de naam dat ze jonge mensen overhaalden zich bij hen aan te sluiten. Het was voor ketellappers geen optie terug te vechten als iemand probeerde hen te beroven of weg te jagen. ‘Wees voorzichtig, Mahdi. Hun veiligheid heeft een prijs, en sommige van hun wetten zijn streng. U weet wat ze doen met vrouwen die kunnen geleiden?’

‘Dank u voor uw zorgen, Heer,’ zei de man kalm, ‘maar slechts enkelen van onze vrouwen kunnen geleiden, en als iemand dat kan, doen we wat we altijd doen en brengen haar naar Tar Valon.’ Plotseling begonnen de vrouwen te lachen, een uitbarsting van geschater. De Mahdi ontspande zich zichtbaar. Als de vrouwen lachten, was Mart niet iemand die hen zou aanvallen of doden omdat ze hem voor de voeten liepen. Mart fronste echter zijn wenkbrauwen. Dat gelach beviel hem helemaal niet.

De ketellappers vertrokken met meer verontschuldigingen van de Mahdi omdat hij hen had lastiggevallen, maar de vrouwen bleven achteromkijken en lachen achter hun handen. Sommigen van de mannen bogen tijdens het lopen naar hen toe en stelden duidelijk vragen, maar de vrouwen schudden enkel hun hoofd. En keken weer lachend achterom.

‘Wat heb je ze verteld?’ vroeg Mart zuur.

‘O, dat gaat je niets aan, toch, Speeltje?’ antwoordde Tuon, en Selucia lachte. O, ze kakelde zelfs. Hij besloot dat het beter was als hij het maar niet wist. Vrouwen vonden het gewoon zó leuk om naalden in een man te prikken.

9

Een kort pad

Tuon en Selucia waren natuurlijk niet de enige vrouwen die Mart problemen bezorgden. Soms leek het wel alsof de meeste problemen in zijn leven door vrouwen werden veroorzaakt. Dat begreep hij helemaal niet, want hij probeerde ze altijd goed te behandelen. Zelfs Egeanin bracht hem de nodige ellende, maar wel het minste.

‘Ik had gelijk. Je denkt echt dat je met haar kunt trouwen,’ zei ze toen hij haar om hulp vroeg met Tuon. Zij en Domon zaten op het trapje van hun wagen, met hun armen om elkaar heen. Er steeg een kringeltje rook op uit Domons pijp. Het was halverwege de ochtend op een mooie dag, hoewel de samenpakkende wolken dreigden met regen. De kunstenmakers voerden hun kunsten op voor de inwoners van vier kleine dorpen die samen ongeveer even groot waren als Runniens Oversteek. Mart had geen zin om te gaan kijken. O, hij keek nog steeds graag naar de slangenmensen en liever nog naar de vrouwelijke acrobaten en tuimelaars, maar als je jongleerders en vuurvreters en zo elke dag zag, werden zelfs Miyora en haar luipaarden, nou ja, minder belangwekkend.

‘Wat ik denk doet er niet toe, Egeanin. Wil je me vertellen wat je over haar weet? Ik heb geprobeerd iets uit haar te krijgen, maar dat is net zoiets als geblinddoekt met je blote handen in een braamstruik een konijn proberen te vangen.’

‘Mijn naam is Leilwin, Cauton. Vergeet dat niet nog eens,’ zei ze met een stem die geschikt was om aan dek van een schip bevelen te geven. Haar ogen als blauwe hamers probeerden het bevel tot hem door te laten dringen. ‘Waarom zou ik jou helpen? Je grijpt te hoog, als een mol die verlangt naar de zon. Je kunt al terechtgesteld worden als je alleen maar zégt dat je met haar wilt trouwen. Het is walgelijk. Bovendien heb ik dat alles achter me gelaten. Of het heeft mij achtergelaten,’ voegde ze er bitter aan toe. Domon trok haar met één arm dichter naar zich toe. ‘Als je dat allemaal achter je hebt gelaten, wat kan het jou dan schelen hoe belachelijk het is dat ik met haar wil trouwen?’ Zo. Het was eruit. Gedeeltelijk, althans.

Domon haalde de pijp lang genoeg uit zijn mond om een kringetje rook in Marts gezicht te blazen. ‘Als ze je niet wil helpen, hou er dan over op.’ Zijn stem klonk ook al als die van een scheepskapitein. Egeanin mompelde in zichzelf. Ze leek met zichzelf te ruziën. Uiteindelijk schudde ze haar hoofd. ‘Nee, Baile. Hij heeft gelijk. Als ik schipbreuk lijd, dan moet ik een nieuw schip en een nieuwe koers vinden. Ik kan nooit terug naar Seanchan, dus kan ik maar net zo goed het ankertouw doorsnijden en het achter me laten.’ Wat ze wist over Tuon waren voornamelijk geruchten – schijnbaar woonde de keizerlijke familie heel hun leven achter muren, zelfs wanneer ze in het zicht waren, en er werd alleen maar gefluisterd over wat er achter die muren gebeurde – maar die waren voldoende om Marts nekharen overeind te laten staan. Zijn aanstaande had een broer en een zus laten vermoorden? Nadat ze haar hadden geprobeerd te laten vermoorden, dat wel, maar toch! Wat voor familie deed dat nou, elkaar vermoorden? Het Seanchaanse Bloed en de keizerlijke familie dus, om te beginnen. De helft van haar broers en zussen was dood, de meesten vermoord, en misschien de anderen ook wel. Bepaalde dingen die Egeanin – Leilwin – vertelde, waren algemeen bekend onder de Seanchanen, en nauwelijks geruststellender. Tuon was waarschijnlijk al vanaf de wieg onderwezen in intrige, in het gebruik van wapens en in vechten met haar blote handen, ze werd zwaar bewaakt maar er werd toch van haar verwacht dat ze haar eigen laatste verdediging was. Alle leden van het Bloed werd geleerd te huichelen, hun bedoelingen en ambities te verbergen. De macht verschoof voortdurend bij het Bloed, sommigen gingen omhoog, anderen gleden af, en de dans ging nog sneller en was nog gevaarlijker in de keizerlijke familie. De keizerin – ze wilde er ‘moge ze eeuwig leven’ aan toevoegen, stikte bijna toen ze de woorden weer inslikte, en sloot lange tijd haar ogen voor ze verderging – had vele kinderen gebaard, zoals elke keizerin deed, zodat er onder degenen die het overleefden altijd wel eentje was die geschikt zou zijn om haar op te volgen. Je kon geen dwaas of stommeling de Kristallen Troon laten bestijgen.

Tuon was zeker geen van beide. Licht! De vrouw met wie hij zou trouwen was even erg als een zwaardhand en een Aes Sedai in één. En misschien wel even gevaarlijk.

Hij had verschillende gesprekken met Egeanin – hij noemde haar heel zorgvuldig Leilwin, zodat ze hem niet te lijf zou gaan met haar dolk, maar hij dacht aan haar als Egeanin – om te proberen nog meer te weten te komen. Maar haar kennis van het Bloed was grotendeels van buitenaf afkomstig, en haar kennis van het keizerlijke hof, dat gaf ze zelf toe, was weinig beter dan die van een straatschoffie in Seandar. Op de dag dat hij Tuon de merrie gaf, had hij naast Egeanins wagen meegereden en een van die vruchteloze gesprekken met haar gevoerd.

Hij was een tijdje naast Tuon en Selucia gaan rijden, maar ze bleven hem zijdelingse blikken toewerpen, elkaar aankijken en giechelen. Ongetwijfeld om wat ze tegen de ketellappervrouwen hadden verteld. Een man kon maar een bepaalde mate van dat soort grappen verdragen.

‘Dat was een slim geschenk, die merrie,’ zei Egeanin, die van de bok leunde om langs de rij wagens te kijken. Domon had de teugels in handen. Zij nam soms ook de leidsels op, maar het besturen van een span paarden was niet een van de vaardigheden die ze aan boord van schepen had geleerd. ‘Hoe wist je het?’

‘Wat?’ vroeg hij.

Ze ging rechtop zitten en zette haar pruik recht. Hij wist niet waarom ze dat ding nog steeds droeg. Haar eigen zwarte haren waren kort, maar niet korter dan die van Selucia. ‘Over hofmakerijgeschenken. Wanneer je iemand het hof maakt die hoger staat dan jij, is het onder de leden van het Bloed traditie iets uitheems of zeldzaams te schenken. Het beste van alles is als je het geschenk kan laten aansluiten op iets waar de ontvanger van houdt, en iedereen weet dat de hoogvrouwe dol is op paarden. Het is ook goed dat je hebt erkend dat je niet verwacht haar gelijke te zullen zijn. Niet dat dit gaat lukken, dat begrijp je wel. Ik snap niet waarom ze hier nog is, nu je haar niet meer bewaakt, maar je gelooft toch niet dat ze echt die woorden gaat zeggen? Als ze trouwt, zal dat zijn omwille van het keizerrijk, niet omdat een lapzwans zoals jij haar een paard heeft gegeven of aan het lachen heeft gemaakt.’

Mart knarste op zijn tanden om niet hardop te vloeken. Hij had wat erkend? Geen wonder dat er een stel van die verdomde dobbelstenen waren stilgevallen. Tuon zou hem dit pas laten vergeten als het sneeuwde op een zomerdag. Daar was hij zeker van. Als Leilwin verdomde Scheeploos hem kleine problemen bezorgde, zorgden de Aes Sedai voor grotere. Aes Sedai deden niets liever. Hij had zich erbij neergelegd dat ze door elk dorp en elk stadje walsten waar ze stopten, om vragen te stellen en het Licht mocht weten wat nog meer te doen. Hij had geen keus dan zich erbij neer te leggen, want hij kon hen niet tegenhouden. Ze beweerden dat ze voorzichtig waren – tenminste, Teslyn en Edesina deden dat; Joline snauwde dat hij zich niet zo moest aanstellen – maar een voorzichtige Aes Sedai was nog steeds een niet te veronachtzamen vrouw, of iemand nu herkende wat ze was of niet. Ze hadden geen geld voor zijde maar hadden stapels fijne wol gekocht in Jurador, en de naaisters werkten even hard voor Aes Sedai als ze deden voor Marts goud. Dus nu liepen ze gekleed als rijke koopvrouwen rond en zo zelfverzekerd als elke edele die ooit geboren was. Eenieder die hen zag lopen begreep meteen dat ze verwachtten dat de wereld zich aan hen zou aanpassen. Drie van zulke vrouwen, bij een reizende voorstelling nog wel, zouden zeker aanleiding geven tot praatjes. Gelukkig liet Joline haar Grote Serpent-ring tenminste in haar riembuidel zitten. De andere twee waren die van hen kwijtgeraakt aan de Seanchanen. Als Mart Joline had gezien met dat ding om haar vinger, zou hij in huilen zijn uitgebarsten.

Hij kreeg geen verslagen meer over de activiteiten van de voormalige sul’dam. Joline had Bethamin stevig in de hand; de lange donkere vrouw rende wanneer Joline rennen zei, en sprong als ze kikker zei. Edesina gaf haar ook lessen, maar om de een of andere reden zag Joline Bethamin als een persoonlijk project. Mart had Joline nooit streng zien zijn, niet nadat ze Bethamin in het gezicht had geslagen, maar je zou denken dat ze Bethamin klaarstoomde om naar de Toren te gaan. Bethamin was daar zo dankbaar voor dat duidelijk was dat haar loyaliteit was verschoven. Wat Seta aanging, de geelharige vrouw was zo bang voor de zusters dat ze hen niet langer durfde te volgen. Ze had zelfs echt gerild toen hij erover begon. Hoe vreemd het ook leek, Seta en Bethamin waren zo gewend aan hoe Seanchaanse vrouwen die konden geleiden zichzelf zagen, dat ze echt geloofd hadden dat Aes Sedai niet veel anders konden zijn. Ze leken op gevaarlijke honden als je ze losliet, maar gevaarlijke honden konden onder controle worden gehouden door iemand die wist hoe dat moest, en zij wisten daar alles van. Nu wisten ze dat Aes Sedai helemaal geen honden waren, van welke soort dan ook. Het waren wolven. Seta zou als het kon een andere slaapplaats hebben gezocht, en hij hoorde van vrouw Anan dat de Seanchaanse haar handen over haar oren sloeg wanneer Joline of Edesina in de wagen lessen gaf aan Bethamin.

‘Ik weet zeker dat ze de wevingen kan zien,’ zei Setalle. Hoewel ze afgunstig klonk, betwijfelde hij of ze op wie dan ook jaloers was. ‘Het duurt niet lang meer voor ze het toegeeft, anders zou ze haar ogen niet neerslaan. Vroeg of laat draait ze wel bij en zal ze het ook willen leren.’ Misschien was ze toch afgunstig. Hij wenste dat Seta liever nog vandaag dan morgen zou bijdraaien. Met nog een leerling zouden de Aes Sedai minder tijd hebben om hem lastig te vallen. Als de voorstelling stopte, kon hij zich bijna nergens omdraaien zonder dat Joline of Edesina om de hoek van een tent of wagen naar hem stond te kijken. Meestal koelde de vossenkop op zijn borst dan af. Hij kon niet bewijzen dat ze hun wevingen op hem afstuurden, maar hij was er zeker van. Hij wist niet zeker wie van hen die zwakke plek in zijn verdediging had ontdekt die Adeleas en Vandene hadden gevonden: dat iets wat met de Kracht werd gegooid hem zou raken. Daarna kon hij echter bijna zijn tent niet meer verlaten zonder door een steen te worden geraakt of door brandende vonken als van een smidsvuur, stekende vonken die hem deden opspringen en waarvan zijn haar overeind ging staan. Hij was er zeker van dat Joline erachter zat. Hij zag haar om te beginnen namelijk al nooit zonder Blaeric of Fen of allebei in de buurt om haar te beschermen. En ze lachte naar hem als een kat naar een muis.

Hij overdacht hoe hij haar zwaardhanden bij haar vandaan kon krijgen – of hoe hij zich de hele tijd voor haar kon verstoppen – toen zij en Teslyn ineens tegen elkaar begonnen te schreeuwen. Edesina vluchtte bijna even snel de witgekalkte wagen uit als Bethamin en Seta, die buiten met open mond naar de wagen bleven staan kijken. De Gele zuster ging echter rustig verder met het borstelen van haar lange zwarte haar, tilde het op met de ene hand en haalde er met de andere de houten haarborstel doorheen. Toen ze Mart zag, glimlachte ze naar hem zonder op te houden met borstelen. Het zegel werd koud en het geschreeuw hield op alsof het was afgesneden met een mes. Hij kwam er nooit achter wat er was gezegd achter dat schild dat ze hadden geweven met de Kracht. Teslyn was hem wat vriendelijker gezind, maar als hij ernaar vroeg, keek ze hem met een van die zwijgende blikken aan. Het waren zaken van de Aes Sedai en het ging hem niets aan. Wat er echter ook besproken was, de stenen en de vonken hielden daarna op. Hij probeerde Teslyn te bedanken, maar ze wilde er niets van weten.

‘Als er over iets niet hoort te worden .gesproken, wordt er niet over gesproken,’ zei ze streng. ‘Die les kun je maar beter leren als je je in de buurt van zusters ophoudt, en ik denk dat je leven verbonden is aan Aes Sedai, nu zeker.’ Dat was makkelijk gezegd van haar. Ze vroeg nooit iets over zijn ter’angreaal, maar datzelfde kon niet gezegd worden van Joline en Edesina, zelfs niet na de ruzie. Ze probeerden hem elke dag zover te krijgen dat hij het ding uit handen gaf. Edesina zette hem in haar eentje met zijn rug tegen de muur, Joline met haar zwaardhanden die over haar schouders naar hem loerden. Ter’angrealen waren het rechtmatige bezit van de Witte Toren. Ter’angrealen moesten op de juiste manier worden bestudeerd, vooral een die van die merkwaardige eigenschappen heeft zoals deze. Ter’angrealen waren mogelijk gevaarlijk, veel te gevaarlijk om in handen te blijven van oningewijden. Geen van beiden zei specifiek dat ze daarmee de handen van een man bedoelden, maar Joline zei het wel bijna. Hij begon er zich zorgen over te maken dat de Groene zuster Blaeric en Fen gewoon zou opdragen het ding van hem af te pakken. Die twee vermoedden nog steeds dat hij betrokken was geweest bij wat er met haar gebeurd was, en de donkere blikken die ze hem toewierpen vertelden hem dat ze elke smoes zouden aangrijpen om hem te beslaan als een trommel.

‘Dat zou diefstal zijn,’ zei vrouw Anan op onderwijzende toon, en trok haar mantel dichter om zich heen. Het zonlicht begon af te nemen en het werd al kouder. Ze stonden voor Tuons wagen, en hij hoopte op tijd binnen te zijn om iets te eten te krijgen. Noal en Olver waren al binnen. Setalle Anan was schijnbaar op weg om de Aes Sedai te bezoeken, iets wat ze vaak deed. ‘De Torenwet is daar heel duidelijk over. Er zou aanzienlijke... discussie ontstaan over of hij al dan niet aan u terug moest worden gegeven – ik denk eigenlijk van niet, uiteindelijk – maar Joline zou wel vrij zwaar gestraft worden voor diefstal.’

‘Misschien vindt ze het wel een straf waard,’ mompelde hij. Zijn maag knorde. De gestoofde vinken en uien met roomsaus die Lopin hem bij het middagmaal trots had voorgeschoteld, bleken bedorven, tot grote schaamte van de Tyrener, wat betekende dat Mart sinds het ochtendmaal alleen een stuk brood had gegeten. ‘U weet wel een heleboel over de Witte Toren.’

‘Wat ik weet, Heer Mart, is dat u zo ongeveer elke misstap hebt begaan die een man kan begaan bij de Aes Sedai, op een moordpoging na. De reden dat ik met u ben meegekomen in plaats van met mijn man mee te gaan, de halve reden dat ik hier nog ben, is om te proberen u voor te veel misstappen te behoeden. Om u de waarheid te zeggen weet ik niet waarom het me iets zou moeten schelen, maar dat doet het wel, en dat is dat. Als u zich door mij had laten begeleiden, zou u nu geen problemen met ze hebben. Ik kan niet zeggen hoeveel ik nog van de situatie voor u kan redden, nu niet meer, maar ik wil het nog steeds proberen.’

Mart schudde zijn hoofd. Er waren maar twee manieren om met Aes Sedai om te gaan zonder je te branden: ze over je heen laten lopen of bij ze uit de buurt blijven. Dat eerste was hij niet van plan, en dat tweede kon niet, dus moest hij een derde manier vinden, en hij betwijfelde of hij die zou vinden door Setalles raad op te volgen. Het advies van vrouwen ten aanzien van Aes Sedai was meestal om de eerste weg te volgen, hoewel ze dat nooit zo zeiden. Ze hadden het over inschikken, maar het waren nooit de Aes Sedai van wie verwacht werd dat ze inschikten. ‘De halve reden? Wat is de andere...?’ Hij gaf een grom alsof hij in zijn maag was gestompt. ‘Tuon? Denkt u dat ik niet te vertrouwen ben met Tuon?’

Vrouw Anan lachte, een mooie, diepe lach. ‘U bent een wildebras. Sommige wildebrassen kunnen goede echtgenoten zijn, zodra de scherpe kantjes wat zijn getemd – mijn Jasfer was een wildebras toen ik hem leerde kennen – maar u denkt nog steeds dat u hier aan een pasteitje kunt knabbelen, en daar aan het volgende, en dan kunt door dansen naar weer een ander.’

‘Hier valt niet bij weg te dansen,’ zei Mart, fronsend naar de deur van de wagen. De dobbelstenen klikten in zijn hoofd. ‘Niet voor mij.’ Hij was niet zeker of hij nog wel weg wilde dansen, maar hij was toch gevangen.

‘Dus zo staat het ervoor?’ mompelde ze. ‘O, u hebt een mooie uitgekozen om uw hart te breken.’

‘Dat kan wel zijn, Vrouw Anan, maar ik heb mijn redenen. Ik kan maar beter naar binnen gaan voordat alles op is.’ Hij draaide zich om naar het trapje achter aan de wagen, en ze legde een hand op zijn arm.

‘Mag ik hem zien? Gewoon even kijken?’

Hij wist heel goed wat ze bedoelde. Hij aarzelde, en viste toen in de kraag van zijn hemd naar het leren koord waar het zegel aan hing. Hij wist eigenlijk niet waarom. Hij had Joline en Edesina zelfs geen blik gegund. Het was een mooi ding, een zilveren vossenkop bijna zo groot als zijn handpalm. Er was maar één oog zichtbaar, en voldoende daglicht om van dichtbij te zien dat de pupil half van schaduw was voorzien om het oude symbool van de Aes Sedai te vormen. Haar hand trilde een beetje toen ze haar vinger rond dat oog liet gaan. Ze had gezegd dat ze alleen wilde kijken, maar hij deed niets toen ze het zegel aanraakte. Ze zuchtte diep. ‘U was ooit Aes Sedai,’ zei hij zachtjes, en haar hand verstijfde. Ze herstelde zich zo snel dat hij het zich had kunnen verbeelden. Ze was de statige Setalle Anan, de herbergierster uit Ebo Dar met de grote gouden oorringen en het huwelijksmes met het heft omlaag tussen haar weelderige boezem; ongeveer zo ver verwijderd van een Aes Sedai als maar kon. ‘De zusters denken dat ik lieg dat ik nooit in de Toren ben geweest. Ze denken dat ik daar toen ik jong was bediende ben geweest en dingen heb gehoord die niet voor mijn oren bestemd waren.’

‘Ze hebben u niet naar dit ding zien kijken.’ Hij liet de vossenkop een keer op zijn hand stuiteren voordat hij hem weer veilig wegstopte onder zijn hemd. Ze deed alsof het haar niets kon schelen, en hij deed alsof hij niet merkte dat ze maar deed alsof. Haar lippen vertrokken even in een droevige glimlach, alsof ze wist wat hij dacht. ‘De zusters zouden het wel zien als ze zichzelf dat toestonden,’ zei ze, zo eenvoudig alsof ze het had over de kans op regen, ‘maar Aes Sedai verwachten dat wanneer er... bepaalde dingen gebeuren, de vrouw netjes vertrekt en kort daarna sterft. Ik ben weggegaan, maar Jasfer vond me halfverhongerd en ziek op straat in Ebo Dar en bracht me naar zijn moeder.’ Ze grinnikte, gewoon een vrouw die vertelde hoe ze haar man had ontmoet. ‘Hij nam ook altijd zwerfkatjes mee. Nu weet u enkele van mijn geheimen, en ik een paar van die van u. Zullen we ze maar voor ons houden?’

‘Wat weet u voor geheimen over mij?’ vroeg hij, meteen op zijn hoede. Sommige van zijn geheimen waren gevaarlijk, en als te veel mensen ze kenden, waren het niet echt geheimen meer. Vrouw Anan keek fronsend naar de wagen. ‘Dat meisje speelt een spelletje met u, net zozeer als u een spelletje met haar speelt. Maar het zijn verschillende spelletjes. Ze gedraagt zich meer als een generaal die een strijd voorbereidt dan als een vrouw die het hof wordt gemaakt. Als ze ontdekt dat u verliefd op haar bent, heeft zij het voordeel. Ik ben bereid u een gelijke kans te laten. Voor zover dat tenminste mogelijk is bij een man die een vrouw met hersens wil hebben. Zijn we het eens?’

‘Ja,’ antwoordde hij gretig. ‘Jazeker.’ Hij zou niet verbaasd zijn geweest als de dobbelstenen op dat ogenblik waren stilgevallen, maar ze stuiterden gewoon door.

Als de aandacht van de zusters voor zijn zegel het enige probleem was dat ze hem bezorgden, als ze genoegen hadden genomen met het veroorzaken van roddels overal waar de voorstelling halt hield, had hij die dagen reizen met de Aes Sedai nog wel kunnen verdragen. Helaas waren ze er, tegen de tijd dat de voorstelling uit Jurador vertrok, achtergekomen wie Tuon was. Niet dat ze de Dochter van de Negen Manen was, maar dat ze een Seanchaanse hoogvrouwe was, iemand met een hoge rang en veel invloed.

‘Denk je soms dat ik achterlijk ben?’ protesteerde Luca toen Mart hem ervan beschuldigde het te hebben verteld. Hij stond wijdbeens naast zijn wagen, zijn vuisten op zijn heupen, een grote man vol verontwaardiging en, zo te zien aan zijn boze blik, klaar om daarvoor te vechten. ‘Dat geheim wil ik heel diep begraven houden totdat... nou... totdat ze zegt dat ik die garantie van bescherming kan gebruiken. Ik heb er niks aan als ze die intrekt omdat ik iets heb rondgebazuind wat ze geheim wil houden.’ Maar zijn stem klonk net een beetje te overtuigd en zijn blik wendde zich heel iets af van die van Mart.

De waarheid was dat Luca evenzeer hield van opscheppen als van goud. Hij moest hebben gedacht dat het wel veilig was – veilig! – om het de zusters te vertellen, en pas nadat hij het had gezegd beseft hebben wat voor een rommeltje hij ervan had gemaakt. En het was een rommeltje, een kuil vol slangen. Hoogvrouwe Tuon, zo dichtbij, bood een gelegenheid die geen enkele Aes Sedai had kunnen weerstaan. Teslyn was net zo erg als Joline en Edesina. De drie bezochten Tuon elke dag in haar wagen en stortten zich op haar wanneer ze een eindje ging wandelen. Ze praatten over wapenstilstanden en overeenkomsten en onderhandelingen, probeerden te ontdekken welke banden ze had met de leiders van de invasie, en probeerden haar ervan te overtuigen om te helpen gesprekken op touw te zetten om een einde te maken aan de gevechten. Ze boden zelfs aan haar te helpen de voorstelling te verlaten en naar huis te gaan! Helaas voor hen zag Tuon in hen geen drie Aes Sedai, vertegenwoordigers van de Witte Toren, misschien wel de grootste macht ter wereld. Zelfs niet nadat de naaisters hun rijgewaden leverden en ze de bij elkaar geraapte kleding die Mart voor hen had gevonden konden verwisselen. Tuon zag twee ontsnapte damane en een marath’damane, en ze had niets aan ze totdat ze fatsoenlijk van een halsband waren voorzien. Dat had ze zelf gezegd. Als ze naar haar wagen kwamen, deed zij de grendel ervoor, en als ze binnen wisten te komen voor haar dat lukte, ging ze gewoon weg. Als ze haar met haar rug tegen de muur zetten, of dat probeerden, liep ze om hen heen alsof ze om een boomstam heen liep. Ze praatten tot ze schor waren. En zij weigerde te luisteren.

Elke Aes Sedai kon een steen leren om geduld te hebben als ze daar reden toe had, maar ze waren het niet gewend om eenvoudigweg genegeerd te worden. Mart zag hun frustratie toenemen, hun ogen en monden verstrakken en steeds minder snel weer ontspannen, de handen die in rokken knepen om Tuon niet te grijpen en door elkaar te schudden. De uitbarsting kwam sneller dan hij had verwacht, en op een heel andere manier dan hij zich had voorgesteld. De avond nadat hij Tuon de merrie had gegeven, at hij samen met haar en Selucia. En met Noal en Olver, natuurlijk. Die twee brachten evenveel tijd door met Tuon als hij. Lopin en Nerim, zo statig alsof ze in een paleis waren in plaats van opeengepakt in een wagen, serveerden een typische lentemaaltijd: draadjesvlees met gedroogde erwten en knollen die te lang in iemands kelder hadden gelegen. Het was nog te vroeg om iets te oogsten. Toch had Lopin een pepersaus voor het vlees gemaakt, Nerim had pijnappelpitten gevonden voor bij de erwten, er was meer dan voldoende en niets smaakte bedorven, dus kon de maaltijd niet veel beter. Olver vertrok na het eten, hij had al spelletjes gedaan met Tuon, en Mart wisselde van plaats met Selucia om Steen te spelen. Noal bleef ook, ondanks talloze veelbetekenende blikken. Hij kletste maar door over de Zeven Torens in het oude Malkier, die schijnbaar mooier waren geweest dan alles in Cairhien, en Shol Arbela, de Stad van Tienduizend Klokken in Arafel, en allerlei soorten wonderen uit de Grenslanden, vreemde spitsen van kristal dat harder was dan staal en een metalen kom van meer dan honderd pas doorsnede in een heuvel en dat soort dingen. Soms zei hij iets over hoe Mart speelde, dat hij zich links niet verdedigde, dat hij rechts een mooie val zette, en dat juist op het ogenblik dat Tuon erin leek te trappen. Dat soort dingen. Mart hield zijn mond dicht en praatte alleen tegen Tuon, hoewel hij meer dan eens op zijn tanden moest knarsen. Tuon vond Noals geklets wel grappig. Mart bestudeerde het speelveld en vroeg zich af of er nog een kansje was om gelijkspel te halen, toen Joline met Teslyn en Edesina de wagen binnenkwam. Ze waren statig tot in hun teennagels, Aes Sedai op hun voetstuk, hun gezichten uitgestreken. Joline droeg haar Grote Serpent-ring. Ze duwden zich langs Selucia, keken haar kil aan toen ze niet snel genoeg aan de kant ging, en gingen bij de smalle tafel staan. Noal hield zich heel stil en keek de zusters zijdelings aan, een hand onder zijn jas alsof die stommeling dacht dat zijn messen iets uit zouden halen.

‘Dit moet afgelopen zijn, Hoogvrouwe,’ zei Joline, terwijl ze Mart nadrukkelijk negeerde. Ze zei het niet op smekende toon, maar kondigde aan hoe het zou zijn omdat het nu eenmaal zo moest zijn. ‘Uw mensen hebben een oorlog naar dit land gebracht zoals we niet meer gezien hebben sinds de Oorlog van de Honderd Jaren, misschien wel niet meer sinds de Trollok-oorlogen. Tarmon Gai’don nadert, en deze oorlog moet voor die tijd eindigen, anders betekent dat een ramp voor de hele wereld. Zo groot is de dreiging. Dus er moet nu een einde komen aan uw nukkigheid. U brengt ons aanbod over aan degene die onder u het bevel voert. Er kan vrede zijn totdat u terugkeert naar uw eigen land aan de overkant van de zee, of u kunt de volledige macht van de Witte Toren voelen, gevolgd door elke troon vanaf de Grenslanden tot aan de Zee der Stormen. De Amyrlin Zetel heeft ze waarschijnlijk al tegen u opgeroepen. Ik heb gehoord dat er in het zuiden al enorme legers uit de Grenslanden zijn, en andere troepen in beweging. Maar dit kan beter eindigen zonder verder bloedvergieten. Dus voorkom de vernietiging van uw volk en help ons om vrede te brengen.’

Mart zag niet hoe Edesina reageerde, maar Teslyn knipperde alleen maar met haar ogen. Voor een Aes Sedai was dat bijna een ingehouden ademteug. Misschien was dit niet helemaal wat ze had verwacht dat Joline zou zeggen. Mart kreunde in zichzelf. Joline was geen Grijze, handig als een bedreven jongleerder bij onderhandelingen, dat was zeker. Dat was hij ook niet, en toch dacht hij dat ze een korte weg had gevonden om Tuon kwaad te maken. Maar Tuon vouwde haar handen onder de tafel ineen op haar schoot, zat kaarsrecht overeind en keek dwars door de Aes Sedai heen. Haar gezicht stond zo streng als hij het nog nooit had gezien. ‘Selucia,’ zei ze zachtjes.

De geelharige vrouw kwam van achter Teslyn vandaan en bukte lang genoeg om iets onder de deken vandaan te pakken waar Mart op zat. Toen ze weer overeind kwam, leek alles tegelijk te gebeuren. Er klonk een klik en Teslyn schreeuwde, met haar handen om haar keel. De vossenkop veranderde in ijs tegen Marts borst. Joline wendde razendsnel haar hoofd en staarde ongelovig naar de Rode zuster. Edesina draaide zich om en rende naar de deur, die halfopen zwaaide en toen weer dichtsloeg. Tegen Blaeric of Fen aan, te horen aan het geluid van mannen die van het wagentrapje vielen. Edesina kwam met een ruk tot stilstand en bleef stijf staan, haar armen langs haar zijden en haar gespleten rokken tegen haar benen gedrukt door onzichtbare koorden. Het gebeurde allemaal binnen enkele tellen, en Selucia had niet stilgezeten. Ze bukte zich naar het bed waar Noal op zat, en klikte toen de zilveren halsband van een andere a’dam rond Jolines hals. Mart zag dat dat ook was wat Teslyn met beide handen vastgreep. Ze probeerde hem niet af te doen, alleen maar vast te houden, maar haar knokkels waren wit. Het smalle gezicht van de Rode zuster was een toonbeeld van wanhoop, haar ogen groot en spookachtig. Joline had de volkomen kalmte van een Aes Sedai hervonden, maar ze raakte wel haar geschakelde halsband aan. ‘Als u denkt dat u...’ begon ze, maar ze zweeg abrupt en haar mond verstrakte. Er scheen een boos licht in haar ogen. ‘Zie je, de a’dam kan worden gebruikt om te straffen, hoewel dat maar zelden wordt gedaan.’ Tuon stond op met de armband van een a’dam om elke pols. Hoe in het Licht had ze dat nou weer voor elkaar gekregen?

‘Nee,’ zei Mart. ‘Je hebt beloofd mijn volgelingen geen kwaad te doen, Liefje.’ Misschien niet zo verstandig om die naam nu te gebruiken, maar het was al te laat. ‘Tot nu toe heb je je steeds aan je beloftes gehouden. Doe dit nu niet.’

‘Ik heb beloofd geen onenigheid te zaaien onder je volgelingen, Speeltje,’ zei ze bruusk, ‘en hoe dan ook, het is heel duidelijk dat deze drie geen volgelingen van jou zijn.’ Het luikje naar degene op de bok schoof met een luide knal open. Ze-keek over haar schouder en hij schoof nog harder weer dicht. Een man buiten vloekte en begon op de deur te bonzen.

‘De a’dam kan ook worden gebruikt om plezier te verschaffen, als grote beloning,’ zei Tuon tegen Joline, en negeerde de bonzende vuisten achter haar.

Jolines lippen weken vaneen en haar ogen werden heel groot. Ze wankelde, en de tafel aan touwen wiebelde toen ze er met beide handen op steunde om niet te vallen. Maar als ze onder de indruk was, hield ze dat goed verborgen. Ze veegde wel haar donkergrijze rokken glad toen ze weer overeind stond, maar dat hoefde niets te betekenen. Haar gezicht was een en al Aes Sedai-waardigheid. Edesina keek over haar schouder, even onbewogen als Joline, hoewel zij nu de derde a’dam om haar hals had – en eigenlijk was haar gezicht ook bleker dan anders – maar Teslyn was zachtjes gaan huilen, met schuddende schouders terwijl de tranen over haar wangen liepen.

Noal was gespannen, een man die op het punt stond iets stoms te doen. Mart gaf hem een schop onder de tafel door. Toen de man hem woest aankeek, schudde Mart zijn hoofd. Noal keek nog bozer, maar hij haalde zijn hand uit zijn jas en leunde weer tegen de muur. Nog steeds met een woeste blik. Nou, laat hem zijn gang maar gaan. Messen waren hier onbruikbaar, maar misschien zouden woorden iets uithalen. Het was veel beter als dit kon worden beëindigd met woorden.

‘Luister,’ zei Mart tegen Tuon. ‘Als je nadenkt, zie je honderd redenen waarom dit niet zal werken. Licht, je kunt zelf leren geleiden. Verandert die kennis niets? Je bent niet zoveel anders dan zij.’ Hij had net zo goed van rook kunnen zijn en wegwaaien, want ze schonk totaal geen aandacht aan hem.

‘Probeer saidar te omhelzen,’ zei ze, haar strenge ogen op Joline gericht. Haar stem klonk mild vergeleken bij haar blik, maar ze verwachtte duidelijk dat ze gehoorzaamd zou worden. Gehoorzaamd? Ze zag eruit als een verdomde luipaard die naar drie vastgebonden geiten loerde. En vreemd genoeg was ze mooier dan ooit. Een mooie luipaard die hem net zo snel met haar klauwen zou bewerken als die geiten. Nou, hij had wel een paar keer tegenover een luipaard gestaan, en dat waren zijn eigen herinneringen. Het gaf een vreemd soort opgetogen gevoel om tegenover een luipaard te staan. ‘Ga je gang,’ vervolgde ze. ‘Je weet dat het schild weg is.’ Joline gromde zachtjes van verbazing, en Tuon knikte. ‘Goed zo. Je hebt voor de eerste keer gehoorzaamd. En geleerd dat je de Kracht niet kunt aanraken terwijl je de a’dam draagt, behalve als ik het wil. Maar nu wil ik dat je de Kracht vasthoudt, en dat doe je ook, ook al heb je die niet geprobeerd te omhelzen.’ Jolines ogen werden een beetje groter, een barstje in haar kalmte.

‘En nu,’ zei Tuon, ‘wil ik dat je de Kracht niet meer vasthoudt, en is hij verdwenen. Je eerste lessen.’ Joline haalde diep adem. Ze begon er... niet bang maar ongemakkelijk uit te zien. ‘Bloed en bloedas, vrouw,’ gromde Mart, ‘denk je dat je ze mee kunt voeren aan die leidsels zonder dat het iemand opvalt?’ Er klonk een zware bons bij de deur. De volgende bons werd gevolgd door het geluid van versplinterend hout. Degene die op het houten luikje stond te slaan was ook nog bezig. Toch leek dat geen gevoel van haast te veroorzaken. Als de zwaardhanden binnenkwamen, wat konden ze dan doen?

‘Ik breng ze onder in hun wagen en oefen ze ’s nachts,’ snauwde ze geërgerd. ‘Ik ben helemaal niet zoals deze vrouwen, Speeltje. Helemaal niet. Misschien zou ik het kunnen leren, maar ik heb ervoor gekozen om dat niet te doen, net zoals ik ervoor kies om niet te stelen of te moorden. Dat maakt alle verschil.’

Ze herstelde zich met zichtbare moeite, ging zitten met haar handen op tafel en richtte zich weer tot de Aes Sedai. ik heb aanzienlijk succes geboekt bij een vrouw net als jij.’ Edesina haalde geschrokken adem en mompelde een naam, maar te zacht om te kunnen verstaan. ‘Ja,’ zei Tuon. ‘Je hebt mijn Mylen vast ontmoet in de kennels of tijdens oefeningen. Ik zal jou even goed oefenen. Je bent vervloekt met een donkere smet, maar ik zal je leren trots te zijn op de diensten die je verleent aan het keizerrijk.’

‘Ik heb deze drie niet uit Ebo Dar meegenomen zodat jij ze terug kon brengen,’ zei Mart vastberaden, en schoof over het bed. De vossenkop werd nog kouder, en Tuon maakte een geschrokken geluid. ‘Hoe deed je... Hoe deed je dat, Speeltje? De weving... smolt toen die je raakte.’

‘Het is een gave, Liefje.’

Toen hij opstond kwam Selucia op hem af, voorovergebogen, haar handen smekend uitgestrekt. Haar gezicht was vervuld van angst. ‘Dat moet je niet doen,’ begon ze. ‘Nee!’ zei Tuon scherp.

Selucia ging rechtop staan en liep achteruit, hoewel ze haar blik op hem gericht hield. Vreemd genoeg verdween de angst uit haar ogen. Hij schudde verwonderd zijn hoofd. Hij wist dat de vrouw Tuon onmiddellijk gehoorzaamde – ze was immers so’jhin, evenzeer een bezit als Tuons paard, en blijkbaar vond ze dat een goede, rechtvaardige zaak – maar hoe gehoorzaam moest je zijn om op bevel je angst los te laten?

‘Ze hebben me geërgerd, Speeltje,’ zei Tuon toen hij zijn handen op Teslyns halsband legde. Nog steeds huiverend, terwijl de tranen over haar wangen stroomden, keek de Rode zuster alsof ze niet kon geloven dat hij het ding echt zou afdoen.

‘Ze ergeren mij ook.’ Hij zette zijn vingers op de juiste plaatsen, duwde, en de halsband klikte open.

Teslyn greep zijn handen en begon ze te kussen. ‘Dank je,’ huilde ze, steeds maar weer. ‘Dank je. Dank je.’

Mart schraapte zijn keel. ‘Geen dank, maar je hoeft niet... Hou daar eens mee op, wil je? Teslyn?’ Het kostte hem wat moeite om zijn handen los te rukken.

‘Ik wil dat ze ophouden me te ergeren, Speeltje,’ zei Tuon toen hij zich omdraaide naar Joline. Bij iemand anders zou het misschien verwend hebben geklonken. De donkere kleine vrouw maakte er een eis van.

‘Ik denk dat ze daar hierna wel mee instemmen,’ zei hij droog. Maar Joline keek hem koppig aan. ‘Toch?’ De Groene zuster zweeg, ik wel,’ zei Teslyn snel. ‘Wij allemaal.’

‘Ja, wij allemaal,’ voegde Edesina eraan toe. Joline staarde hem zwijgend aan, koppig, en Mart zuchtte, ik kan Liefje je een paar dagen laten houden, tot je van gedachten verandert.’ Jolines halsband klikte open in zijn handen. ‘Maar dat doe ik niet.’

Ze bleef in zijn ogen staren en raakte haar keel aan alsof ze zeker wilde weten dat de halsband af was. ‘Zou je een van mijn zwaardhanden willen worden?’ vroeg ze, en lachte toen zachtjes. ‘Je hoeft niet zo te kijken. Zelfs als ik je tegen je wil zou willen binden, zou me dat niet lukken zolang je die ter’angreaal hebt. Ik ga akkoord, Meester Cauton. Het kost ons misschien onze beste kans om de Seanchanen tegen te houden, maar ik zal... Liefje niet langer lastigvallen.’

Tuon siste als een kat die een emmer water over zich heen had gekregen, en hij zuchtte weer. Wat je op de weg omhoog won, verloor je weer op weg naar beneden.

Een deel van die avond besteedde hij aan zijn minst geliefde bezigheid. Werken. Hij groef een diep gat om de drie a’dam in te begraven. Hij deed het zelf omdat Joline ze verbazingwekkend genoeg wilde hebben. Het waren immers ter’angrealen, en de Witte Toren moest ze bestuderen. Dat kon wel zijn, maar de Toren zou haar a’dam maar ergens anders vandaan moeten halen. Hij was er vrij zeker van dat geen van de Roodarmen ze uit handen zou hebben gegeven als hij had gezegd dat ze ze moesten begraven, maar hij wilde geen risico lopen dat ze weer opdoken en voor problemen zorgden. Het begon te regenen voor het gat nog maar kniediep was, een koude, aanhoudende regen, en tegen de tijd dat hij klaar was, was hij tot op het bot doorweekt en zat hij helemaal onder de modder. Een mooi einde van een mooie avond, met die dobbelstenen die stuiterden in zijn hoofd.

10

Een dorp in Shiota

De volgende dag bracht wat respijt, of dat leek zo. Tuon, in een blauwzijden rijgewaad en haar brede bewerkte leren riem, reed niet alleen naast hem toen de voorstelling langzaam richting het noorden trok, ze wiebelde met haar vingers naar Selucia toen de vrouw probeerde haar paard tussen hen in te sturen. Selucia had op de een of andere manier haar eigen paard bemachtigd, een gedrongen ruin die niet kon tippen aan Pips of Akein maar toch stukken beter was dan de schimmel. De vrouw met de blauwe ogen, vandaag met een groene hoofddoek onder haar kap, ging aan de andere zijde van Tuon rijden, en haar gezicht verried niets en was een Aes Sedai waardig. Mart kon de grijns niet van zijn gezicht houden. Laat haar haar frustratie maar eens verbergen. Zonder paarden waren de Aes Sedai gedwongen in hun wagen te blijven, Metwyn was te ver weg, op de bok van de purperen wagen, om te horen wat hij tegen Tuon zei, er hingen nog maar een paar wolkenflarden in de lucht van de regen van afgelopen nacht, en alles leek goed met de wereld. Zelfs de dobbelstenen die buitelden in zijn hoofd konden daar niets aan afdoen. Goed, er waren slechte ogenblikken, maar het waren slechts ogenblikken.

Vroeg op de dag vloog er een troep raven over hen heen, een tiental of meer grote, zwarte vogels. Ze vlogen snel en weken geen ogenblik van hun koers af, maar hij keek ze toch na tot ze nog maar stipjes waren en verdwenen. Ze zouden de dag niet bederven. Niet voor hem, althans. Misschien voor iemand verder in het noorden.

‘Zag je een of ander voorteken in ze, Speeltje?’ vroeg Tuon. Ze was even sierlijk in het zadel als in al het andere wat ze deed. Hij kon zich niet herinneren haar ooit ergens onhandig mee te hebben gezien. ‘De meeste voortekens met raven gaan meestal over dat ze op iemands dak zitten of krassen bij zonsop- of ondergang.’

‘Het kunnen spionnen van de Duistere zijn,’ vertelde hij haar. ‘Soms. Kraaien ook. En ratten. Maar ze keken niet naar ons om, dus hoeven we ons geen zorgen te maken.’

Ze wreef met haar groene handschoen over haar hoofd en zuchtte. ‘Speeltje, Speeltje,’ mompelde ze, en zette de kap van haar mantel weer op. ‘Hoeveel kinderverhaaltjes geloof je eigenlijk? Geloof je dat als je onder een volle maan op Osegrimsheuvel slaapt, de slangen je waarachtige antwoorden geven op drie vragen, of dat vossen de huiden van mensen stelen en het voedsel dat je eet in zich opnemen zodat jij verhongert?’

Het kostte hem moeite te glimlachen, ik geloof niet dat ik dat ooit eerder heb gehoord.’ Het kostte hem moeite te klinken alsof hij het grappig vond. Wat waren de kansen dat ze begon over slangen die waarachtige antwoorden gaven, wat de Aelfinn op een bepaalde manier deden, tegelijk met vossen die huiden stalen? Hij was er vrij zeker van dat de Eelfinn dat deden en er leer van maakten. Maar hij verried zich bijna toen ze Osegrim noemde. Het andere was waarschijnlijk alleen maar ta’veren die met de wereld draaide. Ze wist zo goed als zeker niets over hem en de slangen of de vossen. In Shandalle, het land waar Artur Haviksvleugel was geboren, was Osegrim echter een andere naam voor de Duistere. De Aelfinn en de Eelfinn verdienden het allebei om in verband te worden gebracht met de Duistere, maar dat was nauwelijks iets waar hij over na wilde denken als hij zijn eigen band had met die verdomde vossen. En met de slangen ook? Die mogelijkheid was voldoende om hem een naar gevoel in zijn maag te geven.

Toch was het een plezierige rit, nu de zon opkwam en het warmer werd, hoewel het niet echt warm werd. Hij jongleerde met zes gekleurde houten ballen en Tuon lachte en klapte, en terecht. Dat kunststukje had indruk gemaakt op de jongleerder van wie hij de ballen had gekocht, en het was nog moeilijker tijdens het rijden. Hij vertelde een paar moppen die haar aan het lachen maakten, en eentje waarbij ze met haar ogen rolde en met haar vingers wiebelde naar Selucia. Misschien hield ze niet van grappen over bedienden in gelagkamers. De grap was niet in het minst ongepast. Hij was geen dwaas. Hij wenste echter wel dat ze gelachen had. Ze had een prachtige lach, rijk en warm en gul. Ze praatten over paarden en discussieerden over oefenmethoden bij koppige dieren. In dat mooie hoofdje zaten een paar vreemde opvattingen, zoals dat je een onhandelbaar paard kon kalmeren door hem in zijn oor te bijten! Dat klonk meer als een manier om hem te keer te laten gaan als een brand in een hooiberg. Zij had nog nooit gehoord van neuriën om een paard te kalmeren, en wilde niet geloven dat zijn vader hem dat geleerd had tot hij het demonstreerde.

‘Nou, dat gaat wat moeilijk als er geen paard te kalmeren valt, hè?’ zei hij. Ze rolde weer met haar ogen. En Selucia ook. Maar het was geen verhitte discussie, geen boze, alleen een levendige. Tuon had zo veel leven in zich dat het onmogelijk allemaal in zo’n kleine vrouw leek te passen. Haar stiltes zorgden echter voor een kleine domper op die dag, meer nog dan de slangen of vossen. Die waren ver weg, en er was niets aan te doen. Zij was hier naast hem, en hij was nog lang niet met haar klaar. Ze sprak niet over wat er was gebeurd met de drie Aes Sedai, en ze sprak ook niet met de zusters zelf. Ze sprak nooit over zijn ter’angreaal, of over het feit dat wat ze Teslyn of Joline ook tegen hem had laten weven, was mislukt. De vorige avond had evengoed een droom kunnen zijn geweest. Ze was een generaal die een strijd voorbereidde, had Setalle gezegd. Geoefend in intrige en misleiding vanaf haar kindertijd, volgens Egeanin. En het was allemaal op hem gericht. Maar met welk doel? Het was vast geen vorm van hofmakerij van het Seanchaanse Bloed. Egeanin wist daar weinig van, maar dat was het vast niet. Hij kende Tuon pas een paar weken en had haar ontvoerd, zij noemde hem Speeltje en had geprobeerd hem te kopen, en alleen een verwaande dwaas zou dat kunnen zien als tekenen dat een vrouw verliefd werd. En dus bleef er van alles over, van een of ander ingewikkeld plan om wraak te nemen tot... tot het Licht alleen wist wat. Ze had gedreigd hem schenker te maken. Dat betekende da’covale, volgens Egeanin, hoewel ze daar niets van geloofde. Schenkers werden gekozen om hun schoonheid, en volgens Egeanin schoot hij daarin tekort. Nou, volgens hemzelf eerlijk gezegd ook, niet dat hij dat snel zou toegeven. Een vrij groot aantal vrouwen had zijn gezicht bewonderd. Hij had geen reden om aan te nemen dat Tuon de huwelijksceremonie niet zou voltooien, hem zou laten denken dat hem niets meer kon gebeuren en hem dan zou laten onthoofden. Vrouwen waren nooit eenvoudig, maar bij Tuon vergeleken waren de andere kinderspel. Lange tijd zagen ze zelfs geen boerderij, maar misschien twee uur nadat de zon over haar hoogste punt was geklommen, kwamen ze aan bij een vrij groot dorp. In de verte klonk het gekletter van een smidshamer op een aambeeld. De gebouwen, sommige drie verdiepingen hoog, waren allemaal van zware houten balken gemaakt met wittig pleisterwerk ertussen, hadden hoge puntdaken van stro en lange stenen schoorstenen. Het deed Mart ergens aan denken, maar hij wist niet wat. Er was geen boerderij te zien in het ononderbroken woud. Maar dorpen bevonden zich altijd in de buurt van boerderijen, omdat daarmee een ruilhandel bestond. Ze moesten verder van de weg af liggen, tussen de bomen.

Vreemd genoeg negeerden de mensen die hij zag de stoet voorstellingswagens. Een man in hemdsmouwen, naast de weg, keek op van de bijl die hij aan het slijpen was op een slijpsteen met een voetpedaal, en boog zich toen weer over zijn werk alsof hij niets had gezien. Een groepje kinderen kwam de hoek om rennen en dook een andere straat in zonder meer dan een blik te werpen richting de voorstelling.

Heel merkwaardig. De meeste dorpskinderen zouden stilstaan en staren naar een voorbijrijdende koopmanskaravaan om te speculeren over de vreemde plaatsen waar de koopman was geweest, en de voorstelling had meer wagens dan welke koopmanskaravaan ook. Er kwam een kramer vanuit het noorden aan. Zijn wagen werd getrokken door zes paarden, en de huif ervan ging bijna verborgen onder grote aantallen potten, pannen en ketels. Dat zou ook belangstelling hebben moeten wekken. Zelfs een groot dorp langs een druk bereisde weg was voor veel gebruiksvoorwerpen afhankelijk van kramers. Maar niemand wees of riep dat er een kramer was gekomen. Ze gingen gewoon door met waar ze mee bezig waren. Misschien driehonderd pas voor het dorp ging Luca op de bok staan en keek uit over het dak van zijn wagen. ‘We stoppen hier,’ bulderde hij, gebarend naar een grote weide waar wilde bloemen, kattenmadeliefjes en iets wat leek op liefdesknoopjes stonden tussen lentegras dat al een voet hoog was. Hij ging weer zitten en de andere wagens volgden, terwijl de wielen sporen trokken door de drassige grond.

Toen Mart Pips richting het weiland stuurde, hoorde hij de hoefijzers van het paard van de kramer over plaveistenen klapperen. Hij ging recht overeind zitten bij dat geluid. Die weg was al niet meer geplaveid sinds... Hij draaide de ruin weer om. De huifkar rommelde over gladde grijze plaveistenen langs het dorp. De kramer zelf, een dikke vent met een grote hoed, tuurde naar het plaveisel en schudde zijn hoofd, tuurde naar het dorp en schudde zijn hoofd. Kramers volgden vaste routes. Hij moest deze weg honderd keer eerder hebben afgelegd. Hij moest het weten. De kramer hield zijn paarden in en bond de leidsels vast aan de remhendel van de wagen. Mart legde zijn beide handen om zijn mond. ‘Rij door, man!’ schreeuwde hij zo hard hij kon. ‘Zo snel je kunt! Rij door!’ De kramer keek zijn kant uit en sprong toen voor zo’n grote vent soepel terug op zijn bok. Hij gebaarde even weids als Luca en begon iets te zeggen. Mart kon hem niet verstaan, maar wist wat de man vertelde. Nieuws over de wereld dat hij onderweg had opgevangen, doorspekt met opsommingen van zijn goederen en hoe ongelooflijk goed die waren. Niemand in het dorp stopte om te luisteren of onderbrak zelfs maar zijn werk.

‘Rij door!’ bulderde Mart. ‘Ze zijn dood! Rij door!’ Achter hem hield iemand geschrokken de adem in; Tuon of Selucia. Misschien allebei. Plotseling gilden de paarden van de kramer en schudden wild met hun hoofden. Ze gilden als dieren die de gerafelde grens van de doodsangst voorbij waren, en bleven gillen.

Pips deinsde terug van angst en Mart had zijn handen vol aan het dier; de ruin danste rondjes en wilde weg, alle kanten op als het maar weg was van hier. De paarden van de voorstelling hoorden het gegil ook en begonnen angstig te hinniken. De leeuwen en beren zetten het op een brullen, en de luipaarden ook. Daardoor begonnen enkele paarden van de voorstelling ook te gillen en te steigeren. Het tumult werd steeds groter.

Terwijl Mart zich omdraaide en worstelde om Pips in de hand te houden, zag hij dat iedereen moeite had om hun paarden ervan te weerhouden er vandoor te gaan of zichzelf iets aan te doen. Tuons merrie danste ook, en Selucia’s vos. Hij vreesde even voor Tuon, maar ze leek Akein even goed in de hand te hebben als tijdens de snelle tocht door het bos. Zelfs Selucia leek zeker in het zadel te zitten, al was ze dan niet zo zeker van haar rijdier. Af en toe zag hij de kramer, die zijn hoed afzette en naar de voorstelling tuurde. Uiteindelijk kreeg Mart Pips onder controle. De ruin hijgde alsof hij te lang achtereen had gegaloppeerd, maar hij probeerde niet langer weg te komen. Het was te laat. Waarschijnlijk was het altijd te laat geweest. Met zijn hoed in de hand sprong de dikke kramer van de bok om te kijken wat er met zijn paarden aan de hand was. Toen hij neerkwam, struikelde hij onhandig en keek naar zijn voeten. Zijn hoed viel uit zijn hand en landde op de hard aangestampte weg. Toen begon hij te schreeuwen. De plaveistenen waren verdwenen en hij stond tot aan zijn enkels in de weg, net als zijn gillende paarden. Hij zonk weg in de keiharde klei alsof het een moeras was, net als zijn paarden en zijn wagen. Het dorp, de huizen en de mensen smolten ook langzaam in de grond weg. De mensen hielden geen ogenblik op met hun bezigheden. Vrouwen liepen langs met manden, een rij mannen kwam voorbij met grote balken op hun schouders, de kinderen speelden, de man aan de slijpsteen bleef zijn bijl slijpen, allemaal nu tot aan hun knieën in de grond. Tuon greep Mart aan de ene kant bij zijn jas, en Selucia aan de andere. Toen pas besefte hij dat hij Pips had aangespoord. In de richting van de kramer. Licht!

‘Wat denk je te kunnen doen?’ vroeg Tuon vurig. ‘Niets,’ antwoordde hij. Zijn boog was klaar, de hoornen nokken waren erop gezet, de linnen boogpees was gevlochten en in de was gezet, maar hij had nog geen pijlpunt op zijn pijl bevestigd, en door alle regen van de afgelopen dagen was de lijm van de ganzenveren nog plakkerig. Dat was alles waar hij aan kon denken, om de kramer uit genade een pijl in zijn hart te schieten voordat hij volledig in de grond verdween. Zou de man sterven, of werd hij vervoerd naar de plek waar die dode Shiotanen naartoe gingen? Dat was hem opgevallen aan die gebouwen. Dat was de manier waarop de plattelandsmensen in Shiota bijna driehonderd jaar hadden gebouwd. Hij kon zijn ogen er niet van afhouden. De wegzinkende kramer krijste hard genoeg om boven het gegil van zijn paarden uit te komen.

‘Help me!’ riep hij, zwaaiend met zijn armen. Hij leek Mart recht aan te kijken. ‘Help me!’ Steeds maar weer.

Mart wachtte tot hij stierf, hoopte dat hij snel zou sterven – dat was vast beter dan dat andere – maar de man bleef maar schreeuwen terwijl hij tot zijn middel wegzakte, tot zijn borst. Wanhopig gooide hij zijn hoofd achterover als een man die onder water werd getrokken, hijgend naar een laatste ademteug. Toen verdween zijn hoofd en waren alleen zijn armen nog te zien, druk zwaaiend totdat ook die verdwenen waren. Alleen zijn hoed op de weg bewees dat er ooit een man had gestaan.

Toen de laatste strodaken en hoge schoorstenen wegsmolten, liet Mart zijn adem ontsnappen. Waar het dorp was geweest, was nu een weiland met kattenmadeliefjes en gras, waar rode en gele vlinders van bloem tot bloem fladderden. Zo vredig. Hij wenste dat hij kon geloven dat de kramer dood was.

Alle wagens op de paar wagens na die Luca het weiland op waren gevolgd, stonden langs de weg en iedereen stond op de grond. Vrouwen troostten huilende kinderen, mannen probeerden trillende paarden te kalmeren en iedereen praatte angstig en luid met elkaar boven de geluiden van de beren, leeuwen en luipaarden uit. Nou, iedereen behalve de Aes Sedai. Ze schreden gehaast de weg over, Joline gevolgd door Blaeric en Fen. Als je naar hun gezichten keek, die van de Aes Sedai én de zwaardhanden, zou je kunnen denken dat dorpen die in de grond verdwenen zo gewoon waren als huiskatten. Ze bleven naast de brede hoed van de kramer staan en staarden erop neer. Teslyn pakte hem op en draaide hem om in haar handen, en liet hem toen weer vallen. De zusters liepen de wei op waar het dorp was geweest, pratend, turend naar dit of dat alsof ze iets konden zien aan de wilde bloemen of het gras. Geen van hen had de tijd genomen een mantel om te slaan, maar voor één keer kon Mart het niet opbrengen er iets van te zeggen. Als ze al geleidden, gebruikten ze niet voldoende van de Kracht om de vossenkop koud te laten worden. Hij zou ze er ook niet naar vragen. Vandaag niet, niet na wat hij net had gezien.

Het geruzie begon meteen. Niemand wilde over dat stuk hard aangestampte klei rijden dat zo-even nog met stenen geplaveid was geweest. Ze probeerden elkaar te overstemmen, ook de paardenverzorgers en naaisters, en vertelden Luca allemaal wat er gebeuren moest, en wel meteen. Sommigen wilden ver genoeg terugrijden tot ze een landweg vonden en dan via een omweg naar Lugard gaan. Anderen wilden Lugard helemaal links laten liggen en naar Illian reizen via plattelandswegen, of zelfs helemaal terug naar Ebo Dar of nog verder. Ze konden altijd nog naar Amadicia en Tarabon. Of Geldan. Daar waren meer dan genoeg dorpen en steden, ver van deze door de Schaduw vervloekte plek.

Mart zat in Pips’ zadel, speelde wat met de teugels en hield zijn mond terwijl de anderen schreeuwden en zwaaiden met hun armen. De ruin rilde af en toe, maar probeerde niet langer om ervandoor te gaan. Thom beende tussen de mensen door en legde een hand op Pips’ hals. Juilin en Amathera liepen vlak achter hem, zij hield hem vast en keek angstig naar de mensen van de voorstelling, gevolgd door Noal en Olver. De jongen keek alsof hij zich ook graag aan iemand had vastgegrepen om steun te zoeken, aan wie dan ook, maar hij was oud genoeg om niet te willen dat iemand hem dat zag doen. Noal leek ook verontrust; hij schudde met zijn hoofd en mompelde in zichzelf. Hij bleef de weg af turen naar de Aes Sedai. Ongetwijfeld zou hij die avond nog beweren dat hij al eens eerder zoiets als dit had gezien, maar dan op veel grotere schaal.

‘Ik denk dat we van hieraf alleen verder moeten gaan,’ zei Thom zachtjes.

Juilin knikte grimmig.

‘Als het moet,’ antwoordde Mart. Kleine groepen zouden degenen die achter Tuon, de ontvoerde erfgename van de troon van het Seanchaanse keizerrijk, aan zaten opvallen, anders had hij de voorstelling al eerder verlaten. Zonder de voorstelling om zich tussen te verstoppen, zou hun weg naar de veiligheid veel gevaarlijker worden, maar het was te doen. Wat hij niet kon, was die mensen van gedachten laten veranderen. Een blik in elk van die angstige gezichten vertelde hem dat hij daarvoor niet genoeg goud zou hebben. Misschien bestond er op de hele wereld wel niet genoeg goud. Luca luisterde zwijgend, met een helderrode mantel om zich heen geslagen, tot de meeste van zijn mensen waren uitgeraasd. Toen hun geschreeuw minder werd, gooide hij de mantel achterover en liep tussen hen door. Nu maakte hij geen weidse gebaren. Hier sloeg hij een man op de schouder, daar keek hij ernstig in de ogen van een vrouw. De plattelandswegen? Die zouden half uit modder bestaan door de lenteregen. Het zou twee keer zo lang duren om Lugard te bereiken, drie keer, misschien nóg wel langer. Mart stikte bijna toen hij Luca hoorde zeggen dat ze sneller moesten reizen, maar de man was nog lang niet klaar. Hij praatte over het zware werk waarmee vastgelopen wagenwielen moesten worden bevrijd, en beschreef het zo levendig dat de luisteraars zichzelf al konden zien zwoegen om de paarden te helpen de karren door modder te sleuren die tot halverwege de wagenwielen kwam. Zelfs een plattelandsweg was niet zó slecht, maar hij schilderde een overtuigend beeld. Tenminste, voor Mart. Op die afgelegen wegen zouden ze maar weinig dorpen van enige grootte tegenkomen, hooguit wat gehuchtjes. Dat betekende weinig plekken om op te treden, en ze zouden moeilijk aan voedsel kunnen komen voor zoveel mensen. Hij zei dat terwijl hij droevig glimlachte naar een meisje van zes dat naar hem opkeek vanaf de veiligheid van haar moeders rokken, en hij stelde zich haar ongetwijfeld hongerig en huilend om eten voor. Meer dan één vrouw trok haar kinderen dicht naar zich toe.

Wat Amadicia en Tarabon aanging, en ja, Geldan, dat zouden goede plekken zijn om een voorstelling te geven. Valan Luca’s Grote Reizende Vertoning en Schitterende Tentoonstelling van Verbazingwekkendheden en Wonderen zou die landen aandoen en ontzagwekkend veel publiek trekken. Op een dag. Maar om een van die landen nu te kunnen bereiken, moesten ze eerst terugkeren naar Ebo Dar, via dezelfde weg die ze de afgelopen weken hadden afgelegd, door dezelfde dorpen, waar het onwaarschijnlijk was dat de mensen weer zouden betalen voor iets wat ze zo kort geleden nog gezien hadden. Een heel eind reizen, terwijl hun beurzen lichter werden en hun magen elke dag harder zouden knorren. Of ze konden doorgaan naar Lugard. Hier begon zijn stem nieuwe energie te krijgen. Hij gebaarde, maar ingetogen. Hij liep nog steeds tussen hen door, sneller nu. Lugard was een grote stad. Ebo Dar was maar klein vergeleken bij Lugard. Lugard was echt een van de grote steden, zo druk bevolkt dat ze daar de hele lente konden optreden en telkens nieuw publiek konden hebben. Mart was nog nooit in Lugard geweest, maar hij had gehoord dat het half in puin lag, met een koning die het zich niet kon veroorloven de straten schoon te houden, maar Luca liet het klinken als Caemlin. Sommigen van zijn mensen hadden de stad vast al eens gezien, maar ze luisterden gefascineerd terwijl hij paleizen beschreef waarbij vergeleken het Tarasinpaleis in Ebo Dar een krot leek, praatte over de in zijde geklede edelen die in groten getale zouden komen om hen te zien optreden of zelfs om persoonlijke optredens zouden vragen. Koning Roedran zou hen zeer waarschijnlijk uitnodigen. Had een van hen ooit eerder voor een koning opgetreden? Dat zou zeker gebeuren. En dan vanuit Lugard door naar Caemlin, een stad waarbij vergeleken Lugard slechts een nabootsing van een stad was. Caemlin, een van de grootste en rijkste steden ter wereld, waar ze de hele zomer konden optreden voor nooit aflatende stromen bezoekers.

‘Ik zou die steden wel eens willen zien,’ zei Tuon, en stuurde Akein dichter naar Pips toe. ‘Zul je me ermee naartoe nemen, Speeltje?’ Selucia hield haar vos bij Tuon in de buurt. De vrouw leek kalm, maar ze was ongetwijfeld geschrokken door wat ze had gezien. ‘Naar Lugard, misschien. Van daaruit kan ik je misschien terug krijgen naar Ebo Dar.’ Met een goed bewaakte koopmanskaravaan mee en begeleid door zoveel betrouwbare lijfwachten als hij kon inhuren. Tuon was misschien zo vaardig en gevaarlijk als Egeanin zei, maar twee vrouwen alleen konden door te veel mannen als een gemakkelijke prooi worden gezien, en niet alleen door schurken. ‘Misschien naar Caemlin.’ Mogelijk had hij meer tijd nodig dan enkel van hier naar Lugard.

‘We zullen zien wat we zullen zien,’ antwoordde Tuon raadselachtig, en begon toen weer met haar vingers te wiebelen naar Selucia. Ze praten over me achter mijn rug om, maar dan gewoon waar ik bij sta. Hij haatte het wanneer ze dat deden. ‘Luca is even goed als een speelman, Thom, maar ik denk niet dat hij ze kan overhalen.’ Thom snoof minachtend en draaide aan zijn lange witte snor. ‘Hij is niet slecht, dat moet ik hem nageven, maar hij is geen speelman. Toch heeft hij ze om zijn vinger gewonden, denk ik. Zullen we erom wedden, jongen? Voor één goudkroon?’ Mart verbaasde zichzelf door te lachen. Hij was er zeker van geweest dat hij niet meer zou lachen tot hij zich kon ontdoen van het beeld van die kramer die wegzakte in de weg. En de paarden. Hij kon ze nog bijna horen gillen, luid genoeg om bijna het geluid van de dobbelstenen te overstemmen. ‘Je wilt met mij wedden? Goed dan. Afgesproken.’

‘Ik zou niet met je dobbelen,’ zei Thom droog, ‘maar ik weet wanneer iemand een menigte ompraat. Ik heb het zelf ook wel eens gedaan.’

Toen hij klaar was met Caemlin, had Luca weer iets van zijn gebruikelijke protserigheid hervonden. Hij beende trots heen en weer. ‘En van daaruit,’ kondigde hij aan, ‘naar Tar Valon zelf. Ik huur schepen in om ons allemaal te vervoeren.’ Mart verslikte zich. Luca die schepen wilde inhuren? Luca, die vrekkig genoeg was om muizen te koken voor hun talg? in Tar Valon zullen we zulke grote menigtes trekken dat we de rest van ons leven in die prachtige stad kunnen doorbrengen, waar winkels die door Ogier zijn gebouwd lijken op paleizen, en de paleizen elke beschrijving tarten. Vorsten die Tar Valon voor het eerst zien, jammeren dat hun steden dorpjes zijn en hun paleizen niet meer dan boerenhutten. De Witte Toren zelf staat in Tar Valon, weten jullie nog, het grootste gebouw ter wereld? De Amyrlin Zetel zelf zal ons vragen voor haar op te treden. We hebben onderdak geboden aan drie Aes Sedai in nood. Zij doen ongetwijfeld een goed woordje voor ons bij de Amyrlin Zetel.’ Mart keek over zijn schouder en zag dat de drie zusters niet langer rondwandelden over het weiland waar het dorp had gestaan. Ze stonden naast elkaar op de weg naar hem te kijken, stuk voor stuk een toonbeeld van Aes Sedai-sereniteit. Nee, ze keken niet naar hem, besefte hij. Ze bestudeerden Tuon. De drie hadden beloofd haar niet meer lastig te vallen en waren daartoe gebonden omdat ze nu eenmaal Aes Sedai waren, maar hoever strekte het woord van een Aes Sedai eigenlijk? Ze vonden altijd omwegen om de Gelofte tegen het liegen te omzeilen. Dus Tuon zou Caemlin niet te zien krijgen, en misschien Lugard ook niet. De kans bestond dat er in beide steden Aes Sedai zouden zijn. Het zou doodeenvoudig zijn voor Joline en de anderen om die Aes Sedai te laten weten dat Tuon een Seanchaanse hoogvrouwe was. Waarschijnlijk zou Tuon onderweg zijn naar Tar Valon voordat hij met zijn ogen kon knipperen. Als ‘gast’, natuurlijk, om te helpen een einde te maken aan de gevechten. Zonder twijfel zouden velen zeggen dat het voor een goed doel was, dat hij haar zelf zou moeten overhandigen en hun moest vertellen wie ze echt was, maar hij had zijn woord gegeven. Hij begon uit te rekenen tot hoe lang voor Lugard hij durfde te wachten voordat hij een overtocht terug naar Ebo Dar moest proberen te regelen. Luca had moeite om Tar Valon mooier te laten klinken dan Caemlin nadat hij zijn verhaaltje daarover had afgestoken, en als ze ooit in Tar Valon zouden aankomen, zouden sommigen misschien echt teleurgesteld zijn na zijn waanzinnige beschrijvingen. De Witte Toren duizend pas hoog? Door Ogier gebouwde paleizen zo groot als kleine bergen? Hij beweerde dat er zelfs een Ogierstedding in de stad was! Uiteindelijk vroeg hij de mensen hun handen op te steken als ze ervoor waren om verder te gaan. Iedereen stak zijn hand op, zelfs de kinderen, en die mochten niet eens stemmen. Mart haalde een beurs uit zijn jaszak en gaf een Ebodaraanse kroon aan Thom. ‘Ik ben nog nooit zo blij geweest om te verliezen, Thom.’ Nou, hij was nooit blij om te verliezen, maar in dit geval was het beter dan winnen.

Thom aanvaardde de munt met een kleine buiging, ik denk dat ik deze bewaar als aandenken,’ zei hij, en rolde de dikke gouden munt over de rug van zijn vingers. ‘Om me eraan te herinneren dat zelfs de man met het meeste geluk van de wereld kan verliezen.’ Ondanks de stemming hadden de mensen niet veel zin om het stuk weg voor hen over te gaan. Toen Luca zijn wagen weer op de weg had gereden, bleef hij zitten staren, terwijl Latelle aan zijn arm hing met evenveel kracht als waarmee Amathera ooit aan Juilin had gehangen. Uiteindelijk mompelde hij iets wat misschien een vloek was en spoorde zijn paarden aan. Tegen de tijd dat ze op het fatale stuk van de weg waren aangekomen, galoppeerden ze, en tot ver voorbij het gedeelte waar de plaveistenen waren geweest. Alle andere wagens volgden. Even wachten tot de wagen voor hen eroverheen was, toen het geklapper van leidsels en een snelle galop. Mart zelf haalde diep adem voordat hij Pips aanspoorde. In stap, niet in galop, maar het kostte hem moeite zijn hielen niet in de flanken van het paard te zetten, vooral toen hij langs de hoed van de kramer reed. Tuons donkere gezicht en het bleke gelaat van Selucia lieten niet meer emotie zien dan de gezichten van de Aes Sedai.

‘Op een dag zie ik Tar Valon,’ zei Tuon kalm. ‘Waarschijnlijk maak ik er mijn hoofdstad van. En jij mag me in de stad rondleiden, Speeltje. Je bént er toch geweest?’

Licht! Ze was een taai vrouwtje. Prachtig, maar spijkerhard. Toen Luca zijn paarden weer had ingehouden, zette hij een snelle stap in in plaats van de gebruikelijke trage gang van de voorstelling. De zon gleed omlaag langs de hemel. Ze kwamen langs verschillende weilanden die groot genoeg waren voor de voorstelling, maar Luca ging verder tot hun schaduwen langgerekt voor hen op de weg lagen en de zon een grote rode bal aan de horizon was. Zelfs toen hield hij zijn leidsels nog vast en tuurde ingespannen naar een grazig terrein langs de weg.

‘Het is maar een veld,’ zei hij uiteindelijk, overdreven luid, en stuurde zijn paarden erheen.

Mart liep met Tuon en Selucia naar de purperen wagen zodra de paarden waren overhandigd aan Metwyn, maar die avond was er geen maaltijd en speelden ze geen Steen.

‘Dit is een nacht voor gebed,’ vertelde ze hem voordat ze met haar kamenierster naar binnen ging. ‘Weet je dan niets, Speeltje? Die rondwandelende doden zijn een duidelijk teken dat Tarmon Gai’don nabij is.’ Dit vatte hij niet op als bijgeloof van haar; hij had immers zelf ook zoiets gedacht. Bidden deed hij niet echt, behalve een schietgebedje zo nu en dan. Soms was er niets anders meer wat je kon doen.

Niemand wilde slapen, dus overal in het kamp brandden nog tot laat lampen. Niemand wilde alleen zijn. Mart at alleen in zijn tent, al had hij weinig trek en klonken de dobbelstenen in zijn hoofd luider dan ooit, maar Thom kwam Steen met hem spelen en even later verscheen ook Noal. Lopin en Nerim kwamen steeds binnen kijken, maakten een buiging en vroegen of Mart of de anderen iets nodig hadden. Zodra ze echter wijn en bekers hadden gehaald – Lopin droeg de grote kruik en verbrak het waszegel; Nerim droeg de bekers op een houten dienblad – zei Mart dat ze Harnan en de andere soldaten moesten opzoeken. ‘Ze zitten zich ongetwijfeld te bedrinken, en dat lijkt me een goed plan,’ zei hij. ‘Dat is een bevel. Zeg ze dat ik ze opdraag om hun drank met jullie te delen.’

Lopin maakte een ernstige buiging over zijn dikke buik. ik heb de brigantenleider wel eens geholpen door hem wat goederen te verschaffen, Heer. Ik verwacht dat hij wel gul zal zijn met de brandewijn. Kom mee, Nerim. Heer Mart wil dat we dronken worden, en jij doet mee. Ook al moet ik op je gaan zitten en brandewijn door je keel gieten.’ Het gezicht van de Cairhiense geheelonthouder vertrok van afkeuring, maar hij maakte een buiging en volgde de Tyrener snel naar buiten. Mart dacht niet dat Lopin op de man zou hoeven gaan zitten, niet vanavond.

Juilin kwam aan met Amathera en Olver, dus werden er spelletjes Slangen-en-vossen gespeeld op de vloer naast de tafel waar Steen werd gespeeld. Amathera bleek vrij aardig Steen te kunnen spelen, wat niet zo verrassend was aangezien ze ooit vorstin was geweest, maar ze pruilde nog meer dan gewoonlijk toen zij en Olver bij Slangen-en-vossen verloren, hoewel nooit iemand dat spel won. Mart vermoedde dat ze niet zo’n heel erg goed vorstin was geweest. Degenen die niet speelden, gingen op het bed zitten. Mart keek toe terwijl de anderen speelden als hij daar zat, en dat deed Juilin ook als Amathera speelde. Hij rukte bijna geen ogenblik zijn blikken van haar los, behalve als hij aan de beurt was om te spelen. Noal kletste maar door – zelfs tijdens het spelen, en dat leek geen invloed te hebben op zijn spel – en Thom las de brief die Mart voor hem had meegebracht, wel eeuwen geleden zo leek het. De brief was gekreukeld omdat hij in Thoms jaszak had gezeten, en smoezelig doordat hij vele keren was gelezen en herlezen. Hij had gezegd dat de brief van een dode vrouw kwam.

Hij was verrast toen Domon en Egeanin door de tentflap naar binnen doken. Ze hadden Mart niet echt ontlopen sinds hij uit de groene wagen was verhuisd, maar ze hadden ook niet de moeite genomen om hem op te zoeken. Net als alle anderen droegen ze betere kleding dan die ze aanvankelijk als vermomming hadden gebruikt. Egeanins gespleten rokken en jas met hoge kraag, allebei van blauwe wol en geborduurd in geel dat leek op goud langs de zoom en polsen, leken wel wat op een uniform. Domon, in een goed gesneden bruine overjas en wijde broek die hij in omgeslagen laarzen tot net onder zijn knieën had gestopt, was net een welvarende maar net niet rijke Illiaanse koopman.

Zodra Egeanin binnenkwam rolde Amathera, die met Olver op de vloer zat, zich op tot een bal. Juilin zuchtte en stond op van zijn kruk tegenover Mart aan tafel, maar Egeanin bereikte de andere vrouw het eerst.

‘Dat is nergens voor nodig, bij mij of bij iemand anders,’ zei ze, en bukte om Amathera bij de schouders te pakken en overeind te trekken.

Amathera stond langzaam op, aarzelend, en hield haar ogen neergeslagen. Egeanin zette haar hand onder Amathera’s kin en tilde haar hoofd zachtjes op. ‘Kijk me in de ogen. Kijk iedereen in de ogen.’

De Taraboonse likte zenuwachtig over haar lippen, maar ze bleef recht in Egeanins gezicht kijken toen de hand van haar kin werd gehaald. Haar ogen waren echter heel erg groot. ‘Dat is een verandering,’ zei Juilin argwanend. En met iets van boosheid. Hij stond zo stijf als een standbeeld van donker hout. Hij mocht geen enkele Seanchaan om wat ze Amathera hadden aangedaan. ‘En mij noemde je een dief omdat ik haar bevrijd had.’ Daar klonk meer dan een beetje boosheid in door. Hij haatte dieven. En smokkelaars, en dat was Domon.

‘Alles verandert uiteindelijk,’ zei Domon joviaal, glimlachend om een verhitte woordenwisseling te voorkomen. ‘U kijkt naar een eerlijk man, Meester Dievenvanger. Leilwin heeft me laten beloven dat ik het smokkelen op zou geven voordat ze erin toestemde mijn vrouw te worden. Het Fortuin hale me, wie heeft er ooit gehoord dat een vrouw niet met een man wilde trouwen als hij zijn winstgevende handel niet opgaf?’ Hij lachte alsof hij nog nooit zoiets grappigs had gehoord. Egeanin gaf hem een stomp in zijn ribben, zo hard dat zijn gelach in een grom veranderde. Nu hij met haar getrouwd was, waren zijn ribben vast één blauwe plek. ‘En ik verwacht dat je je aan die belofte houdt, Baile. Ik verander, en dat moet jij ook.’ Egeanin keek kort naar Amathera – misschien om er zeker van te zijn dat ze nog gehoorzaamde; Egeanin stond erop dat anderen deden wat ze hun opdroeg – en stak een hand uit naar Juilin. ik verander, Meester Sandar. Wilt u dat ook doen?’

Juilin aarzelde en greep toen haar hand. ik zal het proberen.’ Hij klonk twijfelend.

‘Een eerlijke poging is alles wat ik vraag.’ Ze keek fronsend rond in de tent en schudde haar hoofd, ik heb orloptafels gezien die minder druk waren dan deze tent. We hebben een vrij aardige wijn in onze wagen, Meester Sandar. Willen u en uw vrouwe niet een beker of twee met ons delen?’

Weer aarzelde Juilin. ‘Hij heeft dit spel zo goed als in zijn zak,’ zei hij uiteindelijk. ‘Uitspelen heeft geen zin meer.’ Hij zette zijn kegelvormige rode hoed op, schikte onnodig zijn donkere, wijde Tyreense jas, en bood statig zijn arm aan Amathera aan. Ze greep hem stevig vast, en hoewel haar ogen nog steeds op Egeanins gezicht gericht waren, trilde ze zichtbaar. ‘Ik neem aan dat Olver hier wil blijven om te spelen, maar mijn vrouwe en ik drinken graag wat wijn met u en uw echtgenoot, Vrouw Scheeploos.’ Zijn blik stond enigszins uitdagend. Voor hem moest Egeanin duidelijk nog echt bewijzen dat ze Amathera niet langer beschouwde als gestolen bezit.

Egeanin knikte alsof ze het volkomen begreep. ‘Het Licht schijne op u vanavond, en even zovele dagen en nachten als ons nog resten,’ zei ze bij wijze van afscheid tegen degenen die bleven. Wat een vrolijke noot.

De vier waren nog niet de deur uit of er klonk donder boven hun hoofd. Na een volgende harde donderklap kletterde de regen op het tentdak, en nam snel toe tot een stortregen die op het groengestreepte tentdoek trommelde. Als Juilin en de anderen niet hadden gerend, zouden ze nu kletsnat zijn. Noal ging tegenover Olver bij de rode doek zitten, nam Amathera’s spel over en rolde met de dobbelstenen voor Slangen-en-vossen. De zwarte schijfjes die hem en Olver vertegenwoordigden, waren bijna tot aan de rand van de doek met het webpatroon gekomen, maar iedereen kon zien dat het niets zou worden. Iedereen, behalve Olver. Hij kreunde toen een lichtgekleurde schijf met een golvende lijn, een slang, zijn stuk aanraakte, en nog eens toen een schijf met een driehoek erop die van Noal raakte. Noal pakte zijn verhaal weer op dat hij aan het vertellen was toen Egeanin en Domon verschenen, een verhaal over een of andere zeereis op een klipper van het Zeevolk.

‘Vrouwen van de Atha’an Miere zijn de sierlijkste die er bestaan,’ zei hij, en zette de zwarte schijven terug naar de cirkel midden op het speelbord, ‘meer nog dan Domani, en dat wil wat zeggen zoals jullie weten. En als ze geen land meer in zicht hebben...’ Hij liet zijn woorden wegsterven en schraapte zijn keel, met een blik op Olver, die de slangen en vossen op de hoeken van het speelveld opstapelde. ‘Wat dan?’ vroeg Olver.

‘Nou...’ Noal wreef met een kromme vinger over zijn neus. ‘Nou, dan kruipen ze zo behendig over de scheepstouwen dat het lijkt alsof ze vier handen hebben. Dat doen ze.’ Olver zei aah, en Noal zuchtte zachtjes van verlichting.

Mart begon de zwarte en witte stenen van het bord op tafel te halen en legde ze in twee besneden houten dozen. De dobbelstenen in zijn hoofd stuiterden en rammelden, en zelfs het hardste gedonder buiten kwam er niet boven uit. ‘Nog een spelletje, Thom?’ De witharige man keek op van zijn brief, ik denk het niet, Mart. Mijn hoofd is een wirwar vanavond.’

‘Als ik vragen mag, Thom, waarom lees je die brief zo? Ik bedoel, soms kijk je alsof je erachter probeert te komen wat hij betekent.’ Olver gaf een vreugdekreet toen de dobbelstenen gunstig landden. ‘Dat komt doordat ik dat ook wil. Ergens. Hier.’ Hij stak de brief uit, maar Mart schudde zijn hoofd.

‘Het gaat mij niet aan, Thom. Het is jouw brief, en ik ben niet goed in raadsels.’

‘O, het gaat jou ook aan. Moiraine heeft hem geschreven net voordat... Nou, zij heeft hem geschreven.’

Mart staarde hem een lange tijd aan voordat hij de gekreukelde brief aanpakte, en toen hij naar de uitgelopen inkt keek, knipperde hij met zijn ogen. Het vel papier was bedekt met een klein, afgemeten handschrift, maar het begon met: ‘Mijn beste Thom.’ Wie zou hebben gedacht dat Moiraine notabene die oude Thom Merrilin zo zou aanspreken? ‘Thom, dit is persoonlijk. Ik denk niet dat ik...’

‘Lezen,’ onderbrak Thom hem. ‘Dan begrijp je het wel.’ Mart haalde diep adem. Een brief van een overleden Aes Sedai. Een raadsel dat hem op de een of andere manier aanging? Plotseling wilde hij alles liever doen dan dat ding lezen. Maar hij begon toch. Zijn haar ging er bijna van rechtop staan.

Mijn beste Thom,

Er is heel veel wat ik je zou willen schrijven, woorden vanuit het hart, maar ik heb dit uitgesteld omdat ik wist dat het moest, en nu is er nog maar weinig tijd. Er zijn vele dingen die ik je niet kan vertellen omdat er rampspoed van zou komen, maar wat ik je kan vertellen, zal ik doen. Lees deze brief zorgvuldig. Straks ga ik naar de haven, en daar zal ik Lanfir treffen. Hoe ik dat kan weten? Dat geheim behoort toe aan anderen. Ik weet het, en laat die voorkennis bewijs zijn voor de rest van wat ik vertel.

Als je deze brief ontvangt, zul je te horen krijgen dat ik dood ben. Iedereen zal dat geloven. Ik ben niet dood, en misschien leef ik de mij gegunde jaren nog. Misschien proberen jij en Mart Cauton en nog iemand, een man die ik niet ken, me te redden. Misschien, zeg ik, want misschien doe je het niet of kun je het niet, of weigert Mart. Hij heeft niet de genegenheid voor me die jij schijnbaar hebt, en hij heeft zijn redenen die hij ongetwijfeld gegrond vindt. Als je het probeert, doe dat dan alleen met Mart en één andere man. Kom je met meer mensen, dan betekent dat de dood van allen. Kom je met minder mensen, dan betekent dat de dood van allen. Zelfs als je alleen met Mart en één andere man komt, kan dat de dood betekenen. Ik heb het jullie zien proberen en daarbij zien sterven, een of twee of alle drie. Ik heb mezelf zien sterven bij de poging. Ik heb ons allemaal zien leven en sterven als gevangenen. Besluit je de poging toch te wagen, dan weet de jonge Mart me te vinden, maar je moet hem deze brief niet laten lezen tot hij ernaar vraagt. Dat is heel erg belangrijk. Hij moet niets van deze brief weten tot hij ernaar vraagt. De gebeurtenissen moeten zich op een bepaalde manier voltrekken, wat de prijs ook is.

Als je Lan weer ziet, zeg hem dan dat het goed is zo. Zijn lotsbestemming volgt een ander pad dan die van mij. Ik wens hem alle geluk met Nynaeve.

Een laatste ding. Onthoud wat je weet over het spel Slangen-en-vossen. Onthoud het en denk eraan. Het is tijd, en ik moet doen wat ik moet doen. Moge het Licht op je schijnen en je geluk brengen, mijn beste Thom, of we elkaar ooit weer zien of niet.

Moiraine

Er klonk een donderklap toen hij de brief gelezen had. Dat was passend. Hoofdschuddend gaf hij de brief terug. ‘Thom,’ zei hij vriendelijk, ‘Lans binding met haar is verbroken. Dat betekent dat ze dood is. Hij zéi dat ze dood was.’

‘En in haar brief staat dat iedereen dat zou geloven. Ze wist het, Mart. Ze wist alles van tevoren.’

‘Dat kan wel zijn, maar Moiraine en Lanfir gingen door die deur-ter’angreaal, en die smolt. Het ding was van roodsteen gemaakt, of dat leek er althans op. Steen, Thom, maar het smolt als was. Ik heb het gezien. Ze is gegaan naar waar de Eelfinn dan ook zijn, en zelfs als ze nog leeft, hebben wij geen enkele mogelijkheid meer om daar te komen.’

‘De Toren van Ghenjei,’ riep Olver, en alle drie de volwassenen staarden hem aan. ‘Birgitte heeft het me verteld,’ zei hij verdedigend. ‘De Toren van Ghenjei is de weg naar de landen van de Aelfinn en de Eelfinn.’ Hij maakte een gebaar waarmee een spel Slangen-en-vossen begon, een in de lucht getekende driehoek en toen een golvende lijn erdoorheen. ‘Ze kent nog meer verhalen dan u, Meester Charin.’

‘Je hebt het toch niet over Birgitte Zilverboog, hè?’ zei Noal droog. De jongen keek hem kalm aan. ik ben geen kleuter, Meester Charin. Maar ze is heel goed met een boog, dus misschien wel. Birgitte, maar dan herboren, bedoel ik.’

‘Ik denk niet dat daar een kans op is,’ zei Mart. ik heb ook met haar gepraat, weet je, en het laatste wat ze wil is een of andere held zijn.’ Hij hield zijn beloftes, en Birgittes geheimen waren veilig bij hem. ‘Hoe dan ook, weten over die toren helpt ons niet veel, behalve als ze je verteld heeft waar hij staat.’

Olver schudde droevig zijn hoofd, en Mart woelde door zijn haar.

‘Niet jouw schuld, jongen. Zonder jou zouden we niet eens weten dat hij bestond.’ Dat leek niet veel te helpen. Olver staarde neerslachtig naar het rode speelveld.

‘De Toren van Ghenjei,’ zei Noal. Hij ging met gekruiste benen overeind zitten en trok zijn jas recht. ‘Er zijn er niet meer veel die dat verhaal kennen. Jaim zei altijd dat hij er op een dag naar zou gaan zoeken. Ergens langs de Schaduwkust, zei hij.’

‘Dat is nog steeds een heel groot gebied.’ Mart deed het deksel op een van de dozen. ‘Dat kan jaren duren.’ Jaren die hij niet had als Tuon gelijk had, en hij was er zeker van dat ze gelijk had. Thom schudde zijn hoofd. ‘Ze zegt dat je het weet, Mart. “Mart weet me te vinden.” Ik kan me niet voorstellen dat ze dat zomaar schrijft.’

‘Nou, ik kan er niets aan doen wat zij schrijft, toch? Ik had voor vanavond nog nooit van een Toren van Ghenjei gehoord.’

‘Jammer,’ zuchtte Noal. ik zou hem graag hebben gezien, iets wat Jaim verdomde Kimstapper nooit heeft gedaan. Hou er maar over op,’ voegde hij eraan toe toen Thom zijn mond opendeed. ‘Hij zou het niet vergeten als hij hem gezien had, en zelfs als hij de naam nooit gehoord had, zou hij eraan hebben gedacht bij verhalen over een vreemde toren waardoor mensen naar andere landen kunnen komen. Het ding glanst als gepoetst staal, heb ik gehoord, tweehonderd voet hoog en veertig breed, en er zit nergens een opening in. Wie zou zoiets kunnen vergeten?’

Mart werd heel stil. Zijn zwarte sjaal voelde te strak tegen zijn litteken. Het litteken zelf voelde plotseling nieuw en warm aan. Hij had moeite om adem te halen.

‘Als er geen opening in zit, hoe komen we dan binnen?’ wilde Thom weten.

Noal haalde zijn schouders op, maar Olver mengde zich er weer in. ‘Birgitte zegt dat je met een bronzen mes het teken ergens op de zijkant maakt.’ Hij maakte het teken waarmee het spel begon. ‘Ze zegt dat het een bronzen mes moet zijn. Als je het teken maakt, gaat er een deur open.’

‘Wat heeft ze je nog meer verteld over...’ begon Thom, maar zweeg toen fronsend. ‘Wat is er met je, Mart? Je kijkt alsof je moet overgeven.’

Wat er met hem was, waren zijn herinneringen, en voor de verandering eens niet die van andere mannen. Die waren in hem gestopt om gaten in zijn eigen herinneringen op te vullen, en dat deden ze. En meer ook. Hij herinnerde zich in ieder geval meer dagen dan hij had geleefd. Maar hele stukken van zijn eigen leven was hij kwijt, en de andere waren als door motten aangevreten dekens, schimmig en onduidelijk. Hij had enkel flarden van herinneringen aan de vlucht uit Shadar Logoth, en heel vage aan de ontsnapping op Domons rivierschip, maar één ding tijdens die reis was zeer opvallend geweest. Een toren die glansde als gepoetst staal. Overgeven? Zijn maag kwam bijna omhoog.

‘Ik denk dat ik weet waar die toren staat, Thom. Of eigenlijk, Domon weet het. Maar ik kan niet met je mee. De Eelfinn zullen weten dat ik kom, misschien de Aelfinn ook. Het Licht moge me branden, ze weten misschien al over deze brief, omdat ik hem heb gelezen. Ze weten misschien wel elk woord dat hier is gezegd. Je kunt ze niet vertrouwen. Ze zullen misbruik van je maken als ze kunnen, en als ze weten dat je komt, zullen ze zich daar zeker op voorbereiden. Ze zullen je villen en van je huid harnassen voor zichzelf maken.’ Zijn herinneringen aan hen waren allemaal die van hemzelf, maar het waren er meer dan genoeg om die gedachte te staven. Ze staarden hem aan alsof hij gek was, zelfs Olver. Hij kon niet anders dan hun vertellen over zijn ontmoetingen met de Aelfinn en de Eelfinn. Voor zover nodig, althans. Hij vertelde niets over zijn antwoorden van de Eelfinn, of zijn twee geschenken van de Aelfinn. Maar de herinneringen van de andere mannen waren nodig om uit te leggen wat hij had uitgeknobbeld over de band die de Eelfinn en de Aelfinn met hem hadden. En de lichtgekleurde leren harnassen die de Eelfinn droegen; die leken belangrijk. En hoe ze hadden geprobeerd hem te vermoorden. Dat was heel belangrijk. Hij had gezegd dat hij wilde vertrekken zonder te zeggen dat hij dat graag levend wilde doen, dus brachten ze hem naar buiten en hingen hem op. Hij deed zelfs zijn sjaal af om het litteken te tonen, en dat liet hij maar zelden aan iemand zien. De drie luisterden zwijgend, Thom en Noal aandachtig, terwijl Olvers mond langzaam openviel van verwondering. Naast zijn stem klonk er alleen het geluid van regen op het tentdak.

‘Dit moet allemaal binnen deze tent blijven,’ voltooide hij. ‘De Aes Sedai hebben al genoeg redenen om me in handen te willen krijgen. Als ze dat van die herinneringen te weten komen, kom ik nooit meer van ze af.’ Zou hij ooit helemaal van ze afkomen? Hij begon te denken van niet, maar er was geen reden om hun nog meer aanleiding te geven om zich met zijn leven te bemoeien.

‘Ben je familie van Jaim?’ Noal stak verzoenend zijn handen op. ‘Rustig, man. Ik geloof je. Maar weet je, dat overstijgt alles wat ik ooit gedaan heb. En alles wat Jaim ooit gedaan heeft. Mag ik die derde man zijn? Ik kan heel goed van pas komen in lastige situaties, weet je.’

‘Het Licht brande me, is alles wat ik zei je ene oor in gegaan en het andere weer uit? Ze zullen weten dat ik kom. Misschien weten ze alles al!’

‘En dat maakt niet uit,’ zei Thom, ‘voor mij niet. Als het moet, ga ik alleen. Maar als ik dit goed lees’ – hij vouwde de brief op, bijna teder – ‘dan hebben we alleen kans van slagen als jij een van de drie bent.’

Hij zat op het bed, zwijgend nu, en keek Mart in zijn ogen. Mart wilde zijn blik afwenden maar kon het niet. Verdomde Aes Sedai! Die vrouw was bijna zeker dood, en toch probeerde ze hem nog over te halen de held uit te hangen. Nou, helden kregen een schouderklopje en werden aan de kant gezet tot er weer eens een held nodig was, als ze het heldendom al overleefd hadden. En heel vaak was dat niet het geval. Hij had Moiraine nooit echt vertrouwd, en ook niet echt gemogen. Alleen dwazen vertrouwden Aes Sedai. Maar als zij er niet was geweest, zou hij nog in Tweewater zijn. Dan zou hij de schuur uitmesten en zorgen voor zijn vaders koeien. Of hij zou dood zijn. En daar zat die oude Thom, zwijgend, alleen maar naar hem te staren. Dat deed het hem. Hij mocht Thom graag. O, bloed en bloedas!

‘Ik mag branden,’ mompelde hij. ‘Goed dan, ik ga mee.’ De donder gaf een oorverdovende klap, tegelijk met een bliksemflits die zo helder was dat hij dwars door het tentdoek scheen. Toen het gedonder vervaagde, was het doodstil in zijn hoofd. De laatste dobbelstenen waren stilgevallen. Hij kon wel janken.

11

Een hel in Maderin

Hoewel iedereen die avond laat ging slapen, vertrok de voorstelling de volgende morgen heel vroeg. Met droge ogen kroop Mart slaperig uit zijn tent toen de hemel nog donker was. Mannen en vrouwen draafden, als ze al niet renden, om op tijd klaar te zijn, en overal riepen mensen elkaar toe om op te schieten. Velen liepen een beetje wankel van het slaapgebrek. Iedereen leek te denken dat hoe verder ze weg kwamen van het dorp dat voor hun ogen was verdwenen, hoe beter het was. Luca’s grote felgekleurde wagen rommelde de weg op voordat de zon boven de horizon uit was, en weer hield hij er goed de pas in. Ze kwamen twee koopmanskaravanen van zo’n twintig wagens elk en een langzame ketellapperskaravaan tegen die richting het zuiden reden, maar er ging niets de andere kant op. Hoe verder, hoe beter. Mart reed naast Tuon, Selucia deed geen poging met haar paard tussen hen in te gaan rijden, maar ondanks zijn pogingen kwam er niet veel van een gesprek terecht. Tuon wierp af en toe een blik op hem wanneer hij een kwinkslag maakte of een mop vertelde, maar verder keek ze recht voor zich uit en ging haar gezicht verborgen achter de kap van haar blauwe mantel. Zelfs met jongleren kon hij haar aandacht niet trekken.

Er was iets broeierigs aan haar zwijgen, en het zat hem dwars. Als een vrouw niet tegen je sprak, lagen er meestal problemen op de loer. Als ze broeide, kon je dat ‘meestal’ wel vergeten. Hij betwijfelde of ze peinsde over het dorp van de doden. Daar was ze te taai voor.

Nee, er kwamen problemen aan.

Iets meer dan een uur nadat ze waren vertrokken, zagen ze een boerderij in een glooiend landschap, met tientallen zwarte geiten die graasden in een groot weiland en een olijfboomgaard. De jongens die tussen de rijen olijfbomen aan het wieden waren, lieten hun schoffels vallen en renden naar de stenen afscheiding om de voorstelling te zien langsrijden, schreeuwend van opwinding, vragend wie ze waren, waar ze naartoe gingen en waar ze geweest waren. Er kwamen mannen en vrouwen tevoorschijn uit de grote boerderij met het pannendak en twee grote schuren met rieten daken, met hun handen boven hun ogen om te kijken. Mart was opgelucht dat te zien. De doden schonken geen aandacht aan de levenden. Terwijl de voorstelling verder reisde, verschenen er steeds meer boerderijen en olijfboomgaarden aan weerszijden van de weg, tot ze aaneengesloten waren en het bos een span aan elke zijde van de weg terugduwden. Halverwege de ochtend kwamen ze bij een welvarend dorp dat iets groter was dan Jurador. Er ging een lange koopmanskaravaan met huifwagens door de hoofdpoorten naar binnen, waar een stuk of zes mannen in gepoetste kegelvormige helmen en leren jassen met stalen schijven erop genaaid, op wacht stonden met hellebaarden. Meer mannen, met kruisbogen in hun handen, hielden de wacht boven op de twee torens naast de poorten. Maar als de heer van Maderin, ene Nathin Sarmain Vendare, problemen verwachtte, dan waren de wachten daar het enige bewijs voor. De boerderijen en olijfboomgaarden liepen helemaal door tot aan de stenen muren van Maderin, een onverstandige zet, en heel duur als het stadje ooit verdedigd moest worden. Luca moest onderhandelen met een boer om zijn voorstelling op te mogen zetten op een ongebruikt weiland, en mompelde dat hij zojuist een kudde geiten of misschien wel twee voor die vent had bekostigd. Maar al snel werd de wand van tentdoek opgezet terwijl Luca iedereen aanspoorde. Ze zouden vandaag hun voorstelling geven en morgenvroeg weer vertrekken. Heel vroeg. Niemand klaagde of zei een overbodig woord. Hoe verder, hoe beter.

‘En vertel niemand wat je hebt gezien,’ waarschuwde Luca meer dan eens. ‘We hebben niets ongewoons gezien. We willen de klanten niet wegjagen.’ Mensen keken hem aan alsof hij waanzinnig was. Niemand wilde denken aan dat smeltende dorp of die kramer, laat staan erover praten.

Mart zat in zijn hemdsmouwen in zijn tent te wachten tot Thom en Juilin terugkeerden van hun uitstapje naar het stadje om te kijken of er Seanchanen waren. Hij zat aan zijn tafeltje een beetje met dobbelstenen te spelen. Na een reeks van vooral hoge getallen, staarden er tien keer op rij vijf enkele stippen naar hem op; de meeste mensen vonden de Ogen van de Duistere een pechworp. Selucia trok de tentflap opzij en beende naar binnen. Ondanks haar eenvoudige bruine gespleten rokken en witte hemd kreeg ze het toch voor elkaar eruit te zien als een koningin die een stal binnenstapte. Een vieze stal, aan haar gezicht te zien, hoewel Lopin en Nerim zo goed schoonmaakten dat zelfs Marts moeder er tevreden over zou zijn.

‘Ze vraagt naar je,’ zei ze meteen, en voelde of haar gebloemde sjaal haar korte gele haar nog bedekte. ‘Kom mee.’

‘Wat wil ze dan van me?’ zei hij, en leunde met zijn ellebogen op tafel. Hij strekte zelfs zijn benen en kruiste zijn enkels. Zodra je een vrouw liet denken dat je opsprong telkens wanneer ze riep, kreeg je nooit meer de overhand.

‘Dat vertelt ze je wel. Je verspilt tijd, Speeltje. Daar zal ze niet blij mee zijn.’

‘Als Liefje verwacht dat ik aan kom rennen als ze met haar vinger wenkt, dan kan ze er maar beter aan wennen om niet blij te zijn.’ Grimassend – haar vrouwe tolereerde de naam dan misschien, maar Selucia vatte het op als een persoonlijke belediging – vouwde ze haar armen over elkaar onder die indrukwekkende boezem. Het was helder als goed glas dat ze van plan was om hier te wachten tot hij meeging, en hij overwoog haar een hele tijd te laten wachten. Hij gooide de dobbelstenen. De Ogen van de Duistere. Tuon verwachtte dat hij sprong als zij kikker zei. Hah! Nog een worp, draaiend over de tafel, één dobbelsteen ging bijna over de rand. De Ogen van de Duistere. Ach, hij had nu toch niets beters te doen. Toen trok hij heel rustig zijn jas aan, een goede van bronskleurige zijde. Tegen de tijd dat hij zijn hoed pakte, hoorde hij haar voet ongeduldig tikken. ‘Nou, waar wacht je nog op?’ vroeg hij. Ze siste naar hem. Ze hield de tentflap opzij, maar ze siste echt als een kat. Setalle en Tuon zaten op een van de bedden te praten toen hij de purperen wagen binnenkwam, maar ze hielden op zodra hij binnenstapte en keken hem kort maar onderzoekend aan. Ze hadden het dus over Mart Cauton gehad. Hij trok zijn verdediging op. Wat Tuon wilde, was duidelijk iets waarvan ze dacht dat hij het zou afkeuren. En het was even duidelijk dat ze het tóch wilde. De tafel was opgetrokken tegen het dak, en Selucia streek langs hem heen om haar plaats in te nemen achter Tuon toen de kleine vrouw op een kruk ging zitten, haar gezicht uitgestreken en die mooie grote ogen strak op hem gericht. Hang alle gevangenen onmiddellijk op. ik wil de gelagkamer van een herberg bezoeken,’ kondigde ze aan. ‘Of een taveerne. Ik heb ze allebei nog nooit van binnen gezien. Jij neemt me mee het stadje in, Speeltje.’

Hij durfde weer adem te halen. ‘Dat is geen punt. Zodra Thom of Juilin me laat weten dat het veilig is.’

‘Het moet een lage plaats zijn. Wat ze een hel noemen.’ Zijn mond viel open. Laag? Een hel was het laagste van het laagste, smerig en schemerig verlicht, waar het bier en de wijn goedkoop waren maar toch nog niet de helft waard van wat je betaalde, waar het eten nog slechter was, en iedere vrouw die bij je op schoot kwam zitten probeerde je beurs te stelen of anders twee mannen boven had wachten om je op je kop te slaan zodra je haar kamer binnenliep. Op elk uur van de dag of nacht vond je er rollende dobbelstenen in tientallen spelen, soms tegen een onwaarschijnlijk hoge inzet. Geen goud – alleen een ongelooflijke stomkop liet zijn goud zien in een hel – maar er ging vaak zilver over tafel. Maar weinig gokkers kwamen daar op een eerlijke manier aan hun geld, en ze hadden even harde ogen als de koppenkrakers en messentrekkers die ’s nachts dronken mannen aanvielen. Een hel had altijd twee of drie sterke mannen met knuppels om gevechten te beëindigen, en meestal werkten ze hard voor hun loon. Ze zorgden er meestal wel voor dat de gasten elkaar niet afmaakten, maar als dat mislukte werd het lijk via de achterdeur naar buiten gesleept en in een steegje of een berg afval gedumpt. En terwijl zij met lijken sleepten, ging het drinken en gokken binnen onverminderd door. Dat was een hel. Hoe had ze zelfs maar van dat soort plekken gehoord?

‘Heb jij haar op die domme gedachte gebracht?’ vroeg hij aan Setalle.

‘Waarom denk je dat in Lichtsnaam nu weer?’ antwoordde ze met grote ogen, zoals vrouwen deden als ze onschuld veinsden. Of wanneer ze wilden dat je dacht dat ze maar deden alsof, alleen om je van je stuk te brengen. Hij wist niet waarom ze nog moeite deden. Vrouwen brachten hem altijd van zijn stuk, en daar hoefden ze niet eens moeite voor te doen.

‘Dat kun je wel vergeten, Liefje. Als ik met een vrouw als jij een hel binnenwandel, heb ik binnen het uur zes messengevechten, als ik het al zo lang overleef.’

Tuon glimlachte verheugd. Het was nauwelijks te zien, maar ze was echt verheugd. ‘Denk je dat echt?’ ik weet het zeker.’ En dat bracht nog een korte glimlach van pret om haar lippen. Pret! Die vrouw wilde hem graag in een messengevecht zien!

‘Maar toch, Speeltje, je hebt het beloofd.’

Ze ruzieden over of hij al dan niet een belofte had gedaan – of eigenlijk probeerde hij duidelijk te maken dat zeggen dat iets geen punt was nog geen belofte inhield. Tuon stond er alleen maar koppig op dat hij het beloofd had, terwijl Setalle haar borduurring pakte en Selucia vermaakt naar hem keek, naar de man die probeerde het onverdedigbare te verdedigen, en hij schreeuwde niet, wat Tuon ook zei. Toen werd er op de deur geklopt.

Tuon zweeg even. ‘Zie je, Speeltje,’ zei ze even later, ‘zo moet dat. Je klopt aan, en dan wacht je.’ Ze maakte een eenvoudig gebaar over haar schouder naar haar kamenierster.

‘U mag binnenkomen,’ riep Selucia, en ging koninklijk rechtop staan. Ze verwachtte waarschijnlijk dat degene die binnenkwam op zijn buik op de grond zou gaan liggen! Het was Thom, in een donkerblauwe overjas en donkergrijze mantel waarin hij niet zou opvallen in een gelagkamer of taveerne; noch rijk, noch arm. Een man die zijn eigen drank kon betalen terwijl hij naar de roddels luisterde, of een andere man een beker wijn kon aanbieden als betaling voor zijn nieuwtjes en de laatste geruchten. Hij ging niet op zijn buik liggen, maar hij maakte een sierlijke buiging, ondanks zijn pijnlijke rechterbeen. ‘Vrouwe,’ mompelde hij tegen Tuon voordat hij zijn aandacht op Mart richtte. ‘Harnan zei dat hij je deze kant op zag lopen. Ik hoop dat ik niet stoor? Ik hoorde... stemmen.’ Mart trok een boos gezicht. Hij had niét geschreeuwd. ‘Je stoort niet. Wat heb je ontdekt?’

‘Dat er mogelijk af en toe Seanchanen in de stad zijn. Geen soldaten, maar het schijnt dat ze twee boerendorpen bouwen, een paar span ten noorden van de weg, en nog drie een paar span naar het zuiden. De dorpelingen komen af en toe naar het stadje om spullen te kopen.’

Mart onderdrukte een glimlach terwijl hij over zijn schouder sprak. Hij redde het zelfs om zijn stem een beetje spijtig te laten klinken, ik ben bang dat er geen uitstapje naar Maderin voor je in zit, Liefje. Te gevaarlijk.’

Tuon vouwde haar armen over elkaar en benadrukte haar boezem. Ze had meer welvingen dan hij vroeger had gedacht. Niet zoals Selucia, dat niet, maar mooie rondingen. ‘Boeren, Speeltje,’ zei ze achteloos. ‘Geen enkele boer heeft ooit mijn gezicht gezien. Je hebt me een taveerne of een gelagkamer beloofd, en met deze slappe smoes kom je er niet onderuit.’

‘Een gelagkamer moet geen probleem zijn,’ zei Thom. ‘Die boeren komen voor een schaar of een nieuwe pan, niet voor drank. Ze maken hun eigen bier, zeggen ze, en houden niet zo van het plaatselijke brouwsel.’

‘Dankjewel, Thom,’ zei Mart door opeengeklemde tanden. ‘Ze wil een hel zien.’

De witharige man hoestte hees en begon druk aan zijn snor te draaien. ‘Een hel,’ mompelde hij.

‘Een hel. Weet jij een hel in dit stadje waar ik haar mee naartoe kan nemen zonder een rel te veroorzaken?’ De vraag was sarcastisch bedoeld, maar Thom knikte.

‘Misschien ken ik er wel zo een,’ zei de man langzaam. ‘De Witte Ring. Ik was toch van plan erheen te gaan om te kijken welke nieuwtjes er waren.’

Mart knipperde met zijn ogen. Hoe onopvallend Thom elders ook mocht zijn, hij zou in een hel scheef worden aangekeken in die jas. Meer dan scheef. De gebruikelijke uitdossing daar was ruwe, vuile wol en gevlekt linnen. Bovendien was vragen stellen in een hel een goede manier om een mes in je rug te krijgen. Maar misschien bedoelde Thom dat die Witte Ring helemaal geen hel was. Tuon wist misschien niet het verschil als het er wat ruwer aan toeging dan gebruikelijk. ‘Moet ik Harnan en de anderen halen?’ vroeg hij, om Thom uit te proberen.

‘O, ik denk dat jij en ik voldoende bescherming zijn voor de vrouwe,’ zei Thom met een heel lichte glimlach, en Mart ontspande zijn schouders.

Toch waarschuwde hij de twee vrouwen – natuurlijk was er geen sprake van dat Selucia achter zou blijven; vrouw Anan weigerde Tuons uitnodiging om mee te gaan en zei dat ze al meer hellen had gezien dan haar lief was – dat ze hun kappen omhoog moesten houden. Tuon dacht dan misschien dat geen enkele boer haar gezicht had gezien, maar als een kat naar een koning kon kijken, zoals het oude gezegde ging, dan had er misschien ook wel eens een boer naar Tuon gekeken. Dat zouden zij weer hebben, dat een of twee van die boeren in Maderin opdoken. Voor zover hij had meegemaakt draaide ta’veren bijna altijd het Patroon de verkeerde kant op. ‘Speeltje,’ zei Tuon zachtjes terwijl Selucia de blauwe mantel om haar slanke schouders legde, ‘ik heb een heleboel boeren ontmoet terwijl ik door het land reisde, maar ze hielden hun ogen heel braaf op de grond gericht, zelfs als ik het ze toestond om te blijven staan. Geloof me, ze hebben mijn gezicht nooit gezien.’ O. Hij ging zijn eigen mantel halen. De zon ging bijna verborgen achter witte wolken, nog net niet op het hoogste punt, en het was een frisse lentedag, met een sterke bries.

Er dromden dorpelingen door de hoofdstraten van de voorstelling. De mannen in ruwe wol of in eenvoudige overjassen van mooier materiaal met een klein beetje borduurwerk op de mouwen. De vrouwen, veel met kanten kapjes op, in sombere, hooggesloten gewaden onder lange witte schorten of donkere hooggesloten gewaden met borduurwerk over de borst. Overal renden kinderen tussendoor, ze ontsnapten aan hun ouders en werden weer teruggevonden, allemaal vol oeh en aah over Miyora’s luipaarden of Latelles beren, over de jongleerders of Balat en Abar de vuurvreters. Mart bleef niet eens staan om de vrouwelijke acrobaten te bewonderen, maar baande zich een weg door de menigte met Tuon aan zijn arm, waar hij voor zorgde door haar hand om zijn linkerpols te leggen. Ze aarzelde even maar knikte toen, als een koningin die een boer toestemming geeft. Thom had Selucia zijn arm aangeboden, maar zij bleef naast haar meesteres lopen. Ze probeerde echter niet tussen Mart en Tuon in te komen.

Luca, in een rode overjas en mantel, stond onder de banier bij de ingang toe te kijken hoe de munten in de glazen kan vielen en kletterend in de geldkist werden gekiept. Hij had een glimlach op zijn gezicht. De rij wachtenden strekte zich meer dan honderd pas langs de wand van tentdoek uit, en er kwamen nog meer mensen van het stadje naar de voorstelling.

‘Ik zou hier in twee of drie dagen een leuke opbrengst kunnen halen,’ zei hij tegen Mart. ‘Dit is immers een veilige plek, en we zijn ver genoeg weg van...’ Zijn glimlach doofde als een kaarsvlam. ‘Je denkt toch wel dat we ver genoeg weg zijn?’ Mart zuchtte. Goud zou altijd Valan Luca’s angst overwinnen. Hij kon zijn mantel niet dicht houden met Tuon aan zijn arm, dus wapperde die achter hem aan in de stevige bries, en dat was maar goed ook. De poortwachten stonden lusteloos in een slordige rij en keken hem nieuwsgierig aan, en een van hen maakte min of meer een buiging. Zijde en kant hadden dat effect, bij wapenlieden op het platteland tenminste, en dat was wat deze mannen waren, hoe glanzend ze hun helmen en wapenrusting met schijfjes ook hadden gepoetst. De meesten leunden op hun hellebaarden als boeren op hun schop. Maar Thom bleef staan, en daardoor was Mart gedwongen ook te stoppen, een paar stappen het stadje in. Hij wist immers niet waar De Witte Ring was.

‘Zware bewaking, kapitein,’ zei Thom met iets van ongerustheid. ‘Zijn er schurken in de streek?’

‘Hier zijn geen schurken,’ zei een doorgewinterde wacht nors. Door het onregelmatige witte litteken over zijn vierkante gezicht en zijn loensende blik zag hij er zelf uit als een schurk. Hij was niet een van de ‘leuners’, en hield zijn hellebaard vast alsof hij wist hoe hij die moest gebruiken. ‘De Seanchanen hebben de paar die wij niet gevangen hebben opgeruimd. En nu doorlopen, beste man. Je staat in de weg.’ Er was geen wagen of kar in zicht, en de paar mensen die het stadje te voet verlieten hadden meer dan genoeg ruimte. De poort was breed genoeg voor twee wagens naast elkaar, al paste dat misschien maar net.

‘De Seanchanen zeiden dat we niet voldoende wachten hadden,’ zei een stevige vent van ongeveer Marts leeftijd vrolijk, ‘en heer Nathin luistert goed wanneer de Seanchanen praten.’

De verweerde man gaf hem zo’n harde klap met zijn gehandschoende hand tegen het achterhoofd, dat de man wankelde. ‘Kijk uit wat je zegt tegen mensen van buiten, Keilar,’ gromde de oudere man, ‘anders sta je binnen de kortste keren weer achter je ploeg. Heer,’ voegde hij eraan toe tegen Mart, iets luider nu, ‘roep uw bediende tot de orde voordat hij in de problemen raakt.’

‘Mijn verontschuldigingen, kapitein,’ zei Thom nederig, en neigde zijn grijze hoofd; het toonbeeld van een terechtgewezen knecht, ik bedoelde er niets mee. Mijn verontschuldigingen.’

‘Hij zou jou ook een klap hebben gegeven als ik er niet bij was geweest,’ zei Mart even later tegen hem. Thom hinkte merkbaar. Hij moest moe zijn dat hij het zo liet zien. ‘Dat deed hij trouwens toch bijna. En wat heb je ontdekt dat dat risico waard was?’ ik zou het niet hebben gevraagd als jij er niet bij was geweest in die jas.’ Thom grinnikte terwijl ze verder het stadje in liepen. ‘De eerste les is welke vragen je moet stellen. De tweede, en even belangrijk, is wanneer en hoe je ze moet stellen. Ik heb ontdekt dat er geen schurken zijn, altijd goed om te weten, hoewel ik maar over weinig bendes gehoord heb die groot genoeg waren om zoiets als de voorstelling aan te vallen. Ik heb ontdekt dat Nathin bij de Seanchanen onder de duim zit. Of hij geeft gehoor aan een bevel met die extra wachten, of hij vat hun voorstellen op als bevelen. En het belangrijkste wat ik ontdekt heb, is dat Nathins wapenlieden geen hekel hebben aan de Seanchanen.’

Mart trok een wenkbrauw naar hem op.

‘Ze spogen niet toen ze die naam zeiden, Mart. Ze trokken geen vies gezicht en ze gromden niet. Ze zullen niet tegen de Seanchanen vechten, behalve als Nathin het ze opdraagt, en dat zal hij niet doen.’ Thom liet zijn adem ontsnappen. ‘Het is heel vreemd. Ik heb overal, van Ebo Dar tot hier, hetzelfde gezien. Die uitlanders komen, nemen de leiding, leggen de mensen hun wetten op, grijpen vrouwen die kunnen geleiden, en ook al hebben de edelen een hekel aan ze, voor de meeste gewone mensen geldt dat niet. Behalve als er een vrouw of familielid van hen is beteugeld, althans. Heel vreemd, en het voorspelt niet veel goeds om ze weer weg te krijgen. Maar Altara is Altara. Ik wed dat ze niet zo’n warme ontvangst zullen krijgen in Amadicia en Tarabon.’ Hij schudde zijn hoofd. ‘We kunnen daar maar beter op hopen, anders...’ Hij zei niet wat anders, maar het was niet moeilijk te raden.

Mart keek naar Tuon. Hoe vond zij het om Thom zo over haar volk te horen praten? Ze zei niets, liep alleen naast hem en keek van onder haar kap vandaan nieuwsgierig naar alles. Gebouwen van drie en vier verdiepingen hoog met pannendaken, de meeste van baksteen, stonden aan weerszijden van de brede geplaveide hoofdstraat van Maderin. Winkels en herbergen met borden die bewogen in de stevige wind, stonden zij aan zij met stallen en de huizen van rijken, met grote lampen boven de gebogen deuren, en nederigere gebouwen waarin armere mensen woonden en waar wasgoed uit bijna elk raam hing. Paard-en-wagens en kruiwagens beladen met balen, kratten of vaten baanden zich langzaam een weg door een behoorlijke menigte, mannen en vrouwen die stevig doorstapten, vol van die zuidelijke ijver waarover altijd werd gerept, en kinderen die renden of tikkertje speelden. Tuon keek overal met evenveel belangstelling naar. Ze had evenveel aandacht voor een vent met een slijpsteen op wielen, die riep dat hij messen en scharen sleep tot je er wensen mee kon snijden, als voor een magere vrouw met een hard gezicht in een leren broek en met twee zwaarden op haar rug. Ongetwijfeld de wacht van een handelaar of misschien een Jager op de Hoorn, maar hoe dan ook een zeldzaamheid. Een Domani met een grote boezem in een nauwsluitend rood gewaad dat bijna doorzichtig was, met een stel stevige lijfwachten in maliënwambuizen achter haar aan, werd niet minder bestudeerd dan een lange vent met één oog in versleten wol, die spelden, naalden en linten verkocht. Hij had deze nieuwsgierigheid niet bij haar gezien in Jurador, maar daar wilde ze dan ook uit alle macht goede zijde vinden. Hier leek ze alles te willen onthouden wat ze zag.

Thom ging ze al snel voor door een wirwar van bochtige straten, waarvan de meeste die naam alleen verdienden omdat ze waren geplaveid met ruwe stenen blokken zo groot als twee mannenvuisten. Gebouwen zo groot als die aan de hoofdstraat, sommige met winkels op de benedenverdieping, hingen over hen heen en onttrokken bijna het zicht op de hemel. Veel van die straatjes waren te smal voor wagens – in sommige hoefde Mart zijn armen niet eens helemaal uit te steken om de muren aan weerszijden te raken – en meer dan eens moest hij Tuon tegen de pui van een gebouw duwen om een zwaarbeladen kruiwagen te laten passeren over de ongelijke plaveistenen, terwijl de duwer zonder vaart te minderen zijn verontschuldigingen riep. Overal in deze wirwar zwoegden dragers, mannen die bijna haaks ten opzichte van de grond voorovergebogen liepen, elk met een baal of krat op zijn rug die werd rechtgehouden door een rol van leer over zijn heupen. Mart voelde al pijn in zijn rug als hij naar ze keek. Ze herinnerden hem eraan hoezeer hij werken verafschuwde.

Hij stond op het punt om Thom te vragen hoe ver het nog was – zo groot was Maderin niet – toen ze bij De Witte Ring waren, aan een van die bochtige straatjes die niet breder waren dan zijn armwijdte. Het was een bakstenen gebouw van drie verdiepingen hoog, tegenover een slager. Het geverfde bord boven de rode deur van de herberg, een witte cirkel van kant, bracht de knopen weer terug in zijn schouders. Het heette dan misschien Ring, maar als dat geen kousenband was, wist hij het niet meer. Misschien was het dan geen hel, maar herbergen met dat soort borden waren meestal op zich al ruw genoeg. Hij legde de messen in zijn mouwen wat losser, en die in zijn laarzen ook, en voelde aan de messen onder zijn jas, haalde zijn schouders op om het mes dat achter zijn nek hing te voelen. Maar als het zover kwam... Tuon knikte goedkeurend. Die verdomde vrouw kon niet wachten om hem in een messengevecht te zien! Selucia had het verstand om haar voorhoofd te fronsen. ‘Ach, ja,’ zei Thom. ‘Een verstandige voorzorgsmaatregel.’ En hij controleerde zijn eigen messen, waardoor die knopen in Marts schouders nog wat vaster gingen zitten. Thom had bijna evenveel messen bij zich als hij, in zijn mouwen onder zijn jas. Selucia wiebelde met haar vingers naar Tuon, en plotseling hadden ze stilzwijgend ruzie, met flitsende vingerbewegingen. Natuurlijk kon het dat niet zijn – Tuon bezat Selucia zoals ze een hond kon hebben, en je maakte geen ruzie met je hond – maar het leek toch een ruzie, waarbij beide vrouwen hun kaak koppig verstrakten. Uiteindelijk vouwde Selucia haar handen ineen en boog onderdanig haar hoofd. Met tegenzin.

‘Het komt wel goed,’ zei Tuon vrolijk tegen haar. ‘Let maar op. Het komt wel goed.’

Mart wilde dat hij daar zo zeker van was. Hij haalde diep adem, stak zijn arm weer naar haar uit en volgde Thom. In de ruime, met hout beklede gelagkamer van De Witte Ring zat zeker een twintigtal mannen en vrouwen, bijna de helft overduidelijk uitlanders, aan vierkante tafels onder een zoldering met dikke balken. Ze waren allemaal netjes gekleed in fijngeweven wol met weinig versiering. De meesten praatten rustig met elkaar boven hun wijn, hun mantels over hun lage rugleuningen gehangen, hoewel drie mannen en een vrouw met lange kralenvlechten aan een tafel met helderrode dobbelstenen gooiden. Er kwamen aangename geuren uit de keuken, waaronder die van geroosterd vlees. Geitenvlees, waarschijnlijk. Naast de grote stenen open haard, waarin een karig vuur brandde en met op de schoorsteenmantel een gepoetste bronzen klok, stond een jonge vrouw met smeulende ogen die kon wedijveren met Selucia – met haar hemd bijna tot aan haar middel open – met haar heupen te draaien en te zingen, begeleid door een hakkebord en een fluit. Ze zong een lied over een vrouw die met al haar minnaars jongleerde, met een toepasselijk wulpse stem. Geen van de gasten leek te luisteren.

‘Wandelend op een mooie lentedag,

zag ik de jonge Jac die met hooien bezig was,

zijn haren zo blond en zijn ogen zo groen.

Ik gaf hem een kus; wat kon ik anders doen?

We knuffelden verder terwijl de zon steeg in de lucht,

en hij ontlokte me de ene na de andere zucht.’

Tuon bleef net over de drempel staan, deed haar kap omlaag en keek fronsend rond. ‘Weet je zeker dat dit een hel is, baas Merrilin?’ vroeg ze. Zachtjes, het Licht zij dank. Op sommige plaatsen kon zo’n vraag je in een boog naar buiten doen vliegen, zijden jas of niet. Elders verdubbelden ze alleen maar hun prijzen.

‘Ik verzeker u dat u op dit tijdstip nergens een grotere verzameling dieven en schurken zult vinden,’ mompelde Thom, en streek over zijn snor.

‘Nu krijgt Jac een uur als het zonnetje schijnt,

en Willi een uur zodra vader verdwijnt.

De dappere Moril beklimt de hooischuur,

en brutale Keilin komt gewoon rond het middaguur!

Heer Brelan krijgt een avond, in nachten zo koud.

Baas Andril krijgt de morgen, want hij is al oud.

O, wat, o, wat moet een arm meisje dan? Ach,

zoveel liefde en zo weinig uren in een dag.’

Tuon keek twijfelend, maar ze liep samen met Selucia naar de zangeres toe, die even haperde onder Tuons priemende blikken voordat ze weer verder zong. Ze zong over Tuons hoofd heen en deed duidelijk haar best de vrouw te negeren. Het leek wel alsof de vrouw bij ieder couplet een nieuwe minnaar aan haar lijst toevoegde. De muzikant die het hakkebord bespeelde, lachte naar Selucia en kreeg in antwoord een ijzige blik. De twee vrouwen trokken ook andere blikken, de ene zo klein met heel kort zwart haar en de vrouw met een sjaal om haar hoofd bijna even wulps als de zangeres, maar het waren niet meer dan blikken. De gasten hielden zich bezig met hun eigen zaken.

‘Dit is geen hel,’ zei Mart zachtjes, ‘maar wat dan wel? Waarom zijn hier zoveel mensen midden op de dag?’ Vooral ’s morgens en in de avond was het zo druk in gelagkamers.

‘De dorpelingen verkopen olijfolie, gelakt hout of kant,’ antwoordde Thom even zachtjes, ‘en de uitlanders kopen dat. Blijkbaar is het plaatselijk gebruik om te beginnen met een paar uur drinken en praten. En als je daar niet tegen kunt,’ voegde hij er droog aan toe, ‘dan word je weer nuchter en merk je dat je lang niet zo’n mooi koopje te pakken hebt als je dacht.’

‘Licht, Thom, ze gelooft nooit dat dit een hel is. Ik dacht dat we ergens naartoe zouden gaan waar de wachten van kooplieden drinken, of leerlingen. Dat zou ze tenminste misschien nog geloven.’

‘Vertrouw me, Mart. Ik denk dat je zult ontdekken dat ze op bepaalde manieren een heel beschermd leventje heeft geleid.’ Beschérmd? Als haar eigen broers en zusters haar hadden geprobeerd te vermoorden? ‘Daar wil je zeker geen kroon onder verwedden, hè?’ Thom grinnikte, ik pak altijd graag je geld aan.’ Tuon en Selucia schreden terug met uitdrukkingsloze gezichten, ik had verwacht dat de gasten ruwer uitgedost zouden zijn,’ zei Tuon zachtjes, ‘en misschien een of twee gevechten, maar dat lied is veel te schunnig voor een eerbare herberg. Hoewel ze veel te veel kleren draagt om het goed te brengen, vind ik. Waar is dat voor?’ voegde ze er argwanend aan toe toen Mart Thom een munt gaf.

‘O,’ zei Thom, en stak de kroon in zijn jaszak, ‘ik dacht dat u teleurgesteld zou zijn dat alleen de succesvollere zwartwachten aanwezig waren – die zijn niet altijd zo kleurrijk als de armere soort – maar Mart zei dat u het niet zou merken.’

Ze keek Mart strak aan, die verontwaardigd zijn mond opendeed. En weer dichtdeed. Wat kon hij zeggen? Hij zat al in de pekelkuip. Het was niet nodig om het vuur op te porren.

De herbergierster kwam eraan, een ronde vrouw met verdacht zwart haar onder een kanten kapje. Ze droeg een strak grijs gewaad met rood en groen borduursel op haar meer dan ampele boezem. Thom glipte met een buiging weg en mompelde: ‘Staat u mij toe, Heer, Vrouwe.’ Hij mompelde het, maar hard genoeg zodat vrouw Heilin het kon horen.

De herbergierster had een scherpe glimlach, die ze echter wel overhad voor een heer en een vrouwe, en maakte zo’n diepe kniks dat ze gromde toen ze weer overeind kwam. Ze leek maar een beetje teleurgesteld dat Mart wijn en misschien iets te eten wilde, en geen kamers. Haar beste wijn. Maar toch, toen hij betaalde, liet hij haar zien dat hij naast zilver ook goud in zijn beurs had. Een zijden overjas was mooi en goed, maar goud in lompen kon een betere dienstverlening verwachten dan koper in zijde.

‘Bier,’ zei Tuon met haar zware tongval, ik heb nog nooit bier geproefd. Zeg eens, goede vrouw, is het waarschijnlijk dat een van deze mensen zo meteen een gevecht zal beginnen?’ Mart slikte bijna zijn tong in.

Vrouw Heilin knipperde met haar ogen en schudde lichtjes met haar hoofd, alsof ze niet zeker wist of ze het goed gehoord had. ‘Maak u geen zorgen, Vrouwe,’ zei ze. ‘Het gebeurt af en toe, als ze te veel drinken, maar in dat geval steek ik daar snel een stokje voor.’

‘Dat hoeft niet voor mij, hoor,’ zei Tuon. ‘Laat ze zich maar uitleven.’

De glimlach van de herbergierster werd wat scheef en onvast, maar ze maakte nog een kniks en haastte zich toen weg met Marts geld en riep: ‘Jera, wijn voor de heer en vrouwe, een kan Kiranaille. En een kroes bier.’

‘Je moet niet van zulke vragen stellen, Liefje,’ zei Mart zachtjes terwijl hij Tuon en Selucia naar een lege tafel begeleidde. Selucia weigerde een stoel, pakte Tuons mantel aan, vouwde die over de rugleuning van Tuons stoel en ging erachter staan. ‘Dat is niet beleefd. Bovendien slaat het je ogen neer.’

Het Licht zij dank voor die gesprekken met Egeanin, of welke naam ze dan ook wilde gebruiken. Seanchanen zouden allerlei domme dingen doen of juist weigeren om te voorkomen dat ze hun ogen moesten afwenden.

Tuon knikte nadenkend. ‘Jullie gebruiken zijn vaak heel vreemd, Speeltje. Je zult me ze moeten leren. Ik heb er al iets van geleerd, maar ik moet de gebruiken kennen van de mensen die ik zal regeren uit naam van de keizerin, moge ze eeuwig leven.’ ik leer je met alle plezier wat ik kan,’ zei Mart. Hij maakte zijn mantel los en liet die achteloos over de lage rugleuning van zijn stoel vallen. ‘Het is goed voor je om onze gebruiken te kennen, zelfs als je uiteindelijk over een iets minder groot gebied regeert dan je verwacht.’ Hij legde zijn hoed op tafel.

Tuon en Selucia haalden tegelijkertijd geschrokken adem en staken hun handen uit naar de hoed.

Tuon pakte hem als eerste vast en legde hem snel op de stoel naast zich. ‘Dat brengt ongeluk, Speeltje. Leg nóóit een hoed op tafel.’ Ze maakte een van die vreemde gebaren om het kwaad af te weren, waarbij ze haar twee middelste vingers omvouwde en de andere twee stijf uitstak. Selucia deed hetzelfde.

‘Dat zal ik onthouden,’ zei hij droog. Misschien te droog. Tuon keek hem strak aan. Heel strak.

‘Ik heb besloten dat je niet geschikt bent als schenker, Speeltje. Niet tot je leert om gedwee te zijn, en ik heb weinig hoop dat ik je dat kan bijbrengen. Misschien maak ik wel een renverzorger van je. Je bent goed met paarden. Zou je het leuk vinden om naast me mee te rennen als ik rijd? De kleding is bijna gelijk aan die van een schenker, maar ik zal die van jou laten versieren met linten. Roze linten.’ Hij hield zijn gezicht uitgestreken, maar voelde zijn wangen warm worden. Er was maar één manier waarop ze kon weten dat roze linten voor hem een speciale betekenis hadden. Tylin had het haar verteld. Dat moest wel. Het Licht brande hem, vrouwen praatten ook óveral over!

De aankomst van de bediende met hun drankjes zorgde ervoor dat hij geen antwoord hoefde te geven. Jera was een glimlachende jonge vrouw met bijna evenveel welvingen als de zangeres, niet zo openlijk getoond maar ook niet echt verborgen onder het witte schort dat ze strak had voorgebonden. Haar donkere wollen gewaad zat ook vrij strak. Niet dat hij meer dan een blik op haar wierp, natuurlijk. Zijn aanstaande was bij hem. Hoe dan ook, alleen een volslagen stommeling keek naar een vrouw terwijl er een andere vrouw bij hem was.

Jera zette een hoge tinnen wijnkan en twee tinnen bekers op tafel en gaf een grote kroes bier aan Selucia. Ze knipperde verward met haar ogen toen Selucia de kroes doorgaf aan Tuon en zelf een beker wijn pakte. Mart gaf haar een zilveren penner zodat ze zich weer kon vermannen, en ze glimlachte stralend naar hem toen ze een kniks maakte en zich weg haastte na een roep van de herbergierster. Waarschijnlijk kreeg ze niet veel zilver.

‘Je had wel terug mogen lachen, Speeltje,’ zei Tuon. Ze tilde de kroes op om eraan te ruiken en trok haar neus op. ‘Ze is heel knap. Je hebt haar waarschijnlijk bang gemaakt met je stenen gezicht.’ Ze nam een slok en haar ogen werden groot van verbazing. ‘Dit is eigenlijk best lekker.’

Mart zuchtte en nam een grote slok donkere wijn die lichtjes naar bloemen rook. In geen van zijn herinneringen, die van hemzelf of van anderen, had hij ooit vrouwen begrepen. O, een of twee dingen hier en daar, maar nooit helemaal.

Tuon nipte van haar bier. Hij was niet van plan haar te vertellen dat je slokken bier nam en er niet van nipte. Dan zou ze misschien met opzet dronken worden, gewoon om een hel volledig te ervaren. Hij zag haar vandaag overal voor aan; of elke dag, eigenlijk. Die gekmakende vrouw ondervroeg hem over gebruiken. Het was eenvoudig genoeg om haar te vertellen hoe ze zich in een hel moest gedragen. Bemoei je met je eigen zaken, stel geen vragen en ga met je rug tegen een muur zitten in de buurt van een deur, voor het geval je plotseling moet vertrekken. Het was beter om er helemaal niet naartoe te gaan, maar als het dan toch moest... Maar ze begon al snel vragen te stellen over hoven en paleizen, en daar kon hij niet veel over zeggen. Hij kon haar meer vertellen over de gebruiken in de hoven van Eharon of Shiota of tien andere dode landen, dan die in enige nog bestaande natie. Hij wist eigenlijk alleen flarden van hoe dingen gebeurden in Caemlin en Tyr, en iets over Fal Dara in Shienar. Nou, en over Ebo Dar, maar dat wist ze al.

‘Dus je hebt ver gereisd en bent nog op andere plaatsen geweest dan in Tarasin,’ zei ze uiteindelijk, en nam de laatste slok bier uit haar kroes. Hij had de helft van zijn wijn nog niet op; hij dacht dat Selucia pas een of twee slokjes had genomen van die van haar. ‘Maar je bent niet edelgeboren, schijnbaar. Dat dacht ik al.’

‘Dat klopt,’ zei hij vastberaden. ‘Edelen...’ Hij liet zijn woorden wegsterven en schraapte zijn keel. Hij kon haar moeilijk vertellen dat edelen dwazen waren, met hun neus zo hoog in de lucht dat ze niet zagen waar ze liepen. Ze was tenslotte wie en wat ze was.

Tuon keek hem uitdrukkingsloos aan en duwde haar lege kroes aan de kant. Ze bleef hem bestuderen en wapperde met de vingers van haar linkerhand over haar schouder, en Selucia klapte luid in haar handen. Verschillende andere gasten keken verbaasd naar hen om. ‘Je noemt jezelf een gokker,’ zei Tuon, ‘en baas Merrilin noemde je de man met het meeste geluk van de wereld.’

Jera kwam aanrennen en Selucia gaf haar de kroes. ‘Nog een, en snel,’ beval ze, maar niet op onvriendelijke toon. Toch had ze iets koninklijks over zich. Jera maakte haastig een kniks en rende weg alsof er tegen haar was geschreeuwd. ‘Ik heb soms geluk,’ zei Mart voorzichtig.

‘Laten we eens kijken of dat vandaag ook zo is, Speeltje.’ Tuon keek naar de tafel waar de dobbelstenen overheen ratelden. Hij zag er geen kwaad in. Hij zou zeker meer winnen dan verliezen, maar het leek hem onwaarschijnlijk dat een van de kooplieden een mes zou trekken, hoeveel geluk hij ook had. Hij had niemand met van die lange hemmessen gezien die ze verder naar het zuiden allemaal droegen. Hij stond op, bood Tuon zijn arm aan, en ze legde haar hand lichtjes op zijn pols. Selucia liet haar wijn op tafel staan en bleef bij haar meesteres in de buurt.

De Altaraanse mannen, de een mager en kaal op een randje donker haar na, de andere met een rond gezicht en drie kinnen, keken boos toen hij vroeg of een vreemdeling aan het spel mocht meedoen. De derde, een grijzende, lange vent met een dikke onderlip, werd zo stijf als een hekpaal. De Taraboonse vrouw was niet zo onvriendelijk. ‘Natuurlijk, natuurlijk. Waarom niet?’ zei ze, met een licht dubbele tong. Haar gezicht was rood en de glimlach die ze hem toewierp was een beetje slap. Blijkbaar was zij een van diegenen die niet zo goed tegen wijn konden. Zo te zien wilden de dorpelingen het haar naar de zin maken, want hun boze blikken verdwenen, hoewel het gezicht van de grijzende man uit hout gesneden bleef. Mart haalde stoelen bij een andere tafel vandaan voor zichzelf en voor Tuon. Selucia bleef achter Tuon staan, en dat was maar goed ook. Er zaten al zes mensen om de tafel.

Jera kwam eraan, maakte een kniks en bood Tuon met beide handen een bijgevulde kroes aan. Ze mompelde: ‘Vrouwe,’ en een andere bediende, met grijs haar en bijna even stevig als vrouw Heilin, verving de wijnkan op de goktafel. Glimlachend vulde de kale man de beker van de Taraboonse tot de rand. Ze wilden dat ze het naar haar zin had en dronken werd. Ze dronk de halve beker leeg en veegde lachend haar lippen af met een kanten zakdoek. Het kostte haar twee pogingen om hem weer in haar mouw te steken. Ze zou vandaag geen koopjes vinden.

Mart keek een tijdje toe terwijl de anderen speelden en herkende het spel. Er werden vier dobbelstenen gebruikt in plaats van twee, maar het was zonder twijfel een versie van Piri, een spel dat al duizenden jaren voor Artur Haviksvleugel geliefd was. Kleine stapeltjes zilver met wat gouden munten lagen voor elk van de spelers, en hij legde een zilvermark midden op tafel om de dobbelstenen te kopen, terwijl de stevige man zijn winst van de vorige worp bijeen veegde. Hij verwachtte geen problemen van kooplieden, maar problemen waren minder waarschijnlijk als ze zilver verloren in plaats van goud. De magere man ging mee met zijn inzet, Mart rammelde met de tinnen beker en gooide de rode dobbelstenen op tafel. Ze kwamen tot stilstand op vier vijven, is dat een winnende worp?’ vroeg Tuon.

‘Niet als ik hem niet herhaal,’ antwoordde Mart, en schepte de dobbelstenen terug in de beker, ‘of tussendoor veertien of de Ogen van de Duistere gooi.’ De dobbelstenen rammelden in de beker en kletterden over tafel. Vier vijven. Zijn geluk zat hem mee. Hij schoof één munt naar zich toe en liet de andere liggen. Plotseling schoof de grijzende vent schrapend zijn stoel achteruit en stond op. ik heb er genoeg van,’ mompelde hij, en begon onhandig zijn munten in zijn jaszakken te stoppen. De andere twee Altaranen staarden hem ongelovig aan. ‘Ga je wég, Vane?’ zei de magere man. ‘Nu?’ ik zei dat ik er genoeg van had, Camrin,’ gromde de grijzende man en beende de deur uit, boos nagestaard door Camrin. De Taraboonse vrouw leunde onvast voorover, met haar kralenvlechten op tafel, en klopte op de pols van de dikke man. ‘Dat betekent alleen maar dat ik mijn gelakte hout bij u koop, baas Kostelle,’ zei ze doezelig. ‘Van u en baas Camrin.’

Kostelles drie kinnen wiebelden toen hij grinnikte, inderdaad, Vrouw Alstaing. Inderdaad. Of niet dan, Camrin?’

‘Het zal wel,’ antwoordde de kale man knorrig. ‘Het zal wel.’ Hij schoof een mark naast die van Mart.

Weer rolden de dobbelstenen over tafel. Deze keer kwam hij op een totaal van veertien.

‘O,’ zei Tuon, en klonk teleurgesteld. ‘Je hebt verloren.’ ik heb gewonnen, Liefje. Dat is een winnende worp als het je eerste is.’ Hij liet zijn oorspronkelijke inzet midden op tafel liggen. ‘Nog ééntje?’ zei hij met een grijns. Zijn geluk zat hem zeker mee, even sterk als altijd. De helderrode dobbelstenen rolden over tafel, stuiterden over tafel, ketsten soms af tegen de kan, en worp na worp kwamen ze neer op veertien witte stippen. Hij gooide op alle mogelijke manieren veertien. Zelfs met één munt per inzet groeide de stapel zilver voor hem uit tot een aanzienlijk bedrag. De helft van de gasten in de gelagkamer kwam om de tafel staan kijken. Hij grijnsde naar Tuon, die licht met haar hoofd knikte. Hij had dit gemist, dobbelen in een gelagkamer of taveerne, munten op tafel, terwijl hij zich afvroeg hoe lang zijn geluk zou standhouden. En een mooie vrouw aan zijn zijde terwijl hij gokte. Hij kon wel hardop lachen.

Toen hij de dobbelstenen in de beker weer schudde, keek de Taraboonse hem aan, en even leek ze helemaal niet dronken. Plotseling had hij geen zin meer om te lachen. Ze ontspande haar gezicht meteen weer en haar blik werd weer wat wazig, maar in die tel waren haar blikken als naalden geweest. Ze kon veel beter tegen wijn dan hij had aangenomen. Het leek erop dat Camrin en Kostelle het wel konden vergeten om rommel te verkopen tegen woekerprijzen, of wat hun plan dan ook was geweest. Wat hem echter zorgen baarde, was dat de vrouw hem niet vertrouwde. Nu hij eraan dacht: ze had zelf nog geen munt tegen hem gewed. De twee Altaranen keken hem fronsend aan, maar gewoon zoals mannen die verloren fronsten over hun pech. Ze dacht dat hij een of andere manier had bedacht om vals te spelen. Hij gebruikte hun dobbelstenen, of eigenlijk die van de herberg; maar zelfs in een koopliedenherberg kon een beschuldiging van vals spel een man een pak slaag bezorgen. Anderen wachtten maar zelden tot die beschuldiging bewezen was. ‘Nog één worp,’ zei hij, ‘en dan vind ik het welletjes. Vrouw Heilin?’ De herbergierster stond tussen de toeschouwers. Hij gaf haar een klein handjevol gewonnen zilver. ‘Om mijn geluk te vieren, wil ik graag dat u iedereen van drank voorziet totdat deze munten op zijn.’

Dat zorgde voor goedkeurend gemompel, en iemand achter hem sloeg hem op de rug. Een man die zijn wijn dronk, zou minder snel denken dat hij het had gekocht met vals gewonnen munten. Of ze aarzelden tenminste lang genoeg om hem de kans te geven Tuon hier weg te krijgen.

‘Hij kan niet eeuwig zoveel geluk hebben,’ mompelde Camrin, en veegde met een hand door het haar dat hij niet langer bezat. ‘Wat zeg jij, Kostelle? Halfjes?’ Hij trok een goudkroon uit de stapel munten die voor hem lag en schoof die naast Marts zilvermark. ‘Als we dan nog één worp doen, laten we er dan een echte weddenschap van maken. Zoveel geluk moet wel worden gevolgd door pech.’ Kostelle aarzelde en wreef nadenkend over zijn kinnen, maar knikte toen en legde ook een goudkroon op tafel.

Mart zuchtte. Hij zou de weddenschap kunnen weigeren, maar als hij nu wegliep zou vrouw Alstaing hem waarschijnlijk beschuldigen. En ook als hij deze worp won. Met tegenzin voegde hij zilvermarken toe ter waarde van hun goud. Toen lagen er nog maar twee munten voor hem. Hij schudde eens extra met de beker voordat hij de dobbelstenen op tafel liet rollen. Hij verwachtte niet dat het iets zou veranderen, maar moest gewoon even zijn frustratie kwijt. De rode dobbelstenen tuimelden over het tafelblad, ketsten tegen de kan en stuiterden terug, draaiend voordat ze tot stilstand kwamen. Alle vier vielen ze op een enkele stip. De Ogen van de Duistere. Camrin en Kostelle lachten alsof ze niet slechts hun eigen geld hadden teruggewonnen, en begonnen hun winst te verdelen. De toeschouwers begonnen weg te lopen en riepen de twee handelaars gelukwensen toe, mompelden woorden van medeleven naar Mart, en anderen tilden de beker wijn waarvoor hij had betaald proostend naar hem op. Vrouw Alstaing nam een grote slok wijn en keek hem aan over de rand van haar beker, en het had er alle schijn van dat ze zo dronken was als een gans. Hij betwijfelde of ze nog steeds dacht dat hij vals had gespeeld, niet nu hij vertrok met maar één mark meer dan waarmee hij was gekomen. Soms was pech toch geluk. ‘Dus je geluk is niet eindeloos, Speeltje,’ zei Tuon toen hij haar terugbracht naar hun tafel. ‘Of heb je alleen geluk in kleine dingen?’

‘Niemand heeft eindeloos geluk, Liefje. Ikzelf denk dat die laatste worp een van de gelukkigste was die ik ooit gemaakt heb.’ Hij vertelde haar over zijn verdenkingen ten aanzien van de Taraboonse, en waarom hij wijn voor de hele gelagkamer had betaald. Bij de tafel schoof hij een stoel voor haar achteruit, maar ze bleef staan en keek hem aan. ‘Misschien doe je het wel heel goed in Seandar,’ zei ze uiteindelijk, en stak haar bijna lege kroes naar hem uit. ‘Pas hierop tot ik terugkom.’

Hij ging geschrokken rechtop staan. ‘Waar ga je naartoe?’ Hij vertrouwde er wel op dat ze niet wegliep, maar niet dat ze zonder hem uit de problemen bleef.

Ze trok een gekweld gezicht. Zelfs dat was mooi. ‘Als je het dan weten moet, ik ga naar het privaat, Speeltje.’

‘O. De herbergierster vertelt je wel waar dat is. Of een van de bedienden.’

‘Dank je, Speeltje,’ zei ze zoetjes. ‘Daar zou ik nooit op zijn gekomen.’ Ze wiebelde met haar vingers naar Selucia, en de twee liepen naar de achterzijde van de gelagkamer terwijl ze zwijgend een gesprek voerden en giechelden.

Hij ging zitten en keek fronsend in zijn wijnbeker. Vrouwen schenen het leuk te vinden om je het gevoel te geven dat je dom was. En met deze was hij half getrouwd.

‘Waar zijn de vrouwen?’ vroeg Thom, en liet zich op een stoel naast Mart vallen. Hij zette een bijna volle wijnbeker op tafel en gromde toen Mart hem op de hoogte bracht. Toen vertelde Thom op zachte toon, met zijn ellebogen op tafel zodat hij zijn hoofd voorover kon buigen: ‘We hebben problemen voor en achter ons. Ver genoeg voor ons, zodat we er hier misschien geen last van hebben, maar we kunnen maar beter vertrekken zodra ze terugkeren.’ Mart ging rechtop zitten. ‘Wat voor problemen?’

‘Enkele koopmanskaravanen die ons de afgelopen dagen hebben ingehaald, hadden nieuws over een moord in Jurador zo rond de tijd dat wij vertrokken. Misschien een dag of twee later; dat is moeilijk te zeggen. Er is een man in zijn eigen bed gevonden met een uiteen gereten keel, maar er lag niet genoeg bloed.’ Meer hoefde hij niet te zeggen.

Mart nam een grote slok wijn. Die verdomde gholam volgde hem nog steeds. Hoe was het monster erachter gekomen dat hij bij Luca’s voorstelling was? Maar als de gholam nog een dag of twee op de voorstelling achterlag, terwijl de wagens zo langzaam gingen, dan zou het wezen hen waarschijnlijk niet snel inhalen. Hij pakte de zilveren vossenkop vast door zijn jas heen. Hij had tenminste een manier om te vechten als het ding verscheen. Het had namelijk al een litteken dat hij het had gegeven. ‘En de problemen vóór ons?’

‘Er is een Seanchaans leger langs de grens van Morland. Hoe ze dat bijeen hebben gekregen zonder dat ik er eerder over heb gehoord...’ Hij trok aan zijn snor, gekwetst over zijn mislukking. ‘Nou, maakt niet uit. Ze dwingen iedereen die langskomt een kom met een of andere kruidenthee te drinken.’

‘Thee?’ zei Mart ongelovig. ‘Wat is daar zo erg aan?’

‘Af en toe gaat een vrouw die het drinkt wankelen, en dan komen de sul’dam en beteugelen haar. Maar dat is nog niet het ergste. Ze zoeken heel hard naar een kleine, donkere, jonge Seanchaanse vrouw.’

‘Nou, natuurlijk zoeken ze die. Wat had je anders verwacht? Dit lost mijn grootste probleem op, Thom. Als we in de buurt komen, verlaten we de voorstelling en gaan het bos in. Tuon en Selucia kunnen verder reizen met Luca. Luca zal het fijn vinden om de held te zijn die hun de Dochter van de Negen Manen terugbezorgt.’ Thom schudde zijn hoofd. ‘Ze zoeken een bedriegster, Mart. Iemand die bewéért de Dochter van de Negen Manen te zijn. Maar de beschrijving is te zeer op haar van toepassing. Ze praten er niet openlijk over, maar er zijn altijd mannen die te veel drinken, en sommige praten dan te veel. Ze zijn van plan haar te vermoorden als ze haar vinden. Iets over het wegvagen van de schande die ze over hen heeft gebracht.’

‘Licht!’ hijgde Mart. ‘Hoe kan dat, Thom? Welke generaal er ook het bevel voert over dat leger, die moet haar gezicht toch kennen? En andere officieren ook, lijkt mij. Er moeten edelen zijn die haar kennen.’

‘Dat zal haar niet veel goed doen. Zelfs de laagste soldaat zal haar de keel afsnijden of de schedel inslaan zodra ze wordt gevonden. Dat heb ik van drie verschillende kooplieden gehoord, Mart. Zelfs als ze het allemaal mis hebben, wil jij dan dat risico nemen?’ Dat wilde Mart niet, en bij hun wijn begonnen ze plannen te maken. Niet dat ze veel dronken. Thom deed dat nog maar zelden, hoe vaak hij ook in gelagkamers en taveernes kwam, en Mart wilde zijn gedachten helder houden.

‘Luca zal wel gaan drammen over hoeveel paarden we voor iedereen nodig hebben, wat je hem ook betaalt,’ zei Thom op een gegeven ogenblik. ‘En we hebben pakpaarden nodig voor proviand als we het bos ingaan.’

‘Dan begin ik maar vast met kopen, Thom. Tegen de tijd dat we moeten vertrekken, hebben we er voldoende. Ik wed dat ik hier wel een paar goede dieren kan vinden. Vanin heeft er ook verstand van. Maak je geen zorgen. Ik zorg wel dat hij ervoor betaalt.’ Thom knikte twijfelend. Hij was er niet zo van overtuigd hoe hervormd Vanin was.

‘Gaat Aludra met ons mee?’ vroeg de witharige man een tijdje later. ‘Dan zal ze al haar spullen mee willen nemen. En dan hebben we nog meer pakpaarden nodig.’

‘We hebben tijd, Thom. De grens van Morland is nog een heel eind weg. Ik ben van plan om richting het noorden te gaan, naar Andor, of richting het oosten als Vanin een weg door de bergen weet. Het oosten is beter.’ Elke weg die Vanin kende zou een smokkelaarspad zijn of een ontsnappingsweg van een paardendief. Langs zo’n soort weg zou er een veel kleinere kans bestaan op ongelukkige ontmoetingen. De Seanchanen konden bijna overal in Altara zijn, en de weg naar het noorden voerde dichter langs dat leger dan hem aanstond. Tuon en Selucia kwamen achter in de gelagkamer tevoorschijn en hij stond op en pakte Tuons mantel van de stoel. Thom stond ook op en pakte Selucia’s mantel. ‘We gaan,’ zei Mart, en probeerde de mantel om Tuons schouders te leggen. Selucia greep hem uit zijn handen.

‘Ik heb nog niet eens één gevecht gezien,’ protesteerde Tuon, te hard. Enkele mensen draaiden zich om en staarden, zowel kooplieden als bedienden.

‘Ik leg het buiten wel uit,’ zei hij zachtjes. ‘Uit de buurt van luistervinken.’

Tuon staarde uitdrukkingsloos naar hem op. Hij wist dat ze taai was, maar ze was zo klein, als een mooi popje, dat je makkelijk kon geloven dat ze zou breken als je te ruw met haar omging. Hij zou alles doen wat nodig was om te zorgen dat er geen gevaar bestond dat ze brak. Alles wat nodig was. Uiteindelijk knikte ze en liet ze Selucia de blauwe mantel om haar schouders leggen. Thom probeerde hetzelfde te doen bij de geelharige vrouw, maar ze pakte de mantel van hem aan en deed hem zelf om. Mart had nog nooit gezien dat ze zich in haar mantel liet helpen.

De bochtige straat buiten was verlaten. Er liep alleen een magere bruine hond die hen argwanend aankeek en toen de dichtstbijzijnde hoek om draafde. Mart liep bijna even snel de andere kant uit, en legde tijdens het lopen uit wat Thom had verteld. Als hij schok of ontzetting had verwacht, zou hij teleurgesteld zijn geweest. ‘Het kan Ravashi of Chimal zijn,’ zei de kleine vrouw nadenkend, alsof het niet meer dan een afleiding was dat er een heel Seanchaans leger achter haar aan zat om haar te vermoorden. ‘Mijn twee zussen die het dichtst bij mij staan in leeftijd. Aurana is te jong, denk ik, ze is pas acht. Veertien, zouden jullie zeggen. Chimal heeft niet zoveel ambitie, maar Ravashi heeft altijd gevonden dat zij de Dochter moest worden omdat ze ouder is. Zij kan heel goed iemand hebben opgedragen om geruchten te verspreiden mocht ik een tijdje verdwijnen. Het is best heel slim van haar. Als zij degene is.’ Even koel alsof ze overpeinsde of het zou gaan regenen.

‘Dit plan zou eenvoudig uit de wereld te helpen zijn als de hoogvrouwe in het Tarasinpaleis was, waar ze hoort,’ zei Selucia, en Tuon liet haar koelte varen.

O, haar gezicht werd zo kil als dat van een beul, maar ze draaide zich om naar haar kamenierster en haar vingers flitsten zo snel dat er vonken vanaf hadden kunnen komen. Selucia’s gezicht werd bleek en ze liet zich op haar knieën zakken, haar hoofd omlaag en ineengedoken. Haar vingers gebaarden kort, en Tuon liet haar eigen handen zakken en keek hijgend neer op de sjaal over Selucia’s hoofd. Even later bukte ze en trok de andere vrouw overeind. Ze ging heel dicht bij haar staan en zei kort iets in die vingertaai. Selucia gaf stilzwijgend antwoord, Tuon maakte dezelfde gebaren nog een keer, en ze glimlachten beverig naar elkaar. Er glinsterden tranen in hun ogen. Tranen!

‘Wil je me vertellen wat dat allemaal was?’ vroeg Mart. Ze richtten hun onderzoekende blikken op hem. ‘Wat ben je van plan, Speeltje?’ vroeg Tuon uiteindelijk. ‘Niet om naar Ebo Dar te gaan, als je dat soms denkt, Liefje. Als er één leger achter je aan zit, dan doen ze dat waarschijnlijk allemaal, en er zijn veel te veel soldaten tussen hier en Ebo Dar. Maar maak je geen zorgen; ik vind wel een manier om je veilig terug te brengen.’

‘Dat zeg je altijd...’ Haar ogen keken langs hem heen en werden groot, en hij keek over zijn schouder en zag zeven of acht mannen de hoek van de straat om komen rennen. Ze hadden allemaal een zwaard in de hand. Toen ze hem zagen, gingen ze sneller lopen. ‘Rennen, Tuon!’ schreeuwde hij, en draaide zich om naar de aanvallers. ‘Thom, haal haar hier weg!’ Hij haalde met beide handen een mes uit zijn mouwen en gooide ze bijna tegelijkertijd. Het linkermes kwam in het oog van een grijzende man terecht, het rechter in de keel van een magere vent. Ze stortten neer alsof hun beenderen waren gesmolten, maar voordat hun zwaarden op de stenen waren gevallen had hij alweer een nieuw stel messen uit zijn laarzen gepakt en rende hij op hen af. Ze waren verrast doordat twee van hun kameraden al zo snel waren uitgeschakeld, en doordat hij op hen afkwam in plaats van te vluchten. Maar nu hij zo snel zo dichtbij was, en zij elkaar voor de voeten liepen in dat nauwe straatje, raakten ze het meeste voordeel van hun zwaarden ten opzichte van zijn messen kwijt. Niet alles, helaas. Hij kon met zijn messen een zwaard afslaan, maar hij probeerde dat alleen wanneer iemand zijn zwaard naar achteren haalde om toe te slaan. Binnen een paar tellen had hij een mooie verzameling sneden over zijn ribben, op zijn linkerdij, langs de rechterkant van zijn kaak. Een van de mannen deed een uithaal die zijn keel zou hebben opengelegd als hij niet op tijd opzij was gestapt. Maar als hij had geprobeerd om te vluchten, dan zouden ze hem van achteren hebben doorstoken. Levend en bloedend was beter dan dood.

Zijn handen bewogen zo snel als ze ooit hadden gedaan, korte bewegingen, bijna voorzichtig. Overdrijven zou hem zijn leven kosten. Een mes zonk in het hart van een dikke man en was alweer teruggetrokken voordat de knieën van de man begonnen te knikken. Hij sneed langs de binnenkant van de elleboog van een kerel die was gebouwd als een smid, die zijn zwaard liet vallen en onhandig met zijn linkerhand zijn riemmes trok. Mart negeerde hem; de man struikelde al door het bloedverlies voordat het mes uit het heft los was. Een man met een vierkant gezicht gaf een kreet toen Mart de zijkant van zijn nek openhaalde. Hij sloeg een hand over de wond, maar hij kon alleen nog maar twee stappen achteruit wankelen voordat hij viel. Doordat een aantal van hen dood was, kregen de anderen meer ruimte. Mart bewoog nog sneller en danste heen en weer, zodat een vallende man hem afschermde voor het zwaard van een ander terwijl hij binnen het zwaardbereik van een derde man sprong. Voor hem bestond de hele wereld uit zijn twee messen en de mannen die probeerden hem te raken, en zijn messen zochten de plekken waar mensen het hevigst bloeden. Sommige van die oude herinneringen kwamen van mannen die helemaal niet zo aardig waren geweest. En toen, wonder boven wonder, terwijl hij overmatig bloedde maar zijn bloed te heet was om hem de pijn te laten voelen, stond hij tegenover de laatste, iemand die hij nog niet eerder had opgemerkt. Ze was jong en slank in een gerafeld gewaad, en ze zou knap zijn geweest als haar gezicht schoon was geweest en ze haar tanden niet ontblootte in een grauw. De dolk die ze van hand tot hand gooide had een tweesnijdend blad dat twee keer zo lang was als zijn hand. ‘Je kunt nooit in je eentje afmaken wat de anderen samen niet is gelukt,’ zei hij tegen haar. ‘Ga. Ik laat je ongedeerd.’ Met een kreet als van een wilde kat kwam ze op hem af, wild uithalend en hakkend. Hij kon alleen maar onhandig achteruitdeinzen en proberen haar af te weren. Zijn laars gleed weg in een poel bloed en toen hij struikelde, wist hij dat hij op het punt stond te sterven. Plotseling was Tuon er. Ze greep met haar linkerhand de pols van de jonge vrouw – niet de pols van de hand met het mes, helaas – en draaide eraan tot hij niet verder kon en het meisje gedwongen was te bukken. En toen maakte het helemaal niet meer uit in welke hand ze haar mes had, want Tuons rechterhand haalde uit als een bijl en kwam zo hard tegen haar keel terecht dat Mart het kraakbeen hoorde breken. Hoestend greep de jonge vrouw naar haar verbrijzelde keel. Ze zakte op haar knieën en viel toen om, hees naar adem happend.

‘Ik zei je dat je moest wegwezen,’ zei Mart, niet zeker tegen wie van de twee hij het had.

‘Je liet je bijna door haar vermoorden, Speeltje,’ zei Tuon streng. ‘Waarom?’

‘Ik had mezelf beloofd dat ik nooit meer een vrouw zou doden,’ zei hij vermoeid. Zijn bloed begon af te koelen en Licht, het deed pijn! ‘Volgens mij kan ik deze jas wel weggooien,’ mompelde hij, en prutste aan een van de met bloed doordrenkte scheuren. Die beweging deed hem pijn. Wanneer had hij een snee in zijn linkerarm opgelopen? Haar blikken schenen zich in zijn schedel te boren, en ze knikte alsof ze tot een besluit was gekomen.

Thom en Selucia stonden een stukje verderop in de straat, en hij zag de reden waarom Tuon hier nog was: meer dan zes lijken die op de plaveistenen lagen. Thom had in beide handen een mes en liet Selucia door een scheur in zijn jas naar een wond op zijn ribben kijken. Vreemd genoeg leek hij, te zien aan de donkere, glanzende plekken op zijn jas, minder verwondingen te hebben opgelopen dan Mart. Mart vroeg zich af of Tuon ook aan dat gevecht had deelgenomen, maar hij zag nergens een spatje bloed op haar. Selucia had een bloedige snee over haar linkerarm, maar die leek haar niet dwars te zitten, ik ben een oude man,’ zei Thom ineens, ‘en soms zie ik dingen die niet kunnen bestaan, maar gelukkig vergeet ik ze altijd weer.’ Selucia keek koel naar hem op. Ze was dan misschien de kamenierster van een vrouwe, maar ze leek helemaal niet van streek bij het zien van bloed. ‘En wat probeert u dan wel te vergeten?’

‘Dat weet ik niet meer,’ antwoordde Thom. Selucia knikte en ging verder met het onderzoeken van zijn wonden. Mart schudde zijn hoofd. Soms wist hij niet helemaal zeker of Thom nog wel bij zijn volle verstand was. En wat dat aanging leek Selucia soms ook wel een paar scheppen van de volle lading te missen. ‘Deze mag niet blijven leven om te worden ondervraagd,’ zei Tuon, terwijl ze fronsend neerkeek op de vrouw die lag te stikken en kronkelen aan haar voeten. Ze bukte soepel, greep het mes van de gewonde en dreef het hard onder het borstbeen van de vrouw naar binnen. Het raspende gevecht om lucht hield op; glazige ogen staarden op naar de smalle reep hemel boven hen. ‘Een genade die ze niet verdiende, maar ik zie het nut niet in van nodeloos lijden. Ik heb gewonnen, Speeltje.’

‘Jij hebt gewonnen? Waar heb je het over?’

‘Jij gebruikte mijn naam voordat ik die van jou gebruikte, dus heb ik gewonnen.’

Mart floot lichtjes tussen zijn tanden door. Telkens wanneer hij dacht te weten hoe taai ze was, vond ze weer een manier om hem te bewijzen dat hij het nog niet half wist. Als er toevallig iemand uit een raam keek, zou die steekpartij vragen oproepen bij de plaatselijke stedehouder, waarschijnlijk bij heer Nathin zelf. Maar hij zag bij geen van de vensters gezichten. Mensen lieten zich niet in met dit soort dingen als ze het konden voorkomen. Voor zover hij wist, konden er wel een stel dragers of mannen met kruiwagens zijn langsgekomen tijdens het gevecht. Die zouden zich zeker meteen weer hebben omgedraaid. Of een van hen vervolgens naar heer Nathins wachten was gegaan, was een andere vraag. Toch was hij niet bang voor Nathin of zijn stedehouder. Een paar mannen die twee vrouwen begeleidden besloten doorgaans niet om meer dan tien mannen met zwaarden aan te vallen. Waarschijnlijk waren deze kerels, en die ongelukkige jonge vrouw, goede bekenden van de wachten. Hij hinkte naar zijn messen toe en bleef even staan voordat hij het mes uit het oog van de grijzende man trok. Hij had dat gezicht nog niet eerder goed bekeken. Alles was te snel gebeurd en hij had niet meer dan een algemene indruk gekregen. Hij veegde het mes zorgvuldig aan de jas van de man af en stopte het weer in zijn mouw terwijl hij rechtop ging staan. ‘Onze plannen zijn veranderd, Thom. We vertrekken meteen uit Maderin, en dan verlaten we zo snel mogelijk de voorstelling. Luca zal zo graag van ons af willen zijn dat hij ons alle paarden meegeeft die we nodig hebben.’

‘Dit moeten we melden. Speeltje,’ zei Tuon ernstig. ‘Als we dat niet doen, is dat even wetteloos als wat zij deden.’

‘Ken je die vent?’ vroeg Thom.

Mart knikte. ‘Hij heet Vane, en ik denk niet dat iemand in dit stadje zal geloven dat een gerespecteerde koopman ons op straat heeft aangevallen. Luca geeft ons wel paarden om van ons af te zijn.’ Het was heel vreemd. De man had geen geld aan hem verloren, had geen geld gewed. Dus waarom? Inderdaad heel vreemd. En reden genoeg om snel weg te wezen.

12

Een werkplaats

De middagzon in Amadicia scheen warm op Perijns hoofd terwijl hij op Stapper onder hoge, pluizige witte wolken richting de daken van Almizar reed, honderd span ten zuidwesten van Amador. Hij was ongeduldig en liet de ruin draven. Aan weerszijden van de weg strekten zich boerderijen uit zover zijn oog reikte, stenen huizen met rieten daken waar grijze rook uit de schoorstenen opsteeg en kippen rondscharrelden voor de schuren. Schapen met dikke staarten en gespikkeld zwart vee graasden in weilanden met stenen muurtjes eromheen, en mannen en jongens ploegden de akkers of zaaiden de velden in. Het was schijnbaar wasdag; hij zag grote ketels boven vuren hangen, en vrouwen en meisjes die hemden, broeken en linnen ophingen aan lange lijnen om te drogen. Er was hier weinig wildernis, alleen verspreide struikjes, en de meeste daarvan waren kort gesnoeid om als brandhout te dienen. Hij tastte rond met zijn geest, op zoek naar wolven, maar vond er geen. Dat was niet zo verrassend. Wolven bleven uit de buurt bij zoveel mensen, zoveel beschaving. De bries wakkerde aan en hij trok zijn mantel dichter om zich heen. Ondanks de behoefte om indruk te maken, was het een mantel van eenvoudige bruine wol. De enige zijden mantel die hij had, was bekleed met bont en te warm voor vandaag. Zijn groene zijden jas met zilverkleurige versieringen zou goed genoeg moeten zijn. En de pin op zijn mantel, twee wolfskoppen in zilver en goud. Een geschenk van Faile, dat altijd te mooi had geleken om te dragen, maar hij had hem die ochtend onder uit een kist gehaald. Iets om de eenvoudige mantel goed te maken. Wat hem verraste, waren de ketellapperswagens die in de velden rondom het dorp stonden. Hij zag er al vijf. Volgens Elyas werd er altijd een feestmaal gehouden wanneer twee karavanen elkaar tegenkwamen, en een ontmoeting van drie was reden voor dagenlang feesten, maar er waren bijna nooit grotere verzamelingen behalve in de zomer, op Zonnedag, en daarvoor hadden ze ontmoetingsplaatsen. Hij wenste bijna dat hij Aram had meegenomen, ondanks het risico dat Masema dan te veel zou ontdekken. Als de man wat meer tijd onder zijn eigen mensen kon doorbrengen, zou hij misschien besluiten het zwaard neer te leggen. Dat was de beste oplossing die Perijn kon bedenken voor een stekelig probleem, hoewel het waarschijnlijk niet zou lukken. Aram hield van het zwaard, misschien wel te veel. Maar hij kon de man niet wegsturen. Hij had zelf min of meer dat zwaard in Arams handen gelegd, en nu waren Aram en het zwaard zijn verantwoordelijkheid. Het Licht alleen wist wat er van de man zou worden als hij echt overliep naar Masema.

‘U bestudeert de Tuatha’an en fronst, mijn Heer,’ zei generaal Khirgan met haar zware tongval. Hij kon haar een beetje beter verstaan, nu ze wat meer met elkaar waren opgetrokken. ‘Hebt u problemen met ze gehad in uw land? Thuis hebben wij niet zulke mensen, maar de enige problemen waarvan ik weet zijn die van dorpelingen die proberen ze te verjagen. Men zegt dat ze grote dieven zijn.’ Zij en Mishima waren vandaag overdadig gekleed in blauwe mantels die waren afgezet in rood en geel, rode overjassen met blauw langs de polsen, en kragen met gele biezen. Drie smalle verticale blauwe strepen, in de vorm van de dunne pluimen van een Seanchaanse helm op de linkerborst van haar jas, gaven haar rang aan, zoals de twee bij Mishima. De twaalf soldaten die achter hen reden droegen hun gestreepte wapenrusting en geverfde helmen, en lansen met stalen punten die ze allemaal in dezelfde hoek hielden. Het groepje volgelingen van Faile reed achter de Seanchanen aan, ook met hun twaalven. Ze vormden een kleurrijke stoet in Tyreense jassen met wijde satijnen mouwen en donkere Cairhiense jassen met strepen in de Huiskleuren op hun borst. Ondanks hun zwaarden zagen ze er echter een stuk minder gevaarlijk uit dan de soldaten, en dat leken ze te beseffen ook. Telkens wanneer de bries van achter hem vandaan kwam, kwamen daar sporen van ergernis op mee, en Perijn betwijfelde of die van de Seanchanen afkomstig waren. De soldaten roken naar stilte, afwachting, als wolven die wisten dat ze weldra hun tanden moesten gebruiken, maar nu nog niet. Nog niet.

‘Ach, ze stelen nu en dan een kip, generaal,’ zei Neald lachend, en draaide aan de punt van zijn dunne snor, ‘maar ik zou ze geen grote dieven noemen.’ Hij had genoten van de verbazing van de Seanchanen over de Poort die hen hier had gebracht, was daar nog steeds trots op en redde het om te paraderen terwijl hij in het zadel zat. Het was moeilijk je voor te stellen dat als hij die zwarte jas niet had verdiend, hij nog steeds op de boerderij van zijn vader zou werken en misschien over een jaar of twee met een buurmeisje zou trouwen. ‘Voor grote diefstal is veel moed nodig, en die hebben ketellappers niet.’

Balwer zat ineengedoken in zijn donkere mantel en grimaste, of misschien glimlachte hij. Soms was het moeilijk het verschil te zien bij de uitgedroogde kleine man, behalve als Perijn hem kon ruiken. Ze begeleidden Perijn ongeveer op dezelfde manier als de grijsharige sul’dam, gekoppeld aan een damane met koele ogen en wat grijs in haar donkere haar, die meereed met Khirgan en Mishima, zogenaamd om evenwicht te brengen in hun aantallen. Voor de Seanchanen telden sul’dam en damane als één als ze waren verbonden door de geschakelde metalen band. Hij zou al tevreden zijn geweest als alleen Neald was meegekomen, of Neald en Balwer, maar Tallanvor had gelijk gehad over de Seanchanen en hun voorschriften. De gesprekken hadden zich drie dagen lang voortgesleept. Ze hadden dan wel enige tijd besproken of ze Perijns plan moesten volgen of dat deel uit moesten laten maken van iets wat Tylee zou bedenken – uiteindelijk gaf ze alleen toe omdat ze niets beters wist – maar er was veel tijd verspild aan hoeveel mensen elke kant hier mee naartoe zou nemen. Het moest bij allebei hetzelfde aantal zijn, en de baniergeneraal had honderd soldaten en een stel damane mee willen brengen. Vanwege de eer. Ze was stomverbaasd geweest dat hij bereid was om met minder mensen te komen, en wilde dat alleen aanvaarden nadat hij haar erop had gewezen dat iedereen onder Failes mensen in zijn of haar eigen land een edele was. Hij had het gevoel dat ze vond dat ze misleid was omdat haar geleide niet zo’n hoge rang had als die van hem. Vreemde mensen, die Seanchanen. O, er waren wel partijen, dat zeker. Dit verbond was enkel tijdelijk, niet te vergeten delicaat, en de baniergeneraal was zich daar evenzeer van bewust als hij. ‘Ze hebben me twee keer onderdak geboden toen ik dat nodig had, mij en mijn vrienden, en daarvoor niets teruggevraagd,’ zei Perijn zachtjes. ‘Maar wat ik me van hen het beste herinner, is toen de Trolloks Emondsveld hadden omsingeld. De Tuatha’an stonden op de brink met kinderen op hun rug, de paar van henzelf die het hadden overleefd en die van ons. Ze wilden niet vechten – dat doen ze niet – maar als de Trolloks ons onder de voet zouden lopen, waren zij bereid de kinderen in veiligheid te brengen. Die extra last om ook onze kinderen te dragen, maakte een ontsnapping nog minder waarschijnlijk dan die al was, maar ze vroegen om die taak.’ Neald hoestte beschaamd en wendde zijn blik af. Zijn wangen kleurden. Ondanks alles wat hij had gezien en gedaan, was hij nog maar jong, pas zeventien. Deze keer was Balwers glimlachje overduidelijk, ik denk dat uw leven best een goed verhaal is,’ zei de generaal, en haar gezichtsuitdrukking nodigde hem uit om haar er zo veel mogelijk over te vertellen.

‘Ik had liever een gewoon leven gehad,’ zei hij. Verhalen waren niets voor een man die gewoon rust wilde.

‘Op een dag zou ik graag een paar van die Trolloks zien waar ik steeds over hoor,’ zei Mishima toen de stilte aanhield. Hij rook vermaakt, maar hij streelde over zijn zwaardgevest, misschien wel zonder het te beseffen.

‘Nee, dat denk ik niet,’ zei Perijn tegen hem. ‘Vroeg of laat krijg je de kans nog wel, maar je zult het niet leuk vinden.’ Na een tijdje knikte de man met de vele littekens ernstig, begrijpend, en rook hij niet langer vermaakt. Eindelijk begon hij te geloven dat Trolloks en Myrddraal meer waren dan de aangedikte verhalen van reizigers. Als hij nog twijfelde, zou het niet lang meer duren voordat die twijfel voor altijd zou verdwijnen.

Ze reden Almizar binnen en wendden hun paarden over een smal karrenspoor naar het noordelijke uiteinde van het stadje. Balwer glipte weg. Medore ging met hem mee, een lange vrouw die bijna even donker was als Tylee maar met diepblauwe ogen, in een donkere broek en een mannenjas met wijde, roodgestreepte mouwen en een zwaard om haar heup. Balwer reed met zijn schouders opgetrokken, als een vogel die voorzichtig op een zadel balanceerde. Medore reed met rechte rug, trots, het toonbeeld van de dochter van een hoogheer en leider van Failes mensen, hoewel ze Balwer volgde in plaats van naast hem te rijden. Verrassend genoeg leken Failes aanhangers het te hebben aanvaard om de opdrachten van de drukke kleine man op te volgen. Daardoor waren ze nu veel minder lastig dan in het begin; eigenlijk waren ze nu op bepaalde manieren bruikbaar, en Perijn had niet verwacht dat dat mogelijk was. De baniergeneraal zei niets toen ze vertrokken, maar keek hen nadenkend na. ‘Vriendelijk van de vrouwe om bij de vriendin van een kamenierster langs te gaan,’ zei ze peinzend. Dat was het verhaal dat Balwer had verteld; dat hij een vrouw had gekend die in Almizar woonde en dat Medore haar wilde ontmoeten als ze nog leefde. ‘Medore is een vriendelijke vrouw,’ antwoordde Perijn. ‘Zo zijn wij, vriendelijk tegen bedienden.’ Tylee keek hem één keer aan, niet meer, maar hij bracht zichzelf in herinnering dat hij haar niet voor dom moest verslijten. Helaas wist hij niet veel van de Seanchaanse gebruiken, anders hadden ze misschien een beter verhaal kunnen verzinnen. Maar Balwer stond te popelen – op een droge, stoffige manier, maar toch – om deze kans te grijpen om meer aan de weet te komen over wat er onder de Seanchanen in Amadicia gebeurde. Perijn zelf kon het bijna niet opbrengen er een snars om te geven. Alleen Faile deed er nu toe. Later kon hij zich wel zorgen maken over andere dingen.

Even ten noorden van Almizar waren de stenen muren tussen zeven of acht akkers verwijderd, zodat er een groot stuk kaal land lag dat ruw leek te zijn omgeploegd, de aarde vol kuilen en gaten. Over dat stuk land liep een groot, vreemd wezen met twee mensen op zijn rug onhandig op twee poten die nogal rank leken voor zijn formaat. Eigenlijk was ‘vreemd’ nauwelijks het goede woord. Het ding was leerachtig en grijs, groter dan een paard, zelfs zonder de lange, slangachtige hals en de dunne, nog langere staart die stijf achteruitstak. Terwijl het beest rende, sloeg het met geribde vleugels zoals die van een vleermuis, die even lang waren als de meeste rivierschepen. Hij had al eerder zulke dieren gezien, maar in de lucht en vanaf een afstand. Tylee had hem verteld dat ze raken genoemd werden. Langzaam ging het wezen de lucht in, en miste nauwelijks de toppen van een boomgroepje aan het einde van de akker. Hij draaide zijn hoofd en keek de raken na, die langzaam de hemel in steeg, en alle onhandigheid van het beest verdween tijdens de vlucht. Dat zou wat zijn, om op zo’n ding te vliegen. Hij zette de gedachte van zich af, beschaamd en boos omdat hij zich had laten afleiden. De baniergeneraal hield haar paard wat in en keek fronsend naar de akker. Aan het einde stonden mannen nog vier van die vreemde dieren te voeren uit grote manden. De gehoornde bekken van de raken schrokten gretig. Perijn wilde liever niet denken aan wat een dier dat er zo uitzag zou eten. ‘Ze hebben vast meer raken dan deze alleen,’ mompelde ze. ‘Als dit alles is...’

‘We nemen wat we kunnen en gaan verder,’ zei hij. ‘Geen, als het zo uitkomt. ‘We weten al waar de Shaido zijn.’

‘Ik wil het graag weten als er iets achter me aan komt,’ zei ze droog, en spoorde haar paard weer aan.

Op een naburige boerderij die leek te zijn ingenomen door de Seanchanen zat een tiental soldaten te dobbelen aan tafels die lukraak voor het huis met het rieten dak waren gezet. Er liepen er nog meer de stenen schuur in en uit, hoewel hij geen teken zag van paarden. De enige die hij zag, stonden voor een wagen waar twee mannen in ruwe wol kratten, vaten en jutezakken uitlaadden. Althans, Perijn nam aan dat de anderen soldaten waren. Bijna de helft bestond uit vrouwen; de meeste mannen waren net zo klein als de vrouwen, en mager als ze langer waren, en geen van hen droeg een zwaard. Ze droegen allemaal nauwsluitende hemelsblauwe overjassen en hadden elk een paar messen in schedes die in hun laarzen waren genaaid. Uniformen wezen op soldaten.

Mart zou zich op zijn gemak hebben gevoeld bij dit stel, dacht hij, terwijl de mannen lachten over goede worpen en kreunden bij slechte. Kleuren wervelden door zijn hoofd, en even zag hij Mart vanaf een weg een bos inrijden, gevolgd door een rij mensen te paard en pakpaarden. Het duurde maar even, want hij duwde het beeld weg zonder zelfs maar na te denken over waarom Mart het bos inging of wie er bij hem waren. Alleen Faile deed ertoe. Die ochtend had hij de eenenvijftigste knoop gelegd in het leren koord dat hij in zijn zak droeg. Eenenvijftig dagen was ze al een gevangene. Hij hoopte tenminste dat ze al zo lang een gevangene was. Dat betekende dat ze nog leefde en gered kon worden. Als ze dood was... Zijn vuist sloot zich om de kop van de hamer die aan zijn riem hing, en hij kneep tot zijn knokkels pijn deden. De baniergeneraal en Mishima keken naar hem, besefte hij; Mishima behoedzaam, met een hand in de buurt van zijn zwaardgevest, Tylee bedachtzaam. Het was een delicaat bondgenootschap, en van beide zijden was er weinig vertrouwen. ‘Even dacht ik dat u klaarstond om die vliegers te vermoorden,’ zei ze zachtjes. ‘U hebt mijn woord. We gaan uw vrouw bevrijden. Of haar wreken.’

Perijn haalde huiverend adem en liet de hamer los. Faile móést nog leven. Alyse had gezegd dat ze onder haar bescherming stond. Maar hoeveel bescherming kon de Aes Sedai geven als ze zelf ook het wit van de gai’shain droeg? ‘Laten we hier weggaan. De tijd tikt door.’ Hoeveel meer knopen zou hij nog in dat koord moeten leggen? Het Licht geve dat het er niet veel waren.

Hij stapte af en gaf Stappers teugels aan Carlon Belcelona, een gladgeschoren Tyrener met een lange neus en een veel te smalle kin. Carlon had de neiging om steeds aan die kin te voelen, alsof hij zich afvroeg waar zijn baard was gebleven, of een hand over zijn schouderlange haar te strijken alsof hij zich afvroeg waarom het met een lint in een staart was gebonden. Maar evenmin als de anderen leek hij zijn dwaze pretentie wat betreft het volgen van de Aielgebruiken op te willen geven. Balwer had hun hun instructies gegeven, en die gehoorzaamden ze tenminste. De meesten van hen gingen al in de richting van de tafels en lieten hun paarden bij de anderen achter, sommigen pakten munten en anderen boden de spelers leren kruiken met wijn aan. Vreemd genoeg sloegen de soldaten de wijn af, maar schijnbaar was iedereen met zilver welkom om mee te spelen.

Zonder meer dan een blik in hun richting te werpen, stopte Perijn zijn handschoenen achter zijn brede riem en volgde de twee Seanchanen naar binnen, waarbij hij zijn mantel naar achteren gooide zodat zijn zijden overjas te zien was. Tegen de tijd dat hij weer naar buiten ging, zouden Failes mensen – zijn mensen, nam hij aan – een heleboel hebben ontdekt over wat die mannen en vrouwen wisten. Dat had hij van Balwer geleerd. Kennis kon heel handig zijn, en je wist nooit welk weetje later meer waard zou blijken te zijn dan goud. Maar voor nu gold dat de enige kennis waarvoor hij belangstelling had zich niet op deze plek bevond.

De voorkamer van de boerderij stond vol tafels, waar klerken papieren lazen of zaten te schrijven. Het enige geluid was het gekras van pennen op papier en de droge, aanhoudende hoest van een van de mannen. De mannen droegen donkerbruine jassen en broeken, de vrouwen gewaden in dezelfde kleur. Sommigen droegen een pin van zilver of koper, in de vorm van een schrijfveer. De Seanchanen hadden schijnbaar overal uniformen voor. Achter in de ruimte stond een man met een mollig gezicht en twee zilveren pinnen op zijn borst, op zodra Tylee binnenkwam en maakte een diepe buiging, waardoor zijn jas zich over zijn buik spande. Hun laarzen klonken luid op de houten vloer toen ze tussen de tafels door naar hem toe liepen. De dikke man ging pas rechtop staan toen ze bij zijn tafel waren.

‘Tylee Khirgan,’ zei ze kortaf. ‘Ik wil graag spreken met degene die hier de leiding heeft.’

‘Zoals de baniergeneraal beveelt,’ antwoordde de vent onderdanig, maakte nog een diepe buiging en haastte zich toen door een deur achter hem.

De klerk die hoestte, een man met een glad gezicht die jonger was dan Perijn en die aan zijn gezicht te zien misschien uit Tweewater afkomstig was, begon nog harder te hoesten en sloeg een hand voor zijn mond. Hij schraapte luidruchtig zijn keel, maar de blaffende hoest kwam terug.

Mishima keek fronsend naar hem. ‘Die man moet hier niet zijn als hij ziek is,’ mompelde hij. ‘Wat als het besmettelijk is? Je hoort tegenwoordig over allerlei vreemde ziekten. Een man kan gezond zijn bij zonsopkomst en tegen zonsondergang een lijk zijn dat is opgezwollen tot twee keer zijn omvang, en niemand weet hoe het komt. Ik heb gehoord over een vrouw die binnen een uur gek werd, en iedereen die haar aanraakte werd ook gek. Binnen drie dagen waren zij en haar hele dorp dood, althans degenen die niet gevlucht waren.’ Hij maakte een vreemd gebaar, een boog tussen zijn duim en wijsvinger met de andere vingers stijf omhoog.

‘Je weet wel beter dan geruchten te geloven of te herhalen,’ zei de baniergeneraal scherp, en maakte hetzelfde gebaar. Ze leek zich er niet eens van bewust te zijn.

De stevige klerk kwam terug en hield de deur open voor een grijzende man met een mager gezicht en een zwartleren lap over zijn rechteroog. Er liep een onregelmatig litteken over zijn voorhoofd, achter de ooglap langs en over zijn wang. Hij was even klein als de mannen buiten en droeg een jas in een donkerder kleur blauw, met twee smalle witte strepen over zijn borst, hoewel hij dezelfde schedes in zijn laarzen droeg. ‘Blasic Faloun, baniergeneraal,’ zei hij met een buiging toen de klerk zich terug haastte naar zijn tafel. ‘Wat kan ik voor u doen?’

‘Kapitein Faloun, we moeten onder...’ Tylee zweeg toen de hoestende man overeind sprong, waardoor zijn kruk met veel lawaai omviel. De man sloeg zijn armen voor zijn buik, klapte dubbel en braakte een donkere stroom uit die de vloer raakte en uiteenspatte in een sliert kleine zwarte kevertjes, die alle kanten uit renden. Iemand vloekte, schokkend luid in de verder doodse stilte. De jongeman keek vol afgrijzen naar de kevers en schudde ontkennend zijn hoofd. Hij keek met grote ogen in de ruimte rond en opende zijn mond alsof hij iets wilde zeggen. In plaats daarvan klapte hij weer dubbel en gaf een volgende donkere stroom op, langduriger nu, die weer uiteenspatte in kevers die over de vloer renden. De huid van zijn gezicht begon te bewegen, alsof er nog meer kevers over de buitenkant van zijn schedel kropen. Een vrouw gilde, een langgerekte kreet van angst, en plotseling schreeuwden de klerken en sprongen op, gooiden in hun haast hun krukken en zelfs tafels om, en probeerden in paniek om de flitsende zwarte vormpjes heen te rennen. Steeds maar weer gaf de man over. Hij liet zich op zijn knieën zakken, viel op zijn zij en maakte spastische bewegingen terwijl hij in een gestage stroom steeds meer kevers bleef uitspugen. Hij leek... platter te worden. Leeg te lopen. Zijn bewegingen stopten, maar er bleven zwarte kevers uit zijn gapende mond stromen en zich over de vloer te verspreiden. Uiteindelijk – het leek wel een uur te hebben geduurd – hield de stroom insecten op. Van de man was niet meer over dan een bleek, plat ding in zijn kleren, als een wijnzak die was leeggedronken. Het geschreeuw hield natuurlijk aan. De helft van de klerken stond op tafels, mannen zowel als vrouwen, vloekend of biddend of soms allebei afwisselend, zo hard ze konden. De andere helft was naar buiten gevlucht. Kleine zwarte kevertjes renden over de vloer. De ruimte stonk naar doodsangst, ik heb een gerucht gehoord,’ zei Faloun hees. Er stonden zweetdruppeltjes op zijn voorhoofd. Hij rook naar angst. Geen doodsangst, maar zeker angst. ‘Ten oosten van hier. Maar dat waren duizendpoten. Kleine zwarte duizendpoten.’ Enkele kevertjes kwamen zijn kant uit, en hij deinsde vloekend achteruit terwijl hij hetzelfde vreemde gebaar maakte dat Tylee en Mishima hadden gemaakt. Perijn stampte de kevers plat onder zijn laars. Zijn nekharen wilden rechtop gaan staan, maar niets deed ertoe behalve Faile. Niets! ‘Het zijn maar boorkevers. Je vindt ze bijna overal waar oude boomstammen liggen.’

De man maakte een rukkerige beweging, keek op en maakte weer een beweging toen hij Perijns ogen zag. Toen hij de hamer achter Perijns riem zag, wierp hij een snelle, geschrokken blik op de baniergeneraal. ‘Die kevers komen niet uit een boomstam. Ze zijn het werk van de Zielsverblinder!’

‘Dat kan wel zijn,’ antwoordde Perijn kalm. Hij nam aan dat Zielsverblinder een naam was voor de Duistere. ‘Het maakt niet uit.’ Hij verplaatste zijn voet en onthulde de verbrijzelde lijkjes van zeven of acht insecten. ‘Je kunt ze doden. En ik heb geen tijd te verspillen aan kevers die ik kan plat stampen.’

‘We moeten onder vier ogen praten, kapitein,’ voegde Tylee eraan toe. Zij rook ook naar angst, maar strak in toom gehouden. Mishima’s hand stond nog steeds vast in dat vreemde gebaar. Hij had zijn angst bijna even goed in bedwang als zij.

Faloun vermande zich zichtbaar, en de geur van angst vervaagde. Het was er nog wel, maar hij had zich nu in de hand. Hij keek echter niet naar de kevers. ‘Zoals u zegt, baniergeneraal. Atal, kom van die tafel af en laat die... die dingen naar buiten vegen. En laat Mehtan fatsoenlijk afleggen voor de riten. Hoe hij ook gestorven is, hij is in dienst gestorven.’ De stevige klerk maakte een buiging, klom voorzichtig van de tafel af en maakte nog een buiging toen hij op de vloer stond, maar de kapitein draaide zich al om. ‘Wilt u mij maar volgen, baniergeneraal?’

Zijn werkkamer was oorspronkelijk mogelijk een slaapkamer geweest, maar nu stonden er een schrijftafel met platte dozen vol papieren en nog een grotere tafel die vol lag met kaarten, met op de uiteinden inktpotten, stenen en kleine bronzen figuurtjes. In een houten rek tegen een van de muren lagen rollen papier, waarschijnlijk nog meer kaarten. De grijze stenen haard was koud. Faloun gebaarde naar een stuk of zes niet bij elkaar passende stoelen die op de kale vloer voor de schrijftafel stonden, en vroeg of hij wijn moest laten halen. Hij leek teleurgesteld toen Tylee weigerde. Misschien wilde hij zelf wat wijn om zijn zenuwen te kalmeren. Er kwam nog steeds een spoor van angst door in zijn geur.

Tylee begon meteen. ‘Ik moet zes raken vervangen, kapitein, en achttien morat’raken. En een volledige troep voetsoldaten. De groep die ik had is ergens in Amadicia en koerst richting het westen, en ze zijn onvindbaar.’

Faloun kromp ineen. ‘Baniergeneraal, als u raken bent kwijtgeraakt, dan weet u dat alles is kaal gestript vanwege...’ Zijn ene oog flitste naar Perijn, en hij schraapte zijn keel voordat hij verderging. ‘U vraagt om drie kwart van de dieren die ik over heb. Als u het met minder kunt doen, misschien maar één of twee?’

‘Vier,’ zei Tylee vastberaden, ‘en twaalf vliegers. Daar neem ik genoegen mee.’ Ze kon die lijzige Seanchaanse tongval wel ferm laten klinken als ze wilde. ‘Dit gebied is even stabiel als Seandar, heb ik gehoord, maar ik zal er vier bij u laten.’

‘Zoals u zegt, baniergeneraal,’ zuchtte Faloun. ‘Mag ik het bevel zien, alstublieft? Alles moet worden opgetekend. Sinds ik niet meer zelf kan vliegen, besteed ik al mijn tijd aan schrijven als een klerk.’

‘Heer Perijn?’ zei Tylee, en hij haalde het document uit zijn jaszak dat was ondertekend door Suroth.

Faloun trok zijn wenkbrauwen tijdens het lezen steeds verder op, en hij raakte lichtjes het waszegel aan, maar hij stelde geen vragen, evenmin als de baniergeneraal had gedaan. Schijnbaar waren de Seanchanen gewend aan dat soort dingen. Hij leek echter wel opgelucht toen hij het papier weer teruggaf, en veegde onbewust zijn handen aan zijn jas af. Ze waren eraan gewend, maar er niet mee op hun gemak. Hij keek Perijn onderzoekend aan, onopvallend, en Perijn kon bijna dezelfde vraag op zijn gezicht zien die de baniergeneraal had gesteld. Wie was hij, dat hij zoiets had?

‘Ik heb een kaart van Altara nodig, kapitein, als u er een hebt,’ zei Tylee. ik red me wel zonder, maar het is beter als ik er een heb. Ik heb belangstelling voor het noordwestelijke deel van het land.’

‘Het Licht schijnt op u, baniergeneraal,’ zei de man, en bukte om een rol te pakken van de onderste plank van het rek. ik heb net wat u zoekt. Toevallig zat hij tussen de kaarten van Amadicia die ik kreeg. Ik was vergeten dat ik hem had tot u erover begon. Een ongelooflijk gelukkig toeval voor u, zou ik zeggen.’

Perijn schudde zijn hoofd lichtjes. Toeval, geen ta’verenwerk. Zelfs Rhand was niet voldoende ta’veren om zoiets te laten gebeuren. De kleuren wervelden, maar hij sloeg ze uiteen voor ze zich konden groeperen.

Zodra Faloun de kaart had uitgespreid op de kaartentafel, de hoeken neergedrukt met koperen gewichten in de vorm van raken, bestudeerde de baniergeneraal de kaart tot ze haar herkenningspunten uit het hoofd kende. Hij was groot genoeg om de tafel te bedekken en toonde precies het gedeelte van het land dat ze nodig had, samen met smalle delen van Amadicia en Geldan. De kaart was zeer nauwkeurig, met de namen van steden en dorpen, rivieren en stroompjes in heel kleine lettertjes. Perijn wist dat dit een prachtstuk van een kaartenmaker was, veel beter dan de meeste andere kaarten. Kon dit het werk van ta’veren zijn? Nee. Nee, dat was onmogelijk. ‘Hier zullen ze mijn soldaten vinden,’ zei ze, en wees een plek aan met haar vinger. ‘Ze moeten onmiddellijk vertrekken. Eén vlieger per raken, en geen persoonlijke voorwerpen. Ze vliegen licht, en zo snel mogelijk. Ik wil dat ze er vóór morgenavond zijn. De andere morat’raken reizen mee met de voetsoldaten. Ik hoop binnen een paar uur te vertrekken. Zorg dat ze klaarstaan.’

‘Karren,’ zei Perijn. Neald kon geen Poort maken die groot genoeg was om een wagen door te laten. ‘Al hun spullen moeten ze in karren laden, niet in wagens.’ Faloun herhaalde zijn woorden ongelovig.

‘Karren,’ vond Tylee ook. ‘Zorg ervoor, kapitein.’ Perijn rook een gretigheid aan de man die hij opvatte als de wens om vragen te stellen, maar het enige wat Faloun zei, met een buiging, was: ‘Zoals u beveelt, baniergeneraal, zo zal het gebeuren.’ In de voorkamer was het een ander soort chaos toen ze bij de kapitein vertrokken. Overal renden klerken rond, fanatiek vegend of met hun bezems meppend naar de overgebleven kevers. Sommige vrouwen huilden met hun bezems in hun handen, en sommige mannen keken alsof ze daar ook wel zin in hadden, en er hing nog steeds een zware geur van doodsangst in de ruimte. Er was geen teken meer te zien van de dode man, maar Perijn zag dat de klerken niet over de plaats heen liepen waar hij had gelegen en er zelfs geen voet op wilden zetten. Ze probeerden ook om niet op de kevers te trappen, en dat zorgde voor heel wat gedans op de tenen. Toen Perijn krakend over de kevers naar de buitendeur liep, bleven ze naar hem staan staren.

Buiten was het rustiger, maar niet veel. Tylees soldaten stonden nog steeds op een rij bij hun paarden. Neald deed alsof het hem allemaal niet deerde en stond zelfs overdreven te gapen, maar de sul’dam streelde de huiverende damane en mompelde troostende woordjes. De soldaten in hun blauwe jassen, veel meer dan eerst, stonden in een grote groep ongerust met elkaar te praten. De Cairhienin en Tyreners renden met hun paarden aan de hand naar Perijn toe en begonnen allemaal tegelijk te praten.

‘Is het waar, Heer?’ vroeg Camaille, haar bleke gezicht verwrongen van bezorgdheid, en haar broer Barmanes zei ongemakkelijk: ‘Vier mannen droegen iets in een deken naar buiten, maar ze hielden er hun ogen van afgewend.’

Ze kwamen allemaal tegelijk en roken allemaal alsof ze op het randje van paniek stonden. ‘Ze zeiden dat hij kevers uitspuugde,’ en ‘Ze zeiden dat de kevers zich een weg naar buiten knaagden uit zijn lijf,’ en ‘Het Licht helpe ons, ze vegen kevers de deur uit; we gaan eraan,’ en ‘Het Licht brande me, de Duistere ontsnapt,’ en nog andere dingen die helemaal nergens op sloegen.

‘Stil,’ zei Perijn, en wonderbaarlijk genoeg zwegen ze. Meestal deden ze erg geprikkeld tegen hem en benadrukten ze dat ze Faile dienden, niet hem. Nu staarden ze naar hem en wachtten ze tot hij hen kalmeerde. ‘Er was inderdaad een man die kevers uitbraakte en toen stierf, maar het zijn gewone kevers die je overal in dood hout kunt aantreffen. Ze kunnen gemeen bijten als je erop gaat zitten, maar verder niks. Het was waarschijnlijk inderdaad het werk van de Duistere, maar het heeft niets te maken met de bevrijding van vrouwe Faile, en dat betekent dat het niets met ons te maken heeft. Dus probeer te kalmeren en laten we verdergaan met ons werk.’ Vreemd genoeg werkte het. Meer dan één man begon te blozen, en de geur van angst werd vervangen – of tenminste onderdrukt – door de geur van schaamte omdat ze bijna in paniek waren geraakt. Terwijl ze opstegen, kwam hun eigen aard echter weer boven. Eerst de een en vervolgens de ander begon op te scheppen over de daden die ze zouden verrichten bij het bevrijden van Faile, elke actie nog wilder dan de vorige. Ze wisten dat het wilde verhalen waren, want de anderen lachten erom, maar de volgende probeerde telkens om nog iets bespottelijkers te verzinnen.

De baniergeneraal keek weer naar hem, besefte hij toen hij Stappers teugels aanpakte van Carlon. Wat zag ze? Wat dacht ze te kunnen ontdekken? ‘Waarom zijn alle raken weg?’ vroeg hij. ‘We hadden hier als tweede of derde moeten komen,’ antwoordde ze, en zwaaide haar been over het zadel, ik moet ook nog a’dam hebben. Ik wilde zo lang mogelijk blijven geloven dat ik een kans had, maar we kunnen net zo goed doorgaan. Dat stuk papier staat nu voor een echte beproeving, en als het mislukt heeft het geen zin om achter a’dam aan te gaan.’ Een delicaat bondgenootschap, en weinig vertrouwen.

‘Waarom zou het mislukken? Hier werkte het ook.’

‘Faloun is een soldaat, Heer. Nu moeten we praten met een ambtenaar van het keizerrijk.’ Die laatste woorden werden overgoten met minachting. Ze draaide haar rijdier om en hij had geen andere keus dan op te stijgen en te volgen.

Almizar was een behoorlijk grote, welvarende plaats, met zes hoge uitkijktorens langs de omtrek maar geen muur. Elyas zei dat muren volgens de Amadiciaanse wet overal verboden waren behalve in Amador, een wet die was gemaakt ten gunste van de Witmantels en die door hen evenzeer werd gehandhaafd als door wie er dan ook op de troon zat. Balwer zou er zonder twijfel achter komen wie dat was, nu Ailron dood was. De straten waren geplaveid met granietblokken, en aan weerszijden stonden stevige gebouwen van steen, sommige grijs, sommige zwart, veel ervan drie of vier verdiepingen hoog, de meeste bedekt met donkere leisteen en de rest met stro. Het was druk op straat, mensen doken tussen paard-en-wagens en handkarren door en tussen verkopers door die hun waren aanprezen. Er liepen vrouwen met grote hoeden waaronder hun gezichten schuilgingen en boodschappenmanden aan hun armen, mannen in knielange overjassen die zelfingenomen voortbeenden, leerlingen in schorten of vesten die onderweg waren voor hun meesters. Er liepen evenzoveel soldaten over straat als stedelingen, mannen en vrouwen met een huid zo donker als die van elke Tyrener, maar ook met een huid met de kleur van honing. Sommige mannen waren zo bleek als Cairhienin maar met blond haar en langer van stuk, allemaal in felgekleurde Seanchaanse uniformen. De meesten droegen niet meer dan een riemmes of dolk, maar Perijn zag er een paar met zwaarden. Ze liepen met z’n tweeën en keken naar iedereen om zich heen, en ze hadden ook knuppels aan hun riemen hangen. Leden van een stadswacht, nam hij aan, maar dan wel een grote voor een plaats die zo klein was als Almizar. Overal waar hij keek zag hij nooit minder dan twee van die stellen.

Twee mannen en een vrouw kwamen uit een hoge herberg met een leistenen dak tevoorschijn en bestegen paarden die door verzorgers werden vastgehouden. Hij kon alleen zien dat ze een vrouw was aan de manier waarop haar lange overjas met split over haar boezem viel, want haar haren waren korter dan die van de mannen en ze droeg mannenkleding en een zwaard, net als de andere twee. Haar gezicht was zeker zo hard als dat van hen. Terwijl de drie richting het westen de straat uit draafden, gromde Mishima zuur. ‘Jagers op de Hoorn,’ mompelde hij. ‘Mijn ogen als ze dat niet zijn. Die fijne mensen veroorzaken overal waar ze komen problemen, maken ruzie, steken hun neuzen in zaken die ze niet aangaan. Ik heb gehoord dat de Hoorn van Valere al is gevonden. Wat denkt u, Heer?’

‘Dat heb ik ook gehoord,’ antwoordde Perijn behoedzaam. ‘Er doen allerlei geruchten de ronde.’

Noch Mishima, noch Tylee keek zelfs maar in zijn richting, en midden op deze drukke straat was het zo goed als onmogelijk hun geur op te vangen, maar toch had hij het gevoel dat ze op zijn antwoord kauwden alsof hij er meer mee bedoelde. Licht, konden ze denken dat hij iets te maken had met de Hoorn? Hij wist waar die was. Moiraine had hem meegenomen naar de Witte Toren. Hij was echter niet van plan om hun dat te vertellen. Weinig vertrouwen werkte beide kanten op.

De stedelingen sloegen niet meer acht op de soldaten dan op elkaar, en ook niet op de baniergeneraal en haar gewapende geleide, maar Perijn was iets anders. Tenminste, wanneer ze zijn gouden ogen zagen. Hij merkte het meteen als iemand ze zag. De snelle ruk van een vrouwenhoofd, haar mond die openviel als ze staarde. De man die stokstijf naar hem bleef staan gapen. Een vent die struikelde over zijn eigen laarzen en op zijn knieën terechtkwam. Hij staarde, krabbelde overeind en zette het op een lopen, en duwde de mensen aan de kant alsof hij bang was dat Perijn hem achterna zou komen. ‘Schijnbaar heeft hij nog nooit een man met gele ogen gezien,’ zei Perijn droog.

‘Komt dat veel voor waar u vandaan komt?’ vroeg de baniergeneraal.

‘Niet veel, dat niet, maar ik zal u voorstellen aan nog een man met gele ogen.’

Zij en Mishima keken elkaar aan. Licht, hij hoopte dat er niets in de Voorspellingen stond over twéé mannen met gele ogen. Die kleuren wervelden weer, en hij sloeg ze uiteen.

De baniergeneraal wist precies waar ze naartoe ging, een stenen stal aan de zuidelijke rand van het stadje, maar toen ze afsteeg op het lege stalerf, kwam er geen verzorger naar buiten rennen. Er was een ruimte voor paarden naast de stallen, met een stenen muurtje eromheen, maar daar stonden geen paarden in. Ze gaf haar leidsels aan een van de soldaten en staarde naar de staldeuren, waarvan er maar één openstond. Zo te ruiken zette ze zich ergens schrap voor. ‘Volg mij en doe wat ik doe, Heer,’ zei ze uiteindelijk, ‘en zeg niets als het niet hoeft. U kunt iets verkeerds zeggen. Als u moet praten, praat dan tegen mij. Maak daarbij heel duidelijk dat u tegen mij spreekt.’

Dat klonk onheilspellend, maar hij knikte. En begon te bedenken hoe hij de dolkwortel zou stelen als het misging. Hij zou erachter moeten komen of deze plek ’s nachts bewaakt werd. Balwer wist het misschien al. Die kleine man leek dat soort kennis te vergaren zonder er moeite voor te doen. Terwijl Perijn Tylee naar binnen volgde, bleef Mishima bij de paarden, en hij leek daar maar wat opgelucht over. Wat betekende dat? Betekende het wel iets? Seanchanen. Binnen een paar dagen zag hij al overal verborgen betekenissen. Het gebouw was duidelijk ooit een stal geweest, maar nu was het iets anders. De stenen vloer was schoon genoeg geveegd om elke boerenvrouw tevreden te stellen, er waren geen paarden, en een doordringende geur die deed denken aan munt overstemde de nog resterende geur van de paarden. Althans, voor iedereen behalve hem of Elyas. De paardenstallen vooraan waren gevuld met opgestapelde houten kratten, en achterin waren de stallen verwijderd en stonden alleen nog de steunpalen voor de zolder. Daar werkten mannen en vrouwen, sommige met vijzels en stampers aan tafels, andere stonden bij platte pannen die op metalen poten boven steenkoolbranders hingen en gebruikten tangen om een soort wortels om te draaien. Een slanke jongeman in hemdsmouwen zette een dikke jutezak in een van de kratten en boog toen even diep voor Tylee als de klerk had gedaan, met zijn lichaam evenwijdig aan de vloer. Hij ging pas rechtop staan toen ze sprak.

‘Baniergeneraal Khirgan. Ik wil graag degene spreken die de leiding heeft.’ Ze sprak heel anders tegen deze man dan tegen de klerk, helemaal niet gebiedend.

‘Zoals u beveelt,’ antwoordde de slanke vent in wat klonk als een Amadiciaanse tongval. Als hij Seanchaans was, sprak hij tenminste op normale snelheid en zonder op zijn woorden te kauwen. Hij maakte nog een buiging, even diep, en haastte zich naar waar zes stallen waren afgesloten, halverwege de linkerkant van het gebouw. Hij klopte nederig op een deur en wachtte op toestemming voordat hij naar binnen ging. Toen hij weer naar buiten kwam, liep hij zonder nog een blik op Perijn en Tylee te werpen naar de achterkant van het gebouw. Even later opende Perijn zijn mond, maar Tylee grimaste en schudde haar hoofd, dus sloot hij hem weer en wachtte. Ze wachtten zeker een kwartier, en hij werd met elke hartslag ongeduldiger. De baniergeneraal bleef onverminderd geduldig ruiken. Eindelijk kwam er een mollige vrouw in een diepgeel gewaad de kleine ruimte uit, maar ze bleef staan om naar het werk achter in het gebouw te kijken en negeerde Tylee en hem. Haar hoofd was voor de helft kaalgeschoren! De rest van haar haren hing in een dikke, grijzende vlecht over haar schouder. Uiteindelijk knikte ze tevreden en liep ongehaast naar hen toe. Er zat een ovaal blauw stuk op haar boezem waarop drie gouden handen waren geborduurd. Tylee maakte een even diepe buiging als Faloun voor haar had gemaakt. Perijn herinnerde zich wat ze hem had gezegd en deed hetzelfde. De vrouw neigde haar hoofd. Een beetje. Ze rook trots. ‘U wilt mij spreken, baniergeneraal?’ Ze had een zoete stem, even glad als zijzelf. Geen hartelijke stem. Ze was een drukbezette vrouw die werd lastiggevallen. Een drukbezette vrouw die wist hoe belangrijk ze was.

‘Jawel, Eerbare,’ zei Tylee met ontzag. Er kwam een piek van ergernis door de geur van haar geduld, maar die verdween weer. Haar gezicht bleef uitdrukkingsloos. ‘Kunt u mij vertellen hoeveel voorbereide dolkwortel u klaar hebt?’

‘Een merkwaardig verzoek,’ zei de andere vrouw alsof ze overwoog of ze ermee in moest stemmen. Ze hield haar hoofd nadenkend schuin. ‘Goed dan,’ zei ze even later. ‘Bij de telling halverwege deze ochtend had ik vierduizend achthonderddrieënzeventig pond en negen ons. Een opmerkelijke prestatie, al zeg ik het zelf, gezien de hoeveelheid die ik al heb verstuurd en hoe moeilijk het is de plant in het wild te vinden zonder de gravers onredelijk grote afstanden te laten afleggen.’ Hoe onmogelijk het ook leek, de trots in haar geur nam toe. ‘Dat probleem heb ik echter opgelost door de plaatselijke boeren te overreden om op een paar van hun akkers dolkwortel te planten. Tegen de zomer zal ik iets groters laten bouwen om deze werkplaats in te huisvesten. Eerlijk gezegd zal het me niet verbazen als me hiervoor een nieuwe naam wordt aangeboden. Hoewel ik die natuurlijk misschien niet aanvaard.’ Ze glimlachte fijntjes en raakte het ovalen borststuk even aan; het was bijna een streling. ‘Het Licht zal u zeker genadig zijn, Eerbare,’ mompelde Tylee. ‘Mijn Heer, wilt u mij het plezier doen uw document aan de Eerbare te tonen?’ Dat zei ze met een buiging voor Perijn die aanzienlijk dieper was dan die de Eerbare had gekregen. De wenkbrauwen van de vrouw gingen een stukje omhoog.

De vrouw reikte haar hand uit om het papier van hem aan te pakken en bleef stil staan, starend naar zijn gezicht. Ze had eindelijk zijn ogen opgemerkt. Ze vermande zich en las het papier zonder uiterlijke tekenen van verrassing, vouwde het toen weer op en klopte ermee tegen haar andere hand. ‘Schijnbaar loopt u over grote hoogten, baniergeneraal. En met een heel vreemde begeleider. Welke hulp vraagt u – of hij – van mij?’

‘Dolkwortel, Eerbare,’ zei Tylee mild. ‘Alles wat u hebt. Zo snel mogelijk in karren geladen. En ik ben bang dat ik ook de menners en de karren van u nodig heb.’

‘Onmogelijk!’ snauwde de vrouw, en ging koninklijk rechtop staan, ik heb strakke schema’s opgesteld voor hoeveel pond voorbereide dolkwortel er elke week wordt verzonden, daar houd ik mij strikt aan, en die mogen niet in de war worden gegooid. Dat zou het keizerrijk grote schade berokkenen. De sul’dam grijpen overal marath’damane.’

‘Vergeving, Eerbare,’ zei Tylee, en maakte weer een buiging. ‘Als u een mogelijkheid zou zien om ons...’

‘Baniergeneraal,’ onderbrak Perijn haar. Dit was duidelijk een gevoelige ontmoeting, en hij probeerde zijn gezicht uitgestreken te houden, maar hij kon een frons niet voorkomen. Hij wist niet eens zeker of bijna vijf ton van dat spul voldoende zou zijn, en zij probeerde er nog minder van te maken! Hij dacht vurig na. Snel denken was slordig denken, vond hij – het leidde tot fouten en ongelukken – maar hij had geen keus. ‘Dit heeft misschien niet de belangstelling van de Eerbare, natuurlijk, maar Suroth beloofde de dood of erger als haar plannen een strobreed in de weg zou worden gelegd. Ik neem aan dat haar woede niet verder zal gaan dan naar u en mij, maar ze zei wel dat we alles moesten meenemen.’

‘Natuurlijk zal de Eerbare niet worden geraakt door de woede van de hoogvrouwe.’ Tylee klonk alsof ze daar niet zo zeker van was. De vrouw hijgde een beetje en het blauwe borststuk met de gouden handen ging op en neer. Ze maakte een even diepe buiging voor Perijn als Tylee had gedaan. ‘Ik zal het grootste deel van de dag nodig hebben om voldoende karren te verzamelen om alles in te laden. Is dat afdoende, Heer?’

‘Dat zal wel moeten, hè?’ zei Perijn, en plukte de brief uit haar handen. Ze liet hem met tegenzin los en keek er hongerig naar terwijl hij hem in zijn jaszak stopte.

Buiten schudde de baniergeneraal haar hoofd terwijl ze haar been over het zadel zwaaide. ‘De omgang met Mindere Handen is altijd lastig. Ze vinden zichzelf geen van alle een mindere. Ik dacht dat deze werkplaats onder leiding zou staan van iemand van de Vierde of Vijfde Rang, en dat zou al moeilijk genoeg zijn geweest. Toen ik zag dat ze van de Derde Rang was – maar twee stappen onder een Hand van de Keizerin zelf, moge ze eeuwig leven – was ik er zeker van dat we hooguit een paar honderd pond mee zouden krijgen. Maar u hebt het geweldig aangepakt. Het was een gok, maar toch, prachtig gemaskeerd.’

‘Niemand wil graag dood,’ zei Perijn terwijl hij van het stalerf naar het dorp liep met iedereen achter zich aan. Nu moesten ze wachten op de karren, misschien een herberg gaan zoeken. Hij brandde van ongeduld. Het Licht geve dat ze hier niet hoefden te overnachten. ‘U wist het niet,’ zei de donkere vrouw hees. ‘Die vrouw wist dat ze in de schaduw van de dood stond zodra ze Suroths woorden las, maar ze was bereid dat risico te nemen om haar plicht ten opzichte van het keizerrijk te vervullen. Een Mindere Hand van de Derde Rang heeft een voldoende hoog aanzien om aan de dood te ontkomen door te pleiten dat ze haar plicht deed. Maar u gebruikte Suroths naam. Dat is meestal wel in orde, behalve wanneer u de hoogvrouwe zelf aanspreekt, natuurlijk, maar bij een Mindere Hand betekent het gebruik van haar naam zonder haar titel dat u ofwel heel erg dom bent, of een vertrouweling van Suroth zelf. Het Licht heeft op u geschenen, en ze besloot dat u een vertrouweling moest zijn.’ Perijn blafte een humorloze lach. Seanchanen. En misschien ook ta’veren.

‘Zeg eens, als ik u niet beledig: had uw vrouwe machtige relaties, of misschien veel landgoederen?’

Dat verraste hem zozeer dat hij zich omdraaide in zijn zadel en haar aanstaarde. Iets raakte hard zijn borst, sneed er in een streep van vuur overheen en bonsde tegen zijn arm. Achter hem hinnikte een paard van pijn. Verdoofd keek hij omlaag en hij zag een pijl door zijn linkerarm steken.

‘Mishima,’ snauwde de baniergeneraal wijzend, ‘dat gebouw van vier verdiepingen met het rieten dak daar, tussen de twee met pannendaken. Ik zag beweging op het dak.’

Mishima schreeuwde een bevel zodat zijn mannen hem volgden en galoppeerde door de drukke straat met zes Seanchaanse lansiers achter zich aan. De paardenhoeven klepperden over de plaveistenen. Mensen sprongen aan de kant. Anderen staarden. Niemand op straat leek te beseffen wat er gebeurd was. Twee andere lansiers stonden naast het trillende paard dat in de schoft was geraakt door een pijl en verzorgden het. Perijn trok aan een gebroken knoop die nog maar aan een draadje hing. De zijde van zijn overjas was gescheurd. Er droop bloed langs zijn arm en zijn hemd raakte doorweekt. Als hij zich niet juist op dat ogenblik had omgedraaid, zou die pijl door zijn hart zijn gegaan in plaats van zijn arm. Misschien zou die andere hem ook hebben geraakt, maar die ene zou genoeg zijn geweest. Een pijl uit Tweewater zou niet zo gemakkelijk zijn afgeketst. Cairhienin en Tyreners verdrongen zich om hem heen toen hij afsteeg, allemaal om hem te helpen, maar dat was niet nodig. Hij trok zijn riemmes, maar Camaille pakte het uit zijn handen en sneed snel de schacht van de pijl door zodat ze die net boven zijn arm kon afbreken. Er schoot een pijnscheut door zijn arm. Ze leek het niet erg te vinden om bloed aan haar handen te krijgen. Ze pakte gewoon een kanten zakdoek uit haar mouw, een lichtere kleur groen dan gebruikelijk voor Cairhienin, veegde haar handen af en bekeek het uiteinde van de schacht die nog door zijn arm stak om er zeker van te zijn dat er geen splinters aan zaten.

De baniergeneraal was ook afgestegen en fronste haar voorhoofd. ‘Mijn ogen zijn neergeslagen omdat u gewond bent geraakt, mijn Heer. Ik had gehoord dat er de laatste tijd meer misdaad was; brandstichting, dieven die moorden terwijl het niet nodig is, moorden zonder enige aanwijsbare reden. Ik had u beter moeten beschermen.’

‘Bijt op uw tanden, Heer,’ zei Barmanes, en bond een reep leer net boven de pijlpunt vast. ‘Bent u er klaar voor, Heer?’ Perijn klemde zijn kaken op elkaar en knikte, en Barmanes trok de bloedige schacht los. Perijn onderdrukte een kreun.

‘Uw ogen zijn niet neergeslagen,’ zei hij hees. Wat dat ook betekende. Het klonk in ieder geval niet goed, niet zoals zij het had gezegd. ‘Niemand heeft u gevraagd me in te bakeren. Ik zeker niet.’ Neald baande zich een weg door de menigte om Perijn heen, zijn handen al omhoog, maar Perijn wuifde hem weg. ‘Niet hier, man. Te zichtbaar.’ De mensen op straat hadden het eindelijk in de gaten en verzamelden zich om te kijken, terwijl ze opgewonden tegen elkaar mompelden. ‘Hij kan dit helen zodat je er niets meer van ziet,’ legde hij uit, en boog zijn arm een keer. Hij kromp ineen van pijn. Dat was niet zo’n goed plan geweest.

‘U laat hem de Ene Kracht op u gebruiken?’ vroeg Tylee ongelovig. ‘Om van een gat in mijn arm en een snee over mijn borst af te zijn? Zodra we ergens zijn waar niet het halve dorp naar ons staart. Zou u dat niet doen?’

Ze huiverde en maakte weer dat vreemde gebaar. Hij zou haar eens moeten vragen wat het betekende.

Mishima kwam met zijn paard aan de hand naar hen toe. Hij keek ernstig. ‘Er zijn twee mannen met pijl en boog van dat dak gevallen,’ zei hij zachtjes, ‘maar het was niet de val die hun fataal is geworden. Ze kwamen hard terecht, maar er lag bijna geen bloed. Ik denk dat ze vergif hebben ingenomen toen ze zagen dat ze je niet hadden gedood.’

‘Dat slaat nergens op,’ mompelde Perijn.

‘Als mannen zichzelf liever van het leven beroven dan te melden dat ze hebben gefaald,’ zei Tylee ernstig, ‘dan betekent dat dat u een machtige vijand hebt.’

Een machtige vijand? Masema zou hem waarschijnlijk wel dood willen zien, maar Masema kon nooit zo ver reiken. ‘Eventuele vijanden van me zijn ver weg en weten niet waar ik ben.’ Tylee en Mishima namen aan dat hij wist waarover hij sprak, maar keken toch twijfelend. Maar dan waren er natuurlijk altijd nog de Verzakers. Sommigen van hen hadden al eerder geprobeerd hem te vermoorden. Anderen hadden geprobeerd hem te gebruiken. Hij dacht niet dat hij de Verzakers ter sprake moest brengen. Zijn arm deed pijn. De snee over zijn borst ook. ‘Laten we maar een herberg opzoeken waar ik een kamer kan nemen.’ Eenenvijftig knopen. Hoeveel meer nog? Licht, hoeveel meer?

13

Beleg

‘Duwen!’ schreeuwde Elayne. Vuurhart wilde dansen, ongeduldig omdat het paard in de drukke, nauwe straat tussen andere paarden en vrouwen te voet zat ingeklemd, maar ze kalmeerde de zwarte ruin met een stevige hand. Birgitte had erop gestaan dat ze op de achtergrond bleef. Ze had erop gestaan! Alsof ze een hersenloos wicht was! ‘Duwen, het Licht verschroeie jullie!’ Geen van de honderden mannen op de brede loopplank boven op de vijftig voet hoge stadsmuur van grijze stenen met witte strepen besteedde natuurlijk enige aandacht aan haar. Ze wist niet eens zeker of ze haar wel gehoord hadden. Tussen hun eigen geschreeuw, gevloek en gebulder door klonk het gekletter van staal van de brede straat die beneden langs de muur liep. De zon stond hoog aan de zeldzaam wolkeloze hemel terwijl de mannen zweetten en elkaar doodden met zwaarden, speren of hellebaarden. Het gewoel strekte zich uit tot tweehonderd pas vanaf de muur en omgaf drie van de hoge ronde torens waarop de Witte Leeuw van Andor wapperde. Er werden nog twee torens bedreigd, hoewel alles nog veilig leek, het Licht zij dank. Mannen staken, hakten en haalden uit, en voor zover ze kon zien gaf niemand een strobreed toe. Kruisboogschutters in rode overjassen boven op de torens leverden ook hun aandeel, maar zodra je een kruisboog had afgevuurd moest hij eerst weer worden geladen, en ze waren met te weinig om echt iets aan de situatie te veranderen. Zij waren de enige gardisten daarboven. De rest bestond uit huurlingen. Op Birgitte na.

Op deze korte afstand kon Elayne door de binding haar zwaardhand eenvoudig vinden. Birgittes ingewikkelde gouden vlecht zwaaide heen en weer terwijl ze haar soldaten bemoedigend toeriep en met haar boog wees naar plekken waar versterking nodig was. In haar korte rode overjas met de witte kraag en haar wijde hemelsblauwe broek in haar laarzen gestopt, was zij de enige boven op de muur zonder enige wapenrusting. Ze had erop gestaan dat Elayne een eenvoudig grijs gewaad zou dragen, zodat ze geen aandacht trok en niemand zou proberen haar gevangen te nemen of te doden. Sommige mannen daarboven hadden kruisbogen of korte bogen over hun rug hangen, en voor degenen die niet in de voorhoede aan het vechten waren, was vijftig pas een korte afstand. Maar door de vier gouden knopen van rang op haar eigen schouder was Birgitte het doelwit van alle mannen van Arymilla. Gelukkig was ze zelf niet echt in het gewoel gedoken. Gelukkig...

Elaynes adem stokte in haar keel toen een pezige vent in een borstplaat en een kegelvormige stalen helm met een zwaard naar Birgitte uithaalde, maar de goudharige vrouw dook kalm onder het zwaard door – door de binding kwam enkel het gevoel dat ze een eindje had gegaloppeerd, meer niet! – en een achterhandse slag met haar boog raakte de man tegen de zijkant van zijn hoofd en sloeg hem van de borstwering. Hij had nog tijd om te schreeuwen voordat hij met een misselijkmakende klap op de plaveistenen terechtkwam. Hij was niet het enige lijk op straat. Birgitte zei dat mannen je niet zouden volgen als ze niet zeker wisten dat je bereid was dezelfde gevaren en ontberingen onder ogen te zien als zij, maar als ze zich liet doden door deze mannendwaasheid...

Elayne besefte pas dat ze Vuurhart had aangespoord toen Caseille haar leidsels greep, ik ben geen stommeling, luitenant,’ zei ze kil. ik ben niet van plan om er dichter bij in de buurt te komen tot het... veilig is.’

De Arafelse trok haar hand terug en haar gezicht werd onbeweeglijk achter de tralies van haar gepoetste kegelvormige helm. Meteen had Elayne spijt van haar uitbarsting – Caseille deed alleen maar haar werk – maar ze voelde ook nog steeds een kille woede. Ze was niét van plan haar verontschuldigingen aan te bieden. De schaamte spoelde over haar heen toen ze in de gaten kreeg hoe knorrig haar gedachten waren geweest. Bloed en bloedas, soms kon ze Rhand wel een mep geven omdat hij die twee kinderen in haar had geplant. Tegenwoordig wist ze van het ene ogenblik op het andere niet meer zeker welke kant haar emoties op zouden schieten. Maar schieten deden ze zeker.

‘Als dit is wat er met je gebeurt wanneer je zwanger bent,’ zei Aviendha, en ze schikte de donkere stola over haar armen, ‘dan denk ik dat ik geen kinderen wil.’ Het hoge zadel van haar vos duwde haar overdadige Aielrokken zo hoog op dat haar kousen zichtbaar waren tot aan de knie, maar ze leek zich daar geenszins ongemakkelijk bij te voelen. Als de merrie stilstond, leek ze goed op haar plaats op een paard. Maar Mageen, dat in de Oude Spraak madeliefje betekende, was een vriendelijk, kalm dier dat soms wat langzaam was. Gelukkig wist Aviendha niet genoeg van paarden om dat te beseffen. Elayne wendde haar hoofd toen ze gedempt gelach hoorde. De vrouwen van haar lijfwacht, alle eenentwintig inclusief Caseille, in gepoetste helmen en borstplaten, hadden uitgestreken gezichten – veel te uitgestreken, eigenlijk; ze lachten ongetwijfeld vanbinnen – maar de vier Kinsvrouwen achter hen hadden hun handen voor hun mond geslagen en de koppen bijeen gestoken. Alise, een vrouw met een doorgaans plezierig gezicht en wat grijs in haar haren, zag haar kijken – of eigenlijk loeren – en rolde opzichtig met haar ogen, waardoor de anderen weer in lachen uitbarstten. Caiden, een mollige knappe Domani, lachte zo hard dat ze zich moest vasthouden aan Kumiko, hoewel de stevige grijzende vrouw zelf ook enige moeite leek te hebben. Elayne voelde een steek van ergernis. Niet over het gelach – nou, goed dan, een beetje over het gelach – en zeker niet over de Kinsvrouwen. Niet veel, althans. Ze waren van onschatbare waarde.

Dit gevecht op de muur was bij lange na niet Arymilla’s eerste aanval van de afgelopen weken. Ze had de frequentie ervan zelfs verhoogd, tot drie of vier aanvallen per dag soms. Ze wist heel goed dat Elayne onvoldoende soldaten had om zes roede muur te verdedigen. Het Licht mocht haar verteren, maar Elayne was er zich maar al te zeer van bewust dat ze zelfs geen geoefende handen vrij kon maken om schutten aan te brengen op al die roeden muren en torens. Ongeoefende handen zouden het werk alleen maar verknoeien. Arymilla hoefde alleen maar genoeg mannen over de muur te krijgen om een poort in handen te krijgen. Dan kon ze de strijd naar de stad verplaatsen, waar Elayne zwaar in de minderheid zou zijn. De bevolking zou misschien voor haar vechten, al was dat niet zeker, maar het zou alleen maar leiden tot nog meer doden als leerlingen en verzorgers en winkeliers vochten tegen geoefende wapenlieden en huurlingen.

Wie er dan ook op de Leeuwentroon terechtkwam – en dat zou heel waarschijnlijk niet Elayne Trakand zijn – diegene zou het bloed van Caemlin aan zijn of haar handen hebben kleven. Dus ze had mannen bij de poorten laten staan en wachtposten op de torens, en had de rest van haar soldaten teruggehaald naar de Binnenstad, dicht bij het koninklijk paleis, en mannen met kijkglazen in de hoogste spitsen van het paleis gezet. Telkens wanneer een wachter het teken gaf dat er een aanval begon, maakten gekoppelde Kinsvrouwen Poorten om de soldaten daarheen te brengen. De Kinsvrouwen namen zelf niet deel aan de gevechten, natuurlijk. Ze zou hun niet toestaan de Kracht als wapen te gebruiken, zelfs al zouden ze dat willen. Tot dusver had het gewerkt, maar vaak op een haar na. Laag Caemlin, buiten de muren, was een wirwar van huizen, winkels, herbergen en pakhuizen waar mensen gemakkelijk ongezien bij in de buurt konden komen. Drie keer waren haar soldaten gedwongen geweest op de grond binnen de muren te vechten en ten minste één toren weer in te nemen. Dat was bloederig werk. Ze zou Laag Caemlin tot de grond hebben afgebrand om de mensen van Arymilla hun dekking te ontnemen, maar een brand kon zich eenvoudig binnen de muren verspreiden en dan onhoudbaar worden, lenteregen of geen lenteregen. Nu al werd er elke avond wel brand gesticht in de stad, en het was al moeilijk genoeg om die te bedwingen. Bovendien woonden er ondanks het beleg mensen in die huizen, en ze wilde niet de geschiedenis ingaan als degene die hun leven en levensonderhoud te gronde had gericht. Nee, wat haar stak was dat ze er niet eerder aan had gedacht om de Kinne op die manier in te zetten. Dan zat ze niet nog steeds opgezadeld met het Zeevolk, en niet te vergeten met een overeenkomst waardoor ze een vierkante span van Andor opgaf. Licht, een vierkante span! Haar moeder had nooit ook maar een duim van Andor opgegeven. Het Licht verzenge haar, dit beleg gaf haar nauwelijks de tijd om over haar moeder te rouwen. Of over Lini, haar oude kindermeisje. Rahvin had haar moeder vermoord, en waarschijnlijk was Lini omgekomen tijdens een poging haar te beschermen. Ondanks haar grijze haren en breekbare oude gestalte zou Lini zelfs niet voor een van de Verzakers opzij zijn gegaan. Maar als ze aan Lini dacht, hoorde ze de hoge stem van de vrouw. Je kunt de honing niet meer terugstoppen in de raat, kind. Wat gedaan was, was gedaan, en ze moest ermee leren leven.

‘Dat was het dan,’ zei Caseille. ‘Ze gaan naar de ladders.’ Het was waar. Overal langs de muur rukten Elaynes soldaten op en trokken die van Arymilla zich terug, klimmend over de kantelen waar hun ladders tegenaan stonden. Er stierven nog steeds mannen op de omloop, maar het gevecht liep ten einde.

Elayne verbaasde zichzelf door haar hielen in Vuurharts flanken te duwen. Deze keer was niemand snel genoeg om haar tegen te houden. Achtervolgd door geroep galoppeerde ze de straat door. Ze sprong uit het zadel onder aan de dichtstbijzijnde toren voordat de ruin volledig stilstond. Ze duwde de zware deur open, pakte haar gespleten rokken bijeen en rende de wenteltrap op, langs grote nissen waar groepen gewapende mannen haar verbaasd aangaapten terwijl ze langs hen heen rende. Deze torens waren gemaakt om te worden verdedigd tegen aanvallers die zich een weg omlaag de stad in probeerden te banen. Eindelijk maakte de trap plaats voor een grote ruimte waar trappen aan de andere kant in tegengestelde richting draaiden. Twintig mannen in niet bij elkaar passende helmen en borstplaten namen er hun gemak van, gooiden met dobbelstenen, zaten tegen de muur geleund te praten en te lachen alsof er geen doden lagen buiten de twee ijzeren deuren. Wat ze ook deden, ze hielden ermee op en staarden naar haar toen ze verscheen. ‘Eh, Vrouwe, dat zou ik maar niet doen,’ zei een ruwe stem toen ze de ijzeren balk voor een van de deuren greep. Ze negeerde de man, trok de balk opzij en duwde de deur open. Een hand greep haar rokken, maar ze trok zich los.

Er was niemand van Arymilla’s mannen meer op de muur. Staand, althans. Tientallen mannen lagen op de bebloede loopplanken, sommige stil, andere kreunend. Ze wist niet hoeveel van hen bij Arymilla hoorden, maar het gekletter van staal was opgehouden. De meeste huurlingen zorgden voor de gewonden of zaten op hun hurken om op adem te komen.

‘Schud ze af en trek die verdomde ladders op!’ schreeuwde Birgitte. Ze schoot een pijl in de menigte vluchtende mannen op de ongeplaveide straat in Laag Caemlin, legde een volgende aan en vuurde opnieuw. ‘Laat ze maar nieuwe maken als ze terug willen komen!’ Sommige huurlingen leunden tussen de kantelen door om haar te gehoorzamen, maar het was maar een handjevol. ‘Ik wist wel dat ik je vandaag niet mee had moeten laten komen,’ vervolgde ze, terwijl ze nog steeds zo vlug ze kon pijlen aanlegde en afvuurde. Kruisboogpijlen van de toppen van de torens raakten ook mannen beneden, maar de pakhuizen met hun pannendaken boden daar een toevluchtsoord voor iedereen die binnen kon komen. Het duurde even voordat Elayne begreep dat die laatste opmerking aan haar gericht was geweest, en haar gezicht werd warm. ‘En hoe had je me willen tegenhouden?’ vroeg ze, en rechtte haar rug. Nu haar pijlkoker leeg was, liet Birgitte haar boog zakken en draaide ze zich met een boze blik om. ‘Door je vast te binden en haar op je te laten zitten,’ zei ze, knikkend in de richting van Aviendha, die de toren uit beende. Ze werd omgeven door de gloed van saidar, maar ze hield haar riemmes met het hoornen heft in haar vuist. Caseille en de andere Gardevrouwen kwamen achter haar aan, hun zwaarden in de hand en hun gezichten grimmig. Dat Elayne ongedeerd was, veranderde helemaal niets aan hun gezichtsuitdrukking. Die verdomde vrouwen waren vreselijk. Ze behandelden haar als een glazen vaas die kon breken als je er met je knokkels tegenaan tikte. Hierna zouden ze nog erger zijn dan ooit tevoren. En ze zou het moeten verdragen.

‘Ik had je heus wel te pakken gekregen,’ mompelde Aviendha, wrijvend over haar heup, ‘maar dat suffe paard gooide me eraf.’ Dat was nogal onwaarschijnlijk met zo’n kalme merrie. Aviendha had het gewoon voor elkaar gekregen om van het paard te vallen. Toen ze de situatie overzag, stopte ze snel haar mes weer in de schede en deed ze net alsof ze het nooit in haar hand had gehad. De gloed van saidar verdween ook.

‘Ik was veilig, hoor.’ Elayne probeerde de zure toon uit haar stem te houden, maar dat lukte niet erg. ‘Min zei dat ik mijn kinderen zal voldragen, zuster. Tot zij geboren zijn, kan me niets gebeuren.’ Aviendha knikte langzaam, bedachtzaam, maar Birgitte gromde: ik heb liever dat je die visioenen van haar niet uitprobeert. Als je te veel risico neemt, dan bewijs je misschien wel dat ze ongelijk heeft.’ Dat was dom. Min had nóóit ongelijk. Vast niet.

‘Dat was de groep van Aldin Miheres,’ zei een lange huurling in een lispelende, ruwe Morlandse tongval terwijl hij zijn helm afzette. Hij had een mager, bezweet gezicht en een grijzende snor die met was in punten was gedraaid. Rhys a’Balaman, zoals hij zich noemde, had ogen als stenen en een dunne glimlach die altijd wellustig leek. Hij had naar hun gesprek geluisterd en bleef zijdelingse blikken werpen op Elayne terwijl hij tegen Birgitte sprak, ik heb hem herkend, ja. Goeie vent, Miheres. Ik heb meer keren naast hem gevochten dan ik tellen kan, ja. Hij was bijna bij de deur van dat pakhuis toen uw pijl hem in de nek raakte, kapitein-generaal. Jammer is dat.’

Elayne fronste haar voorhoofd. ‘Hij heeft zijn keus gemaakt, net als u, kapitein. U mag de dood van een vriend betreuren, maar ik hoop dat u uw keuze niet betreurt.’ De meeste huurlingen die ze de stad uit had gezet, misschien wel allemaal, hadden aangemonsterd bij Arymilla. Haar grootste angst op dit ogenblik was dat de vrouw troepen die nog binnen de muren verbleven zou omkopen. Geen van de huurlingkapiteins had iets gemeld, maar vrouw Harfor zei dat er toenadering was gezocht. Ook tot a’Balaman.

De Morlander schonk haar zijn wellustige glimlach en een statige buiging, wapperend met een mantel die hij niet droeg. ‘O, ik heb even vaak tegen hem gevochten als samen met hem, Vrouwe. Ik zou hem hebben vermoord, of hij mij, als we elkaar op deze mooie dag hadden getroffen. Meer een kennis dan een vriend, begrijpt u. En ik neem liever goud aan om een muur als deze te verdedigen dan om hem aan te vallen.’

‘Ik zie dat sommigen van uw mannen kruisbogen bij zich dragen, kapitein, maar ik heb niemand ze zien gebruiken,’ zei Elayne. ‘Zo werken huurlingen niet,’ zei Birgitte droog. Er kwam ergernis door de binding, maar of ze zich ergerde aan a’Balaman of aan Elayne, was niet te zeggen. Het gevoel verdween snel weer. Birgitte had geleerd haar gevoelens in bedwang te houden zodra ze hadden ontdekt hoe zij en Elayne elkaar spiegelden door de binding. Waarschijnlijk wenste ze dat Elayne dat ook kon, en eigenlijk wilde Elayne dat zelf ook wel graag.

A’Balaman zette zijn helm op zijn heup. ‘Ziet u, Vrouwe, het is zo. Als je een man te zeer onder druk zet wanneer hij probeert van het slagveld af te komen, probeert hem met je paard te overrijden en zo, nou, dan kan hij dat de volgende keer dat jij van het slagveld probeert te komen misschien bij jou proberen. Als een man het slagveld verlaat is hij immers uit het gevecht, of niet?’

‘Tot hij morgen weer terugkomt,’ snauwde Elayne. ‘De volgende keer wil ik zien dat jullie die kruisbogen gebruiken!’

‘Zoals u zegt, Vrouwe,’ zei a’Balaman stijfjes, en maakte een even stijve buiging. ‘Als u mij wilt verontschuldigen, ik moet naar mijn manschappen.’ Hij beende weg zonder te wachten op haar antwoord, schreeuwend tegen zijn mannen dat ze hun luie lijf in beweging moesten zetten.

‘Kunnen we hem vertrouwen?’ vroeg Elayne zachtjes. ‘Evenveel als elke andere huurling,’ antwoordde Birgitte even zachtjes. ‘Als iemand hem genoeg goud biedt, wordt het een worp van de dobbelstenen, en zelfs Mart Cauton zou niet kunnen zeggen hoe ze dan landen.’

Dat was een heel vreemde opmerking. Ze wilde dat ze wist hoe het met Mart ging. En met die beste Thom. En arme kleine Olver. Elke avond bad ze dat ze veilig aan de Seanchanen waren ontkomen. Er was echter niets wat ze kon doen om hen te helpen. Ze had haar eigen handen op het ogenblik meer dan vol. ‘Zal hij me gehoorzamen? Met die kruisbogen?’

Birgitte schudde haar hoofd, en Elayne zuchtte. Het was geen goede zaak om bevelen te geven die niet gehoorzaamd zouden worden. Daardoor raakten de mensen het gewend om niet te gehoorzamen. Ze liep naar Birgitte toe en fluisterde: ‘Je ziet er moe uit.’ Dit was niet voor andermans oren bestemd. Birgittes gezicht stond gespannen, haar ogen keken hol. Iedereen kon dat zien, maar volgens de binding was ze zo moe als een hond, al dagenlang. Elayne voelde diezelfde slepende vermoeidheid, alsof haar ledematen van lood waren. Hun binding weerspiegelde meer dan alleen gevoelens. ‘Je hoeft niet elke tegenaanval zelf te leiden.’

‘Wie moet het anders doen?’ Even klonk de vermoeidheid ook in Birgittes stem door, en ze liet werkelijk haar schouders zakken, maar ze kwam snel weer overeind en legde kracht in haar stem. Het was uitsluitend wilskracht. Elayne voelde het, steenhard in de binding, zo hard dat ze wel kon huilen. ‘Mijn officieren zijn onervaren jongens,’ vervolgde Birgitte, ‘of anders mannen die al met pensioen waren en nu gewoon hun oude botten zouden moeten warmen voor de open haard bij hun kleinkinderen. Behalve de huurlingkapiteins, dan, en er is er niet één die ik zou vertrouwen zonder dat iemand bij hem over de schouder mee keek. Dus: wie moet het anders doen dan ik?’ Elayne deed haar mond open om tegen te spreken. Niet over de huurlingen. Birgitte had haar daar alles over verteld, bitter en langdurig. Af en toe vochten huurlingen even hard als elke gardist, maar andere keren trokken ze zich terug voordat er te veel slachtoffers bij hen vielen. Minder mannen betekende minder goud bij hun volgende klus, behalve als ze ze konden vervangen door anderen die even goed waren. Gevechten die gewonnen hadden kunnen worden, waren verloren omdat huurlingen het veld hadden verlaten voordat er te veel van hen sneuvelden. Ze deden dat echter niet graag wanneer er iemand anders dan hun eigen soort keek. Dat deed af aan hun reputatie en drukte de huurprijs. Ze moest nog iemand anders zien te vinden. Ze kon het zich niet veroorloven als Birgitte omviel van uitputting. Licht, ze wenste dat Garet Brin hier was. Egwene had hem nodig, maar zij ook. Ze deed haar mond open, en plotseling kwam er een luid rommelend gedonder vanuit de stad achter haar. Ze draaide zich om, haar mond nog open, en gaapte verbaasd voor zich uit. Waar even geleden de hemel boven de Binnenstad helder was geweest, pakte zich nu een enorme massa donkere wolken samen, en gevorkte bliksems sprongen omlaag door een grijze muur van regen die even massief leek als de stadsmuren. De vergulde koepels van het koninklijk paleis die hadden moeten glinsteren in de zon, waren onzichtbaar achter die muur. De stortregen viel alleen in de Binnenstad. Overal elders bleef de hemel helder en wolkeloos. Daar was niets natuurlijks aan. Haar verbazing duurde echter maar enkele tellen. Die zilverblauwe bliksem, met drie of vijf punten, sloeg op Caemlin in, veroorzaakte schade en misschien slachtoffers. Waar waren die wolken vandaan gekomen? Ze wilde saidar omhelzen om ze uiteen te drijven. De Ware Bron ontglipte haar, en toen nog eens. Het was alsof ze een kraal uit een pot vet probeerde te vissen. Net toen ze dacht dat ze hem had, glipte hij weer weg. Zo ging het tegenwoordig veel te vaak. ‘Aviendha, wil jij dit afhandelen, alsjeblieft?’

‘Natuurlijk,’ antwoordde Aviendha, en omhelsde saidar zonder moeite. Elayne onderdrukte een steek van jaloezie. Haar problemen waren Rhands verdomde schuld, niet die van haar zuster. ‘En dankjewel. Ik heb de oefening nodig.’

Dat was niet waar, het was een poging om haar gevoelens te sparen. Aviendha begon Lucht, Vuur, Water en Aarde te weven in ingewikkelde patronen, bijna even behendig als ze zelf had gekund, maar veel langzamer. Haar zuster had niet voldoende vaardigheid met het weer, maar zij had dan ook niet het voordeel genoten van onderwijs van het Zeevolk. De wolken verdwenen niet gewoon, natuurlijk. Eerst namen de bliksems af tot enkelvoudige flitsen, toen werden het er minder, en toen pas hielden ze op. Dat was het moeilijkste. Bliksem oproepen was zo eenvoudig als een veertje optillen, vergeleken met het laten ophouden ervan. Dat was meer alsof je een smidsaambeeld probeerde te tillen. De wolken begonnen zich te verspreiden en werden dunner en bleker. Dat ging ook langzaam. Als je te veel te snel deed met het weer, kon dat effecten veroorzaken die zich roeden ver over het land uitstrekten, en je wist nooit precies wat die effecten waren. Dat konden even gemakkelijk woedende stormen en overstromingen zijn als zwoele dagen en aangename briesjes. Tegen de tijd dat de wolken zich hadden verspreid naar de buitenste muren van Caemlin, waren ze grijs en kwam er een aanhoudende regen uit neer, waardoor Elaynes krullen al snel tegen haar hoofd plakten.

‘Is dat genoeg?’ Glimlachend tilde Aviendha haar gezicht op om de regen over haar wangen te laten stromen, ik vind het prachtig om water uit de lucht te zien vallen.’

Licht, je zou denken dat ze nu wel genoeg had van regen. Het had bijna elke verdomde dag geregend sinds het begin van de lente! ‘Het is tijd om terug te gaan naar het paleis, Elayne,’ zei Birgitte, en stopte haar boogpees in haar jaszak. Ze had die losgemaakt zodra de wolken hun kant uit kwamen. ‘Sommigen van die mannen hebben aandacht van een zuster nodig. En mijn ontbijt lijkt wel twee dagen geleden.’

Elayne keek boos. De binding vertelde haar alles wat ze weten moest. Ze moesten terug naar het paleis om Elayne, in haar gevoelige toestand, uit de regen te krijgen. Alsof ze kon smelten! Plotseling werd ze zich bewust van het gekreun van de gewonden, en haar gezicht werd warm. Die mannen hadden écht de zorgen van een zuster nodig. Zelfs al had ze saidar vast kunnen houden, dan nog waren de minste van hun verwondingen al te veel voor haar bescheiden vaardigheden, en Aviendha was al niet veel beter in helen. ‘Ja, hoog tijd,’ zei ze. Kon ze haar gevoelens maar weer in de hand krijgen! Birgitte zou daar ook blij mee zijn. Ook zij had kleur op haar wangen, een weerspiegeling van Elaynes schaamte. Het stond heel vreemd bij de frons op haar gezicht toen ze zich met Elayne de toren binnen haastte.

Vuurhart en Mageen en de andere paarden stonden geduldig te wachten op de plek waar hun leidsels waren losgelaten, zoals Elayne had verwacht. Zelfs Mageen was goed geoefend. Ze hadden de straat langs de muur helemaal voor zichzelf totdat Alise en de andere Kinne uit de smallere weg tevoorschijn kwamen. Er was geen kar of wagen te zien. Alle deuren in de buurt waren stevig dicht, de gordijnen voor alle ramen getrokken, hoewel er misschien wel niemand achter was. De meeste mensen waren verstandig genoeg om te vertrekken zodra ze hoorden dat honderden mannen bij hen in de buurt met zwaarden zouden gaan zwaaien. Er bewoog een gordijn; even was er een vrouwengezicht te zien, en toen was het weer verdwenen. Sommige anderen schepten er genoegen in om toe te kijken. De vier Kinsvrouwen stonden zachtjes met elkaar te praten en namen hun plaatsen in op de plek waar ze enkele uren eerder hun Poort hadden geopend. Ze keken hoofdschuddend naar de lijken op straat, maar dit waren niet de eerste dode mannen die ze hadden gezien. Niet een van hen zou de beproeving tot Aanvaarde mogen afleggen maar ze waren kalm, zelfverzekerd, even statig als zusters ondanks de regen die hun haren en gewaden doorweekte. Hun angsten over de toekomst waren verminderd toen ze Egwenes plannen voor de Kinne hadden vernomen. Egwene had hun verteld dat ze zouden worden geassocieerd met de Toren en dat er een plek zou komen waar Aes Sedai zich terug konden trekken. De Kinne waren vooral verheugd toen ze ontdekten dat hun Regel zou blijven bestaan en dat die ook door de voormalige Aes Sedai zou moeten worden opgevolgd. Niet iedereen geloofde het – de afgelopen maand waren er zeven van hen weggelopen zonder maar een briefje achter te laten – maar de meesten wel, en ze putten daar kracht uit. Hun trots was hersteld doordat ze een taak hadden. Elayne had niet beseft dat hun trots gekrenkt was, tot ze ophielden zichzelf te beschouwen als vluchtelingen die volledig van haar afhankelijk waren. Ze liepen nu met rechtere rug. De ongerustheid was van hun gezichten verdwenen. En helaas neigden ze het hoofd ook niet meer zo snel voor een zuster. Hoewel dat eigenlijk al eerder was begonnen. Ooit hadden ze Aes Sedai beschouwd als superieur aan sterfelijke mensen, maar ze waren er tot hun ontzetting achter gekomen dat een vrouw met stola niet meer was dan een vrouw zonder stola. Alise keek naar Elayne, perste haar lippen opeen en schikte onnodig haar bruine rokken. Ze vond niet dat Elayne had mogen – mogen! – meekomen. En Birgitte had bijna toegegeven! Alise was een krachtdadige vrouw. ‘Bent u klaar voor ons, kapitein-generaal?’ vroeg ze. ‘Jawel,’ zei Elayne, maar Alise wachtte tot Birgitte knikte voordat ze een cirkel vormde met de andere drie Kinsvrouwen. Ze negeerde Elayne na die ene blik. Werkelijk, Nynaeve had nooit moeten proberen ‘ze wat ruggengraat te geven’, zoals ze het had genoemd. Als ze Nynaeve weer zou zien, zou ze eens een hartig woordje met haar spreken.

De bekende verticale scheur verscheen en leek te draaien, tot hij uitzicht bood op het grootste stalerf van het paleis. Het was een gat in de lucht van bijna vier bij vier pas groot, maar het uitzicht door de opening, op de hoge gebogen deuren van een van de witmarmeren stallen, bevond zich deze keer niet helemaal in het midden. Toen ze de plaveistenen van het stalerf opreed, die kletsnat waren van de regen, zag ze waarom. Er was nog een Poort open, een iets kleinere. Als je probeerde een Poort te openen op een plek waar er al een was, werd die van jou zo ver verplaatst dat de twee elkaar net niet raakten, hoewel de spleet ertussen dunner was dan een scheermes. Vanuit die andere Poort kwamen mannen in rijen van twee. Het leek alsof ze vanuit de buitenmuur van het stalerf kwamen, die schuin wegliep tot aan de openstaande ijzeren hekken. Sommigen droegen gepoetste helmen en borstplaten of maliënkolders, maar elk van hen droeg de rode overjas met witte kraag van de koninginnegarde. Een lange man met brede schouders en twee gouden knopen op de linkerschouder van zijn rode overjas stond in de regen toe te kijken, zijn helm balancerend op zijn heup.

‘Blij hem te zien,’ mompelde Birgitte. Kleine groepen Kinsvrouwen zochten de streek af om mensen te vinden die Elayne wilden steunen, maar dat was niet gemakkelijk. Tot dusver hadden de Kinsvrouwen nieuws meegebracht over vele tientallen groepen die probeerden naar de stad te komen, maar ze hadden maar vijf groepen gevonden, met in totaal minder dan duizend man. Inmiddels was bekend hoeveel mannen Arymilla rond de stad had gelegerd, en mannen die Trakand steunden wilden liever niet worden gevonden. Door bepaalde mensen.

Zodra Elayne en de anderen verschenen, kwamen er in het rood geklede verzorgers met de Witte Leeuw op hun linkerschouder aangerend. Een magere vent met wat ontbrekende tanden en een randje wit haar pakte de leidsels van Vuurhart aan en een slanke, grijzende vrouw hield Elaynes stijgbeugel vast zodat ze kon afstijgen. Ze negeerde de stromende regen en beende naar de lange man toe, en bij elke stap spatte het water op. Zijn haren piekten alle kanten uit en kleefden aan zijn gezicht, maar ze zag dat hij jong was, nog niet eens van middelbare leeftijd.

‘Het Licht schijne op u, luitenant,’ zei ze. ‘Uw naam? Hoeveel mannen hebt u bij u? En waarvandaan?’ Door de kleinere opening kwam een rij ruiters, die zich tot tussen de hoge bomen in de verte uitstrekte. Telkens wanneer er twee door de poort kwamen, verschenen de volgende twee aan het einde van de rij. Ze had nooit gedacht dat er nog ergens zoveel wachten waren.

‘Charlz Guybon, mijn Koningin,’ antwoordde hij. Hij zonk op een knie en drukte zijn gehandschoende vuist op de plaveistenen. ‘Kapitein Kindlin in Aringil gaf me toestemming om te proberen Caemlin te bereiken. Dat was nadat we hoorden dat vrouwe Naean en de anderen waren ontkomen.’

Elayne lachte. ‘Sta op, man. Sta op. Ik ben nog geen koningin.’ Aringil ? Er waren daar nooit zoveel wachten geweest. ‘Zoals u zegt, Vrouwe,’ zei hij toen hij weer overeind stond en een buiging maakte die passender was voor de erfdochter. ‘Kunnen we binnen verder praten?’ onderbrak Birgitte hen geërgerd. Guybon keek naar haar jas met de gouden strepen langs de polsen en de rangknopen en salueerde, wat zij beantwoordde met een snelle armbeweging over haar borst. Als hij verbaasd was een vrouw te zien als kapitein-generaal, was hij verstandig genoeg om dat niet te laten merken, ik ben kletsnat, en jij ook, Elayne.’

Aviendha stond vlak achter haar, haar stola om haar hoofd gewikkeld en ongelukkig kijkend in de regen nu haar witte hemd aan haar kleefde en haar donkere rokken doorweekt waren. De gardevrouwen leidden hun paarden naar een van de stallen, behalve de acht die bij Elayne zouden blijven tot hun vervangsters aankwamen. Guybon zei ook niets over hen. Een heel verstandig man. Elayne liet zich meevoeren tot aan de eenvoudige zuilengang die toegang bood tot het paleis zelf. Zelfs hier omgaven de gardevrouwen haar, vier voor haar en vier achter haar, zodat ze zich een gevangene voelde. Maar zodra ze uit de regen was, protesteerde ze. Ze wilde het weten. Ze probeerde saidar te omhelzen – met de Kracht kon ze snel haar natte kleren drogen – maar de Bron ontglipte haar weer. Aviendha kende de weving niet, dus moest ze druipend blijven staan. De eenvoudige ijzeren staande lampen langs de wanden waren nog niet aangestoken, en door de regen buiten was de ruimte schemerig. Guybon haalde zijn vingers door zijn haren om ze enigszins te fatsoeneren. Licht, hij was bijna mooi! Zijn groenbruine ogen stonden vermoeid, maar zijn gezicht leek geschikt om te glimlachen. Hij zag eruit alsof hij al veel te lang niet had geglimlacht. ‘Kapitein Kindlin zei dat ik mocht proberen mannen te vinden die waren ontslagen door Gaebril, Vrouwe, en die kwamen op ons af zodra ik dat bekend had gemaakt. U zou ervan versteld staan hoeveel van hen hun uniformen in een kist hadden gestopt voor de dag dat ze weer nodig zouden zijn. Een groot aantal van hen had ook hun wapenrusting meegenomen, wat eigenlijk niet mocht, maar ik ben er blij om. Ik was bang dat ik te lang had gewacht toen ik van het beleg hoorde. Ik overwoog me een weg te vechten naar een van de stadspoorten toen vrouw Zigane en de anderen me vonden.’ Hij trok een verwonderd gezicht. ‘Ze was erg van streek toen ik haar Aes Sedai noemde, maar het moet wel de Ene Kracht zijn die ons hierheen heeft gebracht, toch?’

‘Dat is ook zo, en dat is ze niet,’ zei Elayne ongeduldig. ‘Hoeveel, man?’

‘Vierduizend zevenhonderdtweëenzestig wachten, Vrouwe. En ik kwam nog een aantal heren en vrouwes tegen die probeerden Caemlin te bereiken met hun wapenlieden. U kunt gerust zijn. Ik heb me ervan verzekerd dat ze trouw aan u waren voordat ik ze zich bij me liet aansluiten. Er zijn geen mensen van de grote Huizen bij, maar zij brengen het totaal bijna op tienduizend, Vrouwe.’ Hij zei dat alsof het helemaal niets voorstelde. Er staan veertig goede paarden in de stal. Ik heb tienduizend soldaten voor u meegebracht. Elayne lachte en klapte verheugd in haar handen. ‘Prachtig, kapitein Guybon! Prachtig!’ Arymilla had nog steeds meer mensen, maar niet meer zo véél meer als in het begin. ‘Gardeluitenant, Vrouwe. Ik ben luitenant.’

‘Vanaf dit ogenblik bent u kapitein Guybon.’

‘En mijn tweede man,’ voegde Birgitte eraan toe, ‘tenminste voorlopig. U hebt uw vindingrijkheid getoond, u bent oud genoeg om ervaring te hebben, en ik heb beide eigenschappen nodig.’ Guybon leek helemaal van zijn stuk gebracht. Hij maakte een buiging, mompelde en stamelde dankwoorden. Nou ja, een man van zijn leeftijd zou normaal gesproken nog minstens tien of vijftien jaar moeten dienen voordat hij in aanmerking kwam voor de rang van kapitein, laat staan dat hij tweede man onder de kapitein-generaal werd, hoe tijdelijk ook.

‘En nu is het hoog tijd dat we droge kleren gaan aantrekken,’ vervolgde Birgitte. ‘Vooral jij, Elayne.’ De zwaardhandbinding bracht een onverzettelijke vastberadenheid met zich mee, en die duidde erop dat ze Elayne mee zou sleuren als ze niet opschoot. Ze voelde een hete, scherpe steek van boosheid, maar onderdrukte die. Ze had nu bijna twee keer zoveel soldaten, en ze zou deze dag door niets laten verpesten. Bovendien verlangde ze zelf ook naar droge kleren.

14

Natte spullen

Binnen waren de vergulde staande lampen aangestoken, aangezien het daglicht nooit ver het paleis binnenviel, en de vlammen flakkerden in de lampen zonder glazen kappen. De spiegels op de lampen boden echter veel licht in de drukke gang, en het was er druk, met bedienden in livrei die zich alle kanten op haastten of de vloer veegden. Bedienden met de Witte Leeuw op de borst van hun rode jassen stonden op hoge ladders en haalden de wintertapijten van de muren, vooral bloemen en zomertaferelen, en hingen de lentetapijten op, vele met kleurrijke herfstbladeren. Zoals gebruikelijk liepen de wandtapijten altijd twee seizoenen vooruit, om wat verlichting te brengen bij de winterkou of de warmte in de zomer. En ook om iedereen eraan te herinneren dat terwijl de nieuwe bladeren in de lente aan de bomen zaten, de takken weer kaal zouden worden en de sneeuw weer zou komen; dat wanneer de dode bladeren van de bomen vielen, de eerste sneeuw kwam en de dagen steeds kouder werden, het ooit weer lente zou worden. Hier en daar hingen wat strijdtaferelen van grote overwinningen van Andor, maar Elayne keek daar niet meer zo graag naar als toen ze nog een meisje was. Toch hadden ze nu ook hun plaats, als herinnering aan wat een strijd echt was. Het verschil tussen hoe een kind naar dingen keek, en hoe een vrouw dat deed. Overwinningen gingen altijd gepaard met bloed. Naast overwinningen werden ook andere noodzakelijke dingen vaak betaald met gevechten en bloed. Er waren te weinig bedienden om dit soort taken tijdig uit te voeren, en vrij veel van hen waren grijsharige gepensioneerden met gebogen ruggen, die toch al zelden snel bewogen. Hoe langzaam ze ook waren, Elayne was blij dat ze bereid waren geweest om terug te keren, om de nieuwe bedienden het vak bij te brengen en het werk over te nemen van degenen die waren gevlucht toen Gaebril regeerde of nadat Rhand Caemlin innam. Anders zou het paleis er inmiddels hebben uitgezien als een schuur. Een vieze schuur. De winterlopers waren in ieder geval allemaal van de vloeren gehaald. Ze liet natte voetstappen achter op de rood met witte vloertegels; met alle lenteregens zouden de natte lopers voor zonsondergang bedekt zijn geweest met schimmel.

Bedienden in rood met wit haastten zich voorbij en trokken onthutste gezichten als ze een buiging of kniks maakten, en dat deed haar stemming geen goed. Ze leken niet van streek om Aviendha of Birgitte kletsnat en druipend te zien, of de gardevrouwen. Het Licht brande haar, als iedereen niet eens ophield haar de hele dag maar in de watten te willen leggen...! Ze keek zo boos dat de bedienden snel een kniks maakten en zich voort haastten. Haar temperament begon onderwerp van gesprek te worden ’s avonds bij de open haard, hoewel ze haar best had gedaan zich niet af te reageren op de bedienden. Op wie dan ook, eigenlijk, maar vooral niet op de bedienden. Zij hadden niet de luxe om terug te mogen schreeuwen. Ze was van plan meteen door te lopen naar haar vertrekken om zich te verkleden, maar toch draaide ze zich om toen ze Reanne Corlie in een andere gang met rode vloertegels zag lopen. De reacties van de bedienden hadden daar niets mee te maken. Ze was niet alleen maar koppig- Ze was nat, en ze verlangde vreselijk naar droge kleren en een warme handdoek, maar ze was verrast om de Kinsvrouw te zien, en ook de twee vrouwen bij Reanne vielen haar op. Birgitte mompelde een vloek voordat ze Elayne volgde, en zwaaide met haar boogstaf alsof ze iemand wilde slaan. Door de binding kwam een mengeling van lijden en ergernis, die al snel werd onderdrukt. Aviendha verliet geen ogenblik Elaynes zijde, hoewel ze druk bezig was om water uit haar stola te wringen. Ondanks alle regen die ze had gezien, alle rivieren en de grote opvangbekkens onder de stad sinds ze de Rug van de Wereld waren overgestoken, fronste Aviendha bij het zien van zoveel verspilling: het water dat nutteloos op de vloer spetterde. De acht gardevrouwen, die door haar plotselinge richtingsverandering waren achtergebleven, haastten zich om hen in te halen, ernstig en stil, op het gestamp van hun laarzen op de vloertegels na. Geef iemand een zwaard en laarzen, en ze beginnen meteen te stampen.

Een van de vrouwen bij Reanne was Kara Defane, die de Wijzevrouw of Heler was geweest in een vissersdorp in de Kop van Toman voordat de Seanchanen haar hadden beteugeld. Kara was mollig en had vrolijke ogen. Ze droeg bruine wol met geborduurde blauwe en witte bloemen langs haar mouwen, en leek nauwelijks ouder dan Elayne, hoewel ze bijna vijftig was. De andere vrouw heette Jillari, een voormalig damane uit Seanchan. Ondanks alles kreeg Elayne het koud toen ze haar zag. Wat je verder ook van haar kon zeggen, de vrouw was toch een Seanchaanse.

Zelfs Jillari zelf wist niet hoe oud ze was, hoewel ze van middelbare leeftijd leek. Ze was slank en had lang, vurig rood haar en ogen zo groen als die van Aviendha. Zij en Marille, de andere in Seanchan geboren damane die nog in het paleis verbleef, hielden vol dat ze nog steeds damane waren, dat ze moesten worden beteugeld om wat ze konden. De Kinne probeerden ze te laten wennen aan vrijheid door ze dagelijks een wandeling te laten maken. Zorgvuldig onder toezicht, natuurlijk. Ze werden altijd in de gaten gehouden, dag en nacht. Een van hen zou anders kunnen proberen de sul’dam te bevrijden. Kara kon niet alleen worden gelaten met de sul’dam, en Lemore ook niet, een jonge Taraboonse edelvrouwe die werd beteugeld toen Tanchico viel. Die gedachte zou niet vanzelf bij hen opkomen, maar er viel niet te voorspellen wat ze zouden doen als een sul’dam hun opdroeg haar te helpen ontsnappen. De gewoonte om te gehoorzamen bleef sterk, in zowel Kara als Lemore.

Jillari zette grote ogen op toen ze Elayne zag, en ze liet zich onmiddellijk met een bons op haar knieën vallen. Ze probeerde zich op te rollen tot een bal, maar Kara greep haar bij de schouders en trok haar zachtjes weer overeind. Elayne deed moeite om haar afkeer niet te laten zien. En hoopte maar dat als het toch te zien was, iedereen zou denken dat het om het knielen en kruipen was. Dat was ook deels zo. Hoe kon iemand nu beteugeld willen worden? Ze hoorde Lini’s stem weer en huiverde. Je kunt de beweegredenen van een andere vrouw pas kennen als je een jaar lang haar gewaad hebt gedragen. Ze mocht branden als ze dat zou willen! ‘Dat is allemaal niet nodig,’ zei Kara. ‘Wij doen dit.’ Ze maakte een kniks, een niet erg sierlijke. Ze had nooit een dorp groter dan een paar honderd mensen gezien voordat de Seanchanen haar meenamen. Even later spreidde de roodharige vrouw haar eigen rokken nog onhandiger uit. Ze viel zelfs bijna om en bloosde diep. ‘Het spijt Jillari,’ fluisterde ze, en vouwde haar handen voor haar middel. Haar ogen hield ze nederig op de vloer gericht. ‘Jillari zal het proberen te onthouden.’

‘Ik,’ zei Kara. ‘Weet je nog wat ik je heb verteld? Ik noem jou Jillari, maar jij noemt jezelf “ik” of “mij”. Probeer het maar. En kijk me aan. Je kunt het wel.’ Ze klonk alsof ze een kind aanmoedigde. De Seanchaanse likte over haar lippen en keek Kara zijdelings aan. ‘Ik,’ zei ze zachtjes. En ze begon meteen te huilen. De tranen rolden sneller over haar wangen dan ze ze kon wegvegen. Kara omhelsde haar en maakte troostende geluiden. Ze leek zelf ook op het punt te staan te gaan huilen. Aviendha wipte ongemakkelijk van de ene voet op de andere. Niet vanwege de tranen – de Aiel, mannen én vrouwen, huilden onbeschaamd wanneer ze daar behoefte aan hadden – maar voor hen waren aanrakingen in het openbaar niet de gewoonste zaak van de wereld.

‘Waarom lopen jullie twee niet samen een stukje op,’ zei Reanne tegen de twee, met een troostende glimlach waardoor de fijne lijntjes om de hoeken van haar blauwe ogen zich verdiepten. Haar stem was hoog en mooi, geschikt om te zingen. ‘Ik haal jullie wel in, en dan gaan we samen eten.’ Ze maakten kniksen naar haar, Jillari nog steeds huilend, en Kara legde haar arm om de schouders van de kleinere vrouw. ‘Als u wilt, Vrouwe,’ zei Reanne voordat ze twee stappen hadden gezet, ‘kunnen we onderweg naar uw vertrekken praten.’

De vrouw had een kalm gezicht en ze legde geen bijzondere nadruk op haar woorden, maar Elaynes kaak verstrakte. Ze dwong zich die te ontspannen. Het had geen zin om koppig en dom te zijn. Ze was nat. En ze begon te rillen, hoewel je het nauwelijks koud kon noemen. ‘Een uitstekend voorstel,’ zei ze, en pakte haar doorweekte grijze rokken bijeen. ‘Kom mee.’

‘We zouden wat sneller kunnen lopen,’ mompelde Birgitte, niet zachtjes genoeg.

‘We zouden ook kunnen rennen,’ zei Aviendha, zonder enige poging zachtjes te praten. ‘Dan drogen we misschien wel op door de inspanning.’

Elayne negeerde hen en schreed op passende snelheid verder. Bij haar moeder zou het koninklijk schrijden worden genoemd. Ze wist niet zeker of het dat bij haar ook was, maar ze was niet van plan om door het paleis te rennen. Of zich zelfs maar te haasten. Als ze zich haastte, zou dat tien of misschien wel honderd verschillende roddels aanwakkeren, de een nog erger dan de ander. Er werd toch al te veel geroddeld. De ergste roddel was dat de stad op het punt stond te vallen, dat ze van plan was te vluchten voor het zover was. Nee, ze zou laten zien dat ze volkomen gerust was. Iedereen moest geloven dat ze vol vertrouwen was. Zelfs al was het maar een schijnvertoning. Anders kon ze zich net zo goed overgeven aan Arymilla. De angst om te verliezen was even vaak de oorzaak van verloren slagen als zwakte, en ze kon het zich niet veroorloven er ook maar één te verliezen. ‘Ik dacht dat de kapitein-generaal je op verkenning had gestuurd, Reanne.’

Birgitte had twee Kinsvrouwen gebruikt als verkenners, vrouwen die geen Poort konden maken die groot genoeg was voor een paarden-kar. Nu er cirkels van Kinsvrouwen beschikbaar waren om Poorten te maken voor de handel en voor de verplaatsing van soldaten, had zij de overige zes ingelijfd die zelfstandig konden reizen. Een leger om de stad deerde hun niet. Maar Reannes goed gesneden, fijne blauwe wol, onversierd op een roodgeglazuurde pin op de hoge hals na, was bepaald ongeschikt om mee door het land te zwerven. ‘De kapitein-generaal is van mening dat haar verkenners rust nodig hebben. In tegenstelling tot zichzelf,’ voegde Reanne er bot aan toe, en trok een wenkbrauw op naar Birgitte. Door de binding kwam een steek van ergernis. Aviendha lachte ergens om; Elayne begreep de Aielhumor nog steeds niet. ‘Morgen ga ik weer op pad. Het doet me denken aan vroeger tijden, toen ik een kramer was met één muilezel.’ De Kinne voerden in hun lange leven allerlei beroepen uit, en veranderen steeds van vak en van standplaats voordat iemand merkte hoe langzaam ze ouder werden. De oudste onder hen had soms wel zes of meer ambachten onder de knie, en schakelde makkelijk van het ene vak naar het andere om. ik besloot mijn vrije dag te gebruiken om Jillari te helpen een achternaam te kiezen.’ Reanne grimaste.

‘Het is in Seanchan gebruikelijk om een meisje uit de boeken van haar familie te schrappen wanneer ze beteugeld is, en de arme vrouw denkt dat ze geen recht heeft om de naam te houden waarmee ze geboren is. Jillari was haar gegeven met de halsband, maar die wil ze houden.’

‘Er zijn meer redenen om de Seanchanen te haten dan ik kan tellen,’ zei Elayne verhit. Toen, wat laat, besefte ze het belang van dat alles. Leren een kniks te maken. Een nieuwe achternaam kiezen. Het Licht brande haar, als haar zwangerschap haar naast al het andere ook nog traag van begrip maakte...!

‘Wanneer is Jillari van gedachten veranderd over de halsband?’ Er was geen reden om iedereen te laten weten dat ze vandaag dom was.

De andere vrouw vertrok geen spier, maar ze aarzelde net lang genoeg om Elayne te laten weten dat haar bedrog was mislukt. ‘Vanmorgen, nadat u en de kapitein-generaal waren vertrokken, anders was u al op de hoogte gebracht.’ Reanne sprak haastig verder zodat niemand er verder op in kon gaan. ‘En er is nog ander goed nieuws. Tenminste, een beetje goed. Een van de sul’dam, Marli Noichin – weet u nog? – heeft toegegeven dat ze de wevingen kan zien.’

‘O, dat is goed nieuws,’ mompelde Elayne. ‘Heel goed. Nog achtentwintig te gaan, maar misschien gaat het makkelijker nu een van hen gebroken is.’ Ze had toegekeken bij een poging om Marli ervan te overtuigen dat ze kon leren geleiden, dat ze de wevingen van de Kracht al kon zien. De mollige Seanchaanse was koppig en onverzettelijk geweest, zelfs nadat ze begon te huilen. ‘Een beetje goed, zei ik.’ Reanne zuchtte. ‘Marli vindt dat ze net zo goed had kunnen toegeven dat ze kinderen vermoordt. Nu staat ze erop dat ze beteugeld moet worden. Ze smeekt om de a’dam. Ik krijg er kippenvel van. Ik weet niet wat ik met haar aan moet.’

‘Stuur haar zo snel mogelijk terug naar de Seanchanen,’ antwoordde Elayne. Reanne bleef stokstijf staan van schrik en trok haar wenkbrauwen op. Birgitte schraapte luid haar keel – de binding werd vervuld van ongeduld voordat het weer werd onderdrukt – en de Kinsvrouw schrok, en liep toen verder, sneller dan eerst. ‘Maar dan maken ze een damane van haar. Ik kan geen enkele vrouw tot zoiets veroordelen.’

Elayne wierp haar zwaardhand een blik toe die afketste als een dolk op een goede wapenrusting. Birgittes gezichtsuitdrukking was... leeg. Voor de goudharige vrouw was de rol van zwaardhand een beetje die van een oudere zuster. En, erger nog, soms die van een moeder, ik wel,’ zei ze nadrukkelijk, en versnelde haar eigen pas. Nou, het kon geen kwaad om wat sneller op te drogen. ‘Ze heeft genoeg anderen gevangen helpen houden om er zelf iets van te mogen voelen, Reanne. Maar daarom wil ik haar niet terugsturen. Als de anderen willen blijven om te studeren en goed te maken wat zij heeft gedaan, zal ik haar zeker niet aan de Seanchanen overhandigen, maar het is een waarheid als het Licht dat ik hoop dat ze zich allemaal zo voelen als Marli. Ze binden haar een a’dam om, Reanne, maar ze zullen niet geheim kunnen houden wie ze was. Elke voormalige sul’dam die ik naar de Seanchanen kan sturen om te worden beteugeld is een schoffel die tussen hun wortels wroet.’

‘Een hard besluit,’ zei Reanne droevig. Ze plukte verontrust aan haar rokken, streek ze glad en begon weer te plukken. ‘Misschien wilt u er een paar dagen over nadenken? Het is toch vast niets wat onmiddellijk moet gebeuren.’

Elayne knarste op haar tanden. De vrouw had bijna rechtstreeks gezegd dat ze dit besluit had genomen door een van haar stemmingswisselingen! Maar was dat zo? Het leek redelijk en logisch. Ze konden de sul’dam niet eeuwig gevangenhouden. Als ze degenen die niet vrij wilden zijn terugstuurden, waren ze van hen af en deelden ze meteen een klap uit aan de Seanchanen. Het was meer dan haat voor de Seanchanen. Natuurlijk was het meer. Ze mocht branden, maar ze haatte het om te betwijfelen of haar eigen beslissingen wel gefundeerd waren! Ze kon het zich niet veroorloven ongefundeerde beslissingen te nemen. Toch was er geen haast bij. Het was trouwens toch beter om indien mogelijk een hele groep ineens terug te sturen. Dan was er minder kans dat iemand hun een ‘ongelukje’ liet overkomen. Daar zag ze de Seanchanen wel voor aan. ik zal erover nadenken, Reanne, maar ik denk niet dat ik van gedachten zal veranderen.’

Reanne zuchtte weer diep. Ze verlangde naar de haar toegezegde terugkeer naar de Witte Toren en het wit van de Novices – men had haar horen zeggen dat ze Kirstian en Zarya benijdde – en wilde zich heel graag aansluiten bij de Groene Ajah, maar Elayne had haar twijfels. Reanne had een goed hart, een teer hart eigenlijk, en Elayne had nog nooit een Groene zuster ontmoet die je teer kon noemen. Zelfs degenen die aan de buitenkant vrouwelijk of breekbaar leken, waren van binnen van koud staal gemaakt. Voor hen kwam Vandene uit een zijgang schrijden, slank, witharig en elegant in donkergrijze wol met een diepbruine zoom, en ging dezelfde kant uit als zij, schijnbaar zonder hen op te merken. Ze was een Groene zuster, en zo hard als een hamerkop. Jaem, haar zwaardhand, liep naast haar, zijn hoofd vanwege hun gesprek dicht bij dat van haar, en haalde nu en dan een hand door zijn dunner wordende grijze haren. Hij was verweerd en pezig en zijn donkergroene overjas hing los om hem heen. Hij was oud, maar even hard als zij, een oude wortel waarop je een bijl bot kon slaan. Kirstian en Zarya, allebei in het eenvoudige wit van Novices, volgden gedwee met hun handen voor hun buik gevouwen, de een bleek als een Cairhienin, de andere klein en met smalle heupen.

Voor weglopers die erin waren geslaagd om te doen wat zo weinigen lukte, jarenlang vrij blijven van de Witte Toren, meer dan driehonderd jaar in het geval van Kirstian, hadden ze zich opvallend gemakkelijk weer geschikt in hun positie als Novices. Maar de Regel van de Kinne was dan ook een mengeling van de regels voor Novices en die voor Aanvaarden. Misschien waren voor hen de enige echte veranderingen dat ze witte wollen gewaden moesten dragen en niet meer mochten komen en gaan wanneer ze wilden, hoewel de Kinne dat laatste tot op zekere hoogte regelden.

‘Ik ben heel blij dat ze die twee heeft om zich mee bezig te houden,’ mompelde Reanne medelevend. Er was pijn te zien in haar ogen. ‘Het is goed dat ze om haar zuster rouwt, maar ik vrees dat ze zonder Kirstian en Zarya geobsedeerd zou raken door Adeleas’ dood. Misschien is ze dat toch al. Volgens mij was dat gewaad dat ze draagt van Adeleas. Ik heb geprobeerd troost te bieden – ik heb vaker mensen geholpen met hun rouwverwerking; ik was een Wijzevrouw in een dorp toen ik jaren geleden in Ebo Dar de rode riem droeg – maar ze wil me niet spreken.’

Vandene droeg inderdaad alleen nog maar de kleding van haar overleden zuster, en ook Adeleas’ bloemige geuren. Soms dacht Elayne dat Vandene probeerde om Adeleas te wórden, zichzelf op te offeren om haar zuster weer tot leven te brengen. Maar kon je het iemand kwalijk nemen als ze geobsedeerd werd door haar pogingen om de moordenaar van haar zuster te vinden? Niet dat meer dan een handjevol mensen wist dat ze dat deed. Alle anderen dachten net als Reanne dat ze alleen maar bezig was met het onderwijzen van Kirstian en Zarya, en hen te straffen omdat ze waren weggelopen. Vandene deed allebei, natuurlijk, en met overtuiging, maar het was eigenlijk een dekmantel voor haar werkelijke doel. Elayne stak zonder te kijken haar hand uit en raakte die van Aviendha, die haar hand omvatte in een troostende aanraking. Ze kneep terug, niet in staat zich het verdriet voor te stellen als ze Aviendha zou verliezen. Ze keken elkaar kort aan, en Aviendha’s ogen weerspiegelden haar eigen gevoelens. Had ze echt ooit gevonden dat de gezichten van de Aiel onbewogen en onpeilbaar waren? ‘Zoals je zegt, Reanne, ze heeft Kirstian en Zarya om zich mee bezig te houden.’ Reanne bevond zich niet onder dat handjevol dat de waarheid wist. ‘We rouwen allemaal op onze eigen manier. Vandene zal via haar eigen weg troost vinden.’

Als ze de moordenaar van Adeleas vond, hopelijk. Als dat de pijn niet tenminste een beetje verzachtte, dan... Nou, dat zou ze wel zien als het zover was. Nu moest ze Vandene haar gang laten gaan. Vooral omdat ze er niet aan twijfelde dat de Groene zuster elke poging om haar in te tomen zou negeren. Dat was meer dan ergerlijk; het was om woedend van te worden. Ze moest toekijken terwijl Vandene zichzelf misschien wel te gronde richtte en, erger nog, er gebruik van maken. Dat ze geen alternatief had, maakte het niet minder onverteerbaar.

Terwijl Vandene en haar metgezellen een andere gang in liepen, verscheen Reene Harfor vanuit een zijgang recht voor Elayne. Ze was een stevige, rustige vrouw met een grijzende knot op haar hoofd en een uitstraling van koninklijke waardigheid, en haar formele rode tabberd met de Witte Leeuw van Andor zag eruit alsof hij pas gestreken was. Elayne had haar nog nooit betrapt op zelfs maar één verwarde haar, en ze leek nooit moe na een lange dag van toezien op de werkzaamheden in het paleis. Haar ronde gezicht stond om de een of andere reden verwonderd, maar werd bezorgd toen ze Elayne zag. ‘Maar, Vrouwe, u bent doorweekt,’ zei ze, en klonk geschokt terwijl ze een kniks maakte. ‘U moet onmiddellijk die natte kleding uittrekken.’

‘Dank u, Vrouw Harfor,’ zei Elayne door opeengeklemde tanden. ‘Ik had het niet gemerkt.’ Ze betreurde haar uitbarsting onmiddellijk – de huisvrouwe was haar even toegewijd geweest als haar moeder – maar wat het nog erger maakte, was dat vrouw Harfor zich er niets van aantrok, zelfs niet met haar ogen knipperde. Elayne Trakands buien waren niet langer iets om verbaasd over te zijn. ik loop graag met u mee als het mag, Vrouwe,’ zei ze kalm, en ging naast Elayne lopen. Een jonge bediende met sproeten, met een mand gevouwen bedlinnen in haar armen, wilde een kniks maken, slechts een haar meer in de richting van Elayne dan de huisvrouwe, maar Reene maakte een kort gebaar waardoor het meisje zich weg haastte voordat ze haar knieën gebogen had. Misschien alleen om te zorgen dat ze hen niet afluisterde. Reene sprak verder. ‘Drie van de huurlingkapiteins eisen u te mogen spreken. Ik heb ze in de Blauwe Ontvangstkamer gezet en de bedienden gezegd hen in het oog te houden, zodat er niet per ongeluk kostbare voorwerpen in hun zakken vallen. Niet dat dat hoefde, zo bleek. Careane Sedai en Sareitha Sedai verschenen snel daarna en besloten de kapiteins gezelschap te houden. Kapitein Mellar is ook bij hen.’

Elayne fronste haar wenkbrauwen. Mellar. Ze probeerde hem zo veel werk te geven dat hij geen streken uit kon halen, maar hij verscheen altijd waar en wanneer ze dat het minst wilde. Dat gold trouwens ook voor Careane en Sareitha. Een van hen moest de moordenares uit de Zwarte Ajah zijn. Behalve als het Merilille was, en zij was schijnbaar buiten bereik. Reene wist daarvan. Het zou misdadig zijn geweest om het haar niet te vertellen. Ze had overal ogen, en zij zou misschien een belangrijke aanwijzing opmerken. ‘Wat willen de huurlingen, Vrouw Harfor?’

‘Meer geld, denk ik,’ gromde Birgitte, en zwaaide met haar ongespannen boog alsof het een knuppel was.

‘Waarschijnlijk,’ zei Reene, ‘maar ze wilden het me niet vertellen.’ Ze klemde lichtjes haar lippen opeen. Meer deed ze niet, maar schijnbaar hadden die huurlingen haar beledigd. Als ze stom genoeg waren om niet te begrijpen dat ze meer was dan een hogergeplaatste bediende, waren ze heel erg dom.

‘Is Dyelin al terug?’ vroeg Elayne, en toen de huisvrouwe zei van niet, voegde ze eraan toe: ‘Dan zal ik die huurlingen spreken zodra ik me heb omgekleed.’ Ze kon het maar net zo goed achter de rug hebben. Ze ging een hoek om en stond oog in oog met twee windvindsters. Ze kon nog net een zucht onderdrukken. De mensen van het Zeevolk waren wel de laatste die ze nu wilde treffen. Slank en donker, op blote voeten in een rode brokaatzijden broek en een blauw brokaten hemd met een groene sjerp in een ingewikkelde knoop, deed Chanelle din Seran Witte Haai haar naam eer aan. Elayne had geen idee hoe een witte haai eruitzag – misschien was het wel een klein visje – maar Chanelles grote ogen waren hard genoeg om te passen bij een woeste jager, vooral toen ze naar Aviendha keek. Er was kwaad bloed tussen hen. Chanelle tilde met een getatoeëerde hand het geurdoosje van gouddraad om haar hals op en inhaleerde de scherpe, kruidige geur diep, alsof ze iets smerigs rook. Aviendha lachte hardop, en Chanelles volle lippen werden een dunne streep. Dunner, althans. Dun kon niet. De andere vrouw was Renaile din Calon, ooit windvindster voor de Vrouwe der Schepen, in een blauwe linnen broek en een rood hemd met een blauwe sjerp in een veel minder ingewikkelde knoop. Beide vrouwen droegen de lange witte rouwstola’s voor Nesta din Reas, maar Renaile moest Nesta’s dood het diepst hebben gevoeld. Ze droeg een besneden houten schrijfkist met een inktpot in een van de hoeken en een vel papier met een paar gekrabbelde regels erbovenop geklemd. Haar zes gouden oorringen gingen schuil onder vleugen wit in haar zwarte haren, veel dunnere ringen dan de acht die ze had gedragen voordat ze over Nesta’s lot gehoord had, en de gouden ereketting over haar donkere linkerwang zag er kaal uit met alleen het medaillon van haar clan. Volgens Zeevolkgebruik had Nesta’s dood voor Renaile betekend dat ze opnieuw moest beginnen, met een even hoge rang als een vrouw die van leerling was verheven op de dag dat ze zelf haar eer had afgelegd. Haar gezicht stond nog steeds waardig, maar veel bedeesder nu ze de schrijfster van Chanelle was.

‘Ik ben onderweg...’ begon Elayne, maar Chanelle onderbrak haar koninklijk.

‘Welk nieuws hebt u over Talaan? En over Merilille? Probeert u ze eigenlijk wel te vinden?’

Elayne haalde diep adem. Schreeuwen tegen Chanelle had nooit zin. De vrouw was graag bereid om terug te schreeuwen en maar zelden om naar rede te luisteren. Ze was niet van plan om weer een wedstrijd aan te gaan wie het hardst kon schreeuwen. Bedienden die aan beide zijden langs glipten bleven niet staan om een buiging of een kniks te maken – ze voelden de sfeer hier – maar keken grimmig naar de Zeevolkvrouwen. Dat was fijn, al had het dat niet moeten zijn. Hoe verontrustend ze ook waren, de windvindsters waren gasten. Op een bepaalde manier dan, overeenkomst of niet. Chanelle had meer dan eens geklaagd over trage bedienden en lauw badwater. En dat was ook fijn. Toch zou ze haar waardigheid bewaren en beschaafd blijven.

‘Het nieuws is hetzelfde als gisteren,’ antwoordde ze rustig. Nou, dat probeerde ze tenminste. Als er nog iets van scherpte in haar stem te bespeuren was, zou de windvindster daar maar mee moeten leren leven. ‘Hetzelfde als vorige week, en de week daarvoor. Er zijn bij elke herberg in Caemlin vragen gesteld. Uw leerling is onvindbaar. Merilille is onvindbaar. Ze moeten een manier hebben gevonden om de stad te verlaten.’ De poortwachten waren gewaarschuwd om uit te kijken naar een vrouw van het Zeevolk met getatoeëerde handen, maar ze zouden een Aes Sedai die wilde vertrekken niet tegenhouden, wie ze ook bij zich had. De huurlingen zouden iedereen doorlaten die hun een paar munten toestopte. ‘En als u me nu wilt verontschuldigen, ik ben onderweg...’

‘Dat is niet goed genoeg.’ Chanelles stem klonk vurig genoeg om leer te verschroeien. ‘Jullie Aes Sedai houden elkaar de hand boven het hoofd. Merilille heeft Talaan ontvoerd, en ik denk dat jullie haar verstoppen. We gaan naar ze zoeken, en ik verzeker u dat als we ze vinden, Merilille zwaar zal worden gestraft voordat ze naar de schepen wordt gestuurd om haar deel van de overeenkomst na te komen.’

‘U vergeet zichzelf schijnbaar,’ zei Birgitte. Haar stem klonk mild, haar gezicht stond kalm, maar de binding trilde van woede. Ze hield haar boogstaf met beide handen voor zich, alsof ze ze anders tot vuisten zou ballen. ‘U trekt uw beschuldigingen terug, anders zult u boeten.’ Misschien was ze toch niet zo beheerst als ze leek. Zo ging je niet om met windvindsters. Het waren machtige vrouwen onder hun eigen volk, en gewend met die macht om te gaan. Maar Birgitte aarzelde niet. ‘Door de overeenkomst die Zaide heeft gesloten, staat u onder het gezag van vrouwe Elayne. Onder mijn gezag. Eventuele zoektochten die jullie uitvoeren, voeren jullie maar uit wanneer jullie niet nodig zijn. En ik moet me wel heel erg vergissen of jullie worden nu geacht in Tyr te zijn om wagenladingen graan en gezouten rundvlees te halen. Ik stel voor dat jullie daar nu onmiddellijk naartoe reizen, anders leren jullie zelf ook het een en ander over straf.’ O, dat was helemaal niet hoe je met windvindsters omging. ‘Nee,’ zei Elayne even vurig als Chanelle, en verbaasde zichzelf. ‘Zoek maar als je wilt, Chanelle, jij en alle windvindsters. Doorzoek Caemlin maar van het ene uiteinde tot het andere. En als jullie Talaan of Merilille niet kunnen vinden, bied je je verontschuldigingen aan omdat je me een leugenaar hebt genoemd.’ Nou, dat had die vrouw toch gedaan? Zo goed als, althans. Ze had veel zin Chanelle een klap te geven. Ze wilde... Licht, haar boosheid en die van Birgitte versterkten elkaar! Ze probeerde uit alle macht haar woede te onderdrukken voordat ze uitbarstte, maar het enige resultaat daarvan was een plotseling verlangen om te huilen, dat ze even krachtig moest bestrijden.

Chanelle ging rechtop staan, met een kwade blik. ‘U beweert dat we ons niet aan de overeenkomst hebben gehouden. We hebben de afgelopen maand gewerkt als hoosmeisjes. U stuurt ons niet weg zonder uw kant van de overeenkomst na te komen. Renaile, de Aes Sedai in De Zilveren Zwaan, moet worden verteld – verteld, ja! – dat ze Merilille en Talaan boven water moeten krijgen of anders zelf moeten betalen wat de Witte Toren schuldig is. Ze kunnen niet alles betalen, maar ze kunnen een begin maken.’ Renaile begon de zilveren dop van de inktpot los te draaien. ‘Geen briefje,’ snauwde Chanelle. ‘Ga het ze zelf vertellen. Nu.’ Renaile draaide de dop weer vast, boog bijna evenwijdig aan de vloer en raakte snel met haar vingertoppen haar hart aan. ‘Zoals u beveelt,’ mompelde ze, haar gezicht een donker masker. Ze aarzelde niet maar vertrok op een drafje zoals ze gekomen was, met de schrijfkist onder haar arm.

Elayne vocht nog steeds tegen het verlangen om Chanelle te slaan en tegelijk in huilen uit te barsten, en kromp ineen. Dit was niet de eerste keer dat het Zeevolk naar De Zilveren Zwaan ging, zelfs niet de tweede of derde keer, maar de vorige keren waren ze altijd met vragen gegaan, niet met eisen. Er verbleven op het ogenblik negen zusters in de herberg – het aantal bleef wisselen terwijl zusters de stad binnenkwamen of verlieten, en volgens de geruchten waren er ook andere Aes Sedai in de stad – en het baarde haar zorgen dat geen van hen in het paleis was verschenen. Ze had de Zwaan vermeden – ze wist hoe graag Elaida haar in handen wilde krijgen, maar niet wie de zusters in de Zwaan steunden, en of ze wel iemand steunden; ze hadden hun lippen stijf als mossels op elkaar gehouden bij Sareitha en Careane – maar ze had verwacht dat enkelen van hen wel naar het paleis zouden komen, al was het maar om erachter te komen wat er achter de bewering van het Zeevolk school. Waarom waren er zoveel Aes Sedai in Caemlin als Tar Valon zelf werd aangevallen? Het eerste antwoord dat haar te binnen schoot was dat het om haarzelf was, en dat maakte haar nog vastberadener om elke zuster te vermijden van wie ze niet wist of die Egwene steunde. Maar dat zou geen geruchten tegenhouden over de overeenkomst die was gesloten voor hulp bij het gebruik van de Schaal der Winden, en over de prijs die de Toren had beloofd te zullen betalen voor die hulp. Het Licht verzenge haar, maar dat nieuws zou een verdomde wagenlading vuurwerk zijn die ineens afging als het algemeen bekend werd onder de Aes Sedai. Erger nog. Tien wagenladingen.

Ze keek de wegdravende Renaile na en vocht om haar gevoelens in bedwang te krijgen. En probeerde haar spreektoon terug te brengen tot iets wat beschaafd klonk. ‘Ze gaat erg goed om met haar veranderde omstandigheden, vind ik.’

Chanelle pufte laatdunkend. ‘Dat mag ook wel. Een windvindster weet dat ze velen malen zal stijgen en dalen voordat haar lichaam terug wordt gegeven aan het zout.’ Ze keek de andere Zeevolkvrouw na, en iets van boosaardigheid kroop in haar stem. Het leek alsof ze het tegen zichzelf had. ‘Ze is van grotere hoogte gevallen dan de meesten, en ze had niet verbaasd moeten zijn dat ze zo hard landde nadat ze op zoveel tenen had getrapt toen ze...’ Ze klapte haar mond dicht en draaide zich met een boze ruk om naar Elayne, Birgitte, Aviendha en Reene. Ze keek zelfs boos naar de gardevrouwen en daagde hen uit iets te zeggen.

Elayne hield verstandig haar mond dicht, en, het Licht zij dank, dat deden de anderen ook. Ze dacht dat ze haar temperament grotendeels had gladgestreken en de wens om te huilen had onderdrukt, en ze wilde niets zeggen waardoor Chanelle misschien ging schreeuwen en al haar werk weer ongedaan maakte. Ze kon trouwens toch niets bedenken om te zeggen nadat ze dit had gehoord. Ze betwijfelde of het een gebruik van de Atha’an Miere was om wraak te nemen op iemand van wie je vond dat die haar hogere positie had misbruikt. Maar het was wel heel menselijk.

De windvindster bekeek haar fronsend van top tot teen. ‘U bent nat,’ zei ze alsof ze het net pas had opgemerkt. ‘Dat is helemaal niet goed in uw toestand. U moet zich onmiddellijk verkleden.’ Elayne gooide haar hoofd in haar nek en schreeuwde zo hard ze kon, een kreet van pure verontwaardiging en woede. Ze schreeuwde tot haar longen leeg waren en ze begon te hijgen. In de stilte die erop volgde keek iedereen haar onthutst aan. Bijna iedereen. Aviendha begon zo hard te lachen dat ze tegen een wandkleed moest leunen; er stonden jagers te paard op en een luipaard die zich naar hen had omgedraaid. Ze had een arm tegen haar middel gedrukt alsof haar ribben pijn deden. De binding was ook vervuld van vermaak – vermaak! – hoewel Birgittes gezicht even uitdrukkingsloos bleef als dat van een zuster.

‘Ik moet naar Tyr reizen,’ zei Chanelle even later, en draaide zich om zonder nog een woord te zeggen of een beleefd gebaar te maken. Reene en Reanne maakten kniksen, al keken ze geen van beiden echt in Elaynes ogen, en mompelden iets over taken voordat ze zich weg haastten.

Elayne staarde om beurten naar Birgitte en Aviendha. ‘Als jullie ook maar één woord zeggen,’ zei ze op waarschuwende toon. Birgitte trok zo’n onschuldig gezicht dat het overduidelijk nep was, en er kwam zo veel pret door de binding dat Elayne zelf ook de neiging moest onderdrukken om te lachen. Aviendha lachte alleen maar harder.

Elayne verzamelde haar rokken en zo veel mogelijk waardigheid en liep in de richting van haar vertrekken. Als ze sneller liep dan daarvoor, was dat omdat ze die natte spullen wilde uittrekken. Alleen maar daarom.

15

Een andere vaardigheid

Tot Elaynes woede, een stille, borrelende woede waardoor haar kaak verstrakte, verdwaalde ze onderweg naar haar vertrekken. Ze had die kamers al sinds ze haar kinderkamer had verlaten, maar twee keer liep ze een hoek om en ontdekte ze dat ze niet was waar ze had verwacht. En een brede, gebogen trap met een marmeren leuning bracht haar helemaal in de verkeerde richting. Ze mocht branden als haar zwangerschap haar verstand niet volkomen vertroebelde! Ze voelde verwondering en toenemende bezorgdheid door de binding komen toen ze terugliep en een andere trap beklom. Sommige gardevrouwen mompelden ongemakkelijk, net niet luid genoeg om te verstaan, tot de banierdraagster die de leiding had, een slanke Saldeaanse met koele ogen die Devore Zarbayan heette, hun met een scherp woord het zwijgen oplegde. Zelfs Aviendha begon haar twijfelende blikken toe te werpen. Nou, ze was niet van plan zich om de oren te laten slaan omdat ze verdwaalde – in het paleis! iedereen houdt zijn mond,’ zei ze grimmig, iedereen!’ voegde ze eraan toe toen Birgitte toch haar mond opendeed. De goudharige vrouw liet haar kaken weer op elkaar klappen en trok aan haar dikke vlecht, bijna net zoals Nynaeve altijd deed. Ze deed echter geen moeite haar afkeuring te verbergen, en er bleef verwondering en bezorgdheid door de binding komen. Voldoende om te zorgen dat Elayne zichzelf ook zorgen begon te maken. Ze worstelde om dat gevoel te onderdrukken voordat ze haar handen zou wringen en haar verontschuldigingen aan zou bieden.

‘Ik denk dat ik mijn eigen kamer maar ga opzoeken, als ik nog even iets mag zeggen,’ zei Birgitte met geknepen stem. ik wil droge kleren voordat mijn laarzen verslijten. We moeten hier later maar over praten. Ik vrees dat er niets aan te doen is, maar...’ Na een stijf knikje, waarbij ze nauwelijks haar hals boog, beende ze weg terwijl ze met haar boog heen en weer zwiepte.

Elayne riep haar bijna terug. Dat wilde ze wel. Maar Birgitte had evenzeer behoefte aan droge kleren als zij. Bovendien was haar stemming omgeslagen naar knorrig en koppig. Ze zou niét praten over verdwalen in de gangen waar ze nota bene was opgegroeid, nu niet en straks ook niet. Niets aan te doen? Wat bedoelde ze daarmee? Als Birgitte bedoelde dat haar verstand te beneveld was om er iets aan te doen...! Haar kaak verstrakte weer.

Uiteindelijk, na nog een onverwachte hoek, vond ze de hoge, met leeuwen besneden deuren van haar vertrekken en ze slaakte een zucht van verlichting. Ze begon al te denken dat haar herinneringen aan het paleis helemaal overhoop lagen. Twee gardevrouwen aan weerszijden van de deur, indrukwekkend in hun hoeden met brede randen en witte pluimen, hun sjerpen met kanten zomen en de Witte Leeuw erop geborduurd over hun gepoetste borstplaten en nog meer lichtgekleurde kant langs hun polsen en halzen, verstijfden toen ze naderde. Ze was van plan ze uit te rusten met roodgelakte borstplaten die pasten bij hun zijden jassen en broeken, zodra ze weer tijd had om aan dat soort dingen aandacht te besteden. Als ze er zo mooi uitzagen dat elke aanvaller hen zou negeren tot het te laat was, zou ze ervoor zorgen dat ze erbij liepen als pauwen. Geen van de gardevrouwen leek het erg te vinden. Sterker nog, ze keken uit naar hun gelakte borstplaten. Ze had sommige mensen, die niet wisten dat ze het hoorde, de gardevrouwen bijna horen hekelen – meestal vrouwen, maar ook Doilin Mellar, hun eigen bevelvoerder – maar ze had er volledig vertrouwen in dat de vrouwen haar konden beschermen. Ze waren dapper en vastberaden, anders zouden ze hier niet zijn. Yurith Azeri en anderen die wachten van kooplieden waren geweest, een zeldzaam beroep voor vrouwen, gaven dagelijks zwaardlessen, en elke dag verzorgde een van de zwaardhanden een tweede les. Sareitha’s Ned Yarman en Vandenes Jaem waren heel lovend over hoe snel ze leerden. Jaem zei dat het kwam doordat ze niet dachten dat ze al iets wisten over hoe je een zwaard moest gebruiken, maar dat leek belachelijk. Hoe kon je denken dat je iets al wist als je er lessen voor nodig had? Ondanks de wachtposten bij de deur liet Devore twee van de vrouwen die bij haar waren naar binnen gaan met getrokken zwaarden, terwijl Elayne in de gang wachtte met Aviendha en de rest, ongeduldig met haar voet tikkend. Niemand keek haar aan. De doorzoeking was geen bewijs van onvermogen van de vrouwen die de deuren bewaakten – ze nam aan dat iemand tegen de muren van het paleis kon opklimmen; er waren genoeg beeldhouwwerken op aangebracht om je aan vast te houden – maar ze ergerde zich wel dat ze erop moest wachten. Pas toen ze naar buiten kwamen en Devore meldden dat er geen moordenaars binnen waren, geen Aes Sedai om Elayne terug te voeren naar Elaida en de Toren, mochten zij en Aviendha naar binnen. De gardevrouwen gingen aan weerszijden van de deur staan bij de anderen. Ze was er niet zeker van of ze haar lichamelijk zouden hebben tegengehouden als ze eerder naar binnen was gelopen, maar tot nu toe had ze dat niet willen uitproberen. Het zou ondraaglijk zijn geweest om te worden tegengehouden door haar eigen lijfwachten, ook al deden ze dan gewoon hun werk. Ze kon het risico maar beter gewoon helemaal vermijden.

Er brandde een vuurtje in de kleine witmarmeren haard in de voorkamer, maar er kwam maar weinig warmte vanaf. De tapijten waren weggehaald voor de lente en de vloertegels voelden koud onder haar schoenzolen, hoe dik die ook waren. Essande, haar kamenierster, spreidde haar met rood afgezette grijze rokken met verrassend veel elegantie, zelfs al had de slanke, witharige vrouw pijnlijke gewrichten, wat ze ontkende en waarvoor ze geen Heling wilde aanvaarden. Ze zou elk voorstel om weer met pensioen te gaan even vurig hebben geweigerd. Elaynes Gouden Lelie was groot op haar borst geborduurd en werd met trots gedragen. Een stap achter haar stonden twee jongere vrouwen. Ze droegen een gelijksoortige livrei maar met kleinere lelies, twee zussen met vierkante gezichten die Sephanie en Naris heetten. Ze waren verlegen maar goed onderwezen door Essande en maakten diepe kniksen, bijna tot aan de vloer. Essande bewoog misschien langzaam en was breekbaar, maar ze verspilde nooit tijd aan zinloos geklets of opmerkingen over zaken die iedereen kon zien. Ze riep niets over hoe nat Elayne en Aviendha waren, hoewel de gardevrouwen haar ongetwijfeld al op de hoogte hadden gebracht. ‘We zullen zorgen dat u warm en droog wordt, Vrouwe, en u in passende kleding helpen voor uw ontmoeting met de huurlingen. De rode zijde met vuurdruppels langs de hals zal wel indruk maken. Het is ook hoog tijd dat u wat eet. En zeg maar niet dat u al gegeten hebt, Vrouwe. Naris, ga maaltijden uit de keuken halen voor vrouwe Elayne en vrouwe Aviendha.’ Aviendha lachte snuivend, maar ze was allang opgehouden te protesteren als men haar vrouwe noemde. En dat was maar goed ook, want Essande hield er toch niet mee op. Je kon bedienden bepaalde dingen opdragen, maar er waren ook dingen die je gewoon moest ondergaan. Naris grimaste en haalde om de een of andere reden diep adem, maar ze maakte een diepe kniks voor Essande en een nog iets diepere voor Elayne – zij en haar zuster hadden evenveel ontzag voor de oudere vrouw als voor de erfdochter van Andor – voordat ze haar rokken bijeen pakte en zich de gang in haastte.

Elayne grimaste ook. De gardevrouwen hadden Essande schijnbaar ook over de huurlingen verteld. En dat ze niet gegeten had. Ze vond het vreselijk als mensen achter haar rug om over haar praatten. Maar hoeveel daarvan lag aan haar wisselende stemmingen? Ze kon zich niet herinneren dat ze zich er ooit eerder aan had gestoord als een bediende van tevoren wist welk gewaad ze moest klaarleggen, of dat iemand wist dat ze trek had en zonder te vragen een maaltijd liet aanrukken.

Bedienden praatten met elkaar – roddelden voortdurend, eigenlijk; dat was een gegeven – en gaven alles door waardoor ze hun meesteres beter konden dienen, als ze goed waren in hun werk. Essande was heel goed in haar werk. Toch zat het haar dwars, meer nog omdat ze wist dat het irrationeel was.

Ze liet Essande haar en Aviendha naar de kleedkamer voorgaan, terwijl Sephanie hen volgde. Ze voelde zich intussen ellendig, klam en rillerig, niet te vergeten boos op Birgitte omdat ze was weggelopen, angstig omdat ze verdwaald was in het paleis waar ze was opgegroeid, en chagrijnig omdat haar lijfwachten over haar kletsten. Eigenlijk voelde ze zich vreselijk.

Essande had haar al snel uit haar natte spullen geholpen en haar in een grote witte handdoek gewikkeld die over een rek voor de brede marmeren haard aan het uiteinde van de kamer had gehangen. Dat kalmeerde haar. Dit vuur was helemaal niet klein, en het was bijna heet in de kamer, een welkome warmte die in haar huid trok en de rillingen verjaagde. Essande droogde Elaynes haren terwijl Sephanie hetzelfde deed bij Aviendha, wat Aviendha nog steeds niet graag had, hoewel dit nauwelijks de eerste keer was. Zij en Elayne borstelden vaak ’s avonds elkaars haren, maar als die eenvoudige taak werd uitgevoerd door een bediende, kregen Aviendha’s zongebruinde wangen een roze kleur.

Toen Sephanie een van de kledingkasten langs de muur opende, zuchtte Aviendha diep. Ze hield een handdoek losjes om zich heen gewikkeld – ze schaamde zich wanneer een andere vrouw haar haren droogde, maar ze had geen problemen met bijna naakt zijn – en een tweede, kleinere handdoek was om haar haren gedraaid. ‘Vind je dat ik natlanderkleren moet dragen, Elayne, aangezien we die huurlingen gaan spreken?’ vroeg ze met grote tegenzin. Essande glimlachte. Ze genoot ervan om Aviendha in zijde te kleden. Elayne verborg zelf ook een glimlach, geen eenvoudige taak, want ze wilde eigenlijk lachen. Haar zuster deed alsof ze niet van zijde hield, maar ze miste maar zelden een kans om het te dragen. ‘Als je het kunt verdragen, Aviendha,’ zei ze ernstig, en schikte zorgvuldig haar eigen handdoek. Essande zag haar elke dag naakt, en Sephanie ook, maar het moest wel een reden hebben. ‘Voor het beste resultaat moeten wij beiden ze paf laten staan. Je vindt het toch niet echt heel erg?’

Maar Aviendha stond al bij de kast, en haar handdoek hing zorgeloos open terwijl ze langs de gewaden streek. Er hingen verschillende Aielkledingstukken in een andere kast, maar Tylin had haar kisten vol fijn gesneden zijde en wol gegeven voordat ze uit Ebo Dar vertrokken, genoeg om bijna een kwart van de besneden kasten mee te vullen.

Door die korte tijd van pret had Elayne niet langer het gevoel dat ze overal ruzie over moest maken, dus liet ze zich zonder klagen door Essande in het roodzijden gewaad helpen, met vuurdruppels zo groot als vingerkootjes in een band rond de hoge hals. Het kledingstuk zou zeker indruk maken, en ze hoefde er verder geen juwelen bij te dragen, hoewel de Grote Serpent-ring om haar rechterhand natuurlijk juweel genoeg was voor iedereen. De witharige vrouw was voorzichtig, maar toch kromp Elayne ineen terwijl ze de rijen kleine knoopjes op haar rug dichtmaakte en het lijfje om haar gevoelige borsten aansnoerde. De meningen over hoe lang zoiets duurde liepen uiteen, maar iedereen had gezegd dat ze nog meer zwelling kon verwachten.

O, was Rhand maar hier om de volledige effecten van haar binding met hem te voelen. Dat zou hem leren haar zo zorgeloos zwanger te maken. Natuurlijk, ze had hartenbladthee kunnen drinken voordat ze met hem naar bed was gegaan – ze duwde die gedachte resoluut van zich af. Dit was allemaal Rhands schuld, en dat was dat. Aviendha koos blauw, zoals zo vaak, met rijen pareltjes langs het lijfje. De zijde was niet zo diep uitgesneden als de gewaden die men nu in Ebo Dar droeg, maar toonde toch wat van haar boezem; dat was bij de meeste gewaden uit Ebo Dar het geval. Terwijl Sephanie haar knopen dichtmaakte, speelde Aviendha met iets wat ze uit haar riembuidel had gehaald: een dolkje met een ruw heft van hertshoorn, omwikkeld met gouddraad. Het was een ter’angreaal, hoewel Elayne niet had kunnen ontdekken waar hij voor diende voordat haar zwangerschap een eind had gemaakt aan dat soort onderzoeken. Ze wist niet dat haar zuster het ding bij zich droeg. Aviendha’s ogen stonden bijna dromerig terwijl ze ernaar staarde. ‘Waarom fascineert dat ding je zo?’ vroeg Elayne. Dit was niet de eerste keer dat ze zag dat de andere vrouw zo in beslag werd genomen door het mes.

Aviendha schrok en knipperde met haar ogen naar de dolk in haar handen. Het ijzeren lemmet – het leek op ijzer, tenminste, en voelde ook bijna zo aan – was voor zover Elayne kon zien nog nooit geslepen en was niet veel langer dan haar handpalm, maar in verhouding breed. Zelfs de punt was te bot om mee te steken, ik wilde hem aan jou geven, maar je zei er nooit iets over, dus dacht ik dat ik het mis had. En toen dachten we dat je veilig was, voor sommige gevaren althans, terwijl dat niet zo was. Dus besloot ik hem te houden. Op die manier zou ik je, als ik gelijk heb, tenminste kunnen beschermen, en als ik het mis had kon dat geen kwaad.’

Elayne schudde verward haar hoofd. ‘Gelijk over wat? Waar heb je het over?’

‘Over dit,’ zei Aviendha, en stak de dolk omhoog, ik denk dat als je dit bij je draagt, de Schaduw je niet kan zien. Ook de Ooglozen of de schaduwmonsters niet, misschien zelfs de Bladbruiners niet. Maar ik moet me vergist hebben als jij het niet zag.’ Sephanie hield haar adem in en stopte met haar werk tot Essande haar zachtjes vermaande. Essande was al te oud om van streek te raken als de Schaduw werd genoemd. Of wat dan ook, eigenlijk. Elayne staarde. Ze had geprobeerd Aviendha te leren om ter’angreaal te maken, maar haar zuster had op dat vlak geen greintje vaardigheid. Maar misschien had ze een andere vaardigheid, een die misschien zelfs een Talent kon worden genoemd. ‘Kom mee,’ zei ze. Ze greep Aviendha’s arm en trok haar bijna mee de kleedkamer uit. Essande volgde met een stroom van protest, en Sephanie ook, die probeerde tijdens het lopen Aviendha’s gewaad dicht te knopen. In de grootste van haar twee zitkamers brandden vuren in allebei de open haarden. Het was er niet zo warm als in de kleedkamer, maar toch aangenaam. De tafel met fijn besneden randen, omgeven door stoelen met lage rugleuningen midden op de witbetegelde vloer, was de plaats waar zij en Aviendha meestal aten. Er lag een stapel in leer gebonden boeken uit de librije van het paleis aan een kant van de tafel, geschiedenissen van Andor en boeken met verhalen. De staande spiegellampen gaven goed licht, en ze lazen hier ook vaak in de avond.

Een lange tafel tegen een van de donkere houten wanden lag vol ter’angrealen uit de verstopplaats van de Kinne in Ebo Dar: kommen en schalen, beeldjes en figuurtjes, juwelen, allerlei soorten dingen. De meeste zagen er heel gewoon uit, al was het ontwerp van sommige wat vreemd, maar zelfs de meest breekbaar ogende ervan waren onbreekbaar, en sommige waren veel lichter of zwaarder dan ze eruitzagen. Ze kon ze niet langer veilig echt goed bestuderen – Min had haar verzekerd dat haar kroost niets zou overkomen, maar nu ze zo’n glibberige greep had op de Kracht, was de kans wel groot dat ze zichzelf schade zou berokkenen – maar ze wisselde elke dag de voorwerpen op de tafel. Ze koos dan willekeurige stukken uit de manden in de zijkamer van haar vertrekken, gewoon om ernaar te kijken en na te denken over wat ze had ontdekt voordat ze in verwachting was. Niet dat ze veel had ontdekt – niets, eigenlijk – maar ze kon er wel over nadenken. Ze maakte zich geen zorgen over diefstal. Reene had de meeste, zo niet alle, oneerlijke bedienden opgespoord, en de doorlopende bewaking voor haar deur zorgde voor de rest.

Met een afkeurende trek om haar mond – aankleden deed je in de kleedkamer, fatsoenlijk, niet ergens waar iedereen kon binnenlopen – ging Essande verder met Elaynes knoopjes. Sephanie, waarschijnlijk even van streek over het ongenoegen van de oudere vrouw als over iets anders, hijgde terwijl ze Aviendha verder hielp. ‘Kies er een uit en vertel me wat je denkt dat hij doet,’ zei Elayne. Met kijken en nadenken was ze niets opgeschoten, en dat had ze ook niet verwacht. Maar als Aviendha kon voelen wat een ter’angreaal deed door hem alleen maar vast te houden... Ze voelde een steek van afgunst, heet en bitter, maar ze drukte het gevoel weg en gaf het toen nog een stevige zet om er zeker van te zijn dat het weg was. Ze wilde niet jaloers zijn op Aviendha!

‘Ik weet niet of ik dat kan, Elayne. Ik denk alleen dat dit mes een soort ban maakt. En ik moet het mis hebben, anders zou jij het weten. Jij weet meer van die dingen dan wie ook.’ Elaynes wangen werden warm van schaamte, ik weet lang niet zoveel als je schijnt te denken. Probeer het, Aviendha. Ik heb nog nooit gehoord dat iemand in staat was om ter’angrealen te “lezen”, maar als je het kunt, zelfs maar een beetje, dan zou dat toch schitterend zijn?’

Aviendha knikte, maar ze keek twijfelend. Aarzelend raakte ze een dunne zwarte staaf aan, een pas lang en zo soepel dat hij rond kon worden gebogen en dan weer terugsprong, die midden op tafel lag. Ze raakte hem aan maar trok onmiddellijk haar hand weer terug en veegde onbewust haar vingers aan haar rokken af. ‘Deze veroorzaakt pijn.’

‘Dat heeft Nynaeve ons verteld,’ zei Elayne ongeduldig, en Aviendha keek haar strak aan.

‘Nynaeve Almaeren zei niet dat je zelf kunt bepalen hoeveel pijn hij veroorzaakt.’ Ze werd echter meteen weer overmand door onzekerheid en haar stem werd aarzelend. ‘Tenminste, dat denk ik. Ik denk dat één klap hiermee kan aanvoelen als één klap, maar ook als honderd klappen. Maar ik raad maar wat, Elayne. Het is alleen maar wat ik denk.’

‘Ga door,’ moedigde Elayne haar aan. ‘Misschien vinden we iets waardoor het zeker wordt. En deze dan?’ Ze pakte een vreemd gevormde halve bol van metaal op. Hij was voorzien van merkwaardige, hoekige patronen en leek heel fijntjes te zijn gegraveerd. Hij was veel te dun om als helm gebruikt te worden, hoewel hij twee keer zo zwaar was als hij eruitzag. Het metaal voelde glibberig aan, niet gewoon glad maar alsof het geolied was.

Aviendha legde de dolk met tegenzin neer en draaide de halve bol om in haar handen voordat ze hem weer op tafel legde en de dolk weer pakte. ‘Ik denk dat je daarmee een soort... machine kunt besturen.’ Ze schudde haar hoofd. ‘Maar ik weet niet hoe, of wat voor machine. Snap je? Ik raad maar wat.’

Elayne liet haar echter niet ophouden. Aviendha raakte ter’angreaal na ter’angreaal aan of hield ze soms even vast, en telkens had ze een antwoord. Ze gaf het aarzelend en met de waarschuwing dat het maar een aanname was, maar ze gaf telkens antwoord. Ze dacht dat een kleine doos met scharnieren, schijnbaar van ivoor en voorzien van kronkelige rode en groene strepen, muziek bevatte, honderden wijsjes, misschien wel duizenden. Bij een ter’angreaal zou dat kunnen. Een mooie muziekdoos kon immers ook rollen bevatten voor wel honderd wijsjes, en sommige konden behoorlijk lange stukken afspelen op de ene rol na de andere, zonder ze te wisselen. Een nogal platte witte schaal van bijna een pas doorsnee diende om te kijken naar dingen die ver weg waren, dacht ze, en een hoge vaas bewerkt met groene en blauwe ranken – blauwe ranken! – zou water uit de lucht verzamelen. Dat klonk als een nutteloos ding, maar Aviendha streelde hem bijna, en even later bedacht Elayne dat zoiets natuurlijk heel nuttig zou zijn in de Woestenij. Als hij deed wat Aviendha vermoedde. En als iemand ontdekte hoe hij werkte. Een zwart met witte vogel met lange, uitgespreide vleugels diende om met mensen te praten over grote afstand, zei ze. Dat gold ook voor een blauwe vrouwenfiguur, klein genoeg om in haar handpalm te passen, die een vreemd gesneden gewaad met jas droeg. En vijf oorringen, zes ringen om haar vingers en drie armbanden. Elayne kreeg het gevoel dat Aviendha het opgaf en telkens hetzelfde antwoord gaf in de hoop dat ze niet meer verder zou vragen, maar toen besefte ze dat haar zusters stem steeds meer vertrouwen kreeg in plaats van minder, dat de bezwaren dat ze maar wat giste minder werden. En haar ‘gissingen’ werden gedetailleerder. Een gebogen matzwarte staf zonder verdere kenmerken, zo dik als haar pols – hij leek van metaal, maar het uiteinde vormde zich naar de hand die hem greep – deed haar denken aan snijden, aan het snijden van metaal of steen als het niet te dik was. Alleen niets wat kon branden. Het schijnbaar glazen figuurtje van een man, een voet hoog, met zijn hand opgeheven in een stopgebaar, zou ongedierte verjagen, en dat zou zeker handig zijn geweest gezien de ratten- en vliegenplaag in Caemlin. Een stenen snijwerkje zo groot als haar hand, helemaal bestaand uit diepblauwe kronkels – hij voelde als steen maar zag er op de een of andere manier niet echt gesneden uit – diende om iets te laten groeien. Geen planten. Het deed haar denken aan gaten, maar niet exact. En ze dacht niet dat iemand hoefde te geleiden om hem te gebruiken. Alleen maar het juiste lied zingen! Voor sommige ter’angrealen was geleiden niet nodig, maar werkelijk! Zingen?

Sephanie was klaar met Aviendha’s gewaad en luisterde aandachtig naar de voordracht terwijl haar ogen steeds groter werden. Essande luisterde ook belangstellend, haar hoofd een beetje schuin, en mompelde bij elke onthulling iets, maar ze stond niet op haar tenen te wippen zoals Sephanie. ‘En die, Vrouwe?’ liet de jongere vrouw zich ontglippen toen Aviendha even stopte. Ze wees naar een beeldje van een stevige man met een baard en een brede glimlach, met een boek in zijn handen. Hij was twee voet hoog, leek van brons te zijn gemaakt dat donker was verkleurd door ouderdom en was daar ook zeker zwaar genoeg voor. ‘Als ik naar hem kijk, krijg ik zelf ook altijd de neiging om te lachen, Vrouwe.’

‘Ik ook, Sephanie Pelden,’ zei Aviendha, en streelde het hoofd van de bronzen man. ‘Hij houdt meer vast dan het boek dat je ziet. Hij houdt vele duizenden boeken in zijn handen.’ Plotseling omgaf de gloed van saidar haar, en ze raakte het figuurtje met dunne stromen Vuur en Aarde aan.

Sephanie slaakte een kreetje toen er twee woorden in de Oude Spraak in de lucht boven het beeldje verschenen, zo zwart alsof ze geschreven waren met goede inkt. Enkele letters hadden een nogal vreemde vorm, maar de woorden waren duidelijk. Ansoen en Imsoen, zwevend in het niets. Aviendha keek bijna even verschrikt als de bediende.

‘Ik geloof dat we eindelijk bewijs hebben,’ zei Elayne kalmer dan ze zich voelde. Haar hart klopte in haar keel. Leugens en waarheid, was de betekenis van die twee woorden. Of misschien waren fictie en niet-fictie hier betere termen. Het was bewijs genoeg voor haar. Ze keek waar de stromingen het beeldje raakten voor wanneer ze haar studie weer kon oppakken. ‘Maar dat had je niet moeten doen. Het is niet veilig.’

De gloed rondom Aviendha verdween. ‘O, Licht,’ riep ze uit, en sloeg haar armen om Elayne heen. ik dacht er niet bij na! Ik ben je zoveel toh verschuldigd! Ik wilde jou of je kindertjes niet in gevaar brengen! Nooit!’

‘Mijn kindertjes en ik zijn ongedeerd,’ lachte Elayne, en omhelsde haar. ‘Mins schouwen, weet je nog?’ Haar kinderen waren tenminste veilig. Tot ze geboren waren. Zoveel kinderen stierven in hun eerste levensjaar. Min had niets meer gezegd dan dat ze gezond geboren zouden worden. Min had ook niets gezegd over dat ze niet zou opbranden, maar ze was niet van plan dat ter sprake te brengen nu haar zuster zich toch al schuldig voelde. ‘Je hebt geen toh aan mij. Ik dacht aan jou. Je had wel kunnen doodgaan of opbranden.’ Aviendha boog een stukje achterover om Elayne in de ogen te kunnen kijken. Wat ze daar zag stelde haar gerust, want haar lippen krulden in een glimlachje. ‘Ik heb hem echter wel aan de praat gekregen. Misschien kan ik ze bestuderen. Als jij me begeleidt, is er niets aan de hand. Het duurt nog maanden voordat je het zelf weer kunt.’

‘Daar heb je helemaal geen tijd voor, Aviendha,’ zei een vrouwenstem vanuit de deuropening. ‘We vertrekken. Ik hoop dat je er niet gewend aan bent geraakt om zijde te dragen. Ik zie je, Elayne.’ Aviendha sprong achteruit en bloosde vurig toen er twee Aielvrouwen de kamer binnenkwamen, en niet zomaar Aiel. De lichtharige Nadere, zo lang als de meeste mannen en ook nog breed, was een Wijze met behoorlijk wat aanzien onder de Goshien. Dorindha, met wat grijs in haar lange rode haar, was de echtgenote van Bael, stamhoofd van de Goshien, hoewel ze werkelijk aanzien had doordat ze dakvrouwe was van de Rookwatersibbe, de grootste veste van de stam. Zij was degene die had gesproken.

‘Ik zie je, Dorindha,’ zei Elayne. ik zie je, Nadere. Waarom halen jullie Aviendha weg?’

‘Je zei dat ik bij Elayne mocht blijven om haar te bewaken,’ protesteerde Aviendha.

‘Dat klopt, Dorindha.’ Elayne pakte haar zusters hand stevig beet, en Aviendha kneep terug. ‘Jij en de Wijzen.’

Dorindha’s gouden en ivoren armbanden rammelden toen ze haar donkere stola verschikte. ‘Hoeveel mensen heb je nodig om je te bewaken, Elayne?’ vroeg ze droog. ‘Je hebt misschien wel honderd mensen die niets anders doen en die even hard zijn als Far Dareis Mai.’ Een glimlach verdiepte de rimpels bij haar ooghoeken. ‘Volgens mij wilden die vrouwen buiten dat we onze riemmessen overhandigden voordat ze ons binnenlieten.’

Nadere raakte het hoornen heft van haar mes aan en er scheen een fel licht in haar groene ogen, hoewel de wachten waarschijnlijk niets hadden laten merken van zo’n wens.

Zelfs Birgitte, die niemand vertrouwde als het op Elaynes veiligheid aankwam, zag geen gevaar in de Aiel, en Elayne had bepaalde verplichtingen aanvaard toen zij en Aviendha elkaar adopteerden. Wijzen die deel hadden uitgemaakt van die ceremonie, zoals Nadere, konden overal in het paleis gaan en staan, waar en wanneer ze wilden; dat was een van de voorwaarden. Dorindha’s aanwezigheid straalde zo veel autoriteit uit, op een rustige manier, dat het ondenkbaar leek dat iemand haar de weg zou proberen te versperren. ‘Je lessen liggen al te lang stil, Aviendha,’ zei Nadere ferm. ‘Ga passende kleding aantrekken.’

‘Maar ik leer zoveel van Elayne, Nadere. Wevingen die zelfs jij niet kent. Ik denk dat ik het kan laten regenen in het Drievoudige Land! En we hebben net ontdekt dat ik...’

‘Wat je ook geleerd hebt,’ onderbrak Nadere haar scherp, ‘schijnbaar ben je evenveel vergeten. Zoals dat je nog steeds een leerling bent. De Kracht is wel het minste van wat een Wijze moet kennen, anders zouden alleen diegenen die konden geleiden Wijzen zijn. Ga je nu omkleden, en prijs je maar gelukkig dat ik je niet bloot terug laat komen om een afranseling in ontvangst te nemen. Op dit ogenblik worden de tenten opgebroken. Als het vertrek van de stam wordt vertraagd, laat ik je alsnog straffen.’

Zonder nog een woord te zeggen liet Aviendha Elaynes hand los en rende de kamer uit. Ze botste tegen Naris aan, die wankelde en bijna een groot dienblad met een doek eroverheen liet vallen. Na een snelle blik van Essande haastte Sephanie zich achter Aviendha aan. Naris’ ogen werden groot toen ze de Aielvrouwen zag, maar Essande gaf haar een standje omdat het zo lang had geduurd en liet haar de maaltijd op tafel zetten. De jonge bediende haastte zich en mompelde zachtjes verontschuldigingen.

Elayne wilde ook achter Aviendha aan rennen, om elk ogenblik dat ze nog kon met haar door te brengen, maar Naderes belofte van straf hield haar tegen. ‘Ga je uit Caemlin weg, Dorindha? Waar ga je naartoe?’ Hoezeer Elayne de Aiel ook mocht, ze had liever niet dat ze door het land gingen zwerven. Zo instabiel als de toestand nu was, leverden ze al genoeg problemen op als ze enkel maar hun kamp verlieten om te jagen of te handelen.

‘We gaan weg uit Andor, Elayne. Over een paar uur zijn we ver voorbij je grenzen. Waar we naartoe gaan, moet je de car’a’carn vragen.’ Nadere was aan komen lopen om te bekijken wat Naris klaarzette, en Naris begon zo te trillen dat ze bijna een schotel uit haar handen liet vallen.

‘Dit ziet er goed uit, maar sommige van die kruiden ken ik niet,’ zei de Wijze. ‘Heeft je vroedvrouw dit alles goedgekeurd, Elayne?’

‘Ik roep wel een vroedvrouw als de tijd nabij is, Nadere. Dorindha, je denkt toch niet dat Rhand zou willen dat ik jullie bestemming niet weet? Wat heeft hij gezegd?’

Dorindha haalde haar schouders op. ‘Hij heeft een boodschapper gestuurd, een van de zwartjassen, met een brief voor Bael. Bael liet me hem natuurlijk lezen...’ – aan haar stem te horen was daar nooit twijfel over geweest – ‘... maar de car’a’carn heeft Bael gevraagd om het tegen niemand te zeggen, dus kan ik het je niet vertellen.’

‘Geen vroedvrouw?’ vroeg Nadere ongelovig. ‘Wie zegt je dan wat je moet eten en drinken? Wie geeft je de juiste kruiden? Kijk niet zo fel naar me, vrouw. Melaine heeft een slechter humeur dan dat van jou ooit kan zijn, maar ze is verstandig genoeg om zich in dit soort dingen door Monaelle te laten leiden.’

‘Elke vrouw in het paleis ziet toe op wat ik eet,’ antwoordde Elayne bitter. ‘Soms denk ik wel dat alle vrouwen in Caemlin dat doen. Dorindha, kun je me dan tenminste niet...’

‘Vrouwe, uw eten wordt koud,’ zei Essande vriendelijk, maar met net dat beetje strengheid dat een oudere kamenierster was toegestaan. Elayne knarste op haar tanden en schreed naar de stoel waar Essande achter stond. Ze stampte niet, hoewel ze dat wel graag wilde. Ze schreed. Essande haalde een ivoren haarborstel tevoorschijn, haalde de handdoek van Elaynes hoofd en begon haar haren te borstelen terwijl ze at. Ze at voornamelijk omdat als ze dat niet deed, iemand alleen maar meer warm voedsel voor haar zou gaan halen, en omdat Essande en haar eigen lijfwacht haar daar anders heel goed zouden kunnen vasthouden totdat ze at. Maar op de stukken gedroogde appel na die nog niet bedorven waren, smaakte de maaltijd bijzonder slecht. Het brood was knapperig van de graanklanders en de gewelde bonen, gedroogde omdat alle andere bonen bedorven waren, waren taai en smakeloos. De appel was in een kom met kruiden gedaan – gesneden kliswortel, zwarte haagdoorn, krampberk, paardenbloem, netelblad – met een beetje olie, en ze had een stuk geitenvlees dat was gestoofd in een saaie soep. Er zat zo goed als geen zout in. Ze zou een moord plegen voor een gezouten biefstuk die droop van het vet! Op Aviendha’s bord lag gesneden rundvlees, maar het zag er taai uit.

Ze kon wel om wijn vragen, maar ze kreeg alleen water of geitenmelk te drinken. Ze verlangde bijna evenzeer naar thee als naar vet vlees, maar zelfs van de slapste moest ze meteen plassen, en dat moest ze toch al zo vaak. Dus at ze braaf, mechanisch haar bord leeg en probeerde aan alles te denken behalve aan wat ze proefde. Op de appel na, dan.

Ze probeerde nieuws over Rhand uit de twee Aielvrouwen los te krijgen, maar schijnbaar wisten ze nog minder dan zij. Voor zover ze dat wilden toegeven, althans. Ze konden heel goed hun mond houden als ze wilden. Ze wist in ieder geval dat hij ergens ver in het zuidoosten was. Ergens in Tyr, vermoedde ze, hoewel hij evengoed op de Vlakte van Maredo of op de Rug van de Wereld kon zijn. Verder wist ze dat hij nog leefde, en meer niet. Ze had geprobeerd het gesprek op Rhand te houden in de hoop dat ze zich iets zouden laten ontvallen, maar ze had net zo goed kunnen proberen om bakstenen tussen haar vingers fijn te knijpen. Dorindha en Nadere hadden hun eigen doelstellingen, namelijk haar ervan overtuigen dat ze onmiddellijk een vroedvrouw moest hebben. Ze gingen maar door over hoe ze zichzelf en haar kindertjes in gevaar kon brengen, en zelfs Mins schouwen kon ze niet van die gedachte afbrengen. ‘Goed dan,’ zei ze uiteindelijk, terwijl ze haar mes en vork op tafel liet vallen, ik zal vandaag beginnen er een te zoeken.’ En als ze niemand vond, nou, dan zouden zij daar nooit achter komen. ‘Mijn nicht is vroedvrouw, Vrouwe,’ zei Essande. ‘Melfane verkoopt kruiden en zalfjes in een winkel in de Kaarsenstraat, in de Nieuwe Stad, en volgens mij is ze heel kundig.’ Ze duwde een paar laatste krullen op hun plaats en stapte met een tevreden glimlach achteruit. ‘U doet me zo aan uw moeder denken, Vrouwe.’ Elayne zuchtte. Schijnbaar zou ze een vroedvrouw krijgen, of ze er nu een wilde of niet. Nóg iemand om ervoor te zorgen dat haar maaltijden nergens naar smaakten. Nou, misschien had de vroedvrouw iets tegen haar rugpijn ’s avonds en haar gevoelige borsten. Het Licht zij dank dat ze geen last had gehad van misselijkheid. Vrouwen die konden geleiden hadden daar nooit last van tijdens de zwangerschap. Toen Aviendha terugkeerde, droeg ze weer Aielkleding. Ze had haar nog vochtige stola over haar armen geslagen, een donkere sjaal om haar slapen gebonden om haar haren uit haar gezicht te houden, en een bundel op haar rug. In tegenstelling tot de veelheid aan armbanden en halssnoeren die Dorindha en Nadere droegen, had zij alleen een zilveren ketting om haar hals met druk bewerkte schijven in een ingewikkeld patroon, en één ivoren armband besneden met rozen en doorns. Ze gaf Elayne de stompe dolk. ‘Je moet hem bij je houden voor je veiligheid. Ik zal je zo vaak mogelijk proberen te bezoeken.’

‘Je kunt misschien af en toe op bezoek komen,’ zei Nadere streng, ‘maar je bent achteropgeraakt en je moet hard werken om het weer in te halen. Vreemd,’ peinsde ze hoofdschuddend, ‘om zo achteloos te spreken over bezoeken over zo’n grote afstand. Om roeden, honderden roeden, in één stap te overbruggen. We hebben met vreemde dingen kennisgemaakt in de natlanden.’

‘Kom, Aviendha, we moeten gaan,’ zei Dorindha. ‘Wacht,’ zei Elayne. ‘Wacht even, alsjeblieft.’ Ze greep de dolk en rende naar haar kleedkamer. Sephanie was bezig Aviendha’s blauwe gewaad op te hangen en maakte een kniks, maar Elayne negeerde haar en opende het besneden deksel van haar ivoren juwelenkistje. Boven op de halskettingen, armbanden en pinnen in de verschillende vakjes lag een pin in de vorm van een schildpad, die van amber leek. Er lag ook een zittende vrouw, bedekt met haar eigen haren, schijnbaar van ivoor dat door ouderdom was verkleurd. Het waren allebei angrealen. Ze legde de dolk met het hoornen heft in het kistje, pakte de schildpad op en toen, impulsief, greep ze de gedraaide stenen droomring, helemaal in rood en blauw en bruin. Zij kon hem schijnbaar niet meer gebruiken nu ze zwanger was, en als ze Geest kon weven had ze nog de zilveren ring in gevlochten spiralen, die was teruggehaald van Ispan.

Ze haastte zich terug naar de zitkamer en trof Dorindha en Nadere ruziënd aan, of in een drukke discussie, terwijl Essande deed alsof ze met haar vingers zocht naar stof onder de rand van de tafel. Aan de stand van haar hoofd te zien luisterde ze echter aandachtig. Naris, die Elaynes borden weer op het dienblad zette, gaapte de Aielvrouwen openlijk aan.

‘Ik zei haar dat ze straf zou krijgen als ons vertrek vertraagd werd,’ zei Nadere nogal verhit toen Elayne binnenkwam. ‘Het is niet echt eerlijk als het niet haar schuld is, maar ik heb het nu eenmaal gezegd.’

‘Je doet wat je doen moet,’ antwoordde Dorindha kalm, maar ze had haar ogen een beetje samengeknepen, wat erop wees dat dit niet de eerste woorden waren die ze hadden gewisseld. ‘Misschien worden we niet vertraagd. En misschien betaalt Aviendha die prijs met plezier om afscheid van haar zuster te nemen.’

Elayne probeerde niet om voor Aviendha te pleiten. Het zou geen zin hebben. Aviendha zelf vertoonde een gelijkmoedigheid die een Aes Sedai niet zou hebben misstaan, alsof het helemaal niet uitmaakte of ze een pak slaag kreeg om iets wat iemand anders had gedaan. ‘Deze zijn voor jou,’ zei Elayne, en duwde haar zuster de ring en de pin in handen. ‘Niet als geschenken, ben ik bang. De Witte Toren zal ze terug willen hebben. Maar om te gebruiken als het nodig is.’ Aviendha keek ernaar en haalde geschrokken adem. ‘Zelfs als lening is dit een groot geschenk. Je brengt me schande, zuster. Ik heb geen afscheidsgeschenk om jou te geven.’

‘Je geeft me je vriendschap. Je hebt me een zuster gegeven.’ Elayne voelde een traan over haar wang glijden. Ze lachte, maar het klonk zwak en trillerig. ‘Hoe kun je zeggen dat je niets te geven hebt? Je hebt me alles gegeven.’

Er glinsterden ook tranen in Aviendha’s ogen. Ze trok zich niets aan van de anderen maar sloeg haar armen om Elayne heen en omhelsde haar stevig, ik zal je missen, zuster,’ fluisterde ze. ‘Mijn hart is zo koud als de nacht.’

‘Het mijne ook, zuster,’ fluisterde Elayne, en omhelsde Aviendha even hard. ik zal jou ook missen. Maar je kunt me soms komen bezoeken. Dit is niet voor altijd.’

‘Nee, niet voor altijd. Maar toch zal ik je missen.’ Misschien zouden ze allebei wel in huilen zijn uitgebarsten, maar Dorindha legde haar handen op hun schouders. ‘Het is tijd, Aviendha. We moeten gaan als je nog enige hoop wilt hebben straf te ontlopen.’

Aviendha ging met een zucht rechtop staan, wrijvend in haar ogen. ‘Moge je altijd water en schaduw vinden, zuster.’

‘Moge je altijd water en schaduw vinden, zuster,’ antwoordde Elayne. De zegswijze van de Aiel klonk zo definitief, dus voegde ze eraan toe: ‘Tot ik je weer zie.’

Even later waren ze verdwenen. En voelde Elayne zich heel erg eenzaam. Aviendha’s aanwezigheid was een vast gegeven geworden; een zuster om mee te praten, te lachen, haar hoop en angsten mee te delen, maar die troost was weg.

Essande was de kamer uit geglipt terwijl zij en Aviendha elkaar hadden omhelsd, en nu keerde ze terug om de coronet van de erfdochter op Elaynes hoofd te zetten. Het was een eenvoudige ring van goud met een enkele gouden roos op haar voorhoofd. ‘Zodat die huurlingen niet vergeten wie ze tegenover zich hebben, Vrouwe.’ Elayne besefte niet dat ze haar schouders had laten zakken tot ze haar rug rechtte. Haar zuster was weg, maar ze had een stad te verdedigen en een troon te bemachtigen. Nu zou de plicht haar kracht moeten geven.

16

De nieuwe volgeling

De Blauwe Ontvangstkamer, zo genoemd om de gebogen zoldering die beschilderd was als een blauwe hemel met witte wolken en dankzij de blauwe vloertegels, was de kleinste ontvangstruimte in het paleis, minder dan tien pas in het vierkant. De achterste muur bestond uit gebogen vensters die uitkeken op een tuin en nog waren voorzien van voorzetramen tegen de kou. Hierdoor was het vrij licht in de kamer, hoewel het buiten regende. Ondanks de twee grote haarden met besneden marmeren schoorsteenmantels, een fries van gepleisterde leeuwen en enkele wandtapijten met de Witte Leeuw aan weerszijden van de deuren zou een delegatie kooplieden uit Caemlin beledigd zijn als ze in de Blauwe Kamer werden ontvangen, en een afvaardiging van bankieren zou woest zijn. Daarom had vrouw Harfor de huurlingen daar waarschijnlijk ook laten wachten, hoewel ze niet zouden weten dat ze beledigd werden. Ze was zelf ook aanwezig en ‘overzag’ de jonge bedienden in livrei die de wijnbekers gevuld hielden vanuit hoge zilveren kannen op een blad dat op een eenvoudig besneden tafeltje stond. Maar ze had haar lederen map met verslagen tegen haar boezem gedrukt, alsof ze verwachtte dat de zaak van de huurlingen snel zou worden afgehandeld. Halwin Norrij, met zijn pluizige grijze haar dat er zoals altijd uitzag als een verentooi, stond in een hoek, ook met zijn lederen map tegen zijn smalle borst gedrukt. Hun verslagen waren een dagelijks terugkerend tafereel en er stond de laatste tijd maar zelden veel vrolijks in. Integendeel, eigenlijk.

Ze waren gewaarschuwd door twee gardevrouwen die de kamer hadden doorzocht voordat ze binnenging, en iedereen stond toen Elayne binnenkwam met nog twee vrouwen achter zich aan. Deni Colford, die de leiding had over de gardevrouwen die Devore en de anderen hadden vervangen, had haar bevel om allemaal buiten te blijven staan gewoon genegeerd. Genegeerd! Elayne nam aan dat ze indruk maakten, zo trots als ze rondparadeerden, maar ze knarste toch op haar tanden.

Careane en Sareitha, statig in hun stola’s met franje, bogen hun hoofden lichtjes in ontzag, maar Mellar zwiepte zwierig zijn gepluimde hoed van zijn hoofd, een hand over de sjerp met kant die over zijn gepoetste borstplaat lag. De zes gouden knopen aan de borstplaat, drie op elke schouder, ergerden haar, maar tot nu toe had ze er niets van gezegd. Zijn scherpe gezicht plooide zich ook in een veel te warme glimlach. Hoe kil ze ook tegen hem deed, hij dacht dat hij wel een kans bij haar had omdat ze het gerucht niet had ontkend dat ze zwanger van hém was. Haar redenen om dat smerige gerucht niet te weerspreken waren veranderd – ze hoefde haar kinderen, Rhands kinderen, niet langer te beschermen – maar ze had het zo gelaten. Als ze die vent de tijd gaf, zou hij zelf het touw voor zijn strop wel vlechten. En als hij dat niet deed, zou zij het wel voor hem doen. De huurlingen, allemaal van middelbare leeftijd, maakten hun iets minder sierlijke buigingen maar een hartslag na Mellar. Evard Cordwyn, een lange Andoraan met een vierkante kaak, droeg een grote robijn in zijn linkeroor, en Aldred Gomaisen, klein en slank en met de voorzijde van zijn hoofd geschoren, had horizontale rode, groene en blauwe strepen over de helft van zijn borst, veel meer dan waar hij waarschijnlijk recht op had in zijn geboorteland Cairhien. Hafeen Bakuvun, met grijs haar, droeg een dikke gouden ring in zijn linkeroor en om elke vinger een ring met een steen. De Domani was erg stevig gebouwd, maar aan zijn bewegingen te zien, zaten er onder dat vet meer dan voldoende spieren.

‘Hebt u geen taken, kapitein Mellar?’ vroeg Elayne koel, en nam plaats op een van de weinige stoelen in de kamer. Er stonden er maar vijf, de armleuningen en hoge rugleuningen besneden met eenvoudige ranken en bladeren en zonder enig verguldsel. De stoelen stonden in een rij voor de ramen, waardoor het licht zich achter degenen bevond die er zaten. Op een heldere dag moesten degenen die hier op audiëntie kwamen hun ogen samenknijpen. Helaas was dat voordeel er vandaag niet. De twee gardevrouwen gingen aan weerszijden achter haar staan, elk met een hand op hun zwaardgevest, en keken de huurlingen met strenge gezichten aan. Bakuvun glimlachte erom en Gomaisen wreef over zijn kin om zijn gewiekste grijns een beetje te verbergen. De vrouwen lieten niet blijken dat ze zich beledigd voelden; ze wisten wat de gedachte achter hun uniformen was. Elayne wist dat ze die mannen hun glimlach heel snel van hun gezicht zouden vegen als ze de wapens moesten trekken.

‘Mijn allerhoogste plicht is om u te beschermen, mijn Vrouwe.’ Mellar legde zijn zwaard losser in de schede en keek naar de huurlingen alsof hij verwachtte dat ze haar zouden aanvallen, of misschien hem. Gomaisen keek bitter vermaakt, en Bakuvun lachte hardop. Alle drie de mannen droegen lege schedes, en Cordwyn nog twee op zijn rug; geen enkele huurling mocht het paleis in met zelfs maar een dolk bij zich.

‘Ik weet dat u andere taken hebt,’ zei ze op vlakke toon, ‘want die heb ik u toebedeeld, kapitein. Het oefenen van de mannen die ik van het platteland heb meegebracht. U besteedt niet zoveel tijd aan hen als ik verwacht. U hebt een groep mannen te oefenen, kapitein.’ Een groep oude mannen en jongens, en voldoende in aantal om zijn tijd mee te vullen. Hij besteedde al zo weinig tijd aan haar lijfwachten, ondanks het feit dat hij de leiding over hen had. Dat was eigenlijk maar goed ook, want hij kneep graag in achterwerken, ik stel voor dat u naar hen toe gaat. Nu.’

Er flitste een woedende blik over Mellars smalle gezicht – hij beefde zelfs van woede! – maar hij had zichzelf meteen weer in de hand. De blik was zo snel verdwenen dat het verbeelding had kunnen zijn. Maar ze wist dat dat niet zo was. ‘Zoals u beveelt, mijn Vrouwe,’ zei hij gladjes. Zijn glimlach was ook een beetje vettig. ‘Het is mijn eer om u goed te dienen.’ Met nog een overdreven buiging liep hij naar de deur, of eigenlijk paradeerde hij. Er was niet veel wat Doilin Mellar lang van zijn stuk kon brengen.

Bakuvun lachte weer en gooide zijn hoofd achterover, ik zweer het, die man draagt zoveel kant dat ik steeds verwacht dat hij zal aanbieden ons te leren dansen, en nu danst hij ook nog.’ De Cairhienin lachte ook, een akelig keelgeluid.

Mellar verstijfde en aarzelde, maar versnelde toen zijn pas, zozeer zelfs dat hij bij de deuropening tegen Birgitte aan botste. Hij haastte zich verder zonder zich te verontschuldigen, en ze keek hem fronsend na – via de binding voelde Elayne boosheid, snel onderdrukt, en ongeduld, niet zo snel onderdrukt – voordat ze de deur achter zich sloot en naast Elaynes stoel ging staan met een hand op de rugleuning. Haar dikke vlecht zat niet zo netjes als anders, omdat hij was losgemaakt om te drogen, maar het uniform van kapitein-generaal paste bij haar. Birgitte was langer dan Gomaisen in haar hooggehakte laarzen, en had een dwingende aanwezigheid als ze wilde. De huurlingen maakten kleine buigingen voor haar, eerbiedig maar niet nederig. Ook al hadden velen in het begin hun twijfels over haar gehad, er waren nu nog maar weinigen die haar niet roemden nadat ze haar haar boog hadden zien gebruiken of hadden zien strijden tegen de vijand.

‘U spreekt alsof u kapitein Mellar kent, kapitein Bakuvun.’ Elayne liet het maar een beetje vragend klinken en hield haar stem neutraal. Birgitte probeerde een zelfverzekerdheid door de binding te sturen die bij haar gezichtsuitdrukking paste, maar er bleef behoedzaamheid en bezorgdheid doorheen komen. En de alomtegenwoordige vermoeidheid. Elayne verstrakte haar kaak om een geeuw te onderdrukken. Birgitte moest rusten.

‘Ik heb hem één of twee keer eerder gezien, Vrouwe,’ antwoordde de Domani voorzichtig. ‘Hooguit drie keer, zou ik zeggen. Ja, zeker niet vaker.’ Hij hield zijn hoofd schuin en keek haar bijna zijdelings aan. ‘U weet dat hij vroeger ook mijn beroep uitoefende?’

‘Dat heeft hij niet geprobeerd te verbergen, kapitein,’ zei ze, alsof ze het onderwerp beu was. Als hij iets belangwekkends had laten vallen, had ze misschien een gesprek onder vier ogen met hem geregeld, maar ze wilde niet aandringen en het risico lopen dat Mellar ontdekte dat ze vragen over hem stelde. Dan zou hij misschien vluchten voordat ze kon ontdekken wat ze wilde weten. ‘Hebben we de Aes Sedai echt nodig, Vrouwe?’ vroeg Bakuvun. ‘De andere Aes Sedai,’ voegde hij eraan toe, met een blik op haar Grote Serpent-ring. Hij stak zijn zilveren beker uit en een van de bedienden haastte zich om die te vullen.

Het waren allebei knappe vrouwen, misschien niet de beste keuze, maar Reene had niet veel te kiezen; de meeste bedienden waren jong, of oud en niet meer zo kwiek als ze ooit waren geweest. ‘Sinds we zijn aangekomen, hebben ze niet anders gedaan dan te proberen ons ontzag in te boezemen voor de macht en het bereik van de Witte Toren. Ik heb evenveel ontzag voor Aes Sedai als andere mannen, jazeker, maar als u mij wilt vergeven, het wordt vermoeiend wanneer ze proberen een man murw te slaan. Ik zweer het, Vrouwe.’

‘Een wijs man heeft altijd ontzag voor de Toren,’ zei Sareitha kalm, en verschoof haar stola met bruine franje, misschien om er de aandacht op te vestigen. Haar donkere, vierkante gezicht had nog niet dat leeftijdloze aanzicht, en ze gaf toe dat ze daarnaar verlangde.

‘Alleen dwazen hebben geen ontzag voor de Toren,’ zei Careane er meteen achteraan. De Groene zuster was een stevige vrouw, met bijna even brede schouders als de meeste mannen. Haar koperkleurige gezicht straalde uit wat ze was voor iedereen die wist waar hij op moest letten, evenzeer als de ring om haar rechterwijsvinger deed. ‘Wat ik gehoord heb,’ zei Gomaisen grimmig, ‘is dat Tar Valon wordt belegerd. Ik hoor dat de Witte Toren verdeeld is, met twee Amyrlins. Ik hoor zelfs dat de Toren zelf in handen is van de Zwarte Ajah.’ Een dapper man, om dat gerucht hardop uit te spreken tegen Aes Sedai, maar hij kromp wel ineen terwijl hij het zei. Hij kromp ineen maar ging gewoon verder. ‘Voor wie wilt u dat wij ontzag hebben?’

‘Geloof niet alles wat u hoort, kapitein Gomaisen.’ Sareitha’s stem klonk sereen, een vrouw die een onweerlegbaar gegeven uitsprak. ‘De waarheid heeft meer schakeringen dan u denkt, en de waarheid wordt over een afstand vaak vervormd in iets heel anders dan de feiten. Het is echter gevaarlijk om leugens over zusters die Duistervrienden zijn te herhalen.’

‘Wat u maar beter kunt aannemen,’ voegde Careane er even kalm aan toe, ‘is dat de Witte Toren de Witte Toren is, nu en altijd. En u staat voor drie Aes Sedai. U moet een beetje op uw woorden passen, kapitein.’

Gomaisen wreef met de rug van zijn hand over zijn lippen, maar zijn donkere ogen stonden opstandig. Gejaagd opstandig. ‘Ik zeg alleen maar wat ik overal op straat hoor.’ mompelde hij. ‘Zijn we hier om over de Witte Toren te praten?’ vroeg Cordwyn met een boze blik. Hij leegde zijn wijnbeker voordat hij verder sprak, alsof hij zich ongemakkelijk voelde bij dit soort praat. Hoeveel had hij al gedronken? Hij leek wat onvast ter been, en hij sprak een beetje met een dubbele tong. ‘De Toren is honderden roeden hiervandaan, en wat daar gebeurt, gaat ons niet aan.’

‘Dat is waar, mijn vriend,’ zei Bakuvun. ‘Dat is waar. Wat ons bezighoudt zijn zwaarden; zwaarden en bloed. En dat, Vrouwe, brengt ons op de kwalijke zaak van...’ – hij zwaaide met zijn dikke vingers met juwelen – ‘goud. Elke dag raken we mannen kwijt, dag na dag zonder een eind in zicht, en er zijn in de stad maar heel weinig geschikte vervangers te vinden.’

‘Ik heb ze helemaal niet gevonden,’ mompelde Cordwyn, en keek toe terwijl de jonge bediende zijn beker vulde. Ze bloosde onder zijn blikken en haastte zich, waardoor ze wijn op de vloertegels morste en een fronsende blik aan vrouw Harfor ontlokte. ‘Degenen die geschikt waren, hebben zich allemaal aangemeld bij de koninginnegarde.’ Dat was waar; want het aantal aanmeldingen leek elke dag groter te worden. De koninginnegarde zou een formidabele macht worden. Uiteindelijk. Helaas zou het bij de overgrote meerderheid van die mannen nog maanden duren voordat ze met een zwaard overweg konden zonder zichzelf in de voet te hakken, en nog langer voordat ze tijdens een gevecht nuttig konden zijn. ‘Zoals je zegt, mijn vriend,’ mompelde Bakuvun. ‘Zoals je zegt.’ Hij glimlachte breed naar Elayne. Misschien wilde hij vriendelijk overkomen, of redelijk, maar het deed haar denken aan een man die probeerde haar een varken in een zak te verkopen. ‘Zelfs nadat we hier klaar zijn zal het niet makkelijk zijn om nieuwe manschappen te vinden, Vrouwe. Geschikte mannen vind je niet onder koolbladeren, nee, zeker niet. Minder mannen betekent minder geld de volgende keer dat we worden ingehuurd. Een onweerlegbaar gegeven in de wereld. We vinden het niet meer dan terecht dat we daarvoor gecompenseerd worden.’

Elayne voelde een steek van woede. Ze dachten dat ze hen wanhopig graag hier wilde houden, dat dachten ze! Erger nog, ze hadden gelijk. Deze drie mannen vertegenwoordigden meer dan duizend man elk. Zelfs met de mensen die Guybon had meegebracht, zou dat een groot verlies betekenen. Vooral als andere huurlingen daardoor gingen denken dat haar zaak verloren was. Huurlingen vochten liever niet aan de verliezende kant. Ze zouden vluchten als ratten. Haar woede vlamde op maar ze hield hem in bedwang. Met veel moeite. Ze kon echter de minachting niet uit haar stem houden. ‘Dacht u dat er geen doden zouden vallen? Had u verwacht om op wacht te gaan staan zonder uw zwaard te hoeven trekken en vervolgens goud in ontvangst te kunnen nemen?’

‘Jullie hebben getekend voor een bepaald bedrag in goud per dag,’ zei Birgitte. Ze vertelde niet hoeveel, omdat elke groep een eigen overeenkomst had ondertekend. Het laatste wat ze konden gebruiken, was dat de groepen huurlingen jaloers op elkaar zouden worden. Het scheen toch al alsof de helft van de gevechten in gelagkamers zich tussen mannen uit verschillende huurlinggroepen afspeelde. ‘Een vast bedrag. Om het bot te zeggen: hoe meer mannen u verliest, hoe groter uw winst.’

‘Ach, kapitein-generaal,’ zei de stevige man even bot, ‘maar u vergeet het overlijdensgeld dat moet worden betaald aan de weduwen en wezen.’ Gomaisen maakte een verstikt geluid en Cordwyn staarde ongelovig naar Bakuvun, en probeerde dat toen te verbergen door zijn wijnbeker weer leeg te drinken.

Elayne trilde en haar handen balden zich tot vuisten over de armleuningen van haar stoel. Ze zou haar boosheid niet de vrije loop laten. Echt niet! ik ben van plan jullie aan jullie overeenkomsten te houden,’ zei ze kil. Nou, ze tierde in elk geval niet. ‘Jullie krijgen betaald waar jullie voor getekend hebben, inclusief het gebruikelijke overwinningsgoud als ik de troon heb bestegen, maar geen penner meer. Als jullie proberen jullie aan de overeenkomst te onttrekken, zal ik aannemen dat jullie naar Arymilla willen overlopen, en in dat geval laat ik u en uw mannen in hechtenis nemen en zonder zwaarden of paarden buiten de poort zetten.’ De bediende die Cordwyns wijnbeker nog eens bijvulde, gaf plotseling een kreet en danste bij hem weg, wrijvend over haar heup. De woede die Elayne had onderdrukt, kwam witheet naar boven. ‘En als een van jullie ooit nog eens een van mijn werkneemsters durft aan te raken, worden hij en zijn mannen buiten gezet zonder zwaarden, paarden of laarzen! Is dat duidelijk?’

‘Heel duidelijk, Vrouwe.’ Bakuvuns stem klonk kil en zijn brede mond stond gespannen. ‘Heel erg duidelijk. En aangezien ons... gesprek ten einde lijkt te zijn: mogen we ons nu terugtrekken?’

‘Denk zorgvuldig na,’ zei Sareitha plotseling. ‘Zal de Witte Toren liever een Aes Sedai op de Leeuwentroon zien, of een dwaas zoals Arymilla Marne?’

‘Tel de Aes Sedai in dit paleis maar,’ voegde Careane eraan toe. ‘Tel de Aes Sedai in Caemlin. U vindt ze niet in de kampen van Arymilla. Tel maar na, en besluit dan naar wie de voorkeur van de Witte Toren uitgaat.’

‘Tel maar na,’ zei Sareitha, ‘en denk eraan dat het ongenoegen van de Witte Toren fataal kan zijn.’

Het was heel moeilijk te geloven dat een van hen een Zwarte zuster was, maar toch moest het zo zijn. Behalve als het Merilille was, natuurlijk. Elayne hoopte dat zij het niet was. Ze mocht Merilille graag. Maar ze mocht Careane en Sareitha ook. Niet zoveel als Merilille, maar ze mocht ze wel. Hoe ze het ook bekeek, een van de vrouwen die ze aardig vond was een Duistervriend, en haar doodstraf stond al vast.

Toen de huurlingen waren vertrokken, na gehaaste buigingen, en vrouw Harfor de bedienden had weggestuurd met de restanten van de wijn, leunde Elayne achterover en zuchtte. ‘Dat heb ik heel slecht aangepakt, hè?’

‘Huurlingen hebben een sterke hand aan de leidsels nodig,’ antwoordde Birgitte, maar er kwam twijfel door de binding. Twijfel en ongerustheid.

‘Als ik het zeggen mag, Vrouwe,’ zei Norrij met zijn droge stem, ‘ik zie niet wat u anders had kunnen doen. Als u mild was geweest, hadden ze alleen maar de moed gehad om nog meer eisen te stellen.’ Hij had zich zo stil gehouden dat Elayne bijna was vergeten dat hij er was. Hij keek knipperend met zijn ogen om zich heen, als een waadvogel die zich afvroeg waar het water gebleven was. In tegenstelling tot de keurige vrouw Harfor zat zijn tabberd onder de inktvlekken, en zijn vingers ook. Ze keek met duidelijke afkeer naar de leren map in zijn handen.

‘Zouden jullie ons alleen willen laten, Sareitha, Careane?’ zei ze. Ze aarzelden even, maar ze konden niet anders dan hun hoofd buigen en als zwanen de kamer uit schrijden. ‘En jullie twee ook,’ zei ze over haar schouder tegen de gardevrouwen. Ze maakten geen enkele beweging!

‘Naar buiten!’ snauwde Birgitte met een ruk van haar hoofd waardoor haar vlecht zwaaide. ‘Nu!’ O, maar voor haar sprongen die twee wel! Ze draafden bijna naar de deuren!

Elayne keek boos naar de dichtvallende deur. ‘Het Licht brande me, ik wil geen slecht nieuws horen, niet vandaag. Ik wil niet horen hoeveel voedsel uit Illian en Tyr al bedorven is als het hier aankomt. Ik wil niets horen over brandstichting of meel vol graanklanders, of ratten in de riolen die zich sneller voortplanten dan ze kunnen worden gedood, of vliegen die zo vet zijn dat Caemlin wel een smerige stal lijkt. Ik wil voor de verandering eens wat goed nieuws horen.’ Het Licht verzenge haar, ze klonk nukkig! Maar eigenlijk voelde ze zich ook nukkig. O, wat stak haar dat! Ze probeerde een troon te bemachtigen maar gedroeg zich als een kind in een kinderkamer! Meester Norrij en vrouw Harfor keken elkaar aan, en dat maakte het alleen nog maar erger. Hij speelde met een zucht van spijt met zijn map. De man genoot ervan zijn getallen op te dreunen, zelfs al waren ze deprimerend. Ze verzetten zich er tenminste niet meer tegen hun verslag uit te brengen in elkaars gezelschap. Niet echt, tenminste. Ze waren bezitterig over hun eigen verantwoordelijkheden; ze hielden nauwlettend in de gaten of de ander geen grenzen verlegde en meldden het onmiddellijk als ze vonden dat dat gebeurd was. Maar ze beheerden het paleis en de stad efficiënt, zonder al te veel ruzie. ‘Zijn we afgeschermd, Vrouwe?’ vroeg Reene. Elayne haalde diep adem en deed de Novice-oefeningen die haar geenszins leken te kalmeren, en probeerde toen de Bron te omhelzen. Tot haar verbazing kwam saidar gemakkelijk, en vervulde haar met de zoetheid van het leven en met vreugde. En het kalmeerde haar ook. Zo ging het altijd. Boosheid of verdriet of gewoon in verwachting zijn kon het moeilijk maken de Kracht te omhelzen, maar zodra die haar vervulde, hielden haar emoties op met springen. Ze weefde vakkundig Vuur en Lucht met wat sporen van Water, maar toen ze klaar was, liet ze de Bron niet los. Het gaf een geweldig gevoel om vervuld te zijn van de Kracht, maar het was voornamelijk de wetenschap dat ze niet meer zonder reden zou gaan huilen of schreeuwen. Ze was niet zo dom om te veel te putten. ‘We zijn afgeschermd,’ zei ze. Haar ban werd geraakt door saidar, en toen was het weer weg. Iemand had geprobeerd haar af te luisteren, en niet voor het eerst. Met zoveel vrouwen in het paleis die konden geleiden, zou het verrassend zijn geweest als niemand probeerde te verspieden, maar ze wenste dat ze degene die dat probeerde kon opsporen. Ze durfde nu al bijna niets van enig gewicht te zeggen zonder dat er een ban was opgericht.

‘Dan heb ik wel wat goed nieuws,’ zei vrouw Harfor. Ze verplaatste haar map maar opende hem niet. ‘Van Jon Skellit.’ De barbier was heel ijverig in het overbrengen van zijn verslagen naar Arymilla, van tevoren goedgekeurd door Reene, en kwam telkens terug met nieuws dat hij in de kampen buiten de stad kon opvangen. Hij was in dienst van Naean Arawn, maar Naean, die Arymilla steunde, zou ongetwijfeld Skellits verslagen aan Arymilla doorbrieven. Helaas had ze nog niet veel gehad aan wat hij tot nu toe had ontdekt. ‘Hij zegt dat Arymilla en de Hoogzetels die haar steunen van plan zijn om als eerste groep Caemlin binnen te rijden. Ze schept er voortdurend over op, schijnbaar.’

Elayne zuchtte. Arymilla en de anderen bleven bij elkaar en verplaatsten zich van kamp tot kamp, schijnbaar zonder vast patroon, en er werd al enige tijd aanzienlijke moeite gedaan om van tevoren te ontdekken waar ze zouden zijn. Dan was het een eenvoudige zaak om soldaten door een Poort te sturen, ze allemaal tegelijk te grijpen en haar tegenstand te onthoofden. Voor zover zulke dingen eenvoudig konden zijn. Er zouden onder de beste omstandigheden mannen bij omkomen, sommige van de Hoogzetels konden ontsnappen, maar als alleen Arymilla maar kon worden gegrepen, was het afgelopen. Elenia en Naean hadden hun eigen aanspraak op de troon in het openbaar herroepen, en dat was onomkeerbaar. Die twee zouden Arymilla kunnen blijven steunen als ze vrij bleven – ze hadden zich te zeer aan haar gebonden – maar als Elayne Arymilla in handen had, hoefde ze eigenlijk alleen nog maar de steun te winnen van ten minste vier grote Huizen. Alsof dat makkelijk was.

Tot dusver hadden pogingen in die richting niets uitgehaald. Misschien zou er vandaag echter goed nieuws op dat punt komen. Maar aan dit nieuws had ze niets. Als Arymilla en de anderen Caemlin binnenreden, betekende dat dat de stad gevallen was. Erger nog, als Arymilla erover opschepte, dan moest ze geloven dat het niet lang meer zou duren. De vrouw was op veel manieren een dwaas, maar het zou een vergissing zijn haar te onderschatten. Ze had haar aanspraak op de troon niet zo lang gestand kunnen doen als ze een volkomen dwaas was.

‘Is dat uw goede nieuws?’ vroeg Birgitte. Zij zag de implicaties ook. ‘Een aanwijzing over wanneer dat zou moeten zijn, zou kunnen helpen.’

Reene spreidde haar handen. ‘Arymilla heeft Skellit een keer zelf een goudkroon gegeven, Vrouwe. Hij gaf hem aan mij als bewijs dat hij hervormd is.’ Ze kneep even haar lippen opeen; Skellit had zichzelf gered van de strop, maar hij zou nooit meer het vertrouwen winnen. ‘Dat is de enige keer dat de man binnen tien pas afstand van haar is geweest. Hij moet afgaan op wat hij uit de roddels van anderen kan opmaken.’ Ze aarzelde. ‘Hij is heel bang, Vrouwe. De mannen in die kampen zijn er zeker van dat ze de stad binnen een paar dagen zullen innemen.’

‘Bang genoeg om voor een derde keer over te lopen?’ vroeg Elayne zachtjes. Over dat andere viel niets te zeggen. ‘Nee, Vrouwe. Als Naean of Arymilla hoort wat hij gedaan heeft, gaat hij eraan, en dat weet hij. Maar hij is bang dat ze erachter komen als de stad valt. Ik denk dat hij er binnenkort misschien vandoor gaat.’

Elayne knikte grimmig. Huurlingen waren niet de enige ratten die vluchtten voor vuur. ‘Hebt u nog goed nieuws, Meester Norrij?’ De Eerste Klerk had er zwijgend bij gestaan, prutsend aan zijn leren map alsof hij niet naar Reene luisterde.

‘Ik denk dat ik vrouw Harfor kan overtreffen, Vrouwe.’ Zijn glimlach was misschien een pietsje triomfantelijk. D^ laatste tijd had hij maar zelden beter nieuws dan zij. ‘Ik heb een man van wie ik denk dat hij Mellar zal kunnen volgen. Mag ik hem binnen laten komen?’ Dat was nog eens goed nieuws. Vijf mannen hadden het leven gelaten toen ze Doilin Mellar ’s avonds de stad in waren gevolgd, en het leek meer dan toeval. De eerste keer had het geleken alsof de man het slachtoffer was geworden van een beurzensnijder, en ze had er niet verder over nagedacht toen ze een pensioen voor de weduwe had geregeld. De wachten hielden de misdaad enigszins in de hand – op de brandstichting na, dan – maar rovers gebruikten de duisternis als mantel om zich in te verstoppen. Bij de andere vier leek dat ook het geval, vermoord met een enkele messteek, hun beurzen leeg, maar hoe gevaarlijk de straten ’s nachts ook waren, dit kon nauwelijks nog toeval zijn.

Toen ze knikte, haastte de magere oude man zich naar de deuren, opende er een en stak zijn hoofd naar buiten. Ze hoorde niet wat hij zei – de ban werkte beide kanten op – maar even later kwam er een stevige wacht binnen. Hij duwde een schuifelende man voor zich uit met ketenen om zijn polsen en enkels. Alles aan de gevangene scheen... gemiddeld. Hij was niet dik en niet mager, niet groot en niet klein. Zijn haar en ogen waren van een onopvallende kleur bruin. Zijn gezicht was zo doorsnee dat ze betwijfelde of ze het zou kunnen beschrijven. Hij had geen enkel opvallend kenmerk. Zijn kleding was even onopvallend, een eenvoudige bruine jas en broek, niet van de beste wol maar ook niet echt slecht, wat gekreukeld en vuilig, een licht bewerkte riem met een eenvoudige metalen gesp waarvan je er tienduizenden zag in Caemlin. Kortom, hij was zeer gemakkelijk te vergeten. Birgitte gebaarde naar de wacht dat hij de vent een eind van de stoelen vandaan tot stilstand moest brengen, en zei hem buiten te wachten.

‘Een betrouwbaar man,’ zei Norrij, terwijl de wacht vertrok. ‘Afrim Hansard. Hij heeft uw moeder trouw gediend en weet zijn mond te houden.’

‘Ketenen?’ vroeg Elayne.

‘Dit is Samwil Hark, Vrouwe,’ zei Norrij, en keek naar de man met een nieuwsgierigheid alsof hij een onbekend en vreemd gevormd dier was. ‘Een zeer succesvol beurzensnijder. De wachten hebben hem alleen kunnen grijpen omdat een andere schurk eh... “de kat op hem losliet”, zoals ze op straat zeggen, in ruil voor strafvermindering voor een derde gewelddadige beroving.’ Een dief zou die kans zeker grijpen. Niet alleen duurde de afranseling na een derde beroving langer, maar het dievenmerk dat op zijn voorhoofd werd gebrand zou veel moeilijker te verbergen zijn dan het teken op zijn duim voor zijn tweede overtreding. ‘Iemand die zo lang aan de sterke arm is ontsnapt als baas Hark, zou de taak die ik voor hem in gedachten heb heel goed moeten kunnen uitvoeren.’

‘Ik ben onschuldig, dat ben ik, Vrouwe.’ Hark wreef met zijn knokkels over zijn voorhoofd en de ijzeren ketens rammelden. Hij grijnsde innemend en praatte heel snel. ‘Het is niets dan leugens en toevalligheden, dat is het. Ik ben een brave dienaar van de koningin, dat ben ik. Ik heb uw moeders kleuren gedragen tijdens de rellen, Vrouwe. Niet dat ik deelnam aan de rellen, begrijpt u. Ik ben een klerk als ik werk heb, wat ik nu niet heb. Maar ik heb haar kleuren op mijn pet gedragen en iedereen kon het zien, zo is het.’ Birgittes scepsis stroomde door de binding.

‘Baas Harks kamers bevatten kisten vol netjes afgesneden beurzen,’ ging de Eerste Klerk verder. ‘Duizenden beurzen, Vrouwe. Letterlijk duizenden. Ik neem aan dat hij nu spijt heeft dat hij die eh... trofeeën had bewaard. De meeste beurzensnijders zijn zo verstandig om de beurzen zo snel mogelijk weg te gooien.’

‘Ik raap ze op als ik ze zie liggen, dat doe ik, Vrouwe.’ Hark spreidde zijn handen zo ver als zijn ketenen toelieten en haalde zijn schouders op, een en al vermoorde onschuld. ‘Misschien was dat dom, maar ik zag er geen kwaad in. Gewoon wat onschuldig vermaak, Vrouwe.’

Vrouw Harfor snoof luid, en de afkeuring was duidelijk op haar gezicht te lezen. Hark keek nog gepijnigder.

‘Zijn kamers bevatten ook munten ter waarde van meer dan honderdtwintig goudkronen, verstopt onder de vloerplanken, in gaten in de muren, onder het dak, overal. En zijn smoes daarvoor,’ Norrij verhief zijn stem toen Hark zijn mond weer opendeed, ‘is dat hij bankiers niet vertrouwt. Hij beweert dat het geld een erfenis is van een oude tante in Vierkoningen. Ikzelf betwijfel zeer of de rechters in Vierkoningen een dergelijke erfenis hebben geregistreerd. De rechter die zijn zaak behandelt, zegt dat Hark verbaasd was om te horen dat erfenissen worden geregistreerd.’

Harks glimlach trok wat weg toen hij daaraan werd herinnerd. ‘Hij zegt dat hij voor een koopman genaamd Wilbin Saems werkte, tot Saems vier maanden geleden stierf, maar de dochter van baas Saems heeft de leiding overgenomen, en noch zij noch een van de andere klerken herinnert zich een Samwil Hark.’

‘Ze haten me, dat doen ze, Vrouwe,’ zei Hark knorrig. Hij greep de keten in zijn vuisten, ik verzamelde bewijs over hun diefstal van de goede baas – zijn eigen dochter, nog wel! – maar hij overleed voordat ik het hem kon geven, en ik werd op straat gezet zonder referentie of een enkele penner. Ze verbrandden wat ik had verzameld, gaven me een pak slaag en gooiden me eruit.’

Elayne tikte nadenkend tegen haar kin. ‘Een klerk, zegt u. De meeste klerken spreken beschaafder dan u, baas Hark, maar ik zal u de kans geven uw bewering te bewijzen. Wilt u een schoottafel laten halen, Meester Norrij?’

Norrij glimlachte dunnetjes. Hoe kon die man zijn glimlach toch droog laten lijken? ‘Dat is niet nodig, Vrouwe. De rechter had hetzelfde plan.’ Voor het eerst haalde hij een vel papier uit de map die hij tegen zijn borst drukte. Ze dacht dat de trompetten zouden ontsteken! Harks glimlach vervaagde toen hij dat vel papier van Norrij’s hand naar die van haar zag gaan.

Ze had maar één blik nodig. De pagina was beschreven met een paar onregelmatige regels, de letters verkrampt en vreemd gevormd. Er waren niet meer dan een stuk of zes woorden leesbaar, en dat nog maar nauwelijks.

‘Nauwelijks het handschrift van een klerk,’ mompelde ze. Ze gaf het papier terug aan Norrij en probeerde een streng gezicht te trekken. Ze had haar moeder vonnissen zien uitspreken. Morgase had altijd onverzettelijk geleken.

‘Ik vrees, baas Hark, dat u in een cel zult moeten zitten totdat de rechters in Vierkoningen kunnen worden geraadpleegd, en dat u niet lang daarna zult hangen.’ Hark vertrok zijn mond en legde een hand op zijn keel alsof hij de strop al voelde. ‘Behalve natuurlijk als u erin toestemt een man voor me te volgen. Een gevaarlijke man, die niet graag wordt gevolgd. Als u me kunt vertellen waar hij ’s nachts naartoe gaat, zal ik u verbannen naar Baerlon in plaats van u op te laten hangen. En ik raad u aan daar een ander beroep te zoeken. We zullen de landvoogd van u op de hoogte brengen.’ Plotseling was Harks glimlach terug. ‘Natuurlijk, Vrouwe. Ik ben onschuldig, maar ik zie wel dat het er donker voor me uitziet, dat zie ik wel. Ik zal elke man volgen die u wilt. Ik was een man van uw moeder, dat was ik, en ik ben ook uw man. Trouw ben ik, Vrouwe, trouw, zelfs al moet ik ervoor bloeden.’ Birgitte snoof minachtend.

‘Zorg dat baas Hark Mellars gezicht ziet zonder dat hij zelf gezien wordt, Birgitte.’ De man was onopvallend, maar het had geen zin om risico’s te nemen. ‘En laat hem dan gaan.’ Hark leek in de stemming om te dansen, ijzeren ketenen of niet. ‘Maar eerst... Ziet u dit, baas Hark?’

Ze stak haar rechterhand op zodat hij de Grote Serpent-ring niet kon missen. ‘U hebt misschien gehoord dat ik Aes Sedai ben.’ Met de Kracht al in haar, was het weven van Geest eenvoudig. ‘Het is waar.’ De weving die ze over Harks riemgesp, zijn laarzen, zijn jas en broek legde, leek wel wat op die van de zwaardhandbinding, maar was veel minder ingewikkeld. De weving zou binnen enkele weken of hooguit maanden wegtrekken uit de kleding en laarzen, maar het metaal hield een Vinder voor altijd vast. ik heb een weving op u gelegd, baas Hark. Nu kunt u overal gevonden worden.’ In werkelijkheid zou alleen zij hem kunnen vinden – een Vinder was afgestemd op degene die hem geweven had – maar er was geen reden om hem dat te vertellen. ‘Gewoon om er zeker van te zijn dat u inderdaad trouw bent.’

Harks glimlach bevroor op zijn gezicht. Er parelden zweetdruppeltjes op zijn voorhoofd.

Toen Birgitte naar de deur liep en Hansard binnenriep, hem aanwijzingen gaf om Hark mee te nemen en hem voor nieuwsgierige blikken te behoeden, wankelde Hark. Hij zou zijn gevallen als de stevige wacht hem onderweg naar buiten niet overeind hield. ‘Ik vrees dat ik Mellar zojuist een zesde slachtoffer heb gegeven,’ mompelde Elayne. ‘Hij lijkt nauwelijks in staat zijn eigen schaduw te volgen zonder over zijn laarzen te struikelen.’ Het was niet zozeer Harks dood die ze betreurde. De man zou anders toch zeker zijn opgehangen. ik wil degene die die verdomde man in mijn paleis heeft gezet. Die wil ik zo graag pakken dat mijn tanden er pijn van doen!’ Het stikte in het paleis van de verspieders – Reene had er behalve Skellit al meer dan een dozijn gevonden, hoewel ze dacht dat ze dat allemaal waren – maar of Mellar nu was gestuurd om te verspieden of om haar ontvoering te regelen, hij was erger dan de anderen. Hij had ervoor gezorgd dat er mannen stierven, of had ze zelf vermoord om zijn positie te verwerven. Dat die mannen dachten dat ze haar moesten vermoorden, maakte niet uit. Moord was moord. ‘Vertrouw me, Vrouwe,’ zei Norrij, en legde een vinger langs zijn lange neus. ‘Beurzensnijders zijn van nature eh... steels, maar ze gaan maar zelden lang mee. Vroeg of laat snijden ze de beurs af van iemand die sneller is dan zij, iemand die niet wacht tot de wachten komen.’ Hij maakte een snel, stekend gebaar. ‘Hark loopt al minstens twintig jaar mee. Een aantal beurzen in zijn eh... verzameling waren geborduurd met dankgebeden voor het einde van de Aiel-oorlog. Die waren al heel snel niet meer zo gewild, kan ik me herinneren.’ Birgitte ging op de armleuning van de stoel naast haar zitten en vouwde haar armen over haar borst. ‘Ik zou Mellar in hechtenis kunnen nemen,’ zei ze zachtjes, ‘en hem laten ondervragen. Dan zou je Hark niet nodig hebben.’

‘Een slechte grap, Vrouwe, als ik het zeggen mag,’ zei vrouw Harfor stijfjes, terwijl meester Norrij zei: ‘Dat zou eh... tegen de wet zijn, Vrouwe.’

Birgitte sprong overeind en haar verontwaardiging stroomde door de binding. ‘Bloed en as! We weten dat die vent zo verrot is als de vis van vorige maand.’

‘Nee.’ Elayne zuchtte, en vocht tegen haar eigen verontwaardiging. ‘We hebben verdenkingen, geen bewijs. Die vijf mannen kunnen inderdaad het slachtoffer zijn geworden van schurken. De wet is heel duidelijk over wanneer iemand mag worden ondervraagd, en verdenkingen zijn niet genoeg. We hebben stevige bewijzen nodig. Mijn moeder zei vaak: “De koningin moet de wetten die ze maakt ook gehoorzamen, anders zijn er geen wetten.” Ik ben niet van plan te beginnen met het breken van wetten.’ Door de binding kwam iets van... koppigheid. Ze keek Birgitte strak aan. ‘En jij ook niet. Begrijp je me, Birgitte Trahelion? Jij ook niet.’

Tot haar verbazing verdween de koppigheid al snel en werd vervangen door ergernis. ‘Het was maar een voorstel,’ mompelde Birgitte zwakjes.

Elayne vroeg zich af hoe ze dat voor elkaar gekregen had en hoe ze dat nog eens zou kunnen doen – soms leek Birgitte te twijfelen over wie van hen twee de leiding had – toen Deni Colford de kamer binnenglipte en haar keel schraapte om de aandacht te trekken. De stevige vrouw droeg een lange knuppel met koperen knoppen aan haar riem, in evenwicht met het zwaard aan de andere kant, dat vreemd bij haar stond. Deni werd beter met het zwaard, maar gaf nog steeds de voorkeur aan de knuppel, die ze vroeger gebruikte om de orde te bewaren in een wagenmennerstaveerne. ‘Er kwam een bediende vertellen dat vrouwe Dyelin is aangekomen, Vrouwe, en ze kan u spreken zodra ze zich heeft opgefrist.’

‘Laat vrouwe Dyelin berichten dat ik haar tref in de Kaartenkamer.’ Elayne werd overspoeld door hoop. Misschien zou ze eindelijk goed nieuws krijgen.

17

Een bronzen beer

Elayne liet vrouw Harfor en meester Norrij achter. Ze hield saidar vast en liep met gespannen verwachting naar de Kaartenkamer. Vol verwachting, maar niet gehaast. Deni en drie gardevrouwen beenden voor haar uit, hun hoofden draaiden, steeds uitkijkend naar bedreigingen, en de andere vier stampten achter haar aan. Ze betwijfelde of Dyelin lang bezig zou zijn met opfrissen, of ze nu goed of slecht nieuws had. Het Licht geve dat het goed nieuws was. Birgitte, haar handen achter haar rug ineengeslagen en met een frons op haar gezicht, leek in gedachten verzonken terwijl ze liepen, maar ze keek in elke dwarsgang alsof ze een aanval verwachtte. Er stroomde nog steeds bezorgdheid door de binding. En vermoeidheid. Elaynes kaken knapten toen ze gaapte voordat ze het kon onderdrukken. Ze bleef niet alleen statig lopen om geen geruchten te veroorzaken. Er waren nu meer dan alleen bedienden in de gangen. De beleefdheid had haar gedwongen kamers in het paleis aan te bieden aan de edelen die de stad wisten te bereiken met hun wapenlieden. De term wapenlieden werd overigens ruim opgevat; sommigen waren goed geoefend en droegen elke dag een zwaard, anderen hadden voor de ploeg gelopen voor ze werden opgeroepen om hun vrouwe of heer te volgen. Er verbleef inmiddels een aanzienlijk aantal van hen in het paleis. Vooral diegenen die geen woning hadden in Caemlin of, vermoedde ze, wat krap bij kas zaten. Boeren of arbeiders dachten misschien dat alle edelen rijk waren, en dat waren de meeste zeker ook, maar vaak alleen maar in vergelijking met hen. De kosten die ze in hun positie en voor hun plichten moesten maken, zorgden ervoor dat de meesten hun uitgaven even zorgvuldig bijhielden als elke boerenvrouw. Wat ze met de pas gearriveerde mensen moest doen, wist ze niet. Er sliepen al drie of vier edelen in één bed als het groot genoeg was; in de meeste andere pasten er twee. Veel Kinsvrouwen waren verbannen naar strozakken op de vloer in de bediendenkwartieren – het Licht zij dank dat de lente dat mogelijk had gemaakt.

Het leek wel alsof al haar nobele gasten aan de wandel waren, en telkens als ze er een tegenkwam, maakte die een kniks en moest ze blijven staan en minstens een paar woorden met hem of haar wisselen. Sergase Gilbearn, klein en slank in een groen rijgewaad, haar donkere haren licht doorspikkeld met wit, die alle twintig wapenlieden in haar dienst had meegenomen, en de zure oude Kelwin Janevor, pezig in zijn onopvallend verstelde blauwe wollen jas, die er tien had meegebracht, kregen een even vriendelijk woord als de lange Barel Layden en de stevige Anthelle Sharplyn, hoewel zij Hoogzetels waren, al was het dan van mindere Huizen. Ze hadden allemaal gereden om haar te steunen met wat ze konden verzamelen, en geen van hen was weer vertrokken nadat ze vernamen hoe de kansen lagen. Velen van hen leken vandaag echter slecht op hun gemak. Niemand zei er iets over – ze waren vol goede wensen en hoop op een snelle kroning en wat een eer het was om haar te volgen – maar de bezorgdheid was op hun gezichten te lezen. Arilinde Branstrom, doorgaans zo uitgelaten dat ze misschien wel geloofde dat haar vijftig wapenlieden het tij voor Elayne eigenhandig konden keren, was niet de enige vrouw die op haar lip beet. Laerid Traehand, stevig en zwijgzaam en meestal standvastig als een rots, was niet de enige man met een gefronst voorhoofd. Zelfs het nieuws over Guybon en de hulp die hij had meegebracht, zorgde slechts kort voor een glimlach, die snel weer door ongemak werd weggespoeld. ‘Denk je dat ze gehoord hebben over de zelfverzekerdheid van Arymilla?’ vroeg ze in een van de korte ogenblikken dat ze niet hoefde in te gaan op buigingen en kniksen. ‘Nee, dat zou niet genoeg zijn om Arilinde of Laerid van streek te maken.’ Zelfs al was Arymilla met dertigduizend man binnen de muren, dan zouden die twee nog niet van streek zijn.

‘Nee, inderdaad,’ vond ook Birgitte. Ze keek om zich heen of niemand behalve de gardevrouwen hen kon horen voordat ze verderging. ‘Misschien zijn ze bezorgd over hetzelfde als ik. Je verdwaalde niet echt toen we terugkwamen. Of eigenlijk kreeg je hulp.’

Elayne bleef staan om snel wat woorden te wisselen met een grijsharig stel in wollen kleding die een welvarende boer niet zou hebben misstaan. Brannin en Elvaine Martans landhuis leek veel op een grote boerderij, een groot huis waar meerdere generaties woonden. Een derde van de wapenlieden bestond uit hun zonen en kleinzonen, neven en achterneven. Alleen degenen die te jong of te oud waren om te rijden, waren achtergebleven om de gewassen te planten. Ze hoopte dat het glimlachende paar niet het gevoel kreeg genegeerd te worden, want ze liep bijna meteen weer door. ‘Wat bedoel je met dat ik hulp kreeg?’ wilde ze weten.

‘Het paleis is... veranderd.’ Even kwam er verwarring door de binding. Birgitte grimaste. ‘Het klinkt waanzinnig, dat weet ik, maar het is alsof alles net even anders is gebouwd.’ Een van de gardevrouwen voor hen verstapte zich, maar herstelde zich weer. ik heb een goed geheugen...’ Birgitte aarzelde en de binding werd vervuld van een chaos van gevoelens die snel werden weggedrukt. De meeste van haar herinneringen aan vorige levens waren verdwenen als sneeuw voor de zon. Ze wist niets meer van voor de oprichting van de Witte Toren, en de vier levens die ze had geleefd tussen toen en het einde van de Trollok-oorlogen begonnen uiteen te vallen. Ze leek maar voor weinig bang, maar ze vreesde dat ze de rest ook zou kwijtraken, vooral haar herinneringen aan Gaidal Cain. ik vergeet een pad niet meer als ik het eenmaal heb gevolgd,’ vervolgde ze, ‘en sommige van deze gangen zijn niet meer hetzelfde als voorheen. Enkele gangen zijn... verschoven. Andere zijn er niet meer, en er zijn een paar nieuwe bij gekomen. Niemand praat erover voor zover ik heb kunnen ontdekken, maar ik denk dat de ouderen zwijgen omdat ze bang zijn dat ze seniel worden, en de jongeren omdat ze bang zijn hun positie kwijt te raken.’

‘Dat is...’ Elayne deed haar mond dicht. Het was duidelijk niet onmogelijk. Birgitte had geen last van waanbeelden. Naris’ tegenzin om haar vertrekken te verlaten leek plotseling begrijpelijk, en misschien ook de eerdere verwarring van Reene. Ze wenste bijna dat ze inderdaad beneveld was door haar zwangerschap. Maar hoe? ‘Het komt niet door de Verzakers,’ zei ze vastberaden. ‘Als ze zoiets konden, hadden ze het al veel eerder gedaan, en ook wel erger... Ook goedendag, Heer Aubrem.’

Aubrem Pensenor was mager, verweerd en kaal op een randje wit haar na. Hij zou eigenlijk thuis moeten zitten met de kinderen van zijn kleinkinderen op zijn knie, maar zijn rug was recht en zijn ogen stonden helder. Hij was een van de eersten geweest die Caemlin hadden bereikt, met bijna honderd man en het nieuws dat Arymilla Marne optrok naar de stad, met steun van Naean en Elenia. Hij begon te mijmeren hoe hij voor haar moeder had gereden in de Opvolging, totdat Birgitte mompelde dat vrouwe Dyelin op haar wachtte. ‘O, laat mij u in dat geval niet ophouden, Vrouwe,’ zei de oude man hartelijk. ‘Doet u alstublieft de groeten aan vrouwe Dyelin. Ze heeft het zo druk gehad, en ik heb nog geen twee woorden met haar gewisseld sinds ik in Caemlin ben. Mijn hartelijkste groeten, als u wilt.’ Huis Pensenor was al sinds mensenheugenis een bondgenoot van Dyelins Huis Taravin.

‘Niet de Verzakers,’ zei Birgitte zodra Aubrem buiten gehoorsafstand was. ‘Maar de oorzaak is nog maar de eerste vraag. Gaat het wéér gebeuren? Als dat zo is, blijven de veranderingen dan goedaardig? Of word je op een dag wakker in een kamer zonder deuren of ramen? Wat gebeurt er als je in een kamer slaapt die verdwijnt? Als een gang kan verdwijnen, kan dat ook met een kamer gebeuren. En wat als het meer is dan alleen het paleis? We moeten erachter komen of alle straten nog liggen zoals ze lagen. Wat als de volgende keer een stuk van de stadsmuur verdwenen is?’

‘Dat zijn grimmige gedachten,’ zei Elayne somber. Zelfs met de Kracht in haar gaven al die mogelijkheden haar een zuur gevoel in haar maag.

Birgitte raakte de vier gouden knopen op de schouder van haar rode jas met witte kraag aan. ‘Die gedachten heb ik samen met deze knopen gekregen.’ Vreemd genoeg kwam er minder bezorgdheid door de binding nu ze haar zorgen had gedeeld. Elayne hoopte dat de vrouw niet dacht dat zij de antwoorden had. Nee, dat was echt onmogelijk. Daarvoor kende Birgitte haar te goed. ‘Beangstigt dit je, Deni?’ vroeg ze. ‘Ik moet toegeven dat het mij wel beangstigt.’

‘Niet meer dan nodig, Vrouwe,’ antwoordde de stevige vrouw zonder op te houden aandachtig voor zich uit te kijken. Terwijl de anderen een hand op hun zwaardgevesten lieten rusten, lag die van haar op haar lange knuppel. Haar stem klonk even vlak en aards als haar gezicht stond. ‘Op een keer brak een grote wagenmenner die Eldrin Hackly heette me bijna mijn nek. Hij was anders geen ruwe vent, maar hij was die avond ladderzat. Ik had de hoek verkeerd ingeschat, en mijn knuppel ketste op zijn schedel af zonder er een deuk in te maken. Dat beangstigde me meer, want ik was er zeker van dat ik niet meer lang te leven had. Nu kan er van alles misschién gebeuren, en elke dag dat je wakker wordt kan je laatste zijn.’

Elke dag dat je wakker wordt kan je laatste zijn. Er waren ergere manieren om naar het leven te kijken, nam Elayne aan. Toch huiverde ze. Zij was veilig, tenminste tot haar kinderen waren geboren, maar dat gold niet voor de anderen.

De twee gardisten bij de brede, met leeuwen besneden deuren naar de Kaartenkamer waren ervaren, de een klein en bijna mager, de andere breed genoeg om vierkant te lijken hoewel hij van gemiddelde lengte was. Ze leken in niets te verschillen van de andere mannen in de Garde, maar alleen goede zwaardvechters, vertrouwde mannen, kregen deze taak. De kleine man knikte naar Deni, en ging toen stijf rechtop staan na een afkeurende frons van Birgitte. Deni glimlachte verlegen naar hem – Deni! Verlegen! – terwijl twee gardevrouwen hun onvermijdelijke routine afdraaiden. Birgitte deed haar mond open maar Elayne legde een hand op haar arm. De andere vrouw keek haar aan en schudde haar hoofd, en de dikke gouden vlecht zwaaide langzaam heen en weer.

‘Dit hoort niet terwijl ze aan het werk zijn, Elayne. Ze moeten zich aan hun taken wijden, niet met verliefde kalverogen naar elkaar staren.’ Ze verhief haar stem niet, maar toch kleurden Deni’s ronde wangen. Haar glimlach verdween en ze keek de gang weer in. Zo was het misschien beter, maar het was toch jammer. Iemand moest toch een beetje plezier in haar leven hebben.

De Kaartenkamer was de op één na grootste balzaal in het paleis, met vier roodgeaderde marmeren haarden waarin kleine vuurtjes brandden onder de besneden schoorsteenmantels. De gewelfde zoldering met verguldsel werd ondersteund door wijd uiteen staande pilaren, twee stap van de witmarmeren muren die waren ontdaan van tapijten, en er waren voldoende staande spiegellampen om de ruimte te verlichten alsof er vensters in zaten. Het grootste deel van de tegelvloer was een mozaïekkaart van Caemlin, meer dan duizend jaar geleden gelegd nadat de Nieuwe Stad was voltooid, maar nog voor Laag Caemlin begon te groeien. Lang voordat Andor bestond, zelfs nog voor Artur Haviksvleugel. Hij was verscheidene keren opnieuw gelegd wanneer de tegels vervaagden of versleten raakten, dus alle straten klopten – in ieder geval tot aan vandaag; het Licht geve dat dat nog het geval was – en hoewel er over de jaren vele gebouwen waren vervangen, waren zelfs sommige steegjes nog net zoals op de enorme kaart.

Er zou in de nabije toekomst echter niet gedanst worden in de Kaartenkamer. Op lange tafels tussen de pilaren lagen nog meer kaarten, sommige zo groot dat ze over de randen hingen. Op planken langs de muren lagen stapels rapporten, maar alleen die die niet zo gevoelig waren dat ze achter slot en grendel moesten worden bewaard of uit het hoofd moesten worden geleerd en vervolgens verbrand. Birgittes brede schrijftafel, vol manden die bijna allemaal vol zaten met papieren, stond aan het uiteinde van de ruimte. Als kapitein-generaal had ze haar eigen werkkamer, maar zodra ze de Kaartenkamer ontdekt had, had ze besloten dat de vloer een te mooie kaart was om niet te gebruiken.

Een kleine houten schijf, roodgeverfd, gaf de plek in de buitenmuur aan waar de aanval was afgeslagen. Birgitte greep hem en smeet hem in een ronde mand op haar schrijftafel die al vol met die dingen lag. Elayne schudde haar hoofd. Het was niet zo’n grote mand, maar als er genoeg aanvallen tegelijk kwamen om zoveel schijven nodig te hebben...

‘Vrouwe Birgitte, ik heb dat verslag over de voorraden diervoeder waar u om vroeg,’ zei een grijzende vrouw, en stak een vel papier uit dat bedekt was met nette regels. De Witte Leeuw was klein aangebracht op de borst van haar nette bruine gewaad. Vijf andere klerken gingen verder met hun werk, met krassende pennen. Ze waren enkelen van de meest vertrouwde klerken van meester Norrij, en vrouw Harfor had persoonlijk de zes boodschappers in rood met witte livrei nagetrokken, snelle jongemannen – jongens, eigenlijk – die tegen de muur stonden achter de schrijftafeltjes van de klerken. Een van hen, een knappe jongen, begon een buiging te maken voordat hij die met blozende wangen onderbrak. Birgitte had de kwestie van beleefdheden, tegenover haar of andere edelen, met enkele woorden beslecht. Het werk ging voor, en elke edele die dat niet aanstond, kon gewoon uit de Kaartenkamer wegblijven. ‘Dank u, Vrouw Anford. Ik zal er straks naar kijken. Als u en de anderen buiten willen wachten, alstublieft?’

Vrouw Anford riep snel de boodschappers en de andere klerken bijeen, en gaf ze enkel nog de tijd om hun inktpotten af te sluiten en hun werk te deppen. Niemand toonde enige verrassing. Ze waren gewend dat er soms een behoefte aan afzondering bestond. Elayne had gehoord dat mensen de Kaartenkamer ook wel de Geheimenkamer noemden, hoewel hier niets geheims werd bewaard. Dat lag allemaal achter slot en grendel in haar eigen vertrekken. Terwijl de klerken en boodschappers naar buiten liepen, beende Elayne naar een van de lange tafels met een kaart van Caemlin en de omgeving, ten minste vijftig span in elke richting. Zelfs de Zwarte Toren stond erop, een vierkantje nog geen twee roede ten zuiden van de stad. Het was een gezwel op Andor, en er was niets aan te doen. Soms stuurde ze gardisten om er te kijken, via Poorten, maar het was er groot en de Asha’man konden wel van alles uitspoken zonder dat zij erachter zou komen. Spelden met gebrandverfde koppen gaven Arymilla’s acht kampen rondom de stad aan, en metalen figuurtjes vertegenwoordigen verschillende andere kampen. Een valk, fijntjes gemaakt van goud en niet groter dan haar pink, gaf aan waar de Goshien waren. Of waren geweest. Waren ze al weg? Ze stopte de valk in haar riembuidel. Aviendha leek erg op een valk. Aan de andere kant van de kamer trok Birgitte vragend een wenkbrauw op. ‘Ze zijn weg, of bezig weg te gaan,’ zei Elayne tegen haar. Aviendha zou op bezoek komen. Ze was niet voor altijd weg. ‘Ergens heen gestuurd door Rhand. Waarheen weet ik niet, het Licht verzenge hem.’

‘Ik vroeg me al af waarom Aviendha niet bij je was.’ Elayne legde een vinger op een bronzen ruiter van minder dan een hand hoog, die een paar roede ten westen van de stad stond, iemand moet een kijkje nemen bij Davram Basheres kamp. Uitzoeken of de Saldeanen ook vertrekken. En het Legioen van de Draak.’ Het maakte eigenlijk niet uit of ze vertrokken. Ze hadden zich niet met de zaken bemoeid, het Licht zij dank, en de tijd dat Arymilla zich uit angst liet weerhouden, lag allang achter hen. Maar ze hield er niet van als er in Andor dingen gebeurden waar ze niets van wist. ‘Stuur morgen ook gardisten naar de Zwarte Toren. Zeg ze dat ze alle Asha’man tellen die ze zien.’

‘Dus hij bereidt een grote strijd voor. Nóg een grote strijd. Tegen de Seanchanen, neem ik aan.’ Birgitte vouwde haar armen over haar borst en keek fronsend naar de kaart, ik zou me afvragen waar en wanneer, ware het niet dat we zelf genoeg omhanden hebben.’ Op de kaart waren ook de redenen te zien waarom Arymilla zo’n haast maakte. De eerste lag ten noordoosten van Caemlin, bijna op het randje van de kaart; een slapende bronzen beer, opgerold met zijn poten over zijn snuit. Tweehonderdduizend man bijna, ongeveer zoveel geoefende mannen als er in heel Andor te vinden waren. Vier heersers uit de Grenslanden, begeleid door misschien twaalf Aes Sedai die ze probeerden verborgen te houden, op zoek naar Rhand zonder hun redenen daarvoor te noemen. Grenslanders hadden voor zover zij zag geen reden om zich tegen Rhand te keren – hoewel hij hen niet aan zich had gebonden zoals andere landen. Aes Sedai waren echter een andere zaak, vooral aangezien hun loyaliteit onbekend was, en twaalf van hen konden zelfs voor Rhand gevaarlijk zijn. De vier heersers hadden haar motieven om hen naar Andor te vragen deels ontcijferd, maar ze had hen weten te misleiden over waar Rhand was. Helaas hadden de Grenslanders de beweringen over hoe snel ze konden zijn niet waargemaakt in hun kruiptocht naar het zuiden, en nu stonden ze stil en probeerden een manier te vinden om niet bij een stad te komen die belegerd werd. Dat was begrijpelijk, zelfs prijzenswaardig. Uitlanderlegers in de buurt van Andoraanse wapenlieden, op Andoraanse grond, zouden zorgen voor een hachelijke toestand. Er waren altijd wel een paar heethoofden. Bloedvergieten, en misschien een oorlog, kon onder dat soort omstandigheden maar al te snel beginnen. Toch zou het moeilijk voor ze zijn langs Caemlin te komen. De smalle landwegen waren door de regen in modderpoelen veranderd, en zo’n groot leger zou zich er moeilijk over kunnen verplaatsen. Elayne wenste echter dat ze nog twintig of dertig span verder naar Caemlin waren gemarcheerd. Ze had gehoopt dat hun aanwezigheid intussen een ander effect zou hebben. Maar misschien gebeurde dat nog.

Wat nog belangrijker was, zeker voor Arymilla en mogelijk voor haarzelf, was dat een paar roede onder de Zwarte Toren twee kleine zilveren figuurtjes stonden: een zwaardvechter met zijn zwaard rechtop voor hem en een hellebaarddrager, duidelijk van de hand van dezelfde zilversmid. De een stond ten westen van het zwarte vierkantje en de ander ten oosten. Luan, Ellorien en Abelle, Aemlyn, Arathelle en Pelivar hadden bijna zestigduizend mannen in die twee kampen. Hun landgoederen en die van de edelen die aan hen gebonden waren, moesten tot op het bot zijn kaalgeplukt. In die twee kampen was Dyelin de afgelopen drie dagen geweest, om te proberen achter hun bedoelingen te komen.

De magere gardist opende een van de deuren en hield die open voor een oudere bediende met een gevlochten zilveren blad waarop twee hoge gouden kannen en wat bekers van blauw Zeevolkporselein stonden. Reene moest niet zeker hebben geweten hoeveel mensen er aanwezig zouden zijn.

De breekbare vrouw bewoog langzaam, voorzichtig om het zware blad niet te laten kantelen. Elayne geleidde stromen van Lucht om het blad aan te pakken maar liet ze toen ongebruikt weer uiteenvallen. Het zou de vrouw kunnen kwetsen als ze haar het gevoel gaf dat ze haar werk niet aankon. Ze bedankte de vrouw echter uitbundig. De oude vrouw glimlachte breed, blij met de aandacht, en bood haar een diepe kniks aan zodra ze van het blad verlost was. Dyelin kwam bijna meteen na de bediende binnen, een toonbeeld van vitaliteit, en joeg haar naar buiten. Toen grimaste ze bij het zien van de inhoud van een van de kannen – Elayne zuchtte; er zat ongetwijfeld geitenmelk in – en vulde een beker uit de andere kan. Dyelin had blijkbaar alleen haar gezicht gewassen en haar haren geborsteld, goudkleurig met grijze vlekjes, want op de rokken van haar donkergrijze rijgewaad, met een grote zilveren pen in de vorm van Taravins Uil en Eik op de hoge hals, zaten vlekken van halfgedroogde modder.

‘Er is iets ernstig mis,’ zei ze, en draaide de wijn in haar beker rond zonder ervan te drinken. Een frons verdiepte de fijne lijntjes bij haar ooghoeken. ‘Ik ben al vaker in dit paleis geweest dan ik me kan herinneren, maar vandaag ben ik twee keer verdwaald.’

‘Daar weten we van,’ zei Elayne, en legde snel het weinige uit waar ze achter waren gekomen, en wat ze van plan was. Wat laat weefde ze een ban tegen afluisteren, en ze was niet verbaasd toen ze voelde dat die door saidar heen sneed. Degene die hen afluisterde zou daar tenminste een optater van krijgen. Een kleintje maar, aangezien er zo weinig van de Kracht werd gebruikt dat ze het niet eens had gevoeld. Misschien was er een manier om er de volgende keer een harde optater van te maken. Misschien zou dat afluisteraars ontmoedigen.

‘Dus het kan weer gebeuren,’ zei Dyelin toen Elayne klaar was. Haar stem klonk kalm maar ze likte over haar lippen en nam een slok wijn, alsof ze plotseling een droge mond had. ‘Als je niet weet wat de oorzaak is, en je niet weet of het nog eens kan gebeuren, wat moeten we dan doen?’

Elayne staarde. Weer leek het wel alsof iemand dacht dat ze antwoorden had die ze niet had. Maar dat hoorde erbij als je koningin wilde zijn. Dan werd er altijd van je verwacht dat je het antwoord had of zou vinden. Dat hoorde erbij als je Aes Sedai was. ‘We kunnen het niet tegengaan, dus zullen we ermee moeten leren leven, Dyelin, en proberen te voorkomen dat mensen al te bang worden. Ik zal bekendmaken wat er gebeurd is, voor zover we dat weten, en de andere zusters hetzelfde laten doen. Zo weten de mensen dat de Aes Sedai zich ervan bewust zijn, en dat zou wat troost moeten bieden. Een beetje. Ze zullen nog steeds bang zijn, natuurlijk, maar niet zo erg als wanneer we niets zeggen en het weer gebeurt.’ Het kwam op haar over als een zwaktebod, maar verrassend genoeg was Dyelin het er meteen mee eens. ik zou het anders ook niet weten. De meeste mensen denken dat jullie Aes Sedai alles aankunnen. Het zou genoeg moeten zijn, onder de omstandigheden.’

En als ze beseften dat Aes Sedai niet alles aankonden, dat zij niet alles aankon? Nou, die rivier zou ze wel oversteken als ze ervoor stond, is het nieuws goed of slecht?’

Voordat Dyelin kon antwoorden, ging de deur weer open. ik hoorde dat vrouwe Dyelin terug was. Je had ons moeten laten halen, Elayne. Je bent nog geen koningin, en ik hou er niet van als je geheimen voor me hebt. Waar is Aviendha?’ Catalyn Haevin, een onhandelbare jonge vrouw met koele ogen – een meisje nog, eigenlijk, nog maanden ver van de volwassenheid, hoewel haar voogd haar had gezegd dat ze haar eigen gang maar moest gaan – was één en al trots, haar mollige kin hoog geheven. Dat kon natuurlijk komen door de grote gebrandverfde pin van Haevins Blauwe Beer die op de hoge hals van haar blauwe rijgewaad zat. Ze was ontzag voor Dyelin gaan tonen, en een zekere behoedzaamheid, kon nadat ze een bed moest delen met haar en Sergase, maar bij Elayne stond ze op elke verdienste van een Hoogzetel.

‘We hebben het allemaal gehoord,’ zei Conail Northan. Hij was slank en lang, droeg een roodzijden overjas, had lachende ogen en een neus als een adelaarssnavel en was volwassen, maar net, een paar maanden voorbij zijn zestiende naamdag. Hij paradeerde en streelde veel te liefkozend over zijn zwaardgevest, maar er scheen geen kwaad in hem te zitten. Alleen maar jeugdigheid, een ongelukkige eigenschap in een Hoogzetel. ‘En geen van ons kon wachten om te horen wanneer Luan en de anderen bij ons komen. Deze twee zouden de hele weg hebben gerend.’ Hij woelde door het haar van de twee jongere knapen die bij hem waren, Perival Mantear en Branlet Gilyard, die hem donker aankeek en zijn vingers door zijn haren haalde om het weer te fatsoeneren. Perival bloosde. Hij was vrij klein maar nu al knap, pas twaalf jaar en de jongste, maar Branlet was maar een jaar ouder. Elayne zuchtte, maar kon ze niet vragen om te vertrekken. De meesten waren dan misschien kinderen – misschien wel allemaal, gezien Conails gedrag – maar het waren de Hoogzetels van hun Huizen, en samen met Dyelin haar belangrijkste bondgenoten. Ze wilde echter dat ze wist hoe ze achter het doel van Dyelins reis waren gekomen. Het had een geheim moeten zijn tot ze wist welk nieuws Dyelin had. Nog een taak voor Reene. Ongebreidelde roddels, de verkeerde roddels, konden even gevaarlijk zijn als verspieders. ‘Waar is Aviendha?’ vroeg Catalyn nog eens. Vreemd genoeg was ze gesteld geraakt op Aviendha. Of misschien was gefascineerd een beter woord. Ze had er zelfs op gestaan dat Aviendha haar moest leren hoe ze een speer moest gebruiken!

‘Dus, Vrouwe,’ zei Conail, en vulde een blauwe beker met wijn, ‘wanneer komen ze?’

‘Het slechte nieuws is dat ze niet komen,’ zei Dyelin kalm. ‘Het goede nieuws is dat ze een uitnodiging om zich bij Arymilla aan te sluiten hebben afgeslagen.’ Ze schraapte haar keel luid toen Branlet naar de wijnkan reikte. Zijn wangen kleurden en hij pakte de andere kan op, alsof hij dat eigenlijk toch al van plan was geweest. De Hoogzetel van Huis Gilyard, maar toch nog maar een jongen, ondanks het zwaard op zijn heup. Perival droeg ook een zwaard, dat over de vloertegels schraapte en te groot voor hem leek, maar hij had al geitenmelk gepakt. Catalyn schonk zichzelf wijn in en lachte zelfgenoegzaam naar de jongens, een verheven lachje dat verdween toen ze zag dat Dyelin naar haar keek.

‘Dat is nauwelijks goed nieuws te noemen,’ zei Birgitte. ‘Het Licht brande me als het niet zo is. Je brengt een verdomde half verhongerde eekhoorn mee en noemt het een biefstuk.’

‘Beeldend als altijd,’ zei Dyelin droog. De twee vrouwen keken elkaar kwaad aan, Birgittes handen tot vuisten gebald, Dyelin met haar hand op de dolk aan haar riem.

‘Geen geruzie,’ zei Elayne, en liet haar stem scherp klinken. De woede in de binding hielp. Af en toe was ze bang dat die twee zouden gaan vechten, ik pik jullie geruzie vandaag niet.’

‘Waar is Aviendha?’

‘Weg, Catalyn. Wat heb je nog meer ontdekt, Dyelin?’

‘Weg? Waarheen?’

‘Weg,’ zei Elayne kalm. Saidar of geen saidar, ze had zin om die meid in haar gezicht te slaan. ‘Dyelin?’

De oudere vrouw nam een slok wijn om haar ogen van Birgitte af te wenden. Ze ging naast Elayne staan, pakte de zilveren zwaardvechter op, draaide hem om in haar handen en zette hem weer neer. ‘Aemlyn, Arathelle en Pelivar hebben me geprobeerd te overtuigen dat ik zelf mijn aanspraak op de troon moest aankondigen, maar ze deden minder moeite dan de vorige keer. Ik denk dat ik ze er bijna van heb overtuigd dat ik het niet van plan ben.’

‘Bijna?’ Birgitte legde een zee van minachting in het woord. Dyelin negeerde haar nadrukkelijk. Elayne keek fronsend naar Birgitte, die ongemakkelijk op en neer wipte en lang genoeg weg beende om een beker wijn te pakken. Heel goed. Hoe ze het ook voor elkaar kreeg, ze hoopte dat het zou blijven werken.

‘Vrouwe,’ zei Perival met een buiging, en stak een van de beide bekers in zijn handen uit naar Elayne. Ze toverde een glimlach tevoorschijn en maakte een kniks voordat ze de beker aannam. Geitenmelk. Licht, wat kreeg ze toch een hekel aan dat spul! ‘Luan en Abelle waren... terughoudend,’ vervolgde Dyelin, en keek met gefronsd voorhoofd naar de hellebaarddrager. ‘Misschien neigen ze jouw kant uit.’ Ze klonk echter nauwelijks alsof ze het zelf geloofde. ‘Ik heb Luan eraan herinnerd dat hij me aanvankelijk heeft geholpen om Naean en Elenia in hechtenis te nemen, maar misschien heeft dat niet meer uitgehaald dan bij Pelivar.’

‘Dus ze wachten misschien allemaal tot Arymilla wint,’ zei Birgitte grimmig. ‘Als jij het overleeft, spreken ze zich voor jou en tegen haar uit. Als je het niet overleeft, zal een van hen haar eigen aanspraak maken. Ellorien heeft toch na jou de beste rechten?’ Dyelin schudde haar hoofd, maar ontkende het niet.

‘En Ellorien?’ vroeg Elayne zachtjes. Ze was er zeker van dat ze het antwoord al kende. Haar moeder had Ellorien laten afranselen. Dat was onder invloed van Rahvin geweest, maar niet veel mensen schenen dat te geloven. Niet veel mensen schenen te geloven dat Gaebril zelfs Rahvin geweest was.

Dyelin grimaste. ‘Die vrouw heeft een hoofd van steen! Ze zou een aanspraak uit mijn naam bekendmaken als ze dacht dat het zin had. Ze heeft gelukkig nog genoeg verstand om te zien dat dat niet zo is.’ Het viel Elayne op dat ze niets zei over enige aanspraak uit Elloriens eigen naam. ‘Hoe dan ook, ik heb Keraille Surtovni en Julanya Fote achtergelaten om ze in de gaten te houden. Ik betwijfel of ze in beweging zullen komen, maar als ze het toch doen, weten we het meteen.’ Drie Kinsvrouwen die een cirkel moesten vormen om te kunnen reizen, hielden de Grenslanders om dezelfde reden in de gaten. Er was dus helemaal geen goed nieuws, hoe Dyelin het ook probeerde in te kleden. Elayne had gehoopt dat de dreiging van de Grenslanders sommige Huizen zou aanzetten om haar te steunen. Tenminste één reden waarom ik ze door Andor laat trekken staat nog overeind, dacht ze grimmig. Zelfs als ze de troon niet zou bemachtigen, had ze Andor die dienst bewezen. Behalve als degene die de troon besteeg alles grondig verpestte. En daar zag ze Arymilla wel voor aan. Nou, Arymilla zou de Rozenkroon niet opzetten, en dat was dat. Hoe dan ook, ze moest worden tegengehouden.

‘Dus het is zes, zes en zes,’ zei Catalyn, fronsend en spelend met de langwerpige zegelring aan haar linkerhand. Ze keek nadenkend, en dat was ongebruikelijk voor haar. Haar stijl was gewoonlijk om zich zonder bedenkingen uit te spreken. ‘Zelfs als Candraed zich bij ons aansluit, komen we er tien te kort.’ Vroeg ze zich af of ze Haevin had verbonden aan een hopeloze zaak? Helaas had ze haar Huis niet zo vast verbonden dat de knopen niet meer los konden worden gemaakt.

‘Ik was er zeker van dat Luan zich bij ons zou aansluiten,’ mompelde Conail. ‘En Abelle en Pelivar.’ Hij nam een grote slok wijn. ‘Zodra we Arymilla verslaan, komen ze wel. Let op mijn woorden.’

‘Maar wat denken ze?’ wilde Branlet weten. ‘Proberen ze een oorlog te beginnen met drié partijen?’ Zijn stem sloeg halverwege zijn uitbarsting over, en zijn wangen werden knalrood. Hij verborg zijn gezicht in zijn beker, maar grimaste. Schijnbaar vond hij geitenmelk even vies als zij.

‘Het komt door de Grenslanders.’ Perivals stem was hoog als die van een jongen, maar hij klonk zelfverzekerd. ‘Ze wachten nog, want wie er daar ook wint, moet nog steeds rekening houden met de Grenslanders.’ Hij pakte de beer op en woog hem in zijn hand, alsof het gewicht ervan hem antwoorden kon geven. ‘Wat ik niet begrijp, is waarom ze eigenlijk hier binnenvallen. We zijn zo ver van de Grenslanden. En waarom zijn ze niet doorgemarcheerd om Caemlin aan te vallen? Ze zouden Arymilla zo opzij vegen, en ik denk niet dat we hen zo makkelijk buiten kunnen houden als haar. Dus waarom zijn ze hier?’

Glimlachend sloeg Conail hem op de schouder. ‘Dat zal me een strijd worden, als we tegenover de Grenslanders staan. Northans Adelaars en Mantears Aambeeld zullen Andor die dag trots maken, of niet?’ Perival knikte, maar hij leek niet blij met het vooruitzicht. Conail wel.

Elayne wisselde een blik met Dyelin en Birgitte, die allebei stomverbaasd keken. Elayne was zelf ook verbaasd. De andere twee vrouwen wisten het natuurlijk, maar de kleine Perival had bijna een geheim ontdekt dat niet mocht worden ontdekt. Anderen zouden misschien uiteindelijk uitknobbelen dat de Grenslanders bedoeld waren om de Huizen over te halen zich bij haar aan te sluiten, maar dat mocht niet worden bevestigd.

‘Luan en de anderen waren naar Arymilla gestuurd om te vragen om een wapenstilstand tot de Grenslanders terug waren gedreven,’ zei Dyelin even later. ‘Ze vroeg tijd om erover na te denken. Voor zover ik kan nagaan, was dat het ogenblik dat ze haar pogingen bij de muren verhevigde. Ze zegt tegen hen dat ze er nog steeds over nadenkt.’

‘Naast al het andere,’ zei Catalyn verhit, ‘toont dat aan waarom Arymilla de troon niet verdient. Ze vindt haar eigen ambities belangrijker dan de veiligheid in Andor. Luan en de anderen zijn dwazen dat ze dat niet inzien.’

‘Geen dwazen,’ antwoordde Dyelin. ‘Gewoon mensen die denken dat ze de toekomst helderder voor ogen hebben dan wij.’ Wat als zij en Dyelin degenen waren die de toekomst niet helder voor ogen hadden, vroeg Elayne zich af. Om Andor te redden zou ze meteen haar steun hebben gegeven aan Dyelin. Ze zou er niet blij mee zijn geweest, maar ze zou het gedaan hebben om het bloed van Andor te redden. Dyelin zou de steun hebben gekregen van tien Huizen, meer dan tien zelfs. Zelfs Danine Candraed zou uiteindelijk kunnen besluiten Dyelin te steunen. Maar Dyelin wilde geen koningin worden. Ze vond dat Elayne de Rozenkroon moest dragen. En dat vond Elayne ook. Maar wat als ze het mis hadden? Het was niet de eerste keer dat ze zich dat afvroeg, maar nu, starend naar de kaart vol slechte voortekens, kon ze de gedachte niet van zich afschudden. Die avond, na een maaltijd die alleen gedenkwaardig was vanwege de verrassing van piepkleine aardbeitjes, zat ze in de grote zitkamer van haar vertrekken te lezen. Ze probeerde te lezen. Het in leer gebonden hoek was een geschiedenis van Andor, zoals de meeste andere boeken die ze de laatste tijd las. Ze moest zo veel mogelijk lezen om een zo juist mogelijke versie van de waarheid te achterhalen, en verschillende boeken met elkaar vergelijken. Een boek dat was uitgebracht tijdens de regeerperiode van een koningin noemde bijvoorbeeld nooit haar misstappen, of die van haar onmiddellijke opvolgsters als ze van hetzelfde Huis waren. Je moest boeken lezen die waren geschreven toen Trakand de troon had om te horen wat Mantear fout had gedaan, en boeken die waren geschreven onder Mantear om te horen wat Norwelijn fout had gedaan. Ze kon van de fouten van anderen leren, zodat ze die zelf niet zou maken. Dat was een van de eerste dingen die haar moeder haar had geleerd. Ze kon zich echter niet concentreren. Af en toe merkte ze dat ze naar een bladzijde zat te staren zonder een woord te zien. Dan dacht ze aan haar zuster, of ze begon iets tegen Aviendha te zeggen voordat ze eraan dacht dat haar zuster er niet was. Ze voelde zich erg eenzaam, en dat was belachelijk. Sephanie stond in de hoek voor het geval ze iets nodig had. Er stonden acht gardevrouwen voor de deur naar haar vertrekken, en met een van hen kon je uitstekend gesprekken voeren, Yurith Azeri, een geschoolde vrouw die echter zweeg over haar verleden. Maar geen van hen was Aviendha. Toen Vandene de kamer binnenschreed, gevolgd door Kirstian en Zarya, was dat een opluchting. De twee in het wit geklede vrouwen bleven bij de deur staan, met bedeesde gezichten. De bleke Kirstian, onaangeraakt door de Eedstaf, had haar handen voor haar middel gevouwen en leek net van middelbare leeftijd te zijn; Zarya, met haar schuinstaande ogen en haakneus, leek veel jonger. Ze had iets vast wat in een witte handdoek was gewikkeld.

‘Vergeef me als ik stoor,’ begon Vandene, en fronste toen haar voorhoofd. Het gezicht van de witharige Groene zuster leek ondanks haar Aes Sedai-gelaatstrekken toch niet helemaal leeftijdloos. Soms leek ze twintig, of veertig, of alles daartussenin; en het veranderde telkens als je met je ogen knipperde. Misschien kwam het door haar donkere ogen, glanzend en diep en gepijnigd, die zoveel hadden gezien. Ze leek ook vermoeid. Haar rug was recht, maar ze zag er toch afgemat uit. ‘Het gaat mij natuurlijk niet aan,’ zei ze voorzichtig, ‘maar is er een reden waarom je zoveel van de Kracht vasthoudt? Ik dacht dat je iets heel ingewikkelds aan het weven was toen ik je in de gang voelde.’

Met een schok besefte Elayne dat ze bijna evenveel saidar vasthield als ze veilig kon bevatten. Hoe was dat gebeurd? Ze kon zich niet herinneren dat ze dieper had geput. Haastig liet ze de Bron los, en ze werd vervuld van spijt toen de Kracht wegstroomde en de wereld weer... gewoon werd. Meteen verslechterde haar stemming. ‘Je stoort niet,’ zei ze schaapachtig, en legde het boek op de tafel voor haar. Ze had immers toch nog geen drie bladzijden gelezen. ‘Mag ik ons dan afschermen?’

Elayne knikte kort – het ging die vrouw niets aan hoeveel Kracht ze vasthield; ze kende de gedragsregels even goed als Elayne, of nog beter – en droeg Sephanie op om in de voorkamer te wachten terwijl Vandene een ban tegen afluisteren weefde. Ban of niet, Vandene wachtte tot de bediende de deur achter zich dicht had gedaan voordat ze sprak. ‘Reanne Corlie is dood, Elayne.’

‘O, Licht, nee.’ Haar slechte bui maakte plaats voor snikken, en ze greep haastig een kanten zakdoek uit haar mouw om de tranen te drogen die plotseling over haar wangen stroomden. Haar vervloekte wisselende stemmingen waren aan het werk, maar Reanne verdiende tranen. Ze had zo graag een Groene zuster willen worden. ‘Hoe?’ Het Licht brande haar, kon ze maar ophouden met snotteren! Vandene huilde niet. Misschien had ze geen tranen meer over. ‘Ze is verstikt met de Kracht. Wie dit ook gedaan heeft, gebruikte veel meer dan nodig was. De resten van saidar waren rijkelijk aanwezig op haar en in de kamer waar ze is gevonden. De moordenaar wilde er zeker van zijn dat iedereen wist hoe ze gestorven was.’

‘Dat slaat nergens op, Vandene.’

‘Misschien toch wel. Zarya?’

De Saldeaanse legde haar bundeltje op tafel en maakte het open. Er zat een houten pop met gescharnierde ledematen in. Hij was al heel oud, de eenvoudige kleding was versleten, het geverfde gezicht bladderde af, er miste een oog en de helft van het donkere haar was weg. ‘Deze was ooit van Mirane Larinen,’ zei Zarya. ‘Derys Nermala vond hem achter een kast.’

‘Dus Mirane heeft een pop achtergelaten. Wat heeft dat met Reannes dood te maken?’ vroeg Elayne, en veegde haar tranen weg. Mirane was een van de Kinsvrouwen die was weggelopen. ‘Alleen dit,’ antwoordde Vandene. ‘Toen Mirane naar de Toren ging, verstopte ze deze pop buiten omdat ze had gehoord dat alles wat ze bezat zou worden verbrand. Nadat ze was weggestuurd, haalde ze hem weer op en droeg hem overal met zich mee. Altijd. Ze had echter iets vreemds. Telkens wanneer ze ergens een tijdje bleef, verstopte ze de pop weer. Vraag me niet waarom. Maar ze zou niet zijn weggelopen zonder die pop mee te nemen.’

Elayne depte haar ogen en leunde achterover in haar stoel. Ze snotterde nog een beetje en er liepen nog steeds tranen over haar wangen. ‘Dus Mirane is niet weggelopen. Ze is vermoord en... uit de weg geruimd.’ Wat een akelige manier om dat te zeggen. ‘De anderen ook, denk je? Allemaal?’

Vandene knikte, en even liet ze haar slanke schouders zakken. ‘Ik ben bang van wel,’ zei ze, en ging rechtop staan, ik denk dat er met opzet aanwijzingen zijn geplant tussen de dingen die ze hebben achtergelaten, geliefde bezittingen zoals deze pop, een geliefd sieraad. De moordenaar wilde dat we dachten dat ze haar misdaad slim verborg, maar niet slim genoeg. Alleen waren wij dus niet kien genoeg om die aanwijzingen te vinden, dus besloot ze het opvallender aan te pakken.’

‘Om de Kinsvrouwen zo bang te maken dat ze vluchtten,’ mompelde Elayne. Dit zou niet het einde betekenen, maar het zou haar wel weer afhankelijk maken van de genade van de windvindsters, en die schenen krenterig te worden. ‘Hoeveel van hen weten hiervan?’ inmiddels allemaal, neem ik aan,’ zei Vandene droog. ‘Zarya zei Derys dat ze het stil moest houden, maar die vrouw hoort zichzelf graag praten.’

‘Dit lijkt op mij gericht te zijn, om Arymilla te helpen de troon te bemachtigen, maar waarom zou een Zwarte zuster daar belang bij hebben? Ik kan niet geloven dat we twéé moordenaars onder ons hebben. Maar dit geeft in ieder geval de doorslag over Merilille. Praat met Sumeko en Alise, Vandene. Zij kunnen ervoor zorgen dat de rest niet in paniek raakt.’ Sumeko was de volgende onder Reanne, zoals de Kinne hun hiërarchie hadden ingedeeld, en hoewel Alise veel lager stond, was ze een vrouw met veel invloed. ‘Van nu af aan mogen ze geen van allen meer alleen zijn, nooit. Altijd minstens twee bij elkaar, of liever nog drie of vier. En waarschuw ze dat ze oppassen voor Careane en Sareitha.’

‘Dat raad ik af,’ zei Vandene snel. ‘Ze zouden veilig moeten zijn in groepen, en Careane en Sareitha zouden erover horen. Ze waarschuwen tegen Aes Sedai? De Kinne zouden zich meteen verraden.’ Kirstian en Zarya knikten ernstig.

Elayne ging met tegenzin akkoord met aanhoudende geheimhouding. De Kinne zouden veilig moeten zijn in groepen. ‘Breng Chanelle op de hoogte van Reanne en de anderen. Ik kan me niet voorstellen dat de windvindsters in gevaar zijn – hen kwijtraken is minder schadelijk voor mij dan het verlies van de Kinne – maar zou het niet prachtig zijn als ze besloten te vertrekken?’

Ze verwachtte niet dat ze dat zouden doen – Chanelle durfde niet terug naar het Zeevolk zolang de overeenkomst niet was vervuld – maar het zou een zonnestraaltje zijn op een verder ellendige dag als ze dat wel deden. Het leek tenminste onwaarschijnlijk dat er nog iets ergers kon gebeuren vandaag. Die gedachte deed haar huiveren. Het Licht geve dat er niets ergers gebeurde.

Arymilla duwde haar bord grimassend van zich af. Ze had mogen kiezen waar ze wilde slapen – Arlene, haar bediende, maakte die keus voor haar; de vrouw wist waar ze van hield – en het minste wat ze had verwacht was een fatsoenlijke maaltijd, maar het schapenvlees was vet en bovendien bijna bedorven. Dat gebeurde de laatste tijd veel te vaak. Deze keer zou ze de kok laten afranselen! Ze wist niet zeker voor wie van de edelen in het kamp hij werkte, alleen dat hij volgens zeggen de beste was die erbij zat – de beste! – maar dat maakte niet uit. Hij zou worden afgeranseld als voorbeeld voor de anderen. En dan weggestuurd, natuurlijk. Je kon een kok nooit meer vertrouwen nadat je hem gestraft had.

De stemming in de tent was verre van levendig. Verschillende edelen in het kamp hadden gehoopt op een uitnodiging om met haar te eten, maar geen van hen stond hoog genoeg. Ze begon spijt te krijgen dat ze er niet een of twee had uitgenodigd, zelfs al waren het Naeans of Elenia’s mensen. Ze hadden misschien voor wat vermaak kunnen zorgen. Haar naaste bondgenoten zaten bij haar aan tafel en gaven de indruk dat ze op een begrafenis waren. O, de magere oude Nasin, zijn dunner wordende witte haar ongekamd, zat met smaak te eten en merkte blijkbaar niet dat het vlees bijna bedorven was; hij klopte haar vaderlijk op de hand.

Ze glimlachte naar hem terug als een plichtsgetrouwe dochter. Die dwaas droeg vanavond een van zijn met bloemetjes geborduurde jassen. Het ding kon doorgaan voor de badmantel van een vrouw! Gelukkig richtte hij al zijn wellustige blikken over de tafel op Elenia; de vrouw met de honingkleurige haren kromp ineen en haar vosachtige gezicht werd bleek telkens als ze naar hem keek. Ze had de leiding over Huis Sarand alsof zij de Hoogzetel was in plaats van haar man, maar ze vreesde toch dat Arymilla Nasin zijn gang zou laten gaan met haar. Die dreiging was nu onnodig, maar was goed om achter de hand te hebben voor het geval dat. Ja, Nasin vermaakte zich kostelijk in zijn nutteloze achtervolging van Elenia, maar de anderen waren verzonken in gepeins. Ze hadden hun eten nauwelijks aangeraakt, en haar twee bedienden renden om de wijnbekers gevuld te houden. Ze vertrouwde de bedienden van anderen liever niet. De wijn was tenminste nog niet bedorven.

‘Ik vind nog steeds dat we met veel meer man tegelijk moeten aanvallen,’ gromde Lir dronken in zijn beker. De Hoogzetel van Baryn droeg een rode jas die was versleten door de riemen van zijn wapenrusting, en hij wilde altijd toeslaan. Subtiliteit begreep hij gewoon niet. ‘Mijn ogen-en-oren melden dat er elke dag meer wapenlieden de stad binnengaan door die “Poorten”.’ Hij schudde zijn hoofd en mompelde iets in zichzelf. Die man geloofde die geruchten over tientallen Aes Sedai in het koninklijk paleis echt. ‘Alles wat we met die kleine aanvalletjes bereiken is dat we manschappen verliezen.’

‘Daar ben ik het mee eens,’ zei Karind, prutsend met een grote gouden pin op haar boezem, gebrandverfd met de rennende Rode Vos van Anshar. Ze was niet minder aangeschoten dan Lir. Haar vierkante gezicht stond een beetje slap. ‘We moeten doorstoten in plaats van manschappen verspillen. Zodra we de muren over zijn, hebben we iets aan onze grotere aantallen.’

Arymilla’s mond verstrakte. Ze konden haar toch op z’n minst het ontzag tonen dat ze verdiende als toekomstige koningin van Andor, in plaats van haar steeds maar tegen te spreken. Helaas waren Baryn en Anshar niet zo stevig aan haar gebonden als Sarand en Arawn. In tegenstelling tot Jarid en Naean hadden Lir en Karind hun steun voor haar aangekondigd zonder dat op schrift te zetten. Dat had Nasin ook niet gedaan, maar hem zou ze niet kwijtraken. Ze had hem om haar pols gewonden als een armband.

Ze forceerde een glimlach en liet haar stem vrolijk klinken. ‘We raken huurlingen kwijt. Waar zijn huurlingen anders goed voor dan om te sterven in plaats van onze eigen wapenlieden?’ Ze hield haar wijnbeker omhoog en een slanke man in een met zilver afgezette blauwe livrei haastte zich om die te vullen. Hij was zelfs zo gehaast dat hij een druppel op haar hand morste. Omdat ze zo boos keek, greep hij een zakdoek om de druppel op te vegen voordat ze haar hand kon wegtrekken. Zijn zakdoek! Het Licht mocht weten waar dat vieze ding was geweest, en hij had haar ermee aangeraakt! Zijn mond vertrok van angst toen hij achteruit stapte, buigingen maakte en verontschuldigingen mompelde. Laat hem nog maar blijven tot na de maaltijd. Daarna kon hij worden ontslagen. ‘We hebben al onze wapenlieden nodig als ik tegen de Grenslanders optrek. Of niet, Naean?’

Naean bewoog schokkerig alsof ze met een naald was geprikt. Ze was slank en bleek in haar gele zijde met zilveren patronen van Arawns Drie Sleutels op het borststuk, en begon er de laatste weken afgemat uit te zien; haar blauwe ogen lagen diep en keken vermoeid. Al haar hooghartige maniertjes waren verdwenen. ‘Natuurlijk, Arymilla,’ zei ze meegaand, en dronk haar beker leeg. Mooi. Zij en Elenia waren zeker getemd, maar Arymilla controleerde het zo nu en dan om er zeker van te zijn dat ze geen van beiden weer een ruggengraat ontwikkelden.

‘Als Luan en de anderen je niet willen steunen, wat heeft het dan voor zin om Caemlin in te nemen?’ Sylvase, Nasins kleindochter en erfgename, sprak maar zo zelden dat de vraag als een verrassing kwam. Ze was stevig en net niet knap en had normaal een lege blik in haar ogen, maar nu stonden haar blauwe ogen vrij scherp. Iedereen staarde haar aan. Dat leek haar niet in het minst te deren. Ze speelde met een wijnbeker, maar Arymilla dacht dat het pas haar tweede was. ‘Als we tegen de Grenslanders moeten vechten, waarom nemen we Luans wapenstilstand dan niet aan, zodat Andor zijn volledige kracht kan inzetten, ongehinderd door verdelingen?’ Arymilla glimlachte. Ze had zin om dat domme wicht te slaan. Nasin zou daar echter boos om worden. Hij wilde dat ze Arymillaas ‘gast’ bleef om te voorkomen dat hij werd afgezet als Hoogzetel -ergens leek hij te beseffen dat zijn verstand hem verliet; maar hij was van plan Hoogzetel te blijven tot hij stierf – maar hij hield wel van haar. ‘Ellorien en sommige anderen komen nog wel naar me toe, kind,’ zei ze gladjes. Dat kostte wat moeite. Wie dacht die griet wel niet dat ze was? ‘Aemlyn, Arathelle, Pelivar. Ze hebben hun grieven over Trakand.’ Ze zouden vast en zeker komen zodra Elayne en Dyelin uit de weg waren geruimd. Die twee zouden de val van Caemlin niet overleven. ‘Zodra ik de stad in handen heb, zijn ze toch van mij. Drie van Elaynes bondgenoten zijn kinderen, en ook Conail Northan is weinig meer dan een kind. Ik denk dat ik ze wel kan overtuigen hun steun aan mij te betuigen.’ En als zij dat niet kon, dan zou baas Lounalt het zeker kunnen. Als ze kinderen aan hem en zijn koorden moest overleveren, dan was dat jammer, ik ben koningin bij zonsondergang op de dag dat Caemlin in mijn handen valt. Of niet, vader?’

Nasin lachte en spuugde halfgekauwde stukken vlees over tafel. ‘Ja, ja,’ zei hij, en klopte op Arymilla’s hand. ‘Luister naar je tante, Sylvase. Doe wat ze zegt. Ze is binnenkort de koningin van Andor.’ Zijn glimlach verdween en zijn stem klonk vreemd, bijna... smekend. ‘Denk eraan, jij wordt Hoogzetel van Caeren als ik er niet meer ben. Als ik er niet meer ben. Dan ben jij Hoogzetel.’

‘Zoals je zegt, grootvader,’ mompelde Sylvase, en neigde kort haar hoofd. Toen ze weer rechtop ging zitten, was haar blik weer even nietszeggend als altijd. Die scherpte moest een truc van het licht zijn geweest. Natuurlijk.

Nasin gromde en begon weer te schrokken. ‘Dit is de beste maaltijd die ik in dagen heb gehad. Ik denk dat ik nog maar een bordje neem. Schenk me nog wat wijn in, man. Zie je niet dat mijn beker leeg is?’ De stilte rond de tafel hield ongemakkelijk aan. Nasins meer openlijke blijken van seniliteit zorgden daar altijd voor. ‘Maar ik vind nog steeds...’ begon Lir uiteindelijk, enkel om weer te zwijgen toen een stevige soldaat met Marnes vier Zilveren Manen op zijn borst de tent binnenkwam. Hij maakte een respectvolle buiging, liep om de tafel heen en boog voorover om in Arymilla’s oor te fluisteren. ‘Baas Hernvil vraagt of hij u onder vier ogen kan spreken, Vrouwe.’

Iedereen behalve Nasin en zijn kleindochter deed alsof ze zich concentreerden op hun wijn en zeker niet probeerden af te luisteren. Hij ging door met eten. Zij keek met een sloom gezicht naar Arymilla. Die scherpte móést een truc van het licht zijn geweest, ik kom zo terug,’ zei Arymilla terwijl ze opstond. Ze gebaarde met een hand naar het eten en de wijn. ‘Geniet er maar van. Geniet.’ Lir riep om meer wijn.

Buiten deed ze geen moeite haar rokken op te tillen om ze uit de modder te houden. Arlene zou ze toch al moeten reinigen, dus wat deed een beetje extra modder ertoe? In sommige tenten brandde licht, maar verder was het kamp grotendeels donker onder de halve maan. Jakob Hernvil, haar hoofdschrijver, wachtte een stukje van de tent vandaan in een eenvoudige jas, en hield een lantaarn vast waardoor er een poel geel licht om hem heen viel. Hij was klein en slank, alsof al het vet van hem af was gekookt. De discretie zat in zijn beenderen, en ze zorgde ervoor dat hij haar trouw bleef door hem zo veel te betalen dat alleen de allergrootste hoeveelheid steekpenningen belangstelling zou wekken, veel meer dan iemand een schrijver zou betalen.

‘Vergeef me dat ik u stoor bij uw maaltijd, Vrouwe,’ zei hij met een buiging, ‘maar ik was er zeker van dat u dit meteen wilde horen.’ Ze was telkens weer verbaasd dat zo’n kleine man zo’n lage stem had. ‘Ze gaan akkoord. Maar ze willen het gehele bedrag in goud, van tevoren.’

Haar lippen persten zich onwillekeurig opeen. Het hele bedrag. Ze had gehoopt alleen de helft te hoeven betalen. Wie zou haar immers durven vragen om geld als ze eenmaal koningin was? ‘Schrijf een brief naar vrouw Andscal. Ik zal hem morgenvroeg ondertekenen en verzegelen.’ Het zou dagen kosten om zoveel goud bij elkaar te krijgen. En hoe lang duurde het om de wapenlieden klaar te hebben? Ze had eigenlijk nooit echt op dat soort dingen gelet. Lir kon het haar wel vertellen, maar ze haatte het om zwakheid te tonen. ‘Zeg hun dat ze het een week vanaf morgen krijgen, op de dag af.’ Dat zou genoeg moeten zijn. Over een week zou Caemlin van haar zijn. De troon zou van haar zijn. Arymilla, bij de gratie van het Licht, koningin van Andor, Verdedigster van het Rijk, Beschermvrouwe van het Volk, Hoogzetel van Huis Marne. Glimlachend ging ze terug naar binnen om de anderen het geweldige nieuws te vertellen.

18

Nieuws voor de Draak

‘Genoeg, Loial,’ zei Rhand streng, en duwde met zijn duim tobak uit een buidel van geitenleer in zijn korte pijp. Het was Tyreens blad, met een licht olieachtige smaak door het drogen, maar het was alles wat er te krijgen was. De donder rolde boven zijn hoofd, langzaam en bulderend, ik word hees van al je vragen.’

Ze zaten aan een lange tafel in een van de grotere kamers in heer Algarins landhuis, met de resten van het middagmaal op het uiteinde. De meeste bedienden waren al op leeftijd, en langzamer sinds Algarin naar de Zwarte Toren was vertrokken. De regen buiten leek minder te worden, hoewel er nog steeds regendruppels tegen de ramen sloegen bij sterke windvlagen en het glas rammelde in de zes geelgeverfde voorzetramen. In veel van die ramen zaten luchtbellen; door sommige werd alles buiten bijna onherkenbaar vervormd. De tafel en stoelen waren eenvoudig, niet ingewikkelder besneden dan je in veel boerderijen aantrof, en de gele friezen langs de hoge balkenzoldering nog minder. De twee haarden aan weerszijden van de kamer waren breed en hoog maar van onversierde steen, de poken en andere gereedschappen van stevig smeedijzer en eenvoudig. Heer of niet, Algarin was verre van rijk.

Rhand stopte de tobaksbuidel in zijn zak en liep naar een van de haarden. Met een koperen tang van de schoorsteenmantel haalde hij een brandend stukje eikenhout uit het vuur om zijn pijp mee aan te steken. Hij hoopte dat niemand dat vreemd zou vinden. Hij geleidde liever niet als het niet echt hoefde, vooral als er anderen bij waren – hij werd er altijd duizelig van, en dat was moeilijk te verbergen – maar niemand had er tot dusver iets over gezegd. Een windvlaag bracht een gepiep voort alsof er boomtakken over de vensters krasten. Verbeelding. De dichtstbijzijnde bomen stonden voorbij de akkers, meer dan een halve span verderop.

Loial had een met ranken besneden stoel uit de Ogiervertrekken boven gehaald, zodat zijn knieën op gelijke hoogte waren met het tafelblad, dus moest hij zich ver vooroverbuigen om in zijn in leer gebonden aantekeningenboek te schrijven. Het boek was klein voor hem, klein genoeg om in een van zijn grote jaszakken te passen, maar even groot als de meeste mensenboeken die Rhand had gezien. Loials bovenlip was bedekt met fijn haar. Het groeide ook onder zijn kin; hij wilde een baard en snor laten staan, maar na een paar weken leek het nog niet echt goed te lukken.

‘Maar je hebt me nog bijna niks nuttigs verteld,’ rommelde de Ogier, een trommel die zijn teleurstelling roffelde. Zijn oren met pluimpjes zakten omlaag. Toch begon hij de stalen punt van zijn houten pen af te vegen. De pen was dikker dan Rhands duim en lang genoeg om toch slank te lijken, en paste precies in Loials dikke vingers. ‘Je hebt het nooit over heldendaden, behalve die van anderen. Je laat het allemaal zo alledaags klinken. Zoals jij het vertelt, was de val van Illian ongeveer even spannend als kijken naar een weefster die haar weefgetouw repareert. En het zuiveren van de Ware Bron? Jij en Nynaeve waren gekoppeld, toen begon jij te geleiden terwijl alle anderen tegen de Verzakers vochten. Zelfs Nynaeve heeft me nog meer verteld, en zij beweert dat ze zich bijna niets herinnert.’ Nynaeve, die al haar juwelen-ter’angrealen en haar vreemde armband-en-ringen-angreaal droeg, verschoof in haar stoel voor de andere open haard en keek toen weer naar Alivia. Af en toe wierp ze een blik op de vensters en trok ze aan haar dikke vlecht, maar meestal richtte ze haar aandacht op de geelharige Seanchaanse. Alivia stond bij de deur en glimlachte lichtjes, vermaakt. De voormalige damane wist dat Nynaeve een toneelstukje voor haar opvoerde. Maar de intensiteit verdween geen ogenblik uit haar havikachtige blauwe ogen. Dat gebeurde maar zelden sinds haar halsband was afgenomen in Caemlin. De twee Speervrouwen die op hun hurken naast haar zaten en Kattenbak speelden, Harilin van de IJzeren Berg Taardad en Enaila van de Jarra Chareen, speelden een eigen toneelstukje. Ze droegen sjoefa om hun hoofden en zwarte sluiers over hun borst en hadden elk drie of vier speren in het harnas waarmee hun boogkoker op hun rug was gebonden; een beukelaar, een klein rond schild van stierenhuid, lag op de grond. Er waren vijftig Speervrouwen in het landhuis, verschillende van hen Shaido, en ze waren allemaal bereid om binnen een tel met de speren te dansen. Misschien wel met hem. Ze leken verscheurd tussen hun vreugde om hem weer te beschermen en hun ongenoegen over hoe lang hij hen had ontweken. Hijzelf kon niet naar hen kijken zonder dat de litanie van vrouwen die voor hem waren gestorven, vrouwen die hij had gedood, weer in zijn hoofd begon. Moiraine Damodred. Vooral zij. Haar naam was in vuur aan de binnenkant van zijn schedel gegrift. Liah van de Cosaida Chareen, Sendara van de IJzeren Berg Taardad, Lamelle van de Rookwater Miagoma, Andhilin van de Roodzout Goshien, Desora van de Musara Reyn... Zoveel namen. Soms werd hij midden in de nacht wakker en mompelde hij die lijst, terwijl Min hem vasthield en sussend tegen hem sprak alsof ze een kind troostte. Hij zei altijd tegen haar dat er niets aan de hand was en dat hij weer wilde gaan slapen, maar als hij zijn ogen dichtdeed, kon hij pas slapen als hij de lijst had afgemaakt. Soms dreunde Lews Therin die samen met hem op.

Min keek op van het boek dat open op tafel lag, een van de boeken van Herid Fel. Ze verslond die dingen, en ze gebruikte het briefje dat Fel naar Rhand had gestuurd voor hij werd vermoord, het briefje waarin hij zei dat ze een afleiding was omdat ze zo knap was, als boekenlegger. Haar korte blauwe jas, geborduurd met witte bloemen langs de polsen en kraag, zat strak over haar boezem. Haar roomkleurige zijden hemd liet wat van haar boezem zien en haar grote donkere ogen, omlijst door donkere krulletjes tot op haar schouders, stonden verheugd. Hij voelde haar plezier door de binding. Ze vond het fijn als hij naar haar keek. Zonder twijfel vertelde de binding haar hoe graag hij dat deed. Vreemd genoeg voelde hij aan de binding dat ze ook graag naar hem keek. Knap? Hij neuriede en raakte zijn oorlel aan met zijn duim. Ze was mooi. En meer dan ooit aan hem verbonden. Zij en Elayne en Aviendha. Hoe moest hij nu zorgen dat ze veilig waren? Hij dwong zich terug te glimlachen rond de steel van zijn pijp, niet zeker of hij overtuigend was. Van haar zijde kwam iets van ergernis door de binding, hoewel hij niet snapte waarom het haar ergerde dat hij zich zorgen om haar maakte. Licht, ze wilde hém beschermen! ‘Rhand is niet zo spraakzaam, Loial,’ zei ze, en glimlachte niet langer. Haar diepe, bijna muzikale stem klonk niet boos, maar de binding vertelde iets anders. ‘Soms is hij echt zo spraakzaam als een mossel.’ De blik die ze Rhand toewierp, ontlokte hem een zucht. Er zou waarschijnlijk een hoop gepraat moeten worden zodra ze alleen waren, ik kan je zelf niet veel vertellen, maar ik weet zeker dat Cadsuane en Verin je alles zullen vertellen wat je weten wilt. Anderen ook. Vraag het hun als je meer wilt dan ja en nee en zinnen langer dan twee woorden.’

De stevige kleine Verin, die zat te breien in een stoel naast Nynaeve, leek te schrikken toen ze haar naam hoorde noemen. Ze knipperde verward met haar ogen. Cadsuane, aan het andere uiteinde van de tafel met haar naaikistje open naast zich, nam haar aandacht alleen maar lang genoeg van haar borduurring weg om naar Loial te kijken. Haar gouden versieringen zwaaiden heen en weer aan de staalgrijze knot op haar hoofd. Het was niet meer dan dat, een blik, geen boze blik, maar Loials oren bewogen. Hij was altijd onder de indruk van Aes Sedai, en van Cadsuane nog wel het meest. ‘O, dat zal ik doen, Min, dat zal ik doen,’ zei hij. ‘Maar Rhand staat centraal in mijn boek.’ Hij had geen zandpot bij de hand en begon zachtjes op de bladzijde van zijn boek te blazen om de inkt te drogen, maar Loial zou Loial niet zijn als hij tussen het blazen door niet bleef praten. ‘Je geeft nooit veel bijzonderheden, Rhand. Ik moet alles uit je trekken. Je hebt zelfs nooit verteld dat je gevangen hebt gezeten in Far Madding totdat Min het zei. Je zei er niets over! Wat zei de Raad van Negen toen ze je de Bladerkroon aanboden? En toen je hem een andere naam gaf? Ik kan me niet voorstellen dat ze dat leuk vonden. Hoe verliep de kroning? Was er een feestmaal, een festival, optochten? Hoeveel Verzakers streden er tegen je in Shadar Logoth? Welke? Hoe zag het er aan het eind uit? Hoe voelde het? Mijn boek wordt niet echt goed zonder de bijzonderheden. Ik hoop dat Mart en Perijn me betere antwoorden geven.’

Hij fronste zijn voorhoofd en zijn lange wenkbrauwen raakten zijn wangen, ik hoop dat het goed met ze gaat.’

Er wervelden kleuren in Rhands hoofd, twee regenbogen die ronddraaiden in het water. Hij wist nu hoe hij ze moest onderdrukken, maar deze keer probeerde hij dat niet. Een van de regenbogen werd een kort beeld van Mart die door de bossen reed aan het hoofd van een rij ruiters. Hij leek ruzie te maken met een kleine, donkere vrouw die naast hem reed, zette zijn hoed af en tuurde erin, en zette hem toen weer op zijn hoofd. Dat beeld duurde maar enkele tellen en werd toen vervangen door een van Perijn. Hij zat achter een wijnbeker in een gelagkamer of taveerne, met een man en een vrouw die dezelfde rode jassen met drukke blauwe en gele banden droegen.

Vreemde kledingstukken. Perijn keek grimmig als de dood en zijn metgezellen keken behoedzaam. Vanwege hem? ‘Het gaat ze goed,’ zei hij, en negeerde kalmpjes een indringende blik van Cadsuane. Ze wist niet alles, en hij was van plan dat zo te houden. Kalm aan het oppervlak, tevreden, terwijl hij kringen van rook blies. Vanbinnen was het een andere zaak. Waar zijn ze? dacht hij boos, en duwde een volgende verzameling kleuren weg. Dat was nu even makkelijk als ademhalen. Ik heb ze nodig, en zij zijn een dagje naar de Tuinen van Ansaline! Plotseling dreef er een ander beeld door zijn gedachten, het gezicht van een man, en zijn adem stokte. Voor het eerst kwam het beeld zonder duizeligheid. Voor het eerst zag hij het duidelijk, in de paar tellen voor het weer verdween. Een man met blauwe ogen en een vierkante kin, misschien een paar jaar ouder dan hijzelf. Of eigenlijk, hij zag het duidelijk voor het eerst sinds lange tijd. Het was het gezicht van de vreemdeling die zijn leven had gered in Shadar Logoth, toen hij tegen Sammael had gevochten. Erger nog...

Hij was zich bewust van me, zei Lews Therin. Hij klonk voor de verandering niet waanzinnig. Soms gebeurde dat, maar de waanzin keerde uiteindelijk altijd terug. Hoe kan een gezicht dat in mijn gedachten verschijnt zich van mij bewust zijn?

Als jij het niet weet, waarom denk je dan dat ik het wel weet? dacht Rhand. Maar ik was me ook van hem bewust. Het was een vreemd gevoel geweest, alsof hij de andere man op de een of andere manier... aanraakte. Alleen niet lichamelijk. Er bleef een restant achter. Hij had het gevoel dat hij maar een haar in een andere richting hoefde te bewegen om hem nog eens aan te raken. Ik denk dat hij mijn gezicht ook heeft gezien.

Praten tegen een stem in zijn hoofd leek niet langer vreemd. Al heel lang niet meer. En nu...? Hij kon Mart en Perijn zien door aan ze te denken of wanneer hij hun namen hoorde, en nu kwam ongevraagd dit andere gezicht bij hem op. Meer dan een gezicht, schijnbaar. Wat stelde het daarbij vergeleken voor dat hij in zijn eigen hoofd gesprekken voerde? Maar de man was zich bewust van hem geweest, en Rhand was zich bewust van hem geweest. Toen onze stromingen van lotsvuur elkaar raakten in Shadar Logoth, moet dat een soort koppeling tussen ons hebben gelegd. Ik kan geen andere verklaring bedenken. Dat is de enige keer dat wij elkaar hebben ontmoet. Hij gebruikte hun zogenaamde Ware Kracht. Dat moet het zijn geweest. Ik voelde niets, zag niets behalve die stroom lotsvuur. Het leek ook niet langer vreemd om kennis te hebben waarvan hij wist dat die van Lews Therin kwam. Hij herinnerde zich de Tuinen van Ansaline, vernietigd in de Oorlog van de Schaduw, even goed als de boerderij van zijn vader. En de kennis werkte ook de andere kant uit. Lews Therin sprak soms over Emondsveld alsof hij er was opgegroeid. Snap jij daar iets van?

O, Licht, waarom heb ik die stem in mijn hoofd? kreunde Lews Therin. Waarom kan ik niet sterven? O, Ilyena, mijn lieve Ilyena, ik wil naar je toe. Hij begon te huilen. Dat deed hij vaak wanneer hij over de vrouw sprak die hij in zijn waanzin had vermoord. Het maakte niet uit. Rhand onderdrukte het geluid van de huilende man, duwde het weg tot een vaag geluid op het randje van zijn gehoor. Hij was ervan overtuigd dat hij gelijk had. Maar wie was die kerel? Een Duistervriend, zeker, maar niet een van de Verzakers. Lews Therin kende hun gezichten even goed als dat van zichzelf, en nu kende Rhand ze ook. Hij grimaste bij een plotselinge gedachte. Hoe bewust was die andere man zich van hem? Je kon ta’veren opsporen door hun invloed op het Patroon, hoewel alleen de Verzakers wisten hoe. Lews Therin had zeker nooit gezegd dat hij het wist – hun ‘gesprekken’ waren altijd kort, en de man gaf maar zelden vrijwillig informatie – en over dat onderwerp was hem niets te binnen geschoten. Lanfir en Ishamael hadden geweten hoe het werkte, maar sinds zij waren gestorven had niemand hem op die manier gevonden. Kon deze koppeling op dezelfde manier worden gebruikt? Ze konden allemaal in gevaar zijn. Meer gevaar dan gebruikelijk, alsof dat al niet genoeg was.

‘Gaat het wel goed met je, Rhand?’ vroeg Loial bezorgd, terwijl hij de met bladeren gegraveerde zilveren dop op zijn inktpot draaide. Die pot was van zulk dik glas gemaakt dat je hem waarschijnlijk zelfs tegen de stenen kon gooien zonder dat hij stukging, maar Loial ging ermee om alsof het een breekbaar ding was. In zijn grote handen zag het er ook breekbaar uit. ik vond de kaas een beetje bedorven smaken, maar jij hebt er behoorlijk wat van gegeten.’

‘Het gaat prima met me,’ zei Rhand, maar natuurlijk trok Nynaeve zich daar niets van aan. Ze was in een flits overeind gekomen uit haar stoel en de kamer door gelopen, met ruisende blauwe rokken. Hij kreeg kippenvel toen ze saidar omhelsde en haar handen op zijn hoofd legde. Even later huiverde hij. Die vrouw vroeg het nooit! Soms gedroeg ze zich alsof ze nog steeds de Wijsheid was in Emondsveld en hij de volgende morgen weer terugging naar de boerderij. ‘Je bent niet ziek,’ zei ze opgelucht. Bedorven voedsel veroorzaakte allerlei ziekten onder de bedienden, sommige ernstig. Er zouden zelfs mensen zijn overleden als de Asha’man en de Aes Sedai er niet waren om ze te helen. Ze wilden hun heer zijn toch al spaarzame geld niet verspillen door voedsel weg te gooien, en ondanks alle standjes van Cadsuane en Nynaeve en de andere Aes Sedai, aten ze dingen die weggegooid hadden moeten worden. Hij voelde kort een ander soort tinteling rond de dubbele wond in zijn linkerzij. ‘Die wond is niet beter geworden,’ zei ze fronsend. Ze had geprobeerd hem te helen, maar had niet meer succes gehad dan Flin. Dat vond ze niet leuk. Nynaeve nam mislukkingen op als een persoonlijke belediging. ‘Hoe kun je zelfs maar staan? Het moet vreselijk pijn doen.’

‘Hij negeert het,’ zei Min vlak. O, ja, er zouden zeker woorden vallen.

‘Het doet evenveel pijn als ik sta dan wanneer ik zit,’ zei hij tegen Nynaeve, en haalde voorzichtig haar handen van zijn hoofd. Dat was de eenvoudige waarheid. En wat Min zei was ook waar. Hij kon zich niet gevangen laten houden door pijn.

Een van de dubbele deuren ging krakend open, en er kwam een witharige man binnen in een versleten gele jas, afgezet met rood en blauw, die los om zijn stakige gestalte hing. Hij maakte een haperende buiging, maar dat werd veroorzaakt door zijn gewrichten en niet door een gebrek aan ontzag. ‘Mijn Drakenheer,’ zei hij met een stem die bijna net zo kraakte als de deuren, ‘heer Logain is teruggekeerd.’ Logain wachtte niet op een uitnodiging en kwam bijna meteen na de bediende naar binnen. Hij was een lange man met donkere krullen tot op zijn schouders, met een donkere huid voor een Geldaner. Vrouwen zouden hem waarschijnlijk knap vinden, maar er was ook iets donkers aan hem. Hij droeg zijn zwarte overjas met het Zwaard en de Draak op de hoge kraag en een zwaard met een lang gevest op zijn heup, maar hij had er iets aan toegevoegd, een ronde gebrandverfde pin op zijn schouder, met drie gouden kronen op een blauw veld. Had de man een zegel aangenomen? De oude man trok verrast zijn borstelige wenkbrauwen op, en hij keek Rhand aan alsof hij wilde weten of hij Logain de deur uit moest zetten. ‘Het nieuws uit Andor is vrij goed, denk ik,’ zei Logain, en stopte zijn zwarte handschoenen achter zijn zwaardriem. Hij maakte een minimale buiging voor Rhand, een kleine beweging van zijn rug. ‘Elayne heeft Caemlin nog steeds in handen, en Arymilla houdt stand in haar beleg, maar Elayne heeft het voordeel omdat Arymilla de voedselvoorraden naar de stad niet kan tegenhouden, laat staan versterkingen. Je hoeft niet zo boos te kijken. Ik ben uit de stad gebleven. Zwartjassen zijn daar trouwens toch niet echt welkom. De Grenslanders zijn nog steeds op dezelfde plek. Schijnbaar was het verstandig van je om bij ze uit de buurt te blijven. Volgens de geruchten hebben ze dertien Aes Sedai bij zich. Volgens de geruchten zoeken ze jou. Is Bashere al terug?’ Nynaeve keek hem boos aan en liep bij Rhand weg, met haar vlecht in haar vuist geklemd. Wat haar betrof was het best als Aes Sedai Asha’man aan zich bonden, maar niet andersom.

Dertien, en op zoek naar hem? Hij was uit de buurt van de Grenslanders gebleven omdat Elayne zijn hulp niet wilde – inmenging, noemde ze het, en hij was gaan inzien dat ze gelijk had; zij moest de Leeuwentroon bemachtigen, het was niet aan hem die aan haar te geven – en misschien was dat maar goed ook. De vorsten van de Grenslanden hadden allemaal banden met de Witte Toren, en ongetwijfeld wilde Elaida hem nog steeds graag in handen krijgen. Zij en die belachelijke afkondiging dat niemand hem mocht benaderen behalve via haar. Als ze dacht dat dat hem zou dwingen naar haar toe te komen, was ze een dwaas.

‘Dank je, dat is alles, Ethin. Héér Logain?’ vroeg hij toen de bediende buigend wegliep met nog een laatste chagrijnige blik op Logain. Rhand dacht dat de man een poging zou hebben gedaan als hij hem had opgedragen Logain naar buiten te sleuren. ‘Hij is met die titel geboren,’ zei Cadsuane zonder op te kijken van haar borduurwerk. Zij kon het weten; zij had hem geholpen hem weer in handen te krijgen toen hij zich de Herrezen Draak noemde, zij en Taim. Haar haarversieringen bewogen mee toen ze in zichzelf knikte. ‘Poeh! Een heertje met een stukje land in de bergen, bijna allemaal steil omhoog of omlaag. Maar koning Johanin en de Hoge Kroonraad hebben hem zijn land en titel afgenomen toen hij een valse Draak werd.’

Er verschenen vlekken op Logains wangen, maar zijn stem klonk koel en afgemeten. ‘Ze kunnen me dan misschien mijn landgoederen afnemen, maar ze kunnen me niet afnemen wie ik ben.’ Cadsuane, nog steeds schijnbaar in beslag genomen door haar borduurwerk, lachte zachtjes. Verins breinaalden waren stilgevallen. Ze bestudeerde Logain, als een dikke mus die een insect bestudeert. Alivia had haar intense blik ook naar de man verplaatst, en Harilin en Enaila leken hun spel alleen gedachteloos te spelen. Min scheen nog aan het lezen te zijn, maar ze hield haar rechterhand bij de linkermouw en omgekeerd. Ze had daar enkele messen verstopt. Niemand vertrouwde Logain.

Rhand fronste zijn wenkbrauwen. De man kon zich noemen wat hij wilde, zolang hij maar deed wat hij moest doen, maar Cadsuane ondervroeg hem en iedereen in een zwarte jas bijna net zo grondig als ze bij Rhand zelf deed. Hij wist ook niet zeker in hoeverre hij Logain moest vertrouwen, maar hij moest roeien met de riemen die hij had. is het gebeurd?’ Nu Logain hier was, draaide Loial de dop weer van zijn inktpot.

‘Meer dan de helft van de Zwarte Toren is in Arad Doman en Illian. Ik heb alle mannen met gebonden Aes Sedai erheen gestuurd behalve degenen die hier zijn, zoals je hebt opgedragen.’ Logain liep onderwijl naar de tafel, vond een blauwgeglazuurde kan waar nog wijn in zat tussen de borden en etensresten, en vulde een groengeglazuurde kom. Er was maar heel weinig zilver in huis. ‘Je had me meer mannen mee hiernaartoe moeten laten nemen. De Aes Sedai hebben veel te veel voordeel wat mij betreft.’

Rhand gromde. ‘Aangezien dat gedeeltelijk jouw schuld is, moet je er maar mee leren leven. Anderen zullen dat ook moeten doen. Ga door.’

‘Dobraine en Rhuarc sturen een soldaat met een boodschap zodra ze iemand vinden die de baas is in iets groters dan een dorp. De Koopliedenraad beweert dat koning Alsalam nog steeds regeert, maar ze willen of kunnen me niet vertellen waar hij is, en lijken elkaar naar de keel te vliegen, en Bandar Eban is voor meer dan de helft verlaten en overgeleverd aan de menigte.’ Logain grimaste in zijn wijnkom. ‘Bendes sterke mannen zorgen voor het kleine beetje orde dat er is, ze persen voedsel en geld af van de mensen die ze beweren te beschermen en grijpen wat ze verder nog willen hebben, ook vrouwen.’ Plotseling kwam er withete woede door de binding, en Nynaeve gromde in haar keel. ‘Rhuarc was begonnen daar een einde aan te maken, maar het werd al een strijd tegen de tijd dat ik vertrok,’ vervolgde Logain.

‘Sterke mannen zullen niet lang standhouden tegen de Aiel. Als Dobraine niemand kan vinden die de leiding heeft, dan zullen wij dat voorlopig moeten zijn.’ Als Alsalam dood was, en dat leek waarschijnlijk, dan zou hij een stedehouder moeten aanwijzen voor de Drakenheer in Arad Doman. Maar wie? Het zou iemand moeten zijn die de Domani zouden aanvaarden.

De andere man nam een grote slok wijn. ‘Taim was niet blij dat ik zoveel mannen meenam uit de Toren en hem niet vertelde waar we naartoe gingen. Ik dacht even dat hij je bevel zou verscheuren. Hij heeft allerlei trucs uitgehaald om erachter te komen waar je bent. O, hij brandt van nieuwsgierigheid. Zijn ogen schoten bijna vuur. Ik denk dat hij me zeker zou hebben ondervraagd als ik dom genoeg was geweest om hem alleen te ontmoeten. Met één ding is hij echter wel blij: dat ik geen van zijn trawanten heb meegenomen. Dat was duidelijk aan hem te zien.’ Hij glimlachte, een donkere glimlach, niet van vermaak. ‘Daar zijn er inmiddels eenenveertig van, trouwens. Hij heeft de afgelopen dagen meer dan twaalf mannen de Drakenpin gegeven, en hij heeft er nog meer dan vijftig in zijn “bijzondere” klassen, de meesten pas sinds kort gerekruteerd. Hij is iets van plan, en ik betwijfel of je er blij mee zult zijn.’ Ik zei je toch dat je hem moest vermoorden toen je de kans had, kakelde Lews Therin met waanzinnige pret. Ik zei het toch. En nu is het te laat. Te laat.

Rhand blies woest een stroom blauwgrijze rook uit. ‘Hou op,’ zei hij, zowel tegen Logain als Lews Therin. ‘Taim heeft de Zwarte Toren nu zover opgebouwd dat er bijna evenveel mensen zitten als in de Witte Toren, en hij groeit nog elke dag. Als hij een Duistervriend is zoals jij beweert, waarom zou hij dat dan doen?’ Logain keek hem vlak aan. ‘Omdat hij er niet mee op kon houden. Ik heb gehoord dat er zelfs aanvankelijk mannen waren die konden reizen en die geen pluimstrijkers van hem waren, en hij had geen enkele geldige reden om lédereen zelf te rekruteren. Maar hij heeft een eigen Toren opgebouwd, verborgen in de Zwarte Toren, en de mannen daarin zijn trouw aan hem, niet aan jou. Hij heeft de lijst van deserteurs bijgewerkt en stuurt zijn verontschuldigingen voor een “eerlijke vergissing”, maar je kunt er alles op verwedden dat het geen vergissing was.’

En hoe trouw was Logain? Als één valse Draak de Herrezen Draak niet meer wilde volgen, waarom een andere dan ook niet? Hij dacht misschien dat hij een reden had. Hij was veel beroemder geweest als valse Draak dan Taim, had meer succes gehad, had een leger verzameld dat vanuit Geldan was getrokken en onderweg naar Tyr bijna in Lugard was aangekomen. De helft van de bekende wereld had gebeefd bij het horen van Logains naam. Maar Mazrim Taim voerde het bevel over de Zwarte Toren terwijl Logain Ablar gewoon maar een Asha’man was. Min zag nog steeds een aura van glorie om hem heen. Maar hoe die glorie moest worden bereikt, kon ze niet schouwen.

Hij haalde de pijp uit zijn mond, en die voelde heet tegen de reiger die in zijn handpalm was gebrand. Hij moest er als een dolle aan hebben getrokken zonder het te merken. Het punt was dat Taim en Logain niet zijn grootste problemen waren. Ze moesten wachten. Met de riemen die hij had. Hij deed moeite om zijn stem vlak te houden. ‘Taim heeft hun namen van de lijst gehaald. Dat is het belangrijkste. Als hij mensen voortrekt, zal ik daar een eind aan maken zodra ik tijd heb. Maar de Seanchanen gaan voor. En misschien Tarmon Gai’don ook.’

‘Als?’ gromde Logain, en zette zijn kom zo hard op tafel dat hij brak. Er liep wijn over de tafel en droop over de rand. Met een boze blik veegde hij zijn hand af aan zijn jas. ‘Denk je dat ik me maar wat verbeeld?’ Hij sprak steeds verhitter. ‘Of dat ik maar wat verzin? Denk je dat ik jaloers ben, Altor? Is dat wat je denkt?’

‘Luister naar me,’ begon Rhand, en verhief zijn stem boven het onweer uit.

‘Ik zei je dat ik van jou en je vrienden in hun zwarte jassen verwachtte dat jullie je beschaafd zouden gedragen tegenover mij, mijn vrienden en mijn gasten,’ zei Cadsuane streng, ‘maar ik heb besloten dat ik dat moet uitbreiden en dat jullie ook beschaafd moeten zijn tegen elkaar.’ Ze zat nog steeds over haar borduurwerk gebogen, maar ze sprak alsof ze met een vinger onder hun neus priemde. ‘In ieder geval als ik erbij ben. Dat betekent dat als jullie doorgaan met kibbelen, ik jullie misschien allebei een pak slaag moet geven.’ Harilin en Enaila begonnen zo hard te lachen dat hun spelsnoer in de knoop raakte. Nynaeve lachte ook, hoewel ze probeerde het achter haar hand te verbergen. Licht, zelfs Min glimlachte! Logain brieste en verstrakte zijn kaak tot Rhand dacht dat hij zijn tanden kon horen knarsen. Hij deed zelf ook erg zijn best om niet te briesen.

Cadsuane en haar verdomde regels. Haar voorwaarden om zijn raadsvrouwe te worden. Ze deed alsof hij erom had gevraagd en voegde zo nu en dan een nieuwe regel aan haar lijst toe. De regels waren niet echt lastig, maar het bestaan ervan was dat wel, en zoals zij ze bracht was het altijd als een por met een scherpe stok. Hij deed zijn mond open om te zeggen dat hij genoeg had van haar regels, en van haar ook, als het moest.

‘Taim zal waarschijnlijk moeten wachten tot de Laatste Slag, wat hij ook doet,’ zei Verin plotseling. Haar breiwerk, een vormeloze bult die van alles kon zijn, lag op haar schoot. ‘Het duurt niet lang meer. Volgens alles wat ik erover gelezen heb, zijn de voortekens heel duidelijk. De helft van de bedienden heeft doden in de gangen gezien, mensen die ze kenden toen ze nog leefden. Het is nu al zo vaak gebeurd dat ze er niet langer bang voor zijn. En een tiental mannen die het vee naar de lenteweide dreven, zagen een dorp van aanzienlijke omvang gewoon in mist opgaan, slechts een paar span naar het noorden.’

Cadsuane had haar hoofd geheven en staarde de stevige Bruine zuster aan. ‘Dankjewel dat je herhaalt wat je ons gisteren ook al vertelde, Verin,’ zei ze droog. Verin knipperde met haar ogen en ging weer verder met haar breiwerk, fronsend alsof zij ook niet zeker wist wat het moest worden.

Min keek Rhand in de ogen, schudde langzaam haar hoofd, en hij zuchtte. Door de binding kwam ergernis en behoedzaamheid, dat laatste een opzettelijke waarschuwing aan hem, nam hij aan. Soms leek ze zijn gedachten te kunnen lezen. Nou, als hij Cadsuane nodig had, en Min zei van wel, dan had hij haar nodig. Hij wilde alleen dat hij wist wat hij dan van haar moest leren, behalve tandenknarsen.

‘Geef me raad, Cadsuane. Wat vind je van mijn plan?’

‘Eindelijk vraagt die jongen het dan,’ mompelde ze, en legde haar borduurwerk naast haar naaimandje neer. ‘Al zijn plannen zijn al in gang gezet, over sommige weet ik bijna niets, en nu vraagt hij het. Goed dan. Je vrede met de Seanchanen zal niet geliefd zijn.’

‘Het is een wapenstilstand,’ onderbrak hij haar. ‘En een wapenstilstand met de Herrezen Draak zal alleen maar zo lang meegaan als de Herrezen Draak zelf. Als ik dood ben, is iedereen vrij om weer oorlog te voeren met de Seanchanen als ze willen.’ Min sloeg haar boek dicht en vouwde haar armen over haar borst. ‘Je moet dat soort dingen niet zeggen!’ zei ze, haar gezicht rood van woede. Er kwam nu ook angst door de binding. ‘De Voorspellingen, Min,’ zei hij droevig. Niet droevig om zichzelf, maar om haar. Hij wilde haar beschermen, haar en Elayne en Aviendha, maar uiteindelijk zou hij ze kwetsen.

‘Ik zei dat je dat soort dingen niet moest zeggen! De Voorspellingen zeggen niét dat je moet sterven! Ik laat je niet sterven, Rhand Altor! Elayne en Aviendha en ik laten dat niet toe!’ Ze keek woest naar Alivia, die volgens haar schouwen Rhand zou helpen sterven, en haar handen gleden over haar armen naar haar polsen. ‘Gedraag je, Min,’ zei hij. Haar handen schoten bij haar polsen vandaan maar ze verstrakte haar kaak, en plotseling stroomde er koppigheid door de binding. Licht, moest hij ook nog bang zijn dat Min zou proberen om Alivia te vermoorden? Niet dat dat haar zou lukken – je kon evengoed een werpmes naar een Aes Sedai gooien als naar de Seanchaanse – maar ze kon wel zelf gewond raken. Hij wist niet zeker of Alivia nog andere wevingen kende dan die voor wapens.

‘Niet geliefd, zoals ik zei,’ zei Cadsuane streng, en verhief haar stem. Ze wierp een korte boze blik op Min voordat ze haar aandacht weer op Rhand richtte. Haar gezicht was glad, uitgestreken, het gezicht van een Aes Sedai. Haar donkere ogen waren hard, als gepolijste zwarte stenen. ‘Vooral in Tarabon, Amadicia en Altara, maar ook elders. Als je de Seanchanen laat houden wat ze al hebben ingepikt, welke landen geef je dan straks nog weg? Zo zullen de meeste heersers de zaak bekijken.’

Rhand liet zich weer in zijn stoel vallen, stak zijn benen voor zich uit en kruiste zijn enkels. ‘Het maakt niet uit hoe ongeliefd het is. Ik ben in Tyr door die deur-ter’angreaal gegaan, Cadsuane. Wist je daarvan?’ Haar gouden versieringen wiebelden toen ze ongeduldig knikte.

‘Een van mijn vragen aan de Aelfinn was: “Hoe kan ik de Laatste Slag winnen?” ’

‘Dat is een gevaarlijke vraag,’ zei ze zachtjes, ‘omdat die de Schaduw raakt. De gevolgen kunnen schijnbaar erg onplezierig zijn. Wat was het antwoord?’

‘“Het noorden en oosten moeten als één zijn. Het westen en het zuiden moeten als één zijn. De twee moeten als één zijn.” ’ Hij blies een kring van rook uit en nog een door het midden toen de kring zich verspreidde. Dat was niet het hele antwoord. Hij had gevraagd hoe hij kon winnen en overleven. Het laatste deel van het antwoord was geweest: ‘Om te leven, moet je sterven.’ Niet iets wat hij binnen afzienbare tijd ter sprake zou brengen waar Min bij was. Of waar wie dan ook bij was, behalve Alivia. Nu moest hij er alleen nog achter zien te komen hoe hij kon leven door te sterven. ‘Eerst dacht ik dat het betekende dat ik overal moest overwinnen, maar dat was niet wat ze zeiden. Wat als het betekent dat de Seanchanen het westen en zuiden in handen hebben, wat nu eigenlijk al het geval is, en er een bondgenootschap is om in de Laatste Slag te vechten, de Seanchanen samen met alle anderen?’

‘Dat is mogelijk,’ gaf ze toe. ‘Maar als je deze... wapenstilstand wilt, waarom verplaats je dan een schijnbaar aanzienlijk leger naar Arad Doman en versterk je wat er al in Illian is?’

‘Omdat Tarmon Gai’don op handen is, Cadsuane, en ik niet tegelijkertijd tegen de Schaduw én de Seanchanen kan vechten. Ik heb een wapenstilstand nodig, of ik moet ze koste wat het kost verpletteren. De Voorspellingen zeggen dat ik de negen manen aan me moet binden. Ik begrijp pas sinds een paar dagen wat dat betekent. Zodra Bashere terugkeert, weet ik wanneer en waar ik de Dochter van de Negen Manen zal ontmoeten. De enige vraag is nu hoe ik haar moet binden, en die zal zij moeten beantwoorden.’ Hij sprak terloops en blies zo nu en dan een kring rook uit. De reacties liepen uiteen. Loial schreef alleen maar heel snel mee, probeerde elk woord op te vangen, terwijl Harilin en Enaila doorgingen met hun spel. Als er met de speren moesten worden gedanst, waren zij er klaar voor. Alivia knikte, ongetwijfeld hopend dat degenen die haar vijfhonderd jaar een a’dam hadden laten dragen verpletterd zouden worden. Logain had een nieuwe wijnkom gevonden en die gevuld met wat er nog in de kan zat, maar hij hield de kom alleen vast en dronk er niet uit, en zijn gezichtsuitdrukking was onpeilbaar. Nu bestudeerde Verin Rhand heel aandachtig. Maar ze was altijd al nieuwsgierig naar hem geweest. Maar waarom in het Licht was Min zo vreselijk bedroefd? En Cadsuane...

‘Als je maar hard genoeg slaat, breekt zelfs een steen,’ zei ze, haar gezicht een Aes Sedai-masker van kalmte. ‘En staal verbrijzelt. De eikenboom vecht tegen de wind en breekt. De wilg buigt door als het moet en overleeft het.’

‘Een wilg kan Tarmon Gai’don niet winnen,’ zei hij tegen haar. De deur kraakte weer open en Ethin liep naar binnen. ‘Drakenheer, er zijn drie Ogier aangekomen. Ze waren zeer blij om te horen dat meester Loial hier is. Een van hen is zijn moeder.’

‘Mijn moeder?’ piepte Loial, maar zelfs zijn gepiep klonk als een holle wind die door grotten blies. Hij sprong zo snel op dat zijn stoel achteroverviel, handenwringend en met hangende oren. Hij keek naar links en naar rechts alsof hij naar een andere uitweg dan de deur zocht. ‘Wat moet ik doen, Rhand? Die andere twee moeten Ouder Haman en Erith zijn. Wat moet ik doen?’

‘Vrouw Covril zei dat ze u zeer graag wilde spreken, Meester Loial,’ zei Ethin met zijn krakende stem. ‘Zeer graag. Ze zijn allemaal nat van de regen, maar ze zei dat ze in de Ogierzitkamer boven op u zouden wachten.’

‘Wat moet ik doen, Rhand?’

‘Je zei dat je met Erith wilde trouwen,’ zei Rhand zo vriendelijk als hij kon. Vriendelijkheid viel hem zwaar, behalve bij Min. ‘Maar mijn boek! Mijn aantekeningen zijn niet compleet, en nu kom ik er nooit achter wat er volgt. Erith zal me meenemen naar stedding Tsofu.’

‘Poeh!’ Cadsuane pakte haar borduurwerk weer op en begon heel precies met de naald te werken. Ze maakte het oude symbool van de Aes Sedai, de Drakentand en de Vlam van Tar Valon versmolten in een zwart met witte schijf, gescheiden door een kronkelende lijn. ‘Ga naar je moeder, Loial. Als ze Covril, dochter van Ella dochter van Soong is, wil je haar niet laten wachten. Zoals je ongetwijfeld weet.’

Loial leek Cadsuanes woorden op te vatten als een bevel. Hij begon zijn pen weer schoon te vegen en deed de dop op zijn inktpot. Maar hij deed alles langzaam en met hangende oren. Af en toe kreunde hij droevig, half tegen zichzelf: ‘Mijn boek!’

‘Nou,’ zei Verin, en hield haar breiwerk keurend omhoog, ‘ik denk dat ik hier alles heb gedaan wat ik kon. Ik denk dat ik Tomas maar ga opzoeken. Van de regen krijgt hij pijn in zijn knie, hoewel hij dat zelfs tegenover mij ontkent.’ Ze keek naar het raam. ‘Het lijkt wel minder te worden.’

‘En ik denk dat ik naar Lan ga,’ zei Nynaeve, en pakte haar rokken bijeen. ‘Daar is het gezelschap beter.’ Ze gaf een ruk aan haar vlecht en keek boos naar Alivia en Logain. ‘De wind zegt me dat er een storm op komst is, Rhand. En je weet dat ik niet de regen bedoel.’

‘De Laatste Slag?’ vroeg Rhand. ‘Wanneer?’ Als het op het weer aankwam, kon ze soms aan de wind horen wanneer de regen kwam, op een uur nauwkeurig.

‘Misschien, en weet ik niet. Onthoud het maar gewoon. Er is een storm op komst. Een vreselijke storm.’ Boven hun hoofd rolde de donder.

19

Geloften

Loial keek onbehaaglijk toe terwijl Nynaeve de ene kant op schreed door de met lampen verlichte gang en Verin de andere kant op. Geen van beiden kwamen ze hoger dan zijn middel, maar ze waren Aes Sedai. Die gedachte legde zo’n knoop in zijn tong, dat tegen de tijd dat hij moed had verzameld om een van hen te vragen met hem mee te gaan, ze allebei om een hoek verdwenen waren. Het landhuis was een groot gebouw, over de jaren heen uitgebreid zonder vooropgezet plan voor zover hij kon beoordelen, en vaak kruisten de gangen elkaar in vreemde hoeken. Hij wilde echt dat hij een Aes Sedai bij zich had wanneer hij zijn moeder onder ogen kwam. Zelfs Cadsuane, hoewel hij heel zenuwachtig werd van hoe ze Rhand altijd in het nauw bracht. Vroeg of laat zou Rhand ontploffen. Hij was niet dezelfde man als toen Loial hem voor het eerst ontmoette in Caemlin, of zelfs de man die hij in Cairhien had achtergelaten. De bui die om Rhand heen hing was nu donker en rotsachtig, een dichte kluwen leeuwenklauw en onvaste grond onder de voeten. Het hele huis voelde zo als Rhand er was. Een slanke, grijsharige bediende met een mand gevouwen handdoeken schrok van hem, schudde haar hoofd en mompelde iets in zichzelf voor ze een korte kniks voor hem maakte en verder liep. Ze maakte een kleine zijstap, alsof ze om iets heen liep. Of om iemand heen. Hij staarde naar die plek en krabde achter zijn oor. Misschien zag hij alleen de doden van de Ogier. Niet dat hij dat wilde. Het was droevig genoeg om te weten dat de dode mensen niet langer konden rusten. Als hetzelfde voor Ogier zou blijken, zou zijn hart breken. Waarschijnlijk zouden ze toch alleen binnen de stedding verschijnen. Hij zou echter wel eens een dorp willen zien verdwijnen. Geen echt dorp, maar een dorp dat zo dood was als die geesten die de mensen beweerden te zien. Misschien kon je door de straten lopen voor het dorp verdween en zien hoe de mensen eruitzagen voor de Oorlog van de Honderd Jaren, of zelfs voor de Trollok-oorlogen. Dat zei Verin tenminste, en zij scheen er veel van te weten. Dat zou zeker een vermelding in zijn boek waard zijn. Het zou een mooi boek worden. Hij krabde met twee vingers aan zijn baard – dat ding jeukte! – en zuchtte. Het zou een mooi boek geweest zijn. Hier in de gang staan was alleen maar uitstel van het onvermijdelijke. Als je een struik moest weghalen en het steeds maar uitstelde, vond je er altijd smoorkruid in, ging het oude gezegde. Maar hij had het gevoel alsof dat smoorkruid strak om hem heen gewikkeld zat. Hijgend volgde hij de bediende helemaal tot aan de brede trap die naar de Ogiervertrekken leidde.

De trap had stevige armleuningen, schouderhoog bij de grijsharige vrouw en stevig genoeg voor een Ogier om zich fatsoenlijk aan vast te houden. Hij was vaak bang om tegen de leuningen van de mensentrappen te gaan staan, uit angst dat hij ze zou breken. Er liep een trap met treden voor mensenvoeten langs de met hout beklede muur, en aan de buitenkant voor Ogier.

De vrouw was oud in mensenjaren, maar ze beklom de trap sneller dan hij en haastte zich al door de gang toen hij boven aankwam. Ze bracht ongetwijfeld die handdoeken naar de kamer van zijn moeder, en naar Ouder Haman en Erith. Ze zouden vast willen opdrogen voor ze met hem spraken. Dat zou hij ook voorstellen. Het gaf hem wat tijd om na te denken. Zijn gedachten leken even traag als zijn voeten, en zijn voeten voelden aan als molenstenen. Langs de gang lagen zes slaapkamers voor Ogier, en de gang zelf was groot genoeg voor hen – als hij zijn handen omhoogstak, kon hij de balken van de zoldering nog niet aanraken. Er waren een voorraadkamer, een badkamer met een grote koperen badkuip, en een zitkamer. Dit was het oudste deel van het huis, bijna vijfhonderd jaar oud. De levensspan van een heel oude Ogier, maar vele levens voor mensen. Ze leefden maar zo kort, behalve de Aes Sedai; daarom flitsten ze natuurlijk rond als honingvogels. Maar zelfs Aes Sedai konden bijna even duizelingwekkend zijn als de rest. Dat was verwarrend.

De deur naar de zitkamer was besneden met een Grote Boom, geen werk van Ogier, maar met veel bijzonderheden en meteen herkenbaar. Hij bleef staan, trok zijn jas recht, kamde met zijn vingers door zijn haar en wenste dat hij tijd had om zijn laarzen te poetsen. Er zat een inktvlek op zijn mouw, maar hij had ook geen tijd om daar iets aan te doen. Cadsuane had gelijk. Hij kon zijn moeder niet laten wachten. Vreemd dat Cadsuane van haar wist. Misschien kende ze haar wel. Covril, dochter van Ella dochter van Soong, was een befaamd Spreekster, maar hij had niet beseft dat ze Buiten bekend was. Licht, hij hijgde bijna van angst.

Hij probeerde zijn ademhaling te beheersen en stapte naar binnen. Zelfs hier kraakten de deuren. De bedienden waren stomverbaasd geweest toen hij om wat olie vroeg om de scharnieren mee te smeren – dat was hun taak; hij was een gast – maar zelf waren ze er nog niet aan toegekomen.

De kamer met de hoge zoldering was vrij ruim, met donker papier tegen de wanden, met ranken besneden stoelen en tafels en gietijzeren staande lampen van de juiste hoogte, waarvan de weerspiegelde vlammen boven zijn hoofd dansten. Op een plank vol boeken na, allemaal zo oud dat de leren kaften schilferden en die hij allemaal had gelezen, was alleen een kleine schaal van zanghout door Ogier gemaakt. Een mooi stuk; hij wilde dat hij wist wie hem had gezongen, maar het ding was zo oud dat ertegen zingen zelfs geen echo had opgeroepen. Toch was alles gemaakt door iemand die op z’n minst in een stedding was gewéést. De stukken zouden in elk onderkomen hebben gepast. Natuurlijk leek de kamer in niets op de kamer in een stedding, maar heer Algarins voorvader had in ieder geval een poging gedaan om zijn bezoekers op hun gemak te stellen. Zijn moeder stond voor een van de stenen open haarden. Ze had een sterk gezicht en hield haar met ranken geborduurde rokken gespreid voor het vuur om ze te drogen. Hij slaakte een zucht van verlichting toen hij zag dat ze niet zo doorweekt was als hij had verwacht, hoewel hij nu niet meer kon voorstellen dat ze de tijd moesten nemen om goed op te drogen. Hun regenmantels waren vast lek geraakt. Dat gebeurde na een tijdje, als de anijsolie er afsleet. Misschien zou ze ook niet in zo’n slechte bui zijn als hij vreesde. De witharige Ouder Haman, zijn wijde overjas vol grote donkere vochtvlekken, bekeek een bijl die hij van de muur had gepakt en schudde zijn hoofd. De steel was even lang als hijzelf. Er waren er twee van, gemaakt tijdens de Trollok-oorlogen of zelfs nog eerder. De lange bijlkoppen waren ingelegd met goud en zilver, en dat gold ook voor twee druk versierde puntige snoeimessen met lange heften. Snoeimessen, scherp aan de ene kant en met randen aan de andere kant, hadden altijd lange heften, maar het inlegsel en de lange rode kwasten gaven aan dat deze ook als wapens waren bedoeld. Niet de beste keuze voor de muren van een kamer om in te lezen of te praten of rustig de stilte te overdenken.

Maar Loials blik ging voorbij aan zijn moeder en Ouder Haman naar de andere haard, waar Erith, klein en bijna breekbaar, haar eigen rokken stond te drogen. Haar mond was recht, haar neus kort en mooi rond, haar ogen hadden dezelfde kleur als de rijpe zaadbol van een zilverbel. Kortom: ze was prachtig! En haar oren, die uit het glanzend zwarte haar staken dat over haar rug... Ze waren gebogen en vlezig, met fijne toefjes haar dat er zo zacht uitzag als het pluis van een paardenbloem, en het waren de mooiste oren die hij ooit had gezien. Niet dat hij zo ruw zou zijn om dat te zeggen. Ze glimlachte naar hem, een heel geheimzinnige glimlach, en zijn eigen oren trilden van schaamte. Ze wist toch zeker niet wat hij dacht? Toch? Rhand zei dat vrouwen het soms wisten, maar dat gold voor mensenvrouwen.

‘Ach, daar ben je,’ zei zijn moeder, en zette haar vuisten op haar heupen. Zij schonk hem geen glimlach. Haar wenkbrauwen hingen omlaag en haar kaak stond strak. Als dit haar betere bui was, had ze net zo goed doorweekt kunnen zijn. ‘Ik moet zeggen dat je me behoorlijk hebt laten rondrennen, maar ik heb je nu en ik ben niet van plan je weer te laten weglopen... Wat is dat op je lip? En je kin! Nou, die kun je meteen weer afscheren. En grimas niet zo naar me, zoon Loial.’

Hij raakte ongemakkelijk het haar op zijn bovenlip aan en probeerde zijn gezicht in de plooi te krijgen – als je moeder je met zoon aansprak, kon je haar maar beter serieus nemen – maar het was moeilijk. Hij wilde een baard en snor. Sommigen vonden het misschien verwaand, zo jong als hij was, maar toch...

‘We hebben inderdaad rondgerend,’ zei Ouder Haman droog, en hing de bijl weer aan de haken. Hij had lange witte snorrenbaarden die voorbij zijn kin hingen en een lange smalle baard die tot op zijn borst kwam. Goed, hij was meer dan driehonderd jaar oud, maar toch leek het oneerlijk. ‘We hebben heel wat af gerend. Eerst liepen we naar Cairhien, omdat we hadden gehoord dat je daar was, maar je was al weg. Na een oponthoud in stedding Tsofu zijn we doorgelopen naar Caemlin, waar de jonge Altor ons vertelde dat je in Tweewater was en ons daarheen bracht. Maar je was alweer weg. Naar Caemlin, zo scheen het!’ Zijn wenkbrauwen kropen bijna tot aan zijn haargrens, ik begon al te denken dat we kringetje-in-de-rondte aan het spelen waren.’

‘De mensen in Emondsveld vertelden ons hoe heldhaftig je was,’ zei Erith, en haar hoge stem klonk als muziek. Ze greep haar rokken met beide handen vast, haar oren trilden van opwinding en ze leek op het punt te staan om op en neer te springen. ‘Ze hebben ons alles verteld over hoe je tegen Trolloks en Myrddraal hebt gevochten, en dat je helemaal alleen de Poort in Manetheren hebt gesloten zodat er niet meer konden komen.’

‘Ik was niet alleen,’ protesteerde Loial, wuivend met zijn handen. Hij dacht dat zijn oren van zijn hoofd zouden vallen, zo hard trilden ze van schaamte. ‘Gaul was bij me. We hebben het samen gedaan. Ik zou de Poort nooit hebben bereikt zonder Gaul.’ Ze trok haar fraaie neus naar hem op en wilde niets van Gauls hulp weten. Zijn moeder snoof. Haar oren stonden stijf van afkeer. ‘Domheid. Vechten. Jezelf in gevaar brengen. Gokken. Alles. Pure domheid, en ik wil het niet meer hebben.’

Ouder Haman gromde, zijn oren trilden geërgerd en hij vouwde zijn handen achter zijn rug. Hij hield er niet van onderbroken te worden.

‘Dus gingen we terug naar Caemlin, waar je weer niet was, en toen weer naar Cairhien, waar je weer net vertrokken was.’

‘En je hebt jezelf weer in gevaar gebracht in Cairhien,’ onderbrak Loials moeder, schuddend met een vinger. ‘Heb je dan helemaal geen verstand?’

‘De Aiel zeiden dat je heel dapper was bij Dumais Bron,’ mompelde Erith, en keek hem door haar donkere wimpers heen aan. Hij slikte een brok weg. Zijn keel sloeg dicht als ze naar hem keek. Hij wist dat hij zijn blik moest afwenden, maar hoe kon hij ingetogen zijn als zij naar hem keek?

‘In Cairhien besloot je moeder dat ze niet langer bij de Grote Stronk kon wegblijven, hoewel ik niet weet waarom, aangezien het nog wel een jaar of twee duurt voor ze tot een besluit komen, dus gingen we terug naar stedding Shangtai in de hoop dat we je later wel zouden vinden.’ Ouder Haman zei dit allemaal erg snel, en keek boos naar de twee vrouwen alsof hij vreesde dat ze hem weer in de rede zouden vallen. Zijn baard en snor leken wel rechtop te staan. Loials moeder snoof nog eens, scherper nu. ik verwacht heel snel een beslissing te brengen, over een maand of twee, anders zou ik zelfs niet tijdelijk de zoektocht naar Loial hebben gestaakt. Nu ik hem gevonden heb, kunnen we de zaak afhandelen en zonder verder talmen vertrekken.’ Ze keek naar Ouder Haman, die zijn wenkbrauwen fronste met achteroverliggende oren, en matigde haar toon. Hij was immers een Ouder. ‘Vergeef me, Ouder Haman. Ik bedoelde eigenlijk: wilt u de ceremonie leiden, als het u behaagt?’ ik geloof dat het me inderdaad behaagt, Covril,’ zei hij mild. Veel te mild. Als Loial die toon van zijn leermeester hoorde, met de oren achterover, wist hij altijd dat hij iets heel erg fout had gedaan. Ouder Haman had wel eens een stuk krijt naar een leerling gegooid als hij op die toon sprak. ‘Aangezien ik mijn leerlingen aan hun lot heb overgelaten, niet te vergeten mijn inbreng in de Grote Stronk, om jou om juist die reden op deze wilde jacht te volgen, denk ik dat het me inderdaad behaagt. Erith, je bent heel jong.’

‘Ze is al over de tachtig, oud genoeg om te trouwen,’ zei Loials moeder scherp, en vouwde haar armen over haar borst. Haar oren trilden ongeduldig. ‘Haar moeder en ik zijn tot overeenstemming gekomen. U was er zelf getuige van dat we de verlovingsovereenkomst en Loials bruidsschat ondertekenden.’

Ouder Hamans oren kantelden nog wat verder naar achteren en zijn schouders kwamen omhoog alsof hij achter zijn rug heel hard in zijn handen kneep. Hij maakte zijn blik geen tel los van Erith. ik weet dat je met Loial wilt trouwen, maar weet je zeker dat je er klaar voor bent? Een echtgenoot is een grote verantwoordelijkheid.’ Loial wilde dat iemand hém die vraag zou stellen, maar zo ging dat niet. Zijn moeder en Eriths moeder hadden hun overeenkomst bereikt, en alleen Erith kon er nu nog iets tegen doen. Als ze wilde. Wilde hij dat ze dat deed? Hij moest steeds aan zijn boek denken. Hij moest steeds aan Erith denken.

Ze keek ernstig. ‘Mijn weefwerk verkoopt goed, en ik sta op het punt nog een weefgetouw te kopen en een leerling aan te nemen. Maar dat bedoelt u misschien niet. Ik ben klaar om voor een echtgenoot te zorgen.’ Plotseling grijnsde ze, een prachtige grijns die haar gezicht in tweeën spleet. ‘Vooral een met zulke mooie lange wenkbrauwen.’ Loials oren trilden, en die van Ouder Haman ook een beetje. Vrouwen spraken erg vrij onder elkaar, had hij gehoord, maar meestal probeerden ze mannen daar niet mee in verlegenheid te brengen. Meestal. De oren van zijn moeder trilden nota bene van pret! De oudere man schraapte zijn keel. ‘Dit is ernstig, Erith. Kom nou. Als je het zeker weet, pak dan zijn handen.’

Zonder aarzeling ging ze voor Loial staan en glimlachte naar hem op toen ze zijn handen pakte. Haar kleine handen voelden heel warm aan. Die van hem voelden verdoofd en koud. Hij slikte. Het ging echt gebeuren.

‘Erith, dochter van Iva dochter van Alar,’ zei Ouder Haman met een handpalm op elk van hun hoofden, ‘neem jij Loial, zoon van Arent zoon van Halan, aan als echtgenoot en zweer je onder het Licht en bij de Boom dat je hem zult koesteren, hoogachten en liefhebben voor zolang hij leeft, voor hem zult zorgen en zijn voeten zult geleiden op het pad dat ze moeten volgen?’

‘Dat zweer ik onder het Licht en bij de Boom.’ Eriths stem klonk vastberaden en helder, en haar glimlach leek breder te zijn geworden dan haar gezicht. ‘Loial, zoon van Arent zoon van Halan, aanvaard jij Erith, dochter van Iva dochter van Alar, als echtgenote en zweer je onder het Licht en bij de Boom dat je haar zult koesteren, hoogachten en liefhebben voor zolang ze leeft, voor haar zult zorgen en haar begeleiding zult aanvaarden?’

Loial haalde diep adem. Zijn oren trilden. Hij wilde met haar trouwen. Echt. Alleen nog niet nu. ‘Dat zweer ik onder het Licht en bij de Boom,’ zei hij hees.

‘Dan verklaar ik jullie, onder het Licht en bij de Boom, tot gehuwden. Moge de zegeningen van het Licht en de Boom jullie altijd toevallen.’

Loial keek neer op zijn vrouw. Zijn vrouw. Ze hief een hand en streelde zijn snor met haar slanke vingers. Het begin van een snor, althans.

‘Je bent heel knap, en ik denk dat een snor je heel goed zal staan. Een baard ook.’

‘Onzin,’ zei zijn moeder. Verrassend genoeg depte ze haar ogen met een kleine kanten zakdoek. Ze was nooit emotioneel. ‘Hij is veel te jong voor dat soort dingen.’

Even dacht hij dat Eriths oren achterover gingen hangen. Dat moest hij zich verbeeld hebben. Hij had een paar keer langdurig met haar gesproken – je kon goed met haar praten; hoewel, nu hij eraan dacht, meestal luisterde ze, maar het weinige dat ze zei was altijd heel samenhangend – en hij was er zeker van dat ze helemaal niet opvliegend was. Hoe dan ook, hij had nu geen tijd om erover na te denken. Ze legde haar handen op zijn armen, ging op haar tenen staan, en hij boog zich voorover om haar neus tegen die van hem te wrijven. Ze neusden misschien iets langer dan had gemogen in aanwezigheid van Ouder Haman en zijn moeder, maar hij dacht aan niemand anders toen hij de geur van zijn vrouw opsnoof en zij die van hem. En het gevoel van haar neus tegen die van hem! Het was puur genot! Hij legde zijn hand om haar hoofd en kon zich er nauwelijks van weerhouden haar oor aan te raken. Zij trok aan het pluimpje aan zijn oor! Na een tijdje, een heel lange tijd leek het wel, hoorde hij stemmen.

‘Het regent nog steeds, Covril. Je wilt toch niet echt beweren dat we weer moeten vertrekken terwijl we een dak boven ons hoofd hebben en voor de verandering eens fatsoenlijke bedden om in te slapen. Nee, zeg ik. Nee! Ik slaap vannacht niet op de grond of in een schuur, of erger nog, in een huis waar mijn voeten en knieën over de rand hangen van het grootste bed dat er is. Er zijn tijden geweest dat ik ernstig overwoog om gastvrijheid af te slaan, en naar de Krocht met onbeleefdheid.’

‘Als je erop staat,’ zei zijn moeder met tegenzin, ‘maar ik wil morgen vroeg vertrekken. Ik weiger nog een uur meer te verspillen dan nodig is. Het Boek van Vertaling móét zo snel mogelijk worden geopend.’

Loial kwam met een ruk overeind, vol afschuw, is dat waar de Grote Stronk over vergadert? Dat kunnen ze niet doen, niet nu!’

‘We moeten deze wereld uiteindelijk verlaten zodat we weg kunnen komen als het Rad draait,’ zei zijn moeder, en beende naar de dichtstbijzijnde open haard om haar rokken weer te spreiden. ‘Dat staat geschreven. Het is nu precies de juiste tijd, en hoe eerder hoe beter.’ is dat ook wat u denkt, Ouder Haman?’ vroeg Loial ongerust. ‘Nee, jongen, helemaal niet. Voordat we vertrokken heb ik een voordracht van drie uur gegeven waardoor ik denk dat de gedachten van een paar anderen wel in de juiste richting zijn gegaan.’ Ouder Haman pakte een hoge gele kan op en vulde een blauwe kom, maar hij keek fronsend in de thee en dronk er niet van. ‘Maar je moeder heeft er meer overtuigd, vrees ik. Misschien krijgt ze haar beslissing zelfs al over een paar maanden, zoals ze zegt.’

Erith vulde een kom voor zijn moeder, en toen nog twee, waarvan ze er een aan Loial gaf. Zijn oren trilden weer van schaamte. Dat had hij moeten doen. Hij had een heleboel te leren over hoe je een echtgenoot moest zijn, maar dat wist hij. ik wou dat ik de Stronk kon toespreken,’ zei hij bitter. ‘Je klinkt vurig, echtgenoot.’ Echtgenoot. Dat betekende dat Erith het meende. Het was bijna net zo erg als zoon Loial te worden genoemd. ‘Wat zou je tegen de Stronk zeggen?’ ik wil niet dat hij zich voor gek zet, Erith,’ zei zijn moeder voordat hij zijn mond open kon doen. ‘Loial schrijft goed, en Ouder Haman zegt dat hij misschien een wetenschapper kan worden, maar hij brengt al voor honderd aanwezigen geen woord meer uit. Bovendien is hij nog maar een jongen.’

Had Ouder Haman dat gezegd? Loial vroeg zich af wanneer zijn oren zouden ophouden met trillen.

‘Elke getrouwde man mag de Stronk toespreken,’ zei Erith streng. Deze keer was er geen twijfel. Haar oren stonden duidelijk achterover. ‘Mag ik voor mijn eigen echtgenoot zorgen, moeder Covril?’ Zijn moeder vertrok haar mond, maar er kwam geen geluid uit, en haar wenkbrauwen bevonden zich halverwege haar voorhoofd. Hij dacht niet dat hij haar ooit zo overrompeld had gezien, hoewel ze dit had moeten zien aankomen. Een vrouw had altijd meer te zeggen over haar echtgenoot dan zijn moeder. ‘Nou, echtgenoot, wat zou je zeggen?’

Hij was niet vurig, hij was wanhopig. Hij nam een grote slok gekruide thee, maar zijn mond werd er niet minder droog van. Zijn moeder had gelijk; hoe meer publiek er was, hoe meer hij vergat wat hij wilde zeggen en op zijsporen raakte. Hij moest toegeven dat hij zelfs wel eens hakkelde met slechts een paar toehoorders. Een beetje. Af en toe. Hij kende de vormen – een kind van vijftig kende de vormen – maar hij kon de woorden er niet uit krijgen. Degenen die nu naar hem luisterden, waren niet zomaar publiek. Zijn moeder was een beroemd Spreekster, Ouder Haman een befaamde, en hij was ook nog een Ouder. En Erith was er. Een man wilde goed voor de dag komen voor zijn vrouw.

Hij keerde hun de rug toe, beende naar het dichtstbijzijnde venster en ging daar staan terwijl hij de theekom tussen zijn handen rolde. Het venster had een goede hoogte, hoewel het glas in de besneden voorzetramen niet groter was dan dat in de kamers beneden. Het motregende nu nog enkel vanuit een grijze lucht, en ondanks de luchtbellen in de ramen zag hij de bomen voorbij de akkers; dennenbomen en bittergom en af en toe een eik, vol nieuw blad. Algarins mensen zorgden goed voor hun bos en haalden de dode begroeiing weg zodat er minder snel bosbrand zou ontstaan. Vuur moest je zorgvuldig gebruiken.

De woorden kwamen gemakkelijker nu hij de blikken van de anderen niet kon zien. Moest hij beginnen met het Smachten? Zouden ze durven vertrekken als ze over een handjevol jaren zouden beginnen te sterven? Nee, die vraag zou als eerste zijn behandeld en naar tevredenheid beantwoord, anders zou de Stronk binnen een jaar afgelopen zijn geweest. Licht, als hij de Stronk inderdaad toesprak... Even zag hij de menigten rondom hem staan, vele honderden mannen en vrouwen die op zijn woorden wachtten, misschien wel duizenden. Zijn tong plakte aan zijn verhemelte. Hij knipperde met zijn ogen en zag alleen nog het glas met luchtbellen en de bomen. Hij moest het doen. Hij was niet bijzonder dapper, wat Erith ook dacht, maar hij had over moed geleerd door naar mensen te kijken, door ze te zien volhouden hoe hard het ook waaide, te vechten als er geen hoop was, te vechten en te winnen omdat ze met de moed der wanhoop streden. Plotseling wist hij wat hij moest zeggen.

‘In de Oorlog van de Schaduw kropen we niet bijeen in onze stedding, hopend dat er geen Trolloks of Myrddraal binnen zouden komen. We openden niet het Boek van Vertaling om te vluchten. We marcheerden naast de mensen mee en vochten tegen de Schaduw. In de Trollok-oorlogen verstopten we ons niet in de stedding en openden we ook niet het Boek van Vertaling. We marcheerden naast de mensen mee en vochten tegen de Schaduw. In de duisterste jaren, toen er geen hoop leek te zijn, vochten we tegen de Schaduw.’

‘En tegen de tijd van de Oorlog van de Honderd Jaren hadden we geleerd om ons niet te bemoeien met zaken van mensen,’ onderbrak zijn moeder hem. Dat was toegestaan. Een voordracht kon in een debat veranderen als de luisteraars niet in de greep waren van de schoonheid van je woorden. Ze had ooit eens van zonsopgang tot zonsondergang gesproken ten gunste van een heel ongeliefde stelling zonder één enkele onderbreking, en de volgende dag was er niemand opgestaan om tegen haar te Spreken. Hij kon geen mooie zinnen vormen. Hij kon alleen zeggen wat hij geloofde. Hij draaide zich niet om van het venster.

‘De Oorlog van de Honderd Jaren was een zaak van de mensen, niet van ons. De Schaduw is wel onze zaak. Als er tegen de Schaduw moet worden gevochten, hebben onze bijlen altijd lange stelen. Misschien openen we het Boek van Vertaling over een jaar, of vijf, of tien, maar als we het nu doen, kunnen we niet vluchten met enige echte hoop op veiligheid. Tarmon Gai’don is nabij, en daarvan hangt niet alleen het lot van deze wereld af, maar van elke wereld waar we naartoe zouden vluchten. Als een bosbrand de bomen bedreigt, vluchten we niet weg in de hoop dat de vlammen ons niet zullen volgen. We vechten. Nu komt de Schaduw als een wild vuur nabij, en we mogen er niet van wegvluchten.’ Er bewoog iets tussen de bomen, langs de hele bomenrij die hij zag. Een kudde vee? Dan was het een heel grote kudde.

‘Dat is niet slecht,’ zei zijn moeder. ‘Veel te eenvoudig verwoord om enig gewicht te dragen bij een Steddingstronk, laat staan de Grote Stronk, natuurlijk, maar niet slecht. Ga door.’

‘Trolloks,’ hijgde hij. Dat zag hij, duizenden Trolloks gekleed in zwart metaal met punten, die rennend tussen de bomen vandaan kwamen met hun kromzwaarden geheven, hun getande speren, sommige met fakkels. Trolloks voor zover zijn oog reikte. Duizenden. Tienduizenden.

Erith kwam naast hem staan en slaakte een kreet. ‘Zoveel! Gaan we sterven, Loial?’ Ze klonk niet bang. Ze klonk... opgewonden! ‘Niet als ik Rhand en de anderen kan waarschuwen.’ Hij liep al naar de deur. Alleen Aes Sedai en Asha’man konden hen nu nog redden. ‘Hier, jongen, ik denk dat we deze nodig hebben.’ Hij draaide zich nog net op tijd om om de bijl met de lange steel te vangen die Ouder Haman hem toewierp. De andere man had zijn oren helemaal plat liggen tegen zijn schedel. Loial besefte dat dat voor hem ook gold.

‘Hier, Erith,’ zei zijn moeder kalm, en pakte een van de snoeimessen. ‘Als ze binnenkomen, proberen wij ze bij de trap tegen te houden.’

‘Je bent mijn held, echtgenoot,’ zei Erith toen ze het mes aanpakte, ‘maar als je omkomt, ben ik heel boos op je.’ Ze klonk alsof ze het meende.

Toen renden hij en Ouder Haman samen door de gang, de trap af, bulderend zo hard ze konden, een waarschuwing en een strijdkreet die al meer dan tweeduizend jaar niet meer was gehoord. ‘Trolloks in aantocht! Bijlen omhoog en veld ruimen! Trolloks in aantocht!’

‘... dus ik zorg voor Tyr, Logain, en jij...’ Plotseling trok Rhand zijn neus op. Niet dat hij echt plotseling een rottende mesthoop rook, maar hij had het gevoel van wel, en dat gevoel werd sterker. ‘Schaduwgebroed,’ zei Cadsuane zachtjes. Ze legde haar borduurwerk neer en stond op. Zijn huid tintelde toen ze de Bron omhelsde. Of misschien deed Alivia dat, die snel achter de Groene zuster aan naar het venster liep. Min stond op en haalde twee werpmessen uit haar mouwen.

Op hetzelfde ogenblik hoorde hij door de dikke muren heen de Ogier in de verte roepen. Die diepe, rommelende stemmen waren onmiskenbaar. ‘Trolloks in aantocht! Bijlen omhoog en veld ruimen!’ Met een vloek sprong hij overeind en rende naar het venster. Er kwamen duizenden Trolloks aangerend door de lichte regen over de pas aangeplante akkers, Trolloks zo groot als Ogier en nog groter, Trolloks met ramshoorns en geitenhoorns, wolvensnuiten, zwijnensnuiten, Trolloks met adelaarssnavels en kammen van veren, de modder opspattend onder laarzen en hoeven en poten. Stil als de dood renden ze voort. In het zwart geklede Myrddraal galoppeerden achter hen aan, hun mantels omlaag hangend alsof ze stilstonden. Hij zag er dertig of veertig. Hoeveel meer nog aan de andere kanten van het huis?

Anderen hadden de roep van de Ogier ook gehoord of misschien toevallig uit het raam gekeken. Er kwamen bliksems neer tussen de aanstormende Trolloks; zilverachtige schichten die met bulderend geweld insloegen en de enorme lichamen alle kanten op smeten. Elders barstte de grond uit in vlammen, spoten er zand en stukken Trolloks omhoog, hoofden, armen, benen tollend door de lucht. Ze werden geraakt door bollen van vuur die telkens tientallen Trolloks doodden. Maar ze renden door, minstens even snel als paarden. Rhand zag de wevingen niet waarmee sommige van die bliksemflitsen werden gemaakt. Nu ze ontdekt waren begonnen de Trolloks te schreeuwen, een woordeloos woedend gebulder. Bij de bijgebouwen met rieten daken, grote stevige schuren en stallen, staken enkele van Basheres Saldeanen hun hoofd naar buiten, trokken ze snel weer terug en deden de deuren achter zich dicht.

‘Heb je je Aes Sedai verteld dat ze mogen geleiden om zich te verdedigen?’ zei hij kalm.

‘Zie ik er zo dom uit dat ik dat niet zou doen?’ snauwde Logain. Hij stond bij een ander venster en hield saidin al vast, bijna evenveel als Rhand kon putten. Hij weefde zo snel hij kon. ‘Ben je nog van plan te helpen, of ga je alleen maar toekijken, mijn Drakenheer?’ Dat klonk veel te sarcastisch, maar dit was niet het juiste tijdstip om daarover te beginnen.

Rhand haalde diep adem en greep de randen van de voorzetramen vast tegen de duizeligheid die zou komen – de drakenkoppen met gouden manen op de rug van zijn handen leken te kronkelen – en reikte uit om de Kracht te grijpen. Zijn hoofd tolde toen saidin door hem stroomde, ijzige vlammen en verkruimelende bergen, een chaos die probeerde hem onderuit te trekken. Maar genadig rein. Hij voelde nog steeds het wonderbaarlijke daarvan. Zijn hoofd tolde en zijn maag draaide zich om, die vreemde ziekte die gepaard zou moeten gaan met de smet, maar dat was niet waarom hij zich nog steviger aan het venster vasthield. De Ene Kracht vulde hem – maar in dat ene ogenblik van duizeligheid pakte Lews Therin de Kracht van hem af. Verdoofd van afgrijzen staarde hij naar de Trolloks en Myrddraal die op de bijgebouwen af kwamen stormen. Met de Kracht in hem zag hij de pinnen die op de enorme gepantserde schouders waren bevestigd. De zilveren wervelwind van de Ahf’frait-bende en de bloedrode drietand van de Ko’bal. De gevorkte bliksem van de Ghraem’lan en de haakbijl van de Al’ghol. De ijzeren vuist van de Dhai’mon en de rode, bloedige vuist van de Kno’mon. En er waren schedels bij. De gehoornde schedel van de Dha’vol, de opgestapelde mensenschedels van de Ghar’ghael, de schedel die werd doorkliefd door een kromzwaard van de Dhjin’nen en de schedel met de dolk erin van de Bhan’sheen. Trolloks hielden van schedels, als ze al van iets hielden.

Het leek wel alsof de twaalf grootste bendes erbij waren, en nog een paar kleinere. Hij zag pinnen die hij niet herkende. Iets wat leek op een starend oog, een met een dolk doorstoken hand, een mannen-vorm in vlammen.

Ze naderden de bijgebouwen, waar zwaarden door het rieten dak begonnen te steken toen de Saldeanen probeerden zich een weg naar het dak te banen. Riet was sterk. Ze zouden wanhopig hard moeten werken. Vreemd, de gedachten die je had als een waanzinnige je bij je volgende hartslag kon vermoorden.

Stromingen Lucht duwden het venster voor hem naar buiten in een wolk van verbrijzeld glas en versplinterd hout. Mijn banden, hijgde Lews Therin. Waarom kan ik mijn handen niet bewegen? Ik moet mijn handen optillen! Aarde, Lucht en Vuur vormden zich tot een weving die Rhand niet kende, zes stuks tegelijk. Maar zodra hij ze zag draaien, wist hij het. Bloesems van Vuur. Er verschenen zes verticale rode schachten tussen de Trolloks, tien voet hoog en dunner dan Rhands onderarm. De dichtstbijzijnde Trolloks zouden het hoge gejank ervan horen, maar als ze geen herinneringen overgeleverd hadden gekregen van de Oorlog van de Schaduw, zouden ze niet beseffen dat ze de dood hoorden. Lews Therin spon de laatste draad Lucht en er ontplofte vuur. Met een gebulder waardoor het landhuis trilde, zette elke rode schacht binnen een hartslag uit tot een vlammende schijf van dertig voet doorsnede. Koppen met hoorns en snuiten vlogen de lucht in, samen met tollende armen, benen met laarzen er nog aan en benen die eindigden in poten of hoeven. Er gingen Trolloks op honderd pas afstand van de ontploffingen of nog verder weg neer, en slechts enkele stonden weer op. Zelfs terwijl hij die webben spon, spon Lews Therin nog zes andere, Geest aangeraakt met Vuur, de weving voor een Poort, maar toen voegde hij er op bepaalde plaatsen wat Aarde aan toe. De bekende zilverblauwe verticale strepen verschenen, niet ver van het landhuis vandaan. Ze wervelden. En veranderden... Niet in openingen, maar in de mistige achterzijde van een Poort, vier bij vier pas. In plaats van open te blijven, draaiden ze weer dicht en bleven aanhoudelijk open- en dichtdraaien. Ze bleven ook niet op dezelfde plaats staan maar wervelden in de richting van de Trolloks. Poorten, maar ook weer niet. Doodspoorten. Zodra de Doodspoorten in beweging kwamen, knoopte Lews Therin de webben af, een losse knoop die slechts korte tijd zou houden voordat de weving zou oplossen, en begon opnieuw te spinnen. Nog meer Doodspoorten, nog meer Bloesems van Vuur. De muren van het huis rammelden ervan, Trolloks werden opgeblazen en aan de kant geslingerd. De eerste wervelende Doodspoort raakte de Trolloks en sneed door hen heen. De steeds openende en sluitende poorten hadden niet alleen een scherpe snijrand. Daar waar een Doodspoort langs was gekomen, waren eenvoudig geen Trolloks meer. Mijn handen! jankte de waanzinnige. Mijn handen! Langzaam hief Rhand zijn handen en stak ze door de opening. Onmiddellijk weefde Lews Therin een ingewikkelde combinatie van Vuur en Aarde, en er schoten rode draden uit Rhands vingertoppen, tien uit elke vinger, die zich verspreidden. Pijlen van Vuur. Dat wist hij. Zodra die verdwenen waren, verschenen de volgende, zo snel dat ze leken te flikkeren in plaats van echt te verdwijnen. Trolloks die werden geraakt door de draden, struikelden toen hun vlees en bloed in een flits tot voorbij het kookpunt werden verhit en ontploften. Ze vielen neer met grote gaten in hun lichamen. Vaak vielen er twee of drie na elkaar ten prooi aan een draad voordat die uitdoofde. Hij spreidde zijn vingers en bewoog zijn handen langzaam heen en weer, en verspreidde de dood langs de hele linie. Er verschenen ook Bloesems van Vuur die niet zijn werk waren, en Doodspoorten, iets kleiner dan die van Lews Therin, en Pijlen van Vuur die van Logain moesten komen. De andere Asha’man letten goed op, maar niet veel van hen zouden kunnen zien hoe die laatste twee webben waren gesponnen. Er vielen honderden Trolloks, duizenden, kapotgeschoten met bliksemschichten en vuurbollen, Bloesems van Vuur en Doodspoorten en Pijlen van Vuur, terwijl de aarde zelf onder hun voeten ontplofte. Maar ze denderden voort, bulderend en zwaaiend met hun wapens, Myrddraal vlak achter hen aan met hun zwarte zwaarden in de hand. Toen ze de bijgebouwen bereikten, werden die door enkele Trolloks omsingeld. Ze bonsden met hun vuisten op de deuren, wrikten aan de planken met hun zwaarden en speren en gooiden brandende fakkels op de rieten daken. Saldeanen op de daken, die zo snel mogelijk hun bogen afvuurden, schopten de fakkels weer naar beneden, maar sommige bleven hangen op de randen van de daken en de vlammen kregen zelfs vat op het vochtige stro.

De vuren, dacht Rhand naar Lews Therin. De Saldeanen zullen verbranden’. Doe iets!

Lews Therin gaf geen antwoord maar ging enkel zo snel mogelijk door met het weven van dood, die hij naar de Trolloks smeet: Doodspoorten en Pijlen van Vuur. Een Myrddraal, doorboord door een stuk of zes rode draden, werd uit het zadel geworpen, en toen nog een. Een derde raakte door een Pijl van Vuur zijn hoofd kwijt in een ontploffing van gekookt bloed en vlees, maar hij reed verder, zwaaiend met zijn zwaard alsof hij niet wist dat hij dood was. Rhand mikte op hem. Als de Myrddraal allemaal dood waren, trokken de Trolloks zich misschien terug.

Lews Therin spon nu alleen nog Doodspoorten en Pijlen van Vuur. De massa Trolloks was te dicht bij het landhuis voor Bloesems van Vuur. Sommige Asha’man hadden dat blijkbaar niet meteen in de gaten. De kamer schudde door enorme donderklappen, het hele huis beefde alsof erop werd geslagen met grote voorhamers, schudde alsof het uiteen zou vallen, en toen waren er geen ontploffingen meer, behalve waar er een vuurbol afging of de grond zelf ontplofte, waarna Trolloks in het rond werden gestrooid als kapot speelgoed. Er leken bliksems uit de hemel te regenen. Zilverblauwe bliksems sloegen doorlopend zo dicht bij het huis in dat het haar op Rhands armen en borst overeind wilde gaan staan, en ook het haar op zijn hoofd. Enkele Trolloks kregen de deuren van een van de schuren open en stroomden naar binnen. Hij verplaatste zijn handen en doodde degene die nog buiten stonden met flikkerende rode draden. Er waren er een paar binnengekomen, maar daar zouden de Saldeanen zelf mee moeten afrekenen. Op een andere schuur en een stal liepen vlammen over het riet en hoestten de mannen op het dak van de scherpe rook terwijl ze hun pijlen afschoten.

Luister naar me, Lews Therin. Het vuur. Je moet iets doen! Lews Therin zei niets maar spon enkel zijn webben om Trolloks en Myrddraal te doden.

‘Logain,’ riep Rhand. ‘Het vuur! Doof dat vuur!’ De andere man gaf ook geen antwoord, maar Rhand zag de wevingen die de hitte uit de vlammen trokken en ze doofden. Ze verdwenen gewoon en er bleef alleen koud, zwartgeblakerd riet achter waar niet eens rook vanaf kwam. De dood bevond zich tussen de Trolloks, maar ze waren zo dichtbij dat het huis nu ook rammelde van de ontploffingen van vuurbollen.

Plotseling stond er een Myrddraal voor het raam, zijn bleke oogloze gezicht zo kalm als dat van een Aes Sedai, zijn zwarte zwaard al naar hem uithalend. Het wezen werd in de borst geraakt door twee Aiel-speren en een werpmes in de keel, maar wankelde alleen, voordat het probeerde zijn slag af te maken. Rhand verstrengelde zijn vingers en voor het zwaard hem kon raken, scheurden er honderd pijlen van vuur door de Myrddraal. Het wezen vloog twintig pas naar achteren en lag doorboord en zwart bloedend op de grond. Myrddraal gingen maar zelden meteen dood, maar deze gaf geen kik meer. Rhand ging haastig op zoek naar meer doelwitten, maar hij besefte dat Lews Therin was opgehouden met geleiden. Hij voelde aan zijn kippenvel dat Cadsuane en Alivia de Kracht nog vasthielden, en voelde nog saidin in Logain, maar ook de andere man weefde geen webben meer.

Buiten lag de grond bezaaid met lijken en lichaamsdelen, van de akkers bijna tot aan de muren van het landhuis. Tot op een paar pas afstand van hen. Enkele paarden van de Myrddraal stonden nog overeind, een ervan met het voorbeen omhoog alsof het gebroken was. Er wankelde een Myrddraal zonder hoofd rond, wild zwaaiend met zijn zwaard, en hier en daar maakte een Trollok tevergeefs een spastische beweging om overeind te komen, maar verder bewoog er niets meer.

Het is gedaan, dacht hij. Het is gedaan, Lews Therin. Je kunt saidin nu loslaten. Harilin en Enaila stonden op de tafel, gesluierd en met hun speren in de hand. Min stond naast hen met een grimmig gezicht en een werpmes in elke hand. Door de binding kwam vrees, en niet om zichzelf, vermoedde hij. Ze hadden zijn leven gered, maar nu moest hij het zelf redden.

‘Dat was op het nippertje,’ mompelde Logain. ‘Als dit was gebeurd voordat ik hier was... Op het nippertje.’ Hij vermande zich, liet de Bron los en wendde zich af van het glasloze venster. ‘Was je van plan die nieuwe wevingen voor je lievelingen te bewaren, zoals Taim? Die Poorten. Waar hebben we die Trolloks naartoe gestuurd? Ik heb gewoon je weving precies nagemaakt.’

‘Het maakt niet uit waar ze naartoe zijn,’ zei Rhand afwezig. Hij had zijn aandacht op Lews Therin gericht. De waanzinnige, die verdomde stem in zijn hoofd, greep nog wat meer van de Kracht. Laat los, man. ‘Schaduwgebroed overleeft een doorgang door een Poort niet.’ Ik wil sterven, zei Lews Therin. Ik wil naar Ilyena. Als je echt dood wilde, waarom vermoordde je dan die Trolloks? dacht Rhand. Waarom vermoordde je die Myrddraal? ‘De mensen zullen groepen dode Trolloks vinden en misschien Myrddraal, zonder dat er iets aan te zien is,’ zei hij hardop.

Ik geloof dat ik me herinner dat ik ben gestorven, mompelde Lews Therin. Ik weet nog hoe ik het deed. Hij putte nog meer en Rhand voelde steken in zijn slapen.

‘Maar niet te veel op één plek. De bestemming verschuift telkens wanneer een Doodspoon opengaat.’ Rhand wreef over zijn slapen. Die pijn was een waarschuwing. Hij kwam in de buurt van de hoeveelheid saidin die hij kon bevatten zonder te sterven of op te branden. Je mag nog niet dood, zei hij tegen Lews Therin. We moeten Tarmon Gai’don halen, anders sterft de hele wereld. ‘Een Doodspoon,’ zei Logain, met afkeer in zijn stem. ‘Waarom hou je de Kracht nog vast?’ vroeg hij plotseling. ‘En zovéél. Als je me probeert te laten zien dat je sterker bent dan ik, dat weet ik al. Ik zag hoe groot je... je Doodspoorten waren vergeleken met die van mij. En volgens mij hou je elke druppel saidin vast die je veilig kunt bevatten.’

Dat trok de aandacht van de anderen. Min stopte haar messen weg en sprong van tafel, de binding plotseling zo vol angst dat die ervan leek te gonzen. Harilin en Enaila keken elkaar bezorgd aan, en keken toen weer uit het raam. Ze vertrouwden er niet op dat de Trolloks dood waren tot de lijken drie dagen onder de grond lagen. Alivia zette een stap naar hem toe, fronsend, maar hij schudde lichtjes zijn hoofd. Ze keerde zich weer naar het raam, maar haar frons bleef. Cadsuane schreed door de kamer, haar gladde gezicht streng en uitgestreken. ‘Wat voelt hij?’ wilde ze van Min weten. ‘Speel geen spelletje met me, meisje. Je weet wat dat kost. Ik weet dat hij je gebonden heeft, en je weet dat ik dat weet. Is hij bang?’

‘Hij is nooit bang,’ zei Min. ‘Behalve om mij of...’ Ze verstrakte koppig haar kaak, vouwde haar armen over haar borst en keek Cadsuane uitdagend aan. Te voelen aan de mengeling van emoties, van angst tot schaamte, die ze uit de binding probeerde te houden, maar wat mislukte, had ze wel een vermoeden van wat Cadsuane zou kunnen gaan doen.

‘Ik sta recht voor je,’ zei Rhand. ‘Als je wilt weten wat ik voel, vraag het me dan.’ Lews Therin? dacht hij. Er kwam geen antwoord, en de hoeveelheid saidin die hem vulde nam niet af. Zijn slapen begonnen te bonzen. ‘Nou?’ zei Cadsuane ongeduldig.

‘Ik voel me uitstekend.’ Lews Therin? ‘Maar ik heb een regel voor jou, Cadsuane. Bedreig Min niet nog eens. Laat haar eigenlijk maar helemaal met rust.’

‘Nou, nou. De jongen laat zijn tanden zien.’ Gouden vogels en vissen, sterren en manen bewogen mee toen ze haar hoofd schudde. ‘Maar doe dat maar niet te vaak. En je zou de jonge vrouw kunnen vragen of ze je bescherming wel wil.’ Vreemd genoeg had Min haar boze blik naar hem verlegd, en er kwam ergernis door de binding. Licht, het was al erg genoeg dat ze het niet leuk vond als hij zich zorgen om haar maakte. Nu leek ze Cadsuane in haar eentje te willen trotseren, iets wat hij zélf niet graag zou doen. We kunnen sterven bij Tarmon Gai’don, zei Lews Therin, en plotseling liep de Kracht uit hem weg.

‘Hij heeft losgelaten,’ zei Logain, alsof hij plotseling aan Cadsuanes kant stond.

‘Weet ik,’ zei ze. Hij wendde met een ruk zijn hoofd naar haar toe. ‘Min kan je op haar eigen manier aanpakken als ze wil,’ zei Rhand, en liep naar de deur. ‘Maar bedreig haar niet.’ Ja, dacht hij. We kunnen sterven bij Tarmon Gai’don.

20

De Gouden Kraanvogel

De wind was gaan liggen toen de regen minderde, maar de zon ging nog steeds schuil achter grijze wolken. De fijne motregen zorgde ervoor dat Rhands haar nat werd, en begon door zijn met goud geborduurde zwarte overjas te sijpelen terwijl hij tussen de dode Trolloks door liep. Logain had een schild van Lucht gesponnen zodat de regendruppels afketsten of om hem heen landden, maar Rhand wilde het risico niet nemen dat Lews Therin weer saidin zou grijpen. De man had gezegd dat hij kon wachten met sterven tot de Laatste Slag, maar in hoeverre kon je een waanzinnige waar dan ook mee vertrouwen?

Waanzinnige? fluisterde Lews Therin. Ben ik gekker dan jij? Hij kakelde wild.

Af en toe keek Nandera over haar schouder naar Rhand. Ze was een lange, pezige vrouw, haar grijzende haar verstopt onder haar bruine sjoefa, en gaf leiding aan de Speervrouwen, degenen aan deze kant van de Drakenmuur, tenminste, maar ze had ervoor gekozen persoonlijk zijn lijfwacht van Speervrouwen te leiden. Haar groene ogen, het enige wat hij boven haar zwarte sluier kon zien van haar zongebruinde gezicht, stonden vrij uitdrukkingsloos, maar hij was er zeker van dat ze zich bezorgd maakte omdat hij niets deed om zich tegen de regen te beschermen. Speervrouwen merkten alles op wat ongebruikelijk leek. Hij hoopte dat ze haar mond zou houden.

Je moet me vertrouwen, zei Lews Therin. Vertrouw me. O, Licht, ik smeek tegen een stem in mijn hoofd! Ik moet wel gek zijn. Nandera en de andere vijftig gesluierde Speervrouwen vormden een grote kring rond Rhand, bijna schouder aan schouder. Ze staken hun speren in elke Trollok en Myrddraal die ze passeerden, en stapten achteloos over enorme afgehakte armen en benen, afgehakte koppen met hoorns of slagtanden of scherpe gebitten heen. Af en toe kreunde er een Trollok of probeerde er een zwakjes weg te kruipen – of grauwend naar hen uit te halen – maar niet lang. Oorlog met Trolloks was net een oorlog met hondsdolle honden. Je maakte hen dood, anders maakten ze jou dood. Er werd niet gepraat, er was geen overgave, geen tussenweg.

De regen had de gieren tot nu toe weggehouden, maar overal vlogen kraaien en raven met nat glanzende zwarte veren. Als er al ogen van de Duistere bij waren, dan weerhield ze dat er niet van om neer te strijken om de ogen van een Trollok uit te pikken of te proberen iets anders te verorberen. Er waren meer dan genoeg Trolloks verscheurd, en de vogels hadden een rijkelijk feestmaal. Ze kwamen echter geen van alle in de buurt van dode Myrddraal, en ze vermeden ook de Trolloks die te dicht bij een Myrddraal in de buurt lagen. Dat wees op niets meer dan voorzichtigheid. Waarschijnlijk werden de vogels afgestoten door de geur van de Myrddraal. Met het bloed van een Myrddraal kon je staal etsen als je het er een tijd op liet liggen. Voor de raven en kraaien moest het ruiken naar vergif. De overlevende Saldeanen schoten de vogels neer met pijlen, spietsten ze aan hun gekromde zwaarden of sloegen ze eenvoudig dood met schoppen, schoffels of harken, alles wat op een knuppel leek – in de Grenslanden was het ondenkbaar om een kraai of raaf te laten leven; daar waren ze maar al te vaak de ogen van de Duistere – maar het waren er gewoon te veel. Honderden zwartgevederde lijkjes lagen tussen de Trolloks, en bij elk lijk leken er nog honderden meer luidruchtig te vechten om de malsere stukjes, waaronder stukjes van hun dode kameraden. De Asha’man en Aes Sedai probeerden allang niet meer om ze allemaal te doden. ‘Ik hou er niet van als mijn mannen zich op deze manier uitputten,’ zei Logain. Zijn mannen. ‘Of de zusters, wat dat aangaat. Gabrelle en Toveine zijn vanavond uitgeput.’ Hij had de twee Aes Sedai gebonden, dus kon hij het weten. ‘Wat als er nog een aanval komt?’ Overal rondom het landhuis en de bijgebouwen laaiden kort vuren op, zo heet dat de mensen hun ogen afschermden tegen de gloed, terwijl Aes Sedai en Asha’man de dode Trolloks en Myrddraal verbrandden op de plek waar ze lagen. Er waren er te veel om ze op hopen te slepen. Met minder dan twintig Aes Sedai, minder dan een tiental Asha’man en misschien honderdduizend Trolloks, zou het hoe dan ook wel een tijd duren. Waarschijnlijk zou de stank van verrotting zich voor ze klaar waren vermengen met de toch al smerige geuren in de lucht; de dikke, koperachtige stank van het bloed van Schaduwgebroed en de stank van wat er in de ingewanden van de Trolloks had gezeten toen ze werden verscheurd. Daar kon hij maar beter niet te veel over nadenken. Misschien leefde er wel geen enkele boer of dorpeling meer tussen het landhuis en de Rug van de Wereld. Daar moesten de Trolloks vandaan zijn gekomen, van de Poort buiten stedding Shangtai. Maar Loials thuis was zelf in ieder geval veilig. Noch Trolloks, noch Myrddraal zouden een stedding binnengaan als ze daar niet toe werden gedreven, en daarvoor was behoorlijk wat moeite nodig.

‘Zou je ze liever laten wegrotten?’ vroeg Cadsuane, en ze klonk alsof het haar zelf niets uitmaakte. Ze hield haar groene rokken op zodat de zijde niet door de bloederige modder op de grond sleepte, maar ze stapte even achteloos over benen en hoofden heen als de Speervrouwen. Ze had een parasol geweven tegen de regen, net als Alivia, hoewel ze dat pas had gedaan toen ze de Groene zuster die van haar had zien maken. Rhand had geprobeerd de zusters die aan hem gezworen waren de Seanchaanse vrouwen meer over de Kracht bij te laten brengen, maar zij vonden dat dat niets te maken had met hun geloften van trouw. Alivia was veilig voor haarzelf en leek veilig voor anderen, en ze vonden het best als alles bij het oude bleef. Nynaeve had ook geweigerd, vanwege Mins schouwen. Cadsuane had hem koel laten weten dat ze zich niet bezighield met het onderwijzen van wilders.

‘Dan zou het hier echt een knekelhuis worden,’ zei Min. Ze wiegde aantrekkelijk tijdens het lopen, hoewel hij kon zien dat ze probeerde niet te denken aan waar ze overheen liep en probeerde nergens met haar hooggehakte laarzen op te trappen, en daardoor struikelde ze af en toe. Ze werd ook nat, haar krulletjes begonnen tegen haar hoofd te plakken, hoewel er door de binding niets van ergernis kwam. Alleen woede, en die leek gericht op Logain, te zien aan de scherpe blikken die ze hem toewierp.

‘Waar moeten de bedienden naartoe, en de mensen die op de akkers, in de stallen en de schuren werken? Hoe moeten ze overleven?’

‘Er komt geen volgende aanval,’ zei Rhand. ‘Niet tot degene die opdracht tot deze aanval heeft gegeven hoort dat hij is mislukt, en misschien dan nog niet. Dit is alles wat ze gestuurd hebben. De Myrddraal zouden anders niet in groepjes hebben aangevallen.’ Logain gromde, maar hij kon daar niets tegen inbrengen. Rhand keek achterom naar het landhuis. Op sommige plaatsen lagen de dode Trolloks tegen de muren aan. Ze waren geen van alle binnengekomen, maar... Logain heeft gelijk, dacht hij, en overzag het slagveld. Het was op het nippertje geweest. Zonder de Asha’man en de Aes Sedai die Logain had meegebracht, had het heel anders kunnen aflopen. Echt op het nippertje. En wat als er nóg een aanval kwam, later...? Blijkbaar kende iemand Ishamaels truc. Of kon die man met die blauwe ogen die in zijn hoofd zat hem echt opsporen? Een volgende aanval zou groter zijn of uit onverwachte richting komen. Misschien moest hij Logain nog een paar extra Asha’man laten halen.

Je had ze moeten vermoorden, jankte Lews Therin. Te laat nu. Te laat.

De Bron is nu rein, stommeling, dacht Rhand. Ja, antwoordde Lews Therin. Maar zijn zij dat ook? Ben ik dat ook? Rhand had zich dat zelf ook afgevraagd. De helft van de dubbele wond in zijn zij kwam van Ishamael, de andere helft door Padan Fajins dolk, die de smet van Shadar Logoth in zich droeg. Ze deden vaak pijn, en op die ogenblikken leken de wonden te leven. De kring van Speervrouwen week een stukje uiteen om een witharige bediende met een lange, scherpe neus door te laten. Hij zag er nog breekbaarder uit dan Ethin. Hij probeerde te schuilen onder een tweedelige Zeevolkparasol waarvan de helft van de franje ontbrak, maar in de oude blauwe zijde zaten verschillende rafelige gaten, dus vielen er kleine stroompjes water op zijn gele jas en op zijn hoofd. Zijn dunner wordende haar kleefde druipend aan zijn schedel. Hij was droger gebleven zónder dat ding. Ongetwijfeld had een van Algarins voorouders het parasolletje meegenomen als aandenken, maar het verkrijgen ervan moest een verhaal op zich zijn. Rhand betwijfelde of het Zeevolk gemakkelijk afstand zou doen van de parasol van een golfvrouwe van een clan.

‘Mijn Drakenheer,’ zei de andere man met een buiging, waardoor er nog meer water over zijn rug liep, ‘Verin Sedai heeft me opgedragen u dit meteen te overhandigen.’ Hij haalde een opgevouwen en verzegeld vel papier onder zijn jas vandaan.

Rhand stopte de brief haastig in een zak van zijn eigen jas om hem droog te houden. Inkt liep snel door. ‘Dank je, maar het had kunnen wachten tot ik weer binnen was. Ga zelf maar snel weer naar binnen voor je helemaal doorweekt raakt.’

‘Ze zei metéén, mijn Drakenheer.’ De kerel klonk beledigd. ‘Ze is Aes Sedai.’

Toen Rhand knikte, maakte de man nog een buiging en liep langzaam terug naar het landhuis, met een trotse rechte rug en een parasol die hem kletsnat maakte. Ze was Aes Sedai. Iedereen holde voor Aes Sedai, zelfs in Tyr, waar ze niet erg geliefd waren. Wat had Verin te zeggen dat in een brief moest worden geschreven? Rhand wreef met zijn duim over het zegel en liep verder.

Hij was op weg naar een van de schuren, waarvan het rieten dak gedeeltelijk zwartgeblakerd was. Dit was de schuur waar de Trolloks binnen waren gekomen. Een stevige vent in een ruwe bruine overjas en modderige laarzen leunde tegen de deurpost van de openstaande deuren. Hij sprong rechtop en keek om de een of andere reden haastig over zijn schouder naar binnen toen Rhand naderde. De Speervrouwen spreidden zich uit om de schuur te omsingelen. Rhand bleef stilstaan in de deuropening, Min en de anderen naast zich. Logain gromde een vloek. Een stel lantaarns aan de balken van de zolder gaven schemerig licht, genoeg om te zien dat elk oppervlak binnen bedekt was met een dikke laag krioelende vliegen, zelfs de met stro bedekte aarden vloer. Even zoveel vliegen zoemden nog rond in de lucht, zo scheen het.

‘Waar komen die vandaan?’ vroeg Rhand. Algarin was dan misschien niet rijk, maar hij hield zijn schuren en stallen zo schoon als maar kon. De stevige man keek schuldbewust op. Hij was jonger dan de meeste bedienden in het huis, maar zijn hoofd was half kaal en om zijn mond en ogen zaten diepe rimpels.

‘Weet ik niet, Heer,’ mompelde hij, en wreef met een vuile hand over zijn voorhoofd. Hij richtte zijn blik zo duidelijk op Rhand dat iedereen begreep dat hij liever niet de schuur in keek. ‘Ik stapte even naar de deur voor wat frisse lucht, en toen ik me omdraaide, zaten ze overal. Ik dacht... Ik dacht dat het misschien dóóie vliegen waren.’

Rhand schudde walgend zijn hoofd. Deze vliegen waren maar al te levendig. Niet elke Saldeaan die deze schuur had verdedigd was daarbij omgekomen, maar alle Saldeaanse doden waren hier verzameld. Saldeanen begroeven hun doden niet in de regen. Geen van hen kon vertellen waarom niet, maar je begroef gewoon geen mensen als het regende. Er lagen negentien mannen in een ordelijke rij op de vloer, voor zover je van orde kon spreken, want sommige misten ledematen of hadden gekliefde schedels. Maar ze waren zorgvuldig neergelegd door hun vrienden en metgezellen, hun gezichten gewassen, hun ogen gesloten. Zij waren de reden dat hij hier was. Niet om afscheid te nemen of zoiets sentimenteels; hij kende sommige van deze mannen alleen van gezicht. Hij was hier om zichzelf eraan te herinneren dat zelfs iets wat een volkomen overwinning leek, moest worden betaald in bloed. Toch verdienden ze beter dan al die krioelende vliegen over hen heen.

Ik heb geen geheugensteuntjes nodig, knorde Lews Therin. Ik ben jou niet, dacht Rhand. Ik moet mezelf harden. ‘Logain, doe iets aan die verdomde rotdingen!’ zei hij hardop. Jij bent harder dan ik ooit ben geweest, zei Lews Therin. Plotseling giechelde hij. Als jij mij niet bent, wie ben je dan? ‘Dus nu ben ik een vliegenmepper?’ mompelde Logain. Rhand draaide zich boos naar hem om, maar Alivia sprak in die lijzige tongval voordat hij een woord kon zeggen. ‘Laat mij het proberen, Heer.’ Ze vroeg het, min of meer, maar als Aes Sedai wachtte ze natuurlijk niet op zijn toestemming. Hij kreeg kippenvel toen ze saidar omhelsde en geleidde. Vliegen schuilden altijd voor het lichtste buitje, want één regendruppel was genoeg om een vlieg tegen de grond te slaan, een gemakkelijke prooi tot zijn vleugels droogden. Maar plotseling vlogen er wolken zoemende vliegen door de deuropening, alsof de regen ineens de voorkeur had boven de schuur. De lucht was vervuld van vliegen. Rhand sloeg ze bij zich weg en Min sloeg haar handen voor haar gezicht, een zwaar gevoel van afkeer in de binding, maar de vliegen wilden alleen maar naar buiten. Binnen een paar tellen waren ze allemaal weg. De kalende man, die Alivia met open mond aangaapte, hoestte plotseling en spuugde twee vliegen in zijn hand. Cadsuane wierp hem een blik toe waardoor de man zijn mond dichtklapte en zijn knokkels naar zijn voorhoofd bracht. Het was maar een blik, maar ze was wie ze was.

‘Dus je kijkt toe,’ zei ze tegen Alivia. Haar donkere ogen waren gericht op het gezicht van de Seanchaanse, maar Alivia schrok of stamelde niet. Ze was veel minder onder de indruk van Aes Sedai dan de meeste mensen.

‘En ik onthoud wat ik zie. Ik moet het op de een of andere manier leren als ik de Drakenheer wil helpen. Ik heb meer geleerd dan je beseft.’ Min maakte een geluid in haar keel, iets wat veel leek op een grom, en de binding zwol op van woede, maar de geelharige vrouw negeerde haar. ‘Ben je niet boos op me?’ vroeg ze aan Rhand, haar stem angstig.

‘Ik ben niet boos. Leer zoveel je kunt. Je doet het heel goed.’

Ze bloosde en sloeg haar ogen neer als een meisje dat schrok van een onverwacht compliment. Er zaten fijne lijntjes bij haar ooghoeken, maar soms was het moeilijk te bedenken dat ze honderd jaar ouder was dan elke levende Aes Sedai in plaats van zes jaar jonger dan hij. Hij móést iemand vinden die haar nog meer kon leren. ‘Rhand Altor,’ zei Min boos, en vouwde haar armen over haar borst, ‘je laat die vrouw niét...’

‘Jouw schouwen gaat nooit mis,’ onderbrak hij haar. ‘Wat jij ziet, gebeurt altijd. Je hebt wel eens geprobeerd om dingen te veranderen, maar dat is nooit gelukt. Dat heb je me zelf verteld, Min. Waarom denk je dat het deze keer anders zou kunnen zijn?’

‘Omdat het anders móét zijn,’ zei ze vurig. Ze leunde in zijn richting alsof ze op hem af wilde springen. ‘Omdat ik wil dat het anders is. Omdat het anders zal zijn. Hoe dan ook, ik weet niet hoe alles wat ik heb gezien is afgelopen. Mensen trekken verder. Ik had het mis over Moiraine. Ik zag van alles in haar toekomst, en nu is ze dood. Misschien zijn sommige andere dingen die ik heb gezien ook nooit uitgekomen.’

Het mag deze keer niet anders zijn, hijgde Lews Therin. Je hebt het beloofd!

Er verscheen een lichte frons op Logains gezicht, en hij schudde zijn hoofd. Het beviel hem ongetwijfeld niet om Min haar vaardigheid te horen betwijfelen. Rhand had bijna spijt dat hij hem verteld had over haar schouwen, hoewel het op dat ogenblik een onschuldige aanmoediging had geleken. De man had werkelijk aan Aes Sedai gevraagd om Mins vaardigheid te bevestigen, hoewel hij zo verstandig was geweest om zijn twijfels voor Rhand te verzwijgen. ‘Ik begrijp niet waarom deze jonge vrouw het zo voor je opneemt, jongen,’ peinsde Cadsuane. Ze tuitte nadenkend haar lippen en schudde haar hoofd, met zwaaiende versieringen. ‘O, je bent best leuk om te zien, maar ik begrijp het gewoon niet.’ Om een volgende ruzie met Min te voorkomen – al noemde zij dat niet zo; zij noemde het ‘praten’, maar hij kende het verschil – haalde Rhand Verins brief tevoorschijn en verbrak de klodder gele was met het zegel van een Grote Serpent-ring. De hanenpoten van de Bruine zuster bedekten het grootste deel van het vel, een paar letters doorgelopen waar regendruppels op het papier waren gevallen. Hij liep dichter naar een lantaarn toe. Die rook licht naar bedorven olie.

Zoals gezegd heb ik gedaan wat ik hier kon doen. Ik denk dat ik mijn eed aan jou elders beter kan vervullen, dus heb ik Tomas meegenomen en ben vertrokken. Er zijn immers vele manieren om je te dienen, en er moet veel gebeuren. Ik ben ervan overtuigd dat je Cadsuane kunt vertrouwen, en je moet zeker naar haar raad luisteren, maar wees behoedzaam ten aanzien van andere zusters, ook zij die trouw aan je hebben gezworen. Zo’n eed betekent niets voor een Zwarte zuster, en zelfs degenen die in het Licht verkeren kunnen een eed opvatten op manieren die jij zou afkeuren. Je weet al dat maar weinigen een eed zien als iets wat altijd volledig moet worden gehoorzaamd. Enkelen vinden misschien nog andere wegen. Dus of je Cadsuanes raad opvolgt of niet, en ik herhaal dat je dat zou moeten doen, volg in ieder geval die van mij op. Wees heel behoedzaam.

De brief was eenvoudig ondertekend met ‘Verin’. Hij gromde zuur. Maar weinigen vonden dat de eed absolute gehoorzaamheid betekende? Eerder géén. Ze gehoorzaamden wel, meestal, maar de letter was niet altijd de geest. Neem Verin zelf, bijvoorbeeld. Ze waarschuwde hem dat de anderen dingen konden doen die hij zou afkeuren, maar ze had zelf niet gezegd waar ze naartoe ging of wat ze van plan was daar te doen. Was ze bang dat hij het zou afkeuren? Misschien was het gewoon weer de geheimzinnigheid van de Aes Sedai. Zusters vonden geheimen bewaren even natuurlijk als ademhalen.

Toen hij de brief naar Cadsuane uitstak, ging haar linkerwenkbrauw een stukje omhoog. Ze moest er zelf van geschrokken zijn, maar ze pakte de brief aan en hield hem onder het lantaarnlicht. ‘Een vrouw met vele maskers,’ zei ze uiteindelijk, en gaf hem het papier terug. ‘Maar ze geeft hier goede raad.’

Wat bedoelde ze met die maskers? Hij wilde het haar net vragen toen Loial en Ouder Haman plotseling in de deuropening verschenen, elk met een bijl met een lange steel en een ingewikkeld versierde bijlkop over de schouder.

De gepluimde oren van de witharige Ogier lagen achterover en zijn gezicht stond grimmig, en Loials oren flapperden. Van opwinding, nam Rhand aan. Soms was het moeilijk te zien. ‘We storen toch niet?’ vroeg Ouder Haman, en stak zijn oren omhoog toen hij bedroefd naar de rij lijken keek. ‘Geenszins,’ zei Rhand, en stak de brief weer in zijn zak. ‘Ik zou graag naar je huwelijk komen, Loial, maar...’

‘O, dat is al achter de rug, Rhand,’ zei Loial. Hij moest wel opgewonden zijn; het was niets voor hem om anderen in de rede te vallen. ‘Mijn moeder stond erop. Er zal niet eens veel tijd zijn voor een feestmaal, misschien wel helemaal geen tijd, met de Stronk en zo en ik die...’ De oudere Ogier legde een hand op zijn arm. ‘Wat?’ zei Loial, en keek hem aan. ‘O. Ja. Natuurlijk. Nou.’ Hij wreef onder zijn brede neus met een vinger zo groot als een dikke worst. Iets wat hij niet mocht weten? Zelfs Ogier hadden schijnbaar geheimen. Rhand raakte de brief in zijn zak aan. Eigenlijk had iedereen geheimen.

‘Ik beloof je dit, Rhand,’ zei Loial. ‘Wat er ook gebeurt, ik ben bij je bij Tarmon Gai’don. Wat er ook gebeurt.’

‘Jongen toch,’ mompelde Ouder Haman. ‘Ik denk niet dat je moet...’ Hij liet zijn woorden wegsterven, hoofdschuddend en rommelend in zichzelf als een aardbeving in de verte.

Rhand was in drie stappen bij hem en stak zijn rechterhand naar hem uit. Loial glimlachte breed, bij een Ogier betekende dat heel erg breed, en omvatte zijn hand met gemak. Van zo dichtbij moest Rhand zijn hoofd in zijn nek leggen om zijn vriend in het gezicht te kunnen kijken. ‘Dank je, Loial. Ik kan je niet zeggen hoeveel dat voor me betekent. Maar ik zal je eerder nodig hebben.’

‘Je... hebt me nodig?’

‘Loial, ik heb de Poorten die ik ken verzegeld, in Caemlin en Cairhien, Illian en Tyr, en ik heb een hele nare val gezet op de Poort die is geopend in de buurt van Fal Dara, maar ik kon die bij Far Madding niet vinden. Zelfs als ik weet dat er een Poort in een stad moet zijn, kan ik die zelf niet vinden, en dan zijn er nog al die steden die niet meer bestaan. Ik heb jou nodig om de rest te vinden, Loial, anders kunnen er Trolloks in alle landen tegelijk naar binnen stromen, en zal niemand weten dat ze komen tot ze midden in Andor of Cairhien staan.’

Loials glimlach verdween. Zijn oren trilden en zijn wenkbrauwen dropen omlaag tot de uiteinden op zijn wangen lagen. ‘Ik kan niet, Rhand,’ zei hij droevig, ik moet morgen heel vroeg weg, en ik weet niet wanneer ik weer Buiten zal kunnen komen.’ ik weet dat je al heel lang uit de stedding weg bent, Loial.’ Rhand probeerde zijn stem vriendelijk te laten klinken, maar toch klonken zijn woorden hard. Vriendelijkheid leek een vage herinnering. ‘Ik zal met je moeder praten. Ik zal haar ervan overtuigen dat ze je laat vertrekken als je een beetje bent uitgerust.’

‘Hij heeft wel meer nodig dan een beetje rust.’ Ouder Haman zette zijn bijl met de steel op de grond, greep de bijlkop met beide handen vast en keek Rhand streng aan. Ogier waren een vredig volkje, maar hij leek allesbehalve vredig. ‘Hij is al meer dan vijf jaar Buiten, veel te lang. Hij heeft minstens een paar weken rust nodig in een stedding. Een paar maanden zou beter zijn.’

‘Mijn moeder neemt die beslissingen niet langer, Rhand. Hoewel ik denk dat ze daar zelf nog verbaasd over is. Erith doet dat nu. Mijn vrouw.’ Zijn bulderende stem legde zo veel trots in dat woord dat hij op knappen leek te staan. Zijn borstkas zwol op en zijn glimlach spleet zijn gezicht bijna in tweeën.

‘En ik heb je nog niet eens mijn gelukwensen gegeven,’ zei Rhand, en sloeg hem op de schouder. Zijn poging tot hartelijkheid klonk hem zelf vals in de oren, maar hij deed zijn best. ‘Als je maanden nodig hebt, dan krijg je maanden. Maar ik heb nog steeds een Ogier nodig om die Poorten te vinden. Morgenochtend breng ik jullie allemaal zelf naar stedding Shangtai. Misschien kan ik daar iemand overhalen het te doen.’ Ouder Haman verplaatste zijn fronsende blik naar zijn handen op de bijl en begon weer te mompelen, te zacht om te verstaan, als een hommel zo groot als een hond die in een pot in een andere kamer zoemt. Hij leek met zichzelf te overleggen. ‘Dat kan tijd kosten,’ zei Loial twijfelend. ‘Je weet dat we niet graag overhaast beslissingen nemen. Ik weet niet eens zeker of ze wel een mens in de stedding binnen zullen laten, vanwege de Stronk. Rhand? Als ik niet terug kan komen voor de Laatste Slag... Dan zul je toch wel mijn vragen beantwoorden over wat er is gebeurd terwijl ik in de stedding was? Ik bedoel, zonder dat ik elk woord uit je moet sleuren?’

‘Als ik kan, ja,’ zei Rhand.

Als je kunt, snauwde Lews Therin. Je hebt beloofd dat we eindelijk kunnen sterven bij Tarmon Gai’don. Je hebt het beloofd, waanzinnige’.

‘Hij zal alle vragen beantwoorden die je stelt, Loial,’ zei Min vastberaden, ‘zelfs al moet ik de hele tijd naast hem blijven staan.’ Er kwam woede door de binding. Ze scheen echt te weten wat hij dacht. Ouder Haman schraapte zijn keel. ‘Ik denk dat ik zelf meer gewend ben aan Buiten dan bijna alle anderen, behalve de steenvoegers. Eh. Ja. Eigenlijk denk ik dat ik waarschijnlijk de beste kandidaat ben voor uw taak.’

‘Poeh!’ zei Cadsuane. ‘Schijnbaar steek je zelfs Ogier aan, jongen.’ Ze klonk streng maar haar gezicht was uitgestreken, onpeilbaar, en verborg alles wat er achter die donkere ogen schuilging. Loials oren stonden stijf rechtop van schrik, hij liet bijna zijn bijl vallen en greep er onhandig naar. ‘U? Maar de Stronk dan, Ouder Haman! De Grote Stronk!’ ik denk dat we dat veilig aan jou kunnen overlaten, mijn jongen. Je woorden waren eenvoudig maar welbespraakt. Eh. Eh. Mijn advies is: streef niet naar schoonheid. Hou vast aan die eenvoudige welbespraaktheid, en mogelijk verras je behoorlijk wat toehoorders. Onder wie je moeder.’

Loials oren leken onmogelijk nog stijver rechtop te kunnen gaan staan, maar dat gebeurde toch. Zijn mond bewoog, maar hij bracht niets uit. Dus hij moest voor de Stronk spreken. Wat was daar zo geheim aan?

‘Mijn Drakenheer, heer Davram is teruggekeerd.’ Het was Elza Pen-fel die Bashere de schuur in begeleidde. Ze was een knappe vrouw in een donkergroen rijgewaad; haar bruine ogen leken koortsachtig te worden toen ze Rhand vonden. Over haar hoefde hij zich in ieder geval geen zorgen te maken. Elza was fanatiek in haar toewijding. ‘Dank je, Elza,’ zei hij. ‘Je kunt beter teruggaan om te helpen met opruimen. Er is nog veel te doen.’

Ze kneep lichtjes haar lippen opeen en keek iedereen, van Cadsuane tot de Ogier, jaloers aan voordat ze een kniks maakte en vertrok. Ja, fanatiek was het juiste woord.

Bashere was een kleine, slanke man in een met goud versierde grijze jas met de ivoren baton van de krijgsmaarschalk van Saldea erop, en een gouden wolfskop op zijn riem tegenover zijn zwaard. Zijn wijde broek had hij in zijn omgeslagen laarzen gestopt, die zo goed met was waren gepoetst dat ze glansden, ondanks de spetters modder. Zijn recente werk had zoveel formaliteit en waardigheid vereist als hij kon opbrengen, en dat was heel veel. Zelfs de Seanchanen moesten inmiddels van hem hebben gehoord. Er zat grijs in zijn zwarte haren en in de dikke snor die rond zijn mond krulde als twee gebogen hoorns. Zijn donkere, scheefstaande ogen stonden droevig terwijl hij langs Rhand liep, met de schommelende gang van iemand die meer gewend is aan het zadel dan aan zijn eigen voeten. Hij liep langzaam langs de rij dode mannen en bestudeerde elk gezicht. Hoe ongeduldig Rhand ook was, hij gaf hem de tijd om te rouwen. ‘Zoiets als daarbuiten heb ik nog nooit gezien,’ zei Bashere zachtjes. ‘Een grote aanval vanuit de Verwording bestaat gewoonlijk uit duizend Trolloks. De meeste bestaan slechts uit een paar honderd. Ach, Kirkun, je verdediging aan de linkerkant was nooit afdoende. En zelfs dan moet je met drie of vier keer zoveel man zijn als zij om niet in hun kookpotten te belanden. Daarbuiten... Volgens mij is dat een voorteken van Tarmon Gai’don. Een stukje Tarmon Gai’don. Laten we hopen dat het echt de laatste slag is. Als we die overleven, denk ik dat we nooit meer een volgende zullen willen zien. Maar dat zal toch gebeuren. Er is altijd een volgende slag. Ik neem aan dat dat zo blijft totdat iedereen ketellapper wordt.’ Aan het einde van de rij bleef hij staan voor een man wiens gezicht bijna tot aan zijn dikke zwarte baard in tweeën was gekliefd. ‘Ahzkan hier had een mooie toekomst voor zich. Maar datzelfde kun je van een heleboel van deze dode mannen zeggen.’

Hij zuchtte diep en wendde zich tot Rhand. ‘De Dochter van de Negen Manen zal je over drie dagen ontmoeten in een landhuis in het noorden van Altara, vlak bij de grens van Andor.’ Hij raakte de borst van zijn jas aan. ik heb een kaart. Ze is daar al ergens in de buurt, maar volgens hen niet in de landen die zij besturen. Als het op geheimzinnigheid aankomt, lijken Aes Sedai vergeleken bij Seanchanen zo open als dorpsmeisjes.’ Cadsuane snoof.

‘Vermoed je dat het een val is?’ Logain legde zijn zwaard losser in de schede, misschien onbewust.

Bashere maakte een wegwerpgebaar, maar ook hij legde zijn zwaard losser in de schede, ik hou altijd rekening met een val. Dat is het niet. Hoogvrouwe Suroth wilde nog steeds niet dat ik of Manfor met iemand anders dan haar praatte. Met niemand. Onze bedienden waren doofstom, net als toen we naar Ebo Dar gingen met Loial.’

‘Bij die van mij was de tong uitgesneden,’ zei Loial met walging in zijn stem, en zijn oren lagen plat achterover. Zijn knokkels werden wit om de steel van zijn bijl. Haman maakte een geschokt geluid en zijn oren stonden stijf als hekpalen rechtop.

‘Altara heeft net een nieuwe koning gekroond,’ vervolgde Bashere, ‘maar iedereen in het Tarasinpaleis leek op eieren te lopen en over hun schouders te kijken, zowel Seanchanen als Altaranen. Zelfs Suroth keek alsof er een zwaard boven haar hoofd bungelde.’

‘Misschien zijn ze bang voor Tarmon Gai’don,’ zei Rhand. ‘Of voor de Herrezen Draak. Ik zal voorzichtig moeten zijn. Bange mensen doen domme dingen. Wat is er afgesproken, Bashere?’ De Saldeaan haalde de kaart uit zijn jaszak tevoorschijn en liep naar Rhand terug terwijl hij hem uitvouwde. ‘Ze zijn heel stipt. Zij neemt zes sul’dam en damane mee, maar geen andere begeleiders.’ Alivia maakte een geluid als een kwade kat, en hij knipperde met zijn ogen voor hij verderging, ongetwijfeld op zijn minst onzeker over een bevrijde damane. ‘Jij mag vijf mensen meebrengen die kunnen geleiden. Ze zal ervan uitgaan dat elke man die je meebrengt dat kan, maar je mag een vrouw meenemen die niet kan geleiden om de eer te verdelen.’

Min stond plotseling aan Rhands zijde en haakte haar arm in die van hem. ‘Nee,’ zei hij streng. Hij was niet van plan haar mee te nemen naar wat een valstrik kon zijn.

‘We hebben het er nog wel over,’ mompelde ze, en de binding vulde zich met een koppige vastberadenheid.

De gevaarlijkste woorden die een vrouw kan uitspreken, op ‘Ik ga je vermoorden’ na, dacht Rhand. Plotseling kreeg hij het koud. Kwam dat door hem? Of door Lews Therin? De waanzinnige grinnikte zachtjes achter in zijn hoofd. Het maakte niet uit. Over drie dagen zou er één probleem zijn opgelost. Hoe dan ook. ‘Wat nog meer, Bashere?’

Nynaeve tilde de vochtige doek die over haar ogen lag op, voorzichtig zodat hij niet bleef haken aan de armband-en-ringen-angreaal in haar haren – ze droeg die en haar juwelen-ter’angreaal nu de hele dag – en ging op de rand van haar bed zitten. Nu er mannen moesten worden geheeld met afgrijselijke wonden, sommige met afgerukte handen of armen, had het haar kinderachtig geleken Heling te vragen voor een beetje hoofdpijn, maar de wilgenbast scheen ook te hebben geholpen. Alleen langzamer. Een van haar ringen, met een lichtgroene steen die vaag leek te gloeien, voelde aan alsof hij doorlopend trilde, al bewoog hij niet echt. Het patroon van de trillingen varieerde, een reactie op de saidar en saidin die buiten werden geleid. Misschien geleidde er binnen wel iemand. Cadsuane was er zeker van dat de ring richting kon aangeven, maar ze wist niet hoe. Een lange neus naar Cadsuane en haar zogenaamde superieure kennis! Ze wenste dat ze de vrouw dat in het gezicht kon zeggen. Ze was niet bang voor Cadsuane – zeker niet; ze stond boven Cadsuane – maar ze wilde een bepaalde mate van harmonie bewaren. Daarom hield ze haar mond als die vrouw erbij was. De vertrekken die ze deelde met Lan waren ruim maar ook tochtig, zonder goed passende voorzetramen, en door de generaties heen was het huis verzakt. De deuren waren bijgeschaafd zodat ze dicht konden, maar daardoor waren kieren ontstaan waar elk briesje doorheen floot. Het vuur in de stenen haard danste alsof het in de openlucht stond, knapperend en met vele opstijgende vonken. In het tapijt, zo vervaagd dat ze het patroon ervan niet meer goed kon zien, zaten meer brandgaten dan ze kon tellen. Het bed met de stevige palen en versleten hemel was groot en stevig, maar de matras was bultig, uit de kussens staken meer veren dan er dons in zat, en de dekens leken van het verstelwerk aan elkaar te hangen. Maar Lan deelde die kamers met haar, en dat maakte alle verschil. Daardoor leken de vertrekken wel een paleis.

Hij stond voor een van de vensters, al sinds de aanval begon, en staarde nu naar het werk dat buiten gaande was. Of misschien bestudeerde hij het slachthuis dat het grondstuk van het landhuis was geworden. Hij stond zo stil dat hij wel een standbeeld leek, een lange man in een goed passende donkergroene jas, zijn schouders zo breed dat zijn middel slank leek. Het leren koord van zijn hadori hield zijn schouderlange haren – zwart met wat grijs bij de slapen – naar achteren. Een man met een hard gezicht, maar toch mooi. In haar ogen tenminste, en de anderen mochten verder van hem vinden wat ze wilden.

Maar ze konden dat maar beter niet zeggen waar zij bij was. Zelfs Cadsuane niet. Een ring met een puntgave saffier aan haar rechterhand voelde koud aan. Schijnbaar was hij eerder boos dan vijandig. Voor haar had die ring echter wel een nadeel. Het was goed om te weten of iemand bij je in de buurt zich boos of vijandig voelde, maar dat betekende niet dat dat gevoel op jou gericht was. ‘Het is tijd dat ik weer naar buiten ga om een handje te helpen,’ zei ze, en stond op.

‘Nog niet,’ zei hij zonder zich van het venster af te wenden. Ring of geen ring, zijn lage stem klonk kalm. En behoorlijk streng. ‘Moiraine zei altijd dat hoofdpijn een teken was dat ze te veel had geleid. Dat is gevaarlijk.’

Haar hand ging als vanzelf naar haar vlecht voor ze hem met een ruk weer omlaag bracht. Alsof hij meer van geleiden wist dan zij! Nou, op bepaalde punten deed hij dat ook. In de twintig jaar als Moiraines zwaardhand had hij zoveel geleerd als een man kon weten van saidar. ‘Mijn hoofdpijn is helemaal weg. Ik voel me weer goed.’

‘Doe niet zo nukkig, lieve. Over een paar uur gaat het schemeren. Er is morgen nog meer dan genoeg te doen.’ Hij klemde zijn linkerhand om zijn zwaardgevest, ontspande, klemde. Alleen die hand bewoog. Ze kneep haar lippen opeen. Nukkig? Ze streek woest haar rokken glad. Ze was niet nukkig! Hij maakte maar zelden gebruik van zijn recht om haar bevelen te geven als ze alleen waren – het Zeevolk zij vervloekt dat het zoiets ooit had bedacht! – maar als hij het deed, was die man onverzettelijk. Natuurlijk, ze kon tóch gaan. Hij zou haar niet lichamelijk proberen tegen te houden. Daar was ze zeker van. Vrij zeker. Alleen was ze niet van plan haar huwelijksgeloften ook maar een tikje te schenden. Zelfs al wilde ze haar geliefde echtgenoot een schop tegen zijn schenen geven. Ze schopte in plaats daarvan tegen haar rokken, ging naast hem bij het venster staan en haakte haar arm door die van hem. Maar zijn arm voelde zo hard aan als steen. Zijn spieren waren hard, prachtig hard, maar dit was de hardheid van spanning, alsof hij een groot gewicht op wilde pakken. Ze wenste dat ze aan hem gebonden was, zodat ze zou weten wat hem dwarszat. Als ze Mijrelle in handen kreeg... Nee, ze kon maar beter niet denken aan die sloerie! Groenen! Je kon ze gewoon niet vertrouwen met mannen!

Buiten, niet ver van het huis vandaan, zag ze een paar van die Asha’man in zwarte overjassen, en de zusters die aan hen waren gebonden. Ze had die groep zo veel mogelijk ontweken – de Asha’man om voor de hand liggende redenen, de zusters omdat ze Elaida steunden – maar je kon niet in hetzelfde huis verblijven met mensen, zelfs een huis dat zo groot was als dat van Algarin, en ze uiteindelijk niet gaan herkennen. Arel Malevin was een Cairhienin die nog dikker leek dan hij eigenlijk was omdat hij nauwelijks bij Lan tot borsthoogte kwam, Donalo Sandomere was een Tyrener met een granaat in zijn linkeroor en een puntige grijzende baard die met olie was behandeld, hoewel ze sterk betwijfelde of zijn gerimpelde, leerachtige gezicht dat van een edele was. Malevin had Aisling Noon gebonden, een Groene zuster met felle ogen die regelmatig Grenslandervloeken liet vallen waar Lan van ineenkromp. Nynaeve wenste dat ze ze verstond, maar hij weigerde ze uit te leggen. Sandomeres gevangene was Ayako Norsoni, een kleine Witte zuster met zwarte haren tot op haar middel en een bijna even donkere huid als een Domani. Ze leek verlegen, een zeldzaamheid onder Aes Sedai. Beide vrouwen droegen hun stola’s met franje. Dat deden de gevangenen bijna altijd, misschien als teken van verzet. Maar ze leken het vreemd goed te kunnen vinden met de mannen. Nynaeve had ze vaak gezellig zien kletsen, nauwelijks het gedrag van opstandige gevangenen. En ze vermoedde dat Logain en Gabrelle niet de enige twee waren die zonder gehuwd te zijn het bed deelden. Het was schandelijk! Plotseling laaiden er onder haar vuren op, zes waarmee de dode Trolloks voor Malevin en Aisling werden omhuld, zeven voor Sandomere en Ayako, en ze kneep haar ogen dicht tegen het verblindende licht. Het was alsof je probeerde te kijken naar dertien zonnen, hoog aan een wolkeloze hemel. Ze waren gekoppeld. Dat zag ze aan de manier waarop de stromingen van saidar bewogen, stijfjes, alsof ze op hun plek werden gedwongen in plaats van geleid. Eigenlijk waren het de mannen die probeerden de stromingen te forceren. Dat werkte nooit met de vrouwelijke helft van de Kracht. Het was puur Vuur, en de vlammen waren woest, sterker dan ze zou hebben verwacht van Vuur alleen. Maar natuurlijk gebruikten ze ook saidin, en wie kon zeggen wat ze nog toevoegden uit die moorddadige chaos? Het weinige wat ze zich kon herinneren van haar koppeling met Rhand gaf haar niet de wens om daar ooit nog bij in de buurt te komen. De vuren verdwenen binnen enkele ogenblikken, en daarna bleven er alleen nog lage hopen grijze as achter op de verschroeide grond, die er hard en gebarsten uitzag. Dat kon de bodem niet veel goed doen. ‘Dit vind je vast niet erg onderhoudend, Lan. Waar denk je aan?’

‘Zomaar dingen,’ zei hij, zijn arm zo hard als steen onder haar hand. Buiten laaiden weer nieuwe vuren op.

‘Vertel het me.’ Het lukte haar dat ietwat vragend te laten klinken. Hij scheen de aard van hun geloften nogal grappig te vinden, maar hij weigerde ook maar de kleinste opdracht van haar op te volgen als ze alleen waren. Aan verzoeken voldeed hij onmiddellijk – nou ja, meestal – maar de man liet rustig zijn laarzen onder de modder zitten tot het er afbrokkelde als ze hem zei dat hij geen modder mee naar binnen moest lopen.

‘Onplezierige dingen, maar goed dan. De Myrddraal en Trolloks deden me denken aan Tarmon Gai’don.’

‘Onplezierige dingen, inderdaad.’

Hij bleef uit het raam staren en knikte. Zijn gezicht verried niets – Lan kon de Aes Sedai nog iets leren over het verbergen van gevoelens! – maar zijn stem klonk nu toch een beetje verhit. ‘Het duurt niet meer lang, Nynaeve, maar Altor schijnt te denken dat hij alle tijd heeft om met de Seanchanen te dansen. Er kan wel Schaduwgebroed door de Verwording trekken terwijl wij hier staan, dwars door...’ Hij klapte zijn mond dicht. Dwars door Malkier, had hij bijna gezegd, het dode Malkier, zijn vermoordde geboorteland. Ze was er zeker van. Hij ging door alsof hij niet had geaarzeld. ‘Ze zouden in Shienar kunnen toeslaan, in alle Grenslanden, volgende week of morgen al. En Altor zit hier maar zijn Seanchaanse plannen te smeden. Hij zou iemand op pad moeten sturen om koning Easar en de anderen ervan te overtuigen terug te keren naar hun plichten langs de Verwording. Hij zou zo veel mogelijk manschappen moeten verzamelen en daarmee naar de Verwording moeten trekken. Daar zal de Laatste Slag zich afspelen, en in Shayol Ghul. Daar is de oorlog.’ Er welde bedroefdheid in haar op, maar het lukte haar dat niet in haar stem door te laten klinken. ‘Je moet terug,’ zei ze zachtjes. Eindelijk wendde hij zijn hoofd en keek fronsend op haar neer. Zijn heldere blauwe ogen waren zo koud. Er was minder doodsheid in te zien dan voorheen, daar was ze zeker van, maar ze waren nog steeds zo koud. ‘Mijn plaats is bij jou, hart van mijn hart. Voor altijd en eeuwig.’

Ze verzamelde al haar moed en hield die stevig in haar greep, zo stevig dat het pijn deed. Ze wilde snel spreken, de woorden uitbrengen voordat haar moed haar weer verliet, maar ze dwong zich gelijkmatig en op gematigde toon te praten.

‘Ik heb eens een Grenslandgezegde van je gehoord. “De dood is lichter dan een veer, de plicht zwaarder dan een berg.” Mijn plicht is hier, om ervoor te zorgen dat Alivia Rhand niet vermoordt. Maar ik zal jou naar de Grenslanden brengen. Daar ligt jouw plicht. Wil je naar Shienar? Je had het over koning Easar en Shienar. En het is dicht bij Malkier.’

Hij keek lange tijd op haar neer, maar uiteindelijk blies hij langzaam zijn adem uit en verdween de spanning uit zijn arm. ‘Weet je het zeker, Nynaeve? Als dat zo is, dan, ja, Shienar. In de Trollok-oorlogen gebruikte de Schaduw Tarwins Kloof om grote aantallen Trolloks te verplaatsen, net als een paar jaar geleden toen we het Oog van de Wereld zochten. Maar alleen als je het heel zeker weet.’ Nee, ze wist het niet zeker. Ze kon wel huilen, hem toeschreeuwen dat hij een dwaas was, dat zijn plaats bij haar was, dat hij niet mocht sterven, ergens in een zinloze oorlog tegen de Schaduw. Maar dat kon ze allemaal niet zeggen. Binding of niet, ze wist dat hij vanbinnen verscheurd werd, verscheurd tussen zijn liefde voor haar en zijn plicht, verscheurd en bloedend, zo zeker alsof hij met een zwaard was doorstoken. Ze kon hem niet nog meer verwonden. Ze kon echter wel proberen ervoor te zorgen dat hij het overleefde. ‘Zou ik het aanbieden als ik het niet zeker wist?’ zei ze droog, verbaasd over de kalmte in haar stem. ik stuur je niet graag weg, maar jij hebt jouw plicht, en ik die van mij.’

Hij sloeg zijn armen om haar heen en drukte haar tegen zijn borst, eerst zachtjes maar toen harder, tot ze dacht dat hij alle lucht uit haar longen zou persen. Het kon haar niet schelen. Ze omhelsde hem even krachtig en wist slechts met moeite haar handen van zijn brede rug los te maken. Licht, ze kon wel huilen. Maar ze wist dat ze dat niet mocht doen.

Terwijl hij zijn zadeltassen inpakte, kleedde zij zich haastig om in een groen rijgewaad met gele banden en stevige leren schoenen, en glipte toen de kamer uit voordat hij klaar was. Algarins boekenzaal was groot, een vierkante kamer met een hoge zoldering, vol boekenplanken. Er stonden zes stoelen verspreid door de kamer, en een lange tafel met een groot kaartenrek ernaast. De stenen haard was koud en de staande lampen waren niet aangestoken, maar ze geleidde kort om er drie aan te steken. Na een haastige zoektocht vond ze de kaarten in de ruitvormige vakken van de kaartenkast. Ze waren even oud als de meeste boeken, maar het land veranderde niet veel in twee-of driehonderd jaar tijd.

Toen ze terugkeerde in hun vertrekken was Lan in de zitkamer, met de zadeltassen en de steeds van kleur veranderende zwaardhandmantel over zijn schouder. Zijn gezicht stond onbeweeglijk, een stenen masker. Ze nam enkel de tijd om haar eigen mantel te pakken, van blauwe zijde met een fluwelen voering, en ze liepen zwijgend, haar rechterhand lichtjes op zijn linkerpols, naar de schemerig verlichte stal waar hun paarden stonden. Het rook er naar hooi en paarden en mest, zoals altijd in een stal.

Een slanke, kalende verzorger met een neus die meer dan eens gebroken was geweest, zuchtte toen Lan hem vertelde dat hij Mandarb en Liefdesknoopje gezadeld wilde hebben. Een grijsharige vrouw ging aan het werk met Nynaeves stevige bruine merrie, terwijl drie van de oudere mannen hun best deden om Lans grote zwarte hengst een hoofdstel om te doen en de stal uit te krijgen, ik wil dat je me iets belooft,’ zei Nynaeve zachtjes terwijl ze wachtten. Mandarb danste rond, zodat de mollige vent die probeerde de hengst een zadel op de rug te leggen met het dier mee moest rennen. ‘Een gelofte. Ik meen het, Lan Mandragoran. We zijn niet langer alleen.’

‘Wat moet ik zweren?’ vroeg hij behoedzaam. De kalende verzorger riep er nog twee mannen bij om hem te helpen. ‘Dat je naar Fal Moran rijdt voordat je naar de Verwording gaat, en dat als er iemand met je mee wil, je dat toelaat.’ Hij glimlachte kleintjes, en droevig, ik heb altijd geweigerd om mannen de Verwording binnen te leiden, Nynaeve. Er zijn wel eens mannen met me mee gereden, maar ik zou niet...’

‘Als er eerder mannen met je mee zijn gereden,’ onderbrak ze hem, ‘dan kan dat nu ook. Ik wil je eed erop, anders zweer ik dat ik je de hele lange weg naar Shienar laat rijden.’ De vrouw bevestigde Liefdesknoopjes zadelriemen, maar de drie mannen worstelden nog steeds om het zadel op Mandarbs rug te krijgen en hem ervan te weerhouden de zadeldeken weer af te schudden. ‘Hoe ver zuidwaarts in Shienar ben je van plan me achter te laten?’ vroeg hij.

Toen ze niet antwoordde, knikte hij. ‘Goed dan, Nynaeve. Als je dat wilt. Ik zweer het onder het Licht en bij mijn hoop op redding en wedergeboorte.’

Het was heel moeilijk om niet te zuchten van opluchting. Ze had het gered, en zonder te liegen. Ze probeerde te doen wat Egwene wilde en zich te gedragen alsof ze de Drie Geloften al had afgelegd op de Eedstaf, maar de omgang met een echtgenoot was heel moeilijk als je niet kon liegen, zelfs als het noodzakelijk was. ‘Kus me,’ zei ze, en voegde er haastig aan toe: ‘Dat was geen bevel. Ik wil alleen een kus van mijn man.’ Een afscheidskus. Straks zou er geen tijd meer voor zijn.

‘Waar iedereen bij is?’ zei hij lachend. ‘Daar was je altijd zo verlegen onder.’

De vrouw was bijna klaar met Liefdesknoopje, en een van de verzorgers hield Mandarb zo stil mogelijk terwijl de andere twee haastig de riemen aangespten.

‘Zij hebben het te druk om iets te zien. Kus me, anders ga ik nog denken dat jij degene bent die...’ Hij smoorde haar woorden met zijn lippen. Haar tenen krulden om.

Enige tijd later leunde ze tegen zijn brede borst terwijl hij haar haren streelde. ‘Misschien kunnen we nog een laatste nacht samen doorbrengen in Shienar,’ mompelde hij zachtjes. ‘Het kan even duren voordat we elkaar weer zien, en ik zal de krassen op mijn rug missen.’

Haar gezicht werd warm en ze duwde hem onvast van zich af. De verzorgers waren klaar en staarden nadrukkelijk naar het stro op de grond, maar ze stonden misschien dicht genoeg in de buurt om hen te verstaan! ‘Ik denk van niet.’ Ze was trots dat ze niet ademloos klonk. ‘Ik wil Rhand niet zo lang met Alivia alleen laten.’

‘Hij vertrouwt haar, Nynaeve. Ik begrijp het ook niet, maar het is zo, en dat is het enige wat ertoe doet.’ Ze snoof. Alsof mannen wisten wat goed voor ze was. Haar stevige merrie hinnikte onbehaaglijk terwijl ze tussen dode Trolloks door naar een stuk grond reden, niet ver van de stal, dat ze goed genoeg kende om er een Poort te weven. Mandarb, een geoefend strijdros, reageerde helemaal niet op het bloed, de stank en de enorme lijken. De zwarte hengst leek even kalm als zijn berijder, nu Lan op zijn rug zat. Dat kon ze begrijpen. Lan kalmeerde haar ook altijd. Meestal. Soms deed hij juist het tegenovergestelde. Ze wenste dat ze nog één nacht samen konden doorbrengen. Haar gezicht werd weer warm.

Ze steeg af en putte saidar zonder de angreaal te gebruiken, en weefde een Poort die net hoog genoeg was om Liefdesknoopje aan de hand door te leiden. Ze stond op een stuk grasland met struikjes, gevlekte beuken en andere bomen die ze niet kende. De zon was een gouden bol, net voorbij het hoogste punt, maar de lucht was hier aanmerkelijk kouder dan in Tyr. Ze trok haar mantel dichter om zich heen. In het oosten, noorden en zuiden rezen bergen met besneeuwde toppen op. Zodra Lan door de Poort was, liet ze de weving uiteenvallen en weefde onmiddellijk een andere Poort, een grotere, terwijl ze in het zadel klom en haar mantel weer om zich heen trok.

Lan leidde Mandarb een paar stappen richting het westen en staarde. Niet meer dan twintig pas voor hem eindigde het land abrupt in wat overduidelijk een klif was, en van daaraf strekte de oceaan zich uit tot aan de horizon. ‘Wat moet dit voorstellen?’ wilde hij weten toen hij zich omdraaide. ‘Dit is Shienar niet. Dit is de Wereldrand, in Saldea, zo ver als je maar van Shienar af kunt zijn binnen de Grenslanden.’

‘Ik zei je dat ik je naar de Grenslanden zou brengen, Lan, en dat heb ik gedaan. Denk aan je eed, mijn hart, want dat zal ik zeker doen.’ Toen drukte ze haar hielen in de flanken van haar merrie en liet het dier door de open Poort springen. Ze hoorde hem haar naam roepen, maar ze liet de Poort achter zich dichtvallen. Ze zou hem een kans geven om te overleven.

Slechts een paar uur na noen waren er minder dan zes tafels bezet in de grote gelagkamer van De Koninginnelans. De meeste goed geklede mannen en vrouwen, met klerken en lijfwachten in de houding achter zich, waren hier om ijspepers te kopen of verkopen. Die gedijden goed in de voetheuvels aan de landzijde van de Banikhanbergen, die door velen in Saldea de Zeewand werden genoemd. Weilin Aldragoran had geen belangstelling voor pepers. De Zeewand had andere oogsten, rijkere oogsten.

‘Mijn laatste aanbod,’ zei hij, en zwaaide met een hand over tafel. Aan elke vinger droeg hij een ring met een edelsteen. Geen grote stenen, maar goede. Een man die juwelen verkocht, moest reclame maken. Hij handelde ook in andere zaken – bont, zeldzaam hout voor meubelmakers, goed gemaakte zwaarden en wapenrustingen, af en toe andere dingen die veel winst opleverden – maar het grootste deel van zijn jaarlijkse winst kwam uit juwelen. ‘Lager ga ik niet.’ Er lag een lap zwart fluweel op tafel, waarop een groot deel van zijn voorraad prachtig voor de dag kwam. Smaragden, vuurdruppels, saffieren, en het beste van alles, diamanten.

Verschillende daarvan waren groot genoeg om de belangstelling van een vorst te wekken, en geen ervan was klein. Ze waren ook allemaal even gaaf. Hij stond overal in de Grenslanden bekend om zijn goede kwaliteit stenen, ik zou het maar aannemen, anders doet iemand anders dat wel.’

De jongere van de twee Illianers met donkere ogen tegenover hem, een gladgeschoren kerel genaamd Pavil Geraneos, deed boos zijn mond open, maar de oudere, Jeorg Damentanis, zijn grijzige baard bijna trillend, legde een dikke hand op Geraneos’ arm en keek hem met afgrijzen aan. Aldragoran deed geen poging zijn glimlach te verbergen en liet iets van zijn tanden zien.

Hij was nog maar een kleuter geweest toen de Trolloks Malkier binnenvielen en herinnerde zich niets van het land – hij dacht zelfs maar zelden aan Malkier; dat land was dood – maar hij was blij dat hij zijn ooms hem de hadori had laten geven. Aan een andere tafel schreeuwde Managan tegen een donkere Tyreense vrouw met een kanten kraag en vrij slechte granaten in haar oren; de twee overstemden bijna de jonge vrouw die op een laag platform naast een van de grote open haarden op een hamerhakkebord speelde. Die slanke jongeman had de hadori geweigerd, evenals Gorenellin, die bijna van Aldragorans leeftijd was.

Gorenellin onderhandelde stevig met twee Altaranen met een olijfkleurige huid, een van hen met een aardige robijn in zijn linkeroor, en Gorenellins voorhoofd was bezweet. Niemand schreeuwde tegen een man die de hadori en een zwaard droeg, zoals Aldragoran, en ze wilden hem liever niet laten zweten. Zulke mannen hadden de naam dat ze plotseling, onvoorspelbaar, geweld konden gebruiken. Hij was maar zelden gedwongen geweest om het zwaard op zijn heup te gebruiken, maar iedereen wist dat hij ermee overweg kon en dat ook zou doen.

‘Ik neem het bod aan, Meester Aldragoran,’ zei Damentanis, en keek zijdelings naar zijn metgezel. Geraneos zag het niet en ontblootte zijn tanden in iets waarvan hij waarschijnlijk hoopte dat Aldragoran het zou opvatten als een glimlach. Aldragoran liet het maar zo. Hij was immers een koopman. Een goede naam was best als die je onderhandelingspositie versterkte, maar alleen een dwaas ging op zoek naar gevechten.

De klerk van de Illianers, een magere, grijzende vent en ook een IIlianer, maakte hun geldkistje met ijzeren banden open onder het toeziend oog van twee lijfwachten; stevige mannen met die vreemde baarden en kale bovenlippen, in leren jassen voorzien van stalen schijven. Elk van hen droeg een zwaard en een stevige knuppel aan zijn riem. Aldragoran had zelf ook een klerk achter zich staan, een Saldeaan met harde ogen die het ene uiteinde van een zwaard niet van het andere kon onderscheiden, maar hij had nooit lijfwachten. Natuurlijk waren er wachten in het gebouw aanwezig, maar geen lijfwachten. Dat versterkte zijn reputatie alleen maar. Bovendien had hij ze niet nodig.

Zodra Damentanis twee pandbrieven had ondertekend en drie dikke beurzen met goud had overhandigd – Aldragoran telde de munten maar woog ze niet af; sommige van die dikke kronen uit tien verschillende landen zouden lichter zijn dan andere, maar hij was bereid het onvermijdelijke verlies te aanvaarden – vergaarden de Illianers zorgvuldig de stenen en sorteerden ze in wasleren buidels die ze in de geldkist stopten. Hij bood hun nog wat wijn aan, maar de stevige man weigerde beleefd. Ze vertrokken met de lijfwachten, die de geldkist tussen hen in droegen. Hoe ze iemand konden beschermen terwijl ze zo’n last te torsen hadden, begreep hij niet. Kayacun was verre van wetteloos, maar er waren de laatste tijd meer schurken op de been dan voorheen. Meer schurken, meer moordenaars, meer brandstichters, meer van elk soort misdadigers, en niet te vergeten waanzin van een soort waar een man liever niet over nadacht. Maar nu waren de juwelen de zorg van de Illianers. Ruthan had Aldragorans geldkist opengemaakt – een stel dragers wachtte buiten – maar hij zat naar de pandbrieven en beurzen te staren. Anderhalf keer wat hij had verwacht te zullen verdienen. Lichte munten uit Altara en Morland of niet, minstens anderhalf keer. Dit zou zijn meest winstgevende jaar ooit zijn. En dat allemaal dankzij Geraneos die zijn woede liet zien. Damentanis was daarna bang geweest om verder te onderhandelen. Het was iets moois, een reputatie.

‘Meester Aldragoran?’ zei een vrouw die met haar handen op zijn tafel leunde. ‘Men zei me dat u een koopman bent die de beschikking heeft over duiven.’

Hij merkte haar juwelen als eerste op, natuurlijk, dat was een gewoonte. De smalle gouden riem en het lange halssnoer waren bezet met heel goede robijnen, net als een van haar armbanden. Ze droeg wat lichtgroene en blauwe stenen die hij niet herkende en dus afdeed als waardeloos. De gouden armband om haar linkerpols, een vreemd ding dat door platte kettingen aan vier vingers was verbonden en druk was gegraveerd, had geen stenen, maar haar andere twee armbanden waren ingezet met goede saffieren en nog meer van die groene stenen. Die groene stenen zaten ook in twee ringen aan haar rechterhand, maar de andere twee waren voorzien van heel mooie saffieren. Heel mooi. Toen besefte hij dat ze nog een vijfde ring aan die hand droeg, tegen een van die ringen met waardeloze stenen aan. Een gouden slang die in zijn eigen staart beet. Zijn blik ging met een ruk naar haar gezicht, en toen kreeg hij weer een schok. Haar gezicht, omlijst door de kap van een mantel, was heel jong, maar ze droeg de ring, en er waren maar weinig vrouwen dom genoeg om dat te doen terwijl ze er geen recht toe hadden. Hij had wel eerder jonge Aes Sedai gezien, twee of drie keer. Nee, hij was niet geschokt door haar leeftijd. Maar op haar voorhoofd droeg ze de ki’sain, de rode stip van een getrouwde vrouw. Ze zag eruit als een Malkieri. Ze klonk niet als een Malkieri. Veel jongere mensen hadden de tongval van Saldea, Kandor, Arafel of Shienar – hij klonk zelf Saldeaans – maar ze klonk helemaal niet als een Grenslanden Bovendien kon hij zich niet heugen wanneer hij voor het laatst had gehoord over een Malkiermeisje dat naar de Witte Toren ging. De Toren had Malkier laten zitten toen er nood was, en de Malkieri hadden de Toren de rug toegekeerd. Toch stond hij haastig op. Bij Aes Sedai was beleefdheid altijd verstandig. Haar donkere ogen vlamden. Ja, beleefdheid was verstandig.

‘Hoe kan ik u helpen, Aes Sedai? Wilt u dat ik een bericht voor u verstuur met mijn duiven? Het zal me een genoegen zijn.’ Het was ook verstandig om Aes Sedai alle gunsten te verlenen die ze wilden, en een duif was een kleine gunst.

‘Een bericht naar elke koopman met wie u correspondeert. Tarmon Gai’don is nabij.’

Hij haalde onbehaaglijk zijn schouders op. ‘Dat heeft niets met mij te maken, Aes Sedai. Ik ben koopman.’ Ze vroeg om een heleboel duiven. Hij schreef met kooplieden tot helemaal in Shienar. ‘Maar ik zal uw bericht versturen.’ Dat zou hij ook doen, hoeveel duiven er ook voor nodig waren. Alleen stekeblinde dwazen verbraken hun beloftes aan Aes Sedai. Bovendien wilde hij van haar en haar praat over de Laatste Slag verlost zijn.

‘Herkent u dit?’ zei ze, en viste een Ieren koord uit de hals van haar gewaad.

Zijn adem stokte in zijn keel en hij stak een hand uit, streelde met een vinger langs de zware gouden zegelring aan het koord. De vliegende kraanvogel. Hoe onder het Licht was ze daaraan gekomen? ik herken het,’ zei hij, zijn stem plotseling hees. ‘Mijn naam is Nynaeve ti Almaeren Mandragoran. Het bericht dat ik wil versturen is dit. Mijn echtgenoot rijdt van de Wereldrand richting Tarwins Kloof, naar Tarmon Gai’don. Zal hij alleen rijden?’ Hij trilde. Hij wist niet of hij lachte of huilde. Misschien wel allebei. Zij was zijn vrouw? ik zal uw bericht versturen, Vrouwe, maar het heeft niets met mij te maken. Ik ben koopman. Malkier is dood. Dood, zeg ik u.’

De fonkeling in haar ogen versterkte en ze greep haar lange, dikke vlecht met een hand vast. ‘Lan zei me eens dat Malkier blijft leven zolang er nog één man is die de hadori draagt als belofte dat hij de Schaduw zal bestrijden. Zolang er nog één vrouw is die de ki’sain draagt als belofte dat ze haar zoon zal sturen om de Schaduw te bestrijden. Ik draag de ki’sain, Meester Aldragoran. Mijn echtgenoot draagt de hadori. En u ook. Moet Lan Mandragoran alléén naar de Laatste Slag rijden?’

Hij lachte, schuddebuikte. En toch voelde hij de tranen over zijn wangen rollen. Het was waanzin! Volkomen waanzin! Maar hij kon er niets aan doen. ‘Nee, Vrouwe. Ik kan niet garant staan voor anderen, maar ik zweer u onder het Licht en bij mijn hoop op redding en wedergeboorte dat hij niet alleen zal rijden.’ Ze keek hem even onderzoekend aan, knikte toen ferm en draaide zich om. Hij stak zijn hand uit. ‘Mag ik u wat wijn aanbieden, Vrouwe? Mijn vrouw zou u graag willen ontmoeten.’ Alida was Saldeaanse, maar ze zou zeker de vrouw van de Ongekroonde Koning willen ontmoeten. ‘Dank u, Meester Aldragoran, maar ik heb nog enkele andere dorpen te bezoeken vandaag, en ik moet vanavond terug zijn in Tyr.’ Hij keek haar met zijn ogen knipperend na terwijl ze haar mantel pakte en naar de deur schreed. Ze had nog enkele andere dorpen te bezoeken vandaag, en ze moest vanavond in Tyr terug zijn? Aes Sedai konden echt wonderen verrichten!

Het was stil in de gelagkamer. Ze hadden niet zachtjes gesproken, en zelfs het meisje met het hakkebord had haar hamers laten rusten. Iedereen staarde naar hem. De meeste uitlanders gaapten hem met open mond aan.

‘Nou, Managan, Gorenellin,’ zei hij, ‘herinneren jullie je nog wie jullie zijn? Herinneren jullie je je bloed? Wie rijdt er met me mee naar Tarwins Kloof?’

Even dacht hij dat ze geen van beiden iets zouden zeggen, maar toen stond Gorenellin op, met glanzende ogen van de tranen. ‘De Gouden Kraanvogel vliegt voor Tarmon Gai’don,’ zei hij zachtjes. ‘De Gouden Kraanvogel vliegt voor Tarmon Gai’don!’ schreeuwde Managan, en sprong zo snel overeind dat hij zijn stoel omgooide. Lachend ging Aldragoran bij hen staan, en ze schreeuwden alle drie zo hard ze konden. ‘De Gouden Kraanvogel vliegt voor Tarmon Gai’don!’

21

In de Steen

De modder van het buitenste deel van de stad ging over in geplaveide straten bij de muren van Tyr. Het eerste wat Rhand opmerkte, was de afwezigheid van wachten. Ondanks de hoge stenen kantelen met torens werd de stad nog minder zwaar verdedigd dan stedding Shangtai, waar hem en elke andere mens bij het eerste licht die ochtend vriendelijk maar ferm de toegang was ontzegd.

Hier waren de balkons voor boogschutters langs de torens leeg. De deur met ijzeren balken in het grijze wachthuis net binnen de brede poorten stond wijd open, en een vrouw met een hard gezicht in ruwe wol, haar mouwen opgestroopt over haar dunne armen, zat bij een houten tobbe en schrobde kleren op een wasbord. Ze leek er te wonen; twee vuile kindertjes met een duim in de mond keken met grote ogen naar hem en zijn metgezellen. Of naar hun paarden, eigenlijk.

Tai’daishar was dan ook het aanzien waard, een gespierde zwarte hengst met een brede borst, een paard dat aandacht trok, maar hij had toch besloten het dier te berijden. Als de Verzakers hem net zo eenvoudig konden vinden als in Algarins landhuis, had het weinig zin om zich te verstoppen. Of er althans te veel moeite voor te doen. Hij droeg zwarte rijhandschoenen om de drakenkoppen op zijn handen en de reigers die in zijn handpalmen waren gebrand te verbergen.

Zijn overjas was van donkergrijze wol zonder een steekje borduursel, de zadeldeken van de hengst eenvoudig, en zijn zwaardgevest en schede had hij al bekleed met onbewerkte zwijnenhuid toen hij ze verkregen had; niets om twee keer naar te kijken. Cadsuane, in onversierde grijze wol, droeg de kap van haar donkergroene mantel omhoog om haar Aes Sedai-gezicht te verbergen, maar Min, Nynaeve en Alivia hoefden zich niet te verstoppen. Hoewel Mins met bloemen geborduurde rode overjas en strakke broek misschien wat aandacht zouden trekken, en niet te vergeten haar hooggehakte rode laarzen. Hij had vrouwen in Cairhien gezien die dergelijke kleding droegen, in navolging van haar, maar het leek onwaarschijnlijk dat die dracht zich naar Tyr had verspreid, waar de mensen bescheiden waren. In het openbaar, althans. Nynaeve droeg een blauwzijden gewaad met gele banden en al haar juwelen, slechts deels bedekt door haar blauwe mantel, maar in Tyr stikte het van de zijde. Ze wilde zelfs haar stola dragen! Maar die zat in haar zadeltas. En dat was te veel moeite.

Het tweede wat hij opmerkte was het geluid, een ritmisch geklapper, af en toe begeleid door een doordringende fluittoon. Het was eerst vaag te horen maar scheen snel dichterbij te komen. Ondanks het vroege tijdstip was het druk in de straten die hij vanaf de poorten kon zien. De helft van de mensen die hij zag, leek van het Zeevolk te zijn, de mannen met blote borsten en de vrouwen in felgekleurde linnen hemden, allemaal met lange sjerpen in fellere kleuren dan die de Tyreense burgers droegen. Iedereen keek in de richting van dat geluid. Kinderen renden tussen de menigte door, doken voor karren langs die meestal werden getrokken door ossen met grote hoorns, en renden naar het geluid toe. Verschillende goed geklede mannen en vrouwen waren uit hun draagstoelen gestapt en stonden naast de dragers te kijken. Een koopman met een gevorkte baard en zilveren ketens over de borst van zijn overjas hing half uit het raam van een roodgelakte koets, en schreeuwde tegen de menner dat hij het zenuwachtig dansende span paarden in beweging moest zetten zodat hij het beter kon zien.

Er vlogen plotseling witgevleugelde duiven op, opgeschrokken van hun plaats op de puntige pannendaken door een extra scherpe fluittoon. Twee grote groepen duiven botsten tegen elkaar aan, waardoor de mensen beneden werden bekogeld met verdoofde vogels. Sommige mensen wendden daadwerkelijk hun blik af van het naderende geluid en staarden naar de hemel. Een groot aantal van hen greep de gevallen vogels en draaide ze de nek om, en niet alleen mensen op blote voeten en in versleten wol. Een vrouw in zijde en kant, die naast een van de draagstoelen stond, greep er snel een stuk of zes voordat ze weer in de richting van het geluid keek, met de vogels aan hun poten in haar hand.

Alivia maakte een verschrikt geluid. ‘Brengt dat ongeluk of geluk?’ vroeg ze lijzig. ‘Het moet wel ongeluk brengen. Behalve als duiven hier anders zijn?’ Nynaeve keek haar zuur aan maar zei niets. Ze was heel stil geweest sinds Lan de vorige dag was verdwenen, en over dat onderwerp wilde ze helemaal niet praten. ‘Sommige van die mensen zullen de hongerdood sterven,’ zei Min bedroefd. De binding trilde van verdriet. ‘Ik zie voor hen allemaal iets.’

Hoe kan ik me verstoppen? lachte Lews Therin. Ik ben ta’veren! Jij bent dood, dacht Rhand scherp. De mensen die voor hem stonden zouden verhongeren, en hij lachte? Er was niets aan te doen natuurlijk, niet als Min het zei, maar lachen was iets anders. Ik ben ta’veren. Ik!

Wat gebeurde er nog meer in Tyr vanwege zijn aanwezigheid? Dat hij ta’veren was had niet altijd enig effect, maar als het wel zo was, kon het gevolgen hebben voor een hele stad. Ze konden maar beter doen waar hij voor gekomen was, voordat de verkeerde mensen beseften wat dingen als duiven die tegen elkaar aan vlogen betekenden. Als de Verzakers legers Trolloks en Myrddraal achter hem aan stuurden, zouden Duistervrienden waarschijnlijk elke kans aangrijpen om hem een pijl tussen zijn ribben te schieten. Weinig moeite doen om je te verstoppen was niet hetzelfde als helemaal geen moeite doen. ‘Je had net zo goed de Banier van het Licht en een erewacht van duizend man mee kunnen brengen in plaats van slechts zes,’ mompelde Cadsuane droog, kijkend naar de Speervrouwen die deden alsof ze niets met Rhands groep te maken hadden. Ze stonden er in een grote kring omheen, hun sjoefa over hun hoofden en sluiers tot op hun borst. Twee van hen waren Shaido, en hun ogen fonkelden wanneer ze naar hem keken. De Speervrouwen droegen hun speren allemaal op hun rug, door het harnas van hun boogkokers gestoken, maar alleen omdat Rhand had gezegd dat hij ze anders zou achterlaten en iemand anders mee zou nemen. Nandera had gestaan op minstens een paar Speervrouwen, en had hem aangestaard met ogen zo hard als smaragden. Hij had geen ogenblik overwogen om te weigeren. Als enige kind van een Speervrouwe ooit had hij zo zijn verplichtingen. Hij greep Tai’daishars teugels en plotseling kwam er een grote wagen vol machines in zicht, klapperend en sissend. De brede met ijzer beslagen wielen sloegen vonken op de grijze plaveistenen toen de kar door de straat rommelde, zo snel als een man kon draven. De machines leken wel stoom te zweten; een zware houten schacht ging op en neer en duwde een andere verticale schacht, en er kwam grijze rook uit een metalen schoorsteen. Er was geen paard te zien, alleen een vreemdsoortige hefboom aan de voorkant om de wielen mee te draaien. Een van de drie mannen die in de wagen stonden trok aan een lang touw, en er ontsnapte met een hoge fluittoon stoom uit een buis boven op een enorme ijzeren cilinder. De toeschouwers staarden er met ontzag naar en sommige sloegen hun handen over hun oren, maar de paarden van de koopman met de gevorkte baard vonden er niets aan.

Ze hinnikten luid en sprongen naar voren. De mensen stoven voor ze uiteen en de man stuiterde bijna uit de koets. Ze werden achtervolgd door vloeken en verschillende balkende muilezels, die het op een galopperen zetten terwijl hun menners in de stuiterende karren achter hen aan de teugels hingen. Zelfs enkele ossen begonnen sneller te sjokken. Mins verbazing vulde de binding. Rhand hield de zwarte hengst met zijn knieën in bedwang – Tai’daishar was een geoefend strijdros en reageerde meteen op het bevel, al snoof hij wel luid – en staarde ook verwonderd naar het tafereel. Schijnbaar had meester Poel zijn stoomwagen werkelijk aan de praat gekregen. ‘Maar hoe is dat ding in Tyr gekomen?’ vroeg hij aan niemand in het bijzonder. De vorige keer had hij het ding in de Academie van Cairhien gezien, waar het om de paar pas afsloeg. ‘Ze noemen het een stoomros, Heer,’ zei een straatschoffie met een vuil gezicht en een gescheurd hemd die met blote voeten op de plaveistenen op en neer sprong. Zelfs de sjerp waarmee hij zijn wijde broek ophield leek evenzeer uit gaten als uit stof te bestaan. ‘Ik heb hem al negen keer gezien! Com hier pas zeven keer.’

‘Een stoomwagen, Doni,’ zei zijn even haveloze metgezel. ‘Een stoomwagen.’ Geen van beiden konden ze ouder zijn dan tien, en ze waren eerder uitgemergeld dan mager. Hun modderige voeten, gescheurde hemden en broeken vol gaten duidden erop dat ze van buiten de muren kwamen, waar de armste mensen woonden. Rhand had een aantal wetten in Tyr veranderd, vooral de wetten die het de armen heel moeilijk maakten, maar hij had niet alles kunnen veranderen. Hij had niet eens geweten waar hij moest beginnen. Lews Therin begon te drammen over belastingen en geld om werk te creëren, maar hij bazelde maar wat en het sloeg nergens op. Rhand onderdrukte de stem tot een laag gebrom, een vlieg aan de andere kant van een kamer.

‘Vier van die dingen aan elkaar, achter elkaar aan, hebben honderd wagens getrokken, helemaal vanaf Cairhien,’ vervolgde Doni terwijl hij de andere jongen negeerde. ‘Ze hebben bijna honderd span per dag afgelegd, Heer. Honderd span!’

Com zuchtte diep. ‘Het waren er zes, Doni, en ze trokken maar vijftig wagens, maar ze legden méér dan honderd span per dag af. Honderdtwintig op sommige dagen, heb ik gehoord, en dat zei een van de stoomlieden.’ Doni draaide zich om en keek hem boos aan, en ze balden allebei hun vuisten.

‘Hoe dan ook, het is een opmerkelijke prestatie,’ zei Rhand snel, voordat ze op de vuist gingen. ‘Hier.’ Hij greep in zijn jaszak, haalde er zonder te kijken twee munten uit en gooide er naar elk van de jongens een. Er glinsterde goud in de lucht voordat de jongens de munten gretig opvingen. Ze keken elkaar onthutst aan en renden zo snel ze konden de poorten uit, ongetwijfeld bang dat hij de munten weer terug zou eisen. Hun gezinnen konden maanden leven van zoveel goud.

Min keek hen na met een ellendige uitdrukking op haar gezicht. Die werd weerspiegeld in de binding, zelfs nadat ze haar hoofd schudde en haar gezicht weer in de plooi trok. Wat had ze gezien? De dood, waarschijnlijk. Rhand voelde boosheid, maar geen verdriet. Hoeveel tienduizenden mensen zouden er sterven voordat de Laatste Slag afgelopen was? Hoeveel van hen zouden kinderen zijn? Hij had geen plek meer over voor verdriet.

‘Heel gul van je,’ zei Nynaeve met geknepen stem, ‘maar blijven we hier de hele ochtend staan?’ De stoomwagen verdween snel uit het zicht, maar haar stevige bruine merrie brieste nog steeds angstig en gooide met haar hoofd, en ze had moeite met het dier dat anders altijd zo rustig was. Ze was lang niet zo’n goede amazone als ze zelf dacht. Ook Mins rijdier, een grijze merrie met een gebogen hals uit de stallen van Algarin, danste zo heen en weer dat alleen Mins stevige roodgehandschoende greep op de leidsels haar ervan weerhield het op een lopen te zetten. Alivia’s ruin wilde ook dansen, hoewel de voormalige damane het dier even eenvoudig in bedwang hield als Cadsuane. Alivia had soms verrassende talenten. Van damane werd verwacht dat ze goed konden rijden.

Terwijl ze de stad inreden keek Rhand nog een laatste keer naar de verder rijdende stoomwagen. Opmerkelijk was nauwelijks het juiste woord. Honderd wagens of slechts vijftig – slechts! – het was eerder ongelooflijk. Zouden kooplieden straks die dingen gaan gebruiken in plaats van paarden? Dat leek niet erg waarschijnlijk. Kooplieden waren behoudende mensen, ze veranderden niet snel van aanpak. Om de een of andere reden begon Lews Therin weer te lachen. Tyr was niet zo mooi als Caemlin of Tar Valon, en slechts enkele straten waren breed te noemen, maar het was er groot en uitgestrekt, een van de grote steden van de wereld en, zoals de meeste grote steden, een chaos die lukraak was uitgegroeid. In die wirwar van straten stonden herbergen met pannendaken en stallen met steile leistenen daken naast paleizen met afgeplatte witte koepels en hoge, vaak puntige torens met balkons, glanzend in de vroege ochtendzon. De werkplaatsen van smeden en messenmakers, naaisters en slagers, vis-verkopers en tapijtwevers stonden naast marmeren gebouwen met hoge bronzen deuren achter enorme witte pilaren, gildezalen en de gebouwen van bankiers en kooplieden.

Op dit tijdstip waren de straten zelf nog in diepe schaduwen gehuld, maar de spreekwoordelijke zuidelijke ijver was overal al te zien. Draagstoelen, gedragen door slanke mannen, baanden zich bijna even snel een weg door de menigte als de kinderen die rondrenden. Koetsen en rijtuigen achter vier- of zesspannen kwamen even langzaam vooruit als de karren en wagens, de meeste voortgetrokken door ossen. Er draafden dragers voorbij, die in tweetallen bundels aan palen tussen hun schouders droegen, en leerlingen met opgerolde tapijten en kisten met het werk van hun leermeesters op hun rug. Verkopers prezen hun waren aan achter bladen en kruiwagens met spelden en linten, enkele met geroosterde noten en vleespasteien, en tuimelaars, jongleerders of muzikanten traden op bijna elke kruising op. Je zou niet denken dat deze stad onder beleg stond. Maar niet alles was vredig. Of het nu vroeg in de ochtend was of niet, Rhand zag luidruchtige dronkenlappen die uit herbergen en taveernes werden gesmeten, en zo veel vuistgevechten en worstelende mannen op de straat dat hij het ene stel nog niet voorbij was of het volgende alweer in zicht kreeg. Er liep een behoorlijk aantal opzichtige wapenlieden door de mensenmenigte, met zwaarden op hun heup en de mouwen van hun wollen jassen gestreept in verschillende Huiskleuren, maar zelfs degenen met borstplaten en helmen deden geen poging de vechtende mannen uit elkaar te halen. Een vrij groot aantal van die gevechten ging tussen wapenlieden, met elkaar, met het Zeevolk, met kerels in ruwe kleding die misschien arbeiders waren of leerlingen of schouderkloppers. Soldaten die niets te doen hadden, gingen zich vervelen, en verveelde soldaten werden dronken en gingen vechten. Hij was blij te zien dat de wapenlieden van de opstandelingen zich verveelden.

De Speervrouwen, die tussen de mensen door liepen en nog steeds deden alsof ze niets met Rhand van doen hadden, kregen verwonderde blikken toegeworpen. Mensen krabden zich op het hoofd, vooral die leden van het Zeevolk met hun donkere gezichten, hoewel een groepje kinderen starend achter hen aan liep. De Tyreners, veel van hen niet veel lichter van huidskleur dan het Zeevolk, hadden al eerder Aiel gezien. Als ze zich afvroegen waarom die waren teruggekeerd naar de stad, hadden ze schijnbaar belangrijkere dingen te doen vanochtend. Niemand scheen twee keer te kijken naar Rhand of zijn metgezellen. Er waren veel andere ruiters op straat, de meeste uitlanders. Rhand zag een bleke Cairhiense koopman in een sombere overjas en een Arafeller met zilveren klokjes in zijn donkere vlechten. Verderop reed een Domani met een koperkleurige huid in een vrij doorzichtig rijgewaad dat nauwelijks schuilging onder haar mantel, gevolgd door een stel indrukwekkende lijfwachten in leren jassen met stalen schijven erop, en een Shienaraan met een kaal hoofd en enkel een grijze knot, die bijna uit zijn jas barstte. Je kon in Tyr geen tien stappen verzetten zonder uitlanders te zien. De Tyreense handel had lange armen.

Maar hun gang door de stad verliep niet helemaal vlekkeloos. Voor hem struikelde een rennende bakkersjongen. Hij viel, zijn mand vloog door de lucht, en toen hij opkrabbelde van de plaveistenen terwijl Rhand voorbijreed, bleef hij halverwege zijn poging op handen en voeten staan met zijn mond open. De lange broden stonden rechtop tegen elkaar aan naast de mand. Een man in hemdsmouwen, die op de bovenverdieping van een herberg voor het raam zat te drinken, verloor zijn evenwicht en viel op straat. Zijn kreet eindigde abrupt toen hij nog geen tien pas van Tai’daishar op zijn voeten landde, zijn kroes nog in de hand.

Rhand reed de man voorbij, die met grote ogen langs zijn lichaam voelde of hij nog heel was. Overal waar Rhand ging, werd hij gevolgd door golven van wisselend geluk die zich door de stad verspreidden.

Maar niet alles wat er gebeurde was zo onschuldig als de broden of zo gunstig als de man die op zijn voeten in plaats van op zijn hoofd terechtkwam. Die golven konden een valpartij die enkel blauwe plekken had moeten opleveren, laten eindigen in gebroken botten of een gebroken nek. Levenslange vetes konden beginnen doordat mannen uitspraken deden die ze nooit van zichzelf hadden verwacht. Vrouwen konden besluiten hun man te vergiftigen voor kleine overtredingen die ze jarenlang geduldig door de vingers hadden gezien. O, hier en daar kon een kerel een beschimmelde zak met goud onder de vloer van zijn eigen kelder vinden zonder te weten waarom hij eigenlijk was gaan graven, of kon een man de hand vragen en krijgen van een vrouw die hij nooit eerder had durven benaderen, maar de dag zou voor evenveel mensen in armoede eindigen als in rijkdom. Evenwicht, had Min dat genoemd. Een goede gebeurtenis als evenwicht voor elke kwade gebeurtenis. Rhand zag een kwade gebeurtenis als evenwicht voor elke goede. Hij moest zijn zaken afhandelen en zo snel mogelijk weer uit Tyr weg. Ze konden niet galopperen door deze drukke straten, maar hij zette er toch flink de pas in, zodat de Speervrouwen achter hem aan moesten draven. Zijn bestemming was al lang in zicht voordat hij de stad was binnengekomen, een massa steen die leek op een kale, steile heuvel van de rivier de Erinin tot in het hart van de stad. Hij was zo groot als minstens acht of negen marsen, een goede vierkante span of meer, die het aanzicht van de stad domineerde. De Steen van Tyr was het oudste fort van de mensheid, het oudste gebouw ter wereld, gemaakt met de Ene Kracht in de laatste dagen van het Breken zelf. Hij bestond uit één stuk steen zonder een enkele voeg, hoewel meer dan drieduizend jaar van regen en wind het oppervlak ruw had gemaakt. De eerste kantelen bevonden zich honderd pas boven de grond, hoewel er op lagere punten meer dan genoeg bressen voor boogschutters waren aangebracht, en stenen goten om aanvallers te overgieten met kokende olie of gesmolten lood. Geen enkele aanvaller kon voorkomen dat de Steen werd bevoorraad via de eigen met muren beschermde haven, en binnen waren smeedovens en werkplaatsen voor het vervangen of repareren van alle soorten wapens. Aan de hoogste toren, die midden uit de Steen opstak, wapperde de banier van Tyr, half rood, half goud, met een schuine lijn van drie zilveren halvemanen, en zo groot dat hij duidelijk te zien was in de sterke bries. De wind moest wel sterk zijn om die vlag in beweging te brengen. Op lagere torens stonden kleinere vlaggen, maar ze werden afgewisseld met een andere wapperende banier, het oude symbool van Aes Sedai, zwart en wit op een rood veld. De Banier van het Licht. Sommigen noemden hem de Drakenbanier, alsof er niet nog een was die zo heette. Hoogheer Darlin liep te koop met zijn getrouwheid, schijnbaar. Dat was mooi.

Alanna was daarbinnen, en of dat mooi was, zou hij moeten afwachten. Hij was zich niet zo scherp van haar bewust als voordat Elayne, Aviendha en Min hem samen hadden gebonden – tenminste, hij dacht van niet; ze hadden haar opzij gedrukt en op een of andere manier voorrang gekregen. Alanna had hem verteld dat ze weinig meer van hem kon voelen dan zijn aanwezigheid – maar toch was ze achter in zijn hoofd, een bundel gevoelens en zintuigen. Het leek lang geleden dat hij dicht genoeg bij haar was geweest om die te voelen. Weer voelde de binding met haar als een indringing, een mogelijke overheerser van zijn binding met Min, Elayne en Aviendha. Alanna was moe, alsof ze de laatste tijd niet genoeg had geslapen, en gefrustreerd, met sterke ondertonen van boosheid en een slecht humeur. Gingen de onderhandelingen slecht? Hij zou er snel genoeg achter komen. Ze zou zich ervan bewust zijn dat hij in de stad was, dat hij naderbij kwam, maar ook niet veel meer dan dat. Min had geprobeerd hem een truc te leren die ze maskeren noemde en waarmee hij zich zou moeten kunnen verstoppen voor de binding, maar het was hem nooit gelukt. Ze gaf later toe dat het haar ook nog nooit was gelukt.

Al snel bevond hij zich in een straat die direct naar het plein liep dat aan drie kanten rondom de Steen lag, maar hij was niet van plan er rechtstreeks naartoe te rijden. Ten eerste zouden alle grote ijzeren poorten potdicht zitten. Ten tweede zag hij enkele honderden wapenlieden aan het eind van de straat. Hij verwachtte dat hij ze bij elke poort zou aantreffen. Ze gaven nauwelijks de indruk van mannen die een fort belegerden. Ze leken doelloos rond te hangen – veel van hen hadden hun helmen afgezet en hun hellebaarden tegen de gebouwen langs de straat gezet. Er liepen bedienden uit nabijgelegen taveernes en herbergen tussen hen rond om kroezen bier of wijn te verkopen – maar waarschijnlijk zouden ze niet rustig toekijken als iemand probeerde de Steen binnen te gaan. Niet dat ze hem konden tegenhouden, natuurlijk. Hij zou een paar honderd man even gemakkelijk aan de kant vegen alsof het motten waren. Maar hij was niet naar Tyr gekomen om iemand te doden als het niet hoefde, dus reed hij het stalerf van een herberg met een pannendak op. Het gebouw had drie verdiepingen, was van donkergrijze steen gemaakt en zag eruit als een bloeiende zaak. Het bord voor de deur was pas geverfd met nota bene een ruwe schets van de wezens op zijn onderarmen. De schilder had echter besloten dat het ding zoals het hem beschreven was niet fraai genoeg was, want hij had er lange scherpe tanden en geribde vleugels aan toegevoegd. Vleugels! Ze leken bijna een aftreksel van die Seanchaanse vliegende beesten. Cadsuane keek naar het bord en snoof. Nynaeve giechelde. En Min ook!

Zelfs toen Rhand de staljongens op hun blote voeten wat zilver had gegeven om de paarden te borstelen, keken ze naar de Speervrouwen in plaats van naar de munten. Maar dat deden de gasten in de gelagkamer met balkenzoldering in De Draak ook. De gesprekken stokten toen de Speervrouwen Rhand en de anderen naar binnen volgden, hun speerpunten boven hun hoofd uit stekend en hun beukelaars van stierenhuid in de hand. Mannen en vrouwen, de meeste in eenvoudige maar goede wol, draaiden zich om op hun stoelen om te staren. Ze leken hem vrij welvarende kooplieden en vaklieden, maar ze gaapten als dorpelingen die voor het eerst een stad zien. De bedienden, in donkere gewaden met hoge halslijnen en korte witte schorten, bleven stilstaan en staarden naar de nieuwelingen. Zelfs de vrouw die het hamerhakkebord bespeelde tussen de twee stenen haarden, die op deze mooie ochtend koud waren, hield op met spelen.

Een heel donkere kerel met kleine krulletjes, die aan een vierkante tafel bij de deur zat, leek de Speervrouwen echter helemaal niet op te merken. Rhand dacht eerst dat hij van het Zeevolk was, hoewel hij een bijzondere jas droeg zonder kraag, ooit wit maar nu gevlekt en gekreukeld, ik zeg je, ik heb een schip vol met veel, veel van die – die wormen die... die, ja... zijde maken,’ zei hij haperend, met een vreemd muzikale tongval. ‘Maar ik heb die... die eh... enbessen... ja, enbesbladeren nodig om ze te voeren. We worden rijk.’ Zijn metgezel maakte een wegwerpgebaar met zijn vette hand terwijl hij naar de Speervrouwen staarde. ‘Wormen?’ zei hij afwezig, iedereen weet dat zijde aan bomen groeit.’

Rhand liep verder de gelagkamer in en schudde zijn hoofd toen de waard naar hem toe kwam. Wormen! Wat mensen allemaal niet verzonnen om geld uit andermans zak te kloppen. ‘Agardo Saranche tot uw dienst, Heer, Vrouwes,’ zei de slanke, kalende man met een diepe buiging en veel armgezwaai. Lang niet alle Tyreners waren donker, maar hij had een bijna even lichte huid als een Cairhienin. ‘Hoe kan ik u dienen?’ Zijn donkere ogen gingen steeds terug naar de Speervrouwen, en dan trok hij telkens aan zijn lange blauwe jas alsof die plotseling te strak zat. ‘We willen een kamer met goed uitzicht op de Steen,’ zei Rhand. ‘Zijde komt van wormen, mijn vriend,’ lispelde een man achter hem. ik verwed er mijn ogen onder.’

Bij die bekende tongval draaide Rhand zich om. Alivia staarde met grote ogen en een bleek gezicht een man in een donkere jas na, die juist de deur naar de straat uit liep. Met een vloek rende Rhand naar de deur, maar er liepen wel een tiental mannen in zwarte jassen weg van de herberg, en elk van hen kon dat gezegd hebben. Hij kon de man met zijn gemiddelde postuur niet van achteren herkennen. Wat deed een Seanchaan in Tyr? Verkennen voor een volgende invasie? Rhand zou daar snel een eind aan maken. Maar hij wendde zich van de deur af en wenste dat hij die man in handen had kunnen krijgen. Weten was beter dan gissen.

Hij vroeg Alivia of ze de man goed had gezien, maar ze schudde zwijgend haar hoofd. Haar gezicht was nog steeds bleek. Ze was vol vuur als ze praatte over wat ze sul’dam wilde aandoen, maar blijkbaar was het horen van de tongval van haar geboorteland voldoende om haar van streek te maken. Hij hoopte dat dat geen zwakte van haar zou blijken te zijn. Ze zou hem helpen, op de een of andere manier, en hij kon zich geen zwakke schakels veroorloven. ‘Wat weet u over die man die net vertrok?’ vroeg hij aan Saranche. ‘Die man die zo lispelde.’

De waard knipperde met zijn ogen. ‘Niets, Heer. Ik heb hem nog nooit eerder gezien. Wilt u één kamer, Heer?’ Hij keek naar Min en de andere vrouwen, en zijn lippen bewogen alsof hij telde. ‘Als u denkt aan een ongepastheid, baas Saranche,’ zei Nynaeve verontwaardigd, rukkend aan de vlecht die uit de kap van haar mantel hing, ‘hou daar dan maar snel mee op. Voordat ik u een oorvijg geef.’ Min siste zachtjes en bracht een hand naar haar mouw voordat ze zich bedacht. Licht, wat greep ze snel naar haar messen! ‘Wat voor ongepastheid?’ vroeg Alivia verwonderd. Cadsuane snoof.

‘Eén kamer,’ zei Rhand geduldig. Vrouwen vinden altijd wel een reden om verontwaardigd te zijn, dacht hij. Of was dat Lews Therin geweest? Hij schokschouderde ongemakkelijk. En met een beetje ergernis, die hij nog net uit zijn stem kon houden: ‘Uw grootste kamer, met uitzicht op de Steen. We hebben hem niet lang nodig. U kunt hem vanavond weer aan iemand anders verhuren. Maar mogelijk moeten onze paarden hier wel een dag of twee blijven.’ Saranches smalle gezicht stond opgelucht, al klonk zijn stem treurig; overduidelijk geveinsde droefenis. ‘Helaas is mijn grootste kamer bezet, Heer. Al mijn grote kamers zijn bezet. Maar ik begeleid u met alle plezier naar De Drie Manen verderop in de straat en...’

‘Poeh!’ Cadsuane duwde haar kap vergenoeg naar achteren om haar gezicht en enkele van haar gouden haarversieringen te onthullen. Haar gezicht stond koel en uitgestreken, haar blik onverzettelijk, ik denk dat je wel een manier kunt vinden om die kamer vrij te krijgen, jongen. Verzin er maar iets op. Betaal hem goed,’ zei ze vervolgens tegen Rhand, en haar haarversieringen zwaaiden aan de kettinkjes heen en weer. ‘Dat was een raadgeving, geen bevel.’ Saranche pakte Rhands dikke goudkroon monter aan – hij verdiende waarschijnlijk zelfs in een week nooit zoveel – maar het was vooral het leeftijdloze gezicht van Cadsuane waardoor hij de trap achter in de gelagkamer oprende. Even later keerde hij terug om hen naar een kamer op de eerste verdieping te begeleiden. De wanden waren met donker hout bedekt, er stond een onopgemaakt bed dat groot genoeg was voor drie personen, en daarnaast waren twee vensters die uitzicht boden op de Steen, die boven de daken te zien was. De vorige gast was zo snel naar buiten gejaagd dat er nog een wollen kous aan het voeteneinde van het bed lag, en een hoornen kam bij de waskom in de hoek. De waard bood aan hun zadeltassen naar boven te laten brengen, en wijn, en leek verbaasd toen Rhand weigerde. Met één blik op Cadsuanes gezicht maakte hij echter een buiging en vertrok haastig.

De kamer was vrij groot voor een kamer in een herberg, maar niet vergeleken met de meeste kamers in Algarins landhuis, laat staan een paleis. Vooral niet nu hij met zijn hele gevolg binnen was. De muren leken op Rhand af te komen. Plotseling had hij een zwaar gevoel op zijn borst. Ademen ging moeilijk. De binding werd vervuld van medelijden en bezorgdheid.

De kist, hijgde Lews Therin. Moet uit de kist zien te komen! Hij hield zijn blik op de vensters gericht – hij moest de Steen zien, want het zien van de open lucht tussen de Draak en de Steen, de hemel boven, maakte het ademen wat gemakkelijker. Een beetje maar. Hij hield zijn blik gericht op de hemel boven de Steen en droeg iedereen op om tegen de muren te gaan staan. Ze gehoorzaamden meteen. Nou, Cadsuane keek hem scherp aan voordat ze naar de muur schreed, en Nynaeve snoof voordat ze gehoorzaamde, maar de rest was snel. Als ze dachten dat hij ruimte wilde voor de veiligheid, dan was dat deels waar. De kamer leek wat groter nu. Een beetje groter maar, maar elke duim was een gezegende opluchting. De binding was vervuld van bezorgdheid.

Moet eruit zien te komen, kreunde Lews Therin. Moet eruit zien te komen.

Rhand zette zich schrap voor wat hij wist dat komen ging, waakte voor eventuele pogingen van Lews Therin, greep de mannelijke helft van de Ware Bron en werd doorstroomd met saidin. Had de waanzinnige geprobeerd saidin eerst te grijpen? Hij had erlangs gestreken, zeker, het aangeraakt, maar de saidin was van Rhand.

Bergen van vuur, ineenstortend in vlammende lawines, probeerden hem weg te vagen. Golven, kouder dan ijs, probeerden hem te verpletteren in woeste zeeën. Hij genoot ervan, voelde zich plotseling vol leven, alsof hij even daarvoor nog had geslaapwandeld. Hij hoorde de ademhaling van iedereen in de kamer, zag de grote banier boven op de Steen zo duidelijk dat hij bijna de structuur van de stof kon zien. De dubbele wond in zijn zij klopte alsof die probeerde uit zijn lichaam te scheuren, maar nu de Kracht hem vervulde kon hij de pijn negeren. Hij had mogelijk zelfs een zwaardsteek kunnen negeren.

Maar samen met saidin kwam de onvermijdelijke vlaag van misselijkheid, de bijna overstelpende drang om te bukken en elke maaltijd die hij ooit had gegeten uit te kotsen. Zijn knieën knikten ervan. Hij vocht daar even hard tegen als hij tegen de Kracht vocht, en je moest altijd tegen saidin vechten. Een man moest saidin dwingen te gehoorzamen aan zijn wil, anders vernietigde het hem. Het gezicht van de man uit Shadar Logoth dreef even door zijn gedachten. De man keek woest. En alsof hij op het punt stond om over te geven. Hij was zich zonder twijfel op dat ogenblik bewust van Rhand, en Rhand van hem. Als hij een haar verschoof, zouden ze elkaar aanraken. Slechts een haar.

‘Wat is er?’ wilde Nynaeve weten. Ze liep naar hem toe en keek bezorgd naar hem op. ‘Je ziet helemaal grijs.’ Ze reikte naar zijn hand en hij kreeg kippenvel.

Hij duwde haar handen weg. ‘Het gaat best met me. Blijf uit de buurt.’ Ze bleef staan en keek hem aan met een van die blikken die vrouwen in hun buidel bij zich dragen. Deze blik zei dat ze wist dat hij loog, ook al kon ze het niet bewijzen. Oefenden ze die blikken voor de spiegel? ‘Blijf uit de buurt, Nynaeve.’

‘Het gaat wel goed met hem, Nynaeve,’ zei Min, hoewel haar gezicht ook een beetje grijs was en ze beide rode handschoenen tegen haar middel drukte. Ze wist het.

Nynaeve snoof en trok minachtend haar neus op, maar ging eindelijk aan de kant. Misschien had Lan er genoeg van gekregen en was hij weggelopen. Nee, dat niet. Lan zou haar nooit verlaten behalve als ze het hem opdroeg, en dan nog alleen maar zo lang als het moest. Waar hij ook was, Nynaeve wist ervan en had hem daar waarschijnlijk heen gestuurd om haar eigen redenen. Aes Sedai en hun verdomde geheimen.

Hij geleidde Geest met een beetje Vuur. De bekende verticale zilverachtige spleet verscheen aan het voeteneinde van het bed, en leek te draaien en schemerig uitzicht te bieden op enorme pilaren in de duisternis. Het enige licht kwam van de verlichting in de kamer. De opening, enkele duimen boven de vloer, was niet groter dan de kamerdeur, maar zodra hij volledig open was sprongen drie van de Speervrouwen erdoor, met hun sluiers al om, en trokken hun speren tevoorschijn. Rhand kreeg weer kippenvel toen Alivia achter hen aan sprong. Ze had zichzelf de taak toebedeeld hem te beschermen en nam die even ernstig op als de Speervrouwen. Hier zou echter geen hinderlaag of gevaar wachten, dus stapte hij door de Poort. Aan de andere kant hing de Poort meer dan een voet boven de enorme grijze steenplaten, die hij niet meer wilde beschadigen dan hij al had gedaan. Dit was het Hart van de Steen, en met de Kracht nog in zich en het licht dat achter hem binnenviel vanuit de kamer in De Draak, zag hij het smalle gat in een van die stenen waar hij Callandor in de vloer had gedreven. Hij die hem lostrekt zal volgen. Hij had lang nagedacht voordat hij Narishma op pad had gestuurd om hem Callandor te brengen. Hoe de Voorspellingen ook hadden bedoeld dat de man hem zou volgen, Narishma was vandaag met andere dingen bezig. Hij werd omgeven door een woud van immense roodstenen pilaren. Ze strekten zich uit in de duisternis waarin de onaangestoken gouden lampen, de gebogen zoldering en de grote koepel verborgen gingen. Zijn laarzen veroorzaakten holle echo’s in de enorme ruimte, en hij hoorde het gefluister van de zachte laarzen van de Speervrouwen. In deze ruimte verdween het gevoel van opgeslotenheid.

Min sprong na hem naar binnen – met in elke hand een werpmes en haar hoofd draaiend, haar blikken speurend in het donker. Maar Cadsuane, die voor de Poort stond, zei: ik spring niet als het niet echt moet, jongen.’ Ze stak een hand uit en wachtte tot hij die aannam.

Hij hielp haar naar beneden en ze knikte als dank. Het kon een dankbare knik zijn. Maar die knik kon ook betekenen: ‘Het werd eens tijd.’ Er verscheen een bol van licht boven haar handpalm en even later had Alivia ook een lichtbol gemaakt. De twee zorgden voor een poel van helderheid waardoor de duisternis daarbuiten nog dieper werd.

Nynaeve eiste dezelfde hulp en was nog zo vriendelijk om een woord van dank te mompelen – ze maakte snel een eigen lichtbol. Toen hij een van de Speervrouwen een hand aanbood – hij dacht dat het Sarendhra was, een van de Shaido, al kon hij niet meer van haar zien dan blauwe ogen boven haar zwarte sluier – gromde ze minachtend en sprong omlaag, speer in de hand, gevolgd door de andere twee. Hij liet de Poort dichtvallen maar hield saidin vast, ondanks het gedraai in zijn maag en hoofd. Hij verwachtte niet meer te hoeven geleiden voordat hij uit de Steen wegging, maar hij wilde Lews Therin niet nog een kans geven de Kracht te grijpen.

Je moet me vertrouwen, snauwde Lews Therin. Als we het willen redden tot Tarmon Gai’don, zodat we kunnen sterven, moet je me vertrouwen.

Je hebt me eens verteld dat ik niemand moest vertrouwen, dacht Rhand. Jou ook niet.

Alleen waanzinnigen vertrouwen niemand, fluisterde Lews Therin. Plotseling begon hij te huilen. O, waarom heb ik toch een waanzinnige in mijn hoofd? Rhand duwde de stem naar de achtergrond. Toen hij door de hoge boog beende, het Hart uit, was hij verbaasd twee Verdedigers van de Steen in geribde helmen en glanzende borstplaten aan te treffen, de pofmouwen van hun jassen zwart met goud gestreept. Ze hadden hun zwaarden getrokken en staarden naar de boog met op hun gezichten zowel verwarring als grimmige vastberadenheid. Ze waren ongetwijfeld geschrokken toen ze lichten zagen en voetstappen hoorden in een ruimte die maar één ingang had, een ingang die zij bewaakten. De Speervrouwen doken ineen, hun speren geheven, verspreidden zich naar beide kanten en gingen langzaam op de twee af.

‘Bij de Steen, hij is het,’ zei een van de mannen, en stak snel zijn zwaard weg. Hij was stevig, met een onregelmatig litteken dat op zijn voorhoofd begon en via de brug van zijn neus naar zijn kaak liep. Hij maakte een diepe buiging en spreidde zijn handen, in handschoenen met stalen stukken erop, wijd uit. ‘Mijn Drakenheer,’ zei hij. ‘lagin Handar, Heer. De Steen staat. Deze heb ik op die dag gekregen.’ Hij raakte het litteken op zijn gezicht aan. ‘Een eervolle verwonding, Handar, en een dag om nooit te vergeten,’ zei Rhand toen de andere, slankere man haastig zijn zwaard wegstak en een buiging maakte. Toen pas lieten de Speervrouwen hun speren zakken, maar ze hielden hun gezichten gesluierd. Een dag om nooit te vergeten? Trolloks en Myrddraal binnen in de Steen. De tweede keer dat hij werkelijk met Callandor had gevochten, en het Zwaard dat Geen Zwaard was gebruikte waar het voor bedoeld was. Overal doden. Een dood meisje dat hij niet meer tot leven kon brengen. Wie kon zo’n dag vergeten? ‘Ik weet dat ik het bevel had gegeven om het Hart te bewaken zolang Callandor er was, maar waarom staan jullie nog steeds op wacht?’

De twee mannen keken elkaar verwonderd aan. ‘U gaf het bevel om wachten te plaatsen, mijn Drakenheer,’ zei Handar, ‘en de Verdedigers gehoorzamen, maar u hebt nooit iets over Callandor gezegd, behalve dat niemand mocht naderen zonder bewijs dat ze door u gestuurd waren.’ Plotseling schrok de stevige man en maakte opnieuw een buiging, nog dieper dan de eerste. ‘Vergeef me, Heer, als het lijkt alsof ik u tegenspreek. Dat is niet mijn bedoeling. Zal ik de hoogheren naar uw vertrekken laten komen? Uw kamers zijn gereedgehouden voor uw terugkeer.’

‘Niet nodig,’ zei Rhand. ‘Darlin verwacht me, en ik weet waar ik hem kan vinden.’

Handar kromp ineen, terwijl de andere man schijnbaar plotseling iets belangwekkends op de vloer had ontdekt en het aandachtig bestudeerde. ‘U hebt mogelijk een geleide nodig, Heer,’ zei Handar langzaam. ‘De gangen... Soms veranderen de gangen.’ Aha. Het Patroon rafelde dus echt. Dat betekende dat de Duistere de wereld meer aanraakte dan hij sinds de Oorlog van de Schaduw had gedaan. Als dit te veel doorzette voor Tarmon Gai’don, kon de Eeuwkant ontrafelen. Het einde van de tijd, de werkelijkheid en de schepping. Hij moest op de een of andere manier zorgen dat de Laatste Slag begon voordat dat gebeurde. Maar dat durfde hij niet. Nog niet.

Hij verzekerde Handar en de ander ervan dat hij geen geleide nodig had, en ze maakten weer een buiging, schijnbaar aanvaardend dat de Herrezen Draak alles kon wat hij beweerde. De eenvoudige waarheid was dat hij Alanna kon vinden – hij had recht in haar richting kunnen wijzen – en ze had zich verplaatst sinds hij haar voor het eerst had gevoeld. Ongetwijfeld om Darlin op te zoeken en hem te vertellen dat Rhand Altor eraan kwam. Min had haar genoemd als een van degenen die hij in zijn hand hield, maar Aes Sedai vonden altijd wel een manier om tegelijkertijd aan beide kanten te staan. Ze hadden altijd hun eigen plannen, hun eigen doelen. Kijk maar naar Nynaeve en Verin. Kijk maar naar hen allemaal. ‘Ze springen wanneer jij kikker zegt,’ zei Cadsuane koel, en duwde de kap van haar mantel achterover toen ze wegliepen van het Hart. ‘Dat kan slecht voor je zijn, als te veel mensen springen omdat jij het zegt.’

En zij durfde dat te zeggen! Die verdomde Cadsuane Melaidhrin! ik ben met een oorlog bezig,’ zei hij streng. Hij was een beetje chagrijnig van de misselijkheid. Dat was een deel van de reden waarom hij streng klonk. ‘Hoe minder mensen gehoorzamen, hoe groter de kans dat ik verlies, en als ik verlies, verliest iedereen. Als ik iedereen zou kunnen laten gehoorzamen, zou ik dat doen.’ Er waren er al veel te veel die niet gehoorzaamden, of alleen op hun eigen manier. Waarom in het Licht voelde Min medelijden?

Cadsuane knikte. ‘Dat dacht ik al,’ mompelde ze half tegen zichzelf. Wat betekende dat nou weer?

De Steen had alles weg van een paleis, van zijden wandkleden en dikke lopers uit Tarabon, Altara en Tyr in de gangen tot gouden staanders met spiegellampen. De kisten tegen de stenen muren werden misschien gebruikt om de schoonmaakmiddelen van de bedienden in te bewaren, maar ze waren van zeldzame houtsoorten gemaakt, vaak druk besneden en altijd met vergulde banden eromheen. In nissen stonden schalen en vazen van Zeevolkporselein, dun als blad en vele keren hun eigen gewicht in goud waard, of enorme standbeelden met edelstenen. Hij zag een gouden luipaard met robijnogen die een zilveren hert aanviel met een met parels bedekt gewei van een pas hoog, een gouden leeuw met smaragden ogen en vuurdruppels aan de klauwen, en andere standbeelden die zo druk waren ingelegd met edelstenen dat er geen metaal meer te zien was. Bedienden in zwart met gouden livrei maakten buigingen of kniksen terwijl Rhand door de Steen omhoogklom, en degenen die hem herkenden maakten extra diepe buigingen. Sommigen zetten grote ogen op toen ze de Speervrouwen achter hem zagen, maar ze onderbraken hun kniksen er niet voor.

Het leek op een paleis, maar de Steen was zowel vanbinnen als vanbuiten ontworpen voor de oorlog. Overal waar twee gangen elkaar kruisten zat de zoldering vol moordgaten. Tussen de wandtapijten waren de muren tot grote hoogte doorspekt met bressen, in een hoek om de gangen in beide richtingen te kunnen overzien, en er was geen enkele brede trap zonder bressen, zodat het op elk ogenblik pijlen of kruisboogpijlen kon regenen. Slechts één vijand had zich ooit een weg naar binnen kunnen banen in de Steen, de Aiel, en ze hadden de tegenstand zo snel overrompeld dat veel van die verdedigingen niet eens gebruikt waren. Maar elke andere vijand die het lukte om de Steen binnen te dringen, zou voor elke gang met bloed moeten betalen. Het oorlog voeren was echter voor altijd veranderd door het Reizen. Reizen en Bloesems van Vuur en zoveel meer. Die prijs in bloed zou nog steeds moeten worden betaald, maar stenen muren en hoge torens waren niet langer voldoende om een aanval af te slaan. De Asha’man hadden de Steen even achterhaald gemaakt als de bronzen zwaarden en stenen bijlen die de mensen tijdens het Breken hadden moeten gebruiken. Het oudste fort van de mensheid was nu een relikwie.

De binding met Alanna leidde hem steeds verder omhoog, tot hij bij twee hoge, gepolijste deuren kwam met deurgrepen in de vorm van gouden luipaarden. Zij was achter die deuren. Licht, zijn maag wilde zich legen. Hij zette zich schrap, trok een van de deuren open en ging naar binnen, en liet de Speervrouwen achter om de wacht te houden. Min en de anderen volgden hem naar binnen. De zitkamer was bijna even weelderig als zijn eigen vertrekken in de Steen, de wanden vol grote zijden tapijten met jacht- en gevechtstaferelen, het grote Taraboonse tapijt op de vloer genoeg waard om een groot dorp een jaar lang van te eten te geven. De zwartmarmeren haard was zo groot dat een man erin kon staan en breed genoeg voor acht mannen naast elkaar. Elk meubelstuk, allemaal groot uitgevoerd, was druk besneden, verguld of ingelegd met edelstenen, net als de hoge gouden staande lampen, waarvan de weerspiegelde vlammen het licht dat door de glazen zoldering kwam aanvulden. Een gouden beer met robijnogen en zilveren klauwen en tanden, meer dan een pas hoog, stond op een vergulde sokkel aan één kant van de kamer, en op eenzelfde sokkel stond een bijna even grote adelaar met smaragden ogen en robijnen klauwen. Ingetogen stukken voor Tyreense begrippen.

Alanna zat in een leunstoel en keek op toen hij binnenkwam. Ze stak een gouden beker uit naar een van de bedienden in zwart en goud, om die te laten vullen met donkere wijn uit een hoge gouden kan. Ze was slank in een grijs rijgewaad met groene banden en was zo mooi dat Lews Therin in zichzelf begon te neuriën. Rhand raakte bijna zijn oorlel aan voor hij met een ruk zijn hand weer omlaag bracht, plotseling onzeker of het zijn eigen gebaar was of dat van de waanzinnige. Ze glimlachte, maar donker, en toen haar blikken over Min en Nynaeve, Alivia en Cadsuane gleden, kwam haar wantrouwen door de binding, samen met boosheid en knorrigheid. Die laatste twee vooral voor Cadsuane. En naast al het andere was er ook vreugde toen haar blik hem vond. Niet dat je dat aan haar kon horen. ‘Wie had er nou op u gerekend, mijn Drakenheer?’ mompelde ze, en sprak zijn titel een beetje wrang uit. ‘Wat een verrassing, hè, Heer Astoril?’ Dus ze had toch niemand gewaarschuwd. Opmerkelijk.

‘Een heel plezierige verrassing,’ zei een oudere man in een overjas met rood en blauw gestreepte mouwen, terwijl hij opstond om een buiging te maken. Hij streek over zijn geoliede baard die in een punt was geknipt. Hoogheer Astoril Damara’s gezicht was gerimpeld, het haar dat tot op zijn schouders kwam sneeuwwit en dun, maar zijn rug was recht en zijn donkere ogen waren scherp, ik kijk al een hele tijd uit naar deze dag.’ Hij maakte weer een buiging, voor Cadsuane, en even later voor Nynaeve. ‘Aes Sedai,’ zei hij. Dat was heel beleefd voor Tyreense begrippen, waar geleiden verboden was geweest voordat Rhand de wet veranderde.

Darlin Sisnera, hoogheer en stedehouder van Tyr voor de Herrezen Draak, droeg een groenzijden overjas met geelgestreepte mouwen en met goud bewerkte laarzen; hij was minder dan een kop kleiner dan Rhand. Hij had kort haar en een puntige baard, een bolle neus en blauwe ogen, die zeldzaam waren in Tyr. Die ogen werden groot toen hij zijn gesprek met Caraline Damodred onderbrak en zich omdraaide. Rhand schrok toen hij de Cairhiense edelvrouwe zag, hoewel hij had verwacht haar hier aan te treffen. Hij kon niet voorkomen dat in zijn hoofd de litanie begon om zijn ziel te smeden in vuur. Ze was klein, slank en had een lichte huid met grote donkere ogen. Op haar voorhoofd hing een kleine robijn aan een gouden kettinkje, dat in haar golvende schouderlange haren gevlochten was. Ze was het evenbeeld van haar nicht Moiraine.

Daar kwam nog bij dat ze een lange blauwe jas droeg, geborduurd met gouden krullen en horizontale strepen rood, groen en wit van de hals tot aan de zoom, over een strakke groene broek en blauwe hooggehakte laarzen. Schijnbaar had de dracht zich toch verspreid. Ze maakte een kniks, hoewel het er vreemd uitzag in die kleding. Lews Therin neuriede nog harder, en Rhand wenste dat de man een gezicht had, zodat hij hem erop kon slaan. Moiraine was een herinnering om zijn ziel te harden, zeker geen reden om te neuriën. ‘Mijn Drakenheer,’ zei Darlin, en maakte een stijve buiging. Hij was niet gewend om als eerste een beleefdheidsvorm te uiten. Hij maakte geen buiging voor Cadsuane, maar gaf haar enkel een scherpe blik voor hij haar helemaal uit zijn gedachten scheen te zetten. Ze had hem en Caraline een tijdlang te ‘gast’ gehad in Cairhien. Dat zou hij waarschijnlijk niet vergeten of vergeven. Hij maakte een gebaar en twee vrouwelijke bedienden kwamen snel in beweging om hun wijn aan te bieden. Zoals verwacht kreeg Cadsuane met haar leeftijdloze gezicht de eerste beker aangeboden, maar verrassend genoeg kreeg Nynaeve de tweede. De Herrezen Draak was indrukwekkend, maar een vrouw met de Grote Serpent-ring was indrukwekkender, zelfs in Tyr. Cadsuane gooide haar mantel achterover en trok zich terug tegen een muur. Dat was niets voor haar. Maar van daaraf kon ze iedereen tegelijk in het oog houden. Alivia nam een plaats in bij de deur, ongetwijfeld om dezelfde reden. ‘Ik ben blij u in betere toestand te zien dan de vorige keer,’ vervolgde Darlin. ‘U hebt me een grote eer bewezen. Hoewel ik er nog wel mijn kop om kan kwijtraken, als uw Aes Sedai niet meer vooruitgang boeken dan tot nu toe.’

‘Doe niet zo nukkig, Darlin,’ mompelde Caraline, en haar hese stem klonk vermaakt. ‘Mannen zijn altijd zo nukkig, vind je ook niet, Min?’ Om de een of andere reden lachte Min blaffend. ‘Wat doen jullie hier?’ wilde Rhand weten van de twee mensen die hij hier niet verwacht had. Hij nam een beker aan van een van de bedienden terwijl de andere aarzelde te kiezen tussen Min en Alivia. Min won, misschien omdat Alivia’s blauwe gewaad zo eenvoudig was. Min nipte van haar wijn en liep naar Caraline toe – na een blik van de Cairhiense liep Darlin grijnzend weg – en de twee vrouwen staken de koppen bij elkaar om te fluisteren. Vervuld van de Kracht kon Rhand af en toe een woord verstaan. Zijn naam, die van Darlin.

Weiramon Saniago, ook een hoogheer van Tyr, was niet klein en stond fier rechtop als een zwaard, maar hij deed een beetje denken aan een rondstappende haan. Zijn grijzende baard, in een punt geknipt en geolied, trilde bijna van trots. ‘Heil aan de Heer van de Morgen,’ oreerde hij met een buiging. Weiramon hield van oreren en declameren. ‘Wat ik hier doe, mijn Drakenheer?’ Hij leek van slag door de vraag. ‘Nou, toen ik hoorde dat Darlin werd belegerd in de Steen, kon ik niet anders dan hem te hulp schieten. Mijn ziel mag branden, ik heb enkele van de anderen geprobeerd over te halen met me mee te gaan. We zouden snel een einde hebben gemaakt aan Estanda en de zijnen, dat zweer ik!’ Hij balde een vuist om te laten zien hoe hij de opstandelingen zou hebben verpletterd. ‘Maar alleen Anaiyella had de moed. Die Cairhienin waren een stelletje lafaards!’ Caraline onderbrak haar gesprek met Min en wierp Rhand een blik toe die hem had kunnen verwonden, zo scherp! Astoril tuitte zijn lippen en begon zijn wijn te bestuderen.

Hoogvrouwe Anaiyella Narencelona droeg ook een jas en een strakke broek met hooggehakte laarzen, hoewel zij er een kanten kraag bij droeg, en haar groene jas was bezet met parels. Op haar donkere haar droeg ze een muts van parels. Ze was een slanke, knappe vrouw. Ze maakte glimlachend een kniks en scheen liever Rhands hand te willen kussen. Moed was niet een woord dat bij hem opkwam als hij naar haar keek, maar lef... ‘Mijn Drakenheer,’ kirde ze. ‘Konden we maar volkomen succes melden, maar mijn Meester der Paarden is gesneuveld in gevechten met de Seanchanen, en u hebt de meeste van mijn wapenlieden in Illian gelaten. Toch hebben we een slag kunnen toebrengen uit uw naam.’

‘Succes? Een slag?’ Alanna’s boze blik richtte zich op Weiramon en Anaiyella voordat ze zich weer naar Rhand omdraaide. ‘Ze legden aan bij de haven van de Steen met één schip, maar ze hebben de meeste wapenlieden en alle huurlingen die ze in Cairhien hadden gemonsterd stroomopwaarts langs de rivier afgezet. Met bevelen om de stad binnen te gaan en de opstandelingen aan te vallen.’ Ze maakte een walgend geluid. ‘Het enige waar dat toe leidde waren een heleboel doden, en onze onderhandelingen met de opstandelingen waren weer daar aanbeland waar we begonnen waren.’ Anaiyella’s glimlach vertrok ziekelijk.

‘Mijn plan was om vanuit de Steen een uitval te doen en ze van beide zijden aan te vallen,’ protesteerde Weiramon. ‘Darlin weigerde. Weigerde!’

Darlin grijnsde nu niet meer. Hij stond met zijn benen gespreid en zag eruit als een man die liever een zwaard in zijn handen had gehad dan een beker. ‘Ik zei het je toen al, Weiramon. Ook als ik alle Verdedigers bij de Steen had weggehaald, waren de opstandelingen nog steeds veruit in de meerderheid geweest. Ze hebben elke huurling van de Erinin tot de Baai van Remara ingelijfd.’ Rhand ging zitten en legde een arm over de rugleuning. Caraline en Min schenen het nu over kleding te hebben. Ze zaten in ieder geval aan elkaars jassen en hij hoorde woorden als platsteek en diagonale lijnen, wat dat ook allemaal betekende. Alanna’s blik ging van hem naar Min en terug, en door de binding voelde hij afwisselend ongeloof en argwaan.

‘Ik heb jullie twee in Cairhien gelaten, omdat ik jullie in Cairhien wilde hebben,’ zei hij. Hij vertrouwde ze geen van beiden, maar ze konden weinig kwaad aanrichten in Cairhien, waar ze uitlanders zonder macht waren. Zijn woede, aangewakkerd door zijn misselijkheid, klonk door in zijn stem. ik wil dat jullie daar zo snel mogelijk naar terugkeren. Zo snel mogelijk.’

Anaiyella’s glimlach werd nog ziekelijker en ze kromp licht ineen. Weiramon was wat taaier. ‘Mijn Drakenheer, ik doe uw werk waar u dat beveelt, maar ik kan u het beste dienen op mijn geboortegrond. Ik ken deze opstandelingen, weet wie ik kan vertrouwen en waar...’

‘Zo snel mogelijk!’ snauwde Rhand, en sloeg zo hard met zijn vuist op de stoelleuning dat het hout er luid van kraakte. ‘Eén,’ zei Cadsuane, heel duidelijk maar onverklaarbaar.

‘Ik stel dringend voor dat u doet wat hij zegt, Heer Weiramon.’ Nynaeve keek Weiramon open aan en nam een slokje wijn. ‘Hij is nogal opvliegend de laatste tijd, meer dan ooit, en u wilt niet het onderwerp zijn van die opvliegendheid.’

Cadsuane haalde diep adem. ‘Hou je hierbuiten, meisje,’ zei ze scherp. Nynaeve keek haar boos aan, deed haar mond open, grimaste toen en sloot hem weer. Ze greep haar vlecht en schreed over het tapijt naar Min en Caraline. Ze was heel goed geworden in schrijden. Weiramon keek Cadsuane een tijdlang onderzoekend aan, met zijn hoofd in zijn nek zodat hij langs zijn neus staarde. ‘Zoals de Herrezen Draak beveelt,’ zei hij uiteindelijk, ‘zo gehoorzaamt Weiramon Saniago. Mijn schip kan morgen klaar zijn om uit te zeilen, denk ik. Is dat goed genoeg?’

Rhand knikte kortaf. Het zou genoeg moeten zijn. Hij was niet van plan ook maar een ogenblik te verspillen om een Poort te maken en die twee dwazen vandaag nog te krijgen waar ze hoorden. ‘Er is honger in de stad,’ zei hij, en keek naar de gouden beer – hoeveel dagen zou je Tyr kunnen voeden met zoveel goud? Door de gedachte aan eten kromp zijn maag samen – en hij wachtte op een antwoord dat snel kwam, al kwam het niet uit de richting die hij verwacht had. ‘Darlin heeft koeien en schapen naar de stad laten drijven,’ zei Caraline met een vrij warme stem. Rhand was nu nog de enige die haar dodelijke blikken in ontvangst nam. ‘Tegenwoordig...’ Ze aarzelde, hoewel haar blik geen ogenblik minder intens werd. ‘Tegenwoordig is vlees al twee dagen na de slacht bedorven, dus heeft hij de dieren hierheen laten brengen, en wagens vol graan. Estanda en haar metgezellen hebben het allemaal ingepikt.’

Darlin lachte haar vriendelijk toe, maar zijn stem klonk verontschuldigend. ik heb het drie keer geprobeerd, maar schijnbaar is Estanda inhalig. Het leek me zinloos om mijn vijanden te blijven bevoorraden. Uw vijanden.’

Rhand knikte. De man negeerde de toestand in de stad tenminste niet. ‘Er zijn twee jongens die buiten de muren wonen. Doni en Com. Ik weet niet hoe ze verder heten. Ongeveer tien jaar oud. Zodra de kwestie met opstandelingen is opgelost en je de Steen kunt verlaten, zou ik het op prijs stellen als je ze opzoekt en een oogje op hen houdt.’ Min maakte een keelgeluid, en door de binding kwam zo’n groot gevoel van verdriet dat het bijna de uitbarsting van liefde die ermee gepaard ging overstemde. Dus ze had waarschijnlijk de dood gezien. Maar ze had het mis gehad over Moiraine. Misschien kon deze schouwing worden veranderd door ta’veren.

Nee, gromde Lews Therin. Haar schouwingen mogen niet veranderen. We moeten sterven! Rhand negeerde hem. Darlin leek zich te verwonderen over het verzoek, maar hij stemde erin toe, zoals in elk verzoek van de Herrezen Draak. Rhand wilde juist het doel van zijn bezoek ter sprake brengen toen Bera Harkin, een andere Aes Sedai die hij naar Tyr had gestuurd om de opstandelingen aan te pakken, binnenkwam. Ze keek fronsend over haar schouder alsof de Speervrouwen het haar moeilijk hadden gemaakt. Misschien was dat ook wel zo. De Aiel beschouwden de Aes Sedai die eedgezworen aan hen waren als leerlingen van Wijzen, en Speervrouwen grepen elke kans om leerlingen eraan te herinneren dat ze nog geen Wijzen waren. Ze was een stevige vrouw, haar bruine haren kort om haar vierkante gezicht geknipt, en ondanks haar groene zijde zou ze er zonder de leeftijdloosheid van de Aes Sedai hebben uitgezien als een boerin. Een boerin die echter haar huis en boerderij met harde hand bestuurde, en een koning nog zou vertellen dat hij geen modderige voetstappen in haar keuken moest maken. Ze was immers van de Groene Ajah, met alle trots en hooghartigheid die daarbij hoorden. Ze keek ook fronsend naar Alivia, met alle minachting van een Aes Sedai voor wilders, en haar blik werd koel toen ze Rhand zag.

‘Nou, ik moet zeggen dat ik niet verrast zou moeten zijn je hier te zien, na wat er vanochtend is gebeurd,’ zei ze. Ze maakte haar eenvoudige zilveren mantelpin los, stopte die in haar riembuidel en vouwde de mantel over haar arm. ‘Al kan dat ook zijn gekomen door het nieuws dat de anderen niet meer dan een dag ten westen van de Erinin zijn.’

‘De anderen?’ vroeg Rhand zachtjes. Zachtjes en staalhard. Bera leek niet onder de indruk. Ze ging verder met het schikken van haar mantel. ‘De andere hoogheren en hoogvrouwes, natuurlijk. Sunamon, Tolmeran, allemaal. Schijnbaar reizen ze richting Tyr, zo snel de paarden van hun wapenlieden kunnen galopperen.’ Rhand sprong zo snel overeind dat zijn zwaard bleef hangen achter de stoelleuning. Het was maar even, want het vergulde hout, verzwakt door zijn eerdere uithaal, spleet met een luide kraak en de armleuning viel op het tapijt. Hij keek er niet eens naar. Die stommelingen! De Seanchanen waren aan de grens met Altara, en zij kwamen terug naar Tyr? ‘Weet dan niemand meer wat gehoorzamen is?’ donderde hij. ‘Stuur onmiddellijk boodschappers naar ze toe. Ze moeten nog sneller terugrijden naar Illian dan ze zijn vertrokken, anders laat ik ze allemaal ophangen!’

‘Twee,’ zei Cadsuane. Wat in het Licht telde ze toch? ‘Een beetje goede raad, jongen. Vraag haar wat er vanochtend gebeurd is. Ik ruik goed nieuws.’

Bera schrok een beetje toen ze besefte dat Cadsuane in de kamer was. Ze keek haar zijdelings, behoedzaam aan en hield op aan haar mantel te prutsen. ‘We hebben overeenstemming bereikt,’ zei ze alsof de vraag al was gesteld. ‘Tedosian en Simaan aarzelden zoals gebruikelijk, maar Hearne was bijna even vasthoudend als Estanda.’ Ze schudde haar hoofd. ‘Ik denk dat Tedosian en Simaan zich sneller zouden hebben bedacht, als kerels met een vreemde tongval hun geen goud en mannen hadden beloofd.’

‘Seanchanen,’ zei Nynaeve. Alivia deed haar mond open, maar sloot hem weer zonder iets te zeggen.

‘Misschien,’ gaf Bera toe. ‘Ze blijven bij ons uit de buurt en kijken naar ons alsof we dolle honden zijn die elk ogenblik kunnen bijten. Dat klinkt wel naar Seanchanen, voor zover ik heb gehoord. Hoe dan ook, minder dan een uur later begon Estanda plotseling te vragen of de Drakenheer haar titel en landgoederen aan haar terug zou geven, en vervolgens gingen ze allemaal door de knieën. Dit is de overeenkomst. Darlin is aanvaard als stedehouder in Tyr voor de Herrezen Draak; alle wetten die je hebt gemaakt blijven onveranderd, en ze zullen een jaar lang het voedsel voor de stad betalen als boete voor hun opstand. In ruil daarvoor krijgen ze volledig eerherstel, wordt Darlin gekroond tot koning van Tyr, en zweren ze trouw aan hem. Merana en Rafela bereiden de documenten voor om te ondertekenen en te verzegelen.’

‘Koning?’ vroeg Darlin ongelovig. Caraline leunde naar hem toe en gaf hem een arm.

‘Eerherstel?’ gromde Rhand, en smeet zijn beker wijn aan de kant. Door de binding kwam behoedzaamheid, een waarschuwing van Min, maar hij was te kwaad om zich er iets van aan te trekken. De misselijkheid deed zijn woede ook niet veel goed. ‘Bloed en as! Ik heb ze ontdaan van hun landgoederen en titels omdat ze tegen me in opstand zijn gekomen. Ze kunnen gewone burgers blijven en trouw aan mij zweren!’

‘Drie,’ zei Cadsuane, en Rhand kreeg kippenvel vlak voordat iets hem op het achterwerk raakte als een hard gemikte stokslag. Bera deed van schrik haar mond open, en de mantel gleed van haar arm en belandde op de vloer. Nynaeve lachte. Ze onderdrukte het snel, maar ze lachte! ‘Dwing me niet je steeds te blijven herinneren aan je manieren, jongen,’ vervolgde Cadsuane. ‘Alanna heeft me over de voorwaarden verteld die je had gesteld voordat je vertrok – Darlin als stedehouder, je wetten gehandhaafd, al het andere boven tafel – en volgens mij is daaraan voldaan. Je kunt natuurlijk doen wat je wilt, maar ik heb nóg wat goede raad. Als de voorwaarden die je zelf gesteld hebt worden aanvaard, hou je daar dan aan.’ Anders zal niemand je meer vertrouwen, zei Lews Therin, en hij klonk helemaal niet gek. Nu niet, althans.

Rhand keek Cadsuane woest aan, zijn handen tot vuisten gebald, en stond op het punt iets te weven om haar mee te verschroeien. Hij voelde een striem op zijn achterwerk opkomen, en zou dat in het zadel nog meer gaan voelen. De striem leek wel te pulseren, en zijn woede pulseerde mee. Ze keek kalm terug over de rand van haar wijnbeker. Lag er iets uitdagends in haar blik, daagde ze hem uit om te geleiden? Die vrouw daagde hem voortdurend uit! Het probleem was dat haar raad inderdaad goed was. Hij had Alanna inderdaad die voorwaarden gesteld. Hij had verwacht dat ze harder zouden onderhandelen, meer zouden willen, maar hij had gekregen waar hij om had gevraagd. Meer nog. Hij had nooit gedacht aan een boete. ‘Schijnbaar heeft het lot een goede wending voor u genomen, Koning Darlin,’ zei hij. Een van de bedienden maakte een kniks en gaf Rhand een nieuwe beker wijn. Haar gezicht was zo kalm als dat van de eerste de beste Aes Sedai. Je kon bijna geloven dat ze iedere dag mannen met zusters zag ruziën.

‘Heil aan koning Darlin,’ declameerde Weiramon met halfverstikte stem, en even later sprak Anaiyella hem na, zo ademloos alsof ze een span had hardgelopen. Ooit had ze zichzelf genoemd voor de kroon van Tyr.

‘Maar waarom willen ze mij als koning?’ zei Darlin, en haalde een hand door zijn haren. ‘Of wie dan ook? Er zijn al geen koningen meer in de Steen sinds Moreina stierf, duizend jaar geleden. Of hebt u dat geëist, Bera Sedai?’

Bera had haar mantel opgepakt, ging rechtop staan en schudde het kledingstuk uit. ‘Het was hun... “eis” is een te sterk woord... hun voorstel. Ze zouden stuk voor stuk de kans op een troon hebben gegrepen, vooral Estanda.’ Anaiyella maakte een verstikt geluid. ‘Maar ze wisten dat daar natuurlijk geen hoop op was. Op deze manier kunnen ze trouw zweren aan u in plaats van aan de Herrezen Draak, en dat maakt het wat minder onsmakelijk voor ze.’

‘En als jij koning bent,’ opperde Caraline, ‘wordt stedehouder in Tyr voor de Drakenheer een mindere titel.’ Ze lachte schor. ‘Misschien verzinnen ze nog wel drie of vier andere nobel klinkende posities om van een stedehouder een nog schimmiger titel te maken.’ Bera tuitte haar lippen alsof ze dat net zelf had willen zeggen. ‘En zou jij met een koning trouwen, Caraline?’ vroeg Darlin. ik aanvaard de kroon als jij dat ook doet. Hoewel ik een kroon zal moeten laten maken.’

Min schraapte haar keel. ‘Ik kan je zeggen hoe hij eruit zou moeten zien, als je wilt.’

Caraline lachte weer, liet Darlins arm los en liep heupwiegend bij hem weg. ik zou je ermee moeten zien voordat ik die vraag kan beantwoorden. Laat Mins kroon maar maken, en als hij je mooi staat...’ Ze glimlachte. ‘Misschien overweeg ik het dan.’ ik wens jullie allebei het beste,’ zei Rhand kortaf, ‘maar er zijn nu belangrijkere dingen te bespreken.’ Min keek hem scherp aan en hij voelde haar afkeuring door de binding. Nynaeve keek hem ook scherp aan. Waarvoor nu weer? ‘Je aanvaardt die kroon, Darlin, en zodra die documenten zijn ondertekend, wil ik dat je die Seanchanen in hechtenis neemt, en dan elke man in Tyr optrommelt die het ene eind van een zwaard of hellebaard van het andere kan onderscheiden. Ik zal zorgen dat Asha’man je naar Arad Doman brengen.’

‘En ik, mijn Drakenheer?’ vroeg Weiramon gretig. Hij trilde bijna van spanning en stond pronkerig rechtop. ‘Als er moet worden gevochten, kan ik u daar beter dienen dan te luilakken in Cairhien.’ Rhand keek de man onderzoekend aan. En Anaiyella. Weiramon was een stomme dwaas en hij vertrouwde ze geen van beiden, maar hij dacht niet dat ze veel zouden kunnen aanrichten met slechts een handjevol volgelingen. ‘Goed dan. Jullie twee mogen met hoogheer... ik bedoel, koning Darlin mee.’ Anaiyella slikte alsof zij in ieder geval liever zou terugkeren naar Cairhien.

‘Maar wat moet ik dan doen in Arad Doman?’ wilde Darlin weten. ‘Het weinige wat ik erover gehoord heb, geeft me de indruk dat het er een gekkenhuis is.’ Lews Therin lachte woest in Rhands hoofd. ‘Tarmon Gai’don is nabij,’ zei Rhand. Het Licht geve dat het niet te snel zou komen. ‘Je gaat naar Arad Doman om je voor te bereiden op Tarmon Gai’don.’

22

Hoe maak je een anker aan het huilen

Ondanks het gestamp door de langgerekte blauwe golven, zat Harine din Togara kaarsrecht naast haar zuster, net voor hun parasoldragers en de stuurman bij zijn lange roer. Shalon scheen geconcentreerd de twaalf mannen en vrouwen aan de roeiriemen te bestuderen. Of misschien was ze in gedachten verzonken. Er was de laatste tijd meer dan genoeg om over na te denken, niet in de laatste plaats deze ontmoeting waartoe Harine was opgeroepen, maar ze liet haar gedachten drijven. Ordende ze. Telkens wanneer de Eerste Twaalf van de Atha’an Miere samenkwamen sinds ze Illian had verkregen, had ze haar gedachten moeten ordenen voordat ze ernaartoe ging. Toen ze in Tyr aankwam en zag dat Zaides Blauwe Zeemeeuw nog steeds voor anker lag in de rivier, was ze er zeker van geweest dat de vrouw nog in Caemlin was, of tenminste een eind achter de anderen aan kwam. Dat was een pijnlijke vergissing geweest. Hoewel er eigenlijk weinig zou zijn veranderd als Zaide inderdaad weken vertraagd was geweest. Niet voor Harine, tenminste. Nee. Geen gedachten aan Zaide.

De zon stond nog maar een vuist hoog boven de oostelijke horizon, en verschillende vaartuigen van de landgebondenen gingen richting de lange golfbreker waarmee de haven van Illian werd beschermd. Een ervan had drie masten en een soort hoog want, alle grote zeilen waren vierkant. Maar het schip was plomp en moeilijk te besturen, en bonkte spetterend door de lage golven in plaats van erdoor te snijden als een scheermes. De meeste waren klein en hadden lage masten, hun driehoekige zeilen bijna allemaal geheven. Sommige ervan leken vrij snel, maar aangezien de landgebondenen maar zelden uit het zicht van land gingen en doorgaans ’s nachts voor anker gingen uit angst voor zandbanken, hadden ze weinig aan die snelheid. Ladingen die snel moesten worden vervoerd, gingen mee op de schepen van de Atha’an Miere. Tegen hoge kosten, ongetwijfeld. Het was maar een klein aandeel van wat de Atha’an Miere vervoerden, deels vanwege de prijs en deels omdat er maar weinig zaken waren die werkelijk zo’n haast hadden. Bovendien kostte het huren van externe laadruimte een deel van de winst, maar wanneer de stuwadoor zijn eigen handel vanaf zijn eigen schip verkocht, ging alle winst naar het vaartuig en de clan.

Voor zover het oog kon zien, richting oost en west langs de kust, lagen de schepen van de Atha’an Miere voor anker; klippers, zoevers en schichten, de meeste omgeven door zulke volgestouwde volgscheepjes dat het leek op een dronken landfestival. De volgscheepjes roeiden vanuit de stad en boden alles te koop aan, van gedroogd fruit tot grote stukken rund- en schapenvlees, van ijzeren spijkers tot zwaarden en dolken, van hebbedingetjes uit Illian waar een dekzwabber belangstelling voor zou kunnen hebben tot goud en edelstenen. Hoewel het goud meestal maar een dun laagje was dat er binnen een paar maanden afsleet, zodat het koper eronder zichtbaar werd, en de edelstenen niet meer waren dan gekleurd glas. Ze namen ook ratten mee, al waren die gratis. Nu ze al zo lang voor anker lagen, was er op elk schip een rattenplaag. Door de ratten en het snelle bederf van etenswaren was er altijd een markt voor de kramers.

Er dreven ook volgscheepjes om de gigantische schepen uit Seanchan, tientallen ervan, die waren gebruikt in de Ontsnapping. Zo werd het nu genoemd: de grote Ontsnapping uit Ebo Dar. Als je Ontsnapping zei, vroeg niemand welke ontsnapping je bedoelde. Het waren gevaartes met steile rompen, minstens twee keer zo breed als een klipper, misschien geschikt voor varen over woeste zeeën, maar met vreemde wantconstructies en geribde zeilen die te stijf waren om goed te manipuleren. Er kropen overal mannen en vrouwen over die masten en ra’s, om het want om te bouwen naar iets bruikbaarders. Niemand wilde die schepen hebben, maar de scheepswerven zouden jaren de tijd nodig hebben om alle vaartuigen te vervangen die verloren waren gegaan in Ebo Dar. En de kosten! Hoe overdreven breed ze ook waren, die schepen zouden nog vele jaren worden gebruikt. Geen enkele zeilvrouwe had de wens zich in de schulden te steken, te lenen uit de geldkisten van de clan, als het meeste of al haar eigen goud werd ingepikt door de Seanchanen in Ebo Dar. Sommigen, die de pech hadden dat ze geen eigen schepen hadden en ook niet die van de Seanchanen, hadden geen andere keus.

Harines twaalf passeerde de zware muur van de golfbreker, met een dikke laag donker slijm en lang, harig zeewier dat zelfs niet week voor de golven die op de grijze stenen sloegen. De brede, grijsgroene haven van Illian opende zich voor haar, omgeven door grote moerassen die nu deels van winterbruin naar groen begonnen te verkleuren, waarin waadvogels met lange poten leefden. Een lichte bries voerde een streep mist mee over het schip en maakte haar haren vochtig voordat de nevel verder trok door de haven. Vissersbootjes trokken hun netten aan boord langs de randen van het moeras, terwijl een tiental verschillende soorten zeemeeuwen en sternen erboven rondvlogen om te stelen wat ze konden. De stad voorbij de lange stenen dokken vol handelsvaartuigen had haar belangstelling niet, maar de haven... Dat weidse, bijna ronde water was de grootste ankerplaats die er bestond, vol met schepen en riviervaartuigen, de meeste wachtend op hun beurt bij de dokken. Het was er werkelijk vol, met honderden vaartuigen in alle vormen en maten, en niet al die schepen waren van de landgebondenen. Er waren hier alleen klippers, die slanke driemasters die even snel konden varen als dolfijnen. Klippers en drie van die schonkige monsterlijke Seanchaanse vaartuigen. Het waren de schepen van golfvrouwen en zeilvrouwen die de Eerste Twaalf vormden van elke clan, de laatste schepen die nog in de haven pasten voordat hij vol was. Zelfs de haven van Illian had grenzen, en de Raad van Negen, en niet te vergeten die stedehouder in Illian voor de Herrezen Draak, zou lastig worden als de Atha’an Miere hun handel in de weg zouden zitten.

Plotseling stak er een sterke, ijzige wind op vanuit het noorden. Nee, hij stak niet op; hij was er gewoon ineens, op volle sterkte, en sloeg het water in de haven op tot schuimende golven. Er dreef een geur mee van dennenbomen en iets... aardachtigs. Ze wist maar weinig van bomen, maar veel over het hout dat bij de scheepsbouw werd gebruikt. Hoewel ze niet dacht dat er veel dennenbomen waren in de buurt van Illian. Toen merkte ze de streep mist op. Terwijl de schepen dansten en rolden door die wind naar het zuiden, bleef de mist langzaam naar het noorden drijven. Het kostte haar moeite haar handen op haar knieën te houden. Ze wilde heel graag over haar vochtige haren strijken. Ze had gedacht dat na Shadar Logoth niets haar meer van haar stuk kon brengen, maar ze had te veel... vreemde dingen gezien de laatste tijd, vreemde dingen die haar vertelden dat de wereld verdraaide.

Even abrupt als hij was gekomen, was de wind weer verdwenen. Er klonk gemompel, de slagen met de roeiriemen werden onregelmatig, en de vierde roeiriem aan bakboord raakte uit de maat en spetterde water in de boot. De bemanning wist dat de wind zich niet zo hoorde te gedragen.

‘Rustig,’ zei Harine streng. ‘Rustig!’

‘Samenwerken, stelletje landgebonden lompenventers,’ riep haar dek-vrouwe vanaf de boeg. Jadein was slank en leerachtig en had ook lederen longen. ‘Moet ik de maat voor jullie aangeven?’ Sommigen vertrokken boos hun gezicht bij de dubbele belediging, anderen keken chagrijnig, maar de roeiriemen begonnen weer soepel te bewegen.

Nu bestudeerde Shalon de mist. Wat ze zag, wat ze ervan dacht, zou moeten wachten. Harine wilde liever niet dat haar bemanning het antwoord zou horen. Ze hadden al genoeg gezien om hun angst aan te jagen.

De stuurman koerste met de twaalf op een van de grote Seanchaanse schepen af, waar de volgscheepjes in de buurt werden weggejaagd voordat de kramers nog maar twee woorden hadden gezegd. Het was een van de grootste schepen, met een hoge boegopbouw van drie verdiepingen. Drie! En het ding had zelfs twee balkons langs de boeg! Ze zou niet graag zien wat een zee, gedreven door een cemaros of een van de soheens van de Arythische Oceaan, daarmee zou doen. Andere twaalven en een paar achten wachtten op hun beurt om naar het vaartuig toe te gaan, in volgorde van rang van hun passagiers. Jadein stond op en bulderde: ‘Shodein!’ Haar stem droeg ver, en een naderende twaalf maakte een bocht terug. De andere bleven wachten.

Harine stond pas op toen de bemanning de roeiriemen had stilgelegd en die aan stuurboord hadden ingehaald, waardoor de twaalf soepel tot stilstand kwam, Jadein een touw kon grijpen en het kleinere vaartuig tegen het grotere kon leggen. Shalon zuchtte. ‘Houd moed, zuster,’ zei Harine. ‘We hebben Shadar Logoth overleefd, al weet ik niet zeker, het Licht helpe me, wat we hebben overleefd.’ Ze lachte blaffend. ‘Meer nog, we hebben Cadsuane Melaidhrin overleefd, en ik betwijfel of iemand anders hier dat zou hebben gekund.’

Shalon glimlachte zwakjes terug, maar ze glimlachte tenminste. Harine klom tegen de touwladder omhoog, even gemakkelijk alsof ze nog twintig jaar jonger was, en werd aan boord getrokken door de dekmeester, een vierkante kerel met een vers litteken onder de lederen lap waar zijn rechteroog had gezeten. Velen waren gewond geraakt tijdens de Ontsnapping. Velen waren gestorven. Zelfs het dek van dit schip voelde vreemd aan onder haar blote voeten, omdat de planken in een vreemd patroon waren gelegd. De bemanning was echter op de goede manier gepositioneerd, twaalf mannen met blote borsten links van haar, twaalf vrouwen in felgekleurde linnen hemden rechts van haar, en allemaal maakten ze een diepe buiging waarbij ze recht omlaag naar het dek keken. Ze wachtte op Shalon en de parasoldragers voordat ze verder liep. De zeilvrouwe en windvindster van het schip, aan het eind van de rijen, maakten een minder diepe buiging maar raakten hun hart, lippen en voorhoofd aan. Ze droegen net als zij en Shalon witte rouwstola’s tot aan hun middel, die bijna hun vele halssnoeren bedekten.

‘Mijn schip verwelkomt u, golfvrouwe,’ zei de zeilvrouwe, ruikend aan haar geurdoosje, ‘en de genade van het Licht zij met u, tot u zijn dekken verlaat. De anderen wachten op u in de grote hut.’

‘De genade van het Licht zij eveneens met u,’ antwoordde Harine. Turane, in een blauwzijden broek en een roodzijden hemd, was zo stevig dat haar windvindster, Serile, er slank uitzag. Ze had een glans in haar ogen en een zure trek om haar mond, maar noch die, noch het ruiken aan het geurdoosje was als onbeleefdheid bedoeld. Turane was niet zo dapper. Die blik gaf ze iedereen. Haar eigen vaartuig lag op de bodem van de haven van Ebo Dar, en de haven stonk inderdaad na de reine lucht van de open zee.

De grote hut besloeg bijna de hele lengte van de grote opbouw en er stonden geen meubels behalve dertien stoelen en een tafel tegen het schot, waar hoge wijnkannen en bekers van geel porselein op stonden. Een twintigtal vrouwen in brokaatzijde zouden de ruimte bij lange na niet hebben gevuld. Ze was de laatste van de Eerste Twaalf van de Atha’an Miere die aankwam, en de andere golfvrouwen reageerden op haar zoals ze al verwachtte. Lincora en Wallein draaiden haar opzettelijk de rug toe. Niolle met haar ronde gezicht wierp haar een boze blik toe, en beende toen weg om haar beker te vullen. Lacine, zo slank dat haar boezem enorm leek, schudde haar hoofd alsof ze zich afvroeg wat Harine hier deed. Anderen gingen door met kletsen alsof ze er niet was. Ze droegen natuurlijk allemaal de rouw-stola.

Pelanna beende over het dek naar haar toe, en ze zag er gevaarlijk uit met het lange roze litteken over de rechterzijde van haar vierkante gelaat. Haar haren met kleine krulletjes waren bijna helemaal grijs, en de ereketting over haar linkerwang was zwaar van de gouden penningen die haar triomfen weerspiegelden, waaronder die voor haar aandeel in de Ontsnapping. Haar polsen en enkels droegen nog de afdrukken van Seanchaanse ketenen, hoewel die nu verborgen gingen onder haar zijden kleding.

‘Ik hoop dat je hersteld bent, Harine, als het Licht het wil,’ zei ze. Ze hield haar hoofd schuin en sloeg haar mollige, getatoeëerde handen ineen in geveinsd medeleven. ‘Je hebt toch geen pijn meer? Ik heb toch maar een kussen op je stoel gelegd, voor het geval dat.’ Ze lachte bulderend en keek haar windvindster aan, maar Caire keek nietszeggend terug alsof ze het niet had gehoord en glimlachte toen lichtjes.

Pelanna fronste haar voorhoofd. Als zij over iets lachte, moesten diegenen die onder haar stonden ook lachen. De statige windvindster had echter haar eigen kopzorgen, namelijk een dochter die werd vermist onder de landgebondenen, ontvoerd door Aes Sedai. Daar zou voor moeten worden geboet. Je hoefde Caire of Pelanna niet te mogen om te weten dat dat nodig was.

Harine glimlachte lichtjes naar de twee en liep zo dicht langs Pelanna heen dat de vrouw achteruit moest stappen om te voorkomen dat Harine op haar tenen zou trappen, wat ze met een boze blik deed. Dochter van het zand, dacht Harine zuur.

Maar toen Mareil naderde, lachte ze echt. De lange, slanke vrouw, met evenveel wit als zwart in haar schouderlange haren, was al haar vriendin sinds ze samen als dekzwabbers waren begonnen op een oude klipper, bij een zeilvrouwe met een ijzeren vuist die verbitterd was geraakt door haar gebrek aan vooruitzichten. Toen ze hoorde dat Mareil uit Ebo Dar was ontsnapt, ongedeerd nog wel, was ze blij geweest. Ze keek Pelanna en Caire fronsend aan. Tebreille, haar windvindster, grimaste ook naar de twee, maar in tegenstelling tot hen was dat niet omdat Mareil daarop stond. Tebreille en Caire waren zusters en deelden de zorg over Talaan, Caires dochter, maar verder zouden ze elkaar voor een koperstuk de keel hebben afgesneden. Of beter nog, wat hen betrof, de ander het afvalwater in het ruim laten opdweilen. De diepste haat was die tussen gezusters.

‘Laat die moddereenden niet naar je pikken, Harine.’ Mareils stem was laag voor een vrouw, maar welluidend. Ze gaf Harine een van de twee bekers die ze bij zich had. ‘Je deed wat jij dacht dat het beste was, en als het Licht het wil, komt alles goed.’

Ondanks zichzelf richtte Harine haar blik op de ring die aan een van de balken boven haar hoofd was bevestigd. Die had inmiddels wel weg kunnen worden gehaald. Ze wist zeker dat hij er alleen nog maar hing om haar te pesten. Die vreemde jonge vrouw Min had gelijk gehad. Haar Overeenkomst met de Coramoor was beoordeeld als gebrekkig, omdat er te veel werd weggegeven en te weinig in ruil daarvoor werd verlangd. In deze hut, onder toeziend oog van de Eerste Twaalf en de Vrouwe der Schepen, was ze uitgekleed en aan haar enkels aan die ring gehangen, vervolgens met haar handen aan een andere ring in het dek vastgebonden en geslagen tot ze haar longen uit haar lijf had geschreeuwd. De striemen en blauwe plekken waren vervaagd, maar de herinnering bleef, hoe ze ook haar best deed die te onderdrukken. Maar ze had niet geschreeuwd om genade of respijt. Dat nooit, anders had ze geen andere keus gehad dan terzijde te stappen en gewoon weer een zeilvrouwe te worden terwijl iemand anders werd verkozen tot golfvrouwe van clan Shodein. De meeste vrouwen in deze ruimte vonden dat ze dat toch had moeten doen na zo’n straf, misschien Mareil zelfs ook wel. Maar ze putte moed uit het andere deel van Mins voorspelling. Op een dag zou ze Vrouwe der Schepen zijn. Wettelijk gezien konden de Eerste Twaalf van de Atha’an Miere elke golfvrouwe verkiezen tot Vrouwe der Schepen, maar slechts vijf keer in meer dan drieduizend jaar hadden ze iemand gekozen van buiten hun eigen groep. De Aes Sedai zei dat Mins vreemde visioenen altijd uitkwamen, maar ze was niet van plan erop te gokken.

‘Alles komt goed, Mareil, als het Licht het wil,’ zei ze. Uiteindelijk. Ze moest alleen de moed hebben om de rit die eerst nog kwam uit te zitten. Zoals gebruikelijk arriveerde Zaide zonder poespas. Ze beende naar binnen, gevolgd door haar windvindster Shielyn, lang en slank en gereserveerd, en door Amylia, de lichtharige Aes Sedai met de grote boezem die Zaide mee had genomen uit Caemlin. Haar leeftijdloze gezicht leek altijd verbaasd te staan en haar opvallende blauwe ogen waren heel groot, en om de een of andere reden hijgde de Aes Sedai.

Iedereen boog, maar Zaide lette er niet op. Ze was klein in haar groene brokaat en witte rouwstola, met een kort kapsel van grijzende krulletjes, maar toch lukte het haar er even groot uit te zien als Shielyn. Het kwam door haar aanwezigheid, moest Harine toegeven. Zaide had dat, en ze liet zich niet van haar stuk brengen, zelfs niet als ze door een cemaros vastzat aan de lijzijde van een oever. Ze was niet alleen teruggekeerd met de eerste van de Aes Sedai die in de overeenkomst waren beloofd als tegenprestatie voor gebruik van de Schaal der Winden, maar ook met haar eigen overeenkomst: een stuk land in Andor onder bestuur van de Atha’an Miere. Daar waar Harines Overeenkomst tekortschoot, was men erg blij met die van Zaide. Dat en het feit dat ze rechtstreeks naar Illian was gekomen via een van die vreemde Poorten die haar eigen windvindster had geweven, waren niet de enige redenen geweest waarom ze nu Vrouwe der Schepen was, maar hadden er zeker toe bijgedragen. Harine zelf vond dat Reizen niet zoveel voorstellen. Shalon kon nu een Poort maken, maar het viel niet mee om er een op het dek van een schip te maken zonder schade te veroorzaken, zelfs op vlak water zoals dit, vooral vanaf het dek van een ander schip. En niemand kon een Poort maken die groot genoeg was om met een schip doorheen te zeilen. Het stelde niet veel voor.

‘De man is nog niet aangekomen,’ meldde Zaide. Ze ging op een stoel zitten die met zijn rug tegen de grote vensters in de romp stond, schikte haar lange rode sjerp met franje en verschoof de met smaragden bezette dolk die door de sjerp was gestoken. Ze was heel nauwgezet. Het sprak voor zich dat alles aan boord van een schip op zijn eigen plaats hoorde – netheid was een gewoonte en een noodzaak – maar zelfs dan was ze veeleisend. De andere stoelen, geen ervan op de juiste manier aan het dek bevestigd, stonden in twee rijen tegenover elkaar, en de golfvrouwen namen plaats terwijl de windvindster van elke vrouw achter haar stoel ging staan. ‘Schijnbaar is het zijn bedoeling dat we op hem wachten. Amylia, zorg dat alle bekers zijn gevuld.’ Ah. Schijnbaar had de vrouw weer eens iets verkeerd gedaan.

Amylia sprong op, trok haar bronskleurige rokken op tot onder haar knieën en rende naar de tafel waarop de wijnkannen stonden. Iets heel verkeerds, schijnbaar. Harine vroeg zich af hoe lang Zaide haar nog zou toestaan gewaden te dragen in plaats van broeken, die veel praktischer waren aan boord van een schip. Het zou zeker een schok voor haar zijn wanneer ze uit het zicht van land waren en de hemden uitgingen. Amylia was van de Bruine Ajah en wilde de Atha’an Miere bestuderen, maar ze kreeg maar weinig tijd voor haar studie. Haar doel was werken, en Zaide zorgde ervoor dat ze dat deed. Ze was hier om de windvindsters alles te leren wat de Aes Sedai wisten. Ze was daar nog steeds van streek over, maar landgebonden onderwijzers, zeldzaam als ze waren, waren nauwelijks een snorhaar hoger in rang dan de dekzwabbers. Aanvankelijk had de vrouw schijnbaar gedacht dat haar waardigheid minstens gelijk was aan die van Zaide! De roede van de dekmeester die haar achterwerk regelmatig raakte, zorgde ervoor dat ze van gedachten veranderde, al ging het langzaam. Amylia had zelfs drie keer geprobeerd te deserteren! Vreemd genoeg kon ze geen Poorten maken, die kennis werd haar zorgvuldig onthouden, en ze had moeten weten dat ze te goed in de gaten werd gehouden om iemand om te kopen voor een plaats aan boord van een volgschip. Ze zou het waarschijnlijk niet snel opnieuw proberen. Volgens zeggen was haar verteld dat een vierde poging haar een openbare afstraffing zou opleveren, gevolgd door een tijdje aan haar enkels in het want. Niemand wilde zich die schande op de hals halen. Zeilvrouwen en zelfs golfvrouwen waren verlaagd tot dekzwabbers na zoiets, en verstopten zichzelf en hun schande graag tussen de menigte mannen en vrouwen die aan de touwen sjorden en de zeilen bedienden.

Harine haalde haar kussen van de stoelzitting en liet het minachtend op het dek vallen, en nam toen plaats aan het einde van de linker-rij, met Shalon achter zich. Ze was de jongste op Mareil na, die tegenover haar zat. Maar Zaide zou slechts één stoel verderop hebben gezeten als ze niet die zes dikke gouden oorringen per oor had en de kettingen waarmee ze verbonden waren. Misschien deden haar oorlellen nog wel pijn van de gaatjes. Dat was een plezierige gedachte. ‘Aangezien hij ons laat wachten, moeten wij hem misschien laten wachten als hij uiteindelijk opdaagt.’ Met haar beker in de hand wuifde ze de ongeruste Aes Sedai weg, die zich naar Mareil haastte. Dom wicht. Wist ze niet dat ze de Vrouwe der Schepen eerst had moeten bedienen, en vervolgens de golfvrouwen op basis van senioriteit?

Zaide speelde met haar geurdoosje, dat aan een heel zware gouden ketting om haar hals hing. Ze droeg ook een brede, strakke halsband van zware gouden schakels; een geschenk van Elayne uit Andor. ‘Hij komt van de Coramoor,’ zei ze droog, ‘aan wie jij had moeten blijven plakken als een zeepok.’ Haar stem verhardde geen ogenblik, maar elk woord was een klap in Harines gezicht. ‘Behalve in geval van bittere noodzaak kan ik niet directer spreken met de Coramoor dan via deze man, aangezien jij ermee hebt ingestemd dat hij niet meer dan drie keer per twee jaar naar me toe hoeft te komen. Door jou moet ik de onbeleefdheid van die man verdragen als hij een ruwe dronkenlap blijkt te zijn die na elke tweede zin naar de reling moet lopen om zijn maag te legen. De ambassadeur die ik naar de Coramoor stuur, zal iemand zijn die weet hoe ze haar bevelen moet opvolgen.’ Pelanna lachte vals. Ze dacht dat iedereen zo was als zij.

Shalon kneep geruststellend in Harines schouder, maar dat had ze niet nodig. Bij de Coramoor blijven? Ze kon op geen enkele manier aan iemand uitleggen, zelfs niet aan Shalon, hoe ruw Cadsuanes methoden waren om te zorgen dat ze haar zin kreeg, of haar volkomen gebrek aan ontzag voor Harines waardigheid. Ze was in naam ambassadeur voor de Atha’an Miere geweest, en ze moest dansen op elk wijsje dat de Aes Sedai floot. Ze wilde wel toegeven, al was het maar alleen aan zichzelf, dat ze bijna had gehuild van opluchting toen ze besefte dat die vervloekte vrouw haar zou laten vertrekken. Bovendien kwamen de visioenen van dat meisje altijd uit. Dat zeiden de Aes Sedai, en zij konden niet liegen. Het was voldoende. Turane glipte de hut binnen en maakte een buiging voor Zaide. ‘De afgevaardigde van de Coramoor is gearriveerd, Scheepsvrouwe. Hij... hij is uit een Poort gestapt op het kwartdek.’ Dit zorgde voor gemompel onder de windvindsters, en Amylia kwam met een ruk overeind alsof ze de roede van de dekmeester weer had gevoeld, ik hoop dat hij je dek niet te zeer heeft beschadigd, Turane,’ zei Zaide. Harine nam een slokje wijn om haar glimlach te verbergen. Schijnbaar zouden ze die man laten wachten, tenminste een tijdje. ‘Helemaal niet, Scheepsvrouwe.’ Turane klonk verbaasd. ‘De Poort ging een goede voet boven het dek open, en hij kwam vanaf een van de dokken van de stad.’

‘Ja,’ fluisterde Shalon. ik begrijp hoe dat gaat.’ Ze vond alles wat met de Kracht te maken had geweldig.

‘Dat moet een schok geweest zijn, om ineens een stenen dok boven je kwartdek te zien,’ zei Zaide. ‘Goed dan. Ik zal zien of de Coramoor me een ruwe dronkenlap heeft gestuurd. Stuur hem naar binnen, Turane. Maar niet te snel. Amylia, krijg ik nog wijn voor het donker wordt?’

De Aes Sedai maakte een verschrikt geluidje en rende, jammerend alsof ze op het punt stond in tranen uit te barsten, om een beker te halen terwijl Turane een buiging maakte en vertrok. Licht, wat had Amylia gedaan? Er verstreek enige tijd, en Zaide had haar wijn allang gekregen toen een grote man met donker krullend haar tot op zijn brede schouders de hut binnenkwam. Hij was zeker niet ruw, en leek ook niet dronken. Op de hoge kraag van zijn zwarte overjas zat aan de ene kant een zilveren pin in de vorm van een zwaard, en aan de andere een rood met gouden pin in de vorm van zo’n wezen dat rond de onderarmen van de Coramoor was aangebracht. Een draak. Ja, zo werden die genoemd. Een ronde pin op zijn linkerschouder had drie gouden kronen op een blauw gebrandverfde achtergrond. Een zegel, misschien? Was hij een landgebonden edele? Had de Coramoor dan eer bewezen aan Zaide door deze man te sturen? Ze kende Rhand Altor goed, en betwijfelde of hij het met opzet had gedaan. Niet dat hij probeerde iemand te onteren, maar hij gaf maar weinig om de eer van anderen.

De man maakte een buiging voor Zaide, waarbij hij het zwaard aan zijn zijde soepel uit de weg hield, maar hij raakte zijn hart, lippen en voorhoofd niet aan. Ach, sommige tekortkomingen moest je door de vingers zien bij de landgebondenen. ‘Mijn verontschuldigingen als ik laat ben, Scheepsvrouwe,’ zei hij, ‘maar het leek me zinloos te komen voordat iedereen er was.’ Hij moest wel een heel goed kijkglas hebben om dat vanaf de haven te kunnen zien. Zaide keek hem fronsend, bestuderend aan terwijl ze van haar wijn nipte. ‘Hebt u een naam?’ ik ben Logain,’ zei hij eenvoudig.

De helft van de vrouwen in de ruimte haalde geschrokken adem, en van de meeste andere viel de mond open. Er werd zelfs met wijn gemorst. Niet door Zaide en niet door Harine, maar door anderen. Logain. Dat was een naam die zelfs de Atha’an Miere kenden. ‘Mag ik spreken, Scheepsvrouwe?’ vroeg Amylia ademloos. Ze greep de porseleinen kan zo stevig vast dat Harine vreesde dat die zou breken, maar de vrouw had voldoende geleerd om te wachten tot Zaide knikte. Toen uitte ze een ademloze spraakwaterval. ‘Deze man was een valse Draak. Hij is ervoor gestild. Hoe hij weer kan geleiden weet ik niet, maar hij geleidt saidin. Saidin! Hij is besmet, Scheepsvrouwe. Als u zich met hem inlaat, roept u de woede van de Witte Toren over u af. Ik weet...’

‘Genoeg,’ onderbrak Zaide haar. ‘Je weet intussen heel goed hoe bang ik ben voor de woede van de Witte Toren.’

‘Maar...!’ Zaide stak één vinger op, en de Aes Sedai liet met een klap haar mond dichtvallen en vertrok die in een misselijke grimas. Dat ene woord was al genoeg om de zus van de dekmeester weer te moeten kussen, en dat wist ze.

‘Wat ze zegt is deels waar,’ zei Logain rustig. ‘Ik ben Asha’man, maar er is geen smet meer. Saidin is rein. De Schepper besloot ons genadig te zijn, schijnbaar. Ik heb een vraag voor haar. Wie dient u, Aes Sedai: Egwene Alveren of Elaida a’Roihan?’ Amylia hield wijselijk haar mond.

‘Het komende jaar dient ze mij, Logain,’ zei Zaide streng. De Aes Sedai kneep haar lichtgekleurde ogen een ogenblik dicht, en toen ze weer opengingen waren ze nog groter dan daarvoor, hoe onmogelijk dat ook scheen, en stonden ze angstig. Had ze soms gedacht dat Zaide zou toegeven en haar eerder zou laten vertrekken? ‘U kunt uw vragen aan mij stellen,’ vervolgde de Scheepsvrouwe, ‘maar eerst heb ik er twee voor u. Waar is de Coramoor? Ik moet een ambassadeur naar hem toe sturen, en hij moet haar bij zich in de buurt houden, zoals overeengekomen. Herinner hem daaraan. En welke boodschap brengt u van hem? Een verzoek om een dienst, neem ik aan.’

‘Waar hij is kan ik niet zeggen.’ De man glimlachte een beetje, alsof hij een grapje had gemaakt. Hij glimlachte! ik eis...’ begon Zaide, maar hij onderbrak haar, wat woedend gemompel en boze blikken van de andere vrouwen tot gevolg had. Die dwaas leek te denken dat hij gelijkstond met de Vrouwe der Schepen! ‘Hij wil zijn verblijfplaats voorlopig geheimhouden, Scheepsvrouwe. De Verzakers hebben pogingen gedaan hem te vermoorden. Ik ben echter wel bereid om Harine din Togara met me mee te nemen. Voor zover ik heb gehoord, vond hij haar aanvaardbaar.’ Harine schrok zo dat ze wijn over de rug van haar hand morste, en ze nam meteen een grote slok. Nee, Zaide zou scheiden van Amel en met een ballaststeen trouwen voordat ze Harine din Togara als haar ambassadeur zou sturen. Maar toch, zelfs de gedachte was al genoeg om haar tong aan haar verhemelte te laten kleven. Zelfs Vrouwe der Schepen worden was misschien niet voldoende compensatie als ze gedwongen was om Cadsuane nog langer te verdragen. Zaide bestudeerde Logain met een uit steen gehouwen gezicht en droeg Amylia op om wijn voor hem in te schenken. De Aes Sedai schrok, en tegen de tijd dat ze bij de tafel was, trilde ze zo dat de rand van de kan tegen de beker ratelde. Er viel bijna evenveel wijn op het dek als er in de beker terechtkwam. Opmerkelijk genoeg liep Logain naar haar toe en legde zijn handen op haar schouders. Was hij er zo een die anderen hun eigen werk niet kon laten doen? ‘U hebt niets van mij te vrezen, Amylia Sedai,’ zei hij tegen haar. ik heb al heel lang niemand meer opgegeten.’ Ze staarde met open mond naar hem op, alsof ze niet zeker wist of hij een grapje maakte. ‘En de dienst waarom hij verzoekt?’ vroeg Zaide. ‘Geen verzoek, Scheepsvrouwe.’ Hij tilde de kan op zodat de beker niet overstroomde. Met de beker in zijn hand draaide hij Amylia zijn rug toe, maar ze staarde er toch naar. Licht, die vrouw vond altijd wel manieren om in de problemen te raken. ‘Een beroep op uw kant van de Overeenkomst met de Coramoor. U hebt hem onder andere schepen beloofd, en hij heeft schepen nodig om voedsel en andere zaken naar Bandar Eban te vervoeren vanuit Illian en Tyr.’

‘Dat kan geregeld worden,’ zei Zaide. Ze kon haar opluchting niet geheel verbergen, maar ze keek wel fronsend naar Harine. Pelanna keek ook boos, natuurlijk, maar dat gold ook voor Lacine en Niolle en verschillende anderen. Harine onderdrukte een zucht. Sommige bijzonderheden van de Overeenkomst waren nogal lastig, moest ze toegeven, zoals de eis dat de Vrouwe der Schepen bereid moest zijn om drie keer per twee jaar naar hem toe te gaan. De Jendai-voorspelling zei dat de Atha’an Miere de Coramoor moesten dienen, maar er waren maar weinig mensen die vonden dat de Vrouwe der Schepen moest rennen als hij riep. De anderen waren er echter niet bij geweest, bij een onderhandeling met een Aes Sedai die ervan overtuigd was dat ze geen andere keus had dan hoe dan ook een Overeenkomst te sluiten. Het was een waarheid als het Licht: het was een wonder dat ze nog zoveel gekregen had! ‘Bevoorrading voor meer dan een miljoen mensen, Scheepsvrouwe,’ voegde Logain er even achteloos aan toe alsof hij om nog een beker wijn vroeg. ‘Hoeveel meer, dat weet ik niet, maar Bandar Eban verhongert. De schepen moeten zo snel mogelijk aankomen.’ De aanwezigen waren geschokt. Harine was niet de enige die een grote slok wijn nam. Zelfs Zaide zette grote ogen op. ‘Daarvoor zijn misschien wel meer klippers nodig dan wij hebben,’ zei ze uiteindelijk, niet in staat het ongeloof uit haar stem te houden. Logain haalde zijn schouders op alsof het niet belangrijk was. ‘Maar toch, dat is wat hij van u eist. Gebruik als het moet andere schepen.’ Zaide verstijfde in haar stoel. Hij eiste. Overeenkomst of niet, dat was onverstandige taal tegen haar.

Turane glipte de hut weer binnen, doorbrak de gedragsregels en rende op haar blote voeten naar Zaide toe. Ze boog voorover en fluisterde in het oor van de Scheepsvrouwe. Zaides gezicht vertrok langzaam van afgrijzen. Ze tilde haar geurdoosje een stukje omhoog, rilde toen en liet het weer op haar boezem vallen. ‘Stuur haar naar binnen,’ zei ze. ‘Meteen. Er is nieuws waar een anker van gaat huilen,’ vervolgde ze toen Turane de hut uit rende. ‘Ik zal het jullie laten vertellen door degene die het nieuws brengt. U moet wachten,’ zei ze toen Logain zijn mond opendeed. ‘U moet wachten.’ Hij was wel zo verstandig om zijn mond te houden, maar niet om zijn ongeduld te verbergen. Hij beende naar de muur van de hut en bleef daar staan, zijn lippen opeen geperst en zijn voorhoofd gefronst. De jonge vrouw die binnenkwam en een diepe buiging voor Zaide maakte, was lang en slank, en ze had mooi kunnen zijn als haar gezicht er niet zo verwilderd uitzag. Haar blauw linnen hemd en groene broek zagen eruit alsof ze ze al dagen droeg, en ze wankelde van vermoeidheid. Aan haar ereketen hingen maar een paar penningen, omdat ze nog zo jong was, maar Harine zag dat er niet minder dan drie bij waren voor zeer moedige daden.

‘Ik ben Cemeille din Selaan Langoog, Scheepsvrouwe,’ zei ze hees, ‘zeilvrouwe van de schicht Windrenner. Ik heb zo snel gevaren als ik kon, maar ik vrees dat het te laat is om nog iets te doen. Ik ben op elk eiland tussen Tremalkin en hier gestopt, maar ik was telkens te laat.’ Er liepen tranen over haar wangen, maar ze scheen zich er niet van bewust te zijn.

‘Vertel de Eerste Twaalf je bedroevende nieuws in je eigen woorden en in je eigen tempo,’ zei Zaide vriendelijk. ‘Amylia, geef haar wijn!’ Dat klonk helemaal niet zo vriendelijk. De Aes Sedai sprong op om haar te gehoorzamen.

‘Bijna drie weken geleden,’ zei Cemeille, ‘begonnen de Amayar op Tremalkin het geschenk van de overtocht te vragen naar andere eilanden. Telkens een man en een vrouw naar elk eiland. Degenen die vroegen om Aile Somara, vroegen of men ze in boten buiten het zicht van land konden brengen toen ze hoorden dat de Seanchanen heel Somara in handen hebben.’ Ze pakte een volle beker aan van Amylia, knikte dankbaar en nam een paar slokken. Harine keek Mareil vragend aan, die lichtjes haar hoofd schudde. Geen Amayar had voor zover Harine wist ooit het geschenk van de overtocht gevraagd, maar voor hen was het werkelijk een geschenk waarvoor geen geschenk in ruil werd verwacht. En ze vermeden het zout, hielden hun vissersbootjes dicht bij de kust, dus was het al even vreemd dat ze vroegen om buiten het zicht van het land te worden gebracht. Maar wat was hier zo ernstig aan?

‘Alle Amayar in de havens vertrokken, zelfs degenen die nog geld kregen van de scheepswerven, maar niemand dacht er de eerste twee of drie dagen verder over na.’ De wijn had Cemeilles keel nog niet voldoende gesmeerd, en ze klonk nog steeds hees. Ze wreef met de rug van haar hand over de tranen op haar wangen. ‘Dat deden we pas toen we beseften dat ze geen van allen terug waren gekomen. De landvoogd stuurde mensen naar de dorpen van de Amayar, en zij ontdekten...’ Ze kneep haar ogen dicht. ‘De Amayar waren allemaal dood of stervende. Mannen, vrouwen’ – haar stem brak – ‘kinderen.’

Er steeg rouwgejammer op in de hut, en Harine verbaasde zich toen ze besefte dat ze zelf ook die hoge geluiden voortbracht. Bedroevend genoeg om een anker aan het huilen te maken? Dit zou de hemelen aan het snikken moeten brengen. Geen wonder dat de zeilvrouwe hees was. Hoeveel uren, hoeveel dagen had ze gehuild sinds ze van deze ramp had gehoord?

‘Hoe?’ wilde Pelanna weten toen het gejammer stilviel. Ze leunde met een onthutst gezicht voorover in haar stoel. Ze hield haar geurdoosje onder haar neus alsof de geur ervan de stank van dit nieuws kon verdringen. ‘Een ziekte? Spreek op, vrouw!’

‘Vergif, golfvrouwe,’ antwoordde Cemeille. Ze worstelde om zich te vermannen, maar er bleven tranen over haar wangen lopen. ‘Overal waar ik ben geweest was het hetzelfde. Ze hebben hun kinderen vergif toegediend, waardoor ze in slaap vielen en niet meer wakker werden. Schijnbaar was er niet voldoende van, want veel volwassenen hebben trager werkend vergif gebruikt. Enkelen leefden nog toen we ze vonden en konden nog iets zeggen. De Grote Hand op Tremalkin is gesmolten. De heuvel waar hij op stond is nu een diep gat. Schijnbaar hadden de Amayar Voorspellingen die spraken over de Hand, en toen die vernietigd was dachten ze dat het einde der tijden was gekomen, wat zij het einde van de Illusie noemden. Ze dachten dat het tijd voor hen was om deze... illusie te verlaten’ – ze sprak het woord uit met een bittere lach – ‘die wij de wereld noemen.’ is er niemand gered?’ vroeg Zaide. ‘Helemaal niemand?’ Er glinsterden ook tranen op haar wangen, maar dat kon Harine haar niet kwalijk nemen. Haar eigen wangen waren ook nat. ‘Niemand, Scheepsvrouwe.’

Zaide stond op en straalde ondanks haar tranen overwicht uit, en haar stem klonk vast. ‘De snelste schepen moeten naar alle eilanden worden gestuurd. Zelfs naar die van Aile Somara. We moeten iets doen. Toen het zout voor de eerste maal stilde na het Breken, vroegen de Amayar om onze bescherming tegen schurken en plunderaars, en we zijn hun nog steeds bescherming verschuldigd. Als we nog maar een handjevol overlevenden kunnen vinden, dan zijn we hun dat schuldig.’

‘Ik heb nog nooit zo’n droevig verhaal gehoord.’ Logains stem klonk te luid toen hij naar Zaide toe liep. ‘Maar uw schepen zijn toegezegd aan Bandar Eban. Als u niet voldoende klippers hebt, dan moet u uw andere snelle schepen ook gebruiken. Allemaal, als het nodig is.’

‘Bent u gek én harteloos?’ wilde Zaide weten. Ze zette haar vuisten op haar heupen en zag eruit alsof ze op een kwartdek stond. Haar boze blikken priemden naar Logain. ‘We moeten rouwen. We moeten redden wie we kunnen, en rouwen om de talloze duizenden die we niet kunnen redden.’

Ze had net zo goed kunnen glimlachen, want haar boze blikken deerden Logain niet. Toen hij sprak, scheen het Harine toe dat de ruimte koud werd en het licht dimde. Ze was niet de enige vrouw die haar armen om zich heen sloeg tegen de kilte. ‘Rouwen jullie maar als het moet,’ zei hij, ‘maar rouw dan onderweg naar Tarmon Gai’don.’

23

Oproep tot een zitting

Magla en Salita waren de hele ochtend weg en Romanda had de verstelde bruine tent voor zichzelf, eindelijk eens een kans om te lezen, hoewel de twee niet bij elkaar passende koperen lampen op het tafeltje vaag stonken naar bedorven olie. Tegenwoordig moest je met dat soort dingen leren leven. Misschien zouden sommigen De Vlam, het Zwaard en het Hart ongepast vinden voor haar verworvenheden en positie – als meisje in Far Madding had ze dergelijke boeken niet mogen lezen – maar het was een aangename afwisseling van de droge geschiedenissen en angstaanjagende verslagen over bedervend voedsel. Ze had vroeger wel meegemaakt dat een stuk rundvlees maandenlang zo vers bleef als op de dag dat de koe was geslacht, maar nu faalden de Voorraadkamers een voor een. Sommige mensen mompelden dat er een fout moest zitten in de creatie van Egwene, maar dat was maar geklets. Als een weving eenmaal werkte, dan zou die altijd blijven werken als ze goed werd uitgevoerd, behalve als iemand de weving verstoorde, en Egwenes nieuwe wevingen werkten altijd naar behoren. Dat moest ze de vrouw nageven. En hoe ze ook hun best deden – en ze hadden heel erg hun best gedaan – niemand kon enige inmenging bespeuren. Het was alsof saidar zelf faalde. Dat was ondenkbaar. En onontkoombaar. Het ergste van alles was dat niemand er iets op wist! Zij zeker niet. Een korte pauze met wat verhalen over liefde en avontuur was veel beter dan te peinzen over futiliteit en het volkomen falen van iets wat van nature onfeilbaar was.

De Novice die de tent opruimde was verstandig genoeg om niets over haar in hout gebonden boek te zeggen of er zelfs maar meer dan eens naar te kijken.

Bodewin Cauton was best knap en een intelligent meisje, hoewel ze iets van haar broer had rond haar ogen en behoorlijk wat meer dan ze wilde toegeven in haar hoofd. Ze was ongetwijfeld al hard op weg naar de Groene Ajah, of misschien de Blauwe. Het meisje wilde avonturen beleven, er niet alleen maar over lezen, alsof het leven van een Aes Sedai haar niet al meer dan genoeg avonturen zou brengen. Romanda voelde geen spijt over het pad van het meisje. De Gele zuster had meer dan genoeg andere geschikte Novices kunnen kiezen. Het was natuurlijk uitgesloten dat ze een van de oudere vrouwen zou aanvaarden, maar dan nog was er een overdaad aan keuze. Ze probeerde zich te concentreren op de bladzijde. Ze vond het verhaal van Birgitte en Gaidal Cain erg mooi. De tent was niet bijzonder groot en stond nogal vol. Er stonden drie harde veldbedden van tentdoek, nauwelijks zachter gemaakt door de dunne matrassen met bultige wol erin, drie stoelen met ladderruggen die duidelijk door verschillende ambachtslieden waren gemaakt, een gammele wastafel met een gebarsten spiegel en een blauwe kan in een witte kom. De tafel was verstevigd met een blokje hout onder een van de poten, en er stonden ook nog kisten met koperen banden voor kleding, bedlinnen en persoonlijke bezittingen. Als Gezetene had ze de tent voor zichzelf kunnen hebben, maar ze vond het wel prettig om Magla en Salita in de gaten te kunnen houden. Ze zaten dan wel allemaal voor de Gele Ajah, maar dat was geen reden om te goed van vertrouwen te zijn. Magla was kennelijk haar bondgenote in de Zaal, maar ze deed veel te vaak wat ze zelf wilde, en Salita deed maar zelden iets anders. Toch was het behalve druk ook onhandig. Bodewin had het druk, vooral met het opbergen van de gewaden en muilen die Salita overal op de versleten tapijten liet slingeren. Die vrouw was lichtzinnig genoeg om een Groene te zijn. Ze ging elke morgen door haar hele kledingverzameling heen! Ze dacht waarschijnlijk dat Romanda’s kamenierster de boel wel zou opruimen – ze scheen altijd te denken dat Aelmara evenzeer haar diende als Romanda – maar Aelmara had Romanda jaren gediend voordat ze met pensioen ging en weer terug was gekomen, en had haar bovendien helpen ontsnappen uit Far Madding, korte tijd na een misverstandje. Ze peinsde er niet over om Aelmara te vragen om ook nog eens voor een andere zuster te zorgen.

Ze keek fronsend naar het boek maar zag geen woord staan. Waarom had Magla zich in Salidar zo voor Salita uitgesproken? Magla had weliswaar meerdere namen genoemd, de ene nog belachelijker dan de andere, maar was op Salita uitgekomen toen ze besloot dat de mollige Tyreense de beste kans had om tot een zetel verheven te worden. Romanda zelf had Dagdara gesteund, een veel geschiktere kandidate en bovendien iemand die ze dacht zonder veel problemen te kunnen ompraten. Eigenlijk had ze zelf een zetel gewild, terwijl Magla er al een had. Dat droeg gewicht, ook al had Romanda voorheen langer dan wie dan ook een zetel gehad. Nou ja, het was gebeurd, en dat was dat. Wat je niet kon verhelpen, moest je doorstaan.

Nisao dook de tent binnen en de gloed van saidar rondom haar verdween. In het ogenblik voordat de tentflap dichtviel, zag ze Sarin buiten staan; Nisao’s kale, gedrongen zwaardhand stond, met een hand op zijn zwaardgevest en zijn hoofd heen en weer draaiend, duidelijk op de uitkijk.

‘Kan ik je onder vier ogen spreken?’ vroeg de kleine zuster. Ze was zo klein dat ze Sarin groot deed lijken, en deed Romanda altijd denken aan een mus met grote ogen. Er was echter niets kleins aan haar observatievermogens of haar verstand. Ze was een voor de hand liggende keuze geweest voor de raad van de Ajahs die Egwene in de gaten hield, en het was zeker niet haar fout dat die raad weinig of geen invloed op de vrouw had.

‘Natuurlijk, Nisao.’ Romanda deed achteloos het boek dicht en bukte om het onder het kussen met gele kwasten op haar stoel te schuiven. Ze wilde liever niet dat iemand wist dat ze dat soort boeken las. ‘Het is vast al bijna tijd voor je volgende les, Bodewin. Je moet niet te laat komen.’

‘O, nee, Aes Sedai! Sharina zou heel boos zijn.’ De Novice spreidde haar witte rokken in een diepe kniks en rende de tent uit. Romanda kneep haar lippen opeen. Sharina zou boos zijn. Die vrouw was een toonbeeld van alles wat er misging als je vrouwen boven de achttien tot de Novices liet toetreden. Haar vermogens waren ongelooflijk, maar dat was het punt niet. Sharina Melloy was een verstoring. Maar hoe kon ze van haar afkomen? Zij en al die andere vrouwen die te oud waren om te worden bijgeschreven in het Boek van Novices. Er waren maar weinig mogelijkheden om een vrouw weg te sturen als haar naam eenmaal in het boek stond. Helaas had in de loop der jaren een aantal vrouwen gelogen over hun leeftijd om toegang te krijgen tot de Toren. Meestal hadden ze zich maar een paar jaar jonger voorgedaan, maar toen ze hun toestonden te blijven, had dat precedenten geschapen. En Egwene Alveren had er nog een geschapen, een dat veel erger was. Er moest een manier zijn om daar iets aan te doen. ‘Mag ik ons afschermen?’ vroeg Nisao. ‘Als je wilt. Heb je iets gehoord over de onderhandelingen?’ Ondanks Egwenes gevangenneming gingen de gesprekken in het paviljoen aan de voet van de brug in Darein door. Of eigenlijk de geveinsde gesprekken. Het was een wassen neus, een dom vertoon van obstinaatheid, maar het was nodig om de onderhandelaars goed in de gaten te houden. Varilin had het meeste van dat werk naar zichzelf toe getrokken omdat ze van de Grijze Ajah was, maar Magla probeerde waar het kon om zich erin te mengen, en dat gold ook voor Saroiya en Takima en Faiselle. Erger nog dan het feit dat geen van hen de anderen scheen te vertrouwen om de onderhandelingen te voeren – of wat dan ook, eigenlijk – leek het soms wel alsof ze voor Elaida onderhandelden. Ach, misschien was het niet zo erg. Ze bleven zich verzetten tegen die belachelijke eis van de vrouw dat de Blauwe Ajah moest worden opgeheven en bleven erop aandringen, lang niet sterk genoeg, dat Elaida moest aftreden. Maar als zij – en Lelaine, moest ze toegeven – niet af en toe hun poot stijf hielden, zouden ze misschien wel toegeven aan enkele andere van Elaida’s weerzinwekkende voorwaarden. Licht, soms was het alsof ze het doel waren vergeten waarvoor ze naar Tar Valon waren gemarcheerd! ‘Schenk thee voor ons in,’ vervolgde ze, gebarend naar een geverfd houten dienblad op twee gestapelde kisten, waar een zilveren kan en wat versleten blauwe tinnen kommen op stonden, ‘en vertel me wat je gehoord hebt.’

Nisao werd kort omgeven door de gloed terwijl ze een ban weefde om de tent en de weving afbond, ik weet niets over de onderhandelingen,’ zei ze, en vulde twee kommen met thee. ik wil je vragen met Lelaine te praten.’

Romanda pakte de kom aan en nam een grote slok zodat ze tijd had om na te denken. Deze thee was tenminste nog niet bedorven. Lelaine? Wat was er met Lelaine waarvoor een ban nodig was? Maar toch, alles wat haar ten opzichte van de andere vrouw voordeel kon bieden zou nuttig kunnen zijn. Lelaine leek de laatste tijd veel te zelfingenomen, en dat zat Romanda niet lekker. Ze verschoof op haar stoelkussen. ‘Waarover? Waarom praat je zelf niet met haar? We zijn nog niet zo diep gezonken als de Witte Toren onder Elaida.’

‘Ik heb al met haar gepraat. Of eigenlijk, zij heeft met mij gepraat, en nogal krachtig ook.’ Nisao ging zitten en zette haar kom op tafel, terwijl ze haar rokken met gele banden overdreven zorgvuldig schikte. Ze fronste lichtjes. Schijnbaar wilde zij ook tijdrekken. ‘Lelaine eiste dat ik ophield met vragen stellen over Anaiya en Kairen,’ zei ze uiteindelijk. ‘Volgens haar is de moord op hen een zaak van de Blauwe Ajah.’

Romanda snoof en verschoof nog eens. De houten omslag van het boek was een harde bult onder haar en de hoeken ervan drukten in haar heup. ‘Dat is grote onzin. Maar waarom stelde je vragen? Ik kan me niet herinneren dat jij belangstelling had voor dat soort zaken.’

De andere vrouw zette de kom tegen haar lippen, maar als ze al dronk was het een heel klein slokje. Ze liet de kom zakken en ging zo rechtop zitten dat ze er bijna groter door leek. Een mus die een havik werd. ‘Omdat de Moeder me dat had opgedragen.’ Romanda moest moeite doen om haar wenkbrauwen niet op te trekken. Aha. Aanvankelijk had ze Egwene aanvaard om vermoedelijk dezelfde reden als de andere Gezetenen. Ook Lelaine, zodra ze begreep dat ze de stola en staf niet zelf zou kunnen verkrijgen. Een kneedbaar meisje zou een ledenpop zijn in de handen van de Zaal, en Romanda was vast van plan degene te zijn die de touwtjes in handen nam. Later leek het overduidelijk dat Siuan de werkelijke poppenspeler was, en er was niets waardoor ze kon worden tegengehouden, behalve een opstand tegen een tweede Amyrlin, en dat zou zeker de opstand tegen Elaida om zeep hebben geholpen. Ze hoopte dat Lelaine daar evenzeer met haar tanden over had geknarst als zijzelf. Nu was Egwene in handen van Elaida, maar ze was bij verschillende besprekingen koel en beheerst gebleven, vastberaden over haar koers en die van de zusters buiten de muren van Tar Valon. Romanda merkte dat ze in weerwil van zichzelf ontzag had voor het meisje. Ze vond het niet leuk, maar ze kon het niet ontkennen. Het moest Egwene zelf zijn. De Zaal hield de droom-ter’angreaal achter slot en grendel, en hoewel niemand de ter’angreaal kon vinden die Leane was geleend voor die vreselijke nacht, waren zij en Siuan elkaar bijna naar de keel gevlogen. Het was uitgesloten dat Siuan zelf Tel’aran’rhiod binnen was geglipt om de vrouw te vertellen wat ze moest zeggen. Was het mogelijk dat Nisao op dezelfde gedachte was gekomen over Egwene, zonder haar te hebben ontmoet in de Ongeziene Wereld? Die raad was haar heel goed bijgebleven.

‘Is dat reden genoeg voor je, Nisao?’ Romanda kon nu moeilijk het boek onder haar kussen vandaan halen zonder dat de vrouw het merkte. Ze verschoof weer, maar ze kon niet lekker zitten op dat ding. Ze zou er nog een blauwe plek van krijgen. Nisao draaide haar tinnen kom rond op tafel, maar wendde haar blik nog steeds niet af. ‘Het is mijn voornaamste reden. Eerst dacht ik dat ze zou eindigen als jouw huisdier. Of dat van Lelaine. Later, toen het duidelijk was dat ze jullie allebei had ontweken, dacht ik dat Siuan haar leidsels in de hand had, maar ik kwam er al snel achter dat ik het mis had. Siuan is haar onderwijzeres geweest, dat weet ik zeker, en raadsvrouwe, en misschien zelfs haar vriendin, maar ik heb wel eens gezien dat Egwene haar tegenhield. Niemand houdt de leidsels van Egwene Alveren vast. Ze is intelligent, opmerkzaam, ze leert snel en ze is handig. Zij kan wel eens een van de grote Amyrlins worden.’ De vogelachtige zuster lachte plotseling blaffend. ‘Besef je dat ze de langst zittende Amyrlin in de geschiedenis zal worden? Niemand zal ooit lang genoeg leven om haar in te halen, behalve als ze besluit eerder af te treden.’ Haar glimlach vervaagde tot een ernstige, misschien bezorgde blik. Niet omdat ze de gebruiken had overtreden. Nisao hield haar gezicht zorgvuldig in de plooi, maar haar ogen stonden geknepen. ‘Als we Elaida van haar zetel krijgen, tenminste.’

Het was verontrustend om haar eigen gedachten van een ander te horen, met verbeteringen. Een grote Amyrlin? Nou ja! Het zou vele jaren duren voor ze wisten of dat zou gebeuren. Maar of Egwene die buitengewone en onwaarschijnlijke prestatie zou kunnen leveren of niet, ze zou ontdekken dat de Zaal veel minder inschikkelijk was zodra haar oorlogsmacht verdwenen was. Romanda Cassin zou dat zeker zijn. Ontzag was één ding, een schoothondje worden iets heel anders. Ze stond op, zogenaamd om haar donkergele rokken te schikken, haalde het boek onder het kussen vandaan en probeerde het onopvallend te laten vallen. Het boek kwam met een bons op het tapijt terecht, en Nisao’s wenkbrauwen gingen omhoog. Romanda negeerde het en duwde het boek met haar voet onder de rand van de tafel.

‘Dat lukt wel.’ Ze legde meer overtuiging in haar stem dan ze eigenlijk voelde. De vreemde onderhandelingen en Egwenes aanhoudende gevangenschap gaven haar stof tot nadenken, laat staan de beweringen van het meisje dat ze Elaida van binnenuit kon ondermijnen. Hoewel het scheen dat de helft van haar werk al door anderen was gedaan, als haar verslag over de situatie in de Toren juist was. Maar Romanda geloofde het omdat ze wel moest. Ze was niet van plan om de rest van haar leven geen contact meer te hebben met haar Ajah, of straf te aanvaarden totdat Elaida vond dat ze weer volledig Aes Sedai mocht zijn. Ze was niet van plan om Elaida a’Roihan te aanvaarden als Amyrlin. Dan nog liever Lelaine, en dat wilde wat zeggen, want een van Romanda’s redenen om Egwene te verheffen, was dat de stola en staf zo bij Lelaine uit de buurt werden gehouden. Ongetwijfeld dacht Lelaine hetzelfde over haar. ‘En ik zal Lelaine in niet mis te verstane bewoordingen laten weten dat je alle vragen mag stellen die je wilt. We moeten die moorden oplossen, en de moord op een zuster gaat alle zusters aan. Wat heb je tot nu toe ontdekt?’ Het was misschien geen beschaafde vraag, maar als Gezetene had je bepaalde voorrechten. Tenminste, dat had ze zelf altijd gevonden.

Nisao leek zich niet te storen aan de ondervraging en aarzelde niet voor ze antwoordde. ‘Heel weinig, vrees ik,’ zei ze spijtig, terwijl ze fronsend in haar theekom keek. ‘Ik dacht dat er een of ander verband moest zijn tussen Anaiya en Kairen, een reden waarom zij werden uitgekozen, maar alles wat ik tot nu toe heb ontdekt is dat ze vele jaren goede vriendinnen zijn geweest. De Blauwe zusters noemden hen en nog een andere Blauwe, Cabriana Mecandes, “de drie”, omdat ze zo hecht waren. Maar ze hielden ook allemaal hun mond dicht. Niemand herinnert zich dat ze met anderen over hun bezigheden praatten, dat deden ze alleen met elkaar. Hoe dan ook, vriendschap lijkt me een zwak motief voor moord. Ik hoop dat ik een reden kan vinden waarom iemand hen zou willen vermoorden, vooral een man die kan geleiden, maar ik geef toe dat ik niet veel hoop heb.’

Romanda fronste haar voorhoofd. Cabriana Mecandes. Ze schonk niet veel aandacht aan de andere Ajahs – alleen de Gele Ajah had werkelijk een nuttige functie; hoe kon je hun passies vergelijken met helen? – maar bij die naam ging er een klein belletje achter in haar hoofd rinkelen. Waarom? Het zou haar wel te binnen schieten. Het kon niet belangrijk zijn. ‘Een beetje hoop kan uitgroeien tot een verrassende vrucht, Nisao. Dat is een oud gezegde in Far Madding, en het is waar. Ga door met je onderzoek. In Egwenes afwezigheid kun je je bevindingen aan mij melden.’

Nisao knipperde met haar ogen en even verstrakte haar kaak, maar of ze er nu blij mee was dat ze verslag mocht uitbrengen aan Romanda of niet, ze kon weinig anders doen dan gehoorzamen. Ze kon nauwelijks zeggen dat Romanda zich met haar eigen zaken moest bemoeien. Moord was geen zaak van één zuster. Bovendien had Magla misschien haar zin gekregen met die belachelijke keuze voor de derde Gele Gezetene, maar Romanda had met gemak de positie van Eerste Weefster bemachtigd. Ze was immers het hoofd van de Gele Ajah geweest voordat ze met pensioen ging, en zelfs Magla had zich niet tegen haar willen uitspreken. De positie ging gepaard met veel minder macht dan ze had gewenst, maar ze kon tenminste in de meeste dingen rekenen op gehoorzaamheid. Van Gele zusters in ieder geval.

Terwijl Nisao haar ban tegen afluisteren uiteen liet vallen, dook Theodrin de tent in. Ze droeg haar stola over haar schouders en armen om de lange franje te tonen, zoals pas verheven zusters vaak deden. De slanke Domani had Bruin gekozen en Egwene had haar die stola gegeven, maar de Bruine Ajah had zelfs nadat ze haar hadden aanvaard niet geweten wat ze met haar aan moesten. Ze leken haar grotendeels te negeren, wat helemaal fout was, dus had Romanda haar opgenomen. Theodrin probeerde zich te gedragen alsof ze werkelijk Aes Sedai was, maar leek meer op een verstandig en evenwichtig meisje. Ze spreidde haar bruine wollen rokken in een kniks. Een kleine kniks, maar toch een kniks. Ze besefte maar al te goed dat ze geen recht had op de stola tot ze was beproefd. En geslaagd. Het zou wreed zijn geweest om haar dat niet te laten inzien. ‘Lelaine heeft een zitting van de Zaal bijeengeroepen,’ zei ze ademloos. ‘Ik heb niet kunnen achterhalen waarom. Ik ben hierheen komen rennen, maar ik wilde niet storen terwijl de ban actief was.’

‘En terecht,’ zei Romanda. ‘Nisao, wil je me verontschuldigen? Ik moet gaan kijken wat Lelaine wil.’ Ze greep haar stola met gele franje van een van de kledingkisten, drapeerde hem over haar armen en keek in de gebarsten spiegel naar haar kapsel voordat ze de anderen naar buiten stuurde en afscheid nam. Ze dacht niet dat Nisao zou gaan kijken wat die bons had veroorzaakt als ze alleen in de tent was achtergebleven, maar het was beter om geen risico’s te nemen. Aelmara zou het boek terugleggen waar het hoorde, bij enkele gelijksoortige boeken in de kist met Romanda’s persoonlijke bezittingen. Daarop zat een heel stevig slot met slechts twee sleutels, een ervan zat in haar riembuidel en de andere in die van Aelmara. Het was een frisse ochtend, maar het was ineens lente geworden. De donkere wolken die zich samenpakten achter de gebarsten top van de Drakenberg zouden regen brengen in plaats van sneeuw, hoewel ze hoopte dat die niet op het kamp zou vallen. Veel tenten lekten, en de weggetjes ertussen waren nu al een modderpoel. Paardenkarren met voorraden spetterden modder vanaf hun hoge wielen terwijl ze nieuwe karrensporen maakten. De meeste werden bestuurd door vrouwelijke menners, maar een aantal door grijsharige mannen. Er werden nu maar zeer beperkt mannen toegelaten tot het kamp van de Aes Sedai. Toch schreed bijna elke zuster die ze zag omgeven door de gloed van saidar over de oneffen looppaden, gevolgd door haar zwaardhand als ze die had. Romanda weigerde de Bron te omhelzen als ze naar buiten ging – iemand moest een voorbeeld stellen nu alle zusters in het kamp zo gespannen waren als scheerlijnen – maar ze was zich bijzonder bewust van het gemis. En ook van het gemis van een zwaardhand. Het was allemaal goed en wel om de meeste mannen uit het kamp te weren, maar een moordenaar zou zich daar waarschijnlijk niet zoveel van aantrekken.

Een stukje voor haar kwam Garet Brin vanaf een ander pad aangereden. Hij was een stevige man met grotendeels grijs haar; zijn borstplaat zat over een bruine jas bevestigd en zijn helm hing aan zijn zadelknop. Siuan was bij hem, op een dikke rossige merrie. Ze was zo’n mooi meisje dat het bijna onmogelijk was te geloven dat ze een keiharde Amyrlin was geweest met een scherpe tong. En eenvoudig te vergeten dat ze nog steeds een verdienstelijk plannenmaakster was. Dat waren Blauwe zusters altijd. De merrie ploeterde voort, maar Siuan viel er bijna af. Brin stak zijn hand uit en hield haar tegen. Aan de rand van het Blauwe kwartier – het kamp was ongeveer net zo ingedeeld als de Ajahkwartieren in de Toren – stapte hij af. Hij hielp haar uit het zadel, steeg toen zelf weer op en liet haar staan. Ze keek hem na, met de teugels van de merrie in haar hand. Waarom deed ze dat nou? Ze poetste de laarzen van die man, deed zijn was. Die relatie was wansmakelijk. De Blauwe Ajah zou er een einde aan moeten maken, en naar de Doemkrocht met de gebruiken. Hoe sterk ook, de gebruiken mochten niet worden misbruikt om alle Aes Sedai voor gek te zetten.

Ze keerde Siuan de rug toe en liep naar het paviljoen dat dienstdeed als tijdelijke Zaal van de Toren. Hoe plezierig het ook was om in de Wereld der Dromen te vergaderen in de echte Zaal, zeker recht onder Elaida’s neus, slechts weinig zusters konden op welk tijdstip dan ook in slaap komen, dus moest het paviljoen dienst blijven doen. Ze schreed rustig over het looppad. Ze was niet van plan zich door iemand te laten betrappen op haast na Lelaines oproep. Wat wilde die vrouw nu weer?

Er klonk een gong, versterkt met de Kracht zodat het geluid zich door het kamp verspreidde – nog een voorstel van Sharina – en plotseling liepen de loopplanken vol met Novices die zich naar hun volgende les of hun taken haastten, allemaal omgeven door familie. De families van zes of zeven gingen altijd samen naar hun lessen, deden hun taken samen, deden eigenlijk alles samen. Het was een doeltreffende manier om met zoveel Novices om te gaan – er waren er de afgelopen twee weken nog bijna vijftig het kamp binnengewandeld, waardoor het totaal ondanks wegloopsters nu bijna op duizend stond. Bijna een kwart van hen was jong genoeg om fatsoenlijke Novices te zijn, meer dan de Toren er in eeuwen had gehad! – maar ze wenste dat het niet Sharina’s werk was. De vrouw had het niet eens voorgesteld aan de Meesteres der Novices. Ze had het zelf geregeld en toen aan Tiana gepresenteerd! De Novices, sommige met grijze haren of rimpels zodat het ondanks hun witte gewaden moeilijk was hen te zien als kinderen, drongen zich naar de rand van de loopplanken om zusters te laten passeren terwijl zij kniksen maakten, maar niemand stapte de modderige straat op om meer ruimte te maken. Sharina weer. Sharina had bekend laten maken dat ze niet wilde dat de meisjes hun mooie witte wol nodeloos vies maakten. Romanda knarste op haar tanden. De Novices die voor haar kniksten, kwamen haastig overeind en renden bijna weg. Een stukje voor zich zag ze Sharina. Ze stond te praten met Tiana, die was omgeven door de gloed van saidar. Zij voerde het woord, en Tiana knikte alleen nu en dan. Er was niets respectloos in Sharina’s houding, maar ondanks het wit van de Novice leek ze, met haar gerimpelde gezicht en grijze haar in een strakke knoedel achter op haar hoofd, niets anders dan wat ze was, namelijk een grootmoeder. En Tiana had een ongelukkig jeugdig aanzien. Er was iets aan haar beenderstructuur en grote bruine ogen dat de leeftijdloze trekken van de Aes Sedai tenietdeed. Gebrek aan respect of niet, het leek te veel op een vrouw die haar kleindochter onderwijst. Toen Romanda hen naderde, maakte Sharina een fatsoenlijke kniks – een heel fatsoenlijke kniks, moest Romanda toegeven – en haastte ze zich verder om naar haar familie te gaan die op haar wachtte. Waren er minder rimpels in haar gezicht te zien dan voorheen? Nou ja, je wist nooit wat er kon gebeuren als een vrouw op haar leeftijd nog met de Kracht begon. Een Novice van zevenenzestig!

‘Doet ze moeilijk?’ vroeg ze, en Tiana sprong op alsof er een ijspegel achter in haar gewaad was gegooid. De vrouw had niet de waardigheid en ernst die nodig waren voor een Meesteres der Novices. Soms leek ze ook overstelpt te zijn door het aantal kinderen onder haar hoede. Bovendien was ze veel te meegaand, en ze aanvaardde smoezen.

Ze herstelde zich echter snel en ging naast Romanda lopen, hoewel ze wel onnodig haar donkergrijze rokken gladstreek. ‘Moeilijk? Natuurlijk niet. Sharina gedraagt zich het keurigst van alle Novices in het boek. Eerlijk gezegd gedragen de meesten zich keurig. De meesten die naar mijn studeervertrek worden gestuurd zijn moeders die van streek zijn omdat hun dochters sneller leren dan zij of meer potentieel hebben, of tantes met dezelfde klacht over hun nichten. Ze schijnen te denken dat daar iets aan te doen is. Ze kunnen verrassend hardnekkig aandringen, tot ik ze laat weten dat aandringen bij een zuster niet verstandig is. Hoewel een behoorlijk aantal van hen meer dan eens naar me toe is gestuurd, vrees ik. Een handjevol schijnt nog steeds verbaasd te zijn dat ze kunnen worden gestraft.’

‘Is dat zo,’ mompelde Romanda afwezig. Ze had de lichtharige Delana gezien, die zich in dezelfde richting haastte, met haar stola met grijze franje over haar armen en haar zogenaamde schrijfster aan haar zijde. Delana droeg een bijna sombere kleur donkergrijs, maar die sloerie van een Saranov droeg een groenzijden gewaad met blauwe banden, waardoor haar halve boezem te zien was en dat veel te strak zat over heupen waarmee ze opvallend wiegde. De laatste tijd leken die twee het verhaal te hebben laten varen dat Halima enkel Delana’s bediende was. De vrouw maakte drukke gebaren terwijl Delana alleen maar knikte, zo nederig als maar kon. Nederig! Het was altijd een vergissing om een hartsvriendin te kiezen die de stola niet droeg. Vooral als je dom genoeg was om haar de leiding te laten nemen.

‘Sharina gedraagt zich niet alleen keurig,’ vervolgde Tiana onbezorgd, ‘ze heeft een grote vaardigheid in Nynaeves nieuwe manier van helen. Net als een aantal oudere Novices. De meesten waren ooit Wijzevrouwen van een dorp of iets dergelijks, hoewel ik niet inzie hoe dat ertoe kan bijdragen. Een van hen was een edelvrouwe in Morland.’

Romanda struikelde over haar eigen voeten en zette met zwaaiende armen twee wankele stappen voor ze haar evenwicht hervond en haar stola bijeen pakte. Tiana legde een hand op haar arm om haar te steunen, mompelend over de oneffen planken van het looppad, maar Romanda schudde die af. Sharina had een gave voor die nieuwe Heling? En enkele oudere vrouwen ook? Ze had zelf ook de nieuwe manier geleerd, maar ze was er niet echt goed in. De oude weving ging haar veel beter af.

‘En waarom mogen Novices die weving oefenen, Tiana?’

Tiana kleurde, en terecht. Dergelijke wevingen waren veel te ingewikkeld voor Novices, en bovendien gevaarlijk als ze verkeerd werden toegepast. Als je een Heling verkeerd uitvoerde, kon je iemand doden in plaats van genezen, en dat gold zowel voor de patiënt als voor de vrouw die geleidde. ‘Ik kan ze er moeilijk van weerhouden toe te kijken bij Helingen, Romanda,’ zei ze verdedigend, en bewoog haar armen alsof ze een stola schikte die ze niet droeg. ‘Er is altijd wel iemand met een gebroken arm of been, of een stommeling die zich heeft gesneden, om nog maar niet te spreken over alle ziekten waar we de laatste tijd mee te maken hebben. De meeste oudere vrouwen hoeven een weving maar eenmaal te zien om die te kennen.’ Plotseling werden haar wangen weer heel even rood. Ze trok haar gezicht in de plooi, rechtte haar rug, en de verdedigende toon verdween uit haar stem. ‘Hoe dan ook, Romanda, ik hoef je er toch niet aan te herinneren dat de Novices en Aanvaarden mijn zorg zijn? Als Meesteres der Novices bepaal ik wat ze mogen leren en wanneer. Sommigen van die vrouwen zouden vandaag nog kunnen worden beproefd om te worden Aanvaard, na slechts enkele maanden les. Als het op de Kracht aankomt, tenminste. Als ik ervoor kies ze te laten niksen, is dat mijn beslissing.’

‘Misschien moet je dan maar naar Sharina rennen om te kijken of ze nog opdrachten voor je heeft,’ zei Romanda kil. Tiana kreeg rode vlekken op haar wangen, draaide zich om op haar hielen en beende zonder nog een woord te zeggen weg. Het was net niet helemaal de verboden onbeleefdheid, maar het leek erop. Zelfs van de achterzijde gezien was ze een toonbeeld van verontwaardiging, haar rug zo stijf als een ijzeren staaf, haar stappen snel. Nou ja, Romanda wilde wel toegeven dat ze zelf ook bijna onbeleefd was geweest. Maar met een reden.

Ze probeerde de Meesteres der Novices uit haar gedachten te zetten en liep weer in de richting van het paviljoen, maar ze moest zich beheersen om niet zo snel te lopen als Tiana. Sharina. En enkele oudere vrouwen. Moest ze haar positie heroverwegen? Nee. Natuurlijk niet. Hun namen hadden om te beginnen al nooit in het Boek van Novices mogen worden bijgeschreven. Maar ze stonden erin, en schijnbaar hadden ze die geweldige nieuwe Heling onder de knie gekregen. O, het was een doornige kluwen. Ze wilde er niet over nadenken. Niet nu.

Het paviljoen stond midden in het kamp; een veelvuldig versteld stuk tentdoek omgeven door een looppad dat drie keer zo breed was als de andere paden. Ze hield haar rokken boven de modder opgetrokken en haastte zich ernaartoe. Ze vond haasten niet zo erg als ze daardoor sneller uit die modder was. Maar toch zou Aelmara wel even bezig zijn om haar schoenen schoon te maken. En haar ondergewaad, dacht ze toen ze haar rokken neerliet en haar enkels weer fatsoenlijk bedekte.

Nieuws over een zitting van de Zaal trok altijd zusters aan die hoopten op nieuws over de onderhandelingen of over Egwene, en er stonden er al meer dan vijftig om het paviljoen heen met hun zwaardhanden, of net binnen de tent, achter de plek waar hun Gezetenen plaats zouden nemen. Zelfs hier werden de meesten omgeven door de gloed van de Kracht. Alsof ze hier in gevaar waren, omgeven door andere Aes Sedai. Ze had sterk de neiging om oorvijgen uit te delen. Dat was natuurlijk onmogelijk. Zelfs als ze de gebruiken aan de kant kon zetten, wat ze overigens niet wenste, gaf een zetel in de Zaal haar niet het recht om zoiets te doen.

Sheriam, met de smalle blauwe Hoedsterstola om haar schouders, viel op tussen de menigte, deels omdat er een ruimte rondom haar vrij werd gehouden. De andere zusters keken niet naar haar en benaderden haar al helemaal niet. De vrouw met de vurige haren beschaamde veel van de zusters doordat ze elke keer verscheen als de Zaal bijeen werd geroepen. De wet was daar heel duidelijk over. Elke zuster kon een zitting van de Zaal bijwonen behalve als het een besloten zitting was, maar de Amyrlin kon de Zaal van de Toren niet binnengaan zonder te zijn aangekondigd door de Hoedster, en de Hoedster mocht niet naar binnen zonder de Amyrlin. Sheriams groene ogen stonden geknepen, zoals gebruikelijk, en ze was erg onrustig, als een Novice die wist dat haar weer een bezoekje aan de Meesteres der Novices te wachten stond. Maar ze omhelsde de Bron tenminste niet, en haar zwaardhand was nergens te zien. Voordat ze het paviljoen binnenstapte, keek Romanda over haar schouder en zuchtte. De grote massa zwarte wolken achter de Drakenberg was verdwenen. De wolken hadden zich niet verspreid, ze waren gewoon weg. Dit zou waarschijnlijk weer een golf van paniek veroorzaken onder de verzorgers, werklieden en bedienden. Verrassend genoeg leken de Novices zich neer te leggen bij deze vreemde verschijnselen. Misschien was dat omdat ze zich spiegelden aan de zusters, maar ze vermoedde dat Sharina hier weer de hand in had. Wat moest ze toch aan met die vrouw?

Binnen vormden achttien met doeken bedekte kisten, in de kleuren van de zes Ajahs die waren vertegenwoordigd in het kamp, verhogingen voor gepoetste banken. Twee schuin geplaatste rijen banken op lagen tapijten liepen uit naar een kist met strepen in alle zeven kleuren. Ondanks aanzienlijke tegenstand was Egwene zo wijs geweest te staan op alle zeven kleuren, dus ook rood. Leek Elaida vast van plan om de Ajahs strikt te scheiden, Egwene was vastberaden om ze bijeen te houden, ook de Rode. Op de houten bank op dat platform lag de Amyrlinstola met zeven strepen. Niemand gaf toe die daar neergelegd te hebben, maar er was ook niemand die hem weer had weggehaald. Romanda wist niet zeker of het een herinnering moest zijn aan Egwene Alveren, de Amyrlin Zetel, een echo van haar aanwezigheid, of een herinnering aan het feit dat ze afwezig en een gevangene was. Hoe het werd opgevat, zou afhangen van de zuster die ernaar keek.

Zij was niet de enige Gezetene die de tijd had genomen om aan Lelaines oproep gehoor te geven. Delana was er natuurlijk al, onderuitgezakt op haar bank en wrijvend langs haar neus, haar waterige blauwe ogen bedachtzaam. Ooit had Romanda haar evenwichtig gevonden. Ongeschikt voor een zetel, maar evenwichtig. Ze had gelukkig Halima niet meegenomen naar de Zaal. Of misschien had Halima zelf besloten niet mee te gaan. Niemand die de vrouw tegen Delana had horen schreeuwen, twijfelde eraan wie er bij die twee de lakens uitdeelde. Lelaine zelf zat al op haar bank, net onder die van de Amyrlin. Ze was een slanke vrouw met harde ogen in zijde met blauwe banden, die niet kwistig omsprong met haar glimlach. Dat maakte het dubbel zo vreemd dat ze nu en dan naar de zevenkleurige stola keek en lichtjes glimlachte. Die glimlach maakte Romanda onbehaaglijk, en dat gebeurde niet snel. Moria, in blauwe wol geborduurd met zilver, beende heen en weer voor de met blauwe stof beklede verhogingen. Fronste ze omdat ze wist waarom Lelaine de Zaal bijeen had geroepen en ze dat afkeurde, of was ze bezorgd omdat ze de reden niet kende?

‘Ik heb Mijrelle zien meelopen met Llyw,’ zei Malind, en trok haar stola met groene franje op toen Romanda het paviljoen binnenkwam, ‘en ik geloof niet dat ik ooit een zuster zo getergd heb zien kijken.’ Ondanks het medeleven in haar stem, fonkelden haar ogen en vertrokken haar volle lippen van vermaak.

‘Hoe heb je haar ooit kunnen overhalen hem te binden? Ik was erbij toen iemand het aan haar voorstelde, en ik zweer je dat ze bleek werd. Die man kan bijna doorgaan voor een Ogier.’ ik heb me krachtig uitgelaten over plicht.’ Faiselle, stevig en met een vierkant gezicht; was over alles krachtig; in feite was het een hamer van een vrouw. Ze bood tegenwicht aan alle verhalen over verleidelijke Domani. ik zei haar dat Llyw steeds gevaarlijker werd voor zichzelf en voor anderen sinds Kairen was overleden, en dat dat niet zo door mocht gaan. Ik heb haar laten inzien dat zij, als enige zuster die ooit twee andere zwaardhanden in dezelfde omstandigheden had gered, de enige was die dat nog eens kon proberen. Ik geef toe dat ik haar een beetje onder druk moest zetten, maar uiteindelijk zag ze het in.’

‘Hoe heb je in Lichtsnaam Mijrelle onder druk kunnen zetten?’ Malind leunde gretig voorover.

Romanda liep langs hen heen. Hoe had iemand Mijrelle onder druk kunnen zetten? Nee. Geen geroddel.

Janya zat op een bank van de Bruine Ajah en kneep in gedachten verzonken haar ogen samen. Alhoewel, dat ze haar ogen samenkneep hoefde niet per se te betekenen dat ze in gedachten verzonken was, want zelfs als je met haar stond te praten leek ze aan iets anders te denken. Misschien had ze gewoon slechte ogen. De rest van de banken was echter nog leeg. Romanda wenste dat ze het nog wat rustiger aan had gedaan. Ze was liever de laatste geweest die binnenkwam dan een van de eersten. Ze aarzelde een ogenblik en liep toen naar Lelaine toe. ‘Zou je me een aanwijzing willen geven over waarom je de Zaal bijeen hebt geroepen?’

Lelaine keek haar aan met een vermaakte glimlach die toch onplezierig was. ‘Je kunt net zo goed wachten tot er voldoende Gezetenen aanwezig zijn om te beginnen. Ik herhaal mezelf niet graag. Maar ik kan je dit vertellen: het wordt dramatisch.’ Ze keek naar de gestreepte stola en Romanda verkilde. Ze liet dat echter niet blijken maar ging op haar bank zitten tegenover die van Lelaine. Toch kon ze niet verhinderen dat ze zelf ook onbehaaglijk naar de stola keek. Was dit een of andere poging om Egwene af te zetten? Het leek onwaarschijnlijk dat de andere vrouw iets kon zeggen wat haar ervan zou overtuigen om voor de hogere overeenstemming te gaan staan. Of veel van de andere Gezetenen, aangezien ze dan weer terug zouden zijn bij de machtsstrijd tussen haar en Lelaine, en hun positie ten opzichte van Elaida zou verzwakken. Maar Lelaines zelfvertrouwen was onrustbarend. Ze streek haar gezicht glad en wachtte kalm. Er zat niets anders op.

Kwamesa rende bijna het paviljoen binnen, ontstemd omdat ze niet de eerste was, en ging bij Delana zitten. Salita verscheen, donker en met koele ogen in een groen gewaad met gele banden en geel borduursel op de boezem, en plotseling liep het vol. Lyrelle schreed naar binnen, sierlijk en bevallig in blauwe brokaatzijde, en nam haar plaats in bij de Blauwe zusters; vervolgens arriveerden Saroiya en Aledrin al smoezend, de volslanke Domani bijna slank vergeleken met de forse Taraboonse. Terwijl ze hun plaatsen innamen op de Witte banken, sloot Samalin met haar vossengezichtje zich aan bij Faiselle en Malind, en dribbelde de kleine Escaralde naar binnen. Ze dribbelde! En ze kwam nog wel uit Far Madding. Zij zou beter moeten weten.

‘Varilin is in Darein, geloof ik,’ zei Romanda toen Escaralde naast Janya ging zitten, ‘maar zelfs als enkele anderen later komen zijn we al met meer dan elf. Wil je al beginnen, Lelaine, of wil je nog wachten?’

‘Ik wil beginnen.’

‘Wens je een formele zitting?’

Lelaine glimlachte weer. Ze was heel vrijgevig met haar glimlach vanochtend, maar haar gezicht warmde er niet door op. ‘Dat is niet nodig, Romanda.’ Ze herschikte haar rokken een beetje. ‘Maar ik wil wel graag dat hetgeen hier gezegd wordt, voorlopig wordt Verzegeld tot de Zaal.’ Er klonk gemompel van de toenemende menigte zusters die achter de banken en buiten het paviljoen stonden. Zelfs enkele Gezetenen toonden zich verbaasd. Als het geen formele zitting was, waarom moest dat wat gezegd werd dan zo worden bewaakt? Romanda knikte echter alsof het het meest redelijke verzoek ter wereld was. ‘Laat iedereen vertrekken die geen zetel heeft. Aledrin, wil jij ons afschermen?’

Ondanks haar donkergouden haar met een zijige glans en haar grote, glanzende bruine ogen was de Witte zuster uit Tarabon niet knap. Ze had echter een goed verstand, en dat was veel belangrijker. Ze stond op en leek te twijfelen of ze de formele woorden moest uitspreken, maar weefde uiteindelijk een ban tegen afluisteren rond het paviljoen en hield die vast. Het gemompel vervaagde terwijl zusters en zwaardhanden door die ban liepen, tot de laatste vertrokken was en er een stilte neerdaalde. Ze bleven echter schouder aan schouder in rijen op de loopplanken staan kijken, de zwaardhanden achteraan, zodat iedereen het kon zien.

Lelaine schikte haar stola en stond op. ‘Een Groene zuster die naar Egwene vroeg, werd naar mij toe gebracht.’ De Groene Gezetenen verschoven op hun bank en keken elkaar aan, ongetwijfeld omdat ze zich afvroegen waarom de zuster niet naar hen toe was gebracht. Lelaine deed alsof ze het niet merkte. ‘Ze vroeg niet naar de Amyrlin Zetel, maar naar Egwene Alveren. Ze had een voorstel dat tegemoetkwam aan enkele van onze behoeften, hoewel ze er tegen mij niet al te veel over wilde zeggen. Moria, wil je haar halen zodat ze haar voorstel aan de Zaal kan voorleggen?’ Ze ging weer zitten. Moria liep het paviljoen uit, nog steeds fronsend, en de menigte buiten maakte net voldoende plaats om haar door te laten. Romanda zag dat zusters probeerden haar vragen te stellen, maar ze negeerde hen, stak de straat over en verdween in het kwartier van de Blauwe Ajah. Romanda had zelf ook wel tien vragen die ze in de tussentijd wilde stellen, maar zelfs tijdens een informele zitting zouden vragen op dit ogenblik onbetamelijk zijn. De Gezetenen wachtten echter niet in stilte. Bij elke Ajah behalve de Blauwe gingen de vrouwen staan, zodat ze zachtjes met elkaar konden praten. Behalve de Blauwe én de Gele. Salita stond op en liep naar Romanda’s platform, maar Romanda stak een hand op zodra Salita haar mond opende. ‘Wat valt er te bespreken voordat we weten wat het voorstel is, Salita?’

Het ronde gezicht van de Tyreense Gezetene was even onpeilbaar als een steen, maar even later knikte ze en ging terug naar haar plaats. Ze was niet dom, verre van. Gewoon ongeschikt. Eindelijk keerde Moria terug. Ze had een lange vrouw bij zich, gekleed in een donkergroen gewaad en met donkere haren die met een zilveren kam strak achterover werden gehouden uit haar strenge ivoorkleurige gezicht; iedereen ging weer op de banken zitten. Drie mannen met zwaarden op hun heup volgden haar tussen de toekijkende zusters door het paviljoen in. Dat was ongebruikelijk. Heel ongebruikelijk wanneer zaken al waren Verzegeld tot de Zaal. Romanda lette echter aanvankelijk niet echt op ze. Ze had niet veel belangstelling voor zwaardhanden sinds haar laatste was overleden, een flink aantal jaren geleden. Maar iemand onder de Groene zusters haalde geschrokken adem, en Aledrin gaf een kreetje. Ze gaf echt een kreetje! En ze staarde naar de zwaardhanden. Ze moesten wel zwaardhanden zijn, en niet enkel omdat ze de Groene zuster volgden. De dodelijke gratie van een zwaardhand was onmiskenbaar.

Romanda keek nog eens en maakte toen zelf ook bijna geluid. De mannen waren heel verschillend, leken alleen op elkaar zoals een luipaard op een leeuw lijkt, maar een van hen, een knappe zongebruinde jongen met zijn haar in vlechten met klokjes en helemaal in het zwart gekleed, droeg pinnen op de hoge kraag van zijn overjas. Een zilveren zwaard en een kronkelend dier met manen in rood en goud. Ze had er genoeg beschrijvingen van gehoord om te weten dat hij een Asha’man was. Een Asha’man die was gebonden, schijnbaar. Malind greep haar rokken bijeen, sprong van haar bank en rende naar buiten. Toch niet uit angst? Hoewel Romanda moest toegeven dat ze zich zelf ook wat onbehaaglijk voelde.

‘Je bent niet een van ons,’ zei Janya, en sprak zoals gewoonlijk weer eens voor haar beurt. Ze boog voorover en tuurde naar de net aangekomen zuster. ‘Ik neem aan dat je niet bent gekomen om je bij ons aan te sluiten?’

De Groene zuster vertrok haar mond in een duidelijk blijk van afkeer. ‘Dat heb je goed,’ zei ze in een sterke Taraboonse tongval. ‘Mijn naam is Merise Haindehl, en ik sluit me niet aan bij zusters die tegenover andere zusters willen staan terwijl het lot van de wereld in de waagschaal ligt. Onze vijand is de Schaduw, geen vrouwen die de stola dragen zoals wij.’ Er klonk gemompel in het paviljoen, boze stemmen maar ook, dacht Romanda, beschaamde stemmen. ‘Als je afkeurt wat wij doen,’ vervolgde Janya, alsof ze het recht had te spreken voor Romanda, ‘waarom breng je ons dan een voorstel?’

‘De Herrezen Draak vroeg het aan Cadsuane, en Cadsuane vroeg het aan mij,’ antwoordde Merise. De Herrezen Draak? Plotseling was de spanning in de Zaal te snijden, maar de vrouw ging door alsof ze het niet opmerkte, in feite is het niet mijn voorstel. Jahar, spreek tot ze.’

De zongebruinde jongeling stapte naar voren. Toen hij langs Merise liep, klopte ze hem bemoedigend op de schouder. Romanda’s ontzag voor haar nam toe. Een Asha’man binden was al een prestatie op zich. Er eentje op de schouder kloppen alsof hij een jachthond was, vergde een mate van moed en zelfvertrouwen waarover Romanda zelf waarschijnlijk niet beschikte.

De jongen beende naar het midden van het paviljoen, staarde naar de bank met de Amyrlinstola erop, draaide zich toen langzaam om zijn as en liet met iets van uitdaging zijn blik over de Gezetenen gaan. Romanda besefte dat hij ook geen angst had. Hij was gebonden door een Aes Sedai, hij was alleen en omgeven door zusters, maar als er ook maar iets van angst in hem was, had hij dat volledig in de hand. ‘Waar is Egwene Alveren?’ wilde hij weten. ‘Er is mij opgedragen het voorstel aan haar voor te leggen.’

‘Manieren, Jahar,’ mompelde Merise, en hij kleurde. ‘De Moeder is op het ogenblik niet beschikbaar,’ zei Romanda soepeitjes. ‘Je kunt het ons vertellen, dan geven wij het zo snel mogelijk aan haar door. Dit voorstel komt van de Herrezen Draak?’ En Cadsuane. Maar ontdekken wat die vrouw bij de Herrezen Draak deed, was van ondergeschikt belang.

In plaats van antwoord te geven, grauwde hij en draaide hij zich om naar Merise. ‘Een man probeerde ons net af te luisteren,’ zei hij. ‘Of misschien was het die Verzaker die Eben heeft vermoord.’

‘Hij heeft gelijk.’ Aledrins stem klonk onvast. ‘Althans, iets raakte mijn ban aan, en het was geen saidar.’

‘Geléidt hij?’ vroeg iemand ongelovig. Plotseling verschoven alle Gezetenen op hun banken, en sommige werden plotseling omgeven door de gloed van de Kracht.

Delana stond op. ik heb wat frisse lucht nodig,’ zei ze, en keek woest naar Jahar alsof ze hem naar de keel wilde vliegen. ‘Dit onbehagen is niet nodig,’ zei Romanda, hoewel ze daar niet zo zeker van was. Maar Delana, gehuld in haar stola, haastte zich het paviljoen uit. Malind kwam juist binnen met Nacelle, een lange slanke Malkieri, een van de weinige die nog in de Toren over waren. Een groot aantal van hen was gestorven in de jaren nadat Malkier ten prooi viel aan de Schaduw of had zich bij plannen laten betrekken om hun geboorteland te wreken, en er waren sindsdien maar weinig vervangsters gekomen. Nacelle was niet bijzonder intelligent, maar Groene zusters hadden dat dan ook niet echt nodig. Zij moesten vooral moedig zijn.

‘Deze zitting is Verzegeld tot de Zaal, Malind,’ zei Romanda scherp. ‘Nacelle heeft maar een ogenblikje nodig,’ antwoordde Malind, en wreef in haar handen. Ergerlijk genoeg keek ze niet eens naar Romanda, maar hield ze haar blik op de andere Groene zuster gericht. ‘Dit is haar eerste kans om een nieuwe weving uit te proberen. Toe maar, Nacelle. Probeer het maar.’

De gloed van saidar sprong op rondom de slanke Groene zuster. Schokkend! De vrouw had niet eens toestemming gevraagd of hun verteld welke weving ze bedoelde, hoewel er strikte beperkingen bestonden voor de manieren waarop de Kracht in de Zaal mocht worden gebruikt. Ze geleidde alle vijf de Krachten en weefde iets om de Asha’man heen wat leek op de weving waarmee je restanten kon vinden, iets waar Romanda niet erg goed in was. Nacelles blauwe ogen werden groot. ‘Hij geleidt,’ zei ze ademloos. ‘Of houdt tenminste saidin vast.’

Romanda’s wenkbrauwen kropen omhoog. Zelfs Lelaine haalde geschrokken adem. Een man die kon geleiden vond je door de resten op te sporen van wat hij had gedaan, waarna je met veel moeite terug kon worden geleid naar de werkelijke dader. Of eigenlijk, voorheen ging dat zo. Dit was echt geweldig. Tenminste, dat was het geweest voordat mannen die konden geleiden zwarte overjassen gingen dragen en openlijk rondliepen. Maar toch deed het een voordeel teniet dat die mannen altijd ten opzichte van Aes Sedai hadden gehad. Deze Asha’man kon het schijnbaar niet deren. Zijn lippen krulden in iets wat leek op een sneer. ‘Weet je ook wat hij geleidt?’ vroeg ze.

Helaas schudde Nacelle haar hoofd, ik dacht dat ik het zou kunnen zien, maar nee. Maar misschien... Jij daar, Asha’man. Richt een stroming op een van de Gezetenen. Niets gevaarlijks, hè, en raak haar niet aan.’ Merise keek haar boos aan, haar vuisten op haar heupen. Misschien besefte Nacelle niet dat hij een van haar zwaardhanden was. Ze gebaarde in ieder geval bevelend naar hem. Jahar had een koppige blik in zijn ogen en deed zijn mond open. ‘Doe het, Jahar,’ zei Merise. ‘Hij is van mij, Nacelle, maar je mag hem een bevel geven. Voor deze keer.’ Nacelle keek geschokt. Blijkbaar had ze het inderdaad niet beseft.

De Asha’man bleef koppig kijken maar hij moest hebben gehoorzaamd, want Nacelle klapte verheugd in haar handen en lachte. ‘Saroiya,’ zei ze opgewonden. ‘Je hebt een stroming op Saroiya gericht. De Witte Domani. Heb ik gelijk?’

Saroiya’s koperkleurige huid verbleekte. Ze trok haar stola met witte franje dichter om zich heen en schoof haastig zo ver mogelijk achteruit in haar bank. Aledrin deed hetzelfde op haar eigen bank. ‘Zeg het haar,’ zei Merise. ‘Jahar kan koppig zijn, maar is toch een brave jongen.’

‘De Witte Domani,’ gaf Jahar met tegenzin toe. Saroiya wankelde alsof ze ging omvallen, en hij keek haar minachtend aan. ‘Het was maar Geest, en het is alweer weg.’ Saroiya’s gezicht kleurde, maar niemand kon zien of het van woede of schaamte was. ‘Een opmerkelijke ontdekking,’ zei Lelaine, ‘en Merise zal je er vast meer mee laten oefenen, Nacelle, maar de Zaal heeft zaken af te handelen. Dat ben je toch met me eens, Romanda?’ Romanda kon zich er nauwelijks van weerhouden woest te kijken. Lelaine ging veel te vaak haar boekje te buiten. ‘Als je klaar bent met je demonstratie,’ zei ze, ‘mag je je terugtrekken, Nacelle.’ De Groene Malkieri wilde eigenlijk niet vertrekken, misschien omdat ze aan Merises gezicht kon zien dat ze de weving niet nog eens zou mogen oefenen – werkelijk, je zou toch verwachten dat juist een Groene voorzichtig zou zijn met een man die de zwaardhand van een andere zuster kon zijn – maar ze had natuurlijk geen keus. ‘Welk voorstel heeft de Herrezen Draak voor ons, jongen?’ vroeg Romanda zodra Nacelle aan de andere kant van de ban was. ‘Dit,’ zei hij, en keek haar trots aan. ‘Elke zuster die trouw is aan Egwene Alveren mag een Asha’man binden, tot een totaal van zevenenveertig. U kunt niet vragen om de Herrezen Draak, of om enige andere man die de draak voert, maar elke Soldaat of Toegewijde die u het vraagt, kan niet weigeren.’ Romanda had het gevoel alsof haar alle adem was benomen.

‘Zie je dat dit aan onze behoeften voldoet?’ vroeg Lelaine kalm. Die vrouw moest vanaf het begin af aan geweten hebben waar het om ging, het Licht brande haar.

‘Jawel,’ antwoordde Romanda. Met zevenenveertig mannen die konden geleiden, zouden ze hun cirkels zo groot kunnen maken als maar mogelijk was. Misschien zelfs wel een cirkel met hen allemaal. Als er grenzen waren, zouden ze die moeten ontdekken. Faiselle ging staan alsof dit een formele zitting was. ‘Dit moet worden besproken. Ik verzoek om een formele zitting.’

‘Dat lijkt me niet nodig,’ zei Romanda tegen haar zonder op te staan. ‘Dit is veel beter dan... waar we het eerder over eens zijn geworden.’ Ze kon niet te veel zeggen waar die jongen bij was. Of Merise. Wat was haar relatie tot de Herrezen Draak? Kon ze een van die zusters zijn van wie men zei dat ze een eed aan hem gezworen hadden? Saroiya stond al voordat Romanda haar laatste woord had uitgesproken. ‘Maar we moeten het nog hebben over convenanten, om er zeker van te zijn dat wij de leiding hebben. Daar zijn we het nog niet over eens geworden.’

‘Het lijkt mij dat de zwaardhandbinding alle andere convenanten overbodig maakt,’ zei Lyrelle droog.

Faiselle ging gehaast staan, en zij en Saroiya spraken allebei tegelijk.

‘De smet...’ Ze zwegen en keken elkaar argwanend aan.

‘Saidin is rein,’ zei Jahar, hoewel niemand zich tot hem had gericht.

Merise moest die jongen echt leren hoe hij zich hoorde te gedragen als ze hem mee wilde nemen naar de Zaal.

‘Rein?’ zei Saroiya geringschattend.

‘Er zit al meer dan drieduizend jaar een smet op,’ zei Faiselle scherp. ‘Hoe kan het nu rein zijn?’

‘Orde in de zaal!’ snauwde Romanda, en probeerde de touwtjes weer in handen te nemen. ‘Orde in de zaal!’ Ze staarde naar Saroiya en Faiselle tot ze weer gingen zitten, en richtte toen haar aandacht op Merise. ‘Mag ik ervan uitgaan dat je met hem gekoppeld bent geweest?’ De Groene zuster knikte eenvoudig. Ze was echt niet gesteld op haar huidige gezelschap en wilde geen woord meer zeggen dan noodzakelijk.

‘En kun je zeggen dat saidin vrij is van de smet?’

De vrouw aarzelde niet. ‘Ja. Het duurde even voor ik overtuigd was. De mannelijke helft van de Kracht is vreemder dan je je kunt voorstellen. Het is niet de onverbiddelijke maar vriendelijke kracht van saidar, maar eerder een woeste zee van vuur en ijs die wordt geteisterd door een orkaan. Maar ik ben overtuigd. Het is rein.’ Romanda liet haar adem ontsnappen. Iets geweldigs tegenover alle verschrikkingen. ‘We zijn niet formeel, maar ik roep op tot de vraag. Wie staat op en aanvaardt dit aanbod?’ Ze stond al zodra ze klaar was, maar niet sneller dan Lelaine, en Janya was nog eerder. Even later stond iedereen, behalve Saroiya en Faiselle. Buiten de ban staken de zusters de koppen bijeen, ongetwijfeld om te speculeren waarover zojuist was gestemd. ‘De lagere instemming is bereikt, het aanbod om zevenenveertig Asha’man te binden is aanvaard.’ Saroiya liet haar schouders zakken en Faiselle slaakte een diepe zucht. Ze riep op tot de hogere instemming in naam van de eenheid, maar het verbaasde haar niet dat de twee stevig op hun bank bleven zitten. Ze hadden zich immers op alle fronten verzet tegen het plan om de Asha’man te benaderen, en hadden er zelfs nadat het besluit al was genomen nog tegen gestreden. Hoe dan ook, het was gedaan, en zonder de noodzaak van zelfs maar een tijdelijk convenant. Een binding zou natuurlijk een leven lang duren, maar het was beter dan wat voor verbond dan ook. Dat leek te veel op gelijkwaardigheid. ‘Een vreemd aantal, zevenenveertig,’ zei Janya peinzend. ‘Mag ik je zwaardhand wat vragen, Merise? Dank je. Hoe is de Herrezen Draak bij dat aantal gekomen, Jahar?’ Een heel goede vraag, vond Romanda. Onthutst als ze was dat ze hadden bereikt wat ze nodig hadden zonder enig bondgenootschap, had ze er niet aan gedacht. Jahar rechtte zijn rug alsof hij de vraag had voorzien en bevreesd was om antwoord te geven. Maar zijn gezicht bleef hard en kil. ‘Er zijn al eenenvijftig zusters gebonden door Asha’man, en vier van ons zijn gebonden aan Aes Sedai. Zevenenveertig is het verschil. Er waren er vijf van ons, maar één stierf terwijl hij zijn Aes Sedai verdedigde. Onthoud zijn naam. Eben Hopwil. Vergeet hem niet!’ Er daalde een stomverbaasde stilte neer over de banken. Romanda voelde een klomp ijs in haar maag. Eenenvijftig zusters? Gebonden door Asha’man? Dat was walgelijk!

‘Manieren, Jahar!’ snauwde Merise. ‘Laat me het niet nog eens hoeven zeggen!’

Hij draaide zich abrupt naar haar om. ‘Ze moeten het weten, Merise. Ze moeten het weten!’ Hij draaide weer terug en liet zijn blik over de banken glijden. Zijn ogen schoten vuur. Hij was helemaal niet bevreesd geweest. Hij was boos geweest, en was dat nog steeds. ‘Eben was gekoppeld met Daigian en Beldeine, en Daigian bestuurde de koppeling, dus toen ze tegenover een vrouwelijke Verzaker stonden kon hij alleen maar roepen: “Ze geleidt saidin,” en haar met zijn zwaard aanvallen. Ondanks wat ze hem aandeed en ondanks zijn verwondingen klampte hij zich vast aan het leven, vast aan saidin, tot Daigian de Verzaker kon verdrijven. Dus onthoud zijn naam! Eben Hopwil. Hij vocht voor zijn Aes Sedai nog lang nadat hij al dood had moeten zijn!’

Toen hij zweeg, sprak er niemand. Totdat Escaralde uiteindelijk heel zachtjes zei: ‘We zullen hem niet vergeten, Jahar. Maar hoe kan het dat eenenvijftig zusters zijn... gebonden aan Asha’man?’ Ze boog voorover alsof ze verwachtte dat hij even zachtjes zou antwoorden. De jongen haalde zijn schouders op, nog altijd boos. Hij zat er niet mee dat Asha’man Aes Sedai bonden. ‘Elaida stuurde ze om ons te vernietigen. De Herrezen Draak heeft het bevel gegeven dat geen enkele Aes Sedai iets mag worden aangedaan tot ze probeert om ons iets aan te doen, dus besloot Taim om hen gevangen te nemen en te binden voordat ze de kans daartoe hadden.’

Aha. Het waren aanhangers van Elaida. Mocht dat iets uitmaken? Toch maakte het uit, een beetje. Maar zusters gebonden aan Asha’man maakten er een zaak van gelijkwaardigheid van, en dat was onaanvaardbaar.

‘Ik heb nog een vraag voor hem, Merise,’ zei Moria, en wachtte tot de Groene zuster knikte. ‘Je hebt al twee keer iets gezegd wat erop duidt dat een vrouw saidin heeft geleid. Waarom? Dat is onmogelijk.’ Er klonk instemmend gemompel in het paviljoen. ‘Het was dan misschien onmogelijk,’ antwoordde de jongen koel, ‘maar ze deed het toch. Daigian heeft ons verteld wat Eben zei, en zijzelf kon helemaal niets bespeuren terwijl de Verzaker geleidde. Het moest wel saidin zijn.’

Plotseling klonk dat belletje weer achter in Romanda’s hoofd, en wist ze waar ze de naam Cabriana Mecandes eerder had gehoord. ‘We moeten onmiddellijk het bevel uitvaardigen om Delana en Halima in hechtenis te laten nemen,’ zei ze.

Dat moest ze uitleggen, natuurlijk. Zelfs de Amyrlin Zetel kon geen Gezetene laten oppakken zonder enige verklaring. De met saidin gepleegde moorden op twee zusters die goede vriendinnen van Cabriana waren geweest, een vrouw met wie Halima volgens zeggen ook bevriend was. Een vrouwelijke Verzaker die de mannelijke helft van de Kracht geleidde. Ze waren niet echt overtuigd, vooral Lelaine niet, tot er bij een grondige doorzoeking van het kamp geen spoor van beide vrouwen werd gevonden. Ze waren gezien, onderweg naar een van de Reisterreinen. Delana en haar kamenierster hadden allebei grote bundels gedragen en zich achter Halima aan gehaast, maar ze waren weg.

24

Honing in de thee

Egwene wist vanaf het begin dat haar vreemde gevangenschap moeilijk zou zijn, maar ze geloofde dat het omhelzen van de pijn, zoals de Aiel deden, het makkelijkste deel ervan zou zijn. Ze was immers behoorlijk afgeranseld toen ze haar toh aan de Wijzen had betaald voor haar leugen, door de een na de ander geslagen, dus had ze er ervaring mee. Maar pijn omhelzen betekende niet eenvoudigweg dat je je eraan overgaf zonder te vechten. Je moest de pijn naar binnen trekken en verwelkomen als deel van jezelf. Aviendha zei dat je moest kunnen glimlachen en lachen van vreugde, of zelfs zingen terwijl de ergste pijn je in de greep had. Dat was helemaal niet zo makkelijk.

Die eerste ochtend voor zonsopgang, in Silviana’s werkkamer, deed ze haar best terwijl de Meesteres der Novices haar blote achterwerk bewerkte met een muil met een harde zool. Ze deed geen pogingen haar snikken te onderdrukken toen die kwamen, of later haar woordeloze gejank. Toen haar benen wilden schoppen, liet ze ze begaan tot de Meesteres der Novices ze met een van haar eigen benen vastklemde, nogal onhandig vanwege Silviana’s rokken, en toen liet ze haar tenen op de vloer trommelen en schudde ze wild met haar hoofd. Ze probeerde de pijn naar binnen te trekken, hem in te ademen als lucht. Pijn was evenzeer een deel van het leven als ademhalen. Zo zagen de Aiel het. Maar o, Licht, wat deed het pijn! Toen ze uiteindelijk weer mocht gaan staan, na wat een heel lange tijd leek, kromp ze ineen toen haar onderrokken en gewaad haar huid raakten. De witte wol leek wel zo zwaar als lood. Ze probeerde de verzengende hitte te verwelkomen, maar het was moeilijk. Zo ontzettend moeilijk. Toch leek haar gesnik heel gauw vanzelf op te houden, en haar tranenvloed droogde snel. Ze snoof niet en hikte niet na. Ze bekeek zichzelf in de wandspiegel met het verkleurde verguldsel. Hoeveel duizenden vrouwen hadden over de jaren in die spiegel gekeken? Degenen die in deze kamer werden gestraft, moesten altijd naderhand hun eigen spiegelbeeld bestuderen en nadenken over waarom ze waren gestraft, maar dat was niet de reden waarom ze het deed. Haar gezicht was nog steeds rood, maar nu al zag ze er... kalm uit. Ondanks de pijnlijke warmte in haar achterwerk voelde ze zich echt kalm. Misschien zou ze moeten proberen of ze kon zingen? Misschien ook niet. Ze haalde een wit linnen zakdoek uit haar mouw en droogde zorgvuldig haar tranen.

Silviana keek haar met een blik vol voldoening aan terwijl ze de muil teruglegde in de smalle kast tegenover de spiegel. ‘Ik denk dat ik van het begin af aan je volle aandacht had, anders zou ik harder hebben geslagen,’ zei ze droog, kloppend op de knoedel op haar hoofd, ik denk hoe dan ook dat ik je niet snel terug zal zien. Ik heb vragen gesteld zoals je had verzocht. Melare was daar ook al mee begonnen. De vrouw heet inderdaad Leane Sharif, hoewel het Licht mag weten hoe...’ Ze liet haar woorden wegsterven, schudde haar hoofd, trok haar stoel weer achter haar schrijftafel en ging zitten. ‘Ze was erg ongerust over je, nog meer dan over zichzelf. Je mag haar in je vrije tijd bezoeken. Als je vrije tijd hébt. Ze zit in de open cellen. En nu kun je maar beter opschieten als je nog iets wilt eten voor je eerste les.’

‘Dank je,’ zei Egwene, en wendde zich naar de deur. Silviana zuchtte diep. ‘Geen kniks, kind?’ Ze doopte haar pen in de zilveren inktpot en begon met een net, nauwkeurig handschrift te schrijven in het straffenboek. ik zie je om het middaguur. Schijnbaar zul je je eerste twee maaltijden terug in de Toren staande moeten gebruiken.’

Egwene had het daarbij kunnen houden, maar ’s nachts, terwijl ze wachtte tot de Gezetenen zich verzamelden in de Zaal in Tel’aran’rhiod, had ze besloten over de spitsroeden die ze moest lopen. Ze was van plan om te vechten, maar op zo’n manier dat het leek alsof ze meegaand was. Tot op zekere hoogte, althans. Binnen de grenzen die ze voor zichzelf bepaalde. Als ze alle bevelen weigerde zou ze enkel opstandig lijken – en zou ze misschien worden opgesloten in een cel, waar ze niets zou kunnen doen – maar sommige bevelen moest ze naast zich neerleggen als ze een flintertje waardigheid over wilde houden. En dat wilde ze. Meer dan een flintertje. Ze zou hen niet laten ontkennen wie ze was, hoe ze er ook op aandrongen. ‘De Amyrlin Zetel maakt voor niemand een kniks,’ zei ze kalm, al wist ze heel goed welke respons dat zou oproepen. Silviana’s gezicht verstrakte en ze pakte haar pen weer op. ‘En ik zie je ook rond etenstijd. Ik stel voor dat je nu vertrekt zonder nog iets te zeggen, behalve als je de hele dag over mijn knie wilt blijven liggen.’ Egwene vertrok zwijgend. En zonder een kniks. Spitsroeden, als een gespannen draad over een diepe put. Maar ze moest eroverheen lopen. Tot haar verbazing liep Alviarin buiten in de gang te ijsberen, gewikkeld in haar stola met witte franje en met haar armen om zich heen geslagen, starend naar iets in de verte. Ze wist dat de vrouw niet langer Elaida’s Hoedster was, al wist ze niet waarom Alviarin zo plotseling was afgezet. Verspieden in Tel’aran’rhiod leverde alleen flarden en korte blikken op; het was op zoveel manieren een onzekere weerspiegeling van de wakende wereld. Alviarin moest haar hebben horen schreeuwen, maar vreemd genoeg voelde Egwene geen schaamte. Ze streed een merkwaardige strijd, en in de strijd liep je verwondingen op. De doorgaans ijzige Witte zuster leek vandaag niet zo koel. In feite leek ze behoorlijk geagiteerd, haar lippen vaneen en haar ogen vurig. Egwene zei niets, terwijl Alviarin haar enkel onheilspellend aankeek voordat ze Silviana’s studeervertrek binnenging. Spitsroeden.

Een stukje verderop in de gang stonden twee Rode zusters te kijken, de een met een rond gezicht en de andere slank, beide met koele ogen en hun stola’s om hun armen gedrapeerd zodat de lange rode franje duidelijk te zien was. Niet dezelfde twee die er waren geweest toen ze wakker werd, maar ze waren daar niet toevallig. Ze waren niet echt bewakers, maar ook niet echt géén bewakers. Egwene maakte ook voor hen geen kniks. Ze keken haar uitdrukkingsloos aan. Voordat ze meer dan zes stappen over de rood met gele vloertegels had gezet, hoorde ze achter zich het gehuil van pijn van een vrouw beginnen, nauwelijks gedempt door de dikke deur naar Silviana’s studeerkamer. Dus Alviarin werd ook gestraft, en het was niet best als ze nu al zo hard krijste. Behalve als zij ook probeerde de pijn te omhelzen, wat onwaarschijnlijk leek. Egwene wenste dat ze wist waarom Alviarin werd gestraft, en of die straf was opgelegd. Een generaal had verkenners en ogen-en-oren om hem over zijn vijand te berichten. Zij had alleen haar eigen ogen en haar eigen oren, en het weinige wat ze kon ontdekken in de Ongeziene Wereld. Elk beetje kennis zou echter nuttig kunnen blijken, dus moest ze er overal naar spitten.

Ochtendmaal of niet, ze ging naar haar kamertje in de Novicekwartieren terug om haar gezicht te wassen met koud water en haar haren te kammen. Die kam, die in haar riembuidel had gezeten, was een van de weinige persoonlijke bezittingen die ze nog had. Afgelopen nacht waren de kleren die ze had gedragen toen ze gevangen werd genomen ineens verdwenen en vervangen door het wit van de Novices, maar de gewaden en onderrokken aan haken aan de witte muur waren echt die van haar. Ze had ze laten opbergen toen ze tot Aanvaarde was verheven, en in de zomen zaten nog steeds de kleine bandjes met haar naam erop geborduurd. In de Toren werd nooit iets verspild. Je wist nooit wanneer een meisje een stel oude kleren zou passen. Maar hoewel ze niets anders had om aan te trekken dan het wit van Novices, maakte dat haar nog geen Novice, wat Elaida en de anderen ook geloofden.

Pas toen ze er zeker van was dat haar gezicht niet langer rood was en ze er even kalm uitzag als ze zich voelde, vertrok ze. Als je maar weinig wapens had, kon je verschijning er daar een van zijn. Dezelfde twee Rode zusters wachtten op de gaanderij om haar te schaduwen. De eetzaal van de Novices was op de onderste verdieping van de Toren, naast de hoofdkeuken. Het was een grote ruimte met witte muren, eenvoudig ondanks de vloertegels in alle Ajahkleuren. Het stond er vol met tafels, elk ervan groot genoeg voor zes of acht vrouwen op smalle bankjes. Er zaten honderd of meer in het wit geklede vrouwen aan die tafels, kletsend bij hun ochtendmaal. Elaida moest opgetogen zijn over hun aantal. De Toren had in jaren niet meer zoveel Novices gehad. Ongetwijfeld hadden sommigen zelfs juist door het nieuws over de brekende Toren de gedachte gekregen om naar Tar Valon te komen. Egwene was niet onder de indruk. Deze vrouwen vulden nog maar nauwelijks de halve eetzaal, en één verdieping hoger was er nog een, precies eender, die al eeuwen dicht was. Zodra de Toren weer onder haar gezag stond, zou ze die tweede keuken weer laten openen en dan nog zouden de Novices in ploegen moeten eten, iets wat sinds lang voor de Trollok-oorlogen niet meer was voorgekomen.

Nicola zag haar zodra ze binnenliep – het leek wel alsof die vrouw naar haar had uitgekeken – en gaf de Novices naast zich een por. In een golfbeweging daalde er stilte neer over de tafels, en iedereen keek toe terwijl Egwene door het middenpad schreed. Ze keek niet op of om.

Halverwege de keuken stak een kleine, slanke Novice met lang donker haar plotseling een voet uit en liet haar struikelen. Egwene wist nog net haar evenwicht te bewaren en draaide zich koel om. Nog een worsteling. De jonge vrouw had het bleke uiterlijk van een Cairhienin. Egwene was er vrij zeker van dat ze snel zou worden beproefd om te worden Aanvaard, behalve als ze andere tekortkomingen had. Maar de Toren was goed in staat om dat soort dingen op te sporen. ‘Hoe heet je?’ zei ze.

‘Alvistere,’ antwoordde de jonge vrouw, en haar tongval bevestigde Egwenes vermoeden. ‘Waarom vraag je dat? Zodat je het kunt doorvertellen aan Silviana? Het zal je niet helpen. Niemand hier heeft iets gezien.’

‘Dat is jammer, Alvistere. Je wilt Aes Sedai worden en de mogelijkheid om te liegen opgeven, maar je wilt wel dat anderen voor je liegen. Zie je de tegenstelling daarin?’ Alvistere kleurde. ‘Wie ben jij om tegen me te preken?’

‘Ik ben de Amyrlin Zetel. Een gevangene, maar nog steeds de Amyrlin Zetel.’

Alvisteres toch al grote ogen werden nog groter, en er klonk gefluister in de zaal terwijl Egwene doorliep naar de keuken. Ze hadden niet gedacht dat ze die titel nog steeds zou gebruiken terwijl ze gekleed was in het wit en tussen hen sliep. Ze konden die gedachte maar beter snel laten varen.

De keuken was een grote ruimte met een hoge zoldering. Op de vloer lagen grijze tegels; de spitten in de lange stenen haard stonden stil, maar de ijzeren fornuizen en ovens straalden nog voldoende warmte uit. Het zweet zou haar meteen zijn uitgebroken als ze niet wist hoe ze de warmte moest negeren. Ze had vaak genoeg in deze keuken gewerkt, en schijnbaar zou ze dat weer doen. De keuken werd aan drie kanten omgeven door eetzalen, voor de Aanvaarden, voor de Aes Sedai en voor de Novices. Laras, de Meesteres der Keukens, waggelde met een bezweet gezicht rond in een smetteloos wit schort dat groot genoeg was om drie gewaden voor Novices van te maken. Ze zwaaide met haar lange houten lepel als een scepter terwijl ze koks en hulpkoks en keukenhulpen aanstuurde, die even snel voor haar renden als ze voor een koningin zouden hebben gedaan. Misschien nog wel sneller. Een koningin zou niet gauw een klets met haar scepter uitdelen als je te langzaam was.

Een heleboel maaltijden werden op dienbladen gezet, soms van bewerkt zilver, soms van besneden hout en soms verguld, en door de deur naar de eetzaal van de zusters gedragen. Dit werd niet gedaan door keukenbedienden met de Witte Vlam van Tar Valon op hun boezem, maar door statige vrouwen in goed gesneden wol met af en toe wat borduurwerk, de persoonlijke bedienden van zusters, die de lange klim naar de Ajahkwartieren zouden maken. Elke Aes Sedai kon in haar eigen vertrekken eten als ze dat wenste, hoewel ze dan wel moest geleiden om het eten weer op te warmen, maar de meesten van hen vonden een beetje gezelschap tijdens de maaltijd wel prettig. Dat was tenminste voorheen zo. Die gestage stroom vrouwen die wegliep met dienbladen bedekt met doeken, bevestigde dat de Witte Toren vol haarscheurtjes zat. Daar zou ze zich verheugd over moeten voelen. Elaida stond op een voetstuk dat op het punt stond onder haar in te storten. Maar de Toren was haar thuis. Ze voelde zich alleen maar bedroefd. En ook boos op Elaida. Die vrouw verdiende het om te worden neergesabeld, al was het maar om wat ze de Toren had aangedaan sinds ze de stola en staf had verkregen! Laras keek haar langdurig aan en trok haar kin in tot het er vier waren. Toen stak ze haar lepel weer in de lucht en keek ze over de schouder van een van de hulpkoks. Laras had ooit geholpen om Siuan en Leane te laten ontsnappen, dus was ze niet bijzonder trouw aan Elaida. Zou ze nu weer iemand helpen? Ze deed in ieder geval alle mogelijke moeite om niet nog eens in Egwenes richting te kijken. Een andere hulpkok die haar waarschijnlijk niet kon onderscheiden van enige andere Novice, een glimlachende vrouw die nog werkte aan een tweede kin, gaf haar een houten dienblad. Er stonden een grote kom stomende thee en een dik, wit geglazuurd bord met brood, olijven en kruimige witte kaas op. Toen Egwene het meenam naar de eetzaal, viel er weer een stilte, en weer keek iedereen naar haar. Natuurlijk. Ze wisten dat ze bij de Meesteres der Novices was geroepen. Ze wilden zien of ze staande zou eten. Eigenlijk wilde ze zich heel voorzichtig op de harde houten bank laten zakken, maar ze dwong zich om gewoon te gaan zitten. Daardoor laaiden de vlammen weer op, natuurlijk. Niet zo sterk als eerder, maar genoeg om onwillekeurig te verschuiven. Vreemd genoeg had ze niet echt de neiging om te grimassen of te blijven bewegen. Wel om te gaan staan, dat wel. De pijn was een deel van haar. Ze aanvaardde het zonder te vechten. Ze probeerde de pijn te verwelkomen, maar dat leek nog te hoog gegrepen. Egwene scheurde een stukje van het brood af – ook hier zaten er blijkbaar graanklanders in het meel – en langzaam begonnen de gesprekken weer, zachtjes omdat Novices niet te veel lawaai mochten maken. Ook aan haar tafel werden de gesprekken hervat, hoewel niemand moeite deed om haar erbij te betrekken. Dat was best. Ze was hier niet om vriendinnen te maken onder de Novices. Of om door hen als gelijke te worden gezien. Nee, haar doel was heel iets anders. Toen ze haar dienblad had teruggebracht naar de keuken en samen met de andere Novices de eetzaal uit liep, werd ze opgewacht door weer een ander stel Rode zusters. Een van hen was Katerine Alruddin, vosachtig in haar weelderige grijze rokken met rode banden, haar ravenzwarte haren in slagen tot op haar middel en haar stola om haar ellebogen geslagen.

‘Drink dit op,’ zei Katerine keizerlijk, en stak een tinnen kom uit in haar slanke hand. ‘Alles opdrinken, hoor.’ De andere Rode, donker en met een vierkant gelaat, schikte ongeduldig haar stola en grimaste. Schijnbaar beviel het haar niet dat ze zelfs maar met een bediende kon worden verward. Of misschien was het afkeer van hetgeen er in de kom zat.

Egwene onderdrukte een zucht en dronk. De slappe dolkwortelthee zag eruit als water met een lichtbruin kleurtje. Het smaakte ook naar water, met een klein beetje munt. Het was meer de gedachte aan munt dan de smaak zelf. Ze had haar eerste kom gedronken toen ze net wakker was, toen de Rode zusters die haar bewaakten er genoeg van hadden en verder wilden met hun eigen dingen. Katerine had iets te lang gewacht, maar zelfs zonder deze kom betwijfelde Egwene of ze voorlopig met enige kracht zou kunnen geleiden. Zeker niet met voldoende kracht om iets uit te halen.

‘Ik wil niet te laat komen voor mijn eerste les,’ zei ze, en gaf de kom terug. Katerine nam hem aan, hoewel ze daar zelf verbaasd over leek te zijn. Egwene schreed achter de Novices aan voordat de zuster bezwaar kon maken. Of eraan dacht haar te vermanen omdat ze geen kniks had gemaakt.

Die eerste les, in een eenvoudige vensterloze kamer waar tien Novices op banken zaten waar er meer dan dertig op pasten, was even rampzalig als ze had verwacht. Maar het was niet rampzalig voor haar, hoe het ook eindigde. De onderwijzeres was Idrelle Menford, een magere vrouw met harde ogen die al Aanvaarde was toen Egwene voor het eerst naar de Toren kwam. Ze droeg nog steeds het witte gewaad met de zeven gekleurde banden om de zomen en bij de polsen.

Egwene nam plaats aan het uiteinde van een bank, weer zonder rekening te houden met haar pijnlijke plekken. Het was minder geworden, maar niet veel minder. Adem de pijn in.

Idrelle stond op een verhoginkje voor in de ruimte en keek met meer dan een beetje genoegzaamheid langs haar lange neus naar Egwene, die weer in het wit was gekleed. Haar altijd aanwezige frons verzachtte er bijna door. ‘Jullie hebben allemaal het maken van eenvoudige vuurbollen onder de knie,’ zei ze tegen de klas, ‘maar laten we eens kijken wat ons nieuwe meisje kan. Ze had altijd een hoge dunk van zichzelf, moeten jullie weten.’ Enkele Novices giechelden. ‘Maak een vuurbol, Egwene. Ga je gang, kind.’ Een vuurbol? Dat was een van de eerste dingen die Novices leerden. Waar sloeg dit op? Egwene stelde zich open voor de Bron, omhelsde saidar en liet het door zich heen stromen. Door de dolkwortel kwam er slechts een klein beetje binnen, een draadje terwijl ze gewend was aan stortregens, maar het was de Kracht, en draadje of niet, het bracht alle levenslust en vreugde van saidar; ze was zich verhoogd bewust van zichzelf en de ruimte om haar heen. Bewustzijn van zichzelf betekende ook dat haar pijnlijke achterwerk weer aanvoelde alsof ze net geslagen was, maar ze verschoof niet.

Adem de pijn in. Ze rook de lichte geur van de zeep van de Novices, zag een adertje kloppen op Idrelles voorhoofd. Ergens had ze zin om de vrouw om de oren te slaan met een stroom Lucht, maar met de hoeveelheid Kracht die ze nu tot haar beschikking had, zou Idrelle het nauwelijks voelen. In plaats daarvan geleidde ze Vuur en Lucht om een bolletje groen vuur te maken dat voor haar in de lucht zweefde. Het was een bleek, zielig ding, zelfs doorschijnend. ‘Heel goed,’ zei Idrelle sarcastisch. Ach, ja. Ze wilde alleen maar aan de Novices laten zien hoe zwak Egwene was. ‘Laat saidar los. En nu, meisjes...’

Egwene maakte nog een blauwe bol, toen een bruine en een grijze en liet ze om elkaar heen draaien. ‘Laat de Bron los!’ snauwde Idrelle.

Er verscheen een gele bol bij de andere, een witte, en uiteindelijk een rode. Ze voegde snel vurige ringen toe om de draaiende bollen. Nu eerst rood omdat ze die het kleinst wilde maken, en een groene als laatste en grootste ring. Als ze een Ajah had kunnen kiezen, was het de Groene geworden. Zeven ringen van vuur draaiden, allemaal in een andere richting, om zeven vuurbollen die in het midden een ingewikkelde dans uitvoerden. Ze mochten dan bleek en klein zijn, maar het was een indrukwekkend schouwspel waarvoor de stromingen in veertien richtingen moesten worden verdeeld. Jongleren met de Kracht was niet veel gemakkelijker dan jongleren met je handen.

‘Hou daarmee op!’ schreeuwde Idrelle. ‘Hou op!’ De gloed van saidar omgaf haar, en Egwene voelde een harde klap van Lucht tegen haar rug. ‘Ophouden, zei ik!’ Ze kreeg weer een klap, en toen nog een.

Egwene hield de ringen kalm draaiende en de bollen bleven dansen. Na Silviana’s harde muil was het gemakkelijk om de pijn van Idrelles klappen in te ademen. Al kon ze de pijn nog niet verwelkomen. Zou ze ooit kunnen glimlachen terwijl ze geslagen werd? Katerine en de andere Rode zuster verschenen in de deuropening. ‘Wat is hier aan de hand?’ wilde de zwartharige zuster weten. De ogen van haar metgezel werden groot toen ze zag wat Egwene deed. Waarschijnlijk konden ze geen van beiden hun stromingen zo ver verdelen.

De Novices kwamen natuurlijk allemaal overeind en maakten kniksen toen de Aes Sedai binnenkwamen. Egwene bleef zitten. Idrelle spreidde haar rokken en zag er verhit uit. ‘Ze wil niet ophouden,’ jammerde ze. ik zei dat ze moest ophouden, maar ze luistert niet!’

‘Hou daarmee op, Egwene,’ beval Katerine streng. Egwene ging verder met haar wevingen tot de vrouw haar mond weer opendeed. Toen pas liet ze saidar los en stond ze op. Katerine deed haar mond dicht en haalde diep adem. Haar gezicht behield de Aes Sedai-sereniteit, maar haar ogen fonkelden. ‘En nu ren je naar Silviana’s kamer en zeg je haar dat je je onderwijzeres ongehoorzaam bent geweest en een les hebt verstoord. Rennen!’ Egwene streek eerst haar rokken glad – als ze gehoorzaamde, wilde ze niet de indruk wekken dat ze gretig of haastig was – drong zich langs de twee Aes Sedai en schreed de gang in. ik zei dat je moest rennen,’ riep Katerine haar scherp na. Een stroom Lucht raakte haar nog steeds gevoelige achterwerk. Aanvaard de pijn. Nog een klap. Adem de pijn in als lucht. Een derde klap, hard genoeg om haar aan het wankelen te brengen. Verwelkom de pijn.

‘Laat me los, Jezrail,’ snauwde Katerine.

‘Geen sprake van,’ zei de andere zuster met een sterke Tyreense tongval. ‘Je gaat te ver, Katerine. Een klets of twee is toegestaan, maar haar verdere straf moet worden uitgedeeld door de Meesteres der Novices. Licht, als je zo doorgaat, kan ze niet meer lopen voordat ze bij Silviana is.’

Katerine hijgde. ‘Goed dan,’ zei ze uiteindelijk. ‘Maar ze kan haar lijst van overtredingen uitbreiden met ongehoorzaamheid aan een zuster. Ik vraag het na, Egwene, dus denk maar niet dat je het kunt vergeten.’

Toen ze de kamer van de Meesteres der Novices binnenstapte, trok Silviana verbaasd haar wenkbrauwen op. ‘Ben je zo snel terug? Pak de muil maar uit de kast, kind, en vertel me wat je nu weer hebt gedaan.’

Na nog twee lessen en nog twee bezoeken aan Silviana’s studeerkamer – ze weigerde te worden bespot, en als een Aanvaarde niet wilde dat ze iets beter deed dan die Aanvaarde zelf kon, moesten ze haar niet vragen het te doen – en haar al ingeroosterde bezoek rond het middaguur besloot Silviana dat Egwene elke dag eerst zou moeten worden geheeld.

‘Anders ben je al snel zo bont en blauw dat ik je niet kan slaan zonder dat het gaat bloeden. Maar denk niet dat dit betekent dat ik het je makkelijk maak. Zelfs al heb je drie keer per dag Heling nodig, dan sla ik alleen maar wat harder om het goed te maken. Als het nodig is, schakel ik zelfs over op de riem of de roede. Want ik krijg je klein, meisje. Neem dat maar van me aan.’

Die drie lessen, en drie heel beschaamde Aanvaarden, hadden nog een ander gevolg. Ze zou in haar eentje lessen krijgen van Aes Sedai, iets wat normaal was voorbehouden aan Aanvaarden. Dat betekende dat ze de lange gebogen, met tapijten behangen gangen naar de Ajahkwartieren moest bestijgen, waar zusters als wachtposten bij de ingangen stonden. In feite waren ze ook wachtposten. Bezoekers van andere Ajahs waren niet welkom, en dat was nog vriendelijk uitgedrukt. Ze zag nooit een Aes Sedai uit de ene Ajah in de buurt van de kwartieren van een andere Ajah. Op de Gezetenen na zag ze maar zelden andere zusters in de gangen buiten de kwartieren, behalve in groepen, altijd met hun stola’s om en meestal op de hielen gevolgd door zwaardhanden. Maar hier was niet de angst voelbaar die het kamp buiten de muren in zijn greep hield. Hier waren steeds zusters van dezelfde Ajah samen, en als twee groepen elkaar passeerden, keken ze elkaar niet aan of loerden ze naar elkaar. In het heetst van de zomer bleef de Toren koel, maar nu leek de lucht koortsachtig en dik wanneer zusters van verschillende Ajahs te dicht bij elkaar in de buurt kwamen. Zelfs de Gezetenen die ze herkende liepen snel. De weinigen die beseften wie ze was, keken haar langdurig en onderzoekend aan, maar de meesten leken afgeleid. Pevara Tazanovni, een mollige maar knappe Gezetene voor de Rode Ajah, liep op een dag bijna tegen haar aan – ze was niet van plan opzij te springen, zelfs niet voor Gezetenen – maar Pevara haastte zich verder alsof ze het niet had gemerkt. Een andere keer gebeurde hetzelfde met Doesine Alwain, jongensachtig slank maar sierlijk gekleed. Doesine was diep in gesprek met een andere Gele zuster, en geen van beiden keek naar haar om. Ze wenste dat ze wist wie die andere Gele was. Ze kende de namen van de tien ‘fretten’ die Sheriam en de anderen naar de Toren hadden gestuurd om te proberen Elaida te ondermijnen. Ze had heel graag contact met hen willen leggen, maar ze kende hun gezichten niet en naar hen vragen zou alleen maar de aandacht op hen richten. Ze hoopte dat een van hen haar zou benaderen of haar een briefje zou geven, maar dat deed niemand. Haar strijd zou ze alleen moeten vechten, of samen met Leane, behalve als ze iets opving waardoor ze gezichten bij die namen leerde kennen. Ze verwaarloosde Leane natuurlijk niet. Op haar tweede avond terug in de Toren ging ze na het avondmaal naar de open cellen, ondanks haar diepe vermoeidheid. In die zes cellen in de eerste kelder verbleven de vrouwen die konden geleiden. In elke ruimte stond een grote ijzeren kooi van de stenen vloer tot aan de stenen zoldering, met een ruimte van vier pas breed eromheen en ijzeren staande lampen voor het licht. Bij Leanes cel zaten twee Bruine zusters op banken tegen de muur, samen met een zwaardhand, een breedgeschouderde man met een mooi gezicht en wat grijs bij zijn slapen. Hij keek op toen Egwene binnenliep, en ging toen weer verder met het slijpen van zijn dolk aan een steen. Een van de Bruine zusters was Felaana Bevaine, slank met lang geel haar dat glansde alsof ze het een paar keer per dag borstelde. Ze hield op met schrijven in een in leer gebonden boek op een schoottafel en zei met haar raspende stem: ‘O. Ben jij het? Nou, Silviana zei dat je op bezoek mocht komen, kind, maar geef haar niets zonder het eerst aan Dalevien of mij te laten zien, en veroorzaak geen onrust.’ Ze ging meteen weer verder met schrijven. Dalevien, een stevige vrouw met kort, met grijs doorschoten donker haar, keek helemaal niet op van haar vergelijking tussen twee boeken, op elke knie een. De gloed van saidar omgaf haar en ze hield een schild om Leane in stand, maar zodra het schild geweven was, hoefde ze er niet meer naar te kijken.

Egwene stak snel haar handen door de ijzeren tralies en greep die van Leane. ‘Silviana zei me dat ze eindelijk geloven wie je bent,’ zei ze lachend, ‘maar ik verwachtte niet je in zulke weelde aan te treffen.’

Het was alleen maar weelde als je het vergeleek met de kleine donkere cellen waarin een zuster werd opgesloten voor een rechtszaak, met stro op de grond om op te slapen en een deken als je geluk had, maar Leanes onderkomen zag er redelijk gerieflijk uit. Ze had een smal bed dat er zachter uitzag dan de bedden in de Novicekwartieren, een stoel met een rechte rug en een blauw kussen met kwastjes, en een tafel met drie boeken en een dienblad met de restanten van haar avondmaal erop. Er was zelfs een wastafel, hoewel de witte kan en kom beide stukjes misten en de spiegel hobbelig was. Om de steek heen stond een kamerscherm, ondoorzichtig genoeg zodat ze erachter slechts een schemerige vorm zou zijn.

Leane lachte ook. ‘O, ik ben heel geliefd,’ zei ze ferm. Zelfs de manier waarop ze stond leek wulps, het toonbeeld van een verleidelijke Domani ondanks haar eenvoudige donkere wol. Die ferme stem was nog over van voor de tijd dat ze had besloten zich te vormen tot wat ze wilde zijn. ‘Ik heb de hele dag al een aanhoudende stroom bezoekers, van elke Ajah behalve de Rode. Zelfs de Groenen proberen me over te halen hun te leren hoe ze moeten reizen, en ze willen me alleen maar in handen krijgen omdat ik nu “beweer” Groen te zijn.’ Ze huiverde overdreven. ‘Dat zou even erg zijn als weer bij Melare en Desala zijn. Vreselijk mens, Desala.’ Haar glimlach vervaagde als mist in de middagzon, ik heb gehoord dat ze je in het wit gestoken hebben. Beter dan de alternatieven, neem ik aan. Geven ze je dolkwortel? Mij ook.’

Egwene keek verbaasd naar de zuster die het scherm in stand hield, en Leane snoof.

‘Het is gebruikelijk. Zelfs zonder scherm zou ik nog geen vlieg dood kunnen slaan, maar volgens de gebruiken moet een vrouw in de open cellen altijd afgeschermd zijn. Maar laten ze jou gewoon rondlopen?’

‘Niet helemaal,’ zei Egwene droog. ‘Er wachten twee Roden buiten om me naar mijn kamer te begeleiden en me af te schermen terwijl ik slaap.’

Leane zuchtte. ‘Zo. Dus ik zit in een cel, jij wordt in de gaten gehouden, en we zitten allebei vol met dolkwortelthee.’ Ze keek zijdelings naar de twee Bruine zusters.

Felaana was nog steeds druk aan het schrijven. Dalevien sloeg bladzijden van de twee boeken op haar knieën om en mompelde in zichzelf. De zwaardhand was zeker van plan zich te scheren met die dolk, zo scherp als hij hem sleep. Maar het grootste deel van de tijd hield hij zijn aandacht op de deuropening gericht. Leane sprak wat zachter. ‘Dus wanneer ontsnappen we?’

‘Dat doen we niet,’ zei Egwene, en vertelde vervolgens fluisterend haar redenen en haar plan terwijl ze de zusters vanuit haar ooghoek in de gaten hield. Ze vertelde Leane alles wat ze had gezien. En gedaan. Ze had er moeite mee te vertellen hoe vaak ze die dag was geslagen, en hoe ze zich ondertussen had gedragen, maar het was nodig om de andere vrouw ervan te overtuigen dat ze zich niet liet breken.

‘Ik begrijp wel dat er geen sprake kan zijn van wat voor een inval dan ook, maar ik had gehoopt...’ De zwaardhand verplaatste zijn gewicht en Leane zweeg, maar hij stopte enkel zijn dolk in de schede. Hij vouwde zijn armen over zijn borst, strekte zijn benen en leunde toen achterover tegen de muur, zijn ogen op de deuropening gericht. De man zag eruit alsof hij binnen een oogwenk in beweging kon komen. ‘Laras heeft me ooit eens helpen ontsnappen,’ vervolgde ze zachtjes, ‘maar ik weet niet of ze dat nog eens zou doen.’ Ze huiverde, maar deze keer was het echt. Ze was gestild nadat Laras haar en Siuan had helpen ontsnappen. ‘Ze deed het meer voor Min dan voor Siuan en mij, trouwens. Weet je dit zeker? Silviana Brehon is een harde vrouw. Eerlijk, hoor ik, maar hard genoeg om ijzer te breken. Weet je het heel zeker, Moeder?’ Toen Egwene dat bevestigde, zuchtte Leane weer. ‘Nou, dan moeten we maar als twee wormen aan de wortels knagen, hè?’ Het was geen vraag. Ze bezocht Leane elke avond wanneer ze na haar avondmaal niet meteen van vermoeidheid in bed rolde, en vond haar ongelooflijk rustig voor een gevangene die in een cel zat opgesloten. Leanes stroom bezoekende zusters ging door, en ze vertelde hun steeds tussen neus en lippen door de dingen die Egwene voorstelde. Die bezoeksters hadden niet de macht om een Aes Sedai te laten straffen, zelfs niet als ze in een open cel zat, hoewel een paar ouderen boos genoeg werden om dat wel te wensen. Bovendien legde het meer gewicht in de schaal als ze die dingen van een zuster hoorden dan van iemand die ze beschouwden als een Novice. Leane kon zelfs openlijk in discussie gaan, tenminste totdat haar bezoekers besloten te vertrekken. Maar ze vertelde Egwene dat velen dat niet deden. Enkelen waren het met haar eens. Voorzichtig, aarzelend, misschien slechts op één van meerdere punten, maar ze waren het met haar eens. Bijna even belangrijk, althans voor Leane, was dat sommige Groene zusters besloten hadden dat ze, aangezien ze gestild was en dus een tijdlang geen Aes Sedai was geweest, het recht had om straks als ze weer zuster was zelf een Ajah te kiezen. Niet allemaal, maar ‘sommigen’ was beter dan ‘niemand’. Egwene begon te vermoeden dat Leane in haar cel meer voor elkaar kreeg dan zij die vrij rondliep. Nou ja, min of meer vrij. Ze was niet echt jaloers. Ze deden belangrijk werk, en het maakte niet uit wie van hen er het beste in was, zolang het maar gebeurde. Al waren er ogenblikken wanneer haar tocht naar Silviana’s studeerkamer moeilijker werd. Toch behaalde ze successen. Min of meer.

Die eerste middag had Bennae Nalsad haar gevraagd een uitputtende reeks wevingen achtereen te maken. Ze waren in de volle zitkamer van de Shienaraanse Bruine. Overal op de vloertegels stonden slordige stapels boeken, de planken lagen vol botten en schedels en gelooide huiden van dieren, vogels en slangen en opgezette exemplaren van kleinere dieren. Er zat een grote bruine hagedis op de enorme schedel van een beer, en ze dacht dat hij ook opgezet was tot hij met zijn ogen knipperde. Bennae zat in een stoel met een rechte rugleuning, vlak bij de bruingestreepte marmeren haard. Egwene, beslist niet op haar gemak, zat tegenover haar. Bennae had haar niet gevraagd om plaats te nemen, maar ze had ook geen bezwaar gemaakt.

Egwene maakte elke weving zoals gevraagd, totdat Bennae achteloos vroeg om de weving voor Reizen, en toen glimlachte Egwene enkel en vouwde ze haar handen in haar schoot. De zuster leunde achterover en schikte haar donkerbruine rokken een pietsje. Bennaes ogen waren blauw en scherp en haar donkere haren in een zilveren net waren overdadig voorzien van grijs. Op twee van haar vingers zaten inktvlekken, en naast haar neus zat er nog een. Ze hield een porseleinen kom thee vast, maar ze had Egwene niets aangeboden, ik denk dat er voor jou weinig meer over de Kracht te leren valt, kind, vooral gezien je wonderbaarlijke ontdekkingen.’ Egwene neigde haar hoofd en aanvaardde de pluim. Sommige van die dingen had zij werkelijk ontdekt, maar dat maakte nu eigenlijk toch niet meer uit. ‘Dat betekent echter niet dat je niets te leren hebt. Je hebt maar een paar Novicelessen gevolgd voordat je...’ De Bruine zuster keek fronsend naar Egwenes witte gewaad en schraapte haar keel. ‘En nog minder lessen als... nou, later. Vertel eens, welke fouten maakte Shein Chunla, waardoor de Derde Oorlog van de Muur van Garen werd veroorzaakt? Wat waren de oorzaken van de Grote Winteroorlog tussen Andor en Cairhien? Waardoor werd de Weikinopstand veroorzaakt, en hoe liep die af? De meeste geschiedenis lijkt wel een studie van oorlogen, en het belangrijkste daarvan is hoe en waarom ze begonnen zijn en hoe en waarom ze geëindigd zijn. Een groot aantal oorlogen zou nooit hebben plaatsgevonden als de mensen hadden geleerd van de fouten van anderen. Nou?’

‘Shein maakte geen fouten,’ zei Egwene langzaam, ‘maar je hebt gelijk. Ik heb inderdaad een heleboel te leren. Ik ken de namen van die andere oorlogen niet eens.’ Ze stond op en schonk zichzelf een kom thee in uit de zilveren kan op het zijtafeltje. Behalve het gevlochten zilveren dienblad stonden er nog een opgezette lynx en de schedel van een serpent. Die was zo groot als de schedel van een man! Bennae fronste haar voorhoofd, maar niet vanwege de thee. Dat scheen ze nauwelijks op te merken. ‘Hoe bedoel je dat Shein geen fouten maakte, kind? Ze heeft die situatie grondig verklungeld.’

‘Lang voor de Derde Oorlog van de Muur van Garen,’ zei Egwene, en ging weer zitten, ‘deed Shein precies wat de Zaal haar opdroeg en niets wat ze haar niet opdroegen.’ Ze wist misschien niet veel van andere delen van de geschiedenis, maar Siuan had haar heel veel geleerd over de fouten van andere Amyrlins. En deze vraag bood haar een opening. Gaan zitten kostte haar doorgaans grote moeite. ‘Waar héb je het over?’

‘Ze probeerde de Toren te besturen met een ijzeren vuist, wilde nooit ook maar een beetje toegeven en liep stampend over haar tegenstanders heen. De Zaal kreeg er genoeg van, maar ze konden het niet eens worden over een vervangster. Dus in plaats van haar af te zetten, deden ze iets ergers. Ze lieten haar op haar plaats zitten en drongen haar telkens als ze wat voor bevel dan ook wilde uitvaardigen een boetedoening op. Wat voor bevel dan ook.’ Ze wist dat ze doorratelde, dat ze klonk alsof zij hier de lessen gaf, maar ze moest het kwijt. Het was moeilijk om te blijven zitten op de harde houten stoel. Verwelkom de pijn. ‘De Zaal bestuurde zowel Shein als de Toren. Maar ze pakten zelf ook een heleboel dingen verkeerd aan, grotendeels omdat elke Ajah eigen doelstellingen had en er geen hand was die al die doelstellingen omvormde tot één doel voor de Toren. Sheins regeerperiode werd gemarkeerd door oorlogen over de hele landkaart. Uiteindelijk hadden de zusters zelf genoeg van het geklungel van de Zaal. In een van de zes muiterijen in de geschiedenis van de Toren werd zowel Shein als de Zaal afgezet. Ik weet dat ze zogenaamd een natuurlijke dood is gestorven in de Toren, maar in feite werd ze in ballingschap in haar bed gewurgd, eenenvijftig jaar na de ontdekking van een plan om haar weer op de Amyrlin Zetel te zetten.’

‘Muiterijen?’ zei Bennae ongelovig. ‘Zés? Verbannen en gewurgd?’

‘Het staat allemaal opgetekend in de geheime verslagen in de Dertiende Kluis. Hoewel ik je dat misschien niet had moeten vertellen.’ Egwene nam een slok thee en grimaste. De thee was zo goed als bedorven. Geen wonder dat Bennae die van haar niet had aangeraakt. ‘Gehéime verslagen? Een Dértiende Kluis? Als zoiets bestond, en dat zou ik dan toch wel weten, waarom zou je het me dan niet mogen vertellen?’

‘Omdat wettelijk gezien het bestaan van de geheime verslagen en hun inhoud alleen bekend mag zijn bij de Amyrlin, de Hoedster en de Gezetenen. En de bewaarsters die de documenten bijhouden, uiteraard. Zelfs de wet zelf maakt deel uit van de Dertiende Kluis, dus eigenlijk had ik je dat misschien ook niet moeten vertellen. Maar als je op de een of andere manier toegang kunt krijgen, of het iemand vraagt die het weet en het je wil vertellen, zul je zien dat ik gelijk heb. Zes keer in de geschiedenis van de Toren, als de Amyrlin op gevaarlijke wijze geschillen veroorzaakte of gevaarlijk incompetent was en de Zaal niet optrad, zijn de zusters opgestaan om haar af te zetten.’ Zo. Ze had het zaadje niet dieper kunnen planten als ze een schep had gehad. Of het botweg met een hamer in de grond had geslagen.

Bennae staarde haar lange tijd aan en zette toen de kom aan haar lippen. Ze sputterde zodra de thee haar tong raakte en begon de vlekken op haar gewaad te betten met een kanten zakdoek. ‘De Grote Winteroorlog,’ zei ze hees terwijl ze de kom op de vloer naast haar stoel zette, ‘begon aan het einde van het jaar 671...’ Ze repte niet meer over geheime verslagen of muiterijen, maar dat hoefde ook niet. Meer dan eens tijdens de les liet ze haar woorden wegsterven, fronsend naar iets achter Egwene, en Egwene wist waar de vrouw aan dacht. Later die dag zei Lirene Doirellin: ‘Ja, Elaida heeft daar een belangrijke fout gemaakt.’ Ze liep heen en weer voor de haard in haar zitkamer. De Cairhiense zuster was maar iets kleiner dan Egwene, maar doordat haar ogen zo schichtig bewogen, leek ze op een opgejaagd dier; een mus die bang was voor katten en ervan overtuigd was dat er een heleboel in de buurt waren. Haar donkergroene gewaad had maar vier onopvallende rode banden, ook al was ze ooit een Gezetene geweest. ‘Nadat ze hem al had geprobeerd te ontvoeren, was die afvaardiging van haar precies wat die jongen van Altor nodig had om zo ver van de Toren weg te blijven als maar mogelijk was. O, Elaida heeft zeker fouten gemaakt.’

Egwene wilde vragen stellen over Rhand en de ontvoering – ontvoering? – maar Lirene gaf haar niet de kans en vertelde verder over Elaida’s vele fouten. Ze bleef ijsberen en haar ogen schoten heen en weer terwijl ze onbewust haar handen wrong. Egwene wist niet zeker of die les nu echt geslaagd te noemen was, maar het was tenminste geen mislukking. En ze had weer iets ontdekt. Maar natuurlijk gingen niet al haar pogingen zo goed.

‘Dit is geen discussie,’ zei Pritalle Nerbaijan. Haar stem klonk volkomen kalm, maar haar schuinstaande groene ogen stonden verhit. Haar vertrekken leken meer op die van een Groene dan een Gele zuster, met verschillende ontblote zwaarden aan de muren en een zijden wandkleed waarop een gevecht tussen mensen en Trolloks te zien was. Ze greep het heft van een dolk aan haar gevlochten zilveren riem vast. Het was geen eenvoudig riemmes, maar een dolk met een lemmet van bijna een voet lang en een smaragd op het heft. Waarom ze erin had toegestemd Egwene les te geven was een raadsel, want ze had een hekel aan lesgeven. Misschien omdat het Egwene was. ‘Je bent hier voor een les over de grenzen van macht. Een basisles, geschikt voor een Novice.’

Egwene wilde verschuiven op de driepotige kruk die Pritalle haar had gewezen, maar in plaats daarvan concentreerde ze zich op de pijn, probeerde ze de pijn in te ademen. Te verwelkomen. Die dag had ze al drie bezoekjes gebracht aan Silviana, en ze voelde een vierde aankomen, met nog een uur te gaan tot aan het middagmaal. ‘Ik zei alleen dat als Shemerin kon worden verlaagd van Aes Sedai naar Aanvaarde, Elaida’s macht geen grenzen heeft. Dat denkt ze tenminste. Maar als je dat aanvaardt, dan is het ook echt zo.’ Pritalle verstevigde haar greep op het heft van de dolk tot haar knokkels wit werden, maar ze scheen dat niet te merken. ‘Aangezien je denkt het beter te weten dan ik,’ zei ze koel, ‘kun je als we klaar zijn een bezoekje brengen aan Silviana.’ Een gedeeltelijk succes, misschien. Egwene dacht niet dat Pritalle boos op haar was. ik verwacht dat je je gedraagt zoals het hoort,’ zei Serancha Colvine op een andere dag streng tegen haar. Ze zou die Grijze zuster beschrijven als ‘geknepen’. Een geknepen mond, en een geknepen neus die steeds iets vies scheen te ruiken. Zelfs haar lichtblauwe ogen leken samengeknepen van afkeuring. Anders was ze misschien best knap geweest. ‘Begrijp je?’

‘Ik begrijp het,’ zei Egwene, en ging zitten op de kruk die voor Serancha’s stoel stond. Het was een koude ochtend en er brandde een vuurtje in de stenen haard. Adem de pijn in. Verwelkom de pijn. ‘Dat was geen juist antwoord,’ zei Serancha. ‘Het juiste antwoord was een kniks en: “Ik begrijp het, Serancha Sedai.” Ik zal een lijst van je tekortkomingen maken, die je kunt meenemen naar Silviana als we klaar zijn. We beginnen opnieuw. Begrijp je, kind?’ ik begrijp het,’ zei Egwene zonder op te staan. Aes Sedai-sereniteit of niet, Serancha’s gezicht werd paars. Uiteindelijk was haar lijst vier pagina’s lang, en ze had nog wel zo’n klein, krampachtig handschrift.

Ze was langer bezig met schrijven dan met lesgeven! Dat was geen succes.

En dan was er nog Adelorna Bastine. De Saldeaanse Groene kreeg het voor elkaar er statig uit te zien, ook al was ze slank en niet groter dan Egwene, en ze had een koninklijke, bevelende houding over zich die Egwene bang had kunnen maken als ze dat had toegelaten, ik hoor dat je lastig bent,’ zei ze, en pakte een ivoren borstel van een ingelegd tafeltje naast haar stoel. ‘Als je bij mij lastig bent, dan zul je ontdekken dat ik weet hoe ik deze moet gebruiken.’ Egwene ontdekte dat dus ook, zonder er moeite voor te doen. Drie keer werd ze over Adelorna’s schoot getrokken, en de vrouw kende inderdaad nog andere toepassingen voor een haarborstel. Daardoor werd de les van één uur uitgerekt tot twee.

‘Mag ik nu gaan?’ zei Egwene uiteindelijk, en droogde kalm zo goed mogelijk haar tranen met haar al vochtige zakdoek. Adem de pijn in. Absorbeer het vuur. ik moet water halen voor de Rode Ajah, en ik wil niet te laat komen.’

Adelorna fronste naar haar haarborstel voordat ze hem teruglegde op het tafeltje dat Egwene twee keer had omgeschopt. Toen fronste ze naar Egwene, en bestudeerde haar alsof ze door haar schedel heen probeerde te kijken, ik wou dat Cadsuane in de Toren was,’ mompelde ze. ‘Ik denk dat ze jou een hele uitdaging zou vinden.’ Er klonk iets van ontzag in haar stem.

Op bepaalde manieren was die dag een keerpunt. Ten eerste besloot Silviana dat Egwene nu twee keer per dag geheeld moest worden. ‘Je schijnt straf over je af te roepen, kind. Het is pure koppigheid, en ik pik het niet. Je moet de werkelijkheid onder ogen zien. De volgende keer dat je me bezoekt, gaan we kijken hoe de riem je bevalt.’ De Meesteres der Novices vouwde Egwenes onderrokken over haar rug en aarzelde toen. ‘Glimlach je nu? Heb ik iets grappigs gezegd?’

‘Ik dacht alleen aan iets grappigs,’ zei Egwene. ‘Niets belangrijks.’ Niet belangrijk voor Silviana, althans. Ze wist ineens hoe ze de pijn moest verwelkomen. Ze was verwikkeld in een oorlog, niet in een afzonderlijke strijd, en telkens als ze werd verslagen, telkens wanneer ze naar Silviana werd gestuurd, was dat een teken dat ze weer een slag geleverd had en had geweigerd op te geven. De pijn was een ereteken. Ze huilde en schopte even hard als andere keren tijdens de behandeling met de muil, maar terwijl ze naderhand haar tranen droogde, neuriede ze zachtjes in zichzelf. Een ereteken was niet zo moeilijk te verwelkomen.

De houding onder de Novices begon al te veranderen op de tweede dag van haar gevangenschap. Schijnbaar hadden Nicola en Areina – die in de stallen werkte en Nicola vaak bezocht; ze leken zo hecht dat Egwene zich afvroeg of ze hartsvriendinnen waren geworden, altijd aan het smoezen en geheimzinnig aan het glimlachen – hun allemaal verhalen over haar verteld. Bijzonder opgeblazen verhalen. De twee vrouwen hadden haar afgeschilderd als een samenraapsel van alle legendarische zusters in de geschiedenis, als Birgitte Zilverboog en Amaresu zelf, die met het Zwaard van de Zon ten strijde trok. De ene helft van hen scheen ontzag voor haar te hebben, de andere leek om de een of andere reden boos op haar of was gewoon hatelijk. Dom genoeg probeerden sommigen haar gedrag tijdens de lessen na te doen, maar dat werd snel in de kiem gesmoord met een reeks bezoeken aan Silviana. Bij het middagmaal van de derde dag moest bijna een twintigtal Novices staande eten, met rode gezichten van schaamte, onder wie Nicola. En Alvistere, verrassend genoeg. Dat aantal zakte naar zeven bij het middagmaal, en op de vierde dag stonden alleen Nicola en het Cairhiense meisje nog. En daarmee was het afgelopen.

Ze verwachtte dat sommigen het afkeurden dat zij weigerde in te binden terwijl de rest van hen weer zo snel naar het juiste pad was teruggegaan, maar het scheen alleen maar het aantal meisjes dat boos was te vergroten, en ook het ontzag. Niemand probeerde haar vriendin te worden, en dat was maar goed ook. Wit gewaad of niet, ze was Aes Sedai, en het was niet fatsoenlijk voor een Aes Sedai om vriendschap te sluiten met een Novice. Het risico dat het meisje naast haar schoenen zou gaan lopen en daardoor in de problemen zou raken, was te groot. Novices begonnen echter wel naar haar toe te komen om raad te vragen, of voor hulp bij hun lessen. Aanvankelijk waren het er maar een paar, maar elke dag kwamen er meer. Ze wilde hen best helpen leren, wat meestal alleen maar een kwestie was van het meisje wat vertrouwen geven of haar ervan te overtuigen dat het verstandig was om voorzichtig te zijn, of geduldig samen met hen door de stappen van een weving te lopen waar ze moeite mee hadden. Novices mochten niet geleiden zonder dat er een Aes Sedai of Aanvaarde bij was, hoewel ze dat meestal stiekem toch wel deden, maar zij was een zuster. Ze weigerde echter om meer dan één meisje tegelijk te helpen. Als ze samenschoolden zou daar zeker over gepraat worden, en dan zou zij niet de enige zijn die naar Silviana werd gestuurd. Ze zou die tocht zo vaak maken als nodig was, maar ze wilde geen slaag verdienen voor iemand anders. En wat haar raad aanging... Raad was gemakkelijk, want de Novices werden strikt gescheiden gehouden van mannen. Hoewel de spanningen tussen hartsvriendinnen even hoog konden oplopen als de problemen die mannen konden veroorzaken.

Op een avond, toen ze terugkeerde van weer een bezoekje aan Silviana, hoorde ze Nicola praten met twee Novices die niet ouder konden zijn dan vijftien of zestien. Egwene kon zich nauwelijks herinneren dat ze ook zo jong was geweest. Het leek wel een eeuwigheid geleden. Marah was een stevige Morlandse met blauwe ogen die straalden van kattenkwaad, Namene een lange, slanke Domani die voortdurend giechelde.

‘Vraag het de Moeder,’ zei Nicola. Enkele Novices waren Egwene zo gaan noemen, hoewel ze dat nooit deden als iemand in iets anders dan wit hen kon horen. Ze waren misschien wat onverstandig, maar niet dom. ‘Ze is altijd bereid om raad te geven.’ Namene giechelde zenuwachtig en draaide met haar heupen. ‘Ik wil haar niet lastigvallen.’

‘Bovendien,’ zei Marah, met lispelende stem, ‘zeggen ze dat ze altijd dezelfde raad geeft.’

‘En het is goede raad.’ Nicola stak een hand op en telde op haar vingers. ‘Gehoorzaam de Aes Sedai. Gehoorzaam de Aanvaarden. Werk hard. En werk dan nog harder.’

Egwene schreed naar haar kamer en glimlachte. Ze had het niet voor elkaar gekregen om Nicola zich te laten gedragen toen ze Amyrlin was, maar schijnbaar was het haar wel gelukt als Novice. Opmerkelijk.

Er was nog één ding dat ze voor hen kon doen: hen troosten. Ook al leek het eerst onmogelijk, toch veranderde de binnenkant van de Toren soms. Mensen verdwaalden op weg naar kamers waar ze tientallen keren eerder waren geweest. Er werden vrouwen gezien die uit de muren kwamen gelopen, of erdoorheen liepen, vaak in ouderwets gesneden gewaden, soms in bizarre kledij, gewaden die leken op niet meer dan stukken felgekleurde stof die om het lijf waren gevouwen, geborduurde enkellange tabberds over wijde broeken en nog vreemdere dingen. Licht, waren er ooit vrouwen geweest die gewaden wilden dragen die hun boezem volkomen ontbloot lieten? Egwene kon het bespreken met Siuan in Tel’aran’rhiod, dus wist ze dat deze dingen voortekens waren van Tarmon Gai’don; de Laatste Slag naderde. Het was een onplezierige gedachte, maar er was niets aan te doen. Wat was, dat was, en bovendien was Rhand zelf natuurlijk ook een voorbode van de Laatste Slag. Enkele zusters in de Toren moesten ook weten wat het allemaal betekende, maar ze waren druk met hun eigen bezigheden en deden geen pogingen om Novices te troosten die huilden van angst. Egwene wel.

‘De wereld is vol vreemde wonderen,’ zei ze tegen Coride, een lichtharig meisje dat op haar buik op bed lag te snikken. Coride was maar een jaar jonger dan zijzelf en was overduidelijk nog een meisje, ook al was ze al anderhalf jaar in de Toren. ‘Waarom verbaast het je om sommige van die wonderen in de Witte Toren te zien? Welke plek zou beter zijn?’ Ze had het nooit over de Laatste Slag met deze meisjes. Dat zou ze nauwelijks troost bieden.

‘Maar ze liep dwars door een muur heen!’ huilde Coride. Haar gezicht was rood en vlekkerig en haar wangen glansden van de tranen. ‘Een muur! En toen konden we geen van allen het leslokaal vinden, en Pedra ook niet, en ze werd boos op ons. Pedra is nooit boos. Zij was ook bang!’

‘Ik wed dat Pedra niet begon te huilen.’ Egwene ging op de rand van het bed zitten en was blij te merken dat ze geen last had van haar achterwerk. Novicematrassen stonden niet bekend om hun zachtheid. ‘De doden kunnen de levenden niets doen, Coride. Ze kunnen ons niet aanraken. Ze schijnen ons niet eens te zien. Bovendien zijn ze ingewijden van de Toren of bedienden hier geweest. Dit was evenzeer hun thuis als dat van ons. En wat die kamers of gangen betreft die niet zijn waar ze horen te zijn, houd je maar gewoon voor dat de Toren een wonderbaarlijke plek is. Onthoud dat, dan zul je niet meer bang zijn.’ Het klonk haar wat zwak in de oren, maar Coride wreef in haar ogen en zwoer dat ze nooit meer bang zou zijn. Helaas waren er nog honderdtwee meisjes zoals zij, en niet allemaal even gemakkelijk te troosten. Egwene werd daardoor nog bozer op de zusters in de Toren dan ze al was.

Haar dagen bestonden niet alleen uit lessen, het troosten van Novices en straf krijgen van de Meesteres der Novices, hoewel dat laatste helaas wel een groot deel van elke dag in beslag nam. Silviana had terecht betwijfeld of ze veel vrije tijd zou hebben. Novices kregen altijd taken toebedeeld. Vaak was het een verzonnen klusje, aangezien de Toren meer dan duizend mannelijke en vrouwelijke bedienden had. Lichamelijk werk was goed voor de persoonlijkheid, had de Toren altijd gevonden. Bovendien waren de Novices zo te moe om over mannen na te denken, zo was de gedachte. Maar Egwene had veel meer taken dan een Novice normaal kreeg. Sommige van die taken werden haar toebedeeld door zusters die haar als wegloopster beschouwden, andere door Silviana in de hoop dat de vermoeidheid haar ‘opstandigheid’ wat zou temperen.

Dagelijks na diverse maaltijden schrobde ze vieze pannen met ruw zout en een stijve borstel in de werkruimte van de hoofdkeuken. Af en toe stak Laras haar hoofd om de hoek, maar ze zei nooit iets. En ze gebruikte nooit haar lange lepel, zelfs niet wanneer Egwene ophield met schrobben en haar onderrug masseerde, die pijn deed door het vooroverbukken in de grote ketels. Laras deelde echter wel genoeg klappen uit aan keukenhulpen en hulpkoks die probeerden grapjes met Egwene uit te halen, zoals gebruikelijk was wanneer Novices in de keuken werkten. Laras deed het voorkomen – door dit telkens wanneer ze een klets uitdeelde luidkeels te roepen – alsof ze dat deed omdat ze tijd genoeg hadden om te spelen als ze niét hoefden te werken. Maar Egwene merkte op dat Laras niet zo snel met haar lepel was als iemand een van de echte Novices plaagde of een kom koud water achter in de kraag van een meisje gooide. Schijnbaar had ze een soort bondgenoot. Kon ze maar bedenken hoe ze daar gebruik van kon maken.

Ze sleepte emmers water aan een juk over haar schouders naar de keuken, naar de Novicekwartieren, naar de Aanvaardekwartieren, helemaal omhoog naar de Ajahkwartieren. Ze droeg maaltijden naar zusters in hun kamers, harkte tuinpaden aan, trok onkruid uit, deed boodschappen voor zusters, hielp Gezetenen, veegde vloeren, dweilde vloeren, schrobde vloeren op haar handen en knieën; en dat was nog maar een deel van haar taken. Ze probeerde er nooit aan te ontkomen, en alleen maar deels omdat ze niemand een smoes wilde geven om haar lui te noemen. Op een bepaalde manier beschouwde ze ze als boetedoening omdat ze zich niet goed had voorbereid voordat ze de havenketting in cuendillar veranderde. Boetedoening moest je met waardigheid ondergaan. Zoveel waardigheid als je kon hebben terwijl je de vloer schrobde, althans.

Bovendien gaven haar bezoekjes aan de Aanvaardekwartieren haar een kans om te ontdekken hoe zij haar zagen. Er waren eenendertig Aanvaarden in de Toren, maar er waren er altijd wel een paar die lesgaven aan Novices of zelf lessen volgden. Daardoor trof ze er maar zelden meer dan tien of twaalf aan in het gebouw van negentien verdiepingen rondom de kleine tuin. Nieuws over haar aanwezigheid verspreidde zich echter altijd snel, en ze had nooit gebrek aan publiek. Eerst probeerden veel van hen haar aan het werk te zetten, vooral Mair, een mollige Arafelse met blauwe ogen, en Asseil, een slanke Taraboonse met licht haar en bruine ogen. Zij waren Novices geweest toen Egwene naar de Toren kwam, en toen al jaloers op haar snelle verheffing tot Aanvaarde. Bij hen was elke tweede zin ‘haal dit’ of ‘breng dat daarnaartoe’. Voor hen allemaal was zij de ‘Novice’ die zoveel problemen had veroorzaakt, de ‘Novice’ die dacht dat ze de Amyrlin Zetel was. Ze droeg emmers water tot haar rug er pijn van deed, zonder te klagen, maar ze weigerde hun bevelen te gehoorzamen. En dat leverde haar natuurlijk nog meer bezoekjes op aan de Meesteres der Novices. Terwijl de dagen verstreken, terwijl haar doorlopende bezoekjes aan Silviana’s studeerkamer niet het gewenste resultaat bleken te hebben, nam die stroom aan bevelen echter af en droogde uiteindelijk op. Zelfs Asseil en Mair hadden het niet echt uit valsheid gedaan; ze hadden zich enkel gedragen zoals ze dachten dat het hoorde onder de omstandigheden, en ze wisten niet wat ze met haar aan moesten.

Enkele Aanvaarden toonden zich angstig over de wandelende doden en de wijzigende indeling van de Toren, en telkens wanneer ze een bleek gezicht of betraande ogen zag, vertelde ze dezelfde dingen die ze ook tegen de Novices zei. Niet direct tegen zo’n vrouw, want dat zou haar misschien weer op de kast jagen in plaats van haar troosten, maar alsof ze in zichzelf sprak. Het werkte even goed bij Aanvaarden als bij Novices. Veel vrouwen schrokken als ze begon te praten, of deden hun mond open alsof ze haar tot stilte wilden manen, maar dat deden ze uiteindelijk geen van allen, en de vrouwen bleven altijd met bedachtzame gezichten achter. De Aanvaarden bleven de met stenen muurtjes omgeven gaanderijen op komen als ze binnenkwam, maar ze keken zwijgend toe alsof ze zich afvroegen wat ze was. Uiteindelijk zou ze hun dat laten zien. Hun, en de zusters ook. Een vrouw in wit die stilletjes in een hoekje stond in de kamer van een Gezetene of zuster werd al snel een meubelstuk, zelfs al was ze berucht. Als ze haar opmerkten, veranderden ze van onderwerp, maar ze hoorde veel belangwekkende dingetjes, vaak plannen voor wraak over een klein foutje of een onrechtmatigheid die was begaan door een andere Ajah. Vreemd genoeg schenen de meeste zusters de andere Ajahs in de Toren meer als vijanden te beschouwen dan de zusters in het kamp buiten de stad, en de Gezetenen waren al niet veel beter. Ze had zin om ze te slaan. Toegegeven, het zou goed zijn voor de verhoudingen wanneer de andere zusters terugkeerden naar de Toren, maar toch...

En ze hoorde nog andere dingen. De ongelooflijke ramp die een afvaardiging naar de Zwarte Toren was overkomen. Sommige zusters schenen het niet te geloven, maar het leek er meer op dat ze zichzelf ervan probeerden te overtuigen dat het niet gebeurd kon zijn. Er waren veel zusters gevangengenomen na een grote strijd en op de een of andere manier gedwongen om trouw te zweren aan Rhand. Daar had ze al vermoedens over gehad, en het beviel haar niet meer dan de gedachte aan zusters die werden gebonden door Asha’man. Het maakte niet uit dat hij ta’veren was of de Herrezen Draak. Geen enkele Aes Sedai had ooit eerder trouw gezworen aan een man. De zusters en Gezetenen ruzieden over wiens schuld het was, met Rhand en de Asha’man boven aan de lijst. Maar één naam kwam steeds weer naar voren. Elaida do Avriny a’Roihan. Ze spraken ook over Rhand, over hoe ze hem konden vinden vóór Tarmon Gai’don. Ze wisten dat de Laatste Slag naderde, ook al troostten ze de Novices en Aanvaarden niet, en ze wilden hem wanhopig graag in handen krijgen.

Soms waagde ze een opmerking, iets over Shemerin die tegen alle gebruiken in was ontdaan van de stola, de suggestie dat Elaida’s afkondiging over Rhand de beste manier was om hem zijn hakken in het zand te laten zetten. Ze sprak sussend over de zusters die gevangen waren genomen door de Asha’man, over degenen die gevangen waren genomen bij Dumais Bron – en liet dan Elaida’s naam vallen – of sprak haar spijt uit dat er nu afval lag te rotten op de ooit zo schone straten van Tar Valon. Daarbij hoefde ze Elaida niet te noemen; ze wisten wie er verantwoordelijk was voor Tar Valon. Af en toe leverden die opmerkingen haar bezoekjes op aan Silviana’s studeerkamer of nog meer klusjes, maar verrassend vaak ook niet. Ze onthield zorgvuldig welke zusters haar enkel zeiden dat ze moest zwijgen. Of beter nog, wie niets zeiden. Enkelen knikten zelfs instemmend voordat ze het zelf in de gaten hadden. Sommige van die klusjes hadden tot belangwekkende ontmoetingen geleid. Op de ochtend van haar tweede dag was ze met een lange bamboe-hark bezig afval uit de vijvers in de Watertuin te scheppen. Er was de vorige avond een hevige regenbui geweest, en de wind had bladeren en gras tussen de heldergroene leliebladeren en knoppen van wateririssen in de vijvers gestrooid, en zelfs een dode mus, die ze stilletjes begroef in een van de bloembedden. Twee Rode zusters stonden op een gebogen brug over de vijver. Ze hingen over de stenen leuning en keken naar haar en de vissen die onder hen zwommen in een wirwar van rood, goud en wit. Zes kraaien stegen klapwiekend op uit een van de lederbladbomen en vlogen richting het noorden. Kraaien! Er lag een ban om het terrein van de Toren tegen kraaien en raven! De Rode zusters schenen de vogels niet op te merken. Ze zat op haar hurken naast een van de vijvers en waste haar handen nadat ze die arme vogel had begraven. Plotseling verscheen Alviarin, met haar stola met witte franje dicht om zich heen geslagen alsof het nog steeds winderig was in plaats van helder en mooi weer. Dit was de derde keer dat ze Alviarin had gezien, en telkens was ze alleen in plaats van in het gezelschap van andere Witte zusters. Maar Egwene had wel groepen Witte zusters in de gangen gezien. Was daar een aanwijzing in te vinden? Ze kon zich niet voorstellen wat de oorzaak ervan kon zijn, behalve dat Alviarin om de een of andere reden door haar eigen Ajah werd buitengesloten. Zo diep kon de verrotting toch nog niet gegaan zijn?

Alviarin keek naar de Rode zusters en naderde Egwene over het ruwe grindpad dat tussen de vijvers door kronkelde. ‘Je bent diep gevallen,’ zei ze toen ze dichtbij was. ‘Dat voel je vast goed.’ Egwene ging rechtop staan en droogde haar handen aan haar rokken, en pakte toen de hark op. ik ben niet de enige.’ Ze was weer bij Silviana geweest voor zonsopgang, en toen ze de studeerkamer was uit gelopen had Alviarin weer voor de deur staan wachten. Het was een dagelijks ritueel voor de Witte zuster en het gesprek van de dag in de Novicekwartieren, waar iedereen speculeerde over de reden ervan. ‘Mijn moeder zegt altijd: niet huilen over wat je toch niet kunt helpen. Onder de omstandigheden lijkt me dat goede raad.’ Alviarins wangen kleurden een beetje. ‘Maar jij huilt schijnbaar heel veel. Eindeloos, heb ik gehoord. Ik neem aan dat je daaraan zou willen ontsnappen als je kon.’

Egwene ving een eikenblad met de hark en veegde het in de houten emmer met natte bladeren die aan haar voeten stond. ‘Je trouw aan Elaida gaat niet zo diep, hè?’

‘Waarom zeg je dat?’ vroeg Alviarin argwanend. Ze keek naar de twee Rode zusters, die nu meer aandacht schenen te hebben voor de vissen dan voor Egwene, en kwam dichterbij zodat ze zachter konden praten.

Egwene viste een pol gras uit het water, die helemaal van de vlakten voorbij de rivier moest zijn gekomen. Moest ze iets zeggen over de brief die deze vrouw aan Rhand had geschreven, waarin ze hem min of meer beloofde de Witte Toren aan zijn voeten te leggen? Nee, die informatie zou waardevol kunnen zijn, maar scheen van het soort dat je maar één keer kon gebruiken. ‘Ze heeft je de Hoedsterstola afgenomen en je boetedoening opgelegd. Dat draagt niet echt bij aan gevoelens van trouw.’

Alviarins gezicht bleef uitgestreken, maar ze liet haar schouders duidelijk opgelucht zakken. Aes Sedai lieten maar zelden zoveel zien. Ze moest onder ontzaglijke druk staan om zich zo slecht te kunnen beheersen. Ze keek weer snel naar de Rode zusters. ‘Denk over je omstandigheden na,’ zei ze bijna fluisterend. ‘Als je eraan wilt ontsnappen... Nou, dan vind je misschien wel een manier.’

‘Ik ben tevreden met mijn omstandigheden,’ zei Egwene alleen maar. Alviarins wenkbrauwen flitsten ongelovig omhoog, maar met nog een blik op de Rode zusters – een van de vrouwen keek nu naar hen in plaats van naar de vissen – schreed ze weg, heel snel, bijna op een drafje.

Alviarin verscheen elke paar dagen als Egwene bezig was met klusjes, en hoewel ze nooit openlijk haar hulp bij een ontsnapping aanbood, gebruikte ze dat woord vaak, en ze begon haar frustratie te tonen toen Egwene niet in het aas hapte. En het was aas, dat was zeker. Egwene vertrouwde die vrouw niet. Misschien kwam het door die brief, die zeker was opgesteld om Rhand naar de Toren en in de greep van Elaida te krijgen, of misschien kwam het doordat ze maar bleef wachten tot Egwene de eerste stap zette, begon te smeken misschien. Waarschijnlijk zou Alviarin dan haar voorwaarden uiteenzetten. Hoe dan ook, ze was niet van plan te ontsnappen tot er geen andere optie meer was, dus gaf ze altijd hetzelfde antwoord. ‘Ik ben tevreden met mijn omstandigheden.’

Alviarin knarste hoorbaar op haar tanden als ze dat hoorde. Op de vierde dag zat ze op haar handen en knieën blauw met witte vloertegels te schrobben, toen ze werd gepasseerd door de laarzen van drie mannen begeleid door een zuster in roodgeborduurde grijze zijde. Een paar passen verderop bleven de laarzen staan. ‘Zij is het,’ zei een mannenstem met een Illiaanse tongval. ‘Zij is degene die men mij heeft aangewezen. Ik wil met haar praten.’

‘Ze is maar een Novice, Mattin Stepaneos,’ zei de zuster tegen hem. ‘Je wilde in de tuinen wandelen.’

Egwene doopte haar borstel in de emmer sop en begon aan een volgend stuk van de tegels.

‘Het Fortuin mag me steken, Cariandre, dit mag dan wel de Witte Toren zijn, maar ik ben nog steeds de wettige koning van Illian, en als ik met haar wil praten – met jou als begeleidster; allemaal heel beschaafd en fatsoenlijk – dan praat ik met haar. Ze hebben me verteld dat ze is opgegroeid in hetzelfde dorp als Altor.’ Een stel glanzend gepoetste laarzen naderde Egwene. Pas toen stond ze op, met de druipende borstel in haar hand, en veegde met de rug van de andere hand de haren uit haar gezicht. Ze wreef zich niet over de onderrug, hoe graag ze dat ook wilde. Mattin Stepaneos was stevig en bijna helemaal kaal, met een netjes geknipte witte baard in Illiaanse stijl en een diep gerimpeld gezicht. Zijn blik was scherp en boos. Een wapenrusting zou beter bij hem hebben gepast dan de groenzijden overjas met gouden bijen op de mouwen en kraag. ‘Maar een Novice?’ mompelde hij. ik denk dat je je vergist, Cariandre.’

De mollige Rode zuster perste haar lippen opeen, liet de twee bedienden met de Vlam van Tar Valon op hun borst staan en liep naar de kalende man toe. Haar afkeurende blik gleed kort over Egwene heen voordat ze naar hem keek. ‘Ze is een Novice met straf die een vloer te schrobben heeft. Kom. Het zal erg aangenaam zijn in de tuin vanochtend.’

‘Wat aangenaam zou zijn,’ zei hij, ‘is praten met iemand anders dan Aes Sedai. En dan ook nog maar alleen die van de Rode Ajah, aangezien je me bij alle anderen uit de buurt weet te houden. Bovendien konden die bedienden die je me gisteren hebt gestuurd net zo goed doofstom zijn, en volgens mij hebben de Torenwachten ook het bevel om hun mond te houden als ik erbij ben.’ Hij zweeg toen er nog twee Rode zusters aankwamen. Nesita, mollig, met blauwe ogen en zo gemeen als een slang met jeuk, knikte vriendelijk naar Cariandre terwijl Barasine naar Egwene liep en haar de inmiddels maar al te bekende tinnen kom aanreikte. De Rode Ajah scheen verantwoordelijk voor haar te zijn – althans, haar bewakers en oppassers waren altijd Rode zusters – en ze lieten maar zelden meer dan het beloofde uur voorbijgaan voordat er iemand verscheen met een kom dolkwortelthee. Ze dronk de kom leeg en gaf hem terug.

Nesita scheen teleurgesteld dat ze niet protesteerde of weigerde, maar Egwene zag er de zin niet van in. Ze had het een keer geprobeerd, maar toen had Nesita het smerige spul door haar keel gegoten met een trechter die ze in haar riembuidel bij zich had. Dat zou een mooi vertoon van waardigheid zijn waar Mattin Stepaneos bij was. Hij bekeek de zwijgende uitwisseling met licht verwonderde belangstelling, hoewel Cariandre aan zijn mouw trok en hem weer aan zijn wandeling in de tuin herinnerde. ‘Brengen de zusters u water als u dorst hebt?’ vroeg hij toen Barasine en Nesita weg schreden. ‘Het is een theesoort die mijn stemming moet verbeteren,’ zei ze. ‘U ziet er goed uit, Mattin Stepaneos. Voor een man die door Elaida is ontvoerd.’ Dat was ook het verhaal van de dag in de Novicekwartieren.

Cariandre siste en deed haar mond open, maar hij sprak het eerst, zijn kaak gespannen. ‘Elaida heeft wel voorkomen dat ik werd vermoord door Altor,’ zei hij. De Rode zuster knikte goedkeurend. ‘Waarom denkt u dat hij een gevaar voor u is?’ vroeg Egwene. De man gromde. ‘Hij heeft Morgase vermoord in Caemlin, en Colavaere in Cairhien. Hij heeft het halve Zonnepaleis vernietigd toen hij haar vermoordde, heb ik gehoord. En ik heb gehoord over Tyreense hoogheren die waren vergiftigd of doodgestoken in Cairhien. Wie weet welke andere vorsten hij nog heeft vermoord en van wie hij vervolgens de lijken heeft vernietigd?’ Cariandre knikte weer, glimlachend. Hij leek wel een jongetje dat zijn lessen opdreunde. Begreep die vrouw dan niéts van mannen? Hij zag het in ieder geval. Hij spande zijn kaak nog wat meer, en even balde hij zijn handen tot vuisten.

‘Colavaere heeft zich opgehangen,’ zei Egwene, en zorgde dat haar stem geduldig klonk. ‘Het Zonnepaleis is later beschadigd, toen iemand probeerde de Herrezen Draak te vermoorden. Misschien waren het de Verzakers, en volgens Elayne Trakand is haar moeder vermoord door Rahvin. Rhand heeft zijn steun aan haar openbaar gemaakt voor haar aanspraak op zowel de Leeuwentroon als de Zonnetroon. Hij heeft geen van de Cairhiense edelen vermoord die tegen hem in opstand kwamen, en ook geen opstandige hoogheren. Sterker nog, hij heeft een van hen tot zijn stedehouder in Tyr benoemd.’

‘Zo is het wel...’ begon Cariandre, en trok haar stola op over haar schouders, maar Egwene walste gewoon over haar heen. ‘Elke zuster had u dat alles kunnen vertellen. Als ze dat wilde. Als ze met elkaar spraken. Denk eens na over waarom u alleen Rode zusters ziet. Hebt u al twee zusters van verschillende Ajahs met elkaar zien praten? U bent ontvoerd en aan boord van een zinkend schip gebracht.’

‘Zo is het wel genoeg,’ snauwde Cariandre meteen na Egwenes laatste zin. ‘Als je klaar bent met het schrobben van de vloer, ren je naar de Meesteres der Novices en vraag je haar om straf omdat je lui bent geweest. En omdat je geen ontzag hebt voor een Aes Sedai.’ Egwene keek de vrouw kalm in de woedende ogen. ik heb als ik klaar ben nog nauwelijks genoeg tijd om me op te frissen voor mijn les bij Kiyoshi. Mag ik Silviana na die les bezoeken?’ Cariandre schikte haar stola, schijnbaar onthutst over haar kalmte. ‘Dat is jouw probleem,’ zei ze uiteindelijk. ‘Kom, Mattin Stepaneos. U hebt dit kind lang genoeg geholpen om lui te zijn.’ Ze had geen tijd om haar vochtige gewaad uit te trekken of zelfs maar haar haren te kammen toen ze van Silviana terugkwam, niet als ze nog op tijd wilde zijn bij Kiyoshi zonder te rennen, wat ze weigerde te doen. Daardoor was ze laat, en toen bleek dat de lange, slanke Grijze zowel op stiptheid als netheid stond. Een uur later lag ze weer gillend en schoppend onder Silviana’s hardhandig gehanteerde riem. Naast het omhelzen van de pijn was er nog iets anders dat haar daardoorheen trok. De herinnering aan de nadenkende blik van Mattin Stepaneos toen Cariandre hem door de gang wegleidde, en dat hij twee keer over zijn schouder naar haar had gekeken. Ze had weer een zaadje geplant. Als ze er voldoende plantte, zou datgene wat eruit voortkwam misschien enkele barsten in het voetstuk onder Elaida laten ontstaan. Genoeg zaadjes zouden Elaida’s ondergang worden.

Vroeg in de morgen op haar zevende dag in gevangenschap droeg ze weer water naar de Toren, naar het kwartier van de Witte Ajah deze keer, toen ze plotseling bleef staan. Ze had het gevoel alsof ze een harde stomp in haar maag had gekregen. Er liepen twee vrouwen met stola’s met grijze franje door de wentelende gang naar haar toe, gevolgd door twee zwaardhanden. Een van hen was Melavaire Someinellin, een forse Cairhienin in fijne grijze wol met grijzend, donker haar. De andere, met blauwe ogen en donker honingkleurig haar, was Beonin!

‘Dus jij hebt mij verraden!’ zei Egwene boos. Er viel haar iets in. Hoe kon Beonin haar hebben verraden nadat ze trouw had gezworen? ‘Je bent een Zwarte zuster!’

Melavaire rechtte haar rug en maakte zich zo lang mogelijk – dat was niet zo lang omdat ze duimen kleiner was dan Egwene – en plantte haar vuisten op haar heupen. Ze opende haar mond om Egwene een veeg uit de pan te geven. Egwene had wel eens een les van haar gehad, en hoewel Melavaire doorgaans vriendelijk was, kon ze angstaanjagend zijn als ze boos was.

Beonin legde een hand op de mollige arm van de andere zuster. ‘Laat me even alleen met haar praten, Melavaire.’

‘Ik vertrouw erop dat je een hartig woordje met haar spreekt,’ zei Melavaire stijfjes. ‘Dat ze zelfs maar overwéégt je van zoiets te beschuldigen! Om zoiets zelfs te zéggen!’ Ze schudde walgend haar hoofd en trok zich een eindje terug in de gang; ze werd gevolgd door haar zwaardhand, een gedrongen man die nog voller was dan zij, een beer van een man die zich bewoog met de bekende gratie van een zwaardhand.

Beonin gebaarde en wachtte tot haar eigen zwaardhand, een slanke man met een lang, wit litteken over zijn gezicht, bij Melavaire en haar zwaardhand ging staan. Ze schikte haar stola diverse keren, ik heb niets verraden,’ zei ze rustig, ik zou geen eed aan je hebben gezworen, ware het niet dat de Zaal me zou hebben laten afranselen als ze jouw geheimen hadden ontdekt. Misschien wel meer dan eens. Reden genoeg om te zweren, niet? Ik heb nooit geveinsd dat ik van je hield, maar ik heb me aan die eed gehouden totdat jij gevangengenomen werd. Maar je bent niet langer Amyrlin, toch? Niet als gevangene, niet toen er geen hoop was om je te redden, toen je weigerde je te laten redden. En je bent weer een Novice, dus die eed is om twee redenen niet meer van toepassing. Dat gepraat over opstand was wild geklets. De opstand is voorbij. De Witte Toren zal snel weer één zijn, en dat zal me niet spijten.’

Egwene tilde het juk van haar schouders, zette de emmers water neer en vouwde haar armen over haar borst. Ze had geprobeerd zich kalm te gedragen sinds ze gevangengenomen was – behalve wanneer ze gestraft werd, dan – maar deze ontmoeting zou zelfs voor een steen te veel zijn. ‘Dat is een uitgebreide uitleg,’ zei ze droog. ‘Probeer je jezelf te overtuigen? Het lukt je niet, Beonin. Het lukt je niet. Als de opstand voorbij is, waar is dan die toestroom van zusters die voor Elaida komen knielen en haar boetedoening aanvaarden? Licht, wat heb je nog meer verraden? Alles?’ Het leek waarschijnlijk. Ze had Elaida’s studeerkamer een paar keer bezocht in Tel’aran’rhiod, maar de brievendoos van de vrouw was telkens leeg geweest. Nu wist ze waarom.

Er verschenen rode vlekken in Beonins gezicht, ik zeg je dat ik niets heb verra...!’ Ze gromde gesmoord en legde een hand op haar keel toen de leugen weigerde van haar tong te komen. Dat bewees dat ze niet van de Zwarte Ajah was; maar het bewees nog iets anders. ‘Je hebt de fretten verraden. Zitten ze allemaal in de cellen in de kelder?’

Beonins blik flitste door de gang. Melavaire stond met haar zwaardhand te praten, zijn hoofd dicht bij dat van haar. Gedrongen of niet, hij was groter dan zij. Beonins Tervail keek met een ongerust gezicht naar haar. De drie stonden te ver weg om iets te kunnen horen, maar Beonin stapte dichter naar Egwene toe en praatte zachtjes. ‘Elaida laat ze in de gaten houden, hoewel ik denk dat de Ajahs dat wat ze zien wel voor zich houden. De meeste zusters willen Elaida niet meer vertellen dan ze moeten. Het was nodig, begrijp je. Ik kon nauwelijks terugkeren naar de Toren en niets over hen zeggen. Het zou toch uiteindelijk zijn ontdekt.’

‘Dan moet je ze waarschuwen.’ Egwene kon de minachting niet uit haar stem weren. Deze vrouw kloofde haren met een scheermes! Ze greep het zwakste excuus aan om te besluiten dat haar eed niet langer gold, en toen verried ze de vrouw die ze notabene zelf had helpen verkiezen. Bloed en as!

Beonin zweeg een hele tijd en prutste aan haar stola, maar uiteindelijk zei ze verrassend: ‘Ik heb Meidani en Jennet al gewaarschuwd.’ Dat waren de twee Grijze zusters onder de fretten, ik heb voor ze gedaan wat ik kon. De anderen moeten zichzelf redden. Er zijn zusters aangevallen omdat ze alleen maar te dicht bij het kwartier van een andere Ajah in de buurt kwamen. Ik heb geen zin om terug te lopen naar mijn kamers met enkel mijn stola en striemen op...’

‘Zie het als een boetedoening,’ onderbrak Egwene haar. Licht! Zusters aangevallen? Het was nog erger dan ze had gedacht. Ze moest zich eraan herinneren dat goed bemeste grond haar zaadjes zou helpen groeien.

Beonin keek weer door de gang en Tervail zette een stap naar haar toe, maar Beonin schudde haar hoofd. Haar gezicht was uitgestreken, ondanks de kleur op haar wangen, maar vanbinnen moest ze van streek zijn.

‘Je weet dat ik je naar de Meesteres der Novices zou kunnen sturen, toch?’ zei ze geknepen, ik hoor dat je de helft van je dagen daar jammerend doorbrengt. Ik denk dat je liever niet nog vaker gaat, toch?’

Egwene glimlachte naar haar. Nog geen twee uur eerder was het haar al gelukt te glimlachen zodra Silviana’s riem haar niet meer raakte. Dit was veel moeilijker. ‘En wie weet waar ik dan over jammer? Over geloften, misschien?’ De vrouw trok wit weg. Nee, ze wilde niet dat dat bekend werd. ‘Je hebt jezelf er misschien van overtuigd dat ik geen Amyrlin meer ben, Beonin, maar het is tijd dat je weer van gedachten verandert. Jij gaat die anderen waarschuwen, wat er ook voor nodig is. Zeg ze dat ze bij me uit de buurt blijven tot ik ze roep. Ze hebben al meer dan genoeg aandacht getrokken. Maar kom vanaf nu elke dag naar me toe voor het geval ik opdrachten voor ze heb. Ik heb er nu al een paar.’ Ze vertelde snel de dingen die de zusters in gesprekken ter sprake moesten brengen, over Shemerin die was ontdaan van de stola, Elaida’s medeplichtigheid aan de rampspoed bij de Zwarte Toren en Dumais Bron, alle zaadjes die ze had geplant. Nu zouden ze niet een voor een worden geplant, maar met handenvol tegelijk rondgestrooid.

‘Ik kan niet spreken voor andere Ajahs,’ zei Beonin toen ze klaar was, ‘maar in de Grijze spreken de zusters vaak over de meeste van die dingen. De ogen-en-oren hebben het de laatste tijd druk. De geheimen die Elaida hoopte te bewaren, komen aan het licht. Ik weet zeker dat het net zo moet zijn in de andere Ajahs. Misschien is het niet nodig dat ik...’

‘Waarschuw ze en breng mijn opdrachten over, Beonin.’ Egwene tilde het juk weer op haar schouders en schoof het in de gemakkelijkste positie die ze kon vinden. Twee of drie Witte zusters zouden een haarborstel of muil op haar gebruiken en haar naar Silviana sturen als ze haar traag vonden. Pijn omhelzen, zelfs verwelkomen, betekende niet dat je het onnodig moest opzoeken. ‘Denk eraan. Het is een boetedoening die ik je opleg.’

‘Ik zal doen wat je opdraagt,’ zei Beonin met duidelijke tegenzin. Haar blik verhardde plotseling, maar dat was niet om Egwene. ‘Het zou me genoegen doen om Elaida te zien vallen,’ zei ze op onplezierige toon. Toen draaide ze zich om en haastte zich naar Melavaire.

Die schokkende ontmoeting, die in een onverwachte overwinning was veranderd, gaf Egwene een heel goed gevoel over de dag, en het maakte niet uit dat Ferane haar inderdaad traag vond. De Witte Gezetene was mollig, maar haar armen waren even sterk als die van Silviana.

Die avond dwong ze zichzelf om na het avondmaal naar de open cellen te gaan, ook al verlangde ze ontzettend naar haar bed. Naast enkele lessen en janken onder Silviana’s riem – de laatste keer net voor het avondmaal – had ze de rest van de dag bijna alleen maar met water gesleept. Haar rug en schouders deden pijn. Haar armen deden pijn. Haar benen deden pijn. Ze wankelde van vermoeidheid. Vreemd genoeg had ze geen last meer gehad van die rottige hoofdpijnen sinds ze gevangen was genomen, en ze had ook geen donkere dromen meer gehad waardoor ze van streek raakte ook al herinnerde ze zich er niets van, maar ze dacht dat ze vanavond een behoorlijke hoofdpijn kon verwachten. Dat zou het moeilijk maken om ware dromen te ontdekken, en daarvan had ze de laatste tijd een paar goede gehad, over Rhand, Mart, Perijn, zelfs over Gawein, hoewel de meeste dromen over hem niet meer waren dan dat. Leane werd bewaakt door drie Witte zusters die ze vaag kende. Nagora, een slanke vrouw met lichtgekleurd haar in een rol achter in haar nek gedraaid, zat heel rechtop om haar gebrek aan lengte goed te maken. Norine, knap met grote glanzende ogen maar vaak zo vaag als een Bruine, en Miyasi, lang en mollig met ijzergrijs haar, een strenge vrouw die geen onzin pikte en overal onzin zag. Nagora, omgeven door de gloed van saidar, hield het schild rond Leane in stand, maar ze ruzieden over iets wat Egwene niet goed kon verstaan. Ze kon niet eens horen of er twee of drie partijen in de ruzie waren ontstaan. Er was geen stemverheffing, er werd niet met vuisten geschud, en hun gezichten bleven gladde Aes Sedai-maskers. De kilte in hun stemmen liet er echter geen twijfel over bestaan dat als ze geen Aes Sedai waren geweest, ze zouden hebben geschreeuwd of zelfs klappen zouden hebben uitgedeeld. Bij haar binnenkomst negeerden ze haar bijna volledig.

Egwene bekeek de drie vanuit haar ooghoeken en liep zo dicht naar de ijzeren tralies als ze kon. Ze greep zich er met beide handen aan vast om steun te zoeken. Licht, wat was ze moe! ik zag Beonin vandaag,’ zei ze zachtjes. ‘Ze is hier, in de Toren. Ze beweerde dat haar eed aan mij niet meer gold omdat ik niet langer de Amyrlin Zetel ben.’ Leane haalde geschrokken adem en kwam tegen de ijzeren tralies aan staan. ‘Heeft ze ons verraden?’

‘De inherente onmogelijkheid van verborgen structuren is een gegeven,’ zei Nagora ferm. Haar stem klonk als een ijzige hamer. ‘Een gegeven.’

‘Ze ontkent het, en ik geloof haar,’ fluisterde Egwene. ‘Maar ze heeft toegegeven dat ze de fretten heeft verraden. Elaida laat ze nu alleen maar in de gaten houden, maar ik heb Beonin gezegd dat ze ze moet waarschuwen, en ze zei dat ze dat zou doen. Ze zei dat ze Meidani en Jennet al gewaarschuwd had, maar waarom zou ze hen verraden en ze er dan over vertellen? En ze zei dat ze Elaida graag zou zien vallen. Waarom zou ze naar Elaida rennen als ze haar nog steeds afgezet wil zien? Ze gaf ook min of meer aan dat niemand anders onze zaak heeft verlaten. Ik zie iets over het hoofd, en ik ben te moe om te zien wat.’ Haar kaken knapten toen ze gaapte en nog net een hand voor haar mond kon slaan.

‘Verborgen structuren worden geïmpliceerd door vier van de vijf stellingen van de rationaliteit van de zesde orde,’ zei Miyasi even ferm. ‘Sterk geïmpliceerd.’

‘Die zogenaamde rationaliteit van de zesde orde is door iedereen met verstand verworpen als atypisch,’ onderbrak Norine nogal scherp. ‘Maar verborgen structuren zijn fundamenteel voor enig begrip van wat er hier in de Toren elke dag gebeurt. De realiteit zelf verschuift en verandert elke dag.’

Leane wierp een blik op de Witte zusters. ‘Enkelen hebben altijd gedacht dat Elaida verspieders onder ons had. Als Beonin er een van was, zou ze zich aan haar eed aan jou hebben moeten houden totdat ze zichzelf ervan kon overtuigen dat je geen Amyrlin meer was. Maar als haar ontvangst niet zo was als ze zich had voorgesteld, kan dat haar trouw hebben doen omslaan. Beonin is altijd al eerzuchtig geweest. Als ze naar haar mening niet heeft gekregen wat haar toekwam...’ Ze spreidde haar handen. ‘Beonin verwachtte altijd wat haar toekwam en misschien nog wel meer.’

‘Logica is altijd van toepassing op de echte wereld,’ zei Miyasi geringschattend, ‘maar alleen een Novice zou denken dat de echte wereld kan worden toegepast op logica. Idealen móéten de eerste principes zijn. Niét de aardse wereld.’ Nagora liet met een donkere blik haar mond dichtvallen, alsof de woorden haar uit de mond waren genomen. Norine kleurde lichtjes, stond op en schreed van de banken naar Egwene. De andere twee keken haar na en ze scheen hun blikken te voelen, want ze verschoof onbehaaglijk haar stola eerst naar de ene en toen naar de andere kant. ‘Kind, je ziet er uitgeput uit. Ga meteen naar je bed.’

Egwene wilde niets liever, maar ze moest eerst ergens antwoord op hebben. Ze moest echter voorzichtig zijn. De drie Witte zusters letten nu allemaal op haar. ‘Leane, stellen de zusters die je bezoeken nog steeds dezelfde vragen?’

‘Ik zei dat je naar bed moest gaan,’ zei Norine scherp. Ze klapte in haar handen, alsof Egwene daardoor zou gehoorzamen. ‘Ja,’ zei Leane. ik begrijp wat je bedoelt. Misschien kan er een mate van vertrouwen zijn.’

‘Een kleine mate van vertrouwen,’ zei Egwene. Norine zette haar vuisten op haar heupen. Er viel weinig koelte te bespeuren in haar gezicht of haar stem, en vaag was ze al helemaal niet. ‘Aangezien je weigert naar bed te gaan, mag je je bij de Meesteres der Novices melden en haar vertellen dat je ongehoorzaam bent geweest aan een zuster.’

‘Natuurlijk,’ zei Egwene snel, en draaide zich om. Ze had haar antwoord – Beonin had niemand het Reizen geleerd, en dat betekende dat ze waarschijnlijk ook geen andere informatie had verstrekt; misschien kon ze enigszins worden vertrouwd – en bovendien kwamen Nagora en Miyasi naar haar toe. Het laatste wat ze wilde was naar Silviana’s studeerkamer te worden gesleept, iets waar in ieder geval Miyasi heel goed toe in staat was. Ze had nog sterkere armen dan Ferane.

Op de morgen van haar negende dag in de Toren, voor het licht werd, kwam Doesine zelf Egwenes kamertje binnen voor haar ochtendheling. Buiten plensde het van de regen.

De twee Rode zusters die haar ’s nachts hadden bewaakt gaven haar dolkwortel, keken fronsend naar Doesine en haastten zich weg. De Gele Gezetene snoof minachtend toen de deur achter hen dichtviel. Ze gebruikte de oude methode om te helen. Egwene hijgde alsof ze in een ijskoude vijver was gegooid en ze verlangde ontzettend naar een ochtendmaal. En om vrij te zijn van de pijn in haar achterwerk. Eigenlijk voelde dat vreemd; je kon uiteindelijk aan alles wennen, en een beurs achterwerk leek al heel gewoon. Maar het feit dat de oude manier van helen werd gebruikt, de manier die elke keer was gebruikt sinds ze gevangen was genomen, bevestigde nog maar eens dat Beonin wel wat geheimen had bewaard, hoewel het nog steeds een raadsel was hoe ze dat voor elkaar kreeg. Beonin zelf had alleen maar gezegd dat veel zusters dachten dat die verhalen over nieuwe wevingen maar geruchten waren.

‘Bloed en as, je bent echt niet van plan je over te geven, hè, kind?’ zei Doesine toen Egwene haar gewaad over haar hoofd trok. Het taalgebruik van de vrouw paste in het geheel niet bij haar sierlijke verschijning, in blauwe zijde met gouden borduursel en saffieren in haar oren en haren.

‘Mag de Amyrlin Zetel zich ooit overgeven?’ vroeg Egwene toen haar hoofd aan de bovenkant van haar gewaad naar buiten kwam. Ze stak haar armen achter zich om de knopen van witgeverfde hoorn dicht te maken.

Doesine snoof weer, maar niet minachtend, dacht Egwene. ‘Dapper van je, kind. Toch wed ik dat Silviana je over niet al te lange tijd zal leren rechtop te zitten en op de juiste manier te lopen.’ Maar ze vertrok zonder Egwene te vermanen omdat ze zichzelf de Amyrlin Zetel had genoemd.

Egwene had nog een afspraak bij de Meesteres der Novices voor het ochtendmaal – tot nu toe had ze nog geen dag overgeslagen. Na een vastberaden poging van Silviana om het werk van Doesine in één klap weer ongedaan te maken, droogden haar tranen meteen nadat het slaan ophield. Toen ze opstond van het uiteinde van de schrijftafel, waar een stuk leer aan was bevestigd om op te steunen, het oppervlak versleten door wie weet hoeveel vrouwen, en haar onderrokken en gewaad tegen haar vurige huid kwamen, had ze geen neiging ineen te krimpen. Ze aanvaardde de pijnlijke hitte, verwelkomde de pijn, warmde zich eraan zoals ze haar handen warmde voor de open haard op een koude winterochtend. Haar achterwerk en een brandend haardvuur leken op dat ogenblik dan ook verdacht veel op elkaar. Maar toen ze in de spiegel keek, zag ze haar eigen uitgestreken gezicht. Ze had rode wangen, maar haar gelaatstrekken waren kalm.

‘Hoe hebben ze Shemerin kunnen terugzetten naar een positie als Aanvaarde?’ vroeg ze, terwijl ze haar tranen droogde met haar zakdoek. ik heb navraag gedaan, en er staat geen regeling voor in de Torenwet.’

‘Hoe vaak ben je al naar me toe gestuurd vanwege die “navraag” van je?’ vroeg Silviana, en hing de riem met het gespleten uiteinde naast de leren peddel en de roede in de kast. ik had verwacht dat je daar inmiddels wel mee zou ophouden.’

‘Ik ben nieuwsgierig. Hoe, als er geen regeling voor is?’

‘Geen regeling, kind,’ zei Silviana vriendelijk, alsof ze iets aan een echt kind uitlegde, ‘maar ook geen verbod. Een maas in de wet die... Nou, daar gaan we maar niet op in. Je zou alleen maar weer een manier verzinnen om er een pak slaag voor te verdienen.’ Ze schudde haar hoofd, ging achter de schrijftafel zitten en legde haar handen op het tafelblad. ‘Het probleem was dat Shemerin het aanvaardde. Andere zusters zeiden haar dat ze de verordening moest negeren, maar zodra ze besefte dat smeken de Amyrlin niet van gedachten zou laten veranderen, verhuisde ze naar de Aanvaardekwartieren.’ Egwenes maag knorde en ze verlangde naar iets te eten, maar ze was nog niet klaar. Ze had echt een gesprek met Silviana. Een gesprek, hoe vreemd het onderwerp ook was. ‘Maar waarom zou ze weglopen? Haar vriendinnen bleven toch wel proberen haar op andere gedachten te brengen?’

‘Enkelen zeiden verstandige dingen,’ zei Silviana droog. ‘Anderen...’ Ze bewoog haar handen op en neer als de schalen van een weegschaal. ‘Anderen probeerden haar te dwingen na te denken. Ze stuurden haar bijna even vaak naar mij toe als jij wordt gestuurd. Ik behandelde haar bezoeken als persoonlijke boetedoeningen, maar ze had niet jouw...’ Ze liet haar woorden wegsterven, leunde achterover in haar stoel en keek Egwene onderzoekend aan over haar tegen elkaar gezette vingers. ‘Kijk nou toch. Je hebt me aan het kletsen gebracht. Dat is zeker niet verboden, maar nauwelijks fatsoenlijk onder deze omstandigheden. Ga maar naar de eetzaal,’ zei ze. Ze pakte haar pen op en verwijderde de zilveren dop van haar inktpot, ik zet je weer neer voor het middaguur, omdat ik weet dat je niet van plan bent een kniks te maken.’ In haar stem was een heel klein beetje berusting te horen.

Toen Egwene de eetzaal van de Novices binnenkwam, stond de eerste Novice die haar zag op, en plotseling klonk er een luid geschraap van banken over de kleurrijke tegelvloer toen de anderen ook opstonden. Ze stonden zwijgend voor hun banken toen Egwene door het middenpad naar de keuken liep. Ineens rende Ashelin, een mollig, knap meisje uit Altara, naar de keuken. Voordat Egwene daar aangekomen was, kwam Ashelin terug met een dienblad in haar handen. Er stonden de gebruikelijke dikke kom thee en een bord met brood, olijven en kaas op. Egwene wilde het dienblad aanpakken, maar het meisje met de olijfkleurige huid haastte zich naar de dichtstbijzijnde tafel en zette het blad neer voor een lege bank, en maakte toen een heel kleine kniks terwijl ze achteruitliep. Gelukkig voor haar had geen van beide begeleidsters van Egwene dat ogenblik gekozen om de eetzaal in te kijken. Gelukkig voor al die Novices die waren gaan staan.

Er lag een kussen op de bank voor Egwenes dienblad. Het was een versleten ding dat in allerlei kleuren was hersteld, maar toch een kussen. Egwene pakte het op en legde het op tafel voordat ze ging zitten. Het was gemakkelijk om de pijn te verwelkomen. Ze koesterde zich in de warmte van haar eigen vuren. Er ging een zacht gemurmel door de zaal, een collectieve zucht. Pas toen ze een olijf in haar mond stak, gingen de Novices zitten.

Ze spoog hem bijna weer uit – hij was zo goed als bedorven – maar ze was uitgehongerd na haar Heling, dus spuugde ze alleen de pit in haar hand, legde die op het bord en spoelde de smaak weg met een slok thee. Er zat honing in de thee! Novices kregen alleen bij bijzondere gelegenheden honing. Ze probeerde niet te glimlachen terwijl ze haar bord leeg at, en ze at alles op, zelfs de kruimels brood en kaas, die ze oppakte met een bevochtigde vinger. Maar niet glimlachen was moeilijk. Eerst Doesine – een Gezetene! – toen Silviana’s berusting, en nu dit. De twee zusters waren veel belangrijker dan de Novices of de honing, maar het wees allemaal op hetzelfde. Ze was haar oorlog aan het winnen.

25

Dienst bij Elaida

Tarna stak haar met goud bedrukte leren map onder haar arm en bleef in het middelste gedeelte van de Toren terwijl ze naar Elaida’s vertrekken liep, hoewel ze daardoor eindeloze reeksen trappen moest beklimmen in plaats van langzaam stijgende gangen. Twee keer zaten die trappen niet op de plaats waar ze hoorden, maar zolang ze naar boven bleef lopen zou ze haar bestemming wel bereiken. Op de trappen kwam ze niemand tegen, behalve af en toe een bediende in livrei die een buiging of kniks maakte voordat ze zich verder haastte. In een van beide wentelende gangen zou ze langs de ingangen naar de Ajahkwartieren zijn gekomen en misschien andere zusters hebben getroffen. Dankzij haar Hoedsterstola mocht ze alle Ajahkwartieren binnen, maar ze vermeed ze allemaal behalve de Rode of wanneer het echt moest. Onder de zusters van andere Ajahs was ze zich maar al te bewust van het rood van haar stola, al te bewust van vurige ogen die haar vanuit kille gezichten aanstaarden. Ze brachten haar niet van haar stuk – dat gebeurde niet snel; ze kon zelfs het verschuiven van de binnenkant van de Toren wel aan – maar toch... Ze dacht niet dat het al zover was gekomen dat iemand daadwerkelijk de Hoedster zou aanvallen, maar ze nam geen risico. Het zou een lange, zware strijd worden om de situatie nog te redden, wat Elaida ook dacht, en na een aanval op de Hoedster was er misschien geen redden meer aan.

Bovendien kon ze nu, omdat ze niet over haar schouder hoefde te kijken, nadenken over Pevara’s verontrustende vraag, een vraag waar ze niet over had nagedacht voordat ze het binden van Asha’man ter sprake had gebracht. Wie kon er in de Rode Ajah eigenlijk worden vertrouwd met die taak? Doordat de Rode zusters joegen op mannen die konden geleiden, keken ze met argusogen naar alle mannen, en een vrij groot aantal haatte alle mannen. Een nog levende broer of vader ontkwam misschien aan die haat, of een geliefde neef of oom, maar zodra die allemaal dood waren, was de genegenheid dat ook. En het vertrouwen. En er was nóg een zaak van vertrouwen. Het binden van een man was een schending van een gebruik dat zo sterk was als de wet. Zelfs met Tsutama’s goedkeuring was niet te voorspellen wie er naar Elaida zou rennen als er werd gesproken over het binden van Asha’man. Ze had nog drie namen van haar mentale lijstje van mogelijkheden geschrapt tegen de tijd dat ze de deur naar Elaida’s vertrekken bereikte, slechts twee verdiepingen onder het hoogste punt van de Toren. Na bijna twee weken was dat lijstje teruggebracht naar slechts één naam, en die kon de taak onmogelijk uitvoeren.

Elaida was in haar zitkamer, waar alle meubels verguld en met ivoor ingelegd waren en het grote geweven tapijt een van de mooiste uit Tyr was. Ze zat in een stoel met een lage rugleuning voor de marmeren haard, samen met Meidani, en nipte wijn. Tarna was niet verbaasd de Grijze zuster te zien, ondanks het vroege tijdstip. Meidani at bijna elke avond samen met de Amyrlin en werd vaak overdag uitgenodigd voor een bezoekje. Elaida, met haar stola met zes strepen die breed genoeg was om haar schouders te bedekken, keek de langere vrouw over haar kristallen wijnglas aan; een adelaar met donkere ogen die naar een muis met grote blauwe ogen keek. Meidani, met smaragden in haar oren en op de brede kraag rond haar slanke hals, leek zich maar al te bewust van die blik. Haar volle lippen glimlachten, maar ze trilden een beetje. Ze bewoog haar hand met het glas erin steeds, raakte de smaragden kam boven haar linkeroor aan, klopte op haar haren of bracht een hand naar haar boezem, die grotendeels ontbloot was in een strak lijfje van zilvergrijs brokaat. Haar boezem was niet overdadig te noemen, maar door haar slanke gestalte leek het zo, en ze leek ieder ogenblik uit het kledingstuk te kunnen barsten. De vrouw was gekleed voor een bal. Of een verleiding.

‘De ochtendverslagen zijn gereed, Moeder,’ zei Tarna met een lichte buiging. Licht! Ze had het gevoel alsof ze twee minnaars had betrapt! ‘Zou je ons alleen willen laten, Meidani?’ Zelfs de glimlach die Elaida de geelharige vrouw toewierp was roofdierachtig.

‘Natuurlijk, Moeder.’ Meidani zette haar glas op het tafeltje naast haar stoel, sprong overeind en maakte een kniks waardoor ze bijna uit haar gewaad scheurde. ‘Natuurlijk.’ Ze haastte zich hijgend en met grote ogen de kamer uit.

Toen de deur achter haar dichtviel, lachte Elaida. ‘We waren hartsvriendinnen als Novices,’ zei ze, en stond op, ‘en ik geloof dat ze die banden weer wil aanhalen. Misschien laat ik dat ook wel gebeuren. Misschien laat ze dan meer los dan ze tot nu toe heeft gedaan. En dat is niets, om je de waarheid te zeggen.’ Ze liep naar het dichtstbijzijnde venster en keek neer op de plek waar haar fantastische paleis zou verrijzen, hoger dan de Toren zelf. Op een dag. Als ze de zusters ervan kon overtuigen er weer aan te werken. De zware regen die ’s nachts was begonnen hield aan, en het leek onwaarschijnlijk dat ze iets kon zien van de funderingen van het paleis, alles wat er tot nu toe stond. ‘Help jezelf aan wat wijn als je wilt.’ Tarna hield haar gezicht met moeite in de plooi. Hartsvriendinnen zag je veel onder de Novices en Aanvaarden, maar vriendinnen uit je jeugd moest je achterlaten samen met je jeugd. Niet alle zusters zagen het zo, zeker niet. Galina was behoorlijk verbaasd geweest toen Tarna haar toenaderingspogingen afsloeg nadat ze de stola had verkregen. Zijzelf verkeerde liever in het gezelschap van mannen dan van vrouwen. De meesten schenen zeer onder de indruk van Aes Sedai, dat was waar, vooral als ze hoorden dat je van de Rode Ajah was, maar in de loop der jaren had ze er een paar ontmoet die dat niet waren. ‘Dat lijkt me vreemd, Moeder,’ zei ze, en legde de leren map neer op een zijtafel. Er stond al een ingewikkeld gevlochten gouden dienblad op, met een kristallen wijnkan en glazen. ‘Ze lijkt bang voor u te zijn.’

Ze vulde een glas en rook aan de wijn voor ze een slok nam. De Voorraadkamers werkten schijnbaar. Voorlopig. Elaida had er uiteindelijk mee ingestemd dat in ieder geval die weving moest worden bekendgemaakt. ‘Bijna alsof ze weet dat u weet dat ze een spion is.’

‘Natuurlijk is ze bang voor me.’ Elaida’s stem droop van het sarcasme, maar verhardde toen. ik wil dat ze bang is. Ik ben van plan haar door de mangel te halen. Tegen de tijd dat ik haar laat afranselen, bindt ze zichzelf aan het rek vast als ik haar dat opdraag. Als ze wist dat ik het weet, Tarna, zou ze vluchten in plaats van zich aan mij over te leveren.’ Elaida bleef naar de regenbui kijken en van haar wijn nippen. ‘Heb je nieuws over de anderen?’

‘Nee, Moeder. Als ik de Gezetenen zou kunnen vertellen waarom ze in de gaten moeten worden gehouden...’

‘Nee!’ snauwde Elaida, en draaide zich om. Haar gewaad was zo druk bewerkt met rood borduursel dat het de grijze zijde eronder bijna verborg. Tarna had geopperd dat als ze minder te koop liep met haar voormalige Ajah – ze had het natuurlijk wat diplomatieker gebracht, maar dat had ze bedoeld – dat misschien kon helpen om de Ajahs weer bijeen te brengen, maar Elaida’s woede-uitbarsting was voldoende geweest om haar het zwijgen op te leggen over dat onderwerp.

‘Wat als sommige van de Gezetenen met hen samenwerken? Ik zie ze er wel voor aan. Die belachelijke gesprekken bij de brug blijven maar doorgaan, ondanks mijn bevelen. Ja, ik zie ze er zeker voor aan!’

Tarna neigde haar hoofd boven haar wijn en aanvaardde wat ze niet kon veranderen. Elaida weigerde in te zien dat als de Ajahs haar bevel om de gesprekken te staken niet gehoorzaamden, ze waarschijnlijk ook niet op haar bevel hun eigen zusters zouden bespioneren. Als ze dat zei, zou dat echter alleen maar weer tot een donderpreek leiden.

Elaida staarde haar aan alsof ze er zeker van wilde zijn dat Tarna geen tegenwerpingen zou maken. De vrouw leek harder dan ooit. En brozer. ‘Jammer dat de opstand in Tarabon is mislukt,’ zei ze uiteindelijk. ‘Maar ik neem aan dat er niets aan te doen is.’ Ze had het er echter vaak over, op vreemde ogenblikken, sinds het nieuws was gekomen dat de Seanchanen hun greep op dat land weer verstevigden. Ze was niet zo berustend als ze voorgaf, ik heb behoefte aan wat goed nieuws, Tarna. Is er nieuws over de zegels op de gevangenis van de Duistere? We moeten ervoor zorgen dat er niet meer breken.’ Alsof Tarna dat niet wist!

‘Niet volgens de verslagen van de Ajahs, Moeder, en ik denk niet dat ze zulk nieuws achterwege zouden laten.’ Ze wenste meteen dat ze haar woorden weer kon inslikken.

Elaida gromde. De Ajahs gaven slechts mondjesmaat informatie door die ze van hun ogen-en-oren kregen, en dat kon ze helemaal niet hebben. Haar eigen ogen-en-oren waren grotendeels in Andor. ‘Hoe vordert het werk in de havens?’

‘Langzaam, Moeder.’ Nu de handel zo goed als stillag, begon de stad al honger te krijgen. De mensen zouden snel beginnen te verhongeren als de havenopeningen niet werden vrijgemaakt. Zelfs het weghakken van dat deel van de ketting in Zuidhaven dat nog van ijzer was, was niet voldoende geweest om genoeg schepen binnen te laten om Tar Valon te voeden. Zodra Tarna Elaida had kunnen overtuigen van de noodzaak, had Elaida de kettingtorens laten ontmantelen zodat de grote stukken cuendillar konden worden verwijderd. Net als de stadsmuren waren de torens echter ook gebouwd en versterkt met de Kracht, en ze konden ook alleen met de Kracht worden afgebroken. Het was verre van eenvoudig. De oorspronkelijke bouwers hadden goed werk geleverd, en de bannen leken nog geen haartje zwakker te zijn geworden. ‘De Roden doen voorlopig het meeste werk. Zusters uit andere Ajahs komen ook nu en dan, maar het zijn er maar een paar. Ik verwacht echter dat dat snel zal veranderen.’ Ze wisten hoe noodzakelijk het werk was, hoe groot hun afkeer ervan ook was – geen enkele zuster hield van dergelijk werk; de Roden die het meeste ervan verzetten, klaagden behoorlijk, maar het bevel was van Elaida gekomen en tegenwoordig leidde dat tot traagheid.

Elaida ademde zwaar uit en nam nog een slok. Ze scheen het nodig te hebben. Ze greep haar glas zo stevig vast dat de pezen op haar hand duidelijk te zien waren. Ze beende over het zijden tapijt alsof ze van plan was om Tarna te slaan. ‘Ze tarten me alweer. Alweer! Ik eis gehoorzaamheid, Tarna. Ik eis het! Schrijf een bevel uit en leg dat nadat ik het heb ondertekend en verzegeld in elk Ajahkwartier.’ Ze bleef staan toen haar neus bijna die van Tarna raakte, haar donkere ogen glinsterend als die van een raaf. ‘De Gezetenen van elke Ajah die geen eerlijk aantal zusters stuurt om te werken aan de kettingtorens, zullen dagelijks boete doen bij Silviana totdat de zaak is rechtgezet. Dagelijks! En de Gezetenen van elke Ajah die zusters naar die... die gesprekken stuurt, doen hetzelfde. Schrijf het op zodat ik het kan ondertekenen!’

Tarna haalde diep adem. Boetedoening kon werken, afhankelijk van hoe sterk de Gezetenen en de hoofden van de Ajahs in hun schoenen stonden. Ze dacht niet dat de boel al zo uit de hand was gelopen dat ze zouden weigeren boetedoening te aanvaarden; dat zou zeker het einde van Elaida betekenen, misschien wel het einde van de Toren. Maar het was niet de juiste aanpak om het bevel openlijk op te hangen, zodat de Gezetenen zich nergens achter konden verschuilen en zo hun waardigheid konden behouden. Misschien was het wel de allerslechtste aanpak. ‘Als ik een voorstel mag doen...’ begon ze, zo tactisch als ze kon. Ze had nooit bekendgestaan om haar tact.

‘Nee, dat mag je niet,’ onderbrak Elaida haar scherp. Ze nam nog een grote slok en leegde haar glas, en schreed toen over het tapijt om nog wat wijn te halen. Ze dronk de laatste tijd te veel. Tarna had haar zelfs een keer dronken gezien! ‘Hoe vordert Silviana met dat meisje van Alveren?’ vroeg ze terwijl ze zich wijn inschonk. ‘Egwene besteedt bijna elke dag de helft van haar tijd in Silviana’s kamer, Moeder.’ Ze zorgde er zorgvuldig voor dat ze neutraal klonk. Dit was de eerste keer dat Elaida naar de jonge vrouw had gevraagd sinds ze gevangen was genomen, negen dagen geleden. ‘Zoveel? Ik wil dat ze in het gareel van de Toren gaat lopen, niet dat ze gebroken wordt.’

‘Ik... betwijfel of ze gebroken wordt, Moeder. Silviana zal daar wel voor waken.’ En dan was er nog het meisje zelf. Maar dat kon ze niet tegen Elaida zeggen. Tarna vond dat er al vaak genoeg naar haar geschreeuwd was. Ze had geleerd de onderwerpen te vermijden die alleen maar uitliepen op schreeuwen. Ongevraagde raad en voorstellen waren even nutteloos als raad en voorstellen die toch niet werden opgevolgd, en Elaida volgde zelden raad op. ‘Egwene is koppig, maar ik neem aan dat ze snel zal bijdraaien.’ Dat meisje moest wel. Galina, die Tarna’s blokkade uit haar had geslagen, had nog geen tiende van de inspanning geleverd die Silviana nu in Egwene stak. Dat meisje zou voor haar wel door de knieën gaan. ‘Uitstekend,’ mompelde Elaida. ‘Uitstekend.’ Ze keek over haar schouder, haar gezicht een masker van sereniteit. Al glinsterden haar ogen nog steeds. ‘Zet haar naam op het rooster voor mijn vertrekken. Sterker nog, stuur haar vanavond naar me toe. Ze kan het eten opdienen voor Meidani en mij.’

‘Het zal zijn zoals u beveelt, Moeder.’ Schijnbaar was een volgend bezoekje aan de Meesteres der Novices onvermijdelijk, maar ongetwijfeld zou Egwene daar toch wel heen moeten, ook als ze nooit in de buurt van Elaida kwam.

‘En nu je verslagen, Tarna.’ Elaida ging weer zitten en kruiste haar benen.

Tarna zette haar nauwelijks aangeraakte wijn op het dienblad, pakte haar map en ging zitten. ‘De vernieuwde bannen lijken de ratten uit de Toren te houden, Moeder.’ Hoe lang dat zou duren was de volgende vraag; ze controleerde die bannen zelf elke dag. ‘Maar er zijn raven en kraaien gezien op het terrein van de Toren, dus moeten de bannen op de muren...’

De middagzon wierp gevlekte schaduwen door de dichtbebladerde takken van de hoge bomen, de meeste eiken en lederbladbomen en bittergom, met hier en daar katoenbomen en grote dennen. Er was zo te zien een paar jaar eerder een zware storm geweest, want de omgevallen bomen, die hier en daar verspreid lagen maar allemaal ongeveer in dezelfde richting, boden handige zitbankjes, en er hoefden maar een paar takken te worden weggehakt. Het spaarzame onderhout bood een goed uitzicht in alle richtingen, en niet ver weg klaterde een smal, helder stroompje over bemoste stenen. Het zou een goede plek zijn geweest om hun kamp op te slaan, ware het niet dat Mart elke dag een zo groot mogelijke afstand wilde afleggen; maar het was ook een goede plek om de paarden te laten rusten en iets te eten. De Damonabergen lagen nog ten minste driehonderd span naar het oosten, en hij wilde er over een week zijn. Vanin zei dat hij een smokkelaarsweg kende – alleen van horen zeggen, natuurlijk; iets wat hij toevallig had opgevangen, maar hij wist meteen waar hij hem moest vinden – die hen in twee dagen in Morland bracht. Veel veiliger dan via het noorden naar Andor of via het zuiden naar Illian te gaan. In beide richtingen zou het verder zijn naar de veiligheid, en de kans dat ze Seanchanen tegenkwamen was er groter.

Mart knaagde het laatste restje vlees van een konijnenpoot en gooide het bot op de grond. De kalende Lopin sprong erop af, streek in consternatie over zijn baard en pakte het bot op. Hij gooide het in de kuil die hij en Nerim hadden gegraven in de humusrijke bosbodem, hoewel dieren binnen een halfuur na hun vertrek de boel weer zouden opgraven.

Mart veegde zijn handen af aan zijn broek. Tuon, knabbelend aan een patrijzenpoot aan de overkant van het vuurtje, keek hem heel direct aan. Ze trok haar wenkbrauwen op en wiebelde met de vingers van haar vrije hand naar Selucia, die zelf een halve patrijs had verorberd. De vrouw met de grote boezem antwoordde niet, maar ze snoof. Hard. Hij keek in Tuons ogen en veegde met opzet nog eens zijn handen aan zijn broek af. Hij had naar het stroompje kunnen lopen waar de Aes Sedai hun handen wasten, maar tegen de tijd dat ze in Morland aankwamen zouden ze toch geen van allen meer schone kleren hebben. Als een vrouw je de hele tijd Speeltje noemde, was het bovendien logisch dat je elke kans aangreep om haar te laten weten dat je niemands speeltje was. Ze schudde haar hoofd en wiebelde weer met haar vingers. Deze keer lachte Selucia, en Mart voelde zijn gezicht warm worden. Hij kon zich wel een paar dingen voorstellen die ze had gezegd, en hij had ze geen van alle graag gehoord. Setalle, die aan het uiteinde van zijn boomstam zat, zorgde ervoor dat hij een paar van die dingen toch hoorde. Het feit dat hij een overeenkomst had bereikt met de voormalige Aes Sedai, had haar houding geen steek veranderd. ‘Misschien zei ze dat mannen varkens zijn,’ mompelde ze zonder haar blik af te wenden van haar borduurring, ‘of alleen dat jij dat bent.’ Haar donkergrijze rijgewaad had een hoge hals, maar ze droeg toch haar strak zittende zilveren halsketting met het trouwmes eraan. ‘Misschien zei ze dat je een boerenpummel was met modderpoten, zand in je oren en hooi in je haar. Of misschien zei ze...’

‘Zo is het wel duidelijk,’ zei hij haar door opeengeklemde tanden. Tuon giechelde, hoewel haar gezicht even later weer dat van een beul was, koud en streng.

Hij haalde zijn verzilverde pijp en geitenleren tobaksbuidel uit zijn jaszak, stopte de pijp vol met zijn duim en haalde het deksel van de doos met tondels aan zijn voeten. Hij was gefascineerd door de manier waarop vuur zomaar ontstond als hij een van de bolle, rood met witte koppen van de tondels langs de ruwe kant van de doos streek. Hij wachtte tot de vlam de kop had opgebrand voordat hij er zijn pijp mee aanstak. Eén keer die smaak en geur van zwavel in zijn mond was wel genoeg geweest. Hij liet het brandende stokje op de grond vallen en stampte het grondig uit. De humus was nog vochtig van de vorige regenbui, maar hij nam geen risico’s met vuur in een bos. In Tweewater kwamen mannen van spannen ver wanneer er een bosbrand was. Maar toch brandden er soms nog honderden marsen af.

‘De tondels moet je niet verspillen,’ zei Aludra, en keek op van het kleine Steenbord dat op een boomstam lag. Thom, die over zijn lange witte snor streek, keek nadenkend naar het speelbord. Hij verloor bijna nooit met Steen, maar ze had al twee spelletjes van hem gewonnen sinds ze de voorstelling verlaten hadden. Twee spelletjes van de ruim tien die ze gespeeld hadden, maar Thom was voorzichtig met iedereen die hem zelfs maar één keer kon verslaan. Ze veegde haar vlechten met kralen terug over haar schouders, ik moet twee dagen op dezelfde plek blijven om nieuwe te maken. Mannen vinden altijd wel manieren om werk te maken voor vrouwen, hè?’ Mart pufte aan zijn pijp, niet echt voldaan, maar toch wel met enig plezier. Vrouwen! Prachtig om naar te kijken en prachtig om bij te zijn. Als ze niet bezig waren om zout in je wonden te wrijven. Het was zes stappen vooruit en dan weer zes terug. Echt waar. De meeste leden van de groep waren klaar met eten. Het grootste deel van twee patrijzen en een konijn hing nog aan het spit boven het vuur, maar zou in linnen worden gewikkeld en worden meegenomen. De jacht was goed gegaan die ochtend, maar het was niet zeker of de middagjacht even goed zou gaan, en brood en bonen waren een povere maaltijd. Degenen die klaar waren namen er hun gemak van of, in het geval van de Roodarmen, waren bezig met het controleren van de gekluisterde pakpaarden, meer dan zestig aan vier touwen. Het was een dure grap geweest om er in Maderin zoveel te kopen, maar Luca had zich naar het dorp gehaast om zelf te onderhandelen toen hij hoorde over een koopman die dood was gevonden op straat. Hij was bijna – maar niet helemaal – bereid geweest om hun zijn eigen pakpaarden te geven, zo graag wilde hij van Mart af. Veel van de dieren waren beladen met de spullen en voorraden van Aludra. Luca had veruit het grootste deel van Marts goud gekregen. Mart had ook een dikke beurs aan Petra en Clarine gegeven, maar dat was uit vriendschap, zodat ze hun herberg iets eerder konden kopen. Wat er in zijn zadeltassen overbleef, was meer dan voldoende om in Morland te komen, en hij kon het geld makkelijk aanvullen in gelagkamers waar gedobbeld werd.

Leilwin, met een kromzwaard aan een brede leren riem over haar borst, en Domon, met een kort zwaard aan de ene kant van zijn riem en een knuppel met koperen knoppen aan de andere kant, kletsten met Juilin en Amathera op een andere boomstam in de buurt. Leilwin – hij was gaan aanvaarden dat dat de enige naam was die ze kon verdragen – liet duidelijk merken dat ze Tuon of Selucia niet vermeed of haar ogen neersloeg wanneer ze hen ontmoette, hoewel ze zich daarvoor zichtbaar moest vermannen. Juilin had de mouwen van zijn zwarte overjas omgeslagen, een teken dat hij zich onder vrienden bevond, of tenminste mensen die hij kon vertrouwen. De voormalige panarch van Tarabon hield zich nog steeds stevig vast aan de arm van de dievenvanger, maar ze keek bijna zonder haar blik af te wenden in Leilwins scherpe blauwe ogen. Sterker nog, ze scheen vaak met iets van ontzag naar de andere vrouw te kijken. Noal zat met gekruiste benen op de grond en trok zich niets aan van de vochtigheid, en speelde Slangen-en-vossen met Olver. Daarbij vertelde hij wilde verhalen over de landen voorbij de Aielwoestenij, over een grote kuststad waar uitlanders alleen mochten vertrekken per schip en de burgers zelf helemaal niet. Mart wilde dat ze een ander spelletje gingen spelen. Telkens wanneer ze dat stuk rode doek met het spinnenweb van rode lijnen tevoorschijn haalden, werd hij herinnerd aan zijn belofte aan Thom. Aan die verdomde Eelfinn die op de een of andere manier in zijn hoofd zaten, en misschien die verdomde Aelfinn ook. De Aes Sedai kwamen terug van het riviertje, en Joline bleef staan om met Blaeric en Fen te praten. Bethamin en Seta, die achter haar aan liepen, aarzelden tot ze na een gebaar van de Groene zuster achter de boomstam gingen staan waar Teslyn en Edesina zaten, zo ver mogelijk uiteen met onafgehakte takken tussen hen in, en begonnen te lezen in in leer gebonden boekjes die ze uit hun riembuidels haalden. Zowel Bethamin als Seta stond achter Edesina.

De geelharige voormalige sul’dam was op spectaculaire maar pijnlijke wijze omgeslagen. Pijnlijk voor haar en voor de zusters. Toen ze hun voor het eerst aarzelend vroeg om haar ook te onderwijzen, bij het avondmaal de vorige avond, weigerden ze dat. Ze onderwezen Bethamin alleen omdat ze al geleid had. Seta was te oud om Novice te worden, ze had nog nooit geleid, en dat was dat. Dus deed ze na wat het ook was dat Bethamin had gedaan, en liet alle drie de vrouwen rond het kookvuur ronddansen en gillen in springende vonkenregens zolang ze de Kracht kon vasthouden. Toen stemden ze er wel in toe haar te onderwijzen. Tenminste, dat gold voor Joline en Edesina. Teslyn wilde nog altijd niets weten van een sul’dam, of ze er nu nog steeds een was of niet.

Seta was echter door alle drie gestraft, en ze had de hele morgen zitten verschuiven in haar zadel. Ze leek nog steeds angstig, voor de Ene Kracht en misschien voor de Aes Sedai, maar vreemd genoeg stond haar gezicht op de een of andere manier ook... tevreden. Daar begreep Mart helemaal niets van.

Hij zou zelf ook tevreden moeten zijn. Hij had een moordbeschuldiging ontlopen, was niet blind in een Seanchaanse val gelopen die Tuon het leven zou hebben gekost, en had de gholam deze keer voor goed achter zich gelaten. Die zou Luca’s voorstelling volgen, en Luca was gewaarschuwd, voor zover dat zou helpen. Binnen twee weken zou hij over de bergen en in Morland zijn. De noodzaak om uit te zoeken hoe hij Tuon veilig weer naar Ebo Dar kon krijgen, helemaal geen eenvoudige opgave aangezien hij ook moest waken voor Aes Sedai die haar zouden proberen te ontvoeren, betekende dat hij meer tijd met haar kon doorbrengen. En meer tijd had om te proberen erachter te komen wat er achter die mooie grote ogen schuilging. Hij zou blij moeten zijn als een geit in een maïsschuur. Dat was hij niet.

Ten eerste deden de verwondingen die hij in Maderin had opgelopen hem pijn. Sommige ervan waren ontstoken, hoewel hij dat tot nu toe voor iedereen verborgen had weten te houden. Hij haatte het bijna even erg om bemoederd te worden als hij het haatte dat de Kracht op hem werd gebruikt. Lopin en Nerim hadden hem zo goed mogelijk dichtgenaaid en hij had Heling geweigerd, ondanks herhaaldelijk aandringen door alle drie de Aes Sedai. Hij was verbaasd geweest dat juist Joline het meeste aandrong, maar dat deed ze wel, en ze stak woest haar handen in de lucht toen hij weigerde toe te geven. En een andere verrassing was Tuon geweest. ‘Doe niet zo dom, Speeltje,’ had ze lijzig gezegd, over hem heen gebogen in zijn tent met haar armen over haar borst gevouwen, terwijl Lopin en Nerim hun naalden op hem gebruikten en hij op zijn tanden knarste. Haar bezitterige houding, als een vrouw die erop toezag dat haar eigendom fatsoenlijk werd gerepareerd, was al voldoende aanleiding geweest om op zijn tanden te knarsen, laat staan de naalden. Of dat hij in zijn onderkleding lag! Ze was gewoon naar binnen gelopen en had niet willen vertrekken. Als hij haar weg had willen hebben, had hij haar naar buiten moeten sleuren, en hij was lichamelijk niet in staat om zoiets te doen bij een vrouw die waarschijnlijk zijn arm zou kunnen breken. ‘Die Heling is iets wonderbaarlijks. Mijn Mylen kan het, en ik heb het ook aan anderen geleerd. Natuurlijk doen veel mensen raar over aangeraakt worden door de Kracht. De helft van mijn bedienden zou flauwvallen bij de gedachte, en de meesten van het Bloed ook, dat zou me niet verrassen. Maar van jou had ik het niet verwacht.’ Als ze maar een kwart had van zijn ervaringen met Aes Sedai, zou ze wel beter weten. Ze hadden vanuit Maderin de weg naar Lugard genomen, maar zodra de boerderijen uit het zicht waren, waren ze het bos ingereden. En meteen waren de dobbelstenen in zijn hoofd weer begonnen. Dat was de tweede reden voor zijn slechte humeur, die verdomde dobbelstenen die al twee dagen in zijn hoofd rammelden. Hij verwachtte nauwelijks dat hij in het bos iets zou kunnen doen om ze te laten ophouden. Wat kon er nu voor belangwekkends gebeuren in de bossen? Toch was hij ver uit de buurt gebleven van de dorpjes die ze passeerden. Vroeg of laat zouden de dobbelstenen echter weer ophouden, en hij kon er alleen maar op wachten. Tuon en Selucia liepen naar het stroompje om hun handen te wassen, snel naar elkaar wiebelend met hun vingers. Ze hadden het vast over hem. Als vrouwen de koppen bij elkaar staken, dan kon je er zeker van zijn...

Amathera gilde, en iedereen keek naar haar.

Mart zag de oorzaak tegelijk met Juilin; een zwarte slang van ruim zeven voet lang die snel wegkroop van de boomstam waar Juilin op zat. Leilwin vloekte en sprong overeind terwijl ze haar zwaard trok, maar niet sneller dan Juilin, die zijn korte zwaard lostrok uit de schede en zo snel achter de slang aan ging dat zijn kegelvormige rode hoed afviel.

‘Laat hem gaan, Juilin,’ zei Mart. ‘Hij gaat al weg. Laat hem gaan.’ Het ding had waarschijnlijk een slaapplaats onder die boomstam en was verrast toen er ineens mensen op zaten. Gelukkig waren zwart-lansen solitaire slangen.

Juilin aarzelde voordat hij besloot dat het belangrijker was de trillende Amathera te troosten dan achter een slang aan te gaan. ‘Wat is het er eigenlijk voor een?’ zei hij, terwijl hij haar in zijn armen nam. Hij was immers een stadsmens.

Mart vertelde het hem, en even keek hij alsof hij toch achter de slang aan wilde gaan. Hij was echter zo verstandig om dat te laten. Zwart-lansen waren bliksemsnel, en met een kort zwaard zou hij er dichtbij moeten komen. Bovendien hield Amathera hem zo stevig vast dat hij moeite zou hebben gehad zich van haar los te rukken. Mart pakte zijn hoed van zijn ashandarei af, die hij met de punt in de grond had gestoken, en zette hem op. ‘De klok tikt door,’ zei hij met zijn pijp in zijn mond. ‘Tijd om verder te gaan. Schiet eens op daar, Tuon. Je handen zijn nu wel schoon genoeg.’ Hij had een tijdje geprobeerd haar Liefje te noemen, maar sinds ze zichzelf in Maderin tot winnaar had uitgeroepen, weigerde ze naar hem te luisteren als hij dat deed.

Ze haastte zich niet in het minst, natuurlijk. Tegen de tijd dat ze terugkeerde, haar handen drogend aan een handdoekje dat Selucia over haar zadelknop zou leggen om te drogen, hadden Nerim en Lopin de afvalkuil al dichtgegooid, de restanten van de maaltijd ingepakt en in Nerims zadeltas gestopt. Het vuur was uitgemaakt met water dat in opvouwbare leren emmers uit het stroompje was gehaald. Mart had zijn ashandarei in de hand en stond op het punt om Pips te bestijgen.

‘Een vreemde man, die giftige slangen laat gaan,’ zei Tuon. ‘Zoals die kerel reageerde, neem ik aan dat een zwartlans giftig is?’

‘Heel giftig,’ zei hij. ‘Maar slangen bijten niets wat ze niet kunnen eten, behalve als ze bedreigd worden.’ Hij zette een voet in de stijgbeugel.

‘Je mag me kussen, Speeltje.’

Hij schrok. Ze had die woorden hardop gezegd en iedereen keek naar hem. Selucia’s gezicht was zo verstijfd uitdrukkingsloos dat haar afkeuring niet duidelijker kon zijn. ‘Nu?’ vroeg hij. ‘We kunnen als we vanavond stoppen samen een wandelingetje maken...’

‘Vanavond kan ik wel weer van gedachten veranderd zijn, Speeltje.

Noem het een gril, voor een man die giftige slangen laat gaan.’ Misschien zag ze daarin een van haar voortekenen? Hij nam zijn hoed af en stak de zwarte speer weer in de grond, haalde zijn pijp uit zijn mond en gaf haar een preutse kus op haar volle lippen. Een eerste kus moest je niet te ruw aanpakken. Hij wilde niet dat ze dacht dat hij opdringerig was, of boers. Ze was geen taveernemeid die wel hield van een klets en een plagerige por. Bovendien voelde hij al die ogen die naar hem keken. Iemand grinnikte. Selucia rolde met haar ogen.

Tuon vouwde haar armen over haar borst en keek door haar lange wimpers naar hem op. ‘Doe ik je denken aan je zuster?’ vroeg ze op gevaarlijke toon. ‘Of misschien aan je moeder?’ Iemand lachte. Meer dan één iemand, eigenlijk.

Grimmig klopte Mart de verbrande tobak uit op de hiel van zijn laars en stak de nog warme pijp in zijn jaszak. Hij hing zijn hoed weer op de ashandarei. Als ze een echte kus wilde... Had hij echt gedacht dat ze te klein was voor zijn armen? Ze was zeker slank en klein, maar ze vulde zijn armen heel aangenaam. Hij boog zijn hoofd naar haar toe. Ze was verre van de eerste vrouw die hij had gekust. Hij wist hoe het moest.

Verrassend genoeg – of eigenlijk misschien niet zo verrassend – wist zij dat niet. Maar ze leerde snel. Heel snel. Toen hij haar eindelijk losliet, keek ze naar hem op terwijl ze probeerde op adem te komen. Zijn adem klonk trouwens ook een beetje hijgerig. Metwyn floot goedkeurend. Mart glimlachte. Wat zou ze vinden van wat duidelijk haar eerste echte kus was geweest? Hij probeerde niet te breed te glimlachen. Hij wilde niet de indruk wekken dat hij haar uitlachte.

Ze legde haar vingers tegen zijn wang. ‘Dat dacht ik al,’ zei ze met die trage, honingzoete tongval. ‘Je hebt koorts. Enkele van je wonden moeten ontstoken zijn.’

Mart knipperde met zijn ogen. Hij had haar een kus gegeven waarvan haar tenen hadden moeten krullen, en het enige wat ze zei was dat zijn gezicht warm was? Hij boog zijn hoofd weer naar haar toe – deze keer zou hij haar knieën laten knikken! – maar ze legde een hand op zijn borst en weerde hem af.

‘Selucia, haal de kist met zalfjes die ik van vrouw Luca heb gekregen,’ beval ze. Selucia rende naar Tuons zwart-witte paard. ‘Daar hebben we nu geen tijd voor,’ zei Mart. ik smeer er vanavond wel iets op.’ Hij had net zo goed zijn mond kunnen houden. ‘Uitkleden, Speeltje,’ zei ze op dezelfde toon die ze bij haar kamenierster had gebruikt. ‘De zalf zal wel prikken, maar ik verwacht dat je je dapper gedraagt.’ ik ga mét...!’

‘Er komen ruiters aan,’ kondigde Harnan aan. Hij zat al in het zadel van zijn donkerbruine ruin met witte sokken en hield het leidsel van een groep pakpaarden vast. ‘Een van hen is Vanin.’ Mart klom op Pips om een beter uitzicht te hebben. Er kwamen twee ruiters in volle galop aan, om gevallen boomstammen heen waar die hun weg versperden. Hij herkende niet alleen de vos van Chel Vanin, maar de man zelf was ook duidelijk herkenbaar. Niemand anders van die omvang zat als een zak meel in zijn zadel en kon bij die snelheid op het paard blijven zitten zonder duidelijke inspanning. De man had zelfs op een wild zwijn nog in het zadel kunnen blijven zitten. Toen herkende Mart de andere ruiter, met een wapperende mantel, en hij had het gevoel alsof hij een stomp in zijn maag kreeg. Hij zou niet in het minst verbaasd zijn geweest als de dobbelstenen op dat ogenblik waren stilgevallen, maar ze bleven tegen de binnenkant van zijn schedel stuiteren. Wat in het Licht deed Talmanes in Altara?

De twee ruiters hielden een eindje voor Mart hun rijdieren in, en Vanin liet Talmanes alleen verdergaan. Dat was niet uit verlegenheid. Er was niets verlegens aan Vanin. Hij leunde lui over zijn hoge zadelknop en spoog door de spleet in zijn tanden op de grond. Nee, hij wist dat Mart niet blij zou zijn en wilde bij hem uit de buurt blijven. ‘Vanin heeft me op de hoogte gebracht, Mart,’ zei Talmanes. De Cairhienin was klein en pezig, de voorkant van zijn hoofd was geschoren en gepoederd, en hij had het recht een aanzienlijk aantal gekleurde strepen over zijn borst te dragen. Hij droeg echter alleen een kleine rode hand op zijn donkere jas en een lange rode sjaal om zijn linkerarm. Hij lachte nooit en glimlachte maar zelden, maar daar had hij zijn redenen voor.

‘Het speet me te horen over Nalesean en de anderen. Goede vent, Nalesean. Dat waren ze allemaal.’

‘Ja, dat waren ze,’ zei Mart, en hield zijn humeur stevig in bedwang, ik neem aan dat Egwene nooit bij je is gekomen voor hulp om aan die domme Aes Sedai te ontkomen, maar wat in het verdomde Licht doe jij hier?’ Nou, misschien had hij zijn stemming toch niet helemaal in bedwang. ‘Vertel me dan tenminste dat je niet de hele verdomde Bond driehonderd verdomde span Altara mee in hebt genomen.’

‘Egwene is nog steeds de Amyrlin,’ zei de andere man kalm, en legde zijn mantel recht. Daar zat nog een rode hand op, deze groter. ‘Je had het mis over haar, Mart. Ze is echt de Amyrlin Zetel, en ze had die Aes Sedai vast in hun kraag. Hoewel sommigen van hen dat misschien nog niet weten. De laatste keer dat ik haar zag, gingen zij en die hele groep naar Tar Valon om het te belegeren. Misschien heeft ze de stad al in handen. Ze kunnen gaten in de lucht maken, zoals die gaten die de Herrezen Draak heeft gemaakt om ons in de buurt van Salidar te brengen.’ De kleuren wervelden door Marts hoofd en vormden even een beeld van Rhand, die stond te praten met een vrouw met een grijze knot. Een Aes Sedai, dacht hij, maar zijn woede verdreef het beeld alsof het mist was. Al dat gepraat over de Amyrlin Zetel en Tar Valon trok de zusters natuurlijk aan. Ze hielden hun paarden naast Mart in en probeerden het gesprek over te nemen. Nou, Edesina bleef een beetje achter zoals ze altijd deed wanneer Teslyn of Joline het bit tussen de tanden nam, maar de andere twee... ‘Over wie hebben jullie het?’ wilde Teslyn weten terwijl Joline nog bezig was haar mond open te doen. ‘Egwene? Er was een Aanvaarde die Egwene Alveren heette, maar zij is een wegloopster.’

‘Egwene Alveren, inderdaad, Aes Sedai,’ zei Talmanes beleefd. De man was altijd beleefd tegen Aes Sedai. ‘En ze is geen wegloopster. Ze is de Amyrlin Zetel, mijn woord erop.’ Edesina maakte een geluid dat van iedereen behalve een Aes Sedai een piep zou zijn genoemd.

‘Daar hebben we het later wel over,’ mompelde Mart. Joline deed boos haar mond weer open. ‘Later, zei ik.’ Dat was niet voldoende om de slanke Groene zuster tegen te houden, maar Teslyn legde een hand op haar arm en mompelde iets, en dat was wel genoeg. Jolines blikken waren echter nog steeds scherp als dolken, en beloofden dat ze straks alles wat ze wilde weten toch wel zou horen. ‘De Bond, Talmanes?’

‘O. Nee, ik heb alleen drie baanders paarden en vierduizend bereden kruisboogschutters meegebracht. Ik heb drie baanders paarden en vijf baanders voetvolk met wat kruisbogen achtergelaten in Morland, met het bevel om noordwaarts naar Andor te trekken. En de Steenvoegersbanier, natuurlijk. Handig om steenvoegers in de buurt te hebben als er een brug of zoiets moet worden gebouwd.’ Mart kneep zijn ogen dicht. Zes baanders paarden en vijf baanders voetsoldaten. En een baander steenvoegers! De Bond had maar uit twee baanders bestaan, zowel paarden als voetsoldaten, toen hij ze in Salidar achterliet. Hij wenste dat hij de helft van het goud weer had dat hij zo vrijelijk aan Luca had gegeven. ‘Hoe moet ik zoveel mannen betalen?’ wilde hij weten, ik zou in een jaar tijd niet genoeg dobbelspelen kunnen winnen!’

‘Nou, wat dat aangaat heb ik het op een akkoordje gegooid met koning Roedran. Net op tijd ook – ik geloof dat hij op het punt stond zich tegen ons te keren; dat leg ik later wel uit. Maar in de geldkisten van de Bond zit voor meer dan een jaar loon voor de soldaten. Bovendien zal de Herrezen Draak je vroeg of laat landgoederen geven, en grote ook. Hij heeft andere mannen ook het bestuur over landen gegeven, heb ik gehoord, en jij bent met hem opgegroeid.’ Deze keer vocht hij niet tegen de kleuren die het beeld vormden van Rhand en de Aes Sedai. Het was zeker een Aes Sedai. Een harde vrouw, zo te zien. Als Rhand probeerde hem titels te geven, zou hij ze Rhand door zijn verdomde keel drukken, dat zou hij doen. Mart Cauton hield niet van edelen – hoewel enkelen zoals Talmanes er wel mee door konden; en Tuon; niet te vergeten Tuon – en hij had zeker niet de verdomde wens er een te worden! ‘Misschien,’ was echter alles wat hij zei.

Selucia schraapte luid haar keel. Zij en Tuon lieten hun paarden naast Mart stoppen, en Tuon zat zo rechtop in het zadel van haar merrie, met zulke koele ogen en een kil en koninklijk gezicht, dat hij bijna verwachtte dat Selucia haar titels zou gaan opnoemen. Dat deed ze gelukkig niet. In plaats daarvan verschoof ze op haar paard en keek hem woest aan, haar ogen als blauwe kooltjes in een vuur, en schraapte toen haar keel weer. Heel luid. Aha.

‘Tuon,’ zei Mart, ‘sta mij toe heer Talmanes Delovinde van Cairhien voor te stellen. Zijn familie is voornaam en oeroud, en hij heeft diverse eretitels achter zijn naam.’ De kleine vrouw neigde haar hoofd. Een halve duim misschien. ‘Talmanes, dit is Tuon.’ Zolang zij hem Speeltje bleef noemen, kreeg ze geen titels van hem. Selucia keek hem woest aan, met nog fonkelender ogen als dat mogelijk was. Talmanes knipperde echter verrast met zijn ogen en maakte in zijn zadel een heel diepe buiging. Vanin trok de slappe rand van zijn hoed verder omlaag en verborg daarmee grotendeels zijn gezicht. Hij keek nog steeds niet rechtstreeks naar Mart. Aha. Schijnbaar had Vanin Talmanes al precies verteld wie Tuon was.

Mart gromde zachtjes en leunde uit her zadel om zijn hoed te grijpen en de ashandarei te pakken. Hij zette de hoed op zijn hoofd. ‘We waren net klaar om verder te gaan, Talmanes. Breng ons naar de plek waar je mannen wachten. We zullen zien of we evenveel geluk hebben bij het ontwijken van Seanchanen op weg uit Altara als jullie hadden op de weg hierheen.’

‘We hebben een heleboel Seanchanen gezien,’ zei Talmanes, die zijn rijdier bijdraaide en naast Pips liet lopen. ‘Hoewel de meeste mannen die we zagen Altaranen leken te zijn. Ze hebben schijnbaar overal kampen verspreid. Gelukkig hebben we geen van die vliegende wezens gezien waar ik over heb gehoord. Maar er is een probleem, Mart. Er is een aardverschuiving geweest. Ik ben mijn achterhoede en een stel pakpaarden kwijtgeraakt. De pas is helemaal geblokkeerd. Ik heb drie mannen eroverheen laten klimmen met het bevel de Bond naar Andor te sturen. Een van hen brak zijn nek, en een ander zijn been.’

Mart hield Pips abrupt in. ‘Ik neem aan dat dat dezelfde pas is waar Vanin het over had?’

Talmanes knikte, en Vanin, die wachtte om zich verder naar achter bij de rij aan te sluiten, zei: ‘Dat heb je goed. Passen groeien niet aan de bomen, niet in de Damonabergen.’ Hij had geen ontzag voor rangen.

‘Dan zul je een andere moeten zoeken,’ zei Mart hem. ik heb gehoord dat je met een blinddoek voor je weg door het donker kunt vinden. Het zou gemakkelijk voor je moeten zijn.’ Vleierij kon geen kwaad. Bovendien had hij dat echt over de man gehoord. Vanin maakte een geluid alsof hij zijn tong inslikte. ‘Een andere pas zoeken?’ mompelde hij. ‘Zoek gewoon een andere pas, zegt hij. Je vindt niet zomaar een andere pas in een jong gebergte zoals de Damonabergen. Waarom denk je dat ik er maar één kende?’ Hij moest wel van streek zijn om dat toe te geven. Voorheen had hij benadrukt dat hij er enkel van gehoord had.

‘Waar heb je het over?’ wilde Mart weten, en Vanin legde het uit. Zeer uitgebreid, voor zijn doen.

‘Een Aes Sedai heeft het me een keer uitgelegd. Zie je, je hebt oude bergen. Die waren er al voor het Breken, misschien op de bodem van de zee of zo. Die hebben overal passen, breed en goed begaanbaar. Je kunt die passen inrijden en zolang je je hoofd er maar bij houdt en oplet welke kant je op gaat en voldoende proviand meeneemt, kom je vroeg of laat aan de andere kant weer naar buiten. En dan zijn er bergen die tijdens het Breken zijn gevormd.’ De gezette man draaide zijn hoofd en spoog. ‘Daar zijn de passen smalle, bochtige dingen, en soms kun je ze eigenlijk nauwelijks passen noemen. Als je daar inrijdt, kun je ronddwalen tot je voedsel op is voor je een weg naar de andere kant vindt. Het verlies van deze pas zal een heleboel mensen schaden die hem gebruiken voor wat je belastingvrije goederen zou kunnen noemen, en er zullen vele levens verloren gaan voordat ze een nieuwe vinden die helemaal van de ene naar de andere kant loopt. Als we de Damonabergen ingaan nu die pas weg is, gaan we er waarschijnlijk allemaal aan. Net als diegenen die niet op tijd omkeerden en zo in de war raakten dat ze de weg terug niet meer konden vinden.’

Mart keek om naar Tuon, naar de Aes Sedai, naar Olver. Ze rekenden allemaal op hem om hen naar de veiligheid te brengen, maar zijn veilige route uit Altara was er niet meer. ‘Laten we gaan,’ zei hij. ‘Ik moet nadenken.’ Hij moest nadenken als nooit tevoren.

26

Alsof de wereld van nevel was

Speeltje hield de pas er stevig in door het bos, maar Tuon reed dicht achter hem – met Selucia aan haar zijde, natuurlijk – zodat ze hem en Talmanes kon afluisteren. Haar eigen gedachten zaten haar afluisteren echter in de weg. Dus hij was opgegroeid met de Herrezen Draak, hè? De Herrezen Draak! En hij had ontkend dat hij ook maar iets over die man wist. Dat was een leugen waar ze hem niet op had betrapt, en ze was heel goed in mensen op leugens betrappen. In Seandar kon een onvermoede leugen je het leven kosten of je naar de slavenmarkt sturen. Als ze dat had geweten, had ze hem misschien een klap gegeven in plaats van zich door hem te laten kussen. Dat was nog eens een schok geweest, en ze wist niet zeker of ze er al van hersteld was. Selucia had wel eens beschreven hoe het was om door een man te worden gekust, maar haar beschrijving verbleekte bij wat Mart had gedaan. Nee, ze moest luisteren.

‘Heb je Estean de leiding gegeven?’ barstte Speeltje uit, zo hard dat er met luid vleugelgeklapper een vlucht grijze duiven uit het onderhout opsteeg. ‘Die man is een stommeling!’

‘Niet zo stom dat hij niet naar Daerid luistert,’ antwoordde Talmanes rustig. Hij scheen geen man die zich snel opwond. Hij hield zijn omgeving zorgvuldig in de gaten en draaide voortdurend met zijn hoofd. Af en toe keek hij ook naar de hemel tussen de dichte takken boven hun hoofd door. Hij had alleen maar van raken gehoord, maar hij keek wel of hij ze zag. Zijn woorden waren afgemeten en sneller dan die van Speeltje, en moeilijk te verstaan. Die mensen praatten allemaal zo snel!

‘Carlomin en Reimon zijn geen stommelingen, Mart – tenminste, Reimon is alleen soms een dwaas – maar ze zullen geen van beiden naar een burger luisteren, hoeveel meer hij ook over oorlogsvoering weet dan zij. Edorion wel, maar ik wilde hem bij me hebben.’ Dat symbool van die rode hand dat Talmanes droeg was intrigerend. Meer dan intrigerend. Dus hij was van een oeroud en voornaam Huis? Maar Speeltje was degene om wie het draaide; hij herinnerde zich Haviksvleugels gezicht. Het leek onmogelijk, maar zijn ontkenning was duidelijk een leugen geweest, zo duidelijk als de vlekken van een luipaard. Was de Rode Hand misschien Speeltjes zegel? Als dat zo was, hoe zat het dan met zijn ring? Ze was bijna flauwgevallen toen ze die voor het eerst zag.

‘Dat gaat veranderen, Talmanes,’ gromde Speeltje, ik heb het al veel te lang op zijn beloop gelaten. Als Reimon en de anderen nu baanders leiden, maakt dat ze tot baniergeneraals. En jou tot luitenant-generaal. Daerid heeft de leiding over vijf baanders, en dat maakt hem ook een luitenant-generaal. Als Reimon en de anderen zijn bevelen niet opvolgen, kunnen ze vertrekken. Als Tarmon Gai’don komt, wil ik niet dat mijn schedel gespleten wordt omdat zij weigeren te luisteren naar iemand die geen verdomde landgoederen heeft.’ Talmanes draaide zijn paard bij en reed om een groep braamstruiken heen, en iedereen volgde. De kluwen van takken had bijzonder lange, gehaakte doorns. ‘Ze zullen het niet leuk vinden, Mart, maar ze zullen ook niet vertrekken. Dat weet je. Heb je al bedacht hoe we Altara uit moeten komen?’

‘Ik denk erover na,’ mompelde Speeltje, ik denk erover na. Die kruisboogschutters...’ Hij ademde zwaar uit. ‘Dat was niet verstandig, Talmanes. Ze zijn gewend om zelf te lopen. De helft van hen zal er alles aan moeten doen om in het zadel te blijven als we snel reizen, en dat zullen we wel moeten. Ze kunnen van pas komen in wouden zoals dit, of op andere plaatsen waar ze voldoende dekking hebben, maar op open terrein worden ze omver gereden voordat ze een tweede salvo kunnen afvuren.’

In de verte hoorden ze een leeuw. In de verte, maar toch hinnikten de paarden zenuwachtig en dansten een paar stappen. Speeltje boog over de hals van zijn ruin en scheen het dier in het oor te fluisteren. Het kalmeerde meteen. Dus dat was toch niet een van zijn verhaaltjes geweest. Opmerkelijk.

‘Ik heb mannen gekozen die kunnen rijden, Mart,’ zei Talmanes zodra zijn paard kalmeerde. ‘En ze hebben allemaal de nieuwe kruk.’ Er klonk iets van opwinding in zijn stem door. Zelfs ingetogen mannen konden met veel vuur over wapens praten. ‘Drie keer draaien aan de kruk’ – zijn handen bewogen in een snelle kring om het voor te doen – ‘en de boogpees zit op zijn plek. Met een beetje oefening kan een man zeven of acht pijlen achtereenvolgens afschieten. Met een zware kruisboog.’

Selucia maakte een keelgeluidje. Ze keek er terecht van op. Als Talmanes de waarheid vertelde, en Tuon dacht niet dat hij reden had om te liegen, dan moest ze op de een of andere manier zo’n wonderbaarlijke kruk in handen zien te krijgen. Als ze er een als voorbeeld had, konden handwerkslieden er meer maken. Boogschutters konden sneller schieten dan kruisboogschutters, maar ze moesten ook langer oefenen. Er waren altijd meer kruisboogschutters dan gewone boogschutters.

‘Zeven?’ riep Speeltje ongelovig uit. ‘Dat zou zeker van pas komen, maar ik heb nog nooit van zoiets gehoord. Nog nooit.’ Hij mompelde dat op een manier alsof dat heel wat wilde zeggen, en schudde toen zijn hoofd. ‘Hoe ben je eraan gekomen?’

‘Zeven of acht. Er was een ambachtsman in Morland die een wagenlading van zijn uitvindingen naar Caemlin wilde brengen. Er is daar een of andere school voor wetenschappers en uitvinders. Hij had geld nodig voor de reis, en hij wilde de wapensmeden van de Bond wel leren hoe ze die dingen moesten maken. Overstelp je vijanden met pijlen, telkens wanneer je de kans krijgt. Het is altijd beter je vijanden van een afstand te doden dan van dichtbij.’ Selucia stak haar handen op zodat Tuon ze kon zien, en haar slanke vingers bewogen snel. WAT IS DIE BOND WAAR ZE HET OVER HEBBEN? Ze gebruikte de juiste vorm, ondergeschikte tegen bovengeschikte, maar haar ongeduld was bijna voelbaar. Ongeduld over alles wat er gebeurde. Tuon hield maar weinig voor haar geheim, maar voorlopig leek het haar verstandig om wel een paar dingen voor haar achter te houden. Ze zag Selucia er wel voor aan dat ze haar onder dwang terug zou brengen naar Ebo Dar, zodat ze haar woord niet zou breken. De plichten van een schaduw waren veelomvattend en vroegen soms om het hoogste offer. Ze wilde niet het bevel hoeven geven voor Selucia’s terechtstelling. Ze antwoordde in de gebiedende vorm. SPEELTJES PERSOONLIJKE LEGER, NATUURLIJK. LUISTER, DAN ONTDEKKEN WE MISSCHIEN MEER.

Het was een heel vreemde gedachte, Speeltje aan het hoofd van een leger. Hij was soms innemend, zelfs grappig en vermakelijk, maar vaak een botterik en altijd een ondeugd. Hij had uitstekend op zijn plaats geleken als Tylins huisdier. Maar hij had ook op zijn plaats geleken tussen de kunstenmakers van de voorstelling, en bij de marath’damane en de twee ontsnapte damane, en in de hel. Dat was zo’n teleurstelling geweest. Zelfs niet één gevecht! De latere gebeurtenissen hadden dat niet goedgemaakt. Betrokken raken bij een straatgevecht was nauwelijks hetzelfde als gevechten zien in een hel. Die was veel saaier geweest dan ze had gedacht, na de geruchten die ze in Ebo Dar had gehoord. Speeltje had tijdens dat straatgevecht een onverwachte kant van zichzelf laten zien. Een formidabele man, maar met een vreemde zwakheid. Toch vond ze dat vreemd genoeg wel leuk aan hem.

‘Goede raad,’ zei hij afwezig, en trok aan de zwarte sjaal om zijn nek. Ze vroeg zich af hoe het zat met dat litteken dat hij zo zorgvuldig verborgen hield. Het was begrijpelijk dat hij dat deed. Waarom was hij opgehangen, en hoe had hij dat overleefd? Ze kon het niet vragen. Ze vond het niet erg zijn ogen een beetje neer te slaan – eigenlijk was het wel leuk om hem te zien kronkelen; het ging zo makkelijk – maar ze wilde hem niet te gronde richten. Op het ogenblik niet, tenminste.

‘Herken je het?’ vroeg Talmanes. ‘Het komt uit je boek. Koning Roedran heeft er twee exemplaren van in zijn boekenzaak Hij heeft ze uit zijn hoofd geleerd. Die man denkt dat het hem tot een groot kapitein zal maken. Hij was zo blij met onze overeenkomst dat hij een exemplaar voor mij heeft laten drukken en inbinden.’ Speeltje keek de andere man verwonderd aan. ‘Mijn boek?’

‘Waar je ons over verteld hebt, Mart. Mist en staal, van Madoc Comadrin.’

‘O, dat boek,’ zei Speeltje schouderophalend. ‘Dat heb ik heel lang geleden gelezen.’

Tuon knarste op haar tanden. Haar vingers flitsten. WANNEER HOUDEN ZE OP MET DAT GEKLETS OVER BOEKEN EN GAAN ZE HET WEER OVER BELANGWEKKENDE ZAKEN HEBBEN?

MISSCHIEN ONTDEKKEN WE MEER ALS WE LUISTEREN, antwoordde Selucia. Tuon keek haar boos aan, maar de vrouw keek zo onschuldig dat Tuon niet boos kon blijven. Ze lachte – zachtjes, zodat Speeltje niet zou beseffen hoe dicht ze achter hem reed – en Selucia ook. Zachtjes.

Speeltje deed er nu echter het zwijgen toe, en Talmanes leek dat best te vinden. Ze reden in stilte verder, op de geluiden van het bos, de zingende vogels en vreemde kwetterende zwartstaarteekhoorns tussen de takken na. Tuon keek uit naar voortekens, maar er viel haar niets op. Vogels met felgekleurde veren vlogen van tak naar tak. Eén keer zagen ze een kudde van een stuk of vijftig grote, slanke runderen met heel lange hoorns die aan weerszijden bijna recht uit hun kop staken. De dieren hadden hen horen aankomen en stonden naast elkaar, met hun koppen naar de mensen toe. Een stier schudde met zijn kop en schraapte over de grond. Speeltje en Talmanes leidden de groep voorzichtig om de kudde heen, op een afstand. Ze keek over haar schouder. De Roodarmen – waarom werden ze zo genoemd? Dat zou ze Speeltje moeten vragen – voerden de pakpaarden mee, maar Gorderan had zijn kruisboog geheven en de anderen hadden pijlen op hun bogen gezet. Dus deze runderen waren gevaarlijk. Er waren een paar voortekens met betrekking tot runderen, en ze was opgelucht toen ze de kudde achter zich hadden gelaten. Ze was niet helemaal hierheen gekomen om door een koe te worden gedood. Of om Speeltje er door een te zien worden gedood. Na een tijdje kwamen Thom en Aludra naast haar rijden. De vrouw keek eenmaal naar haar en keek toen weer recht voor zich uit. Het gezicht van de Taraboonse, omlijst door die felgekleurde kralenvlechten, leek altijd van hout als ze naar haar of Selucia keek, dus was zij duidelijk een van diegenen die weigerden de Terugkeer te aanvaarden. Aludra keek naar Speeltje, en ze keek... tevreden. Alsof iets voor haar bevestigd was, misschien. Waarom had Speeltje haar meegenomen? Toch zeker niet om haar vuurwerk? Dat was best mooi, maar het verbleekte bij de hemellichten van zelfs maar een half geoefende damane.

Thom Merrilin was veel belangwekkender. De witharige man was duidelijk een ervaren verspieder. Wie had hem naar Ebo Dar gestuurd? De Witte Toren leek de meest waarschijnlijke kandidaat. Hij besteedde weinig tijd aan degenen die zich Aes Sedai noemden, maar een goed geoefende verspieder zou zichzelf dan ook niet zo gemakkelijk verraden. Zijn aanwezigheid zat haar dwars. Tot de laatste Aes Sedai was beteugeld, bleef de Witte Toren iets om voor op te passen. Ondanks alles had ze soms toch de verontrustende gedachte dat Speeltje op de een of andere manier deel uitmaakte van een plan van de Witte Toren. Dat was onmogelijk, behalve als enkele Aes Sedai alwetend waren, maar de gedachte viel haar soms in. ‘Een vreemd toeval, vindt u niet, baas Merrilin?’ zei ze. ‘Dat we een deel van Speeltjes leger tegenkomen midden in een Altaraans bos?’

Hij streek met zijn knokkels over zijn lange snorrenbaarden maar kon een glimlachje niet verbergen. ‘Hij is een ta’veren, Vrouwe, en je weet nooit wat er kan gebeuren met een ta’veren in de buurt. Het is altijd... belangwekkend om met zo iemand te reizen. Mart vindt meestal wat hij nodig heeft als hij het nodig heeft. Soms zelfs voordat hij wéét dat hij het nodig heeft.’

Ze staarde hem aan, maar hij leek het te menen, is hij verbonden aan het Patroon?’ Zo zou het woord vertaald moeten worden. ‘Wat betekent dat?’

De blauwe ogen van de oude man werden groot van verbazing. ‘Weet u dat niet? Maar ze zeggen dat Artur Haviksvieugel de sterkste ta’veren ooit was, misschien wel even sterk als Rhand Altor. Ik zou denken dat jullie allemaal wel... Nou, als u het niet weet, weet u het niet. Ta’veren zijn mensen waar het Patroon zich omheen vormt, mensen die worden geweven door het Patroon zelf om het juiste verloop van de weving te behouden, misschien om foutjes te corrigeren die erin geslopen zijn. Een van de Aes Sedai zou het beter kunnen uitleggen.’ Alsof ze een gesprek zou voeren met een marath’damane of, erger nog, met een weggelopen damane.

‘Dank u,’ zei ze beleefd, ik weet wel genoeg.’ Ta’veren. Belachelijk. Die mensen met hun eindeloze bijgeloof! Een kleine bruine vogel, waarschijnlijk een vink, vloog op uit een hoge eik en vloog drie keer tegen de klok in boven Speeltjes hoofd rond voor hij verder vloog. Ze had haar voorteken gevonden. Blijf bij Speeltje in de buurt. Niet dat ze iets anders van plan was. Ze had haar woord gegeven, het spel gespeeld zoals het gespeeld moest worden, en ze had nog nooit haar woord gebroken.

Iets meer dan een uur nadat ze vertrokken waren, kwinkeleerde er een vogel boven hen. Selucia wees naar de eerste wachtpost, een man met een kruisboog tussen de dichte takken van een grote eik, met zijn hand tegen zijn mond gezet. Dus toch geen vogel. Meer vogelgefluit kondigde hun komst aan, en kort erna reden ze door een ordelijk kamp. Er stonden geen tenten maar de lansen waren netjes opgestapeld, terwijl de paarden verspreid tussen de bomen waren bevestigd aan piketlijnen, in de buurt van de dekens van de mannen die ze bereden en met een zadel of pakzadel bij elk dier. Het zou ze niet veel tijd kosten om hun kamp op te breken en op weg te zijn. De vuren waren klein en veroorzaakten weinig rook. Toen ze het kamp binnenreden, begonnen er mannen op te staan. Ze droegen dofgroene borstplaten, hadden die rode hand op hun mouwen en rode sjaals om hun linkerarm gebonden. Ze zag verweerde gezichten met littekens en frisse jonge gezichten, allemaal met hun blik op Speeltje gericht en een gezichtsuitdrukking die ze enkel gretig kon noemen. Er steeg een grommend gemompel van stemmen op, ruisend tussen de bomen door als een bries. ‘Het is heer Mart.’

‘Heer Mart is terug.’

‘Heer Mart heeft ons gevonden.’

‘Heer Mart.’

Tuon keek Selucia aan. De genegenheid in die stemmen was echt. Dat was zeldzaam en duidde vaak op een leider die het bevel voerde met toegeeflijke hand. Ze had verwacht dat een leger van Speeltje een samengeraapt zooitje zou zijn, vol mannen die de hele dag zaten te drinken en te gokken. Alleen zagen deze mannen er niet meer bijeengeraapt uit dan enig ander regiment dat een bergketen was overgestoken en vele honderden spannen had gereden. Niemand leek te wankelen van dronkenschap.

‘Meestal rusten we overdag en verplaatsen we ons ’s nachts, zodat we niet gezien worden door de Seanchanen,’ zei Talmanes tegen Speeltje. ‘Dat we die vliegende beesten niet hebben gezien, betekent niet dat ze er niet zijn. De meeste Seanchanen zijn verder noordwaarts of zuidwaarts, maar het schijnt dat ze een kamp op nog geen dertig span ten noorden van hier hebben, en volgens de geruchten hebben ze daar zo’n wezen.’

‘Je schijnt vrij goed op de hoogte te zijn,’ zei Speeltje, en bestudeerde de soldaten die ze passeerden. Hij knikte plotseling, alsof hij een besluit had genomen. Hij leek grimmig en... kon het berustend zijn? ‘Dat ben ik ook, Mart. Ik heb de helft van de verkenners bij me, en ik heb ook een paar Altaranen aangenomen die tegen de Seanchanen hebben gevochten. Hoewel, de meesten van hen waren vooral paardendieven, maar sommigen wilden dat opgeven voor een kans om echt tegen ze te vechten. Ik denk dat ik weet waar de meeste Seanchaanse kampen zijn, van de Malvidepas in het zuiden tot aan hier.’

Plotseling begon er een man te zingen met een lage stem, en velen begonnen mee te zingen.

Er is wel plezier in bier en in wijn,

en ook wel in meisjes met enkels zo fijn,

maar mijn plezier, ja dat wordt nooit brak,

is dansen met Schemerige Jak.

Elke man in het kamp zong nu, duizenden bulderende stemmen.

We gooien de teerling, hoe hij ook valt,

en houden van meisjes van alle gestalt’,

we volgen heer Mart wanneer hij ook roept,

om te dansen met Schemerige Jak.

Ze eindigden met geschreeuw en gelach en sloegen elkaar op de schouder. Wie in het Licht was die Schemerige Jak? Speeltje hield de teugels in en stak die vreemde speer op. Dat was alles wat hij deed, maar de soldaten zwegen. Dus hij was toch geen toegeeflijk leider. Er waren nog een paar andere redenen waarom soldaten hun officieren graag mochten, maar de meest gebruikelijke leek haar in het geval van Speeltje onwaarschijnlijk.

‘Laat hem niet weten dat we er zijn tot we willen dat hij het weet,’ zei Speeltje luid. Hij oreerde niet, maar zorgde ervoor dat iedereen hem kon verstaan.

De mannen hoorden hem en herhaalden zijn woorden over hun schouders naar achteren, naar degenen die te ver weg stonden. ‘We zijn een heel eind van huis, maar ik ben van plan ons thuis te krijgen. Dus wees bereid om te vertrekken en snel te reizen. De Bond van de Rode Hand kan zich sneller verplaatsen dan wie ook, en dat zullen we moeten bewijzen.’ Er klonk geen gejuich, maar vele mannen knikten. Hij wendde zich tot Talmanes en vroeg: ‘Heb je kaarten?’

‘De beste die er zijn,’ zei Talmanes. ‘De Bond heeft nu een eigen kaartenmaker. Baas Roidelle had al goede kaarten van alles van de Arythische Oceaan tot de Rug van de Wereld, en sinds we de Damonabergen zijn overgestoken hebben hij en zijn hulpen nieuwe kaarten gemaakt van het land dat we hebben doorkruist. Ze hebben zelfs een kaart gemaakt van Oost-Altara met wat we weten over de Seanchanen. De meeste kampen zijn echter tijdelijk. Soldaten onderweg.’ Selucia verschoof in haar zadel en Tuon gebaarde GEDULD in de hoogbevelende vorm: een bevel. Ze hield haar gezicht uitgestreken, maar vanbinnen was ze woest. Als je wist waar soldaten waren, gaf dat aanwijzingen over waar ze naartoe gingen. Ze moest een manier vinden om die kaart te verbranden. Dat was even belangrijk als een van die kruisboogkrukken in handen krijgen, ik wil ook met baas Roidelle praten,’ zei Speeltje. Er kwamen soldaten om de paarden over te nemen, en een tijdlang leek alles chaos en verwarring. Een man met ontbrekende tanden pakte Akeins leidsels, en Tuon gaf hem uitdrukkelijke aanwijzingen over hoe hij de merrie moest verzorgen. Hij keek haar zuur aan terwijl hij een buiging maakte. Burgers in deze streken schenen zichzelf als de gelijke van wie dan ook te zien. Selucia gaf dezelfde soort aanwijzingen aan een magere jongeman die Rozenknop van haar aannam. Ze vond dat een toepasselijke naam voor het paard van een kamenierster. De jongeman staarde naar Selucia’s boezem, tot ze hem een klap gaf. Een harde. Hij grijnsde enkel en leidde het paard weg, wrijvend over zijn wang. Tuon zuchtte. Dat was allemaal best voor Selucia, maar voor haar zou het slaan van een burger haar ogen maandenlang neerslaan.

Niet veel later zat ze op een klapstoel met Selucia achter zich, en gaf de stevige Lopin hun tinnen kommen met donkere thee, waarbij hij heel fatsoenlijke buigingen maakte voor Selucia en haar. Niet diep genoeg, maar de kalende man probeerde het tenminste. In haar thee zat precies genoeg honing. Een klein beetje, maar hij had haar dan ook vaak genoeg bediend om te weten hoe ze haar thee het liefste dronk. Overal om hen heen was men druk bezig. Talmanes had een kort weerzien met de grijsharige Nerim, die schijnbaar zijn lijfknecht was, en was blij om hem weer te zien. Tenminste, het doorgaans zo droevige gelaat van de magere man lichtte even op in een glimlach. Dat soort dingen hadden ze in afzondering moeten doen. Leilwin en Domon lieten meester Charin Olver meenemen om het kamp te verkennen met Juilin en Thera – Thom en Aludra gingen ook mee om de benen te strekken – en gingen toen met opzet op krukken bij haar in de buurt zitten. Leilwin staarde zelfs lange tijd zonder met haar ogen te knipperen naar Tuon. Selucia maakte een laag geluid dat veel weg had van een grom, maar Tuon negeerde de uitdaging en wenkte vrouw Anan om naast haar te komen zitten. Uiteindelijk zouden de verraders en de dief gestraft worden, zouden eigendommen worden teruggegeven aan de rechthebbende eigenaars en de marath’damane worden beteugeld, maar die dingen moesten wachten tot belangrijker zaken waren afgehandeld.

Er verschenen nog drie officieren, jonge edelen met die rode hand op hun donkergekleurde zijden jassen, en zij hadden hun eigen weerzien met Speeltje, met een heleboel gelach en klappen op schouders, wat ze schijnbaar als teken van genegenheid zagen. Ze kon de mannen al snel plaatsen. Edorion was de donkere, slanke man met de ernstige uitdrukking op zijn gezicht, behalve als hij glimlachte; Reimon was de breedgeschouderde kerel die heel veel lachte, en Carlomin de lange slanke. Edorion was gladgeschoren, terwijl Reimon en Carlomin allebei een donkere baard hadden die in een punt was geknipt en glansde alsof er olie in zat. Alle drie leken ze onder de indruk van de Aes Sedai, en ze maakten diepe buigingen. Ze bogen zelfs voor Bethamin en Seta! Tuon schudde haar hoofd, ik heb u vaak genoeg verteld dat het een andere wereld is dan die u gewend bent,’ mompelde vrouw Anan, ‘maar u gelooft het nog steeds niet helemaal, hè?’

‘Alleen omdat iets op een bepaalde manier gaat,’ antwoordde Tuon, ‘betekent dat nog niet dat het ook zo moet gaan, zelfs als het al heel lang zo is.’

‘Sommigen zouden hetzelfde over uw volk kunnen zeggen, Vrouwe.’

‘Misschien.’ Tuon liet het daarbij, hoewel ze doorgaans genoot van haar gesprekken met de vrouw. Vrouw Anan was tegen het beteugelen van marath’damane, zoals te verwachten, en zelfs tegen het houden van da’covale, maar hun gesprekken waren discussies en geen ruzies, en Tuon had haar op een paar punten laten toegeven. Ze hoopte dat ze de vrouw uiteindelijk zou kunnen laten bijdraaien. Maar niet vandaag. Ze wilde haar gedachten op Speeltje gericht houden.

Baas Roidelle verscheen. Hij was een grijzende man met een rond gezicht wiens buik overspannen werd door zijn donkere jas, gevolgd door zes fit uitziende jongere mannen met elk een lange leren koker, ik heb alle kaarten van Altara meegenomen die ik heb, Heer,’ zei hij in een muzikale tongval tegen Talmanes terwijl hij een buiging maakte. Sprak iedereen in deze streken dan alsof ze haast hadden? ‘Sommige zijn van het hele land, sommige bestrijken niet meer dan een paar honderd vierkante span. De beste zijn die van mezelf, natuurlijk, degene die ik de afgelopen weken heb gemaakt.’

‘Heer Mart vertelt je wel wat hij wil zien,’ zei Talmanes. ‘Zullen we je alleen laten, Mart?’

Maar Speeltje vertelde de kaartenmaker al wat hij wilde: de kaart met de Seanchaanse kampen erop. Even later werd die uit een koker gehaald en op de grond uitgerold, en zat Speeltje er op zijn hurken achter. Baas Roidelle liet een van zijn hulpen een kruk voor hem halen. De knopen zouden van zijn jas zijn gesprongen als hij had geprobeerd Speeltje na te doen, en waarschijnlijk was hij dan ook omgevallen. Tuon staarde begerig naar die kaart. Hoe kon ze die in handen krijgen?

Talmanes en de andere drie keken elkaar aan en lachten alsof het vreselijk grappig was dat ze genegeerd werden, en wandelden naar Tuon toe. De Aes Sedai verzamelden zich rond de kaart op de grond, tot Speeltje hun zei dat ze niet over zijn schouder moesten hangen. Ze gingen een beetje aan de kant, op een afstandje gevolgd door Bethamin en Seta, en begonnen zachtjes met elkaar te praten, waarbij ze af en toe zijn kant uit keken. Als Speeltje op hun gezichtsuitdrukkingen had gelet, vooral die van Joline, zou hij misschien ongerust zijn geweest, ondanks de ongelooflijke ter’angreaal die hij volgens vrouw Anan droeg.

‘Wij zijn hier ongeveer, toch?’ zei hij, en wees een plek aan met zijn vinger. Baas Roidelle mompelde instemmend. ‘Dus dan is dit het kamp waar ze een raken moeten hebben? Dat vliegende beest?’ Nog een gemompelde instemming.

‘Mooi. Wat voor kamp is het? Hoeveel mannen zijn daar?’

‘Volgens de berichten is het een bevoorradingskamp, Heer. Voor het bevoorraden van patrouilles.’ De jongeman keerde terug met een klapstoel en de gezette man liet zich er met een grom op zakken. ‘Waarschijnlijk ongeveer honderd soldaten, de meesten Altaranen, en ongeveer tweehonderd handwerkslieden, maar ik heb me laten vertellen dat er op bepaalde tijden wel vijfhonderd soldaten kunnen zitten.’ Een voorzichtige man, die baas Roidelle. Talmanes maakte een van die vreemde buigingen voor Tuon, met één voet vooruit, en de andere drie deden hetzelfde. ‘Vrouwe,’ zei Talmanes, ‘Vanin vertelde me over uw omstandigheden en over de beloftes die heer Mart u heeft gedaan. Ik wilde u alleen zeggen dat hij zich aan zijn woord houdt.’

‘Inderdaad, Vrouwe,’ mompelde Edorion. ‘Altijd.’ Tuon gebaarde hem aan de kant zodat ze Speeltje kon zien, en dat deed hij, met een verbaasde blik naar Speeltje en toen naar haar. Ze keek hem streng aan. Het laatste wat ze wilde, was dat die mannen zich dingen in hun hoofd gingen halen. Niet alles ging zoals het moest zijn. Er was nog steeds een mogelijkheid dat alles verkeerd liep. is hij een heer of niet?’ wilde ze weten.

‘Mijn verontschuldigingen,’ zei Talmanes, ‘maar kunt u dat nog eens herhalen? Mijn verontschuldigingen. Ik heb vast zand in mijn oren.’ Ze herhaalde zichzelf zorgvuldig, maar het duurde toch even voor hij begreep wat ze had gezegd.

‘Mijn ziel mag branden, nee,’ zei Reimon uiteindelijk lachend. Hij streelde over zijn baard. ‘Behalve voor ons. Voor ons is hij heer genoeg.’

‘Hij houdt meestal niet van edelen,’ zei Carlomin. ik zie het als een eer dat ik tot de weinigen behoor aan wie hij geen hekel heeft.’

‘Een eer,’ vond Reimon ook. Edorion knikte enkel.

‘Soldaten, baas Roidelle,’ zei Speeltje streng. ‘Laat me zien waar de soldaten zijn. En meer dan slechts een paar honderd.’

‘Wat doet hij?’ zei Tuon fronsend. ‘Hij kan toch niet denken dat hij zoveel mannen ongezien Altara uit kan krijgen, zelfs al weet hij waar elke laatste soldaat is. Er zijn altijd patrouilles en verkenningsvluchten met raken.’ Weer duurde het een hele tijd voor ze antwoordden. Misschien moest ze proberen heel snel te praten. ‘We hebben al meer dan driehonderd span geen patrouilles meer gezien, en ook geen raken,’ zei Edorion zachtjes. Hij bestudeerde haar. Te laat om zijn verbeelding tegen te houden.

Reimon lachte weer. ‘Als ik Mart ken, bereidt hij een veldslag voor. De Bond van de Rode Hand rijdt weer uit naar een veldslag. Het is al te lang geleden, als je het mij vraagt.’

Selucia snoof, en vrouw Anan ook. Tuon was het met hen eens. ‘Een veldslag zal jullie Altara niet uit krijgen,’ zei ze scherp. ‘In dat geval,’ zei Talmanes, ‘bereidt hij een oorlog voor.’ De andere drie knikten instemmend, alsof dat de gewoonste zaak onder het Licht was. Reimon lachte zelfs. Hij scheen alles grappig te vinden. ‘Drieduizend?’ zei Speeltje. ‘Weet je het zeker? Zeker genoeg, man. Zeker genoeg is voldoende. Vanin kan ze vinden als ze niet te ver zijn doorgereisd.’

Tuon keek naar hem, op zijn hurken bij de kaan terwijl hij zijn vingers erover bewoog, en zag hem plotseling in een ander licht. Een botterik? Nee. Een leeuw in een paardenstal leek misschien een vreemde grap, maar een leeuw op de hoogvlakte was iets heel anders. Speeltje was nu vrij op de hoogvlakte. Ze kreeg het koud. Met wat voor man had ze zich ingelaten? Na al deze tijd, besefte ze, had ze nauwelijks aanwijzingen.

Het was een koele nacht, en telkens wanneer de wind opstak huiverde Perijn lichtjes, ondanks zijn met bont gevoerde mantel. Er hing een stralenkrans om de grote halvemaan, wat aangaf dat het over niet al te lange tijd weer zou gaan regenen. Dikke wolken die voor de maan langs dreven, zorgden ervoor dat het bleke schijnsel ervan dimde en toenam, dimde en toenam, maar voor zijn ogen was het voldoende. Hij stuurde Stapper tot net tussen de bomen en keek naar de vier hoge windmolens van grijze steen op een open plek boven op de richel, hun lichtgekleurde zeilen om beurten glanzend en in schemer gehuld terwijl ze draaiden. De machinerie van de windmolens kraakte luid. Waarschijnlijk wisten de Shaido niet eens dat ze de raderen van die dingen moesten smeren. Het stenen aquaduct was een donkere balk die zich op hoge stenen bogen richting het oosten uitstrekte, langs verlaten boerderijen en akkers met hekken eromheen – de Shaido hadden ze beplant, te vroeg met zoveel regen – naar een andere richel en het meer daarachter. Malden lag nog een richel verder naar het westen. Hij legde de zware hamer wat losser in de lus aan zijn riem. Malden en Faile. Over een paar uur moest hij de vierenvijftigste knoop leggen in het lederen koord in zijn zak. Hij stuurde zijn gedachten naar buiten. Ben je klaar, Besneeuwd Ochtendgloren? dacht hij. Ben je al dicht genoeg in de huurt? Wolven hielden niet van dorpjes, en nu de Shaido overdag jachtpartijen hielden in de omringende bossen, bleven ze verder bij Malden uit de buurt dan gebruikelijk.

Geduld, Jonge Stier, kwam het antwoord, met iets van ergernis erin. Maar Besneeuwd Ochtendgloren was dan ook prikkelbaar van aard; een mannetjeswolf van aanzienlijke leeftijd met een heleboel littekens, die ooit zelf een luipaard had gedood. Die oude verwondingen zorgden er soms voor dat hij niet lang achtereen kon slapen. Twee dagen vanaf nu, had je gezegd. We zullen er zijn. Laat me nu proberen te slapen. We moeten morgen goed jagen, want de dag erna kan het niet. Het waren beelden en geuren in plaats van woorden, natuurlijk – ‘twee dagen’ was de zon die tweemaal langs de hemel gleed, en ‘jagen’ een troep wolven die met hun neus in de lucht draafden door de geur van herten – maar Perijns geest veranderde de beelden in woorden. Geduld. Ja. Haast kon het werk tenietdoen. Maar het was moeilijk nu hij zo dichtbij was. Heel moeilijk. Er verscheen een gestalte in de donkere deuropening onder in de dichtstbijzijnde windmolen, die een Aielspeer boven zijn hoofd heen en weer bewoog. Door het lawaai dat de windmolens maakten, was hij ervan overtuigd dat ze nog steeds verlaten moesten zijn – ze waren verlaten geweest toen de Speervrouwen ze eerder hadden verkend, en niemand zou dat geluid langer kunnen verdragen dan nodig – maar hij had Gaul en enkele Speervrouwen ernaartoe gestuurd om er zeker van te zijn.

‘Kom, Mishima,’ zei hij, en pakte de leidsels op. ‘Het is gedaan.’ Hoe dan ook.

‘Hoe kun je toch iets zien?’ mompelde de Seanchaan. Hij keek niet naar Perijn, wiens gouden ogen bij nacht gloeiden. De eerste keer dat de verweerde man dat had gezien, was hij ervan geschrokken. Vannacht rook hij niet vermaakt. Hij rook gespannen. Maar hij riep zachtjes over zijn schouder. ‘Stuur de karren vooruit. Snel dan. Snel. En stil, anders zwaait er wat!’

Perijn spoorde zijn hengst aan zonder op de anderen te wachten, of op de zes karren met hoge wielen. Doordat de assen overdadig waren gesmeerd, rolden ze zo stilletjes voort als voor karren mogelijk was. In zijn oren waren ze nog steeds lawaaierig. De hoeven van de karrenpaarden sopten door de modder, de karren zelf kraakten door het buigen en wrijven van het hout, maar hij betwijfelde of iemand anders ze van vijftig pas afstand kon horen, en misschien zelfs van dichterbij. Boven aan de glooiende heuvel steeg hij af en liet Stappers leidsels vallen. Het geoefende strijdros zou blijven staan alsof het gekluisterd was zolang die leidsels omlaag hingen. De windmolen kraakte en piepte, en draaide lichtjes toen de wind van richting veranderde. De langzaam draaiende armen kwamen tot vlak bij de grond, en Perijn zou ze kunnen hebben aanraken als hij op was gesprongen. Hij staarde naar de laatste richel waarachter Malden verborgen lag. Niets hier was hoger dan een struik. In de duisternis bewoog niets. Nog maar één richel tussen hem en Faile in. De Speervrouwen waren naar buiten gekomen, naar Gaul, allemaal nog gesluierd.

‘Er was niemand,’ zei Gaul, zijn stem iets verheffend. Op deze afstand zou hij anders worden overstemd door het gekraak van het windmolenmechaniek.

‘Het stof was niet verstoord sinds de vorige keer dat ik hier was,’ voegde Sulin eraan toe.

Perijn krabde in zijn baard. Dat was mooi. Als ze Shaido hadden moeten doden, hadden ze de lijken wel kunnen verbergen, maar de doden zouden worden gemist en zouden de aandacht hebben getrokken naar de windmolens en het aquaduct. Misschien was iemand dan gaan nadenken over het water.

‘Help me de deksels eraf te halen, Gaul.’ Dat hoefde hij helemaal niet zelf te doen. Het zou slechts een beetje tijd besparen, maar hij moest iets doen. Gaul stak zijn speer door het harnas op zijn rug waaraan zijn boogkoker bevestigd was.

Het aquaduct liep over de grond op de richel, tussen de vier windmolens, en kwam tot aan Perijns schouder en lager nog bij Gaul, die eroverheen klom. Even voorbij de laatste twee windmolens zaten bronzen handvatten aan weerszijden van het aquaduct. Daarmee konden zware stukken steen van twee voet breed en vijf voet lang worden verwijderd, tot er een opening ontstond van zes voet. Waar die opening voor gebruikt werd, wist hij niet. Aan de andere kant zat er nog een. Misschien om bij de schotten te kunnen die ervoor zorgden dat het water maar één kant op stroomde, of om erin te komen om lekken te repareren. Hij zag rimpels op het water dat naar Malden stroomde, dat tot aan de helft van het stenen kanaal kwam. Mishima kwam naar hen toe, steeg af en tuurde onzeker naar Sulin en de Speervrouwen. Hij dacht waarschijnlijk dat zijn gezichtsuitdrukking in het donker niet te zien zou zijn. Hij rook nu behoedzaam. Hij werd al snel gevolgd door de eerste van de Seanchaanse soldaten in rode jassen die de modderige helling op klauterden, elk met twee grote jutezakken over de schouder. Groot, maar niet zwaar. Elke zak woog slechts tien pond. De pezige vrouw keek argwanend naar de Aiel, zette haar zakken neer en sneed er een open met haar dolk. Er viel een handjevol fijne, donkere korrels op de modderige grond.

‘Doe dat boven de opening,’ zei Perijn. ‘Zorg ervoor dat elke korrel in het water terechtkomt.’

De pezige vrouw keek Mishima aan, die streng zei: ‘Doe wat heer Perijn beveelt, Arrata.’

Perijn keek toe terwijl ze de zak leeg gooide in het aquaduct. De donkere korrels dreven in de richting van Malden. Hij had er iets van in een beker water gegooid, hoewel hij dat eigenlijk zonde vond, en het duurde even voor de korrels genoeg water opnamen en zonken. Lang genoeg om de grote vergaarbekkens in het dorp te bereiken, hoopte hij. En zo niet, dan zouden ze in het water in het aquaduct trekken. Uiteindelijk zou het hele vergaarbekken toch in dolkwortelthee veranderen. Het Licht geve dat het sterk genoeg zou zijn. Met wat geluk zou het zelfs sterk genoeg zijn om de algai’d’siswai te beïnvloeden. De Wijzen die konden geleiden waren zijn doelwit, maar hij was blij met elk voordeel dat te behalen viel. Het Licht geve dat het niet sneller dan hij verwachtte sterk zou worden. Als die Wijzen te snel begonnen te wankelen, zouden ze de oorzaak ervan kunnen vinden voordat hij klaar was. Maar hij kon nu niet meer stoppen, alleen maar doorgaan alsof hij het allemaal wist. En bidden. Tegen de tijd dat de tweede zak in het stenen kanaal werd leeg gegooid, kwamen de anderen de helling op. De eerste was Seonid, een kleine vrouw die haar donkere gespleten rokken boven de modder optrok. Mishima keek van de Speervrouwen naar haar en maakte een van die kleine gebaren om het kwaad af te wenden. Vreemd dat ze dachten dat zoiets kon werken. De soldaten die met hun zakken in de rij stonden keken naar haar, de meeste met grote ogen, en schuifelden met hun voeten. De Seanchanen voelden zich niet op hun gemak bij Aes Sedai. Haar zwaardhanden, Furen en Teryl, volgden haar op de hielen, elk met een hand op zijn zwaardgevest. Zij voelden zich even onbehaaglijk bij de Seanchanen. De ene was donker met grijs in zijn krullende zwarte haar, de andere blond en jong met een gekrulde snor, maar ze leken als twee bonen op elkaar, lang, slank en hard. Rovair Kirklin volgde een stukje achter hen, een gedrongen man met donker, dunner wordend haar en een grimmige gezichtsuitdrukking. Hij werd niet graag gescheiden van Masuri. Alle drie de mannen hadden bundeltjes voedsel op hun rug gebonden en dikke waterzakken aan hun schouders. Een magere man legde zijn zakken op de rand van de opening en de pezige vrouw liep de helling af om er nog een paar te halen. De karren lagen er vol mee.

‘Denk eraan,’ zei Perijn tegen Seonid, ‘het grootste gevaar komt als jullie van het vergaarbekken naar het fort gaan. Jullie zullen de loopplank op de muur moeten gebruiken, en zelfs op dit tijdstip kunnen er Shaido in het dorp zijn.’

Galina had daar niet zeker over geleken. In de verte klonk een hol gedonder, en toen nog een keer. ‘Misschien geeft de regen jullie dekking.’

‘Dank je,’ zei ze ijzig. Haar gezicht, half verborgen in de schaduwen van de maan, was een masker van Aes Sedai-sereniteit, maar haar geur piekte met verontwaardiging. ‘Dat zou ik niet hebben geweten als je het me niet had verteld.’ Maar toen verzachtte haar gelaat en legde ze een hand op zijn arm. ‘Ik weet dat je je zorgen over haar maakt. We doen wat we kunnen.’ Haar stem klonk niet bepaald warm – dat was nooit het geval bij haar – maar niet zo kil als daarvoor, en haar geur was verzacht met medeleven. Teryl tilde haar op de rand van het aquaduct – de Seanchaan die dolkwortel in het water strooide, een lange vent met bijna evenveel littekens als Mishima, liet bijna zijn zak vallen – en ze grimaste een beetje. Toen zwaaide ze haar benen over de rand en liet zich met een zacht kreetje in het water zakken. Het was ongetwijfeld koud. Ze bukte en verdween uit het zicht in de richting van Malden. Furen klom achter haar aan, toen Teryl, en uiteindelijk Rovair. Ze moesten diep bukken om onder het dak van het aquaduct door te komen. Elyas sloeg Perijn op de schouder voordat hij zich optrok. ‘Ik had mijn baard kort moeten knippen zoals die van jou voordat ik daarin ging,’ zei hij, en keek neer in het water. Die grijzende baard, wapperend in de bries, lag over zijn borst. Zijn haren, achter in zijn nek bijeengehouden met een leren koord, kwamen ook tot aan zijn middel. Hij had een bundeltje voedsel en een waterzak bij zich. ‘Maar toch, een koud bad houdt je gedachten van je problemen af.’

‘Ik dacht dat dat was om je gedachten van vrouwen af te houden,’ zei Perijn. Hij was niet in de stemming om grapjes te maken, maar hij kon niet verwachten dat iedereen zo grimmig was als hij. Elyas lachte. ‘Wat anders geeft een man problemen?’ Hij verdween in het water, en Tallanvor nam zijn plaats in. Perijn greep hem bij zijn donkere mouw. ‘Geen heldendaden, hè?’ Hij had getwijfeld of hij de man hier wel aan moest laten deelnemen. ‘Geen heldendaden, Heer,’ zei Tallanvor. Voor het eerst sinds lange tijd keek hij gretig. Zijn geur trilde ook van gretigheid, maar er lag ook enige voorzichtigheid in. Die voorzichtigheid was de enige reden dat hij niet in het kamp was achtergelaten. ‘Ik zal Maighdin niet in gevaar brengen. Of vrouwe Faile. Ik wil alleen Maighdin snel terugzien.’

Perijn knikte en liet hem los. Dat kon hij begrijpen. Eigenlijk wilde hij zelf ook in dat aquaduct klimmen. Om Faile sneller terug te zien. Maar elk onderdeel van hun taak moest op de juiste manier worden uitgevoerd, en hij had andere dingen te doen. Bovendien wist hij niet zeker of hij zich, als hij eenmaal in Malden was, ervan zou kunnen weerhouden haar te gaan zoeken. Hij kon zijn eigen geur natuurlijk niet ruiken, maar hij betwijfelde of daar iets van voorzichtigheid in zou zitten. De wieken van de windmolens draaiden weer met luid gepiep toen de windrichting veranderde. Gelukkig scheen de wind hier nooit echt te gaan liggen. Als het water ophield met stromen, kon dat rampzalig zijn.

Het werd nu druk op de richel. Twintig van Failes volgelingen wachtten op hun beurt bij het aquaduct; iedereen die was overgebleven, op de twee na die Masema in de gaten hielden. De vrouwen droegen mannenjassen en broeken en hadden hun haren kortgeknipt, op een staart aan de achterzijde na, zoals de Aiel, hoewel geen enkele Aiel een zwaard zou dragen zoals zij dat deden. Veel Tyreense mannen hadden hun baard afgeschoren omdat Aiel die niet droegen. Achter hen droegen vijftig mannen uit Tweewater hellebaarden en on-aangespannen bogen, hun boogpezen veilig weggestopt onder hun jassen en elk met drie volle pijlkokers en een bundel voedsel op hun rug. Elke man in het kamp had zich hiervoor als vrijwilliger aangemeld, en Perijn had ze erom moeten laten loten. Hij had overwogen hun aantal minstens te verdubbelen. De volgelingen en de mannen uit Tweewater hadden hun bundels voedsel en hun waterzakken. De doorlopende stroom Seanchaanse soldaten ging door, met volle zakken de helling op en met lege weer naar beneden. Ze werkten gestaag door. Als een man uitgleed in de modder en viel, wat vrij regelmatig gebeurde, werd er niet gevloekt of zelfs maar gemompeld. Dan stond hij gewoon op en ging weer verder. Selande Darengil, met een donkere jas met zes gekleurde horizontale strepen over de borst, bleef staan om Perijn een hand te geven. Ze kwam maar tot aan zijn borst, maar volgens Elyas kon ze goed overweg met het zwaard op haar heup. Perijn vond haar en de anderen niet langer dwazen – nou ja, niet altijd – ondanks hun pogingen om de Aiel na te doen. Met verschillen, natuurlijk. Selandes donkere haar was in de nek samengebonden met een donkergekleurd lint. Er was geen angst in haar geur te bespeuren, alleen maar vastberadenheid.

‘Dank u dat u ons hier deel van laat uitmaken, Heer,’ zei ze in die afgemeten Cairhiense tongval. ‘We zullen u niet teleurstellen. Of vrouwe Faile.’

‘Dat weet ik,’ zei hij, en schudde haar hand. Ooit had ze benadrukt dat ze Faile diende, en niet hem. Hij schudde iedereen de hand voordat ze in het aquaduct klommen. Ze roken allemaal vastberaden. Dat gold ook voor Ban Alseen, die de leiding had over de mannen uit Tweewater die naar Malden gingen.

‘Als Faile en de anderen komen, barricadeer dan de buitendeuren, Ban.’ Perijn had hem dat eerder verteld, maar hij kon het niet laten het nog eens te doen. ‘Kijk dan of je ze weer het aquaduct in kunt krijgen.’ Dat fort had de Shaido de eerste keer ook niet buitengehouden, en als er iets misging betwijfelde hij of dat deze keer wel zou lukken. Hij was niet van plan om terug te komen op zijn overeenkomst met de Seanchanen – de Shaido zouden boeten voor wat ze Faile hadden aangedaan, en bovendien kon hij ze niet achterlaten en door laten gaan met het plunderen van het land – maar hij wilde haar zo snel mogelijk uit de buurt van het gevaar hebben. Ban zette zijn boogstaf en hellebaard tegen het aquaduct aan en hees zich op de rand. Hij voelde met zijn hand onder water. Toen hij zich weer op de grond liet zakken, veegde hij zijn hand af aan zijn jas en wreef toen over zijn grote neus. ‘Onder water zit een laag slijmerige prut. We zullen het moeilijk genoeg krijgen om die laatste helling af te komen zonder de hele weg omlaag te glibberen, Heer Perijn, laat staan als we ertegen opklimmen. Ik denk dat we het beste in dat fort kunnen wachten tot u komt.’

Perijn zuchtte. Hij had hun eerst touwen mee willen geven, maar ze zouden bijna twee span touw nodig hebben gehad voor die laatste helling, nogal veel om te dragen. Bovendien, als een Shaido het uiteinde ervan zou zien in de uitloop van het aquaduct in Malden, zouden ze het hele dorp doorzoeken. Het was misschien een klein risico, maar het bittere verlies dat het kon veroorzaken maakte het groter. ik kom zo snel mogelijk, Ban. Dat beloof ik je.’ Ook hun gaf hij allemaal een hand. Ook Ted Alcaar met zijn vooruitstekende kaak en Leo Torfin, met een witte streep door zijn haar van een litteken dat hij van de Trolloks had gekregen. De jonge Kenne Maeren, die helaas weer probeerde een baard te laten staan, en Bili Adarra, die bijna even breed was als Perijn maar een hand kleiner. Bili was een verre neef en het naaste nog levende familielid van Perijn. Hij was opgegroeid met veel van deze mannen, hoewel sommige een paar jaar ouder waren dan hij. Er waren er ook bij die jonger waren. Hij kende de mannen van Devenrit tot aan Wachtheuvel nu even goed als die uit Emondsveld. Hij had meer reden dan Faile alleen om dat fort zo snel mogelijk te bereiken. Had Allora, een slanke kerel met een dikke Taraboonse snor, was de laatste van de mannen uit Tweewater. Toen hij in het aquaduct stapte verscheen Gaul, zijn gezicht nog steeds gesluierd en met vier speren in de hand waarin hij zijn runderleren beukelaar hield. Hij legde een hand op de rand van het aquaduct, sprong op en ging op de stenen zitten.

‘Ga jij ook?’ vroeg Perijn verbaasd.

‘De Speervrouwen kunnen voor je verkennen, Perijn Aybara.’ De grote Aiel keek achterom naar de Speervrouwen. Perijn dacht dat hij boos keek, hoewel het moeilijk te zien was door de zwarte sluier die alleen zijn ogen vrijliet, ik hoorde ze praten toen ze dachten dat ik niet luisterde. In tegenstelling tot je vrouw en de anderen is Chiad een echte gai’shain. Bain ook, maar om haar geef ik niets. Chiad heeft nog de rest van het jaar en een dag te dienen nadat we haar redden. Als een man een vrouw gai’shain heeft gemaakt, of een vrouw een man, dan wordt er soms een trouwkrans gemaakt zodra het wit wordt uitgetrokken. Het is niet ongehoord. Maar ik hoorde de Speervrouwen zeggen dat zij Chiad eerst zouden vinden, om haar bij me uit de buurt te houden.’ Achter hem flitste Sulins vinger in de handtaal van de Speervrouwen, en een van de anderen sloeg een hand voor haar mond om niet te lachen. Dus ze hadden hem geplaagd. Misschien waren ze niet zo fel tegen zijn toenadering tot Chiad als ze voorgaven. Of misschien was er iets wat Perijn ontging. Aielhumor kon ruw zijn.

Gaul liet zich in het water zakken. Hij moest bijna plat vooroverbukken om onder het dak van het aquaduct door te kunnen lopen. Perijn staarde naar de opening. Het zou zo makkelijk zijn om Gaul te volgen. Het kostte hem moeite om zich af te wenden. De rij Seanchaanse soldaten liep nog steeds heuvel op en heuvel af. ‘Mishima, ik ga terug naar mijn kamp. Gradi zal jou naar het jouwe brengen als je hier klaar bent. Doe wat je kunt om de sporen uit te wissen voordat jullie vertrekken.’

‘Jazeker, Heer. Ik heb enkelen van de mannen opgedragen wat vet van de assen te halen en de windmolens te smeren. Ze klinken alsof ze ieder ogenblik vast kunnen lopen. We kunnen die op de achterste richel ook doen.’

Perijn pakte Stappers leidsels en keek op naar de langzaam draaiende zeilen. Langzaam maar gestaag. Ze waren niet gemaakt om snel te draaien. ‘En wat als er morgen een paar Shaido komen en zich afvragen waar dat verse vet vandaan komt?’

Mishima keek hem lange tijd aan, zijn gezicht half verscholen in de schaduwen van de maan. Voor één keer leek hij niet van zijn stuk door Perijns gloeiende gele ogen. Zijn geur... Hij rook alsof hij iets onverwachts zag.

‘De baniergeneraal had gelijk over u,’ zei hij langzaam. ‘Wat zei ze dan?’

‘Dat zult u haar moeten vragen, Heer.’

Perijn reed de heuvel af en terug naar de bomen, peinzend over hoe eenvoudig het zou zijn om om te keren. Gallenne kon alles vanaf dit punt wel regelen. Het was allemaal uitgestippeld. Behalve dat de Mayener dacht dat elke strijd uitliep op een grote aanval van paarden. En bij voorkeur ook zo begon. Hoe lang zou hij zich aan het plan houden? Arganda was verstandiger, maar hij was zo ongerust over koningin Alliandre dat hij die aanval misschien zelf ook wel zou laten uitvoeren. Dan bleef alleen Perijn zelf over. De bries stak op en hij trok zijn mantel dichter om zich heen.

Gradi zat met zijn ellebogen op zijn knieën op een kleine open plek op een mossige steen die deels in de grond was verzonken. Ongetwijfeld een restant van de bouw van het aquaduct. Er lagen nog een paar andere, gelijksoortige stenen. De bries dreef zijn geur bij Perijn vandaan. Hij keek pas op toen Perijn voor hem inhield. De poort die ze hadden gebruikt om hier te komen stond nog open, en bood uitzicht op een andere open plek tussen hoge bomen, niet ver van waar de Seanchanen nu hun kamp hadden. Het was misschien makkelijker geweest als ze hun kamp dichter bij dat van Perijn hadden opgeslagen, maar hij wilde de Aes Sedai en de Wijzen zo ver mogelijk bij de sul’dam en damane vandaan houden. Hij was niet bang dat de Seanchanen Tylees woord zouden breken, maar de Aes Sedai en de Wijzen kregen bijna een flauwte als ze alleen al aan damane dachten. Waarschijnlijk zouden de Wijzen en Annoura voorlopig niets doen. Waarschijnlijk. Van Masuri was hij niet zo zeker. Op meerdere manieren. Het was beter om zolang het kon een paar roede tussen hen in te houden.

‘Alles in orde, Gradi?’ Het verweerde gezicht van de man scheen nieuwe rimpels te bevatten. Misschien was het een truc van de schaduwen, maar Perijn dacht van niet. De karren waren gemakkelijk door de Poort gegaan, maar was deze Poort iets kleiner dan de eerste die hij Gradi had zien maken?

‘Alleen een beetje moe, Heer,’ zei Gradi vermoeid. Hij bleef zitten met zijn ellebogen op zijn knieën. ‘Al dat Reizen van de laatste tijd... Nou, ik kon de Poort gisteren niet lang genoeg openhouden om al die soldaten erdoorheen te laten rijden. Daarom bind ik ze tegenwoordig af.’

Perijn knikte. Allebei de Asha’man waren moe. Geleiden kostte een man evenveel kracht als de hele dag met een smidshamer in de weer zijn. Nog meer, eigenlijk. De man met de hamer kon veel langer doorgaan dan elke Asha’man. Daarom was er ook voor gekozen via het aquaduct naar Malden te gaan, in plaats van door een Poort. En daarom zou er ook geen Poort worden gemaakt om Faile en de anderen terug te halen, hoezeer Perijn ook wenste dat het kon. De twee Asha’man hadden nog maar een bepaalde mate van kracht tot ze konden rusten, en dat weinige moesten ze gebruiken waar het het meest nodig was. Licht, dat was een akelige gedachte. Maar als Gradi of Neald net die ene Poort niet kon maken die ze nodig hadden, zouden er een heleboel mannen omkomen. Een moeilijke beslissing. ‘Ik heb jou en Neald overmorgen nodig.’ Dat was net als zeggen dat hij lucht nodig had. Zonder de Asha’man zou alles onmogelijk worden. ‘Jullie zullen het dan druk krijgen.’ Dat was weer heel zacht uitgedrukt.

‘Druk als een eenarmige man die een zoldering bepleistert, Heer.’

‘Kun je het aan?’

‘Dat zal wel moeten, Heer.’

Perijn knikte weer. Je deed wat er gedaan moest worden. ‘Stuur me terug naar ons kamp. Nadat je Mishima en zijn mensen hebt teruggebracht naar zijn kamp, kunnen jij en de Speervrouwen daar slapen als jullie willen.’ Dat zou Gradi een beetje sparen voor overmorgen.

‘Ik weet niet hoe het zit met de Speervrouwen, Heer, maar ik kom liever vanavond gewoon thuis.’ Hij wendde zijn hoofd en keek zonder op te staan naar de Poort, die zich wel leek om te keren. Het uitzicht door de poort leek te draaien terwijl het versmalde, en eindigde in een verticale streep zilverblauw licht die een lichtpaarsige balk op Perijns netvlies achterliet. ‘Die damane bezorgen me echt kippenvel. Ze willen niet vrij zijn.’

‘Hoe weet jij dat?’

‘Ik heb met enkelen gepraat toen er geen sul’dam in de buurt was. Zodra ik ter sprake bracht of ze misschien van die halsbanden af wilden, tussen neus en lippen door, begonnen ze te roepen om de sul’dam. De damane huilden, en de sul’dam begonnen ze te aaien en te troosten en mij woest aan te kijken. Ik kreeg er echt kippenvel van.’ Stapper stampte ongeduldig met een hoef, en Perijn klopte de hengst op de hals. Gradi had geluk gehad dat die sul’dam hem heelhuids hadden laten gaan.

‘Wat er ook met de damane gebeurt, Gradi, het zal niet deze week gebeuren, of volgende week. En wij zullen niet degenen zijn die het regelen. Dus laat die damane met rust. We hebben genoeg andere dingen te doen.’ En een overeenkomst met de Duistere om daarvoor te zorgen. Hij zette de gedachte van zich af. Hoe dan ook, het was moeilijk geworden om te geloven dat Tylee Khirgan aan de kant van de Duistere stond. Of Mishima. ‘Begrepen?’

‘Begrepen, Heer. Ik zeg alleen dat ik er kippenvel van krijg.’ Uiteindelijk verscheen er een andere zilverblauwe spleet, die zich vergrootte tot een opening. Aan de andere kant zag hij een open plek tussen hoge, verspreid staande bomen en een lage rotspunt. Perijn boog diep over Stappers hals heen en reed erdoor. De poort sloot achter hem, en hij reed verder tussen de bomen door totdat hij bij de grote open plek kwam waar het kamp was. Het stond nabij wat ooit het kleine dorpje Brytan was geweest; een verzameling krotten vol vlooien waar niemand wilde slapen, ook al regende het nog zo hard. De wachtposten in de bomen maakten geen waarschuwingsgeluiden. Ze herkenden hem.

Hij wilde niets liever dan meteen tussen zijn dekens kruipen. Nou ja, hij wilde Faile natuurlijk, maar verder wilde hij alleen zijn in het donker. Hij zou waarschijnlijk wel weer niet kunnen slapen, maar hij zou de nacht doorbrengen zoals hij al zo vaak had gedaan, denkend aan haar, herinneringen ophalend aan haar.

Een stukje voor de tien pas brede rand van scherpe staken die het kamp omringde, hield hij echter de teugels in. Er zat een raken net buiten de versperring, zijn lange grijze nek omlaag zodat een vrouw in een bruine overjas met kap zijn leerachtige snuit kon krabben.

Haar kap hing omlaag en hij zag dat ze kortgeknipt haar had en een hard, smal gezicht. Ze keek Perijn aan alsof ze hem herkende, maar ging rustig verder met krabben. Het zadel op de rug van het wezen bood plaats aan twee ruiters. Er was schijnbaar een boodschapper gekomen. Hij ging een van de smalle, bochtige weggetjes in tussen de staken door, die waren vrijgehouden zodat de paarden erdoorheen konden. Maar niet al te snel. De meeste soldaten sliepen al. Hij voelde beweging langs de piketlijnen, in het hart van het kamp, waarschijnlijk enkele Cairhiense verzorgers of hoefsmeden, maar de verstelde tenten en hutjes van dennentakken, allang bruin geworden, waren donker en stil. Er bewoog niets tussen de lage Aieltenten, en er liepen maar een paar schildwachten heen en weer in het dichtstbijzijnde Mayeense gedeelte van het kamp. De Mayeners en Geldaners vertrouwden niet op de mannen uit Tweewater die in de bomen zaten. Zijn hoge, roodgestreepte tent was echter verlicht, en de schaduwen van enkele mensen dansten over de tentwanden. Toen hij voor de tent afsteeg, verscheen Atan Chandin om de leidsels van hem over te nemen. Hij raakte met zijn knokkels zijn voorhoofd aan en maakte een soort buiging. Atan was een goede boogschutter, anders was hij hier niet geweest, maar hij was kruiperig. Perijn maakte zijn mantel open en stapte naar binnen.

‘Daar ben je,’ zei Berelain vrolijk. Ze moest zich haastig hebben aangekleed, want haar lange zwarte haren zagen eruit alsof ze er met de borstel enkel maar had langs geveegd, al zag haar grijze rijgewaad met de hoge hals er schoon en fris uit. Haar kamenierster liet haar nooit iets aantrekken wat niet pas gestreken was. Ze stak een zilveren wijnbeker uit naar Breane om hem bij te laten vullen vanuit een hoge wijnkan, wat de Cairhienin grimassend deed. Failes kamenierster had een vreselijke hekel aan Berelain.

Berelain scheen het echter niet op te merken. ‘Vergeef me dat ik gasten ontvang in jouw tent, maar de baniergeneraal wilde je spreken, en ik heb haar gezelschap gehouden. Ze vertelde ons net over enkele Witmantels.’

Balwer stond onopvallend in een hoek – die vogelachtige kleine man kon zo onopvallend zijn als een hagedis op een tak – maar zijn geur werd scherper toen de Witmantels werden genoemd. Tylee, die nauwelijks paste in haar vliegersjas, maakte met gestrekte benen een buiging terwijl ze één oog op Annoura gericht hield. Ze scheen te geloven dat de Aes Sedai ieder ogenblik in schuimbekkende wilde honden konden veranderen. Perijn dacht dat ze van streek rook, hoewel daar niets van op haar donkere gelaat te zien was.

‘Heer, ik heb twee nieuwtjes, en ik vond dat u die onmiddellijk moest horen. Bent u al begonnen de dolkwortel in het water van het dorp te strooien?’

‘Ja,’ zei hij ongerust, en gooide zijn mantel op een van de kisten met koperen banden.

Tylee zuchtte, ik zei u dat ik dat zou doen. Ik zou het twee dagen geleden al hebben gedaan, als die domme vrouw in Almizar niet zo had tegengestribbeld. Wat is er gebeurd?’

‘Vergeef me,’ zei Lini, ‘maar ik ben gewekt, en ik wil graag terug naar mijn bed. Heeft iemand hier nog iets van mij nodig?’ De breekbaar uitziende vrouw met haar witte haren in een losse vlecht voor de nacht, bood geen kniksen aan en sprak hem niet aan met heer. In tegenstelling tot Berelain leek het alsof zij haar bruine gewaad haastig had aangetrokken, wat niets voor haar was. Haar geur was scherp van afkeuring. Ze was een van diegenen die dat belachelijke verhaal geloofden dat Perijn met Berelain had geslapen, nog dezelfde avond nadat Faile gevangen was genomen. Ze keek niet naar hem, maar liet haar blik door de tent dwalen.

‘Ik wil nog wel wat wijn,’ zei Aram, en stak zijn beker uit. Zijn gezicht stond grimmig en afgemat boven zijn roodgestreepte jas, en zijn ogen leken hol. Hij probeerde zich te ontspannen in een van de klapstoelen van het kamp, maar door het zwaard op zijn rug kon hij niet achteroverleunen tegen de rugleuning met vergulde randen. Breane liep naar hem toe.

‘Hij heeft genoeg gehad,’ zei Lini scherp, en Breane draaide zich weer om. Lini was streng voor Failes bedienden.

Aram mompelde een vloek, sprong overeind en smeet zijn beker op het gebloemde tapijt, ik kan net zo goed ergens heen gaan waar geen oude vrouwen aan mijn hoofd zeuren als ik iets wil drinken.’ Hij keek Perijn chagrijnig aan en beende de tent uit. Ongetwijfeld op weg naar Masema’s kamp. Hij had gevraagd of hij met de groep mee mocht naar Malden, maar daarvoor was hij te vurig. ‘Je kunt wel gaan, Lini,’ zei Berelain. ‘Breane kan wel voor ons zorgen.’ Lini snoof alleen maar – ze liet het bijna fatsoenlijk klinken – en beende naar buiten, met een rechte rug en de geur van afkeuring. Ze keek nog steeds niet naar Perijn.

‘Vergeef me, Heer,’ lispelde Tylee behoedzaam, ‘maar u schijnt uw huishouding met... lossere hand te voeren dan ik gewend ben.’

‘Zo doen wij dat, baniergeneraal,’ zei Perijn, en pakte Arams beker op. Het was niet nodig om er nog een vies te maken. ‘Niemand hier is eigendom.’ Als dat scherp klonk, dan was het maar zo. Hij mocht Tylee wel, maar die Seanchanen hadden gebruiken waar een geit van over zijn nek zou gaan. Hij pakte de kan aan van Breane – ze probeerde hem zelfs even vast te houden, fronsend alsof ze hem niets te drinken wilde geven – en schonk zijn beker vol voordat hij hem teruggaf. Ze greep de kan uit zijn hand. ‘Nou, wat is er gebeurd? Hoe zit het met die Witmantels?’

‘Ik heb net voor zonsopgang raken op verkenning gestuurd zo ver ze konden gaan, en nog eens net na zonsondergang. Een van de vliegers keerde vanavond eerder terug dan verwacht. Ze had zevenduizend Kinderen van het Licht op nog geen vijftig span afstand van mijn kamp gezien. Ze waren onderweg.’

‘Onderweg naar jou toe?’ Perijn keek fronsend in zijn wijn in plaats van hem te drinken. ‘Zevenduizend lijkt me een vrij exacte schatting om in het donker te maken.’

‘Schijnbaar zijn die mannen deserteurs,’ onderbrak Annoura hem. ‘Tenminste, dat denkt de baniergeneraal.’ In haar grijze zijde zag ze er keurig uit, alsof ze een uur aan het zich aankleden had besteed. Met haar vooruitstekende neus leek ze op een kraai met vlechten terwijl ze naar Tylee tuurde alsof de baniergeneraal een zeer belangwekkend stuk vlees was. Ze had een beker met wijn in haar hand, maar er schijnbaar nog niets van gedronken. ‘Ik heb geruchten gehoord dat Pedron Nial gedood is in gevechten met de Seanchanen, maar schijnbaar heeft Emon Valda, die Nial heeft vervangen, trouw gezworen aan de Seanchaanse keizerin.’ Tylee zei er zachtjes achteraan: ‘Moge ze eeuwig leven.’ Perijn dacht dat alleen hij het had gehoord. Balwer deed ook zijn mond open, maar liet die zonder iets te zeggen weer dichtvallen. De Witmantels waren een schrikbeeld voor hem. Tets meer dan een maand geleden echter,’ vervolgde de Grijze zuster, ‘heeft Galad Damodred Valda gedood en zevenduizend Witmantels meegenomen die niet langer trouw zijn aan de Seanchaanse zaak. Jammer dat hij zich heeft ingelaten met Witmantels, maar misschien is er toch iets goeds van gekomen. Hoe dan ook, schijnbaar is er een bevel van kracht dat die mannen allemaal moeten worden gedood zodra ze worden gevonden. Ik heb het toch goed samengevat, nietwaar, baniergeneraal?’

Tylees hand bewoog alsof ze een van die gebaren tegen het kwaad wilde maken. ‘Dat is een aardige samenvatting,’ zei ze. Tegen Perijn, niet tegen Annoura. De Seanchaanse scheen het moeilijk te vinden om tegen een Aes Sedai te praten. ‘Behalve dat over dat er iets goeds van is gekomen. Je kunt geschonden geloften en desertie nooit “goed” noemen.’ ik neem aan dat ze niet jouw kant uit komen, anders zou je dat wel gezegd hebben.’ Perijn liet het een beetje vragend klinken, hoewel hij het wel zeker wist.

‘Richting het noorden,’ antwoordde Tylee. ‘Ze gaan richting het noorden.’ Balwer deed weer zijn mond een stukje open, maar liet hem met klikkende tanden dichtvallen.

‘Als je iets te zeggen hebt,’ zei Perijn tegen hem, ‘zeg het dan. Maar het kan me niet schelen hoeveel Witmantels van de Seanchanen deserteren. Faile is de énige om wie ik geef. En ik denk niet dat de baniergeneraal de kans zal opgeven om drie- of vierduizend extra damane te beteugelen om achter hen aan te jagen.’ Berelain grimaste. Annoura’s gezicht bleef uitgestreken, maar ze nam een grote slok wijn. Geen van de Aes Sedai was erg ingenomen met dat deel van het plan. En ook geen van de Wijzen.

‘Nee, inderdaad,’ zei Tylee vastberaden, ik denk dat ik toch maar wat wijn neem.’ Breane haalde diep adem voordat ze in beweging kwam, en in haar geur dook een spoortje vrees op. Schijnbaar was ze bang voor de lange donkere vrouw.

‘Ik zal niet ontkennen dat het me zou plezieren die Witmantels een klap uit te delen,’ zei Balwer met zijn stem die zo droog was als stof, ‘maar om je de waarheid te zeggen, vind ik dat ik die Galad Damodred dankbaarheid verschuldigd ben.’ Misschien had hij persoonlijke grieven tegen die Valda. ‘Hoe dan ook, je hebt mijn raad hier niet nodig. De gebeurtenissen in Malden ontvouwen zich, en als dat niet zo was betwijfel ik of u zelfs maar een dag zou wachten. En dat zou ik ook niet hebben aangeraden, Heer. Als ik zo vrijpostig mag zijn, ik ben erg gesteld op vrouwe Faile.’

‘Dat mag,’ zei Perijn. ‘Baniergeneraal, u zei dat u twee nieuwtjes had?’ De Seanchaanse nam de wijnbeker van Breane aan en keek hem strak aan, duidelijk in een poging om de blikken van alle anderen in de tent te ontwijken. ‘Kunnen we onder vier ogen praten?’ vroeg ze zachtjes.

Berelain schreed over het tapijt, legde een hand op zijn arm en glimlachte naar hem op. ‘Annoura en ik vinden het niet erg om te vertrekken,’ zei ze. Licht, hoe kon iemand toch geloven dat er iets tussen hem en haar was? Ze was nog even mooi als altijd, dat was waar, maar de geur die hem had doen denken aan een jagende kat was al zo lang verdwenen dat hij hem zich nauwelijks herinnerde. De ondergrond van haar geur bestond nu uit geduld en vastberadenheid. Ze had aanvaard dat hij van Faile hield en alleen maar van Faile, en ze scheen even toegespitst op Failes bevrijding als hij.

‘Jullie kunnen blijven,’ zei hij. ‘Wat u ook te zeggen hebt, baniergeneraal, dat kunt u zeggen waar iedereen hier bij is.’ Tylee aarzelde en keek naar Annoura. ‘Er zijn twee grote groepen Aiel onderweg naar Malden,’ zei ze uiteindelijk met tegenzin. ‘Een ten zuidoosten, een ten zuidwesten. De morat’raken schatten dat ze er over drie dagen kunnen zijn.’

Plotseling leek alles in Perijns blikveld te deinen. Hij voelde zichzelf ook deinen. Breane slaakte een kreet en liet de kan vallen. De wereld deinde weer, en Berelain greep zijn arm vast. Tylee leek verstijfd in dat vreemde gebaar, haar duim en wijsvinger tot een kring gebogen. Alles deinde nog een keer, en Perijn had het gevoel alsof hij van mist was gemaakt, alsof de wereld van mist was gemaakt en er een sterke wind opstak. Berelain huiverde, en hij legde geruststellend een arm om haar heen. Ze hield hem trillend vast. De tent was vervuld van stilte en de geur van angst. Hij hoorde stemmen buiten, en ook die klonken angstig.

‘Wat was dat?’ wilde Tylee uiteindelijk weten.

‘Weet ik niet.’ Annoura’s gezicht bleef sereen, maar haar stem klonk onvast. ‘Licht, ik heb geen flauw benul.’

‘Het maakt niet uit wat het was,’ zei Perijn. Hij negeerde hun starende blikken. ‘Over drie dagen is het allemaal voorbij. Dat is alles wat ertoe doet.’ Faile was alles wat ertoe deed.

De zon stond nog niet op het hoogste punt, maar Faile voelde zich nu al uitgeput. Het water voor Sevanna’s ochtendbad – ze baadde nu twee keer per dag! – was niet warm genoeg geweest, en Faile was geslagen samen met alle anderen, hoewel zij en Alliandre er alleen waren geweest om de rug van de vrouw te boenen. Sinds zonsopgang hadden al meer dan twintig natlander-gai’shain gesmeekt om haar trouw te mogen zweren. Drie van hen hadden een opstand voorgesteld en gezegd dat er meer gai’shain in alle tenten waren dan Shaido. Ze hadden schijnbaar geluisterd toen ze hun erop wees dat bijna alle Aiel wisten hoe ze een speer moesten gebruiken, terwijl de meeste natlanders boeren of ambachtslieden waren. Slechts enkelen van hen hadden ooit een wapen in de hand gehad, en nog minder gebruikten er nog steeds een. Schijnbaar hadden ze geluisterd, maar dit was de eerste keer dat iemand zoiets had voorgesteld na het afleggen van de gelofte. Meestal duurde het een paar dagen voor ze zover waren. De druk nam toe. Ze stevenden op een slachting af, behalve als ze die kon voorkomen. En nu dit...

‘Het is maar een spelletje, Faile Bashere,’ zei Rolan, die boven haar uittorende terwijl ze over de modderige straten tussen de Shaido-tenten door liepen. Hij klonk vermaakt, en zijn lippen krulden om in een klein glimlachje. Hij was zeker een mooie man. ‘Een kusspelletje, zei je.’ Ze verschoof de gestreepte handdoeken over haar arm. ‘Ik heb werk te doen, en geen tijd voor spelletjes. Vooral geen kusspelletjes.’ Ze zag een paar Aiel, verschillende zelfs op dit tijdstip al stomdronken, maar de meeste mensen op straat waren natlanders in vuile gai’shaingewaden of kinderen die blij speelden in de modderpoelen die door de zware regen van de afgelopen nacht waren achtergelaten. Het was druk op straat met mannen en vrouwen in witte, met modder bespatte gewaden, die manden of emmers of potten droegen. Sommigen hadden echt taken te verrichten. Er waren zoveel gai’shain in het kamp dat er eigenlijk niet genoeg werk was voor iedereen. Maar dat zou een Shaido er niet van weerhouden om lege handen aan het werk te zetten als die handen uit witte mouwen staken, zelfs al waren het verzonnen taken. Om te voorkomen dat ze zinloze gaten moesten graven in modderige akkers of potten moesten schrobben die al schoon waren, droegen een heleboel gai’shain tegenwoordig dingen met zich mee, zodat het leek alsof ze aan het werk waren. Dat hielp niet om echt werk te ontlopen, maar het hielp wel tegen die andere klusjes. Faile hoefde zich daar bij de meeste Shaido niet druk om te maken, niet zolang ze die dikke gouden kettingen om haar middel en hals droeg, maar het halssnoer en de riem waren niet voldoende om Wijzen te ontlopen. Ze had voor hen wel eens schone pannen geschrobd. En soms was ze dan gestraft omdat ze niet beschikbaar was als Sevanna haar nodig had. Vandaar de handdoeken.

‘We kunnen beginnen met een kusspelletje dat kinderen spelen,’ zei hij, ‘hoewel de straffen daarbij soms beschamend zijn. In het spel dat de volwassenen spelen, zijn de straffen leuk. Verliezen kan even plezierig zijn als winnen.’

Ze moest lachen. Die man was wel aanhoudend. Plotseling zag ze Galina door de menigte naar haar toe komen rennen, haar witzijden mantel opgetild boven de modder en haar ogen driftig speurend. Faile had gehoord dat de vrouw vanaf die ochtend weer kleding mocht dragen. Natuurlijk had ze wel altijd die brede halsketting en riem van goud en vuurdruppels gedragen. De haren op haar hoofd waren niet langer dan een duim, maar er was nota bene een grote rode strik in bevestigd. Dat was waarschijnlijk niet haar eigen keuze geweest. Alleen haar gezicht, waar Faile geen leeftijd aan kon verbinden, overtuigde haar ervan dat Galina echt Aes Sedai was. Verder was Faile onzeker over alles aan haar, behalve het gevaar dat ze vertegenwoordigde.

Galina zag haar en bleef staan, met haar handen knijpend in haar mantel. De Aes Sedai keek onzeker naar Rolan. ik moet erover nadenken, Rolan.’ Ze was niet van plan hem weg te sturen tot ze zeker was van Galina. ‘Ik heb tijd nodig om na te denken.’

‘Vrouwen willen altijd tijd om na te denken. Denk er maar eens aan dat je je problemen even kunt vergeten tijdens een onschuldig spelletje.’

Ze huiverde toen hij zachtjes met een vinger over haar wang streek voordat hij wegliep. Voor Aiel was het aanraken van iemands wang in het openbaar even goed als een kus. Het had ook zeker aangevoeld als een kus. Onschuldig? Ergens betwijfelde ze dat een spelletje waarbij ze Rolan moest kussen zou eindigen met enkel kussen. Gelukkig hoefde ze daar niet achter te komen – of iets voor Perijn te verbergen – als Galina waarachtig bleek te zijn. Als. De Aes Sedai sprong op haar af zodra Rolan weg was. ‘Waar is hij?’ wilde Galina weten, en greep haar arm. ‘Zeg het me! Ik weet dat je hem hebt. Je moet hem hebben!’ De vrouw klonk bijna smekend. De manier waarop Therava haar behandeld had, had die beroemde Aes Sedai-rust verwoest.

Faile schudde haar hand af. ‘Zeg me eerst nog een keer dat je mijn vrienden en mij meeneemt als je gaat. Zeg het me. En zeg me wanneer je gaat.’

‘Hoe durf je zo tegen me te spreken,’ siste Galina. Faile zag zwarte vlekken voor haar ogen dansen voordat ze besefte dat ze een klap had gekregen. Tot haar eigen verbazing sloeg ze de vrouw zo hard ze kon terug, waardoor ze wankelde. Faile legde geen hand op haar prikkende gezicht, maar Galina wreef wel over haar wang, haar ogen groot van schrik. Faile zette zich schrap, misschien voor een klap met de Kracht of iets ergers, maar er gebeurde niets. Sommige langslopende gai’shain staarden naar hen, maar niemand bleef staan of hield zelfs maar zijn pas in. Alles wat leek op een samenscholing van gai’shain zou de blikken van de Shaido trekken en iedereen die erbij was straf opleveren. ‘Zeg het me,’ zei ze weer.

‘Ik zal jou en je vrienden meenemen,’ snauwde Galina bijna, en trok haar hand weg van haar wang. ‘Ik vertrek morgen. Als je hem hebt. Zo niet, dan zal Sevanna binnen een uur weten wie je bent!’ Nou, dat was in ieder geval duidelijke taal.

‘Hij is verstopt in het dorp. Ik zal hem nu voor je halen.’ Toen ze zich omdraaide, greep Galina haar arm weer vast. De ogen van de Aes Sedai schoten heen en weer, en ze sprak zachtjes alsof ze plotseling bang was dat iemand het zou horen. Ze klonk ook bang. ‘Nee. Ik wil niet dat iemand het ziet. Geef hem me morgenochtend maar. In het dorp. We spreken daar af. In het zuiden van het dorp. Ik zal het huis markeren met een rode sjaal.’

Faile knipperde met haar ogen. De zuidkant van Malden was een uitgebrande puinhoop.

‘Waarom daar?’ vroeg ze ongelovig.

‘Omdat daar niemand naartoe gaat, stommerd! Omdat niemand ons daar ziet!’

Galina’s ogen bleven heen en weer schieten. ‘Morgenochtend vroeg. Als je me teleurstelt, zul je het betreuren!’ Ze greep de rokken van haar zijden gewaad bijeen en haastte zich weg door de menigte. Faile keek de vrouw fronsend na. Ze zou zich uitgelaten moeten voelen, maar dat was niet zo. Galina leek wild, onvoorspelbaar. Maar toch, Aes Sedai konden niet liegen. Er was zo te zien geen enkele manier waarop Galina onder haar belofte uit kon komen. En als ze wel een manier vond, had Faile nog steeds haar eigen ontsnappingsplannen, hoewel die niet veel waren gevorderd, maar wel veel gevaarlijker waren geworden dan aanvankelijk. Dan bleef Rolan over. En zijn kusspelletjes. Galina moest waarachtig blijken te zijn. Dat moest.

27

Een eenvoudige houten kist

De middagzon in Altara was warm, hoewel Rhands mantel af en toe werd opgezwiept door een hevige bries. Ze stonden nu al twee uur boven op de heuvel. Een massa donkere wolken kroop vanuit het noorden over het blauwgrijze strijklicht en beloofde regen en kouder weer. Andor lag slechts een paar span in die richting, aan de andere kant van lage, beboste heuvels met eiken en dennen, lederblad en bittergom. Langs die grens waren in beide richtingen talloze generaties vee gehoed. Keek Elayne naar de regen in Caemlin? Dat lag een goede honderdvijftig roede naar het oosten, zo ver dat ze niet meer was dan een vage aanwezigheid achter in zijn hoofd. Aviendha, in Arad Doman, was nog vager. Hij had niet verwacht dat de Wijzen haar mee zouden nemen. Toch zou ze veilig zijn tussen tienduizenden Aiel, even veilig als Elayne achter de muren van Caemlin. Tai’daishar stampte met een hoef en schudde met zijn hoofd, ongeduldig om op weg te gaan. Rhand klopte de grote zwarte op de hals. De hengst kon in minder dan een uur aan de grens zijn, maar ze gingen vandaag richting het westen. Een stukje naar het westen, straks.

Hij moest indruk maken tijdens de bijeenkomst vandaag, en hij had zijn kleding zorgvuldig uitgekozen. De Zwaardenkroon stond op zijn hoofd, maar niet enkel om indruk te maken. De helft van de zwaardjes tussen de brede band van laurierbladeren wees omlaag en maakte het ding onprettig om te dragen. Ze herinnerden de drager steeds aan het gewicht, in goud en in verantwoordelijkheid. Een barstje in een van die laurierbladeren sneed in zijn slaap en herinnerde hem aan de strijd tegen de Seanchanen, toen het barstje was ontstaan. Een strijd die hij verloren had toen hij zich dat niet kon veroorloven. Zijn donkergroene zijden jas was met gouddraad op de mouwen, schouders en hoge kraag geborduurd, zijn zwaardriem zat dicht met een met goud ingelegde gesp in de vorm van een draak en hij had de Drakenstaf in zijn hand, een speerpunt van twee voet lang met een lange groen-witte kwast onder de gepolijste stalen punt. Als de Dochter van de Negen Manen die herkende als deel van een Seanchaanse speer, moest ze ook de draken opmerken die door Speervrouwen rondom in het heft waren gesneden. Vandaag droeg hij geen handschoenen. De drakenkoppen met gouden manen op de ruggen van zijn handen glansden metalig in het zonlicht. Hoe hoog haar rang onder de Seanchanen ook was, ze zou weten wie ze voor zich had. Een stommeling. Lews Therins woeste gelach weerkaatste door zijn hoofd. Een stommeling die in een valstrik trapt. Rhand negeerde de waanzinnige. Misschien was het een valstrik, maar hij was klaar om ervandoor te gaan als dat zo was. Het was het risico waard. Hij had deze wapenstilstand nodig. Hij kon de Seanchanen vernietigen, maar tegen welke prijs in bloed, en hoeveel tijd zou dat kosten, tijd die hij niet had? Hij keek weer naar het noorden. De lucht boven Andor was helder, op een paar hoge witte wolken na, voorbij drijvende flarden. De Laatste Slag was nabij. Hij moest het risico nemen. Min, die in de buurt met de leidsels van haar grijze merrie speelde, voelde zich zelfingenomen, en dat ergerde hem. Ze had hem tijdens een zwak ogenblik een belofte ontfutseld en weigerde hem los te laten. Hij kon die belofte gewoon breken. Hij zou hem gewoon moeten breken. Ze keek naar hem alsof ze zijn gedachten gehoord had. Haar gezicht, omlijst door donkere schouderlange krulletjes, stond uitgestreken, maar door de binding kwam plotseling argwaan en iets van boosheid. Ze probeerde beide te onderdrukken, maar ze prutste bij haar polsen zoals ze deed wanneer ze haar messen controleerde. Natuurlijk zou ze die niet op hem gebruiken. Natuurlijk niet. De liefde van een vrouw kan gewelddadig zijn, mompelde Lews Therin. Soms doen ze een man meer kwaad dan ze denken, meer dan de bedoeling was. Soms spijt bet ze zelfs naderhand. Hij klonk nu samenhangend, maar Rhand onderdrukte de stem. ‘Je moet ons verder weg laten verkennen, Rhand Altor,’ zei Nandera. Zij en de ruim twintig andere Speervrouwen op de spaarzaam beboste heuvel droegen hun zwarte sluiers. Sommige hadden hun boog in de handen en pijlen aangezet. De andere Speervrouwen bevonden zich tussen de bomen ver van de heuvel vandaan en stonden op de uitkijk, alert op onplezierige verrassingen. ‘Het land is helemaal tot aan het landhuis vrij, maar toch ruikt dit voor mij naar een valstrik.’ Ooit had ze moeite gehad met woorden als ‘landhuis’ en ‘huis’. Maar ze was nu al een hele tijd in de natlanden.

‘Nandera spreekt de waarheid,’ mompelde Alivia chagrijnig, en stuurde haar gespikkelde ruin dichter naar hem toe. Blijkbaar was de goudharige vrouw nog steeds ontstemd dat ze niet met hem meeging, maar het was gewoon onmogelijk vanwege de manier waarop ze in Tyr had gereageerd op het horen van de tongval uit haar eigen land. Ze gaf toe dat ze erdoor van streek was geweest, maar beweerde dat het kwam doordat het zo onverwachts was geweest. Hij kon het echter niet wagen. ‘Je kunt niemand van het Hoge Bloed vertrouwen, vooral geen dochter van de keizerin, moge ze...’ Ze liet haar mond dichtvallen en streek onnodig haar donkerblauwe rokken glad, grimassend over wat ze bijna had gezegd. Hij vertrouwde haar letterlijk met zijn leven, maar haar instincten waren te diep geworteld om haar oog in oog te laten staan met de vrouw die hij zou ontmoeten. Door de binding kwam nu boosheid, zonder pogingen die te onderdrukken. Min hield er niet van als Alivia zo dicht bij hem kwam.

‘Volgens mij ruikt het ook naar een valstrik,’ zei Bashere, en legde zijn gekromde zwaard wat losser in de schede. Hij was eenvoudig gekleed in een gepoetste helm en borstplaat, zijn grijze zijden jas was het enige waarin hij afweek van de eenentachtig Saldeaanse lansiers die rond de heuvel verspreid stonden. Zijn dikke, omlaag krullende snorrenbaarden stonden bijna rechtop achter de tralies van zijn helm. ik zou tienduizend kronen geven om te weten hoeveel soldaten ze daar heeft. En hoeveel damane. Die Dochter van de Negen Manen is de erfgename van hun troon, man.’ Hij was geschokt geweest toen Alivia dat vertelde. Niemand in Ebo Dar had het tegen hem gezegd, alsof het niet belangrijk was. ‘Ze kunnen wel beweren dat hun domein ver ten zuiden van hier eindigt, maar je kunt ervan uitgaan dat ze minstens een klein leger bij zich heeft om voor haar veiligheid te waken.’

‘En als je verkenners dat leger vinden,’ antwoordde Rhand kalm, ‘kunnen we er dan zeker van zijn dat ze niet worden gezien?’ Nandera maakte een minachtend geluid. ‘Je kunt maar beter niet aannemen dat jij de enige bent met ogen,’ zei hij tegen haar. ‘Als ze denken dat we van plan zijn hen aan te vallen of die vrouw te ontvoeren, valt alles in duigen.’

Misschien hadden ze daarom hun geheim bewaard. De keizerlijke erfgename zou een verleidelijker ontvoeringsdoelwit zijn dan een ‘eenvoudige’ hooggeplaatste edelvrouwe. ‘Houden jullie nu maar gewoon de wacht zodat ze ons niet verrassen. Als alles misgaat, Bashere, weet je wat je moet doen. Bovendien heeft ze misschien een leger, maar dat heb ik ook, en niet zo’n kleintje.’ Bashere knikte. Het was druk op de heuveltop, met Saldeanen en Speervrouwen, Asha’man en Aes Sedai met hun zwaardhanden, alles bij elkaar meer dan vijfentwintig, een even formidabele groep als een klein leger. Ze bewogen zich met verrassend veel gemak en weinig uiterlijke tekenen van spanning. O, Toveine, een kleine Rode zuster met een koperkleurige huid, keek wel boos naar Logain, maar Gabrelle, een zwoele Bruine met groene ogen, praatte heel gezellig met hem, misschien zelfs wel een beetje koket. Dat was misschien de reden voor Toveines boze blikken, hoewel ze het waarschijnlijk eerder afkeurde dan er jaloers op was. Adrielle en Kurin hadden een arm om elkaars middel geslagen, hoewel zij groter was en boven de Domani Asha’man uit kwam, en mooi terwijl hij gewoontjes was met grijzende slapen. Bovendien had hij de Grijze zuster tegen haar wil gebonden.

Beldeine, die de stola nog maar zo kort had dat ze eruitzag als een gewone Saldeaanse met schuinstaande bruine ogen, stak af en toe haar hand uit om Manfor aan te raken, en hij glimlachte dan telkens naar haar. Hij was vreselijk geschrokken toen ze hem gebonden had, maar schijnbaar was de geelharige man daar zeer toe bereid geweest. Ze hadden geen van beiden Rhand om zijn mening gevraagd over die binding.

Het vreemdst van iedereen waren mogelijk wel Jenare, bleek en gezet in een grijs rijgewaad met rood borduursel op de rokken, en Kajima, een klerkachtige kerel van middelbare leeftijd die zijn haar droeg zoals Narishma, in twee vlechten met zilveren klokjes aan de uiteinden. Ze lachte om iets wat Kajima zei, en mompelde iets waardoor hij weer moest lachen. Een Rode die stond te grappen met een man die kon geleiden! Misschien had Taim een verandering ten goede teweeggebracht, wat hij ook van plan was geweest. En misschien leefde Rhand Altor ook in een droom. Aes Sedai waren beroemd om hun verhulling. Maar kon een Rode zoveel verhullen? Niet iedereen was in een goede stemming vandaag. Ayako’s ogen leken bijna zwart toen ze naar Rhand loerde, maar gezien wat er met een zwaardhand gebeurde als zijn Aes Sedai overleed, had de kleine Witte zuster met de donkere huid reden om te vrezen voor Sandomere, die mogelijk het gevaar tegemoet ging. De Asha’manbinding verschilde in sommige opzichten van de zwaardhandbinding, maar in andere was ze hetzelfde, en niemand wist nog wat de dood van een Asha’man voor gevolgen had voor de vrouw die hij had gebonden. Elza fronste ook naar Rhand, met een hand op de schouder van haar lange, slanke zwaardhand Fearil, alsof ze de riem van een waakhond vasthad en overwoog hem los te laten. Niet om hem op Rhand af te sturen, zeker niet, maar hij was bezorgd om anderen van wie ze misschien dacht dat ze hem bedreigden. Hij had haar daarover bevelen gegeven, en haar eed zou ervoor moeten zorgen dat ze gehoorzaamde, maar Aes Sedai vonden altijd overal wel mazen in. Merise sprak streng tegen Narishma, terwijl haar andere twee zwaardhanden te paard een stukje verderop stonden. De manier waarop de vrouw met het strakke gezicht gebaarde terwijl ze sprak, dicht bij hem zodat ze zachtjes kon praten, was duidelijk. Ze gaf hem ergens aanwijzingen over. Rhand hield daar niet van onder de omstandigheden, maar hij kon er waarschijnlijk weinig aan doen. Merise had geen geloften afgelegd, en ze zou hem negeren als het over een van haar zwaardhanden ging. Of over veel andere dingen, eigenlijk.

Cadsuane keek ook naar Rhand. Zij en Nynaeve droegen al hun ter’angreaaljuwelen. Nynaeve straalde heel verdienstelijk de Aes Sedai-kalmte uit. Ze scheen dat veel te oefenen sinds ze Lan had weggestuurd naar waar dan ook. Ze hield de halve heuveltop tussen haar gezette bruine merrie en de gespikkelde van Cadsuane. Nynaeve zou het nooit toegeven, maar ze was bang voor Cadsuane. Logain kwam aanrijden en stopte tussen Rhand en Bashere, en zijn zwarte ruin danste. Het paard had bijna precies dezelfde kleur als zijn jas en mantel.

‘De zon staat bijna recht boven ons,’ zei hij. ‘Tijd om te gaan?’ Het was niet echt een vraag. De man had een hekel aan bevelen opvolgen. Hij wachtte niet op antwoord. ‘Sandomere!’ riep hij luid. ‘Narishma!’

Merise hield Narishma nog even vast om hem aanwijzingen te geven voor ze hem liet gaan, waar Logain een boos gezicht om trok. De zongebruinde Narishma met zijn donkere vlechten met klokjes zag er jaren jonger uit dan Rhand, hoewel hij eigenlijk een paar jaar ouder was. Hij zat zo recht als een zwaard op zijn grijsbruine paard en knikte naar Logain als naar een gelijke, wat hem nog een boze blik opleverde. Sandomere sprak zachtjes met Ayako voordat hij op zijn schimmel klom, en ze raakte zijn dij aan zodra hij in het zadel zat. Vergeleken bij zijn rimpels, zijn wijkende haargrens en zijn geoliede grijzende puntbaard, zag zij er jeugdig uit in plaats van leeftijdloos. Hij droeg de rood met gouden draak op zijn hoge zwarte kraag, samen met het zilveren zwaard. Elke Asha’man droeg die, zelfs Manfor. Hij was nog maar pasgeleden tot Toegewijde verheven, maar hij was een van de eersten geweest die naar de Zwarte Toren kwamen, voor er zelfs maar een Zwarte Toren was. De meeste mannen die tegelijk met hem waren begonnen, waren dood. Zelfs Logain had niet ontkend dat hij het verdiende. Logain had genoeg verstand om niet naar Cadsuane of Nynaeve te roepen, maar ze sloten zich toch bij Rhand aan en gingen aan weerszijden van hem staan. Allebei keken ze hem kort aan, hun gezichten zo glad dat ze overal wel aan konden denken. Hun blikken kruisten elkaar en Nynaeve keek snel de andere kant uit. Cadsuane snoof lichtjes. Min kwam ook. Zijn ‘één meer’ om de eer in evenwicht te brengen. Een man moest nooit beloftes doen in bed. Hij deed zijn mond open en zij trok een wenkbrauw op, terwijl ze hem heel direct aankeek. De binding leek vervuld van... iets gevaarlijks. ‘Jij blijft achter me zodra we er zijn,’ zei hij tegen haar, helemaal niet wat hij van plan was geweest te zeggen.

Het gevaar vervaagde naar iets wat hij was gaan herkennen als liefde. Er kwam ook droog vermaak door de binding, om de een of andere reden. ‘Dat zal ik doen als ik het wil, jij wollige herder,’ zei ze met meer dan een beetje wrangheid, alsof de binding hem haar werkelijke gevoelens niet liet weten. Alsof die gewoon al niet moeilijk genoeg te ontcijferen waren.

‘Als we dan zo dom gaan doen, laten we het dan maar doen,’ zei Cadsuane ferm, en spoorde haar donkere gespikkelde paard aan, de heuvel af.

Even voorbij de heuvel verschenen er boerderijen langs een kronkelende zandweg door het bos, hard aangestampt door lange jaren van gebruik maar met een laagje modder door de laatste regenbui. De schoorstenen van stenen huizen met rieten daken rookten waar mensen bezig waren met de bereiding van het middagmaal. Bij sommige ervan zaten meisjes en vrouwen in de zon aan hun spinnewielen. Mannen in ruwe jassen liepen over de ommuurde akkers en controleerden hun gewassen, terwijl jongens onkruid wiedden. Op de weilanden liepen bruin met witte koeien of zwartstaartschapen, meestal in de gaten gehouden door een of twee jongens met bogen of slingers. Er waren wolven en luipaarden hier in de bossen, en andere beesten die wel hielden van rund- en schapenvlees. Sommige mensen hielden een hand boven hun ogen om naar de voorbijgangers te turen, ongetwijfeld nieuwsgierig naar wie die mooi geklede mensen waren die vrouwe Deirdru kwamen bezoeken. Er kon vast geen andere reden zijn voor hun aanwezigheid; ze gingen richting het landhuis en verder was er niets belangrijks in de buurt. Niemand scheen van streek of bang te zijn; iedereen ging gewoon door met zijn dagelijkse werk. Geruchten over een leger in de regio zouden hen zeker van streek hebben gemaakt, en dergelijke geruchten verspreidden zich als een lopend vuurtje. Vreemd. De Seanchanen konden niet Reizen en ergens aankomen zonder dat dat nieuws hen voor was. Het was heel vreemd.

Hij voelde dat Logain en de twee andere mannen saidin grepen en zich ermee vulden. Logain hield bijna evenveel saidin vast als hij zelf had gekund, Narishma en Sandomere iets minder. Zij waren echter de sterksten van de andere Asha’man, en ze waren allebei in Dumais Bron geweest. Logain had bewezen dat hij kon standhouden op andere plaatsen, bij andere veldslagen. Als dit een valstrik was, dan zouden ze daar klaar voor zijn, en de andere partij zou het pas weten als het te laat was. Rhand reikte niet naar de Bron. Hij voelde Lews Therin in zijn hoofd wachten. Dit was niet het tijdstip om de waanzinnige een kans te geven de Kracht te grijpen. ‘Cadsuane, Nynaeve, jullie kunnen maar beter nu de Bron omhelzen,’ zei hij. ‘We komen in de buurt.’

‘Ik omhels saidar al sinds op die heuvel,’ zei Nynaeve. Cadsuane snoof en keek hem aan alsof hij een stommeling was. Rhand onderdrukte een grimas. Hij voelde geen getintel, geen kippenvel op zijn huid. Ze hadden hun vaardigheid verborgen, en daarmee was hij afgeschermd en kon hij de Kracht in hen niet voelen. Mannen hadden maar weinig voordelen gehad ten opzichte van vrouwen als het op geleiden aankwam, maar nu waren ze die ook nog kwijt, terwijl de vrouwen die van hen behielden. Sommige Asha’man probeerden erachter te komen hoe ze konden nadoen wat Nacelle had gecreëerd, probeerden een weving te vinden waarmee ze de wevingen van vrouwen konden zien, maar tot nu toe was dat niet gelukt. Nou ja, dat zou iemand anders moeten doen. Hij had nu meer dan genoeg aan zijn hoofd.

Ze reden nog steeds langs boerderijen, sommige alleen op een open plek en andere in groepjes van vier of vijf. Als ze de weg ver genoeg volgden, zouden ze over een paar span bij het dorpje Koningsoversteek komen, waar een houten brug lag over een smalle rivier die de Reshalle heette. Een eind daarvoor nog liep de weg langs een grote open plek met twee hoge stenen palen aan weerszijden, hoewel er geen hekken of poorten waren. Honderd pas verderop, aan het eind van een modderige kleiweg, lag het landhuis van vrouwe Deirdru, twee verdiepingen grijze steen met een rieten dak. De enige reden dat het niet op een boerderij leek, was dankzij de palen en de twee hoge deuren aan de voorzijde. De stallen en bijgebouwen hadden hetzelfde praktische uiterlijk, stevig en onversierd. Er was niemand te zien; geen stalknechten, geen bediende onderweg om eieren te halen, geen mannen op de akkers langs de weg. Er kwam geen rook uit de hoge schoorstenen van het huis. Het rook er inderdaad naar een valstrik. Maar het landschap was rustig en de boeren onaangedaan. Er was maar één manier om erachter te komen.

Rhand stuurde Tai’daishar tussen de palen door, en de anderen volgden. Min trok zich niets aan van zijn waarschuwing. Ze duwde haar grijze tussen Tai’daishar en Nynaeves merrie in en grijnsde naar hem. Door de binding kwam zenuwachtigheid, maar ze grijnsde! Toen hij halverwege het pad naar het huis was, gingen de deuren open en kwamen er twee vrouwen naar buiten. De een droeg donkergrijs, de ander blauw met rode vlakken op haar borst en rokken tot op haar enkels. Er glinsterde zonlicht op het zilverachtige leidsel waarmee ze verbonden waren. Er verschenen er nog twee, en nog twee, tot er drie paren in een rij stonden aan weerszijden van de deur. Toen hij op twee derde van het pad was, stapte er nog een vrouw in de deuropening, heel donker en heel klein, gekleed in een wit gewaad met plooien, haar hoofd bedekt met een doorzichtige sjaal die over haar gezicht viel. De Dochter van de Negen Manen. Ze was aan Bashere beschreven, zelfs tot aan haar geschoren hoofd. Er gleed een spanning uit zijn schouders weg waarvan hij zich niet eens bewust was geweest. Ze was hier echt, dus kon het geen valstrik zijn. De Seanchanen zouden de erfgename van hun troon niet op het spel zetten met zoiets gevaarlijks. Hij hield zijn paard in en steeg af. ‘Een van hen geleidt,’ zei Nynaeve net luid genoeg om te verstaan, terwijl ze uit het zadel klom. ik zie niets, dus verbergt ze haar vaardigheid en heeft de weving omgekeerd – en ik vraag me af hoe de Seanchanen dat hebben geleerd! – maar ze geleidt. Slechts één van hen; er is niet voldoende voor hen beiden.’ Haar ter’angreaal kon niet bepalen of er saidin of saidar werd geleid, maar het was waarschijnlijk geen man.

Ik zei je toch dat het een valstrik was, kreunde Lews Therin. Ik zei het toch!

Rhand deed alsof hij zijn zadelriem controleerde. ‘Kun je bepalen wie het is?’ vroeg hij zachtjes. Hij reikte nog steeds niet naar saidin. Het viel niet te voorspellen wat Lews Therin zou doen in deze omstandigheden, als hij het voor elkaar kreeg om de leiding weer over te nemen. Logain prutste ook met zijn zadelriem, en Narishma keek toe terwijl Sandomere een van de hoeven van de schimmel nakeek. Ze hadden het gehoord. De kleine vrouw wachtte in de deuropening, heel stil maar ongetwijfeld ongeduldig en waarschijnlijk beledigd door hun schijnbare belangstelling voor hun paarden. ‘Nee,’ antwoordde Cadsuane grimmig. ‘Maar daar kan ik iets aan doen. Zodra we dichterbij zijn.’ Haar gouden haarversieringen zwaaiden heen en weer terwijl ze haar mantel achterovergooide alsof ze een zwaard onthulde.

‘Blijf achter me,’ zei hij tegen Min, en tot zijn opluchting knikte ze. Ze had een lichte frons op haar voorhoofd en er kwam ongerustheid door de binding. Maar geen angst. Ze wist dat hij haar zou beschermen.

Hij liet de paarden staan en liep naar de sul’dam en damane, met Cadsuane en Nynaeve aan weerszijden van hem. Logain, met zijn hand op zijn zwaardgevest alsof dat zijn werkelijke wapen was, beende mee aan de andere zijde van Cadsuane, en Narishma en Sandomere liepen naast Nynaeve. De kleine donkere vrouw begon langzaam naar hen toe te lopen, waarbij ze haar rokken omhooghield van de vochtige grond.

Plotseling, op niet meer dan tien pas afstand... flikkerde ze. Even was ze groter dan de meeste mannen, helemaal in het zwart gekleed, verbazing op haar gezicht, en hoewel ze de sluier nog droeg was haar hoofd bedekt met kortgeknipt, golvend zwart haar. Een tel later keerde de kleine vrouw terug, haar voetstappen weifelend terwijl ze haar witte rokken losliet. Toen volgde er nog een flikkering en stond de lange donkere vrouw er weer, haar gezicht verwrongen van woede achter haar sluier. Hij herkende dat gezicht, hoewel hij het zelf nooit eerder gezien had. Lews Therin wel, en dat was genoeg. ‘Semirhage,’ zei hij geschrokken, en plotseling leek alles tegelijk te gebeuren.

Hij reikte naar de Bron en merkte dat Lews Therin er ook naar graaide, en ze worstelden met elkaar om de eerste te zijn. Semirhage wapperde met haar hand, en een kleine vuurbol schoot vanuit haar vingertoppen op hem af. Misschien riep ze iets, een bevel. Hij kon niet opzij springen, want daar stond Min. Hij probeerde woest saidin te grijpen en stak wanhopig de hand op met daarin de Drakenstaf.

De wereld leek te ontploffen in vuur.

Hij lag met zijn wang tegen de vochtige grond gedrukt, besefte hij. Er dreven zwarte vlekjes voor zijn ogen en alles leek een beetje wazig, alsof hij door water keek. Waar was hij? Wat was er gebeurd? Zijn hoofd voelde vol met wol. Iets stak hem tussen de ribben. Zijn zwaardgevest. De oude wonden vormden een harde knoop van pijn even daarboven. Langzaam besefte hij dat hij naar de Drakenstaf keek, of wat ervan over was. De speerpunt en een paar duim verkoold hout lagen drie pas verderop. Kleine dansende vlammetjes vraten aan de lange kwast. De Zwaardenkroon lag daarachter. Plotseling voelde hij dat er saidin werd geleid. Zijn huid was een en al kippenvel. Het landhuis. Semirhage! Hij probeerde overeind te komen en stortte met een woeste kreet weer neer. Langzaam trok hij zijn linkerarm, die één bal van pijn was, naar voren zodat hij zijn hand kon zien. Waar zijn hand was geweest. Er was alleen een verwrongen, zwartgeblakerde puinhoop van over. Een stomp die uit een mouw stak waar dunne sliertjes rook af kwamen. Maar om hem heen werd nog steeds de Kracht geleid. Zijn mensen vochten voor hun leven. Misschien delfden ze wel het onderspit. Min! Hij worstelde zich overeind, maar viel weer.

Min kroop naar hem toe alsof ze was geroepen door zijn gedachten aan haar. Ze probeerde hem te beschermen met haar lichaam, besefte hij. De binding was vol medeleven en pijn. Geen lichamelijke pijn. Hij zou het weten als ze ook maar het kleinste letsel had. Ze voelde pijn voor hem. ‘Lig stil,’ zei ze. ‘Je bent... Je bent gewond.’

‘Weet ik,’ zei hij hees. Weer reikte hij naar saidin, en wonder boven wonder probeerde Lews Therin deze keer niet tussenbeide te komen. De Kracht vulde hem, en dat gaf hem de kracht om zich met één hand overeind te duwen. Onderwijl bereidde hij een aantal heel akelige wevingen voor. Min trok zich niets aan van zijn modderige jas en greep zijn goede arm vast alsof ze hem overeind wilde houden. Maar het gevecht was voorbij.

Semirhage stond stijfjes met haar armen langs haar zijden, haar rokken tegen haar benen geduwd, ongetwijfeld omgeven door stromen Lucht. Het heft van een van Mins messen stak uit haar schouder en ze was ook afgeschermd, maar haar donkere, mooie gezicht stond minachtend. Ze was eerder een gevangene geweest, korte tijd, tijdens de Oorlog van de Schaduw. Ze was ontsnapt uit hoogbewaking door haar cipiers zodanig angst aan te jagen dat zij haar uiteindelijk naar buiten smokkelden.

Anderen waren ernstiger gewond. Een kleine donkere sul’dam en een lange lichtharige damane, verbonden door een a’dam, lagen op de grond en staarden met glazige ogen op naar de zon, en twee anderen zaten op hun knieën en hielden elkaar vast terwijl het bloed over hun gezicht liep en in hun haren kleefde. De andere paren stonden even stijf als Semirhage, en hij zag schilden om drie van de damane. Ze keken onthutst. Een van de sul’dam, een slanke, donkerharige jonge vrouw, huilde zachtjes. Narishma’s gezicht zat ook onder het bloed, en zijn jas zag er verschroeid uit. Dat gold ook voor die van Sandomere. Er stak een bot door zijn linkermouw, wit met rode vlekken, tot Nynaeve de arm met een ruk rechttrok en het bot weer op zijn plaats duwde. Hij grimaste van pijn en kreunde diep. Ze legde haar handen om zijn arm over de breuk en even later boog hij zijn arm en bewoog hij zijn vingers, dankjewel mompelend. Logain leek ongeschonden, evenals Nynaeve en Cadsuane, die naar Semirhage keek zoals een Bruine zuster naar een uitheems dier zou kijken dat ze nog nooit had gezien.

Plotseling gingen er overal rondom het landhuis Poorten open, waar bereden Asha’man en Aes Sedai met zwaardhanden, gesluierde Speervrouwen en Bashere voor aan de rij ruiters uit kwamen. Een Asha’man en Aes Sedai in een cirkel van twee konden een Poort maken die veel groter was dan die Rhand in zijn eentje kon maken. Dus iemand had het signaal weten te geven, een rode zonnekrans in de hemel. Elke Asha’man was vervuld van saidin, en Rhand nam aan dat de Aes Sedai vervuld waren van saidar. De Speervrouwen begonnen zich tussen de bomen te verspreiden.

‘Aghan, Hamad, doorzoek het huis!’ schreeuwde Bashere. ‘Matoun, stel de lansiers op! Hun soldaten komen zo snel ze kunnen!’ Twee soldaten staken hun lansen in de grond, trokken hun zwaarden en renden naar binnen, terwijl de anderen zich in twee rijen opstelden. Ayako sprong uit haar zadel en rende naar Sandomere toe, en ze nam niet eens de moeite om haar rokken uit de modder te houden. Merise reed naar Narishma toe voordat ze recht voor hem afsteeg en zonder een woord te zeggen zijn hoofd in haar handen nam. Hij maakte een spastische beweging, boog zijn rug en trok bijna zijn hoofd uit haar handen terwijl ze hem heelde. Ze was niet zo goed in Nynaeves methode van Heling.

Nynaeve negeerde de chaos, pakte met bebloede handen haar rokken bijeen en haastte zich naar Rhand toe. ‘O, Rhand,’ zei ze toen ze zijn arm zag, ‘het spijt me zo. Ik... Ik doe wat ik kan, maar ik kan het niet meer zo maken als het was.’ Haar ogen waren vervuld van verdriet.

Zwijgend stak hij zijn linkerarm uit. Hij bonkte van pijn. Vreemd genoeg voelde hij zijn hand gewoon nog. Hij had het gevoel dat hij een vuist moest kunnen maken, terwijl de vingers er niet meer waren. Zijn kippenvel nam toe terwijl ze dieper putte uit saidar, de rooksliertjes verdwenen van zijn mouw en ze greep zijn arm boven de pols vast. Zijn hele arm begon te tintelen en de pijn trok weg. Langzaam werd de verkoolde huid vervangen door gladde huid die leek te smelten, tot de stomp waaraan zijn hand had gezeten bedekt was. Het was wonderlijk om te zien. De rood met gouden draak groeide ook weer aan, zo ver mogelijk, en eindigde in een stuk van de gouden manen. Hij voelde zijn hand nog steeds. ‘Het spijt me zo,’ herhaalde Nynaeve. ‘Laat me schouwen of je nog meer letsel hebt.’ Ze vroeg het, maar wachtte natuurlijk niet op antwoord. Ze nam zijn hoofd tussen haar handen en hij kreeg het koud. ‘Er is iets mis met je ogen,’ zei ze fronsend, ik durf daar niets aan te doen zonder je eerst verder te onderzoeken. De kleinste vergissing zou je blind kunnen maken. Hoe goed kun je zien? Hoeveel vingers steek ik op?’

‘Twee. Ik zie uitstekend,’ loog hij. De zwarte vlekken waren weg, maar hij zag nog steeds alles door een laagje water, en hij wilde zijn ogen samenknijpen tegen de zon die tien keer zo helder leek dan voorheen. De oude wonden in zijn zij vertrokken van pijn. Bashere sprong van zijn gedrongen paard en keek fronsend naar de stomp van zijn linkerarm. Hij maakte zijn helm los, zette hem af en stak hem onder zijn arm. ‘Je leeft tenminste nog,’ zei hij nors. ik heb wel ernstiger kwetsuren gezien.’

‘Ik ook,’ zei Rhand. ik denk alleen dat ik helemaal opnieuw zal moeten leren zwaardvechten.’ Bashere knikte. Voor de meeste vormen waren twee handen nodig. Rhand bukte om de kroon van Illian op te pakken, maar Min liet zijn arm los en gaf hem snel de kroon aan. Hij zette hem op. ik zal voor allerlei handelingen nieuwe manieren moeten vinden.’

‘Je bent vast in shock,’ zei Nynaeve langzaam. ‘Je hebt een ernstige wond opgelopen, Rhand. Misschien kun je beter gaan liggen. Heer Davram, laat een van uw mannen een zadel halen om zijn voeten op te leggen.’

‘Hij is niet in shock,’ zei Min droevig. De binding was vervuld van droefenis. Ze had zijn arm weer gepakt alsof ze hem overeind wilde houden. ‘Hij is een hand kwijt, maar daar is niets aan te doen, dus heeft hij zich er al overheen gezet.’

‘Wollige stommeling,’ mompelde Nynaeve. Haar hand, nog steeds onder Sandomeres bloed, ging naar de dikke vlecht over haar schouder, maar ze bracht hem met een ruk weer omlaag. ‘Je bent ernstig gewond geraakt. Je mag best treuren. Je mag best van slag zijn. Dat is normaal!’

‘Ik heb geen tijd,’ zei hij. Mins droefenis dreigde de binding te overstromen. Licht, hij was in orde! Waarom voelde hij zich zo bedroefd? Nynaeve had het half mompelend tegen zichzelf over ‘wolkoppig’ en ‘stommeling’ en ‘koppige vent’, maar ze was nog niet klaar. ‘Die oude wonden in je zij zijn weer opengegaan,’ gromde ze bijna. ‘Je bloedt niet erg, maar je bloedt wel. Misschien kan ik daar nu eindelijk iets aan doen.’

Hoezeer ze het echter ook probeerde – en ze probeerde het drie keer – er veranderde niets. Hij voelde nog steeds een stroompje bloed langs zijn ribben lopen. De wonden waren nog steeds een bonkende kluwen van pijn. Uiteindelijk duwde hij haar hand zachtjes bij zijn zij weg.

‘Je hebt gedaan wat je kon, Nynaeve. Het is genoeg.’

‘Dwaas.’ Nu gromde ze wel. ‘Hoe kan het genoeg zijn als je nog steeds bloedt?’

‘Wie is die lange vrouw?’ vroeg Bashere. Hij begreep het tenminste. Je verspilde geen tijd aan wat je niet kon verhelpen. ‘Ze probeerden haar toch niet te laten doorgaan voor de Dochter van de Negen Manen, hè? Niet nadat ze me verteld hadden dat dat een klein vrouwtje was.’

‘Toch wel,’ antwoordde Rhand, en legde het kort uit. ‘Semirhage?’ mompelde Bashere ongelovig. ‘Hoe weet je dat zo zeker?’

‘Ze is Anath Dorje, niet... niet hoe jij haar noemde,’ zei een sul’dam met een honingkleurige huid luid in een lijzige tongval. Haar donkere ogen stonden schuin en haar haren waren met grijs doorschoten. Ze leek de oudste van de sul’dam, en de minst bange. Ze keek wel angstig, maar ze hield het goed in bedwang. ‘Ze is de Waarheidsspreker van de hoogvrouwe.’

‘Zwijg, Falendre,’ zei Semirhage kil, en keek achterom. Haar blik hield een belofte van pijn in. De Vrouwe van Pijn kwam haar beloftes na. Gevangenen hadden zelfmoord gepleegd toen ze ontdekten dat ze door haar gevangen werden gehouden, hadden soms zelfs met hun tanden of nagels hun polsslagaders opengereten. Falendre leek het echter niet te zien. ‘Je kunt mij niets bevelen,’ zei ze haatdragend. ‘Je bent niet eens so’jhin.’

‘Hoe weet je dat zo zeker?’ wilde Cadsuane van Rhand weten. De gouden manen, sterren, vogels en vissen wiebelden toen ze haar doordringende blik van Rhand naar Semirhage en weer terug liet gaan. Semirhage bespaarde hem de moeite van het bedenken van een leugen. ‘Hij is waanzinnig,’ zei ze koel. Ze stond daar zo stijf als een standbeeld, met Mins mes nog onder haar sleutelbeen en de voorzijde van haar zwarte gewaad glanzend van het bloed, en ze leek wel een koningin op haar troon. ‘Graendal kan het beter uitleggen dan ik. Waanzin was haar specialiteit. Ik zal het echter proberen. Je hebt toch wel gehoord van mensen die stemmen in hun hoofd horen? Soms, heel soms, zijn de stemmen die ze horen de stemmen van vorige levens. Lanfir beweerde dat deze jongeman hier dingen wist uit onze eigen Eeuw, dingen die alleen Lews Therin Telamon kon weten. Het is duidelijk dat hij Lews Therins stem hoort. Het maakt niet uit dat die stem echt is. Sterker nog, dat maakt het erger. Zelfs Graendal kon meestal geen re-integratie bewerkstelligen bij iemand die een echte stem hoorde. Ik heb begrepen dat de gang naar een fatale waanzin... abrupt kan zijn.’ Haar lippen krulden zich in een glimlach die haar donkere ogen niet bereikte.

Keken ze nu anders naar hem? Logains gezicht was een gebeeldhouwd masker, onpeilbaar. Bashere keek alsof hij het nog steeds niet kon geloven. Nynaeves mond hing open en haar ogen waren groot. De binding... Lange tijd was de binding vervuld van... verdoofdheid. Hij wist niet of hij het zou kunnen verdragen als Min zich van hem afkeerde. Als ze dat deed, zou dat voor haar het allerbeste zijn. Maar de verdoofdheid maakte plaats voor medeleven en vastberadenheid zo sterk als bergen, en een liefde die zo warm was dat hij zijn handen eraan had kunnen warmen. Haar greep op zijn arm versterkte, en hij probeerde een hand over die van haar te leggen. Te laat bedacht hij zich en trok met een ruk de stomp van zijn hand weer weg, maar hij had haar er al mee aangeraakt. Niets in de binding flakkerde ook maar eventjes.

Cadsuane liep dichter naar de lange vrouw toe en keek naar haar op. Het scheen haar niet meer van haar stuk te brengen om tegenover een Verzaker te staan dan tegenover de Herrezen Draak. ‘Je bent erg kalm voor een gevangene. Je ontkent het niet maar geeft bewijzen tegen jezelf.’

Semirhage verplaatste die kille glimlach van Rhand naar Cadsuane. ‘Waarom zou ik mezelf ontkennen?’ Van elk woord droop de trots, ik ben Semirhage.’

Iemand haalde geschrokken adem en enkele sul’dam en damane begonnen te trillen en te huilen. Een sul’dam, een knappe vrouw met blond haar, gaf plotseling over en bevuilde zichzelf. Een andere, stevig en donker, keek alsof ze hetzelfde ging doen. Cadsuane knikte alleen, ik ben Cadsuane Melaidhrin. Ik kijk uit naar lange gesprekken met jou.’ Semirhage sneerde. Het had haar nooit aan moed ontbroken.

‘We dachten dat ze de hoogvrouwe was,’ zei Falendre haastig, maar tegelijkertijd haperend. Ze klapperde bijna met haar tanden, maar dwong zichzelf tot spreken. ‘We dachten dat we geëerd werden. Ze bracht ons naar een kamer in het Tarasinpaleis waar een... gat in de lucht was, en toen we daardoorheen stapten waren we hier. Ik zweer het op mijn ogen! We dachten dat ze de hoogvrouwe was.’

‘Dus er komt geen leger op ons af,’ zei Logain. Aan zijn toon was niet te horen of hij opgelucht of teleurgesteld was. Hij liet een stukje van zijn zwaard zien en duwde het toen ruw weer terug in de schede. ‘Wat doen we met hen?’ Hij knikte in de richting van de sul’dam en damane. ‘Sturen we ze naar Caemlin zoals de anderen?’

‘We sturen ze terug naar Ebo Dar,’ zei Rhand. Cadsuane draaide zich om en staarde hem aan. Haar gezicht was een masker van Aes Sedai-sereniteit, maar hij betwijfelde of ze vanbinnen ook maar een beetje sereen was. Het beteugelen van damane was een gruwel die Aes Sedai persoonlijk opvatten. Nynaeve was allesbehalve sereen. Haar ogen stonden kwaad, ze greep haar vlecht in een stijve, bloedige vuist en deed haar mond open, maar hij was haar voor. ik heb deze wapenstilstand nodig, Nynaeve, en die draait op niets uit als we deze vrouwen gevangennemen. Niet tegenspreken. Zo zouden ze het noemen, de damane ook, en dat weet je evengoed als ik. Ze kunnen daar vertellen dat ik de Dochter van de Negen Manen wil ontmoeten. De erfgename van de troon is de enige die een wapenstilstand kan laten standhouden.’

‘Het bevalt me nog steeds niet,’ zei ze ferm. ‘We kunnen de damane vrijlaten. De anderen kunnen evengoed een boodschap overbrengen.’ De damane die nog niet huilden, barstten nu ook in tranen uit. Sommige smeekten hun sul’dam hen te redden. Nynaeves gezicht werd een beetje groen, maar ze stak haar handen op en liet het erbij.

De twee soldaten die Bashere het huis in had gestuurd kwamen naar buiten, jongemannen die met een rollende gang liepen, meer gewend aan het zadel dan aan hun eigen voeten. Hamad had een dikke zwarte baard die tot onder de rand van zijn helm kwam en een litteken op zijn gezicht. Aghan had een dikke snor zoals Bashere, en droeg een eenvoudige houten kist zonder deksel onder zijn arm. Ze maakten een buiging voor Bashere terwijl ze met hun vrije hand hun zwaarden uit de weg duwden.

‘Het huis is verlaten, Heer,’ zei Aghan, ‘maar er ligt in meerdere kamers geronnen bloed op de tapijten. Het ziet eruit als een slachthuis, Heer. Ik denk dat degene die hier woonde dood is. Dit stond bij de voordeur. Het zag er niet uit alsof het er hoorde, dus heb ik het maar meegebracht.’ Hij stak de kist uit. Er lagen een opgerolde a’dam en een aantal ringen van geschakeld zwart metaal in, sommige groot en andere klein.

Rhand reikte er met zijn linkerhand naar voordat hij weer bij zinnen kwam. Min zag het en liet zijn rechterarm los zodat hij een handvol van de zwarte metalen dingen kon pakken. Nynaeve hield geschrokken haar adem in. ‘Weet je wat dit zijn?’ vroeg hij.

‘Het zijn a’dam voor mannen,’ zei ze boos. ‘Egeanin zei dat ze dat ding in zee zou gooien! We vertrouwden haar, maar ze heeft ze door iemand laten namaken!’

Rhand liet de dingen weer in de kist vallen. Het waren zes grotere ringen en vijf zilverachtige leidsels. Semirhage was voorbereid, op wie hij ook meebracht. ‘Ze dacht echt dat ze ons allemaal gevangen kon nemen.’ Die gedachte had hem de rillingen moeten bezorgen. Hij had het gevoel alsof Lews Therin huiverde. Niemand wilde in Semirhages handen vallen.

‘Ze riep dat ze ons moesten afschermen,’ zei Nynaeve, ‘maar dat konden ze niet omdat we allemaal al de Kracht omhelsden. Als we dat niet hadden gedaan, als Cadsuane en ik onze ter’angreaal niet hadden gehad, weet ik niet wat er gebeurd zou zijn.’ Zij huiverde wél. Hij keek naar de lange Verzaker en zij staarde terug, volkomen rustig. Volkomen koud. Haar reputatie als martelaar was zo groot dat je gemakkelijk kon vergeten hoe gevaarlijk ze daarnaast nog was. ‘Bind de schilden om de anderen af zodat ze over een paar uur loslaten, en stuur ze naar ergens in de buurt van Ebo Dar.’ Even dacht hij dat Nynaeve weer bezwaar wilde maken, maar ze gaf enkel een ruk aan haar vlecht en draaide zich om.

‘Wie ben jij dat je een ontmoeting vraagt met de hoogvrouwe?’ wilde Falendre weten. Om de een of andere reden benadrukte ze die titel.

‘Mijn naam is Rhand Altor. Ik ben de Herrezen Draak.’ Als ze al huilden na het horen van Semirhages naam, jankten ze toen ze die van hem hoorden.

Met zijn ashandarei over zijn zadel stuurde Mart Pips de duisternis tussen de bomen in en wachtte, omringd door tweeduizend bereden kruisboogschutters. De zon was net onder en de gebeurtenissen zouden zich nu moeten ontvouwen. De Seanchanen zouden vanavond op zes plaatsen worden aangevallen. Sommige van die aanvallen zouden klein zijn, andere niet zo klein, maar allemaal hard. Het maanlicht dat door de takken boven hem filterde gaf net genoeg licht om Tuons schemerige gezicht te zien. Ze had erop gestaan bij hem te blijven, wat betekende dat Selucia natuurlijk aan haar zijde was en zoals gebruikelijk naar hem loerde. Er waren helaas niet genoeg schaduwen om dat te verbergen. Tuon kon niet blij zijn met wat er vanavond zou gebeuren, maar dat was niet aan haar te zien. Waar dacht ze aan? Haar gezichtsuitdrukking was die van een strenge rechter. ‘Bij je plan komt een hoop geluk kijken,’ zei Teslyn, niet voor het eerst. Zelfs in de schaduwen zag haar gezicht er hard uit. Ze verschoof in haar zadel en schikte haar mantel. ‘Het is te laat om alles te veranderen, maar dit deel kunnen we toch zeker wel laten zitten?’ Hij had liever Bethamin of Seta gehad, geen van beiden gebonden door de Drie Geloften en allebei op de hoogte van de wevingen die de damane als wapens gebruikten, iets waar de Aes Sedai doodsbang voor waren. Niet voor de wevingen, maar voor het feit dat Bethamin en Seta ze kenden. Tenminste, hij dacht dat hij hen liever had. Leilwin had botweg geweigerd tegen Seanchanen te vechten, behalve om zichzelf te verdedigen. Bethamin en Seta hadden misschien hetzelfde gedaan, of op het laatste ogenblik besloten dat ze niet tegen hun eigen landgenoten konden strijden. Hoe dan ook, de Aes Sedai hadden niet gewild dat de twee vrouwen erbij betrokken werden, en geen van beiden had nog een mond opengedaan. Die twee waren zo nederig in de buurt van Aes Sedai dat ze nog geen boe durfden roepen tegen een gans.

‘Moge de Genade op u schijnen, Teslyn Sedai, maar heer Mart hééft geluk,’ zei kapitein Mandevwin. De gedrongen eenogige man was al bij de Bond sinds de eerste dagen in Cairhien. De grijze haren op zijn hoofd, die nu verborgen gingen onder zijn groengeverfde helm, de open helm van een voetsoldaat, had hij voor die tijd al verdiend in gevechten tegen Tyr en Andor. ik kan me nog tijden herinneren dat we in de minderheid waren, met vijanden overal, en hij danste met de Bond om hen heen. Niet om weg te glippen, moet u weten, maar om ze te verslaan. Prachtige veldslagen.’

‘Een prachtige veldslag is er een die je niet hoeft te voeren,’ zei Mart, scherper dan zijn bedoeling was geweest. Hij hield niet van veldslagen. Tijdens een veldslag konden ze gaten in je prikken. Hij werd er alleen steeds bij betrokken, dat was alles. Het meeste van dat dansen had hij wél gedaan om weg te glippen. Maar vanavond zou hij niet kunnen wegglippen, en de komende dagen ook niet. ‘Ons aandeel hierin is belangrijk, Teslyn.’ Waar bleef Aludra toch, het Licht brande haar? De aanval op het bevoorradingskamp moest al in volle gang zijn, met niet al te veel slagkracht, zodat de verdedigers zouden denken dat ze wel stand konden houden tot er hulp kwam, maar voldoende om ze ervan te overtuigen dat ze hulp nodig hadden. De anderen zouden vanaf het begin op volle sterkte toeslaan, om de verdediging te overstelpen voordat ze wisten wat hun overkwam. ik ben van plan de Seanchanen te grazen te nemen, zo hard en zo snel en zo vaak dat ze moeten reageren op wat wij doen in plaats van hun eigen plannen te maken.’ Zodra hij de woorden had uitgesproken, wenste hij dat hij het anders had gezegd. Tuon boog zich naar Selucia toe, en de langere vrouw bracht haar hoofd omlaag om met haar te fluisteren. Het was te donker voor hun verdomde vingertaai, maar hij kon geen woord verstaan van wat ze zeiden. Hij kon het zich wel voorstellen. Ze had beloofd hem niet te verraden, maar ze moest wel wensen dat ze die belofte terug kon nemen. Hij had haar bij Reimon of een van de anderen moeten laten. Dan zou ze veiliger zijn geweest dan bij hem. Dat had hij kunnen doen, als hij haar vastgebonden had, haar én Selucia. En waarschijnlijk Setalle ook. Die verdomde vrouw koos nog altijd steeds Tuons kant.

Mandevwins bruingespikkelde paard stampte met een hoef, en hij klopte het dier met zijn in een handschoen gehulde hand op de hals. ‘Je kunt niet ontkennen dat er strijdgeluk bestaat als je volkomen onverwachts een zwakke plek vindt in de linies van je vijand, een plek die er niet zou moeten zijn; als de vijand zich voorbereid heeft op een aanval vanuit het noorden terwijl jij uit het zuiden komt. Dat strijdgeluk rijdt mee op uw schouder, Heer. Ik heb het gezien.’ Mart gromde en verschoof geërgerd zijn hoed. Voor elke keer dat een baander verdwaalde en op een verdomde zwakke plek in de verdediging van de vijand stuitte, waren er tien keer dat ze niet waren waar je ze verwachtte, terwijl je het wel verdomd hard nodig had. Dat was de waarheid over strijdgeluk.

‘Een groene nachtbloem,’ riep een man vanboven. ‘Twee! Allebei groen!’ Hij klom gehaast uit de boom, begeleid door krakende geluiden.

Mart zuchtte zachtjes van verlichting. De raken was onderweg naar het westen. Hij had daarop gerekend – de dichtstbijzijnde grote groep soldaten die trouw waren aan de Seanchanen was ten westen – en hij had zelfs vals gespeeld door zo ver naar het westen te rijden als hij durfde. Ook al was je er zeker van dat je tegenstander op een bepaalde manier zou reageren, dat betekende nog niet dat hij dat ook zou doen. Reimon zou nu ieder ogenblik het bevoorradingskamp aanvallen, de verdediging overvallen met een grote overmacht en zodoende dringend noodzakelijke proviand in handen krijgen. ‘Ga, Vanin,’ zei hij, en de dikke man spoorde zijn paard aan, op een draf de nacht in. Hij was natuurlijk niet sneller dan de raken, maar zolang hij maar op tijd met nieuws kwam... ‘Tijd om te gaan, Mandevwin.’

Een slanke kerel sprong het laatste stukje van een lage tak omlaag, met een kijkglas zorgvuldig onder zijn arm. Hij gaf het aan de Cairhienin.

‘Stijg op, Londraed,’ zei Mandevwin, en stak het kijkglas in de ronde leren tas die aan zijn zadel was gebonden. ‘Connl, stel de mannen op in rijen van vier.’

Na een korte rit kwamen ze op een smalle, hard aangestampte weg, kronkelend tussen lage heuvels, die Mart eerder had ontweken. Hier waren weinig boerderijen en nog minder dorpen, maar hij wilde geen geruchten hebben over grote groepen gewapende mannen. Niet tot hij daar baat bij had, in ieder geval. Nu had hij behoefte aan snelheid, en bij de taak voor vanavond konden de geruchten hem niet vooruitsnellen. De meeste boerderijen waar ze langs draafden waren donkere vormen in het maanlicht, de lampen en kaarsen al gedoofd. Het gedonder van hoeven en het gekraak van zadels waren de enige geluiden. Af en toe klonk er een ijl, hoog geroep van een nachtvogel of een uil, maar tweeduizend paarden maakten een heleboel lawaai. Ze reden door een dorpje waar alleen in een handjevol huizen met rieten daken en in de kleine stenen herberg licht brandde, maar mensen staken hun hoofd uit ramen en deuren en gaapten hen na. Ze dachten ongetwijfeld dat ze soldaten zagen die trouw waren aan de Seanchanen. Er leken in het grootste deel van Altara maar weinig anderen over te zijn. Iemand juichte, maar het was een eenzame stem. Mart reed naast Mandevwin met Tuon en Selucia achter zich, en af en toe keek hij achterom. Niet om te controleren of ze er nog wel was. Vreemd genoeg twijfelde hij niet aan haar woord dat ze niet zou ontsnappen, zelfs nu niet. En ook niet om te controleren of ze hem bijhield. De scheerder hield hem gemakkelijk bij, en zij kon goed rijden. Pips had Akein niet voor kunnen blijven zelfs al had hij het geprobeerd. Nee, hij keek gewoon graag naar haar, zelfs in het maanlicht. Misschien vooral in het maanlicht. Hij had haar de vorige avond opnieuw proberen te kussen, maar ze had hem zo hard in zijn zij gestompt dat hij eerst dacht dat hij een gebroken rib had. Maar ze had hem gekust, net voordat ze vanavond waren vertrokken. Slechts één keer, en ze had hem gemaand niet zo gretig te zijn toen hij nog een kus wilde. Die vrouw smolt in zijn armen als hij haar kuste, en veranderde in ijs zodra ze achteruit stapte. Wat moest hij daar toch van denken? Er vloog een grote uil over hun hoofd, met geruisloos bewegende vleugels. Zou ze daar een of ander voorteken in zien? Waarschijnlijk.

Hij moest niet zoveel aan haar denken, niet vanavond. Eigenlijk was hij inderdaad in zekere mate afhankelijk van het geluk. De drieduizend lansiers die Vanin had gevonden, vooral Altaranen en een paar Seanchanen, konden wel of niet degenen zijn die baas Roidelle op zijn kaart had aangetekend. Ze waren niet ver geweest van de plaats waar hij dacht dat ze waren, maar er viel niet met zekerheid te zeggen welke kant ze sindsdien op waren gegaan. Bijna zeker naar het noordoosten, richting de Malvidepas en de Molvainekloof daarachter. Schijnbaar hadden de Seanchanen, behalve op dat laatste stuk, de Lugardweg vermeden voor het verplaatsen van soldaten, ongetwijfeld om hun aantallen en bestemming te verhullen. Bijna zeker was echter nog niet helemaal zeker. Als ze niet te ver hadden gereisd, was dit de weg die ze zouden nemen om naar dat bevoorradingskamp te komen. Als. Maar als ze verder waren gereden dan hij verwachtte, gingen ze misschien over een andere weg. Het leverde geen gevaar op; alleen een verspilde nacht. Hun commandant kon ook besluiten om dwars door de heuvels te trekken. Dat zou akelig kunnen zijn als hij besloot op het verkeerde punt weer deze weg op te gaan. Ongeveer vier span voorbij het dorp kwamen ze op een plek waar twee glooiende heuvels de weg flankeerden, en Mart liet halt houden. Baas Roidelles eigen kaarten waren uitstekend, maar de kaarten die hij van andere mannen had waren ook meesterwerken. Roidelle kocht alleen de beste. Mart herkende deze plek alsof hij er eerder was geweest.

Mandevwin draaide zijn paard bij. ‘Admar, Eyndel, neem jullie mannen mee de noordelijke heuvel op. Madwin, Dongal, de zuidelijke helling. Eén op de vier houdt de paarden vast.’

‘Kluister de paarden,’ zei Mart, ‘en doe ze de voerzakken om zodat ze niet hinniken.’ Ze stonden tegenover lansiers. Als alles fout ging en ze probeerden te vluchten, zouden die lansiers hen neermaaien alsof ze op wilde zwijnen joegen. Een kruisboog haalde niet veel uit vanaf de rug van een paard, vooral niet als je probeerde te vluchten. Ze moesten hier winnen.

De Cairhienin staarde hem aan, zijn gezichtsuitdrukking onzichtbaar achter de tralies van zijn helm, maar hij aarzelde niet. ‘Kluister de paarden en doe ze de voerzakken om,’ beval hij. iedereen gaat mee.’

‘Laat er een paar de wacht houden richting het noorden en zuiden,’ zei Mart hem. ‘Het strijdgeluk kan even gemakkelijk mét als tégen je zijn.’

Mandevwin knikte en gaf het bevel. De kruisboogschutters deelden zich op en reden de dun beboste hellingen op, hun donkere jassen en dofgroene wapenrusting vervagend in de schaduwen. Gepoetste wapenrusting was mooi voor parades, maar het kon evengoed maanlicht weerspiegelen als zonlicht. Volgens Talmanes was dat het moeilijkste geweest: de lansiers ervan overtuigen hun glanzende borstplaten op te geven, en de edelen hun zilver en goud. De voetsoldaten hadden er meteen de zin van ingezien. Een tijdlang klonk het geluid van mannen en paarden die over de mossige ondergrond liepen, door de struiken gingen, maar uiteindelijk daalde de stilte neer. Vanaf de weg zou Mart niet hebben kunnen zien of horen dat er iemand op de hellingen was. Nu kon hij alleen maar wachten. Tuon en Selucia hielden hem gezelschap, en Teslyn ook. De stevige bries die uit het westen was opgestoken trok aan hun mantels, maar Aes Sedai konden dat soort dingen natuurlijk negeren, hoewel Teslyn haar mantel dicht hield. Selucia liet vreemd genoeg de wind spelen met haar mantel, maar Tuon hield die van haar met één hand vast.

‘Misschien is het prettiger tussen de bomen,’ zei hij tegen haar. ‘Die breken de wind.’

Even schudde ze, stilletjes lachend. ‘Ik vind het leuk je te zien ontspannen op de heuvel,’ zei ze lijzig.

Mart knipperde met zijn ogen. Heuvel? Hij zat op Pips, midden op de verdomde weg met windvlagen die door zijn jas sneden alsof de winter terug was. Waar had ze het over met haar heuvel? ‘Pas op met Joline,’ zei Teslyn ineens onverwacht. ‘Ze is... kinderachtig soms, en je fascineert haar zoals een glanzend nieuw speeltje een kind fascineert. Ze zal je binden als ze denkt te weten hoe ze je daartoe over kan halen. Misschien terwijl zelfs jij niet eens beseft dat je akkoord gaat.’

Hij deed zijn mond open om te zeggen dat daar geen enkele verdomde kans op was, maar Tuon was hem voor. ‘Ze krijgt hem niet,’ zei ze scherp. Ze haalde adem en ging op vermaakte toon verder. ‘Speeltje is van mij. Tot ik met hem ben uitgespeeld. Maar zelfs dan geef ik hem nog niet aan een marath’damane. Begrijp je me, Tessi? Zeg dat maar tegen Rosi. Zo ga ik haar noemen. Dat mag je haar ook vertellen.’

De frisse wind had dan misschien geen vat op Teslyn, maar ze huiverde toen ze haar damanenaam hoorde. Haar Aes Sedai-sereniteit verdween en haar gezicht verwrong van woede. ‘Wat ik wel begrijp...!’

‘Hou op!’ onderbrak Mart hen. ‘Jullie allebei. Ik heb geen zin om te horen hoe jullie elkaar met naalden steken.’ Teslyn staarde hem aan, haar verontwaardiging overduidelijk, zelfs in het maanlicht. ‘Nou ja, Speeltje,’ zei Tuon vrolijk, ‘wat ben je weer bazig.’ Ze boog zich naar Selucia toe en fluisterde iets waardoor de vrouw met de grote boezem hard lachte.

Mart trok zijn schouders op en nestelde zich dieper in zijn mantel, en leunde op zijn zadelknop terwijl hij in het donker uitkeek naar Vanin. Vrouwen! Hij zou al zijn geluk opgeven – nou ja, de helft dan – als hij vrouwen kon begrijpen.

‘Wat denk je te kunnen bereiken met overvallen en hinderlagen?’ vroeg Teslyn, niet voor het eerst. ‘De Seanchanen sturen alleen maar meer soldaten, om je op te jagen.’

Zij en Joline hadden steeds hun neuzen in zijn plannen gestoken, en dat gold in mindere mate ook voor Edesina, tot hij ze had weggejaagd. Aes Sedai dachten dat ze alles wisten, en hoewel Joline nog wel iets over oorlogsvoering wist, had hij geen raad nodig gehad. Raadgevingen van Aes Sedai klonken altijd alsof ze je vertelden wat je moest doen. Deze keer besloot hij haar te antwoorden, ik reken erop dat ze meer soldaten zullen sturen, Teslyn,’ zei hij, nog steeds uitkijkend naar Vanin. ‘Het hele leger dat ze in de Molvainekloof hebben. Of in ieder geval een groot deel ervan. Dat zullen ze eerder gebruiken dan een ander leger. Alle informatie die Thom en Juilin hebben verzameld, wijst erop dat hun grootste troepenmacht op Illian is gericht. Ik denk dat het leger in de kloof ervoor waakt dat er iets vanuit Morland of Andor op hen afkomt. Maar voor ons zijn ze de kurk in de kruik. Ik ben van plan die kurk eruit te trekken zodat we erlangs kunnen.’

Na enkele ogenblikken stilte keek hij over zijn schouder. De drie vrouwen zaten hem vanaf hun paarden alleen maar aan te kijken. Hij wilde dat het licht genoeg was om hun gezichten goed te kunnen zien. Waarom staarden ze naar hem? Hij keek weer uit naar Vanin, maar hij voelde hun ogen in zijn rug prikken. Er verstreken misschien twee uur, te zien aan de verschuiving van de grote halvemaan, en de wind werd langzaamaan sterker. Het was nu niet langer fris, maar koud. Af en toe probeerde hij de vrouwen te bewegen om tussen de bomen te gaan schuilen, maar ze weigerden koppig. Hij moest blijven om Vanin te onderscheppen zonder te hoeven schreeuwen – de lansiers zouden dicht achter de man zitten; misschien wel heel dicht achter hem als hun bevelvoerder een dwaas was – maar zij hoefden dat niet. Hij vermoedde dat Teslyn weigerde omdat Tuon en Selucia dat ook deden. Dat sloeg nergens op, maar zo was het wel. Waarom Tuon weigerde wist hij niet, behalve misschien omdat ze het grappig vond als hij zich schor praatte. Uiteindelijk voerde de wind het geluid van een galopperend paard mee, en hij ging rechtop zitten in zijn zadel. Vanins gespikkelde kwam tevoorschijn, de gezette man zoals altijd een onwaarschijnlijke aanblik in het zadel. Vanin hield de teugels in en spoog door de spleet in zijn tanden. ‘Ze zitten ongeveer een span achter me, maar het zijn er een stuk of duizend meer dan vanmorgen. Wie er ook de leiding heeft, hij weet van wanten. Ze reizen snel, zonder hun paarden uit te putten.’

‘Als jullie twee tegen één in de minderheid zijn,’ zei Teslyn, ‘misschien kun je dan toch...’

‘Ik ben niet van plan om rechtstreeks tegen ze te vechten,’ onderbrak Mart haar. ‘En ik kan geen vierduizend lansiers los laten lopen en problemen voor me laten veroorzaken. Kom, we gaan naar Mandevwin.’

De kruisboogschutters die geknield op een rij op de helling van de noordelijke heuvel zaten, maakten geen geluid toen hij tussen hen door reed met de vrouwen en Vanin, maar schuifelden enkel opzij om hen door te laten. Hij had liever minstens twee rijen gehad, maar ze moesten een groot gebied kunnen dekken. De spaarzame bomen braken de wind slechts een beetje, en de meeste mannen hadden hun mantels om zich heen getrokken. Toch was elke kruisboog die hij zag klaar voor gebruik, met een pijl aangelegd. Mandevwin had Vanin zien aankomen en wist wat dat betekende. De Cairhienin liep net voorbij de rij heen en weer, totdat Mart verscheen en afsteeg. Mandevwin was opgelucht te horen dat hij zijn achterhoede niet langer in de gaten hoefde te houden. Hij knikte alleen bedachtzaam toen hij hoorde over nog eens duizend lansiers meer dan verwacht, en liet een man naar de top van de heuvel rennen om de verkenners daar hun plaats in de rij te laten innemen. Als Mart Cauton dit aankon, kon hij dat ook.

Mart was dat vergeten over de Bond. Ze vertrouwden hem volledig. Ooit had hem dat bijna uitslag bezorgd. Vanavond was hij er blij om.

Ergens achter hem riep een uil twee keer achtereen, en Tuon zuchtte.

‘Is dat een voorteken?’ vroeg hij, gewoon om iets te zeggen te hebben.

‘Ik ben blij dat je daar eindelijk belangstelling voor hebt, Speeltje. Misschien kan ik je toch nog iets bijbrengen.’ Haar ogen glansden in het maanlicht. ‘Een uil die twee keer roept, kondigt aan dat er spoedig iemand zal sterven.’ Nou, dat maakte meteen een einde aan het verdomde gesprek.

Al snel verschenen de Seanchanen, in rijen van vier en dravend voor hun paarden uit, hun lansen in de hand. Vanin had gelijk gehad over hun verstandige bevelvoerder. Als je paarden afwisselend liet draven en dan een stuk voor het paard uit rende, konden ze snel een grote afstand afleggen. Dwazen probeerden lange afstanden galopperend af te leggen en eindigden met dode of kreupele paarden. Alleen de eerste veertig mannen droegen de gesegmenteerde wapenrusting en vreemde helmen van Seanchan. Dat was jammer. Hij had geen idee hoe de Seanchanen slachtoffers onder hun Altaraanse bondgenoten zouden opvatten. Maar eigen verliezen zouden ze zeker wel opmerken.

Toen het midden van de rij recht voor hem was, riep een lage stem op de weg plotseling: ‘Baander! Halt!’ Die twee woorden werden gesproken in de bekende lijzige tongval van de Seanchanen. De mannen in gesegmenteerde wapenrusting bleven abrupt staan. De anderen kwamen rommelig tot stilstand. Mart haalde scherp adem. Dat moest wel het werk van ta’veren zijn. Ze hadden nauwelijks een betere positie kunnen innemen als hij zelf het bevel had gegeven. Hij legde een hand op Teslyns schouder. Ze kromp een beetje ineen, maar hij moest geruisloos haar aandacht trekken.

‘Baander!’ riep de lage stem. ‘Opstijgen!’ Beneden hen gehoorzaamden de soldaten. ‘Nu,’ zei Mart zachtjes.

De vossenkop op zijn borst werd koud, en plotseling zweefde er een bol van rood licht hoog boven de weg, die de soldaten in een onaardse gloed baadde. Ze hadden maar een hartslag de tijd om ernaar te kijken. Langs de linie onder Mart klonk de luide knal van duizend kruisboogpezen, gevolgd door duizend pijlen die op de formatie afschoten, op die korte afstand dwars door borstplaten heen. Mannen werden uit het zadel gestoten, paarden steigerden en gilden, net toen er nog duizend pijlen van de andere kant kwamen. Niet elk schot was midden in de roos, maar dat maakte nauwelijks uit bij de zware kruisbogen. Er gingen mannen neer met verbrijzelde benen, met half afgerukte benen. Anderen grepen de stompen van hun verwoeste armen vast in een poging het bloeden te stelpen. De mannen schreeuwden even hard als de paarden.

Hij keek naar een kruisboogschutter in de buurt terwijl de kerel bukte om de dubbele haken van de grote, doosachtige kruk aan zijn kruisboogpees te bevestigen, die aan een lus aan zijn riem hing. Toen de man rechtop ging staan, liep het koord uit de kruk, maar zodra hij rechtop stond zette hij de kruk op het botte uiteinde van de rechtopstaande kruisboog en begon aan een hendeltje aan de zijkant van de doos te draaien. Drie keer snel ronddraaien, wat gezoem, en het snoer haakte achter de grendel.

‘Tussen de bomen!’ riep de lage stem. ‘Pak ze voordat ze opnieuw kunnen schieten! Kom op!’

Enkele mannen probeerden op te stijgen om de aanval in te zetten, en andere lieten hun leidsels en lansen vallen om zwaarden te trekken. Geen van hen bereikte de bomen. Ze werden doorboord met nog eens tweeduizend pijlen die mannen neer maaiden, dwars door hen heen gingen en de man achter hen doodden of paarden deden vallen. Op de heuvel zetten de mannen weer razendsnel hun krukken in, maar het was niet nodig. Op de weg schopte hier en daar nog zwakjes een paard met zijn benen. De enige mannen die nog bewogen, probeerden in paniek alles wat voorhanden was te gebruiken om hun bloeden te stelpen. De wind bracht het geluid van galopperende paarden mee. Sommige misschien met ruiters erop. De lage stem schreeuwde geen bevelen meer.

‘Mandevwin,’ riep Mart, ‘we zijn hier klaar. Laat de mannen opstijgen. We hebben andere dingen te doen.’

‘Je moet hier blijven en ze helpen,’ zei Teslyn ferm. ‘De regels van de oorlog eisen het.’

‘Dit is een nieuw soort oorlog,’ zei hij streng. Licht, het was stil op de weg, maar hij hoorde het geschreeuw nog steeds. ‘Ze zullen op hun eigen mensen moeten wachten voor hulp.’

Tuon mompelde iets, half tegen zichzelf. Hij dacht te horen: ‘Een leeuw mag geen genade hebben,’ maar dat sloeg nergens op.

Hij verzamelde zijn mannen en leidde ze van de noordelijke helling af. De overlevenden hoefden niet te zien hoeveel mannen hij had. Over een paar uur zouden ze zich aansluiten bij de mannen op de andere heuvel, en nog een paar uur later bij Carlomin. Voor zonsopgang zouden ze de Seanchanen weer aanvallen. Hij was van plan ze zover te krijgen dat zij die verdomde kurk voor hem verwijderden.

28

In Malden

Net voor zonsopgang deed Faile de brede riem met gouden schakels voor de laatste keer om haar middel toen Dairaine de kleine, toch al drukke punttent binnenkwam waar ze allemaal sliepen. Buiten werd de lucht net grijs, maar binnen leek het nog wel nacht. Failes ogen waren echter gewend aan het schemerlicht. De slanke kleine vrouw met zwarte golvende haren tot op haar middel keek fronsend en gaapte. Ze had net onder de Hoogzetel van haar Huis in Cairhien gestaan, maar ze was ’s nachts wakker gemaakt omdat Sevanna niet kon slapen en wilde dat iemand haar voorlas. Sevanna hield van Dairaines stem, en waarschijnlijk ook van de verhalen die ze vertelde over de zogenaamde misstappen onder Sevanna’s gai’shain. De Cairhienin werd nooit gekozen door diegenen die niet gedienstig genoeg waren geweest en straf kregen. Haar handen gingen naar haar gouden halsband en aarzelden toen ze Faile, Alliandre en Maighdin zag, al aangekleed en uit bed. ik ben vergeten het boek op de juiste plek terug te leggen,’ zei ze met een stem als kristallen klokjes, en draaide zich weer om naar de tentflap. ‘Sevanna laat me slaan als ze het ziet rondslingeren als ze wakker wordt.’

‘Ze liegt,’ gromde Maighdin, en Dairaine rende naar buiten. Dat was voldoende om Faile te overtuigen. Ze greep de vrouw bij haar mantel en trok haar terug de tent in. Dairaine deed haar mond open om te gillen, maar Alliandre sloeg haar hand eroverheen, en met hun drieën worstelden ze de vrouw tegen het grondkleed. Ze waren ook alle drie nodig. Dairaine was klein, maar ze kronkelde als een slang en probeerde naar hen te klauwen en te bijten. Terwijl de andere twee de vrouw vasthielden, haalde Faile het tweede mes tevoorschijn dat ze had bemachtigd, een dolk met een geribd stalen heft en een lemmet dat langer was dan haar hand, en begon er repen mee van een deken af te snijden.

‘Hoe wist je het?’ vroeg Alliandre, worstelend met een van Dairaines armen terwijl ze haar de mond probeerde te snoeren zonder te worden gebeten. Maighdin was op de benen van de vrouw gaan zitten en had haar andere arm op haar rug gedraaid. Dairaine kronkelde nog steeds, maar het haalde niet veel uit. ‘Ze fronste, maar toen ze sprak werd haar gezicht glad. Ik kon het nog net zien. Als ze echt bezorgd was over een portie klappen, zou ze wel dieper hebben gefronst.’ De goudharige vrouw was geen erg vaardige kamenierster, maar wel opmerkzaam. ‘Maar waardoor kreeg ze argwaan?’

Maighdin haalde haar schouders op. ‘Misschien keek een van ons verbaasd, of schuldig. Hoewel ik niet weet hoe ze dat heeft kunnen zien zonder licht.’

Al snel hadden ze Dairaine ingepakt, met haar enkels en polsen achter haar rug bijeengebonden. Zo kon ze niet ver komen. Een reep stof van haar ondergewaad, die op zijn plek werd gehouden met een stuk deken, diende als prop in haar mond waardoor ze alleen maar kon grommen. Ze draaide haar hoofd en keek woest naar hen op. Faile kon haar gezicht niet goed zien, maar ze moest wel of boos of smekend kijken, en Dairaine smeekte alleen tegen Shaido. Ze gebruikte haar positie als een van Sevanna’s gai’shain om gai’shain van anderen te commanderen, en haar verhalen om de gai’shain van Sevanna te bedreigen. Het probleem was dat ze haar niet hier konden laten. Er kon elk ogenblik iemand komen om een van hen naar Sevanna te sturen.

‘We kunnen haar doden en het lijk verstoppen,’ stelde Alliandre voor, en streek over haar lange haar. Het was in de war geraakt tijdens de worsteling.

‘Waar?’ vroeg Maighdin, en kamde met haar vingers door haar zon-gele haren. Ze klonk niet als een kamenierster die tegen een koningin sprak. Gevangenen waren gelijken, anders hielpen ze hun gevangenbewaarders. Het had even geduurd voordat Alliandre dat had geleerd. ‘Ergens waar ze minstens een dag niet gevonden wordt. Sevanna stuurt misschien mannen achter Galina aan om ons terug te halen als we verdacht worden van de moord op een van haar bezittingen.’ Dat laatste woord sprak ze met zoveel minachting uit als ze kon. ‘En ik vertrouw niet op Galina dat ze hen ervan weerhoudt ons mee terug te nemen.’ Dairaine begon zich weer te verzetten tegen haar boeien en gromde harder dan ooit. Misschien had ze toch besloten te gaan smeken.

‘We doden haar niet,’ zei Faile. Dat was niet uit teergevoeligheid of genade. Er was gewoon nergens een plek waar ze een lijk lang genoeg konden verstoppen zonder dat het gevonden werd, tenminste niet een waar ze ongezien konden komen, ik ben bang dat onze plannen een beetje veranderd zijn. Wacht hier.’

Ze dook naar buiten, waar de lucht inderdaad lichtgrijs begon te worden, en zag waardoor Dairaine argwaan had gekregen. Bain en Chiad stonden er zoals verwacht in hun eenvoudige witte mantels, om hen naar de ontmoetingsplaats te brengen. Rolan en zijn vrienden zaten misschien nog aan het ochtendmaal – ze hoopte van niet; ze konden iets doms doen en alles verpesten – en Bain en Chiad hadden aangeboden eventuele mannen die zich met hen wilden bemoeien af te leiden. Ze had zich er niet toe kunnen zetten om te vragen hoe ze dat van plan waren te doen. Sommige offers verdienden een sluier van geheimzinnigheid. En alle mogelijke dankbaarheid. Twee gai’shain met tenen manden waren niet voldoende om argwaan te wekken bij de Cairhienin, maar dertig of veertig gai’shain wel, die over het modderige pad tussen de gai’shaintenten liepen. Aravines mollige, onopvallende gezicht staarde vanuit een witte kap naar haar, en ook Lusara’s mooie gezichtje. Alvon was er met zijn zoon Theril in hun mantels van modderige tentdoek, en Alainia, een mollige Amadiciaanse zilversmid in vuil, grof wit linnen, en Dormin, een gezette Cairhiense laarzenmaker, en Corvila, een slanke weefster uit Altara, en... Al met al was het nog geen tiende van alle mensen die trouw aan haar hadden gezworen, maar een zo grote samenscholing van gai’shain zou zelfs een steen argwanend hebben gemaakt. Zeker omdat zij drieën ook al aangekleed waren. Dairaine had waarschijnlijk gehoord wie er vanmorgen bij Sevanna was geroepen. Hoe waren ze erachter gekomen dat ze vandaag vertrok? Het was te laat om zich daar nog zorgen over te maken. Als een van de Shaido het wist, waren ze al eerder uit hun tent gesleept. ‘Wat doen jullie hier?’ wilde ze weten.

‘We wilden u zien vertrekken, Vrouwe,’ zei Theril met zijn ruwe, nauwelijks verstaanbare tongval. ‘We hebben goed opgepast en zijn alleen met twee of drie tegelijk gekomen.’ Lusara knikte blij, en ze was niet de enige.

‘Nou, we kunnen nu afscheid nemen,’ zei Faile ferm. Ze hoefde hun niet te vertellen dat ze bijna hun ontsnapping hadden verijdeld. ‘Tot ik jullie kom halen.’ Als haar vader haar geen leger mee wilde geven, dan zou Perijn het wel doen. Zijn vriendschap met Rhand Altor zou daarvoor zorgen. Licht, waar was hij? Nee! Ze moest blij zijn dat hij haar nog niet had ingehaald, nog niet was omgekomen bij een poging het kamp binnen te sluipen en haar te redden. Ze moest wel blij zijn, en niet denken aan de mogelijke oorzaak van zijn oponthoud.

‘Ga nu, voordat iemand jullie hier ziet en erover gaat kletsen. En praat hier met niémand over.’ Haar volgelingen hadden goed opgepast, anders zou ze al geketend zijn, maar er waren te veel mensen zoals Dairaine onder de gai’shain, en niet alleen onder de al lange tijd gevangen gehouden Cairhienin. Sommige mensen likten overal hielen.

Ze maakten buigingen of kniksen of brachten hun knokkels naar hun voorhoofd, net alsof er geen Shaido waren die hen konden betrappen, en verspreidden zich met bedrukte gezichten alle kanten uit. Ze hadden echt verwacht dat ze haar konden uitzwaaien! Ze had geen tijd om zich er druk over te maken. Ze haastte zich naar Bain en Chiad en legde snel de situatie in de tent uit. Toen ze klaar was, keken de vrouwen elkaar aan en zetten hun manden neer om hun handen vrij te hebben voor hun handtaal. Faile keek niet naar hun handen omdat ze duidelijk onder vier ogen wilden praten. Niet dat ze er hoe dan ook veel van zou hebben begrepen. Hun handen bewogen veel te snel. De vuurharige Bain met haar donkerblauwe ogen was bijna een halve hand groter dan zij, de grijs-ogige Chiad slechts een duim. Ze waren haar liefste vriendinnen, maar ze hadden elkaar geadopteerd als eerstezusters, en dat schiep banden die hechter waren dan vriendschap.

‘Wij zorgen wel voor Dairaine Saighan,’ zei Chiad uiteindelijk. ‘Maar dat betekent dat je alleen het dorp in moet.’

Faile zuchtte, maar er was niets aan te doen. Misschien was Rolan al wakker. Misschien stond hij nu wel naar haar te kijken. Hij verscheen altijd plotseling wanneer ze hem nodig had. Hij zou haar er vast niet van weerhouden te vertrekken, niet nadat hij had beloofd haar mee te nemen als hij zelf vertrok. Maar toch had hij nog hoop, zolang ze nog wit droeg. Hij en zijn kusspelletjes! Misschien wilde hij haar nog wel een tijdje in een gai’shainmantel houden. Als mannen je wilden helpen, dachten ze altijd dat hun aanpak de enige juiste was.

Bain en Chiad doken de kleine punttent in, en Alliandre en Maighdin kwamen naar buiten. Er was binnen gewoon niet genoeg ruimte voor vijf mensen. Maighdin liep om de tent heen en kwam terug met een mand zoals de andere vrouwen bij zich hadden gehad. Boven op beide manden lagen vuile gai’shainmantels, waardoor ze wasgoed leken te bevatten, maar daaronder lagen gewaden die hen min of meer pasten, een bijl, een katapult, touwen om strikken mee te zetten, vuursteen en staal, zakken meel, bloem, gedroogde bonen, zout en gist, een paar munten die ze hadden weten te vinden; alles wat ze nodig zouden hebben om naar het westen te gaan, om Perijn te zoeken. Galina zou ze het kamp uit brengen, maar ze wisten niet in welke richting haar ‘Aes Sedai-zaken’ haar dan zouden voeren. Ze moesten meteen hun eigen boontjes kunnen doppen. Faile zag er de Aes Sedai wel voor aan hen achter te laten zo gauw het kon. Maighdin stond bij haar mand met iets van vastberadenheid, haar kin uitgestoken en haar blik recht vooruit, maar Alliandres gezicht was een en al glimlach.

‘Probeer niet zo blij te kijken,’ zei Faile tegen haar. Natlander-gai’shain lachten maar zelden, en nooit zo uitbundig. Alliandre probeerde haar gezicht in de plooi te krijgen, maar telkens kwam haar glimlach terug. ‘We gaan vandaag ontsnappen,’ zei ze. ik kan mijn glimlach niet onderdrukken.’

‘Je houdt er wel mee op als een Wijze je ziet en besluit erachter te komen waarom je zo blij bent.’

‘Ik denk niet dat we een Wijze tussen de gai’shaintenten of in Malden tegen zullen komen,’ zei de vrouw glimlachend. Vastberaden of niet, Maighdin knikte instemmend.

Faile gaf het op. Eigenlijk voelde ze zich ook een beetje uitgelaten, ondanks Dairaine. Vandaag gingen ze ontsnappen. Bain kwam de tent uit en hield de tentflap opzij voor Chiad, die een in dekens gewikkelde bundel op haar rug droeg die net groot genoeg was voor een dubbelgevouwen, kleine vrouw. Chiad was sterk, maar ze moest een beetje vooroverleunen om het gewicht te dragen. ‘Waarom is ze zo rustig?’ vroeg Faile. Ze was niet bang dat ze Dairaine hadden vermoord. Ze volgden stipt alle regels voor gai’shain, en geweld was verboden. Maar die deken bewoog helemaal niet, en had evengoed hout kunnen bevatten.

Bain sprak zachtjes, met een vermaakte blik in haar ogen. ik streelde over haar haren en zei haar dat ik erg van streek zou zijn als ik haar iets aan zou moeten doen. Dat is waar ook, als je bedenkt hoeveel toh het me zou kosten om haar zelfs maar te slaan.’ Chiad grinnikte, ik denk dat Dairaine Saighan dacht dat we haar bedreigden. Ik denk dat ze heel stil en rustig zal zijn tot we haar laten gaan.’ Ze schudde van onderdrukt gelach. Aielhumor was nog steeds een raadsel voor Faile. Ze wist echter dat ze hier streng voor zouden worden gestraft. Helpen bij een ontsnappingspoging werd even streng aangepakt als wanneer je zelf probeerde te ontsnappen. ‘Jullie hebben al mijn dankbaarheid,’ zei ze, ‘jij en Chiad, nu en voor altijd. Ik heb grote toh aan jullie.’ Ze kuste Bain lichtjes op de wang, en de vrouw bloosde zo rood als haar haren. Aiel waren bijna preuts in het openbaar. Op sommige manieren. Bain keek naar Chiad, en er verscheen een lichte glimlach om haar lippen. ‘Als je Gaul ziet, zeg hem dan dat Chiad gai’shain is van een man met sterke handen, een man met een hart van vuur. Hij zal het wel begrijpen. Ik moet haar helpen onze last naar een veilige plek te brengen. Moge je altijd water en schaduw vinden, Faile Bashere.’ Ze raakte Failes wang lichtjes aan met haar vingertoppen. ‘Op een dag zien we elkaar weer.’ Ze liep naar Chiad, pakte een uiteinde van de deken, en met de deken tussen hen in haastten ze zich op weg. Gaul zou het misschien begrijpen, maar Faile niet. Niet over dat hart van vuur, in ieder geval, en ze betwijfelde of Chiad ook maar de minste belangstelling had voor Manderics handen. De man had een slechte adem en begon al te drinken zodra hij wakker was, behalve als hij op een strooptocht of op jacht ging. Maar ze zette Gaul en Manderic uit haar hoofd en hees de mand op haar schouder. Ze hadden al te veel tijd verspild. De lucht begon de kleur van echt daglicht te krijgen, en er liepen al gai’shain tussen de tenten van het kamp dicht bij de muren van Malden, haastend om zich van hun taken te kwijten of met tenminste iets in hun handen om de indruk te geven dat ze aan het werk waren. Geen van hen besteedde enige aandacht aan de drie vrouwen in het wit met manden vol wasgoed, die naar de poorten van het dorp liepen. Er was altijd wel was te doen, zelfs voor Sevanna’s gai’shain. Er waren veel te veel natlander-gai’shain en Faile kende ze lang niet allemaal, en ze zag niemand die ze kende tot ze Arrela en Lacile zagen, die onrustig op hun voeten stonden te wippen met manden op hun schouders. Arrela was donker, langer dan de meeste Aielvrouwen, en hield haar zwarte haren kortgeknipt als een Speervrouwe. Ze beende zelfs voort als een man. Lacile was klein en bleek en slank, en ze had rode linten in haar haren, die niet veel langer waren. Ze liep sierlijk in haar mantels maar heupwiegde schandalig toen ze nog een broek droeg. Hun zuchten van opluchting kwamen echter gelijktijdig.

‘We dachten al dat er iets gebeurd was,’ zei Arrela. ‘Niets wat we niet aankonden,’ zei Faile tegen haar. ‘Waar zijn Bain en Chiad?’ vroeg Lacile ongerust. ‘Zij hebben iets anders te doen,’ zei Faile. ‘We gaan alleen.’ Ze keken elkaar aan, en nu waren hun zuchten verre van opgelucht. Natuurlijk zou Rolan haar niets in de weg leggen. Niet nu ze konden ontkomen. Natuurlijk niet.

De poorten van Malden stonden open, tegen de granieten muren gedrukt, al sinds de stad was gevallen. De brede ijzeren banden op de poorten waren bruin van de roest, en de scharnieren waren zo roestig dat het misschien wel onmogelijk was om de poorten nog te sluiten. Er nestelden nu duiven in de grijze stenen torens aan weerszijden.

Zij waren de eersten. Tenminste, Faile zag niemand voor hen op straat. Terwijl ze door de poorten liepen, haalde ze haar dolk uit de zak in haar mouw en hield die met het lemmet tegen haar pols en langs haar arm omhoog. De andere vrouwen maakten gelijksoortige bewegingen, maar iets minder onopvallend. Zonder Bain en Chiad, en hopende dat Rolan en zijn vrienden met andere dingen bezig waren, moesten ze voor hun eigen veiligheid zorgen. Malden was niet zo gevaarlijk voor een vrouw – voor een gai’shainvrouw; met Shaido die probeerden misbruik te maken van hun eigen mensen werd korte metten gemaakt – niet zo gevaarlijk als het Shaidogedeelte van het kamp, maar toch waren daar vrouwen aangerand, soms door groepen mannen. Het Licht geve dat als ze werden aangehouden, het slechts één of twee mannen zouden zijn. Eén of twee zouden ze misschien kunnen verrassen en doden voordat ze beseften dat deze gai’shain tanden hadden. Als het er meer dan twee waren, zouden ze doen wat ze konden, maar een Aielwever of -pottenbakker was even gevaarlijk als de meeste geoefende wapenlieden. Manden of niet, ze liepen op hun tenen, hun blikken alle kanten uit dwalend, klaar om weg te springen.

In dit gedeelte van het plaatsje had geen brand gewoed, maar toch zag het er troosteloos uit. Hun zachte, witte laarzen kraakten over gebroken borden en aardewerk. Stukken kleding, van mannen en vrouwen afgerukt toen ze gai’shain werden gemaakt, lagen nog verspreid over de grijze plaveistenen. Die verlaten, voddige lompen hadden meer dan een maand lang eerst in de sneeuw gelegen en vervolgens in de regen, en ze betwijfelde of een lompenman ze nu nog zou willen hebben. Hier en daar lag kinderspeelgoed, een houten paard of een pop waar de verf van af begon te bladderen, door kleine kinderen laten vallen die men had laten ontkomen, net als de zeer ouden, de zieken en de zwakken. In de gebouwen van hout of steen met leistenen daken langs de straten zaten gapende gaten waar deuren en vensters hadden gezeten. Samen met al het andere wat de Shaido misschien waardevol of nuttig vonden, was het dorp ontdaan van elk eenvoudig te verwijderen stuk hout. De houten gebouwen zelf waren alleen gespaard omdat het afbreken van huizen meer tijd kostte dan houthakken in de omringende bossen. Die openingen deden Faile denken aan oogkassen in schedels. Ze was talloze keren door deze straat gelopen, maar vanochtend leken ze naar haar te kijken. Ze kreeg er kippenvel van.

Halverwege het dorp keek ze om naar de poorten, niet meer dan honderdvijftig pas achter haar. De straat was nu nog verlaten, maar weldra zouden de in het wit geklede mannen en vrouwen met hun emmers water uit het niets verschijnen. Water halen was een taak die vroeg begon en de hele dag doorging. Ze moesten nu opschieten. Faile sloeg een smallere zijstraat in en ging sneller lopen, hoewel ze moeite had haar mand in evenwicht te houden. De anderen hadden ongetwijfeld dezelfde problemen, maar niemand klaagde. Ze moesten weg zijn voor die gai’shain verschenen. Een gai’shain had in het dorp geen reden om de hoofdstraat te verlaten, tot ze bij het vergaarbekken onder het fort waren. Elke poging om hulp te zoeken, zelfs een onvoorzichtige uitspraak, kon ervoor zorgen dat de Shaido achter hen aan het dorp inkwamen. Dan was er maar één weg naar buiten, als ze niet de muren wilden beklimmen en tien pas omlaag springen, hopend dat niemand een been brak.

Ze kwamen bij een herberg waaraan geen uithangbord meer hing, drie verdiepingen van steen met lege vensters, en Faile schoot de gelagkamer in, gevolgd door de anderen. Lacile zette haar mand neer en drukte zich tegen de deurpost om op de uitkijk te blijven staan. De ruimte met de balkenzoldering was helemaal leeg, tot aan de stoffige vloerplanken toe, en bij de stenen haarden ontbraken de haard-tangen en poken. De leuning van de trap achter in de kamer was weg, en de deur naar de keuken ook. De keuken was al even leeg. Ze had al gekeken. Pannen, messen en lepels waren nuttig. Faile zette haar mand op de vloer en haastte zich naar de trap. Het was een stevig gebouwd ding, van dik hout en gemaakt om generaties lang mee te gaan. De trap afbreken zou bijna even zwaar werk zijn geweest als het huis afbreken. Ze voelde langs de bovenkant van de brede steunbalken en stuitte op de polsdikke staf die aanvoelde als glas. Het had haar een goede bergplaats geleken, een plaats waar niemand zou kijken, maar ze was verbaasd te merken dat ze haar adem had ingehouden.

Lacile bleef bij de deur staan, maar de anderen haastten zich zonder hun manden naar Faile toe.

‘Eindelijk,’ zei Alliandre, en raakte voorzichtig met haar vingertoppen de staf aan.

‘De prijs van onze vrijheid. Wat is het?’

‘Een angreaal,’ zei Faile, ‘of misschien een ter’angreaal. Dat weet ik niet zeker. Maar Galina wil hem heel graag hebben, dus moet het een van beide zijn.’

Maighdin legde haar hand onbevreesd op de staf. ‘Het kan allebei zijn,’ mompelde ze. ‘Ze voelen vaak vreemd aan. Dat heb ik tenminste gehoord.’

Ze beweerde dat ze nooit in de Witte Toren was geweest, maar Faile was daar niet zo zeker meer van. Maighdin kon geleiden, maar zo zwakjes en met zo veel moeite dat de Wijzen er geen gevaar in zagen haar vrij rond te laten lopen. Nou ja, zo vrij als een gai’shain kon zijn. Haar ontkenningen kwamen misschien voort uit schaamte. Faile had gehoord dat vrouwen die de Toren waren uitgezet omdat ze geen Aes Sedai konden worden, soms zeiden dat ze er nooit waren geweest om hun mislukking te verhullen. Arrela schudde haar hoofd en zette een stap achteruit. Ze was Tyreense, en hoewel ze met Aes Sedai meereisde, voelde ze zich nog steeds onbehaaglijk bij de Kracht en alles wat ermee te maken had. Ze keek naar de gladde witte staf alsof het een rode adder was en likte over haar lippen. ‘Galina wacht misschien op ons. Als we haar te lang laten wachten, wordt ze boos.’

‘Is de weg nog vrij, Lacile?’ vroeg Faile terwijl ze de staf diep onder in haar mand stopte. Arrela ademde zwaar uit, opgelucht dat het ding uit het zicht verdwenen was.

‘Ja,’ antwoordde de Cairhienin, ‘maar ik snap niet waarom.’ Ze kon met één oog om de deurpost heen de straat in kijken. ‘De eerste gai’shain zouden er al moeten zijn om water te halen.’

‘Misschien is er iets gebeurd in het kamp,’ zei Maighdin. Plotseling trok ze een grimmig gezicht en pakte haar mes, een ding met een houten heft en een gebutst en versleten lemmet. Faile knikte langzaam. Misschien was Dairaine al gevonden. Ze kon niemand vertellen waar Faile en de anderen naartoe waren gegaan, maar ze had misschien enkelen van de wachtende gai’shain herkend. Hoe lang zouden ze het volhouden als ze werden ondervraagd? Hoe lang zou Alvon het volhouden als Theril werd ondervraagd? ‘We kunnen er hoe dan ook niets aan doen. Galina krijgt ons wel weg.’ Toch renden ze toen ze de herberg uit gingen, met hun manden voor hen terwijl ze probeerden hun lange mantels op te trekken om niet te struikelen. Faile was niet de enige die vaak achteromkeek. Ze wist niet zeker of ze opgelucht was toen er eindelijk gai’shain met emmers aan jukken over de kruising van de hoofdstraat liepen. Ze hield in ieder geval niet haar pas in. Ze hoefden niet ver te rennen. Binnen enkele tellen begon de geur van verkoold hout, die uit de rest van Malden was weggetrokken, toe te nemen. Het zuidelijke gedeelte van Malden was een puinhoop. Ze bleven staan aan de rand van de verwoesting en slopen voorzichtig een hoek om, om niet te worden gezien door iemand die de straat in keek. Tussen hun positie en de zuidelijke muur, bijna tweehonderd pas verderop, stonden karkassen van huizen zonder daken, zwartgeblakerde stenen muren met hier en daar stapels verkoolde balken, schoongespoeld door de regen. Hier en daar waren zelfs de dikste balken verbrand. Alleen aan het zuidelijke uiteinde van de straat stonden nog gebouwen die enigszins ongeschonden waren. Daar was het vuur, dat door de stad had geraasd nadat de Shaido die innamen, eindelijk gestopt. Zes gebouwen hadden geen daken meer, maar de benedenverdiepingen leken nog intact. Een tiental huizen bestond uit niet meer dan scheefstaande stapels zwart hout en half verbrande planken, die op het punt leken te staan in te storten.

‘Daar,’ zei Maighdin, wijzend langs de straat richting het oosten. Een lange reep rode stof flapperde in de bries. Hij was vastgebonden aan een huis dat schijnbaar ieder ogenblik kon instorten. Ze liepen er langzaam naartoe en zetten hun manden op de plaveistenen. De rode stof flapperde weer.

‘Waarom wil ze ons hiér ontmoeten?’ mompelde Alliandre. ‘Dat ding kan instorten als iemand niest.’ Ze wreef langs haar neus alsof ze door het te zeggen de neiging had om te niezen. ‘Het is best stevig. Ik heb het geïnspecteerd.’ Faile schrok van Galina’s stem achter zich. De vrouw beende op hen af vanuit een van de stevige gebouwen aan de noordkant van de straat. Nadat ze haar zo lang hadden gekend met haar riem en halsband van goud en vuurdruppels, zag ze er vreemd uit zonder die attributen. Ze droeg nog steeds haar witzijden mantel, maar het ontbreken van de juwelen was overtuigend. Galina had dus toch geen manier gevonden om de waarheid aan haar laars te lappen. Ze gingen vandaag vertrekken. ‘Waarom niet in een van de stevige gebouwen?’ wilde Faile weten. ‘Of gewoon hier?’

‘Omdat ik niet wil dat iemand hem in mijn handen ziet,’ zei Galina, en liep langs haar heen. ‘Omdat niemand een blik in die ruïne zal werpen. Omdat ik het zeg.’ Ze stapte door wat een deuropening was geweest, dook onder een zware, verkoolde dakspant door die schuin voor de opening hing, ging meteen rechtsaf en liep een trap af. ‘Schiet op.’

Faile keek de andere vrouwen aan. Dit was meer dan een beetje vreemd. ‘Als ze ons hieruit krijgt,’ gromde Alliandre, en greep haar mand, ‘dan wil ik haar dat ding zelfs in een privaat overhandigen.’ Toch wachtte ze tot Faile haar eigen mand oppakte en voorging. Er hingen verkoolde balken en zwartgeblakerde planken laag boven de stenen trap naar beneden, maar Galina’s gemak bij het afdalen ervan stelde Faile gerust. De vrouw zou niet het risico nemen om levend begraven of verbrijzeld te worden op het ogenblik dat ze eindelijk de staf kreeg. Stralen licht filterden door spleten in het geruïneerde gebouw en gaven voldoende licht om te zien dat de kelder vrij intact was, ondanks de verraderlijke aard van wat er boven hen was. Er stonden grote vaten opgestapeld langs een stenen muur, de meeste verschroeid en vervormd door de hitte, wat erop duidde dat dit een herberg of taveerne was geweest. Of misschien de winkel van een wijnkoopman. In het gebied rond Malden werd een heleboel middelmatige wijn geproduceerd.

Galina stond in het midden van de stenen vloer, in een smalle straal licht. Haar gezicht was een en al Aes Sedai-kalmte, haar onrust van de vorige dag helemaal verdwenen. ‘Waar is hij?’ zei ze koel. ‘Geef hem aan me.’

Faile zette haar mand neer en stak haar hand erin. Toen ze de witte staf tevoorschijn haalde, bewogen Galina’s handen even spastisch. Faile stak de staf naar haar uit, en Galina reikte er bijna aarzelend naar. Als Faile niet beter wist, zou ze zeggen dat Galina bang was om hem aan te raken. Galina’s vingers sloten zich om de staf en ze ademde zwaar uit. Ze trok de staf weg voordat Faile hem kon loslaten. De Aes Sedai scheen te trillen, maar haar glimlach was... triomfantelijk.

‘Hoe ben je van plan ons uit het kamp te krijgen?’ vroeg Faile. ‘Moeten we ons nu omkleden?’

Galina deed haar mond open en stak toen plotseling een hand op, met de handpalm naar buiten. Ze hield haar hoofd schuin richting de trap alsof ze luisterde. ‘Misschien is het niets,’ zei ze zachtjes, ‘maar ik kan maar beter even gaan kijken. Wacht hier en wees stil. Stil,’ siste ze, toen Faile iets wilde zeggen. De Aes Sedai tilde de zoom van haar zijden rokken op, dribbelde naar de trap en besteeg die alsof ze zich onbehaaglijk voelde over wat ze boven kon aantreffen. Haar voeten verdwenen uit het zicht achter de doorgebogen planken en balken.

‘Hebben jullie iets gehoord?’ fluisterde Faile. De anderen schudden hun hoofd. ‘Misschien houdt ze de Kracht vast. Ik heb gehoord dat dat...’

‘Nee,’ onderbrak Maighdin haar. ik heb haar nog nooit...’ Plotseling kreunde er hout boven hen, en met een donderend geraas stortten er verkoolde balken en planken neer, gepaard gaand met verblindende wolken zwart stof en gruis. Faile hoestte bijna haar longen uit haar lijf. De geur van verkoold hout was nu even zwaar als op de dag dat Malden in brand had gestaan. Iets kwam van bovenaf hard op haar schouder terecht en ze kromp ineen in een poging haar hoofd te beschermen. Iemand gilde. Ze hoorde nog andere dingen op de keldervloer vallen, planken of stukken daarvan. Niets maakte genoeg lawaai om een dakspant of zware balk te zijn. Uiteindelijk – na wat wel uren leek – hield de regen van brokstukken op. Het stof ging langzaam liggen. Ze keek snel om zich heen naar haar metgezellen, die allemaal op de vloer lagen met hun armen over hun hoofd. Er leek meer licht te zijn dan voorheen. Een beetje meer. Enkele spleten boven hen waren nu groter. Er liep een straaltje bloed over Alliandres gezicht. Iedereen was van top tot teen zwart van het stof.

‘Is er iemand gewond?’ vroeg Faile, en hoestte. Het stof hing nog steeds in de lucht en haar keel en tong voelden alsof er een dikke laag op zat. Ze proefde houtskool.

‘Nee,’ zei Alliandre, en raakte voorzichtig haar hoofd aan. ‘Een schram, dat is alles.’ Ook de anderen zeiden dat ze niet gewond waren, hoewel Arrela voorzichtig leek om te springen met haar rechterarm. Ze hadden ongetwijfeld allemaal blauwe plekken opgelopen, en Faile dacht dat haar linkerschouder straks bont en blauw zou zijn, maar dat was geen echte verwonding.

Toen viel haar blik op de trap, en ze kon wel huilen. De hele ruimte waar de trap had gezeten, lag vol met gevallen puin. Misschien konden ze zich door een van de spleten boven hun hoofd wringen. Faile dacht dat ze er wel bij zou kunnen als ze op Arrela’s schouders ging staan, maar betwijfelde of ze zich zou kunnen optrekken met maar één goede arm. Of dat Arrela dat zou kunnen. En zelfs al zou ze dat lukken, dan stonden ze midden in een uitgebrande ruïne met de kans dat ze de rest ervan ook nog zouden laten instorten.

‘Nee!’ kreunde Alliandre. ‘Niet nu! Niet nu we er zo dichtbij waren!’ Ze stond op, rende naar het puin toe en begon te schreeuwen. ‘Galina! Help ons! We zitten vast! Til die planken op! Maak de weg voor ons vrij! Galina! Galina! Galina!’ Ze liet zich met trillende schouders tegen de hoop hout zakken. ‘Galina,’ huilde ze. ‘Galina, help ons.’

‘Galina is weg,’ zei Faile bitter. De vrouw zou wel hebben geantwoord als ze nog boven was of van plan was hen te helpen. ‘Nu wij hier beneden vastzitten en misschien wel dood zijn, heeft zij de beste smoes om ons achter te laten. Hoe dan ook, ik betwijfel of zelfs een Aes Sedai die rommel weg kan halen.’ Ze wilde niet eens de mogelijkheid opperen dat Galina die smoes zelf bedacht had. Licht, ze had die vrouw nooit moeten slaan. Maar nu was het te laat voor spijt.

‘Wat doen we nu?’ vroeg Arrela.

‘We graven ons naar buiten,’ zeiden Faile en Maighdin tegelijkertijd. Faile keek de andere vrouw verbaasd aan. Het vuile gezicht van haar bediende stond zo vastberaden als dat van een koningin. ‘Ja,’ zei Alliandre, en stond op. Ze draaide zich om. Hoewel haar tranen schone sporen door het stof op haar wangen hadden gemaakt, verschenen er geen nieuwe tranen. Ze was echt een koningin, en ze kon zich niet laten beschamen door de moed van een kamenierster. ‘We graven ons naar buiten. En als dat niet lukt... Als dat niet lukt, wil ik niet sterven in deze kleren!’ Ze maakte haar gouden riem los en smeet die minachtend in een hoek van de kelder. Haar gouden halsband ging erachteraan.

‘Die zullen we nog nodig hebben om door het Shaidokamp te komen,’ zei Faile mild. ‘Galina neemt ons dan misschien niet mee, maar ik ben van plan om vandaag nog te vertrekken.’ Dairaine maakte dat nodig. Bain en Chiad konden haar niet lang verborgen houden. ‘Of zo gauw we hieruit komen, in ieder geval. We doen wel alsof we erop uit zijn gestuurd om bessen te plukken.’ Ze wilde echter het boude gebaar van haar leenvrouwe niet tenietdoen. ‘Maar nu hoeven we ze niet te dragen.’ Ze deed haar riem en halsband af, zette haar mand overeind en legde ze boven op de vuile gai’shainmantels. De anderen volgden haar voorbeeld. Alliandre haalde haar eigen riem en halsband met een treurig lachje weer op. Ze kon in ieder geval weer lachen. Faile wenste dat zij dat ook kon.

De chaos van verkoolde balken en half verbrande planken in het trapgat leek op zo’n spijkerpuzzel die haar Perijn zo graag oploste. Bijna alles leek te steunen op iets anders. Erger nog, misschien konden ze zelfs met vereende krachten de zwaardere balken niet opzij krijgen. Maar als ze genoeg puin konden ruimen om erdoor te kruipen, tussen de dikke balken door... Het zou gevaarlijk worden. Maar als een gevaarlijke weg je enige weg naar de veiligheid was, moest je hem toch nemen.

Enkele planken lieten zich eenvoudig verwijderen en werden achter in de kelder opgestapeld, maar daarna moesten ze zorgvuldig te werk gaan, kijken of er iets zou vallen als ze ergens wat weghaalden. Ze tastten zo diep mogelijk tussen de rommel met hun handen, speurend naar spijkers die misschien ergens in waren gehaakt, en probeerden niet na te denken over die hele stapel die kon verschuiven en een arm beklemmen, verbrijzelen. Pas daarna konden ze gaan trekken, soms met z’n tweeën, steeds harder, tot het stuk eindelijk meegaf. Het werk vorderde langzaam, en af en toe kreunde de grote stapel of verschoof een stukje. Iedereen sprong met ingehouden adem achteruit wanneer dat gebeurde. En ze bewogen zich pas weer als ze zeker wisten dat die kluwen van hout niet zou instorten. Het werk werd het richtpunt van hun wereld. Eenmaal dacht Faile dat ze wolven hoorde huilen. Wolven deden haar meestal aan Perijn denken, maar deze keer niet. Er was alleen het werk.

Toen rukte Alliandre een verkoolde plank los, en met een diepe kreun begon de hele massa te verschuiven. Hun kant op. Iedereen rende naar de achterwand van de kelder toen de stapel met een donderend geraas instortte en wolken stof verspreidde.

Toen ze uitgehoest waren en weer konden zien, vaag, door het stof dat nog in de lucht zweefde, lag ongeveer een kwart van de kelder vol puin. Al hun werk was voor niets geweest. Erger nog, de stapel leunde gevaarlijk in hun richting, kreunde, zakte nog wat meer hun kant uit en bleef toen liggen. Alles wees erop dat als ze ook maar één plank lostrokken, ze de hele lading over zich heen zouden krijgen. Arrela begon zachtjes te huilen. Boven hun hoofd lieten spleten tartend het zonlicht door en boden uitzicht op de straat, de hemel, maar ze waren niet groot genoeg om door te kruipen, zelfs niet voor Lacile. Faile zag de rode sjaal waarmee Galina het gebouw had gekenmerkt. Hij flapperde in de bries. Ze staarde naar de sjaal en greep Maighdin bij de schouder, ik wil dat je die sjaal daar iets laat doen wat niet door de wind kan worden veroorzaakt.’

‘Wil je aandacht trekken?’ zei Alliandre schor. ‘Er zal eerder een Shaido komen dan iemand anders.’

‘Beter dan hierbeneden van dorst om te komen,’ antwoordde Faile strenger dan haar bedoeling was. Dan zou ze Perijn nooit meer zien.

Als Sevanna haar in de boeien liet slaan, zou ze tenminste nog leven en kon hij haar redden. Hij zou haar redden; dat wist ze. Haar plicht was nu om ervoor te zorgen dat de vrouwen die haar volgden in leven bleven. En als dat gevangenschap betekende, dan moest dat maar. ‘Maighdin?’

‘Ik kan de hele dag proberen de Bron te omhelzen zonder dat het me lukt,’ zei de vrouw met haren in de kleur van de zon op vlakke toon. Ze stond ineengezakt en staarde naar niets. Aan haar gezicht te zien, zag ze een ravijn voor haar voeten. ‘En als ik hem al omhels, kan ik bijna nooit iets weven.’

Faile liet Maighdin los en streek haar haren glad. ik weet dat het moeilijk is,’ zei ze geruststellend. ‘Of eigenlijk weet ik dat ook niet. Ik heb het nog nooit gedaan. Maar jij wel. En je kunt het weer. Onze levens hangen van jou af, Maighdin. Ik weet hoeveel kracht er in je is. Ik heb het keer op keer gezien. Jij geeft niet op. Ik weet dat je het kunt, en dat weet jij ook.’

Langzaam rechtte Maighdin haar rug, en de vertwijfeling verdween van haar gezicht. Ze zag dat ravijn misschien nog steeds, maar als ze viel, zou ze zich niet verzetten. ‘Ik zal het proberen,’ zei ze. Ze staarde lange tijd naar de sjaal op, maar schudde toen gelaten haar hoofd. ‘De Bron is daar, als de zon net voorbij het zicht,’ fluisterde ze, ‘maar telkens als ik hem probeer te omhelzen, is het alsof ik probeer rook vast te pakken.’

Faile haalde haastig de gai’shainmantels uit haar mand en trok zich niets aan van de gouden riemen en halsbanden die op de vloer vielen. ‘Ga zitten,’ zei ze, en legde de mantels op een stapel. ‘Maak het je gemakkelijk. Ik weet dat je het kunt, Maighdin.’ Ze duwde de andere vrouw neer op de mantels, kruiste haar benen en ging naast haar zitten.

‘Je kunt het,’ zei Alliandre zachtjes, en ging aan Maighdins andere zijde zitten.

‘Ja, je kunt het,’ fluisterde Lacile, en ging zitten, ik weet dat je het kunt,’ zei Arrela terwijl ze zich op de vloer liet zakken. Er verstreek enige tijd en Maighdin staarde naar de sjaal. Faile fluisterde bemoedigende woorden en hield zich uit alle macht vast aan haar hoop. Plotseling werd de sjaal stijf, alsof iemand hem strak had getrokken. Een verwonderde glimlach verscheen op Maighdins gezicht toen de sjaal heen en weer begon te wiegen als een pendule. Zes, zeven, acht keer wiegde hij. Toen flapperde hij in de bries en ging slap hangen. ‘Dat was geweldig,’ zei Faile.

‘Geweldig,’ zei Alliandre. ‘Jij bent onze redding, Maighdin.’

‘Ja,’ mompelde Arrela, ‘jij bent onze redding, Maighdin.’ Er waren vele soorten veldslagen. Zittend op de vloer, terwijl ze bemoedigingen fluisterden en Maighdin streed om dat te vinden wat ze maar zelden kon vinden, vochten ze voor hun leven terwijl de sjaal wiegde, zich overgaf aan de bries, wiegde en slap ging hangen. Maar ze vochten door.

Galina hield haar hoofd omlaag en probeerde zich niet te haasten toen ze zich een weg baande uit Malden, langs de rijen in het wit geklede mannen en vrouwen die lege emmers het stadje in droegen en volle emmers er weer uit. Ze wilde geen aandacht trekken, niet zonder die vervloekte riem en halsband. Ze had die dingen omgedaan toen ze zich ’s nachts had aangekleed, terwijl Therava nog sliep, maar het was zo fijn geweest ze af te doen en ze te verstoppen bij de kleren en andere spullen die ze voor haar ontsnapping had verborgen, dat ze het niet had kunnen weerstaan. Bovendien zou Therava boos zijn als ze wakker werd en Galina weg was. Ze zou iedereen laten zoeken naar haar ‘kleine Lina’, en iedereen herkende haar aan die juwelen. Nou, de waarde ervan zou haar nu helpen terug te keren naar de Toren, terug naar waar ze hoorde. Die arrogante Faile en die andere dwazen waren dood of zo goed als dood, en zij was vrij. Ze streelde de staf die ze in haar mouw verborgen had en huiverde van genoegen. Vrij!

Ze vond het vreselijk dat ze Therava had moeten laten leven, maar als iemand de vrouw in haar tent had aangetroffen met een mes in haar hart, zou Galina de hoofdverdachte zijn geweest. Bovendien... Er verschenen beelden voor haar geestesoog, waarin ze zich steels over de slapende Therava buigt, met het riemmes van de vrouw in haar hand, terwijl Therava’s ogen openschieten en die van haar ontmoeten in het donker, beelden waarin ze gilt, haar hand onwillekeurig opent en het mes laat vallen, waarin ze smeekt, waarin Therava... Nee. Nee! Zo zou het niet zijn gegaan. Zeker niet! Ze had Therava laten leven uit noodzaak, niet omdat ze... Niet om een andere reden.

Plotseling huilden er wolven, wolven uit alle richtingen, wel tien of meer. Haar voeten bleven als vanzelf staan. Ze was omringd door een bonte verzameling tenten; tenten met wanden, tenten met puntdaken, lage Aieltenten. Ze was zonder het te beseffen recht door het gai’shaingedeelte van het kamp gelopen. Ze keek naar de richel ten westen van Malden en kromp ineen.

Over de hele lengte van de richel lag een dichte mist, die voor zover haar oog reikte in beide richtingen de bomen verschool. De muren van het stadje verborgen de richel naar het oosten, maar ze was ervan overtuigd dat ook daar een dichte mist hing. Die man was er! De Grote Heer behoede haar, ze was nog net op tijd geweest. Nou, hij zou die domme vrouw van hem niet vinden, zelfs al overleefde hij wat hij wilde doen. En hij zou Galina Casban ook niet vinden. Ze dankte de Grote Heer dat Therava haar niet had verboden om te rijden – de vrouw hield haar die kans graag als een worst voor, als ze maar genoeg slijmde – en haastte zich naar haar geheime bergplaats. Laat die stommelingen die hier wilden sterven maar sterven. Ze was vrij. Vrij!

29

De laatste knoop

Perijn stond net onder de top van de heuvel, aan de rand van de mist, en bestudeerde het kampement en het met stenen muren omgeven dorp onder hem. Tweehonderd pas vrij steile helling, spaarzaam begroeid met lage struikjes tot aan de vlakke grond, vervolgens misschien zevenhonderd pas vrij terrein naar de eerste tenten, en dan meer dan een span naar het dorp. Het leek nu zo dichtbij. Hij gebruikte zijn kijkglas niet. Een glinstering op de lens van de zon die net over de horizon kwam, een randje roodgoud zo breed als een vingernagel, kon alles verpesten. De grijsheid om hem heen kromde zich, maar bewoog niet echt in de bries, zelfs niet toen die opstak en zijn mantel deed wapperen. De dichte mist op de verre richel, waarachter de windmolen verborgen ging, leek ook stil te hangen als je er een tijdje naar keek. Hoe lang zou het duren voor iemand bij die tenten het zou opmerken? Er was niets aan te doen. De mist voelde aan als gewone mist, vochtig en een beetje kil, maar op de een of andere manier had Neald die mist hier vastgezet voordat hij verderging met andere dingen. De zon zou de mist zelfs om noen nog niet wegbranden, zo beweerde de Asha’man. Alles zou achter de rug zijn om noen, hoe dan ook, maar Perijn hoopte dat de man gelijk had. De hemel was helder en het leek een warme dag te worden voor zo vroeg in de lente.

Er waren maar een paar Shaido buiten het kamp te zien, maar overal tussen de tenten liepen duizenden in het wit geklede gestaltes. Tienduizenden. Zijn ogen pijnigden zich om Faile tussen hen te vinden, zijn hart verlangde ernaar haar te zien, maar hij kon net zo goed proberen één bepaalde speld in een volle mand spelden te vinden. Dus staarde hij naar de dorpspoorten, die wijd openstonden, net als de vorige keren. Uitnodigend wijd open. Ze riepen naar hem. Al gauw zouden Faile en haar metgezellen weten dat het tijd was om naar die poorten te gaan, naar het fort met torens dat oprees aan de noordkant van het dorp. Misschien was ze aan het werk, als de Speervrouwen gelijk hadden over hoe de gevangenen als gai’shain werden behandeld, maar ze zou wel weten hoe ze weg kon glippen en naar het fort kon gaan. Zij en haar vriendinnen, en waarschijnlijk Alyse ook. Wat haar plannen met de Shaido ook waren, de Aes Sedai zou niet op een slagveld willen achterblijven. Een tweede zuster in het fort zou misschien van pas komen. Het Licht geve dat het niet zover zou komen.

Hij had zorgvuldig rekening gehouden met alle mogelijke ontwikkelingen, zelfs met een regelrechte ramp, maar dit was geen spijkerpuzzel, hoe graag hij dat ook zou willen. De gedraaide ijzeren stukken van een spijkerpuzzel bewogen alleen op bepaalde manieren. Als je ze de goede kant op bewoog, kwam de puzzel los. Mensen konden zich op duizenden manieren bewegen, soms in richtingen die je nooit voor mogelijk had gehouden, tot het gebeurde. Zouden zijn plannen standhouden als de Shaido iets onverwachts deden? Dat zouden ze bijna zeker doen, en hij kon alleen maar hopen dat het niet tot rampspoed zou leiden. Met een laatste, verlangende blik op de poorten van Malden, draaide hij zich om en liep terug de richel op. Binnen in de mist kon zelfs hij niet verder dan tien pas voor zich uit kijken, maar hij vond Danel Lewin al snel tussen de bomen op de top. Danel was zo slank dat hij bijna mager was, met een neus als een pikhouweel en een dikke snor in Taraboonse stijl, en viel zelfs op als je zijn gezicht niet duidelijk kon zien.

Andere mannen uit Tweewater waren gestaltes achter hem, die vager en vager werden hoe verder ze weg waren. De meesten hurkten of zaten op de grond, om uit te rusten nu het nog kon. Jori Congar probeerde enkele anderen over te halen om een spelletje met hem te dobbelen, maar hij deed het zachtjes, dus liet Perijn hem begaan. Er had trouwens toch niemand zin om te spelen. Jori had ongewoon veel geluk met zijn dobbelstenen.

Danel stond op toen hij Perijn zag en mompelde: ‘Heer.’ De man had te veel tijd doorgebracht met Failes mensen. Hij noemde het ‘een polijstlaagje opdoen’, wat dat ook moest betekenen. Een man was geen stuk koper.

‘Zorg dat niemand zoiets doms doet zoals ik zojuist deed, Danel. Iemand met scherpe ogen beneden kan beweging langs de rand van de mist zien en wat mannen op onderzoek uit sturen.’ Dannil hoestte discreet achter zijn hand. Licht, hij werd al even erg als die Cairhienin en Tyreners. ‘Zoals u zegt, Heer. Ik hou iedereen er weg.’

‘Heer?’ klonk Balwers droge stem vanuit de mist. ‘Ah, daar bent u, Heer.’ De kleine man verscheen, gevolgd door twee grotere gestaltes, hoewel een van hen niet veel groter was dan Balwer. Ze bleven staan toen hij een gebaar maakte, onduidelijke vormen in de nevel, en Balwer liep alleen verder. ‘Masema is beneden verschenen, Heer,’ zei hij zachtjes, en vouwde zijn handen. ‘Het leek me onder de omstandigheden beter om Haviar en Nerion uit zijn zicht te houden, en tevens uit dat van zijn mannen. Ik geloof niet dat hij hen verdenkt. Volgens mij laat hij iedereen vermoorden die hij niet vertrouwt. Maar uit het oog, uit het hart is het beste.’

Perijns kaak verstrakte. Masema had ergens voorbij de oostelijke richel moeten zijn met zijn leger, als je het zo kon noemen. Hij had die mannen geteld – en een paar vrouwen – terwijl ze ongemakkelijk door poorten schuifelden die door de twee Asha’man waren gemaakt, en het waren er een stuk of twintigduizend. Masema was altijd vaag gebleven over hun aantallen, en Perijn had pas gisteravond een accurate telling gekregen. Ze waren haveloos en vuil, slechts enkelen droegen een helm, laat staan een borstplaat, maar elk van hen droeg een zwaard, speer, bijl, hellebaard of kruisboog, zelfs de vrouwen. De vrouwen onder Masema’s volgelingen waren veel erger dan de mannen, en dat zei nogal wat. Die bende was er grotendeels alleen maar goed in mensen zoveel angst aan te jagen dat ze zwoeren de Herrezen Draak te zullen volgen – de kleuren wervelden door zijn hoofd en werden uiteen gereten door zijn woede – en hen te vermoorden als ze weigerden. Maar vandaag hadden ze iets beters te doen. ‘Misschien is het tijd dat Haviar en Nerion voorgoed bij Masema’s mensen uit de buurt blijven,’ zei hij.

‘Als u dat wenst, Heer, maar volgens mij zijn ze nog steeds zo veilig als een man kan zijn die doet wat zij doen, en ze willen graag.’ Balwer hield zijn hoofd schuin, een nieuwsgierige mus op een tak. ‘Ze zijn niet corrupt, als dat is wat u vreest, Heer. Dat is altijd een gevaar als je een man opdraagt zich anders voor te doen dan hij is, maar ik heb een goede neus voor de tekenen.’

‘Hou ze in de buurt, Balwer.’ Met een beetje geluk zou er na vandaag hoe dan ook niet veel meer van Masema’s leger over zijn om in de gaten te houden. Misschien hoefde hij zich dan niet eens meer druk te maken over Masema.

Perijn klauterde de dichtbegroeide helling aan de andere kant af, langs de Mayeense en Geldanerse lansiers die bij hun paarden wachtten in de dichte mist, hun lansen met vaandels over hun schouder of met de punt in de grond gedreven. De roodgeverfde helmen en borstplaten van de Vleugelgarde waren misschien veilig genoeg op de top van de richel, maar de gepoetste wapenrusting van de Geldaners niet. Aangezien zowel Gallenne als Arganda begon te briesen als hij een van hen voortrok, wachtten ze allebei hier.

De nevel strekte zich over een behoorlijke afstand uit – Neald beweerde dat hij dat met opzet had gedaan, maar hij had verrast geroken toen hij besefte wat hij gedaan had – dus liep Perijn nog steeds door het grijs toen hij onder aan de richel kwam, waar alle karren met hoge wielen op een rij stonden met de paarden ingespannen. De vage omtrekken van de Cairhiense wagenmenners bewogen om hem heen, om tuigage te controleren en de touwen te spannen waarmee de dekzeilen waren bevestigd.

Masema stond te wachten en Perijn wilde niets liever dan die man zijn arm afbijten, maar hij zag de forse vorm van Basel Gil naast een van de karren en liep zijn kant uit. Niet alleen Lini was bij hem, gewikkeld in een donkere mantel, maar ook Breane, met haar arm rond het middel van Langwin, Perijns grote lijfknecht. Baas Gil rukte zijn hoed van zijn hoofd en onthulde zijn dunne grijzende haar dat zonder veel resultaat over een kale plek was gekamd. Lini snoof en keek nadrukkelijk niet naar Perijn terwijl ze deed alsof ze haar kap rechtzette. Ze rook naar boosheid en angst. Baas Gil rook alleen maar angstig.

‘Het is tijd dat u richting het noorden gaat, baas Gil,’ zei Perijn. ‘Als u bij de bergen komt, volg die dan tot u bij de Jehannaweg komt. Met wat geluk halen we u in voordat u de bergen bereikt, maar zo niet, stuur dan Alliandres bedienden naar Jehanna, ga dan oostwaarts door de pas en daarna weer naar het noorden. We volgen u zo snel mogelijk.’ Als zijn plan niet in duigen viel. Licht, hij was smid, geen soldaat. Maar zelfs Tylee had uiteindelijk toegegeven dat het een goed plan was.

‘Ik ga hier niet weg tot ik weet dat Maighdin veilig is,’ zei Lini tegen de nevel, haar ijle stem een ijzeren staaf. ‘En vrouwe Faile, natuurlijk.’

Baas Gil wreef met een hand over zijn hoofd. ‘Heer, Langwin en ik dachten dat we misschien konden helpen. Vrouwe Faile betekent heel veel voor ons, en Maighdin... Maighdin is een van ons. Ik kan het ene eind van een zwaard van het andere onderscheiden, en Langwin ook.’ Hij droeg een zwaard aan een riem rond zijn logge lijf, maar als hij er in de afgelopen twintig jaar mee gevochten had, zou Perijn die hele lange riem opeten. Breanes greep op Langwin verstrakte, maar de grote man klopte op haar schouder en legde zijn andere hand op het gevest van een kort zwaard. De nevel verborg zijn gehavende gezicht en platte knokkels. Hij was een taveernevechter; een goed mens, maar geen zwaardvechter.

‘U bent mijn shambajan, baas Gil,’ zei Perijn ferm. ‘Het is uw plicht om de wagenmenners, verzorgers en bedienden in veiligheid te brengen. Die van u en die van Langwin. Ga daar nu maar voor zorgen.’ De stevige man knikte met tegenzin. Breane zuchtte zachtjes van verlichting toen Langwin zijn knokkels naar zijn voorhoofd bracht. Perijn betwijfelde of de man die zucht kon hebben gehoord, maar Langwin legde zijn arm om haar heen en mompelde iets geruststellends. Lini was niet zo meegaand. Met haar rug zo stijf als een plank sprak ze weer tegen de nevel, ik ga hier niet weg tot ik weet...’ Perijn klapte luid in zijn handen, waar ze zo van schrok dat ze hem verbaasd aankeek. ‘Het enige wat je hier kunt doen is jicht krijgen van de vochtige kou. En sterven, als de Shaido door weten te breken. Ik haal Faile op. Ik haal Maighdin en de anderen op.’ Dat zou hij zeker doen, of anders omkomen bij de poging. Het had echter geen zin om dat te zeggen, en hij had reden om het niet te zeggen. Ze moesten echt geloven dat hij zou volgen met Faile en de anderen. ‘En jij gaat naar het noorden, Lini. Faile zal boos op me zijn als ik je iets laat overkomen. Baas Gil, zorg ervoor dat ze met u meegaat, al moet u haar vastbinden en achter in een wagen leggen.’ Gil schrok en verwrong zijn hoed tussen zijn handen. Hij rook plotseling naar schrik, en Lini naar pure verontwaardiging. Langwins geur was die van vermaak, en hij wreef over zijn neus alsof hij een glimlach wilde verbergen, maar vreemd genoeg was Breane ook verontwaardigd. Nou, hij had nooit beweerd dat hij vrouwen begreep. Als hij de vrouw met wie hij getrouwd was al niet begreep, wat vaak het geval was, dan zou hij die anderen wel helemaal nooit begrijpen. Uiteindelijk klom Lini toch op de bok van een kar zonder daartoe gedwongen te worden, maar ze sloeg wel baas Gils hand weg toen hij haar wilde helpen, en de rij karren rommelde richting het noorden door de mist. Achter een van de karren, beladen met de tenten en bezittingen van de Wijzen, liep een groep in het wit geklede gai’shain, zelfs nu nederig, mannen en vrouwen met hun kappen op en hun ogen neergeslagen. Ze waren Shaido, gevangengenomen in Cairhien, en over een paar maanden zouden ze het wit uittrekken en terugkeren naar hun stam. Perijn had ze in de gaten laten houden, onopvallend, ondanks de geruststellende woorden van de Wijzen dat ze zich in dit opzicht aan ji’e’toh zouden houden: blijkbaar hadden de Wijzen gelijk. Het waren er nog steeds zeventien. Geen van hen had geprobeerd weg te lopen en de Shaido aan de andere kant van de richel te waarschuwen. De wagenassen waren goed gesmeerd, maar in zijn oren kraakten en piepten ze nog steeds. Met wat geluk zouden Faile en hij hen voor de bergen inhalen. Terwijl de reservepaarden langs hem heen liepen, aan lange leidsels die werden vastgehouden door bereden verzorgers, verscheen er bij de rij wagens een Speervrouwe in de mist. Het bleek Sulin te zijn, haar sjoefa rond haar hals zodat haar korte witte haren te zien waren, en haar zwarte sluier op haar borst. Een nieuwe wond op haar linkerwang zou nog een litteken worden als ze geen Heling aanvaardde van een van de zusters. Misschien deed ze dat niet. Speervrouwen hadden een vreemde houding ten opzichte van leerling-Wijzen, of misschien was het gewoon omdat die leerlingen Aes Sedai waren. Ze zag zelfs Annoura als leerling, hoewel ze dat niet was. ‘De Shaidowachtposten in het noorden zijn dood, Perijn Aybara,’ zei ze. ‘En de mannen die onderweg waren om hen af te lossen ook. Ze dansten goed, voor Shaido.’

‘Zijn er bij jou slachtoffers gevallen?’ vroeg hij zachtjes. ‘Elienda en Briain werden wakker uit de droom.’ Ze had het net zo goed over het weer kunnen hebben, zoals ze sprak over de dood van twee vrouwen die ze kende. ‘We worden allemaal een keer wakker. We moesten Aviellin de laatste twee span dragen. Zij zal Heling nodig hebben.’ Aha. Ze zou het toch aanvaarden, ik stuur een van de Aes Sedai met je mee,’ zei hij, en keek om zich heen in de mist. Behalve de rij paarden die langs hem trok zag hij niets. ‘Zodra ik er een kan vinden.’

Hij was nog maar nauwelijks uitgesproken toen Annoura en Masuri met hun paarden aan de hand uit de mist opdoemden, samen met Berelain en Masema, zijn geschoren hoofd vochtig glanzend. Zelfs in de mist was de gekreukelde toestand van de bruine jas van Masema duidelijk, en de slordig verstelde schouder. Hij hield niets van het goud dat zijn volgelingen plunderden. Het ging allemaal naar de armen. Dat was het enige goede dat je van Masema kon zeggen. Aan de andere kant, een groot aantal van die armen die van dat goud te eten kregen, was arm geworden doordat hun bezittingen waren gestolen en hun winkels of boerderijen in brand waren gestoken door Masema’s mensen. Om de een of andere reden droeg Berelain vanochtend de coronet van de Eerste van Mayene, de vliegende gouden havik boven haar voorhoofd, hoewel haar rijgewaad en mantel eenvoudig donkergrijs waren. Onder haar lichte, bloemige geurwater rook ze naar geduld en ongerustheid, en zo’n vreemde combinatie had Perijn nog nooit geroken.

De zes Wijzen waren ook bij hen, hun donkere stola’s over hun armen geslagen, gevouwen doekjes op hun hoofd om hun haren uit hun gezicht te houden. Bij alle halssnoeren en armbanden van goud en ivoor die ze droegen, zag Berelain er voor de verandering eens eenvoudig gekleed uit. Aram was ook bij hen; de zwaardknop in de vorm van een wolfskop stak uit boven zijn roodgestreepte schouder, en de mist kon de afwezigheid van zijn doorgaans boze blik niet verbergen. De man zweefde bijna naar Masema toe en scheen zich te baden in een of ander licht dat Masema uitstraalde. Perijn vroeg zich af of hij Aram met de karren mee had moeten sturen. Maar als hij dat had gedaan, was Aram er zeker van afgesprongen en teruggeslopen zodra hij uit Perijns zicht was.

Hij legde aan de twee Aes Sedai uit wat Aviellin nodig had, maar toen Masuri zei dat ze mee zou gaan, stak tot zijn verrassing de lichtharige Edarra haar hand op om de slanke Bruine zuster tegen te houden. Annoura verschoof onbehaaglijk. Ze was geen leerling, en ongemakkelijk over de relatie van Seonid en Masuri met de Wijzen. Ze probeerden haar erbij te betrekken, en soms lukte dat. ‘Janina zal ervoor zorgen,’ zei Edarra. ‘Ze heeft meer vaardigheid dan jij, Masuri Sokawa.’

Masuri kneep haar lippen opeen maar zei niets. De Wijzen hadden er geen moeite mee een leerling te slaan als ze op het verkeerde ogenblik haar mond opendeed, zelfs al was ze toevallig een Aes Sedai. Sulin leidde Janina, een vlasharige vrouw die nooit ergens door van haar stuk leek te worden gebracht, door de mist, en Janina liep even snel als Sulin ondanks haar overdadige rokken. Dus de Wijzen hadden geleerd te helen, hè? Dat kon later vandaag nog van pas komen. Het Licht geve dat het niet vaak nodig zou zijn. Masema keek de twee na die verdwenen in de nevel en gromde. De dichte mist verborg de altijd brandende intensiteit van zijn diepliggende ogen en het driehoekige witte litteken op zijn wang, maar zijn geur was vol in Perijns neus, hard en scherp als een pas geslepen scheermes, maar dol bokkend. Soms als Perijn die geur van waanzin inademde, vroeg hij zich af waarom hij er geen bloedneus van kreeg.

‘Het is al erg genoeg dat je die godslasterlijke vrouwen laat doen wat alleen de Drakenheer, zijn naam zij gezegend, mag doen,’ zei Masema, zijn stem vol van de hitte die door de mist niet in zijn ogen te zien was. De wervelende kleuren in Perijns hoofd veranderden kort in een beeld van Rhand en Min en een lange man in een zwarte jas, een Asha’man, en hij voelde een schok tot in zijn tenen. Rhands linkerhand was weg! Het maakte niet uit. Wat er gebeurd was, was gebeurd. En vandaag had hij iets anders te doen. ‘... maar als ze Heling kennen,’ vervolgde Masema, ‘dan wordt het alleen maar moeilijker om de wilden te doden. Jammer dat je de Seanchanen ze niet allemaal laat beteugelen.’ Zijn zijdelingse blik op Annoura en Masuri gaf aan dat hij hen ook bedoelde, ook al hadden de twee hem meer dan eens in het geheim bezocht. Ze keken hem aan met hun Aes Sedai-kalmte, hoewel Masuri haar slanke handen bewoog alsof ze haar bruine rokken wilde gladstrijken. Ze zei dat ze van gedachten veranderd was en nu vond dat de man moest worden gedood, dus waarom ontmoette ze hem dan? En waarom deed Annoura dat? Waarom liet Masema ze komen? Hij haatte Aes Sedai hartgrondig. Misschien kon hij wat antwoorden krijgen nu Haviar en Nerion niet langer bescherming nodig hadden. De Wijzen achter Masema bewogen. De vuurharige Carelle, die er temperamentvol uitzag maar dat eigenlijk niet was, streelde zelfs over het heft van haar riemmes, en Nevarin, die Nynaeve nog iets kon leren over boos worden, greep dat van haar. Masema moest die ogen wel in zijn rug voelen prikken, maar er veranderde niets in zijn geur. Hij was misschien waanzinnig, maar geen lafaard. ‘U wilde heer Perijn spreken, Heer Profeet,’ zei Berelain mild, hoewel Perijn kon ruiken dat haar glimlach gemaakt was. Masema staarde haar aan. ik ben alleen maar de Profeet van de Drakenheer, geen heer. De Drakenheer is nu de enige heer. Zijn komst heeft alle verbonden verbroken en alle titels verwoest. Koningen en koninginnen, heren en vrouwes, zij zijn allemaal maar stof onder zijn voeten.’

Die wervelende kleuren dreigden weer op te duiken, maar Perijn onderdrukte ze. ‘Wat doe je hier?’ wilde hij weten. Je kon ontmoetingen met Masema niet verzachten. Die man was zo hard als een goede vijl. ‘Je zou bij je mannen moeten zijn. Je had wel gezien kunnen worden door hierheen te komen, en op de terugweg loop je dat risico weer. Ik vertrouw je mensen niet alleen zonder dat jij er bent om ze moed in te praten. Ze vluchten zodra ze de Shaido hun kant uit zien komen.’

‘Het zijn mijn mensen niet, Aybara. Het zijn de mensen van de Drakenheer.’ Licht, met Masema in de buurt moest hij doorlopend die kleuren wegduwen! ik heb Nengar de leiding gegeven. Hij heeft in meer veldslagen gevochten dan waar jij over hebt gedroomd. Ook tegen de wilden. En ik heb de vrouwen het bevel gegeven om elke man te doden die wil vluchten, en bekend laten maken dat ik iedereen die aan de vrouwen ontsnapt zal achtervolgen. Ze houden stand tot aan de laatste man, Aybara.’

‘Je klinkt alsof je niet teruggaat,’ zei Perijn.

‘Ik ben van plan om bij jou in de buurt te blijven.’ De mist verborg dan misschien de hitte in Masema’s ogen, maar Perijn voelde die wel. ‘Het zou jammer zijn als je iets overkwam, net op het ogenblik dat je je vrouw terugkrijgt.’

Dus een klein deel van zijn plan was al uiteengevallen. Al was het niet zozeer een deel van een plan als wel iets waar hij op had gehoopt. Als al het andere goed ging, zouden de Shaido die konden ontsnappen zich een weg banen door Masema’s mensen zonder hun pas te vertragen. Maar in plaats van een Shaidospeer door zijn ribben te krijgen, zou Masema... een oogje op hém houden. Ongetwijfeld was de lijfwacht van Masema niet ver weg in de mist, een stuk of tweehonderd ruwe kerels die beter bewapend waren en betere paarden hadden dan de rest van zijn leger. Perijn keek niet naar Berelain, maar de geur van haar bezorgdheid was sterker geworden. Masema had reden om hen allebei dood te willen zien. Hij zou Gallenne waarschuwen dat zijn hoofdtaak vandaag was om Berelain te beschermen tegen Masema’s mannen. En hij zou zelf ook ogen in zijn rug moeten hebben.

Verderop in de mist verscheen een korte flits zilverblauw licht, en hij fronste zijn voorhoofd. Het was nog te vroeg voor Gradi. Uit de mist doemden twee figuren op. Een van hen was Neald, die voor één keer niet liep te paraderen. Hij strompelde zelfs. Zijn gezicht stond vermoeid. Het Licht brande hem, waarom verspilde hij zijn krachten zo? De andere was een jonge Seanchaan in gelakte wapenrusting met een dunne pluim op de vreemde helm die hij onder zijn arm droeg. Perijn herkende hem: Gueye Arabah, een luitenant over wie Tylee positief was. De twee Aes Sedai grepen hun rokken bijeen alsof ze wilden voorkomen dat hij ertegenaan zou strijken, maar hij kwam helemaal niet bij ze in de buurt. Hij struikelde zelf bijna toen hij dicht genoeg bij hen was om hun gezichten te zien, en Perijn hoorde hem slikken. Hij rook plotseling schichtig.

Arabahs buiging was voor Perijn en Berelain bestemd, en hij fronste lichtjes naar Masema alsof hij zich afvroeg wat zo’n ruwe kerel bij hen deed. Masema sneerde, en de vrije hand van de Seanchaan ging naar zijn zwaardgevest voordat hij zich bedacht. Ze leken nogal snel op de teentjes getrapt, die Seanchanen. Maar Arabah verspilde geen tijd.

‘Baniergeneraal Khirgan stuurt groeten, Heer, mijn Vrouwe Eerste. Morat’raken melden dat die groepen Aiel sneller reizen dan verwacht. Ze komen ergens vandaag aan, misschien al wel om noen. De groep in het westen bestaat uit ongeveer vijfentwintig- of dertigduizend man, die in het oosten is nog een derde groter. Ongeveer de helft draagt wit, en er zijn natuurlijk Kinderen bij, maar dat zijn nog steeds een heleboel speren achter u. De baniergeneraal wil weten of u wilt spreken over een wijziging van de troepen. Ze stelt voor een paar duizend Altaraanse lansiers naar u toe te sturen.’ Perijn grimaste. Bij elk van die groepen zouden ten minste drie- of vierduizend algai’d’siswai zijn. Zeker een heleboel speren achter zijn rug. Neald gaapte. ‘Hoe voel je je, Neald?’

‘O, ik kan doen wat er gedaan moet worden, Heer,’ zei de man met maar een beetje van zijn gebruikelijke monterheid. Perijn schudde zijn hoofd. Het was duidelijk dat de Asha’man niet één poort meer kon maken dan nodig was. Hij bad dat ze er niet al een tekort zouden komen. ‘Tegen noen zijn we hier klaar. Zeg de baniergeneraal dat we doorgaan volgens plan.’ En hij bad dat er verder niets verkeerd ging. Dat voegde hij er echter niet hardop aan toe. Buiten in de mist huilden wolven, een angstaanjagende roep die overal rondom Malden te horen was. Het was nu echt begonnen.

‘Je doet het geweldig, Maighdin,’ kraakte Faile. Ze voelde zich licht in haar hoofd en haar keel was droog van het voortdurend roepen van aanmoedigingen. Iedereen had een droge keel. Aan het licht te zien dat door de spleten boven hen viel, was het bijna halverwege de ochtend, en ze hadden de meeste tijd onophoudelijk gepraat. Ze hadden geprobeerd de vaten die nog heel waren aan te boren, maar de wijn die erin zat was al te bedorven om zelfs maar je lippen mee te bevochtigen. Nu moedigden ze Maighdin om de beurt aan. Ze zat naast haar bediende met gouden haren terwijl de anderen tegen de achterste muur rustten, zo ver mogelijk van die scheve stapel planken en balken vandaan. ‘Je gaat ons redden, Maighdin.’ Boven hen was de rode sjaal nog net zichtbaar door die smalle spleet in de puinhoop. Hij hing nu al een tijdje slap, behalve wanneer de wind hem greep. Maighdin staarde er zonder knipperen naar. Haar vuile gezicht glansde van het zweet, en ze hijgde alsof ze hardgelopen had. Plotseling werd de sjaal weer stijf en wiegde één, twee, drie keer. Toen kreeg de wind hem weer in de greep en liet hem fladderen, waarna hij weer stil hing. Maighdin bleef staren. ‘Dat was prachtig,’ zei Faile hees. De andere vrouw begon moe te worden. Tussen elke geslaagde poging zat steeds meer tijd, en de geslaagde pogingen duurden korter. ‘Het was...’ Plotseling verscheen er een gezicht naast de sjaal, en een hand greep de rode doek. Even dacht Faile dat ze het zich verbeeldde. Aravines gezicht, omlijst door haar witte kap.

‘Ik zie haar!’ riep de vrouw opgewonden, ik zie vrouwe Faile en Maighdin! Ze zijn in leven!’ Er gingen stemmen op in gejuich, dat snel weer stopte.

Maighdin wankelde alsof ze zou omvallen, maar haar gezicht droeg een prachtige glimlach. Faile hoorde dat er achter haar werd gehuild, en kon zelf ook wel huilen van vreugde. Ze waren gevonden door vrienden, niet door Shaido. Misschien konden ze toch nog ontsnappen.

Faile klauterde overeind en liep dichter naar de scheve stapel verkoold puin toe. Ze probeerde speeksel in haar mond te verzamelen, maar dat lukte niet erg. ‘We leven allemaal nog,’ bracht ze met hese stem uit. ‘Hoe in het Licht hebben jullie ons gevonden?’

‘Het was Theril, Vrouwe,’ antwoordde Aravine. ‘Die ondeugd volgde jullie ondanks uw bevelen, en het Licht zegene hem daarvoor. Hij zag Galina vertrekken en het gebouw instorten, en hij dacht dat jullie dood waren. Hij ging zitten huilen.’ Er protesteerde een stem in de ruwe Amadiciaanse tongval, en Aravine draaide haar hoofd even. ik kan best zien wanneer iemand heeft gehuild, jongen. Wees jij nou maar dankbaar dat je bleef zitten om te huilen. Toen hij de sjaal zag bewegen, Vrouwe, kwam hij naar ons toe gerend.’

‘Zeg hem maar dat tranen geen schande zijn,’ zei Faile. ‘Zeg hem dat ik mijn man ook wel eens heb zien huilen.’

‘Vrouwe,’ zei Aravine aarzelend, ‘hij zei dat Galina aan een stuk hout trok toen ze naar buiten liep. Alsof het een hendel was, zei hij. Hij zei dat zij het gebouw heeft laten instorten.’

‘Waarom zou ze dat doen?’ wilde Alliandre weten. Ze had Maighdin overeind geholpen en ondersteunde haar half om bij Faile te komen staan. Lacile en Arrela kwamen naar hen toe, afwisselend lachend en huilend. Alliandres gezicht leek op een donderwolk. Faile grimaste. Hoe vaak had ze in de afgelopen paar uur gewenst dat ze die klap terug kon nemen? Galina had het belóófd! Kon die vrouw van de Zwarte Ajah zijn? ‘Dat maakt nu niet uit. Ik zal het haar hoe dan ook betaald zetten.’ Hoe ze dat ging doen, was een andere zaak. Galina was immers Aes Sedai. ‘Aravine, hoeveel mensen heb je bij je? Kun je...?’ Er verscheen een paar grote handen op Aravines schouders en ze werd opzij geduwd.

‘Genoeg gepraat.’ Rolans gezicht verscheen voor de spleet, de sjoefa rond zijn hals en zijn sluier tot op zijn borst. Rolan! ‘We kunnen niets weghalen terwijl jij daar staat, Faile Bashere. De hele boel kan instorten. Ga aan de andere kant zitten, zo dicht mogelijk tegen de muur.’

‘Wat doe jij hier?’ wilde ze weten.

De man grinnikte. Hij grinnikte! ‘Je draagt nog steeds wit, vrouw. Doe wat je gezegd wordt, anders krijg je een pak voor je billen als ik je hieruit heb. En misschien drogen we dan je tranen met een kusspelletje.’

Ze ontblootte haar tanden naar hem en hoopte maar dat hij het niet voor een grijns zou aanzien. Maar hij had gelijk. Ze moesten uit de weg, dus leidde ze de andere vrouwen over de met planken bezaaide vloer naar het andere uiteinde van de kelder, waar ze zich tegen de muur drukten. Ze hoorde buiten mompelende stemmen, waarschijnlijk overlegden ze hoe ze een pad konden vrijmaken zonder dat de rest van het gebouw op hun hoofd zou vallen. ‘Alles voor niets,’ zei Alliandre bitter. ‘Hoeveel Shaido denk je dat daarboven zijn?’

Er klonk een luid geschraap van hout. De schuine stapel kreunde en leunde nog wat verder naar binnen. De stemmen klonken weer. ik weet het echt niet,’ antwoordde Faile. ‘Maar het moeten allemaal Mera’din zijn, geen Shaido.’ De Shaido lieten zich niet in met de Broederlozen. ‘Misschien biedt dat wat hoop.’ Rolan zou haar vast laten gaan zodra hij over Dairaine hoorde. Natuurlijk zou hij dat doen. En als hij koppig bleef... In dat geval zou ze doen wat ze moest om hem te overtuigen. Perijn zou er nooit achter hoeven komen. Er schraapte hout over hout, en weer leunde de stapel verbrande balken en planken een beetje verder naar binnen.

De zon ging verscholen achter de mist, maar Perijn schatte dat het ongeveer halverwege de ochtend moest zijn. Gradi zou snel komen. Hij had er al moeten zijn. Als de man te moe was om nog een poort te maken... Nee. Gradi kwam wel. Gauw. Maar zijn schouders waren gespannen alsof hij een hele dag achter een smidsvuur had gewerkt.

‘Ik zeg je dat dit me helemaal niet aanstaat,’ mompelde Gallenne. In de dichte mist was zijn rode ooglap gewoon zwart. Zijn gespikkelde paard met de brede borst drukte zijn neus tegen Gallenne aan, ongeduldig vanwege het wachten, en hij klopte het dier afwezig op de hals. ‘Als Masema echt eerst de vrouwe wil vermoorden, dan vind ik dat we hem nu moeten afmaken. We zijn in de meerderheid. We kunnen binnen een paar tellen zijn lijfwacht overmeesteren.’

‘Stommeling,’ gromde Arganda, en keek naar rechts alsof hij Masema en zijn mannen door het wolkende grijs kon zien. In tegenstelling tot de Mayener had hij zijn verzilverde helm met de drie dikke witte pluimen opgezet. Zijn helm en zijn borstplaat, bewerkt in goud en zilver, glansden van de condens. Mist of niet, zijn wapenrusting leek bijna te gloeien. ‘Denk je dat we geruisloos tweehonderd man kunnen doden? Ze zullen het geschreeuw aan de andere kant van de richel nog horen. Jóuw vorstin zit hier op een plek waar je haar kunt omringen met negenhonderd man en haar misschien wel weg kunt krijgen. Maar Alliandre is nog steeds in dat verdomde dorp, omringd door Shaido.’

Gallenne brieste en zijn hand ging naar zijn zwaardgevest alsof hij op Arganda wilde oefenen voordat hij Masema zou aanvallen. ‘Vandaag vermoorden we niemand behalve Shaido,’ zei Perijn ferm. Gallenne gromde, maar sprak hem niet tegen. Hij stonk echter naar ontevredenheid. Berelain beschermen zou de Vleugelgarde buiten de gevechten houden.

Links van hen verscheen een blauwachtige flits, gedimd door de dichte mist, en de spanning in Perijns schouders werd minder. Gradi verscheen, turend om zich heen. Hij versnelde zijn pas toen hij Perijn zag, maar wankelde een beetje. Er was nog een man bij hem, met een groot, donker paard aan de hand. Perijn glimlachte voor het eerst sinds lange tijd.

‘Fijn om je te zien, Tam,’ zei hij.

‘Ik ben ook blij om u te zien, Heer.’ Tam Altor was nog steeds een stevige kerel die zo te zien van zonsopgang tot zonsondergang kon werken zonder te rusten. Zijn haren waren echter helemaal grijs geworden sinds de laatste keer dat Perijn hem had gezien, en hij had wat meer rimpels in zijn verweerde gezicht. Hij keek naar Arganda en Gallenne met een vaste blik. Een prachtige wapenrusting maakte geen indruk op hem.

‘Hoe gaat het met je, Gradi?’ vroeg Perijn.

‘Het gaat, Heer.’ De man klonk tot op het bot vermoeid. Zelfs in de dichte mist zag zijn gezicht er nog ouder uit dan dat van Tam.

‘Zodra je hier klaar bent, wil ik dat je naar Mishima gaat. Ik wil dat iemand hem in de gaten houdt. Iemand die hem zo zenuwachtig maakt dat hij niet eens durft te overwegen om terug te komen op iets waar hij al mee heeft ingestemd.’ Hij zou Gradi graag opdragen zijn poort af te binden. Dat zou een mooie korte weg zijn om Faile terug te brengen naar Tweewater. Maar als het vandaag misging, zou het ook een mooie korte weg voor de Shaido zijn. ik weet niet of ik op dit ogenblik zelfs maar een kat zenuwachtig zou kunnen maken, Heer, maar ik zal doen wat ik kan.’ Tam keek Gradi, die in het grijs verdween, fronsend na. ik wou dat ik een andere manier had om hier te komen,’ zei hij. ‘Kerels zoals zij kwamen een tijdje terug ook naar Tweewater. Een van hen noemde zich Mazrim Taim, een naam die we allemaal al eens hadden gehoord. Een valse Draak. Maar nu draagt hij een zwarte jas met mooi borduurwerk en noemt hij zichzelf de M’Hael. Ze praatten overal over mannen leren geleiden, over die Zwarte Toren.’ Zijn woorden klonken zuur. ‘De dorpsraden hebben geprobeerd er een einde aan te maken, en de vrouwenkringen ook, maar uiteindelijk hebben ze meer dan veertig mannen en jongens meegenomen. Het Licht zij dank dat sommigen nog verstandig waren, anders waren er tien keer zoveel meegegaan.’ Hij keek naar Perijn. ‘Taim zei dat Rhand hem had gestuurd. Hij zei dat Rhand de Herrezen Draak is.’ Er klonk iets van een vraag in door, misschien de hoop dat Perijn het zou ontkennen, misschien de eis om te weten waarom Perijn niets had gezegd. De kleuren wervelden door Perijns hoofd, maar hij mepte ze aan de kant en antwoordde door geen antwoord te geven. Wat was, was. ‘Er is nu niets meer aan te doen, Tam.’ Volgens Gradi en Neald liet de Zwarte Toren eenmaal ingeschreven mannen niet zomaar meer gaan.

Er kroop droefheid in Tams geur, hoewel hij dat niet in zijn gezicht liet zien. Hij kende het lot van mannen die konden geleiden. Gradi en Neald beweerden dat de mannelijke helft van de Bron nu rein was, maar Perijn zag niet in hoe dat kon. Wat was, was. Je deed het werk dat je werd opgedragen, volgde de weg die je moest volgen, en dat was dat. Het had geen zin om te klagen over blaren of stenen onder je voeten.

Perijn sprak verder. ‘Dit zijn Bertain Gallenne, kapiteinheer van de Vleugelgarde, en Gerard Arganda, eerste kapitein van het Legioen van de Muur.’ Arganda haalde ongemakkelijk zijn schouders op. Die naam had politiek gewicht in Geldan, en schijnbaar had Alliandre zich niet sterk genoeg gevoeld om bekend te maken dat ze het Legioen weer aan het herstellen was. Balwer had echter een neus voor het opsporen van geheimen. En dit geheim zorgde ervoor dat Arganda niet woest zou proberen zijn koningin te bereiken. ‘Gallenne, Arganda, dit is Tam Altor. Hij is mijn eerste kapitein. Heb je de kaart bestudeerd, Tam, en mijn plan?’

‘Ik heb ze bestudeerd, Heer,’ zei Tam droog. Natuurlijk had hij dat. ‘Het lijkt me een goed plan. Zo goed als elk plan is tot de pijlen vliegen.’

Arganda zette zijn laars in de stijgbeugel van zijn vos. ‘Zolang hij uw eerste kapitein is, Heer, heb ik geen bezwaren.’ Hij had er eerder meer dan genoeg gehad. Noch hij, noch Gallenne was blij geweest dat Perijn iemand boven hen plaatste.

Van boven aan de heuvel kwam de doordringende alarmkreet van een zwartgevleugelde spotvogel. Slechts één. Als het een echte vogel was geweest, zou de roep zijn herhaald.

Perijn klauterde zo snel hij kon de helling op. Arganda en Gallenne haalden hem op hun paarden in, maar ze gingen naar hun mannen en verdwenen in de dichte grijze mist. Perijn ging naar de top en verder. Danel stond bijna aan de rand van de mist en tuurde naar het Shaidokamp. Hij wees, maar de reden van zijn schrik was duidelijk. Een grote groep algai’d’siswai kwam uit de tenten, zeker wel vierhonderd. De Shaido stuurden vaak groepen op pad, maar deze kwam recht op Perijn af. Ze haastten zich niet, maar het zou niet lang duren voor ze de richel bereikten.

‘Het is tijd dat we ons laten zien, Danel,’ zei hij. Hij deed zijn mantel af en legde hem over een struikje. Hij zou hem later wel ophalen. Als hij kon. Maar nu zat het kledingstuk hem alleen maar in de weg. Danel maakte een snelle buiging voordat hij zich terug haastte naar de bomen. Daar verscheen Aram, zijn zwaard al in de hand. Hij rook gretig. Perijn stopte de mantelspeld voorzichtig in zijn zak. Die had hij van Faile gekregen en hij wilde hem niet kwijtraken. Zijn vingers vonden het leren koord waar hij elke dag van haar gevangenschap een knoop in had gemaakt. Hij haalde het tevoorschijn en liet het zonder te kijken op de grond vallen. Vanmorgen had hij zijn laatste knoop erin gelegd.

Perijn stak zijn duimen achter de brede riem waaraan zijn hamer en riemmes hingen en liep rustig de mist uit. Aram kwam op zijn tenen aan en had al een van zijn zwaardhoudingen aangenomen. Perijn liep gewoon. De ochtendzon, tot halverwege het hoogste punt, scheen in zijn ogen. Hij had overwogen de oostelijke richel te nemen en Masema’s mannen hier te plaatsen, maar dan zou hij verder van de dorpspoorten zijn geweest. Een domme reden, maar die poorten trokken aan hem zoals een magneet ijzervijlsel aantrok. Hij legde de zware hamer losser in de lus aan zijn riem, en deed hetzelfde met het riemmes. Dat had een lemmet zo lang als zijn hand. Het verschijnen van twee mannen die schijnbaar kalmpjes op hen afliepen, was genoeg om de Shaido te laten stilstaan. Nou, misschien niet zo kalmpjes, gezien Arams zwaard. Ze zouden wel blind moeten zijn om niet te zien hoe de zon weerkaatste op zijn lange wapen. Ze vroegen zich vast af of ze twee gekken tegenover zich hadden. Halverwege de helling bleef hij staan.

‘Rustig,’ zei hij tegen Aram. ‘Je maakt jezelf zo alleen maar moe.’ De ander knikte zonder zijn blik van de Shaido af te wenden en zette zijn voeten stevig neer. Zijn geur was die van een jager die achter een gevaarlijke prooi aan zat maar vastbesloten was die neer te leggen.

Even later kwamen er zes Shaido op hen af, langzaam. Ze hadden hun sluiers niet voor. Ze hoopten waarschijnlijk dat hij en Aram niet zo bang zouden worden dat ze weg zouden rennen. Tussen de tenten wezen mensen naar de twee stommelingen op de helling. Perijn keek achterom toen hij het geluid van rennende laarzen, hoeven en snuivende paarden hoorde. Arganda’s Geldaners doken als eerste op uit de mist, in hun gepoetste borstplaten en helmen, achter een wapperende rode banier aan met de drie zespuntige zilveren sterren van Geldan. Ze werden gevolgd door de Vleugelgarde in hun rode wapenrusting achter de gouden havik op een blauw veld van Mayene. Tussen hen in begon Danel de mannen uit Tweewater in drie rijen te verdelen. Elke man droeg twee volle pijlkokers aan zijn riem en ook een bundel schachten, die ze in de helling staken voordat ze de bevestigingskoorden losmaakten. Ze droegen hun lange en korte zwaarden, maar de hellebaarden en andere paalwapens waren vanochtend op de karren achtergelaten. Een van hen had de rode banier met de wolfskop meegebracht, maar de staf stond schuin in de grond achter hen gestoken. Er was niemand die het ding kon dragen. Danel had ook een boog bij zich.

Masema en zijn lijfwacht van lansiers namen rechts van de Vleugelgarde hun stelling in, terwijl hun knullig bereden paarden bokten en steigerden. Hun wapenrusting had bruine plekken waar de roest er af was geschraapt in plaats van grondig gereinigd. Masema zelf reed vooraan, met een zwaard op zijn heup maar zonder helm en borstplaat. Nee, het ontbrak hem niet aan moed. Hij loerde naar de Mayeners, waar Perijn nog net Berelain kon ontwaren tussen dat woud van lansen. Hij kon haar gezicht niet goed zien, maar hij nam aan dat het nog steeds ijzig stond. Ze had hevig geprotesteerd dat haar soldaten zich niet mochten mengen in de gevechten, en hij had heel streng moeten zijn om haar tot rede te brengen. Licht, de vrouw had half voorgesteld dat zij hen wel kon voorgaan in een aanval! De Wijzen en de twee Aes Sedai kwamen de heuvel af tussen de Geldaners, de mannen uit Tweewater en de Speervrouwen, allemaal met een lange reep rode stof om hun bovenarm die tot aan hun pols hing. Hij zag Aviellin niet, maar aan hun aantal te zien moest ze erbij zijn, pas geheeld of niet. Hun gezichten gingen verborgen achter hun zwarte sluiers, die alleen de ogen vrijlieten, maar hij hoefde hun gezichten niet te zien of hun geur te ruiken om te weten dat ze verontwaardigd waren. Hun merktekens waren nodig om ongelukken te voorkomen, maar Edarra had heel streng moeten zijn om te zorgen dat ze die dingen droegen.

Armbanden van goud en ivoor rammelden toen Edarra haar donkere stola schikte. Haar gladde, zongebruinde wangen leken donker bij haar lichtgele haren, en ze leek nauwelijks ouder dan Perijn, maar haar blauwe ogen bevatten een onwankelbare kalmte. Hij vermoedde dat ze veel ouder was dan ze eruitzag. Die ogen hadden heel veel gezien, ik denk dat het snel begint, Perijn Aybara,’ zei ze. Perijn knikte. De poorten riepen naar hem.

Bij het verschijnen van bijna tweeduizend lansiers en tweehonderd boogschutters, tilden de Shaido beneden hun sluiers op en ze verspreidden zich. Ondertussen kwamen er meer uit de tenten gerend en ze kwamen in een brede, steeds langer wordende rij naar hen toe. Door de wijzende vingers en speren in die rij keek hij weer achterom. Tam was nu ook op de helling en er kwamen nog meer mannen uit Tweewater uit de mist tevoorschijn, met hun voetbogen in de hand. Enkelen van hen probeerden zich te mengen onder de mannen die Perijn waren gevolgd, om broers, zonen, neven en vrienden terug te zien, maar Tam joeg ze weg. Hij draafde op zijn zwarte ruin heen en weer en verdeelde zijn manschappen in drie voortdurend groeiende rijen aan weerszijden van de ruiters. Perijn zag Hu Barran en zijn even magere broer Tad, de stalhouders van Herberg De Wijnbron, en Bar Datrijn met zijn vierkante gelaat, slechts een paar jaar ouder dan Perijn zelf, die naam maakte als kastenbouwer, en de magere Tad Torfin, die maar zelden zijn boerderij verliet, behalve om naar Emondsveld te komen. Orwen Dotriet, slank en lang, stond tussen Jon Ayellin, groot en kaal, en Kev Barster, die blijkbaar eindelijk onder zijn moeders rokken vandaan was gekomen. Hij zag Mar-wins en Aldaais, Alseens en Coles, Thans en Alcaars en Craafs, mannen uit elke familie die hij kende, mannen die hij niet kende, uit Devenrit of Wachtheuvel of Tarenveer, allemaal met grimmige gezichten en beladen met volle pijlkokers en extra bundels pijlschachten. En tussen hen waren nog anderen, mannen met koperkleurige huiden, mannen met doorzichtige sluiers over de onderste helft van hun gezicht, mannen met een lichte huid die niet uit Tweewater schenen te komen. Zij droegen kortere bogen, natuurlijk – het duurde een leven lang om de voetboog uit Tweewater te kunnen gebruiken – maar elk gezicht dat hij zag keek even vastberaden als dat van de mannen uit Tweewater.

Wat in het Licht deden al die uitlanders hier? De stromen rennende mannen gingen maar door, totdat er uiteindelijk minstens drieduizend mannen in die drie lange rijen stonden, misschien wel vierduizend.

Tam stuurde zijn paard de heuvel af naar Perijn en keek naar de aanzwellende rangen van de Shaido onder hen, maar hij leek Perijns onuitgesproken vraag op te vangen. ‘Ik heb vrijwilligers gezocht tussen de mannen uit Tweewater en heb er de beste boogschutters uitgepikt, maar degenen die jij hebt opgenomen kwamen ook met groepen tegelijk aan. Je hebt hun en hun gezinnen huizen gegeven, en ze zeiden dat zij nu ook burgers van Tweewater waren. Sommige van die bogen hebben een bereik van nog geen tweehonderd pas, maar de mannen die ik heb gekozen kunnen raken waar ze op mikken.’ Onder hen begonnen de Shaido ritmisch met hun speren tegen hun runderleren beukelaars te slaan. RAT-tat-tat-tat! RAT-tat-tat-tat! RAT-tat-tat-tat! Het geluid klonk als de donder. De stroom gesluierde figuren die uit de tenten kwam rennen verminderde tot een stroompje, dat nog verder afnam en toen ophield. Alle algai’d’siswai waren schijnbaar opgetrommeld. Dat was immers het plan. Het waren er waarschijnlijk een stuk of twintigduizend, die allemaal op hun beukelaars sloegen. RAT-tat-tat-tat! RAT-tat-tat-tat! RAT-tat-tat-tat!

‘Na de Aiel-oorlog hoopte ik dat nooit meer te horen,’ zei Tam luid om zich verstaanbaar te maken. Dat geluid werkte een man op zijn zenuwen. ‘Geeft u het bevel. Heer Perijn?’

‘Doe jij het maar.’ Perijn legde zijn hamer en riemmes weer wat losser. Zijn blik bleef heen en weer gaan tussen de Shaido, de dorpspoorten en de donkere massa van het fort in het dorp. Faile was daarbinnen.

‘We zullen het snel weten,’ zei Edarra. Ze had het over de dolkwortel. Als ze niet lang genoeg hadden gewacht, zouden ze allemaal sterven. Haar stem klonk echter kalm. Aram bewoog, ging weer op zijn tenen staan en stak zijn zwaard met beide handen recht voor zich uit.

Perijn hoorde Tam roepen terwijl hij langs de linies boogschutters reed. ‘Voetbogen, aanleggen! Korte bogen, wachten tot je dichterbij bent! Voetbogen, aanleggen! Korte bogen, wachten tot je dichterbij bent! Niet aanspannen, stommeling! Je weet wel beter! Voetbogen...!’ Onder hen draaide ongeveer een kwart van de Shaido zich om en begon richting het noorden te draven, langs de richel, nog steeds slaand op hun beukelaars. Een ander kwart begon richting het zuiden te draven. Ze waren van plan om de heuvel heen te lopen en de mannen op de helling van weerszijden aan te vallen. Flankeren, noemde Tylee dat. Degenen die achterbleven, kwamen ongeveer tegelijkertijd in beweging. Ze staken hun speren door de harnassen met hun boogkokers, hingen hun beukelaars aan hun riem en grepen hun bogen.

‘Heel gauw,’ mompelde Edarra.

Er kwam een vuurbol groter dan het hoofd van een man in een boog vanaf de tenten op de richel af, toen nog een, twee keer zo groot, en nog meer, hele stromen ervan. De eerste vloog hoog over hen heen, begon te dalen en ontplofte toen met een luide knal, honderd pas boven hun hoofd. De andere begonnen snel daarop ook te ontploffen zonder schade aan te richten, maar er volgden er meer, bollen van vuur die in een onophoudelijke stroom op de richel afschoten. Vanuit een heldere hemel daalden gevorkte bliksemschichten neer, die met donderend geraas en grote vonkenregens ontlaadden zonder de grond te raken.

‘Misschien vijftien of twintig Wijzen zijn aan de dolkwortel ontkomen,’ zei Edarra, ‘anders waren het er nu wel meer geweest. Ik zie maar negen vrouwen geleiden. De anderen zullen wel tussen de tenten staan.’ Ze had bijna een even grote afkeer van de overeenkomst die hij met de Seanchanen had gesloten als de Aes Sedai, maar haar stem klonk kalm. Wat haar betrof hadden de Shaido ji’e’toh zodanig geschonden dat het nog maar de vraag was of ze nog wel Aiel konden worden genoemd. Zij vond de Shaido iets wat uit het lichaam van de Aiel moest worden gesneden, en hun Wijzen waren het ziekst van allemaal omdat ze het toestonden. Masuri bracht haar arm achterover, maar Edarra legde een hand op haar schouder. ‘Nog niet, Masuri Sokawa. We laten het je wel weten.’ Masuri knikte gehoorzaam maar rook ongeduldig.

‘Nou, ik voel me bedreigd,’ zei Annoura vastberaden, en bracht haar arm achterover. Edarra keek haar kalm aan. Even later liet de Aes Sedai haar arm weer zakken. Haar kralenvlechten klikten tegen elkaar aan toen ze haar hoofd afwendde van de starende blik van de Wijze. Ze rook sterk naar onbehaaglijkheid. ‘Misschien kan ik nog wel even wachten,’ mompelde ze.

De vuurbollen die door de lucht kwamen bleven hoog ontploffen, de bliksems schoten in de richting van de richel, maar de Shaido beneden wachtten niet. Met een schreeuw begon de grootste groep snel naar de richel te draven. En te zingen zo hard ze konden. Perijn betwijfelde of iemand anders op de heuvel er meer van opving dan een luid gebrul, maar zijn oren vingen vaag de woorden op. Ze zongen om beurten.

Was de speren...

... terwijl de zonne stijgt.

Was de speren...

... wanneer de zonne daalt.

Was de speren...

... wie vreest de dood?

Was de speren...

... ik ken er geen!

Hij verdrong het geluid, negeerde het terwijl zijn blik voorbij de aanstormende massa gesluierde figuren naar de poorten van Malden dreef. IJzervijlsel naar een magneet. De figuren beneden leken langzamer te gaan, hoewel hij wist dat dat niet zo was. Alles leek voor hem op dit soort ogenblikken langzamer te gaan. Hoe lang voordat ze binnen bereik waren? Ze hadden nog maar ongeveer de helft van de afstand tot aan de richel overbrugd.

‘Voetbogen, heffen! Op mijn teken!’ schreeuwde Tam. ‘Voetbogen, heffen! Op mijn teken!’

Perijn schudde zijn hoofd. Het was te snel. Hij hoorde duizenden boogpezen achter zich knallen. Er vlogen pijlen over zijn hoofd. De lucht was er bijna zwart van. Binnen enkele tellen volgde een tweede salvo, toen een derde. Vuurbollen brandden er hele massa’s tussenuit, maar toch vielen er nog duizenden pijlen in een dodelijke hagel op de Shaido neer. Natuurlijk. Hij was vergeten dat de boogschutters op een heuvel stonden. Dat gaf ze een klein beetje meer bereik. Laat het maar aan Tam over om dat meteen te zien. Niet elke pijl raakte doel, natuurlijk. Vele vielen er onschuldig op de grond. Misschien raakten sommige half een algai’d’siswai, doorboorden armen of benen of raakten lichamen. Gewonde Shaido vertraagden hun pas nauwelijks, zelfs niet wanneer ze weer overeind moesten krabbelen. Toch bleven er honderden roerloos liggen, en het tweede salvo legde er nog een paar honderd neer, net als het derde, terwijl het vierde en vijfde salvo al onderweg waren. De Shaido bleven komen, voorovergebukt alsof ze door de stromende regen draafden terwijl de vuurbollen en bliksems van hun Wijzen hoog in de lucht ontploften. Ze zongen niet meer. Enkelen hieven hun bogen en schoten. Een pijl schampte Perijns linkerarm, maar de andere kwamen niet ver genoeg de heuvel op. Het scheelde echter niet veel. Nog twintig pas en dan...

Het plotselinge scherpe geluid van Seanchaanse hoorns trok zijn blik naar het noorden en zuiden, net op tijd om de grond tussen de flankerende groepen te zien opspatten in fonteinen van vuur. Ze werden geraakt door speren van bliksem. De damane werden nu nog tussen de bomen gehouden, maar ze verrichtten dodelijk werk. Steeds maar weer werden mannen door ontploffingen van vuur of bliksems als lappenpoppen aan de kant geblazen. Die algai’d’siswai hadden ongetwijfeld geen idee waar de aanval vandaan kwam. Ze begonnen naar de bomen te rennen, naar hun moordenaars. Sommige vuurballen vanuit het kamp gingen nu richting het bos waar de damane waren, en bliksems schoten richting de bomen, maar met even weinig resultaat als de andere. Tylee beweerde dat damane voor allerlei taken werden ingezet, maar de waarheid was dat ze wapens waren, en zij en de sul’dam waren er erg goed in. ‘Nu,’ zei Edarra, en er regenden vuurbollen neer op de Shaido beneden. De Wijzen en Aes Sedai maakten werpende gebaren met beide armen, zo snel ze konden, en elke keer scheen er een bol van vuur uit hun vingertoppen te schieten. Veel daarvan ontploften natuurlijk te snel, want de Wijzen van de Shaido probeerden hun eigen mensen te verdedigen. Maar de algai’d’siswai waren veel dichter bij de richel, dus hadden ze minder tijd om te reageren. Er knalden vuurbollen tussen de Shaido, mannen werden opzij geworpen, afgerukte ledematen vlogen door de lucht. Er vorkten zilverblauwe bliksems neer, en de meeste daarvan troffen doel. De haartjes op Perijns armen gingen rechtop staan. Het haar op zijn hoofd probeerde hetzelfde te doen. De lucht leek wel te knisperen door de ontladingen van de bliksems.

Zelfs terwijl ze de mannen beneden de dood toewierpen, bleven Edarra en de anderen de aanvallen van de Shaido-Wijzen afslaan, en al die tijd bleven de mannen uit Tweewater zo snel ze konden hun pijlen afschieten. Een geoefend man kon twaalf pijlen achtereenvolgens afvuren, en de afstand was nu kleiner. De Shaido hadden nog maar tweehonderd pas te gaan voordat ze onder aan de richel zouden zijn. Hun pijlen bereikten Perijn nog steeds niet, maar de Tweewaterse pijlen raakten op deze afstand telkens doel. Elke boogschutter koos natuurlijk zijn eigen doel, dus Perijn zag dat sommige algai’d’siswai werden doorboord door twee, drie en soms zelfs vier pijlen. Vlees was maar vlees. De Shaido begonnen trager te lopen. Het was geen aftocht. Ze vluchtten niet. Velen schoten terug naar de richel, hoewel er geen hoop was dat ze zo ver zouden komen. Maar ze draaiden zich als op bevel om en renden, probeerden de pijlen uit Tweewater en de regen van vuur en bliksem die hen achtervolgde voor te blijven. De flankeerders vielen ook terug toen er lansdragers tussen de bomen vandaan kwamen en rijen vormden van duizenden paarden breed, die langzaam op de Shaido afgingen terwijl die werden belaagd met vuur en bliksems. ‘Per rij,’ riep Tam, ‘drie pas vooruit en vuur!’ in wandelgang!’ bulderde Arganda. ‘Met mij mee!’ schreeuwde Masema.

Perijn had eigenlijk langzaam met de anderen moeten optrekken, maar hij begon steeds sneller de helling af te lopen. De poorten trokken hem aan. Zijn bloed veranderde in vuur. Elyas beweerde dat het heel natuurlijk was om je zo te voelen als je leven in gevaar was, maar hij snapte het niet. Hij was ooit bijna verdronken in Waterwold, en toen had hij niets gevoeld van de opwinding die hem nu doorstroomde. Iemand achter hem riep zijn naam, maar hij draafde verder, steeds sneller. Hij maakte de hamer los uit zijn riemlus en trok met zijn linkerhand zijn riemmes. Aram rende naast hem, besefte hij, maar zijn aandacht was gericht op de poorten, op de Shaido die nog tussen hem en Faile in stonden.

Vuur, bliksems en pijlen regenden op de Shaido neer als hagel, en ze draaiden zich niet langer om om hun eigen pijlen af te vuren, hoewel ze wel vaak achteromkeken. Veel van hen ondersteunden echter gewonde metgezellen, mannen die sleepten met een been of hun zij vasthielden waar een Tweewaterse pijl uit stak, en hij haalde hen in. Plotseling draaiden zes mannen met sluiers zich om, grepen hun speren en kwamen op hem en Aram afgerend. Ze gebruikten hun bogen niet, wat erop wees dat hun pijlen op waren. Hij had verhalen gehoord over helden, over mannen die de toekomst beslisten in een strijd tussen twee legers die zich uiteindelijk zouden neerleggen bij de uitkomst. De Aiel hadden dat soort verhalen niet. Hij vertraagde echter zijn gang niet. Zijn bloed was vuur. Hij was vuur. Een van de Shaido werd midden in zijn borst geraakt door een pijl uit Tweewater, en nog terwijl hij viel werden drie anderen met elk minstens een tiental pijlen doorzeefd. Maar nu waren hij en Aram te dicht bij de resterende twee. Alleen de allerbeste boogschutters zouden kunnen schieten zonder het risico te lopen Perijn of Aram te raken. Aram vloog op een van de Shaido af alsof hij danste, zijn zwaard een fonkelende flits, maar Perijn had geen tijd om toe te kijken. Een gesluierde man die een hoofd groter was dan hij, stak naar hem met een korte speer die hij vlak onder de punt vasthield. Perijn blokkeerde de speer met zijn riemmes en zwaaide met zijn hamer. De Shaido probeerde die af te weren met zijn beukelaar, maar Perijn wijzigde zijn slag een beetje en hoorde de botten in de onderarm van de man breken onder tien pond staal, voortgedreven door de kracht van een smidsarm. Hij was nu binnen de boog van de speer, en zonder in te houden haalde hij zijn mes over de keel van de Shaido. Het bloed spoot eruit, en hij rende alweer verder terwijl de man nog omviel. Hij moest naar Faile. Vuur in zijn bloed, vuur in zijn hart. Vuur in zijn hoofd. Niets en niemand kon hem weghouden bij Faile.

30

Voor de poorten

Faile probeerde de tijd te schatten aan de hand van de stand van het licht dat door de spleten van het ingestorte gebouw boven haar viel; het leek nog voor noen. Er was alleen nog maar een klein stukje boven aan de keldertrap vrijgemaakt. Ze hadden er misschien doorheen kunnen kruipen als ze de stapel zwartgeblakerde rommel hadden durven beklimmen, maar die zag er nog steeds uit alsof hij elk ogenblik kon instorten. De kluwen puin kraakte af en toe alarmerend. Het enige goede was dat het nog niet was gaan regenen. Hoe lang dat nog zou duren, wist ze niet. Ze hoorde al een tijdje donderklappen, en een flink aantal ook, die langzaam naderden. Het gedonder klonk nu bijna aanhoudend. Zo’n hevige storm kon wel eens voldoende zijn om de rest van het gebouw ook te laten instorten. Licht, ze had zo’n dorst.

Plotseling verscheen Rolan in de opening, liggend op de stenen overloop. Hij droeg het harnas met zijn boogkoker niet meer. Voorzichtig kronkelde hij zich op de hoop. De stapel kreunde zachtjes onder zijn gewicht. Kinhuin, een man met groene ogen die een goede hand kleiner was dan hij, knielde en greep zijn enkels vast. Er waren schijnbaar maar drie Broederlozen daarboven, maar dat waren er drie te veel.

Toen zijn hoofd en schouders over de rand van het puin kwamen, stak Rolan een hand uit. ‘Er is geen tijd meer, Faile Bashere. Pak mijn hand.’

‘Eerst Maighdin,’ zei Faile met dikke stem, en wuifde de vermoeide bezwaren van de blonde vrouw weg. Licht, haar mond zat vol gruis en was te droog om er iets van uit te spugen. ‘Dan Arrela en Lacile. Ik ga als laatste.’

Alliandre knikte goedkeurend, maar Arrela en Lacile wilden bezwaar maken. ‘Hou je mond en doe wat ik zeg,’ zei ze vastberaden. De donder raasde en rommelde. Een storm met zoveel gedonder zou een stortregen meebrengen, geen buitje.

Rolan lachte. Hoe kon die man nu lachen? Hij stopte pas toen de verkoolde stukken hout onder hem kreunden door zijn schuddebuiken. ‘Je draagt nog steeds wit, vrouw. Dus hou je mond en doe wat ik zeg.’ Er klonk iets van spot in zijn toon, maar niet meer toen hij eraan toevoegde: ‘Jij gaat er als eerste uit.’ Dat klonk naar gietijzer. ‘Vrouwe,’ zei Alliandre zachtjes, schor, ‘ik denk dat hij het meent. Ik stuur de anderen naar buiten in de volgorde die u noemde.’

‘Hou op met pruilen en geef me je hand,’ beval Rolan. Ze pruilde niet! Die man kon even woestmakend koppig zijn ais haar Perijn. Alleen was het bij Perijn intrigerend, niet echt woestmakend. Ze stak haar rechterhand zo hoog mogelijk op en liet die omvatten door Rolans hand. Hij tilde haar met gemak op tot haar gezicht net onder dat van hem was.

‘Pak mijn jas vast.’ Er klonk geen inspanning door in zijn stem, ondanks de vreemde houding van zijn arm. ‘Je zult over me heen moeten klimmen.’

Ze greep met haar linkerhand een vuistvol ruwe wol en hield zich stevig vast. De pijn in haar schouder wees erop dat ze inderdaad een grote blauwe plek had. Toen hij haar andere hand losliet, gaf ze een kreetje van pijn en greep ze snel met beide handen zijn jas vast. Rolan pakte haar met beide handen om haar middel en tilde haar over zijn hoofd op zijn brede rug. De donder raasde en rommelde zonder ophouden. Het zou wel snel gaan regenen. Dat zou het moeilijker maken de anderen te bevrijden.

‘Hoe lekker ik je gewicht ook vind, Faile Bashere, misschien kun je wat sneller klimmen zodat ik de anderen eruit kan halen.’ Hij kneep in haar achterwerk, en ze lachte in weerwil van zichzelf. Die man hield maar niet op met zijn pogingen!

Ze klom langzamer over hem heen dan ze had gehoopt. Het voelde niet alsof ze iets in haar schouder gebroken had, maar het deed wél pijn. Ze dacht dat ze Rolan tijdens de klauterpartij een keer tegen zijn hoofd had geschopt. Dat zou hem leren haar te knijpen. Eindelijk was ze buiten en voorbij Kinhuin, op vaste grond met de hemel boven haar. Ze slikte toen ze het gebouw van buitenaf zag, maar kreeg een hoestbui doordat er gruis in haar keel terechtkwam. De verkoolde balken hingen angstwekkend schuin en konden ieder ogenblik in de kelder storten. De derde Broederloze, Jhoradin, een man met blauwe ogen en roodgouden haren en een vrij knap gezicht, keek naar Kinhuin en Rolan, maar af en toe keek hij ook naar het gebouw alsof hij verwachtte dat het in zou storten. Hij was gedrongen voor een Aiel, niet zo lang als Perijn maar wel anderhalf keer zo breed. Er stonden wel honderd van haar mensen op straat, ongerust naar haar kijkend, sommige met hun witte mantels onder de roetvlekken door hun pogingen om haar uit te graven. Honderd! Ze kon het echter niet over haar hart verkrijgen ze een standje te geven. Vooral niet toen Aravine een dikke waterzak in haar handen drukte. De eerste mondvol spuugde ze uit om het gruis en stof weg te spoelen, hoewel ze die graag had willen doorslikken, maar daarna hield ze de waterzak omhoog en goot het water bijna door haar keel. Haar getergde schouder protesteerde. Ze negeerde de pijn en dronk. Plotseling besefte ze dat er bliksems insloegen ten westen van het dorp, en liet ze de waterzak omlaag komen om te staren. Niet ver buiten het dorp. Vanuit een wolkeloze hemel. En sommige sloegen niet in. Veel van die gevorkte zilverachtige bliksems knalden met luid gedonder, ver boven de grond. Vuurbollen schoten door de lucht, hier en daar ontploffend met een knal als van de donder. Iemand gebruikte de Kracht om te vechten! Maar wie? Had Perijn dan genoeg Aes Sedai of Asha’man gevonden om het kamp aan te vallen? Maar er was iets heel vreemds aan de hand. Ze wist hoeveel Wijzen in het kamp konden geleiden, en daarvoor schenen er niet genoeg bliksems of vuurbollen te zijn. Misschien was het toch niet Perijn. Er waren groeperingen onder de Wijzen. Niet alleen degenen die voor of tegen Sevanna waren, maar ook tussen sibben met oude bondgenootschappen of vetes. Misschien waren twee van die groepen tegen elkaar aan het vechten. Dat leek zeer onwaarschijnlijk. Maar het was nog minder waarschijnlijk dat Perijn genoeg Aes Sedai had kunnen vinden om aan te vallen, en dat de Wijzen niet terugvochten met alles wat ze in huis hadden.

‘Toen de bliksems begonnen, zei Rolan dat er een veldslag was,’ zei Aravine, toen Faile het haar vroeg. ‘Dat is alles. Niemand wilde de tijd nemen om op onderzoek te gaan voordat we wisten dat u veilig was.’

Faile knarste gefrustreerd op haar tanden. Zelfs als ze zich niet druk hoefde te maken om Rolan, dan kon datgene wat er buiten de muren gaande was haar ontsnapping veel moeilijker maken. Wist ze maar wat er gaande was, dan kon ze misschien bedenken hoe ze het kon ontlopen. Of er gebruik van maken, iedereen blijft hier, Aravine. Het kan wel gevaarlijk zijn.’ En ze konden per ongeluk Shaido meevoeren als ze terugkeerden. Licht, wat was er aan de hand? Maighdin struikelde, wrijvend over haar heup, langs Kinhuin naar buiten. ‘Hij heeft me geknepen!’ Haar stem klonk dik, maar toch klonk de verontwaardiging erin door. Faile voelde een steek van... Geen jaloezie. Zeker niet dat. Die verdomde man kon knijpen wie hij wilde. Hij was Perijn niet.

Grimassend gaf ze de goudharige vrouw de waterzak, en Maighdin spoelde snel haar mond voordat ze gretig begon te drinken. Haar haren waren nu overigens nier zo goudkleurig, want haar krullen plakten van het zweet en waren bedekt met stof, net als haar bezwete gezicht. Ze was op het ogenblik niet eens knap.

Arrela kwam uit de ruïne tevoorschijn, wreef over haar achterwerk en keek zo grimmig als de dood, maar ze pakte gretig de waterzak aan die Aldin haar gaf. De lange jonge Amadiciaan, een kerel met vierkante schouders die meer leek op een soldaat dan op de boekhouder die hij was, keek haar bewonderend aan terwijl ze dronk. Arrela hield niet op die manier van mannen, maar Aldin weigerde te aanvaarden dat hij haar niet kon overtuigen met hem te trouwen. Lacile verscheen – ook wrijvend over haar achterwerk! – en Jhoradin gaf haar een andere waterzak, terwijl hij een vinger over haar vuile wang haalde. Ze glimlachte naar hem op voordat ze begon te drinken. Ze baande zich alweer een weg naar zijn dekens voor het geval Rolan obstinaat bleek te zijn. Tenminste, Faile dacht dat ze daarmee bezig was. Eindelijk beende Alliandre langs Kinhuin heen. Ze wreef niet over haar achterwerk, maar haar gezichtsuitdrukking van ijzige ergernis was overduidelijk. Kinhuin liep achteruit de opening uit en bleef staan terwijl Rolan begon terug te kruipen over de gevaarlijke stapel hout.

‘Vrouwe,’ riep Aravine ongerust, en toen Faile zich omdraaide, zag ze de vrouw met haar mollige gezicht knielen op de plaveistenen en Maighdins hoofd op haar schoot leggen. Maighdins oogleden bewogen, maar gingen niet meer dan halfopen. Haar lippen bewogen zwakjes, maar er klonk alleen gemompel.

‘Wat is er gebeurd?’ vroeg Faile, en knielde haastig naast hen neer. ik weet het niet, Vrouwe. Ze dronk alsof ze van plan was de hele waterzak te legen, en plotseling wankelde ze. Het volgende ogenblik stortte ze gewoon in.’ Aravines handen flapperden als vallende bladeren.

‘Ze is vast uitgeput,’ zei Faile, en streek over het haar van haar bediende. Ze probeerde er maar niet aan te denken hoe ze de vrouw het kamp uit moesten krijgen als ze niet kon lopen. Maar al moest ze Maighdin dragen, ze zou het redden. Licht, ze voelde zich zelf ook een beetje onvast. ‘Ze heeft ons gered, Aravine.’ De Amadiciaanse knikte ernstig.

‘Ik zal je vanavond verstoppen op een veilige plek, Faile Bashere,’ zei Rolan, en bevestigde de laatste gespen van zijn harnas met boogkoker. Zijn bruine sjoefa was al om zijn hoofd gewikkeld. ‘En dan breng ik je naar het bos.’ Hij pakte drie korte speren aan van Jhoradin en stak ze door het harnas achter de lange speerpunten, die glinsterend in de zon boven zijn hoofd uit staken.

Faile liet zich bijna naast Maighdin vallen van opluchting. Ze zou niets voor Perijn verborgen hoeven houden. Maar ze kon zich nu geen zwakheid veroorloven, niet nu. ‘Onze spullen,’ begon ze, en alsof het geluid van haar stem de laatste druppel was, gromde het gebouw knarsend en stortte in met een geraas dat tijdelijk de ontploffingen overstemde.

‘Ik zorg er wel voor dat je alles krijgt wat je nodig hebt,’ zei Rolan, en trok de zwarte sluier over zijn gezicht. Jhoradin gaf hem nog een speer en zijn beukelaar, die hij aan zijn riemmes hing voordat hij haar rechterarm greep en haar overeind trok. ‘We moeten opschieten. Ik weet niet met wie we de speren dansen, maar de Mera’din zullen vandaag dansen.’

‘Aldin, wil jij Maighdin dragen?’ was alles wat ze kon uitbrengen voordat Rolan weg beende en haar met zich meetrok. Ze keek achterom en zag dat Aldin de slappe Maighdin in zijn armen nam. Jhoradin had Lacile bij haar arm gepakt, even stevig als Rolan haar vasthield. De drie Broederlozen gingen een stoet voor van in het wit geklede mannen en vrouwen. En een jongen. Theril keek grimmig. Ze tastte rond in haar mouw, geen eenvoudige opgave met Rolans grote hand op haar arm, en sloot haar vingers om het geribde heft van haar dolk. Wat er ook gaande was buiten de muren, ze kon dat wapen voor zonsondergang wel eens nodig hebben.

Perijn rende over de kronkelende weg tussen de tenten door. Hij zag niemand lopen, maar boven het geraas van ontploffende vuurbollen en bliksems uit hoorde hij andere geluiden van strijd. Staal dat kletterde tegen staal. Schreeuwende mannen die doodden of stierven. Er liep bloed over de linkerkant van zijn gezicht vanuit een snee in zijn hoofdhuid, en hij voelde het uit zijn rechterzij druppelen waar een speer hem had geschampt, en over zijn linkerdij van een speer die hem dieper had gebeten. Niet alle bloed dat hem bedekte was zijn eigen bloed. In de opening van een lage, donkere tent verscheen een gezicht dat zich haastig weer terugtrok. Het gezicht van een kind, een bang gezicht, niet het eerste dat hij had gezien. De Shaido werden zo opgejaagd dat er een heleboel kinderen waren achtergelaten. Dat was echter een probleem voor later. Zo’n honderd pas voorbij de tenten zag hij de poorten. Voor hem lag het fort, en daar was Faile.

Twee gesluierde Shaido sprongen vanachter een vuilbruine wandtent tevoorschijn, hun speren in de aanslag. Maar niet voor hem. Ze keken naar iets links van hem. Hij rende zonder aarzelen tegen hen aan. Ze waren allebei groter dan hij, maar de kracht van de inslag sloeg hen tegen de grond, en hij viel mee, al in gevecht. Zijn hamer raakte de onderkant van de kin van een van de mannen terwijl hij stak en stak en stak naar de ander en die diep verwondde. De hamer kwam omhoog en verbrijzelde het gezicht van de eerste man. Het bloed spatte in het rond, de hamer kwam omhoog en weer neer terwijl zijn andere hand toestak met het mes. De man met het verwoeste gezicht bewoog spastisch toen Perijn opstond. De andere lag naar de hemel op te staren.

Hij dook naar rechts toen hij vanuit zijn ooghoek links van hem beweging zag. Een zwaard floot door de lucht waar zijn nek was geweest. Arams zwaard. De voormalige ketellapper had ook verwondingen. Zijn gezicht was bedekt met bloed als een vreemdsoortig masker, er zaten bebloede scheuren in zijn roodgestreepte jas, en zijn ogen leken bijna glazig, als die van een lijk, maar toch leek hij te dansen met dat wapen in zijn handen. Zijn geur was die van de dood, een dood die hij wenste.

‘Ben je gek geworden?’ gromde Perijn. Staal kletterde tegen staal toen hij het zwaard afweerde met de kop van zijn hamer. ‘Waar ben je mee bezig?’ Hij blokkeerde nog een uithaal van het zwaard, probeerde de andere man vast te grijpen, en kon nauwelijks op tijd achteruit springen met enkel een schram over zijn ribben. ‘De Profeet heeft het me uitgelegd.’ Aram klonk verdwaasd maar zijn zwaard bewoog met een vloeibare soepelheid. Perijn kon de slagen maar nauwelijks afweren met de hamer of het riemmes terwijl hij achteruitliep. Hij kon alleen maar hopen dat hij niet over een scheerlijn zou struikelen of tegen een tent zou belanden. ‘Je ogen. Je bent echt Schaduwgebroed. Jij bent degene die de Trolloks naar Tweewater hebt gehaald. Hij heeft het allemaal uitgelegd. Die ogen. Ik had het moeten weten, de eerste keer dat ik je zag. Jij en Elyas met die Scha-duwgebroedogen. Ik moet vrouwe Faile uit jouw handen redden.’ Perijn vermande zich. Hij kon die tien pond staal niet zo snel blijven hanteren als Aram zijn zwaard, dat maar een derde daarvan woog. Op de een of andere manier moest hij dichterbij komen, voorbij dat lemmet dat als een streep door de lucht zoefde. Dat kon niet zonder gewond te raken, ernstig waarschijnlijk, maar als hij nog langer wachtte zou de man hem vermoorden. Zijn hiel bleef ergens achter steken en hij struikelde achteruit, viel bijna. Aram sprong naar voren en hakte met zijn zwaard omlaag. Plotseling verstijfde hij, zijn ogen werden groot en het zwaard viel uit zijn handen. Hij viel voorover op zijn gezicht, met twee pijlen in zijn rug. Dertig pas verderop stonden twee gesluierde Shaido, die alweer pijlen hadden aangelegd en hun bogen hadden gespannen. Perijn sprong opzij achter een groene punttent, rolde om en stond meteen weer op. Er stak een nog trillende pijl door de hoek van de tent. Hij bukte, sloop langs de groene tent en vervolgens langs een verkleurde blauwe en een lage vuilbruine tent, met zijn hamer in de ene hand en het mes in de andere. Dit was niet de eerste keer vandaag dat hij dit spelletje speelde. Voorzichtig keek hij om de hoek van de bruine tent. De twee Shaido waren nergens te zien. Misschien beslopen ze hem of waren ze al weg om op iemand anders te jagen. Het spelletje was wel eerder twee kanten op gegaan. Hij zag Aram liggen waar hij was gevallen. Een briesje bracht de veren van de pijlen in zijn rug in beweging. Elyas had gelijk gehad. Hij had Aram nooit dat zwaard moeten laten opnemen. Hij had hem weg moeten sturen met de karren of hem moeten laten terugkeren naar de ketellappers. Zoveel dingen die hij had moeten doen. Maar nu was het te laat. De poorten riepen naar hem. Hij keek over zijn schouder. Zo dichtbij nu. Nog steeds ineengedoken zette hij het op een lopen langs die kronkelende wegen, oplettend of hij die twee Shaido zag, of anderen die misschien op de loer lagen. De geluiden van gevechten waren nu voor hem, kwamen vanuit het noorden en zuiden, maar dat betekende niet dat er geen achterblijvers konden zijn. Toen hij een hoek omging, slechts een paar passen van de wijd openstaande poorten, zag hij dat het er barstte van de mensen. De meesten waren gekleed in vuile witte mantels, maar drie van hen waren gesluierde algai’d’siswai, een van hen zo groot dat Langwin er klein bij zou hebben geleken. En die vent had zijn vuist om Failes arm gesloten. Ze zag eruit alsof ze in het stof had gerold.

Brullend rende Perijn vooruit met zijn hamer in de lucht. De grote man gooide Faile opzij en rende op hem af, en bracht zijn speer omhoog terwijl hij zijn beukelaar van zijn riem trok. ‘Perijn!’ schreeuwde Faile.

De grote Shaido scheen een hartslag te aarzelen, en Perijn maakte er gebruik van. Zijn hamer raakte de zijkant van het hoofd van de man zo hard dat zijn voeten loskwamen van de grond toen hij viel. Er was echter nog een man direct achter hem, zijn speer klaar voor de aanval. Plotseling gromde de man, met verraste groene ogen boven zijn zwarte sluier. Hij liet zich op zijn knieën vallen terwijl hij omkeek naar Faile, die dichtbij stond. Langzaam viel hij voorover, waardoor een geribd stalen heft in zijn rug zichtbaar werd. Perijn keek haastig naar de derde, en zag dat die ook op zijn buik lag, met twee houten mesheften uit zijn rug. Lacile leunde huilend tegen Arrela. Ze had het ongetwijfeld lang niet zo makkelijk gevonden om echt iemand te doden als ze had gedacht.

Alliandre was er ook, voor aan de menigte, en Maighdin achter haar, gedragen door een lange jongeman in witte kleding, maar Perijn had alleen maar ogen voor Faile. Hij liet zijn mes en hamer vallen, stapte over de dode mannen heen en nam haar in zijn armen. Haar geur vulde zijn neus. Vulde zijn hoofd. Ze rook sterk naar verkoold hout, nota bene, maar hij rook haar toch. ik heb hier zo lang van gedroomd,’ zei hij zachtjes, ik ook,’ zei ze tegen zijn borst terwijl ze hem stevig omhelsde. Haar geur was vol vreugde, maar ze trilde. ‘Hebben ze je pijn gedaan?’ vroeg hij mild.

‘Nee. Ze... Nee, Perijn, ze hebben me geen pijn gedaan.’ Er waren nog andere geuren vermengd met haar vreugde, er onontwarbaar mee verweven. De doffe, pijnlijke geur van droefheid en het vettige aroma van schuld. Schaamte, als duizenden prikkende, haarfijne naaldjes. Nou, de man was dood, en een vrouw had het recht haar geheimen te bewaren als ze dat wilde.

‘Alles wat ertoe doet is dat je leeft en dat we weer bij elkaar zijn,’ zei hij tegen haar. ‘Dat is alles wat ertoe doet.’

‘Alles wat ertoe doet,’ stemde ze in, en omhelsde hem nog steviger. Zo hard dat ze kreunde van inspanning. Maar toen duwde ze hem achteruit en ze bekeek zijn wonden, trok de scheuren in zijn jas verder open om ze te onderzoeken. ‘Die zien er niet al te ernstig uit,’ zei ze kwiek, hoewel al die gevoelens nog steeds door haar vreugde verweven lagen. Ze stak haar handen uit om zijn haar uiteen te duwen en trok eraan tot hij zijn hoofd boog zodat ze de snee op zijn hoofd kon bekijken. ‘Je hebt Heling nodig. Hoeveel Aes Sedai heb je bij je? Hoe ben je...? Nee, dat maakt nu niet uit. Er zijn er genoeg om de Shaido te verslaan, en dat is wel belangrijk.’

‘Deze Shaido,’ zei hij, en ging rechtop staan om op haar neer te kijken. Licht. Vuil of niet, ze was zo mooi. ‘Er komen nog zes- of zevenduizend speren aan, over...’ – hij keek naar de zon; die zou hoger moeten staan – ‘minder dan twee uur, misschien. We moeten hier klaar zijn en onderweg zijn voor die tijd, als het kan. Wat is er met Maighdin?’ Ze lag zo slap als een verenkussen tegen de borst van de jongeman aan. Haar oogleden bewogen zonder helemaal open te gaan. ‘Ze heeft zich uitgeput om onze levens te redden,’ zei Faile. Ze liet zijn verwondingen voor wat ze waren en wendde zich tot de anderen in het wit. ‘Aravine, jullie allemaal, ga de gai’shain bijeenroepen. Niet enkel zij die trouw aan mij hebben gezworen. Iedereen in het wit. We laten niemand achter die we kunnen bereiken. Perijn, welke richting is de veiligste?’

‘Noord,’ antwoordde hij. ‘Noord is veilig.’

‘Laat ze naar het noorden gaan,’ vervolgde Faile. ‘Verzamel karren, wagens, pakpaarden, en laad die vol met alles wat je denkt dat we nodig hebben. Schiet op!’ De mensen kwamen in beweging. Renden weg. ‘Nee, jij blijft hier, Aldin. Maighdin moet nog steeds gedragen worden. Jij blijft ook, Alliandre. En Arrela. Lacile heeft nog een tijdje behoefte aan een schouder om op uit te huilen.’ Perijn grijnsde. Als je zijn vrouw midden in een brandend huis zette, zou ze kalmpjes doen wat nodig was om het vuur te blussen. En blussen zou ze het. Hij bukte en maakte zijn riemmes schoon aan de jas van de man met de groene ogen voor hij het wegstak. Zijn hamer moest ook eens goed worden schoongemaakt. Hij probeerde niet na te denken over wat hij aan de jas van de man smeerde. Het vuur in zijn bloed vervaagde. Er was geen spanning meer over, alleen vermoeidheid. Zijn wonden begonnen te kloppen. ‘Wil je iemand naar het fort sturen om Ban en Seonid te laten weten dat ze nu naar buiten kunnen komen?’ vroeg hij toen hij de hamersteel weer door de lus aan zijn riem stak.

Faile staarde hem verwonderd aan. ‘Zijn ze in het fórt? Hoe? Waarom?’

‘Heeft Alyse je dat niet verteld?’ Voordat Faile gevangen was genomen, werd hij nooit snel kwaad. Nu voelde hij de woede in zich opborrelen. Borrels als witheet ijzer. ‘Ze zei dat ze je mee zou nemen als ze vertrok; en ze beloofde je te vertellen dat je naar het fort moest gaan als je nevel op de richels zag en wolven hoorde huilen bij daglicht. Het Licht brande me, je kunt die Aes Sedai geen duimbreedte vertrouwen.’

Faile keek naar de westelijke richel, waar nog steeds een dichte nevel hing, en grimaste. ‘Niet Alyse, Perijn. Galina. Als dat niet ook een leugen was. Zij moet het wel zijn. En ze moet wel van de Zwarte Ajah zijn. O, ik wou dat ik haar echte naam wist.’ Ze bewoog haar linkerarm en kromp ineen. Ze was gewond. Perijn wilde die grote Shaido helemaal opnieuw vermoorden. Faile liet zich door haar letsel echter niet in de weg zitten. ‘Theril, kom naar buiten. Ik zie je wel om de poort heen kijken.’

Er kwam een verlegen, magere jongeman om de hoek van de poort. ‘Mijn vader zei dat ik moest blijven en een oogje op u moest houden, Vrouwe,’ zei hij, in een zo zware tongval dat Perijn hem nauwelijks kon verstaan.

‘Dat kan wel zijn,’ zei Faile ferm, ‘maar ren nu zo hard je kunt naar het fort en zeg degene die je daar aantreft dat heer Perijn ze roept. Rennen, dan.’ De jongen bracht zijn knokkels naar zijn voorhoofd en zette het op een lopen. Binnen een kwartier keerde hij weer terug, nog steeds rennend, gevolgd door Seonid en Ban en alle anderen. Ban maakte een kniebuiging voor Faile en mompelde gladjes hoe blij hij was om haar weer te zien voordat hij de mannen uit Tweewater opdroeg in een kring om de poort te gaan staan, met hun bogen in de aanslag en hun hellebaarden in de grond gestoken. Hij gebruikte daar zijn normale stem voor. Hij was ook een van diegenen die een polijstlaagje probeerde te krijgen. Selande en Failes andere volgelingen verdrongen zich om haar heen, allemaal babbelend van opwinding, en zeiden hoe ongerust ze waren geweest toen ze niet gekomen was nadat de wolven hadden gehuild, ik ga naar Masuri,’ kondigde Kirklin aan op een toon die iedereen uitdaagde hem tegen te spreken. Hij wachtte daar echter niet op, maar trok zijn zwaard en rende langs de muur richting het noorden. Tallanvor gaf een kreet toen hij Maighdin in de armen van de lange jongeman zag, en moest ervan worden overtuigd dat ze alleen maar uitgeput was. Toch nam hij haar van de jongen over, drukte haar tegen zijn borst en fluisterde tegen haar. ‘Waar is Chiad?’ wilde Gaul weten. Toen hij hoorde dat ze nooit bij hen was geweest, deed hij de sluier voor zijn gezicht. ‘De Speervrouwen hebben me voorgelogen,’ zei hij grimmig, ‘maar ik vind haar eerder dan zij.’

Perijn greep zijn arm. ‘Er zijn daarbuiten een heleboel mannen die je voor een Shaido zullen aanzien.’ ik moet haar als eerste vinden, Perijn Aybara.’ Er was iets in Gauls stem, in zijn geur, wat Perijn alleen kon omschrijven als zielspijn. Hij begreep het verdriet van de gedachte dat de vrouw van wie je hield misschien wel voor altijd weg was. Hij liet Gauls mouw los, en de man rende tussen de rij boogschutters door, zijn speer en beukelaar in de hand.

‘Ik ga wel met hem mee,’ grijnsde Elyas. ‘Misschien kan ik hem uit de problemen houden.’ Hij trok het lange mes dat hem zijn naam onder de wolven had bezorgd, Langtand, en rende achter de lange Aielman aan. Als zij tweeën er niet veilig doorheen konden komen, kon niemand dat.

‘Als jullie klaar zijn met kletsen, wil je misschien even stilstaan voor wat Heling,’ zei Seonid tegen Perijn. ‘Je ziet eruit alsof je het nodig hebt.’ Furen en Teryl beschermden haar, hun handen op hun zwaardgevesten en alle kanten tegelijk op kijkend. Die ring van mannen uit Tweewater was allemaal goed en wel, leken ze uit te stralen, maar Seonids veiligheid was hun zorg. Ze zagen eruit als luipaarden die een huiskat bewaakten. Alleen was zij geen huiskat. ‘Zorg eerst voor Faile,’ zei hij. ‘Ze heeft pijn aan haar arm.’ Faile praatte met Alliandre, allebei zo boos dat ze dikke staarten zouden hebben als ze katten waren geweest. Ongetwijfeld woedend over Alyse of Galina of hoe ze dan ook heette.

‘Zij bloedt niet als een rund.’ Seonid hief haar handen en omvatte zijn hoofd, en die al te bekende kilte overspoelde hem, alsof hij plotseling in een winterse vijver was gesmeten. Hij haalde geschrokken adem en bewoog met een ruk achteruit, onwillekeurig met zijn armen zwaaiend, en toen ze hem losliet waren zijn wonden verdwenen, al zat het bloed nog op zijn gezicht, jas en broek. Hij had ook het gevoel alsof hij in zijn eentje een heel hert kon opeten. ‘Wat was dat net?’ De kleine Groene zuster wendde zich van hem naar Faile. ‘Had je het over Galina Casban?’

‘Ik weet haar achternaam niet,’ zei Faile. ‘Een Aes Sedai met een rond gezicht, volle lippen, zwart haar en grote ogen. Best knap, maar een onaangenaam mens. Kennen jullie haar? Ik denk dat ze van de Zwarte Ajah moet zijn.’

Seonid verstijfde en kneep in haar rokken. ‘Dat klinkt wel als Galina. Een Rode zuster, en behoorlijk onaangenaam. Maar waarom uit je zulke beschuldigingen? Het is niet iets waar je een zuster eenvoudig van beschuldigt, zelfs niet zo’n onaardig iemand als Galina.’ Terwijl Faile het uitlegde, beginnend bij de eerste ontmoeting met Galina, laaide Perijns woede weer op. Die vrouw had haar afgeperst, bedreigd, tegen haar gelogen en toen geprobeerd haar te vermoorden. Zijn vuisten balden zich zo strak dat zijn armen ervan trilden, ik breek haar nek als ik haar in handen krijg,’ gromde hij toen ze zweeg.

‘Daar heb je het recht niet toe,’ zei Seonid scherp. ‘Galina moet worden gehoord door drie zusters in een zitting van het hof, en voor deze beschuldiging moeten dat Gezetenen zijn. De hele Zaal van de Toren moet er misschien wel voor samenkomen. Als ze schuldig wordt bevonden, wordt ze gestild en terechtgesteld, maar in deze zaak ligt de gerechtigheid bij de Aes Sedai.’

‘Als?’ vroeg hij ongelovig. ‘Je hebt gehoord wat Faile zei. Hoe kun je nog twijfelen?’ Hij moest er dreigend uit hebben gezien, want Furen en Teryl kwamen naast Seonid staan, hun handen lichtjes op hun zwaardgevesten en hun blikken staalhard op zijn gezicht gericht.

‘Ze heeft gelijk, Perijn,’ zei Faile vriendelijk. ‘Toen Jac Kopin en Len Kongar ervan werden beschuldigd dat ze een koe hadden gestolen, wist je dat ze dieven waren, maar je liet baas Tan wel bewijs leveren van hun diefstal voordat je ze liet afranselen door de dorpsraad. Bij Galina is dat even belangrijk.’

‘De dorpsraad zou ze niet hebben afgeranseld zonder hoorzitting, wat ik ook gezegd had,’ mompelde hij. Faile lachte. Ze lachte! Licht, dat was fijn om weer te horen. ‘O, goed dan. Galina is van de Aes Sedai. Maar als zij niet voor haar zorgen, zal ik het doen als ik haar ooit weer zie. Ik hou niet van mensen die jou kwaad doen.’ Seonid snoof naar hem en ze rook afkeurend, is uw arm gewond, Vrouwe?’

‘Zorg eerst voor Arrela, alsjeblieft,’ zei Faile. De Aes Sedai rolde geërgerd met haar ogen en omvatte Failes hoofd met haar handen. Faile rilde en ademde uit, nauwelijks meer dan een diepe zucht. Dan was het geen ernstig letsel, en nu verholpen. Ze bedankte Seonid terwijl ze haar voorging naar Arrela.

Plotseling besefte Perijn dat hij de ontploffingen niet meer hoorde. Eigenlijk had hij ze al een tijdje niet meer gehoord. Dat moest een goed teken zijn. ik moet weten wat er gaande is. Ban, hou Faile goed in de gaten.’

Faile wilde niet dat hij alleen ging, en tegen de tijd dat hij eindelijk had beloofd tien mannen uit Tweewater mee te nemen, was er rond de noordelijke hoek van de dorpsmuur een ruiter in een gelakte wapenrusting verschenen. Ze herkenden Tylee aan de drie smalle blauwe pluimen. Toen ze dichterbij kwam, besefte hij dat er een naakte vrouw voor op het zadel van haar grote vos lag. Een vrouw die aan enkels en knieën, polsen en ellebogen was vastgebonden. Haar lange gouden haren raakten bijna de grond, en er zaten halssnoeren met edelstenen en parels in vast. Een gouden streng met grote groene stenen gleed los en viel in het stof toen Tylee haar paard inhield. Ze deed haar vreemde helm af en zette die op het achterwerk van de vrouw.

‘Opmerkelijke wapens, die bogen van jullie,’ lispelde ze, met een blik op de mannen uit Tweewater. ‘Ik wou dat wij zulke bogen hadden. Kirklin vertelde me waar ik u kon vinden, Heer. Ze beginnen zich over te geven. Masema’s mannen hielden stand tot aan het punt van zelfmoord – de meeste zijn dood of stervende, geloof ik – en de damane veranderden die richel in een dodelijke val waar alleen een waanzinnige in zou lopen. Het beste is nog dat de sul’dam al meer dan tweehonderd vrouwen hebben voorzien van een a’dam. Die “koude thee” van u had ervoor gezorgd dat de meesten niet eens meer op hun benen konden staan. Ik zal to’raken moeten laten komen om ze allemaal weg te laten halen.’

Seonid maakte een keelgeluidje. Haar gezicht was uitgestreken, maar haar geur was die van messcherpe woede. Ze staarde naar Tylee alsof ze een gat in haar wilde branden. Tylee lette helemaal niet op haar en schudde enkel lichtjes haar hoofd.

‘Als mijn mensen en ik weg zijn,’ zei Perijn. Zijn overeenkomst was met haar. Hij wilde die liever niet op de proef stellen bij iemand anders. ‘Wat zijn onze verliezen, behalve Masema’s mannen?’

‘Klein,’ antwoordde Tylee. ‘Dankzij uw boogschutters en de damane hebben ze ons eigenlijk niet kunnen bereiken. Ik heb nog nooit een veldslag zo gemakkelijk zien gaan. Als we in totaal honderd man hebben verloren, is het veel.’

Perijn kromp ineen. Hij nam aan dat dat onder de omstandigheden meeviel, maar sommigen van hen zouden mannen uit Tweewater zijn. Of hij ze kende of niet, ze waren zijn verantwoordelijkheid. ‘Weet je waar Masema is?’

‘Bij wat er van zijn leger over is. Hij is geen lafaard, dat moet ik hem nageven. Hij en zijn tweehonderd – nou ja, honderd nu – hebben zich een weg gebaand door de Shaido, helemaal tot aan de richel.’ Perijn knarste op zijn tanden. De man was terug, samen met zijn zooitje ongeregeld. Het zou zijn woord tegen dat van Masema zijn over waarom Aram hem had geprobeerd te vermoorden, en het was hoe dan ook onwaarschijnlijk dat de volgelingen van de man hem zouden overdragen om terecht te staan. ‘We moeten weg voordat al die andere Aiel hier zijn. Als de Shaido denken dat de redding nabij is, vergeten ze misschien dat ze zich hadden overgegeven. Wie is je gevangene?’

‘Sevanna,’ zei Faile op koude toon. De geur van haar haat was bijna even sterk als toen ze het over Galina had gehad. De goudharige vrouw kronkelde zich omhoog, schudde haar haren uit haar gezicht en verloor daarbij nog een paar halssnoeren. Haar ogen, loerend naar Faile, waren groen vuur boven een reep stof waarmee haar mond was dichtgebonden. Ze stonk naar woede. ‘Sevanna van de Jumai Shaido.’ Tylees stem klonk tevreden. ‘Dat heeft ze me met trots verteld. Zij is ook geen lafaard. Kwam ons tegemoet in niet meer dan een zijden mantel en haar juwelen, maar wist toch twee van mijn Altaranen met een speer te doorboren voor ik die af kon pakken.’ Sevanna grauwde door de prop in haar mond en worstelde alsof ze zich van het paard wilde werpen. Tot Tylee haar een klap gaf. Daarna stelde ze zich tevreden met loerende blikken naar iedereen in zicht. Ze had mooie rondingen, hoewel hij zoiets niet zou moeten opmerken terwijl zijn vrouw naast hem stond. Maar Elyas had gezegd dat ze van hem verwachtte dat hij dat soort dingen zou opmerken, dus bestudeerde hij haar openlijk, ik wil de inhoud van haar tent hebben,’ meldde Faile, en keek hem scherp aan. Misschien moest hij toch niet zo open zijn. ‘Ze heeft daar een grote juwelenkist staan, en die wil ik hebben. Kijk me niet zo aan, Perijn. We moeten honderdduizend mensen voeden, kleden en terug naar huis helpen. Minstens.’

‘Ik wil graag met u meegaan, Vrouwe, als u me wilt hebben,’ sprak de jongeman die Maighdin had gedragen. ‘En ik zal niet de enige zijn, als u ons hebben wilt.’

‘Uw vrouw, neem ik aan, Heer,’ zei Tylee, kijkend naar Faile. ‘Dat klopt. Faile, laat me je voorstellen aan baniergeneraal Tylee Khirgan, in dienst van de keizerin van Seanchan.’ Misschien kreeg hij zelf langzamerhand ook wel een polijstlaagje. ‘Baniergeneraal, mijn echtgenote, vrouwe Faile ni Bashere t’Aybara.’ Tylee maakte een buiging in haar zadel. Faile maakte een kleine kniks en neigde lichtjes haar hoofd. Vuil gezicht of niet, ze was toch koninklijk. En dat deed hem denken aan de Gebroken Kroon. Dat zou hij later moeten bespreken. En het zou ongetwijfeld een langdurig gesprek worden. Hij dacht dat hij het deze keer niet zo moeilijk zou vinden om zijn stem te verheffen, zoals ze schijnbaar wilde. ‘En dit is Alliandre Maritha Kigarin, koningin van Geldan, Gezegende van het Licht, Verdedigster van de Muur van Garen. En mijn leenvrouwe. Geldan staat onder mijn bescherming.’ Het was dom om te zeggen, maar het moest gezegd worden.

‘Onze overeenkomst bevat daar niets over, Heer,’ zei Tylee zorgvuldig. ik besluit niet waar het Eeuwig Zegevierende Leger naartoe gaat.’

‘Ik zeg het alleen maar even, baniergeneraal. En zeg tegen uw superieuren dat ze Geldan niet krijgen.’ Alliandre glimlachte zo breed, zo dankbaar naar hem, dat hij bijna moest lachen. Licht, Faile glimlachte ook. Een trotse glimlach. Hij wreef langs zijn neus. ‘We moeten echt vertrekken voordat die andere Shaido komen. Ik wil niet dat zij straks voor me staan en al die gevangenen achter me, die er misschien over denken weer een speer op te nemen.’ Tylee grinnikte, ik heb wat meer ervaring met deze mensen dan u, Heer. Zodra ze zich overgeven, zullen ze drie dagen lang niet opnieuw vechten of proberen te ontsnappen. Bovendien heb ik een paar van mijn Altaranen voor de zekerheid een brandstapel laten maken van hun speren en bogen. We hebben de tijd om onze manschappen te verdelen, Heer, en ik hoop dat ik nooit tegenover u op het strijd-veld sta,’ zei ze, en trok de met staal beklede handschoen van haar rechterhand. ‘Het zou me een eer zijn als u me Tylee wilt noemen.’ Ze leunde over Sevanna heen om haar hand aan te bieden. Even kon Perijn alleen maar staren. Het was een vreemde wereld. Hij was naar haar toe gegaan in de overtuiging dat hij een overeenkomst sloot met de Duistere, en het Licht wist dat sommige dingen die de Seanchanen deden meer dan weerzinwekkend waren, maar de vrouw was standvastig en trouw aan haar belofte. ‘En ik heet Perijn, Tylee,’ zei hij, en greep haar hand. Een heel vreemde wereld.

Galina trok haar onderrokken uit, gooide ze op de zijden mantel en pakte het rijgewaad dat ze uit Zwinds zadeltas had gehaald. Het ding was gemaakt voor een iets grotere vrouw, maar het zou wel voldoen tot ze een van die vuurdruppels kon verkopen. ‘Blijf staan zoals je staat, Lina,’ klonk Therava’s stem, en plotseling kon Galina zich niet meer bewegen, zelfs al had het bos in brand gestaan. Ze kon echter nog wel schreeuwen. ‘Zwijg.’ Ze stikte bijna toen haar keel zich hortend om de schreeuw samenkneep. Ze kon nog wel huilen, stilletjes, en er vielen tranen op de humusrijke bosbodem. Ze kreeg een harde klap. ‘Op de een of andere manier heb je de staf in handen gekregen,’ zei Therava. ‘Anders zou je hier niet zijn. Geef hem aan mij, Lina.’

Ze hoefde er niet eens aan te denken om zich te verzetten. Galina kwam overeind, dook de staf op uit haar zadeltas en gaf hem aan de vrouw met haviksogen, terwijl de tranen over haar wangen biggelden.

‘Hou op met dat gesnotter, Lina. En doe je halsband en riem om. Ik zal je moeten straffen omdat je ze af hebt gedaan.’ Galina kromp ineen. Zelfs Therava’s bevel kon haar tranen niet stoppen, en ze wist dat ze ook daarvoor gestraft zou worden. Ze haalde de gouden halsband en riem uit de zadeltas en deed ze om. Ze droeg enkel haar lichtgekleurde wollen kousen en zachte witte veterlaarzen, en het gewicht van de halsband met vuurdruppels en de riem leek haar naar de grond te trekken. Haar blik haakte zich vast aan de witte staf in Therava’s handen.

‘Je paard kan dienstdoen als pakpaard, Lina. En jij mag nooit meer rijden.’

Er moest een manier zijn om die staf terug te krijgen. Dat moest! Therava draaide het ding om en om in haar handen, tartend. ‘Hou op met je huisdier te spelen, Therava. Wat gaan we doen?’ Belinde, een slanke Wijze met haren die bijna wit waren gebleekt door de zon, beende naar hen toe en keek Therava woest aan met haar lichtblauwe ogen. Ze was benig, en haar gezicht was geschikt voor die blik. Pas toen besefte Galina dat Therava niet alleen was. Enkele honderden mannen, vrouwen en kinderen stonden tussen de bomen achter hen, sommige mannen notabene met vrouwen over hun schouder. Ze bedekte zich met haar handen terwijl haar gezicht warm werd. Ondanks lange dagen van gedwongen naaktheid voelde ze nog steeds schaamte als mannen haar naaktheid zagen. Toen merkte ze nog iets vreemds op. Maar een handvol van de mensen waren algai’d’siswai, met boogkokers op hun ruggen en pijlkokers aan hun heupen, maar elke man en elke vrouw, behalve de Wijzen, droegen minstens één speer. Ze hadden ook sluiers over hun gezichten, gemaakt van een sjaal of een stuk doek. Wat betekende dat? ‘We gaan terug naar het Drievoudige Land,’ zei Therava. ‘We sturen renners vooruit naar elke sibbe die ze kunnen vinden, om ze te zeggen dat ze hun natlander-gai’shain moeten achterlaten, alles moeten achterlaten als het niet anders kan, en terug moeten keren naar het Drievoudige Land. We gaan onze stam weer opbouwen. De Shaido zullen de rampspoed waar Sevanna ons naartoe heeft geleid, overstijgen.’

‘Maar dat zal generaties duren!’ protesteerde Modarra. Ze was slank en best knap om te zien, maar nog langer dan Therava, bijna even lang als de meeste Aielmannen. Ze weerstond Therava zonder vrees. Galina begreep niet hoe ze dat deed. Die vrouw hoefde haar maar aan te kijken of ze werd al bang.

‘Dan duurt het maar generaties,’ zei Therava ferm. ‘We nemen alle tijd die nodig is. En daarna verlaten we het Drievoudige Land nooit meer.’ Ze wendde haar blik naar Galina. Die bang werd. ‘Je zult deze nooit meer aanraken,’ zei ze, en stak de staf even omhoog. ‘En je zult nooit meer proberen aan me te ontkomen. Ze heeft een sterke rug. Geef haar lading, dan vertrekken we. Ze komen ons misschien achterna.’

Beladen met waterzakken, pannen en ketels tot ze zich bijna fatsoenlijk aangekleed voelde, struikelde Galina door het bos achter Therava aan. Ze dacht niet aan de staf of aan ontsnappen. Iets in haar was gebroken. Ze was Galina Casban, Hoogste van de Rode Ajah, die in de Hoogste Raad van de Zwarte Ajah zat, en ze zou de rest van haar leven Therava’s speeltje zijn. Ze was Therava’s kleine Lina. Voor de rest van haar leven. Dat voelde ze tot in haar beenderen. Er rolden stille tranen over haar wangen.

31

Het huis aan Vollemaanstraat

‘Ze moeten bij elkaar blijven.’ zei Elayne vastberaden. ‘En jullie twee mogen ook niet zonder begeleiding naar buiten gaan.

Altijd met drie of vier, overal in Caemlin. Dat is de enige veilige manier.’ Slechts twee van de staande spiegellampen waren aangestoken, zes vlammetjes die de zitkamer vulden met schemerig licht en de geur van lelies – er was nu al zo veel lampolie bedorven dat ze die nu altijd van een geur voorzagen – maar het knapperende vuur in de haard begon iets van de kilte van het vroege uur weg te nemen.

‘Er zijn tijden dat een vrouw een beetje afzondering wenst,’ antwoordde Sumeko kalm, alsof er niet net nog een Kinsvrouw was gestorven doordat ze alleen wilde zijn. Haar stem klonk tenminste kalm, al streek ze met haar mollige handen haar donkerblauwe rokken glad.

‘Als jij ze niet de vrees van het Licht aan wilt jagen, Sumeko, dan doe ik het wel,’ zei Alise, haar doorgaans zo milde gezicht streng. Ze leek de oudere van de twee, met wat grijs in haar haren terwijl Sumeko glanzend zwart haar had tot over haar stevige schouders, maar ze was meer dan tweehonderd jaar jonger. Alise was onversaagd geweest toen Ebo Dar viel en ze gedwongen waren te vluchten voor de Seanchanen, maar ook zij streek over haar bruine rokken. Het was lang na de bedtijd die Essandes nichtje Melfane had bepaald, maar hoe moe Elayne de hele tijd ook was, ze kon slecht in slaap komen, en ook warme geitenmelk hielp niet. Warme geitenmelk smaakte nog viezer dan koude. Ze zou die verdomde Rhand Altor warme verdomde geitenmelk laten drinken tot het zijn oren uit kwam! Zodra ze erachter was wat hem zo veel pijn had gedaan dat zelfs zij een pijnsteek had gevoeld; terwijl al het andere in dat knoopje van hem achter in haar hoofd zo vaag bleef als steen. Sinds dat ogenblik was het weer een en al steen geweest, dus was hij in orde, maar iets had hem zeer veel pijn gedaan, anders had ze het niet gevoeld. En waarom reisde hij zoveel? De ene dag was hij ver in het zuidoosten, de volgende in het noordwesten en nog verder weg, en de dag daarna weer ergens anders. Vluchtte hij voor wie hem dan ook verwond had? Maar ze had nu haar eigen zorgen. Ze kon niet slapen en was rusteloos, had het eerste het beste aangetrokken wat ze kon vinden, een donkergroen rijgewaad, en was een wandeling gaan maken om te genieten van de stilte in het paleis in de kleine uurtjes van de ochtend, als zelfs de bedienden in bed lagen en het flakkerende licht van de staande lampen het enige was wat bewoog in de gangen. Zij en haar lijfwachten, maar ze leerde hun aanwezigheid te negeren. Ze genoot van de eenzaamheid, tot ze de twee vrouwen tegenkwam die haar het droeve nieuws brachten dat ze anders pas bij zonsopgang zou hebben vernomen. Ze had hen meegenomen naar haar kleine zitkamer om de zaak te bespreken, achter een ban tegen afluisteren.

Sumeko verschoof haar grote lichaam in haar leunstoel en keek woest naar Alise. ‘Reanne liet jou te veel de vrije hand, maar als Oudste verwacht ik...’

‘Je bent geen Oudste, Sumeko,’ zei de kleinere vrouw koel. ‘Je hebt hier de zeggenschap, maar de Regel zegt dat het Naaikransje bestaat uit de dertien oudste van ons in Ebo Dar. We zijn niet meer in Ebo Dar, dus is er ook geen Naaikransje.’

Sumeko’s ronde gezicht werd hard als graniet. ‘Je geeft in ieder geval toe dat ik de zeggenschap heb.’

‘En ik verwacht van je dat je die gebruikt om te voorkomen dat er nog meer van ons worden vermoord. Iets voorstellen is niet genoeg, Sumeko, hoe sterk je het ook uitdrukt. Het is niet genoeg.’

‘Met ruziemaken komen we ook nergens,’ zei Elayne. ik weet dat jullie gespannen zijn. Dat ben ik ook.’ Licht, er waren de afgelopen tien dagen drie vrouwen vermoord met de Ene Kracht, en waarschijnlijk voor die tijd nog zeven! ‘Maar tegen elkaar snauwen is wel het ergste wat we kunnen doen. Sumeko, je moet met je vuist op tafel slaan. Het kan me niet schelen hoezeer iemand naar wat afzondering verlangt, niémand mag ook maar een tel alleen zijn. Alise, gebruik je overredingskracht.’ Overredingskracht was niet echt het goede woord. Alise overreedde niet. Ze verwachtte gewoon dat mensen deden wat ze hun opdroeg, en dat deden ze ook bijna altijd. ‘Overtuig de anderen ervan dat Sumeko gelijk heeft. Jullie samen moeten...’

De deur ging open en Deni kwam binnen. Ze sloot de deur achter zich en maakte een buiging, één hand op haar zwaardgevest, de andere op haar lange knuppel. De roodgelakte borstplaten en helmen, afgezet met wit, waren pas gisteren bezorgd, en de forse vrouw had al geglimlacht sinds ze die van haar had aangetrokken, maar nu was haar gezicht achter de tralies ernstig. ‘Verontschuldig mij dat ik u stoor, Vrouwe, maar er is hier een Aes Sedai die erop staat u te spreken. Een Rode zuster, aan haar stola te zien. Ik heb haar gezegd dat u waarschijnlijk sliep, maar ze wilde desnoods binnenkomen om u zelf te wekken.’

Een Rode. Er kwamen af en toe verslagen van Rode zusters in de stad, hoewel niet zo vaak als voorheen – de meeste Aes Sedai in de stad droegen hun stola’s niet en verborgen hun Ajahs – maar wat zou een Rode van haar willen? Ze wisten toch inmiddels allemaal wel dat ze Egwene steunde en tegen Elaida was? Behalve als iemand haar eindelijk wilde aanspreken op de overeenkomst met het Zeevolk.

‘Zeg haar dat ik...’

De deur ging weer open, raakte Deni in haar rug en duwde haar aan de kant. De vrouw die binnenkwam, haar met ranken doorweven stola over haar armen zodat de lange rode franje goed te zien was, was lang en slank met een koperkleurige huid. Ze zou knap zijn geweest als ze haar mond niet zo opeen had geknepen tot haar volle lippen een streep vormden. Haar rijgewaad was zo donker dat het bijna zwart was, maar het vage licht van de staande lampen onthulde een rode gloed, en de gespleten rokken waren voorzien van banden in een helderder rood. Duhara Basaheen maakte nooit een geheim van haar Ajah. Ooit zouden Sumeko en Alise meteen overeind zijn gekomen om een kniks voor een Aes Sedai te maken, maar nu bleven ze zitten en bestudeerden haar. Deni, doorgaans zo rustig, tenminste vanbuiten, fronste haar voorhoofd en streelde over haar knuppel.

‘Ik zie dat de verhalen dat je wilders om je heen verzamelt waar zijn,’ zei Duhara. ‘Dat is heel jammer. Jullie twee, naar buiten. Ik wil Elayne alleen spreken. Als jullie verstandig zijn, vertrekken jullie vanavond nog, in verschillende richtingen, en zeggen jullie anderen zoals jullie hetzelfde te doen. De Witte Toren houdt niet van wilders die samenscholen. Als de Toren ergens niet van houdt, kan dat tronen doen wankelen.’ Noch Sumeko noch Alise bewoog. Alise trok zelfs een wenkbrauw op.

‘Ze mogen blijven,’ zei Elayne kil. Met de Kracht in haar stuiterden haar emoties niet. Ze waren standvastig in ijzige woede. ‘Zij zijn hier welkom. Jij, echter... Elaida probeerde me te laten ontvóéren, Duhara. Ontvoeren! Jij kunt vertrekken.’

‘Een pover welkom, Elayne, terwijl ik meteen na aankomst naar het paleis ben gekomen. En na een reis die even pijnlijk is om te beschrijven als hij was om te maken. Andor heeft altijd goede betrekkingen gehad met de Toren. De Toren wil dat ze goed blijven. Weet je zeker dat je wilt dat die wilders alles horen wat ik je te zeggen heb? Goed dan. Als je erop staat.’ Ze schreed naar een van de besneden kasten langs de muur, trok haar neus op toen ze de zilveren kan met geitenmelk zag staan en schonk zich een kom donkere wijn in voor ze tegenover Elayne ging zitten. Deni maakte een beweging alsof ze haar uit de stoel wilde sleuren, maar Elayne schudde haar hoofd. De Domanizuster negeerde de Kinsvrouwen alsof ze niet langer bestonden. ‘De vrouw die je heeft verdoofd is gestraft, Elayne. Ze is afgeranseld voor haar eigen winkel terwijl het hele dorp toekeek.’

Duhara nipte van haar wijn en wachtte tot Elayne zou antwoorden. Ze zei niets. Ze wist heel goed dat Ronde Macura was afgeranseld omdat ze had gefaald, niet omdat ze haar die smerige thee had gegeven. Maar als ze dat vertelde, zou Duhara zich alleen maar afvragen hoe ze dat wist, en dat kon haar weer leiden naar dingen die verborgen moesten blijven.

De stilte hield aan, en uiteindelijk ging de andere vrouw door. ‘Je moet weten dat de Witte Toren jou heel graag op de Leeuwentroon wil zien. Om dat te bereiken, heeft Elaida me naar je toe gestuurd om je raadsvrouwe te zijn.’

Elayne lachte in weerwil van zichzelf. Elaida had haar een raadsvrouwe gestuurd? Dat was belachelijk! ‘Ik heb Aes Sedai die me raad geven wanneer ik raad nodig heb, Duhara. En je weet ook best dat ik niets van Elaida wil weten. Ik zou nog geen paar kousen van haar aanpakken.’

‘Jouw zogenaamde raadsvrouwen zijn opstandelingen, kind,’ zei Duhara vermanend, met een grote dosis afkeer in het woord ‘opstandelingen’. Ze gebaarde met de zilveren wijnkom. ‘Waarom denk je dat er zoveel Huizen tegen je zijn, dat er zoveel geen partij trekken?

Ze weten natuurlijk dat je niet echt de steun van de Toren hebt. Met mij als raadsvrouwe verandert dat. Ik kan er misschien wel voor zorgen dat je binnen een week de kroon op je hoofd hebt. Het zou op zijn hoogst niet meer dan een maand of twee moeten duren.’ Elayne keek de andere vrouw strak aan. Haar handen wilden zich tot vuisten ballen, maar ze hield ze stil in haar schoot. ‘Zelfs als dat zo was, dan zou ik nog weigeren. Ik verwacht iedere dag te horen dat Elaida is afgezet. De Witte Toren zal weer één worden, en niemand zal dan nog kunnen beweren dat ik de steun van de Toren niet heb.’

Duhara keek een tijdje in haar wijn, haar gezicht een masker van Aes Sedai-sereniteit. ‘Het zal niet allemaal vlekkeloos voor je verlopen,’ zei ze alsof Elayne niets had gezegd. ‘Dit is het gedeelte waarvan ik dacht dat je niet zou willen dat die wilders het zouden horen. En die wacht... Denkt ze soms dat ik je ga aanvallen? Laat maar. Zodra je de kroon stevig op je hoofd hebt, zul je een regent moeten aanwijzen, want dan zul je terug moeten naar de Toren om je opleiding af te maken en uiteindelijk beproefd te worden voor de stola. Je hoeft niet bang te zijn dat je wordt afgeranseld omdat je bent weggelopen. Elaida aanvaardt dat Siuan Sanche je heeft opgedragen de Toren te verlaten. Dat je je hebt uitgegeven voor een Aes Sedai is een andere zaak. Daarvoor zul je met tranen betalen.’ Sumeko en Alise verschoven, en Duhara merkte ze weer op. ‘Ah, jullie wisten niet dat Elayne eigenlijk nog maar een Aanvaarde is?’ Elayne stond op en keek op Duhara neer. Meestal had een zittende persoon het voordeel boven een staande, maar ze maakte haar blik hard en haar stem nog harder. Ze kon die vrouw wel in het gezicht slaan! ‘Ik ben verheven tot Aes Sedai door Egwene Alveren op de dag dat zijzelf tot Amyrlin verheven werd. Ik koos de Groene Ajah en ben toegelaten. Zeg nóóit meer dat ik geen Aes Sedai ben, Duhara. Het Licht brande me als ik dat pik!’

Duhara kneep haar lippen weer opeen tot een streep. ‘Denk na, dan zie je de realiteit van je situatie wel in,’ zei ze uiteindelijk. ‘Denk goed na, Elayne. Een blinde kan zien hoe hard je mij nodig hebt, en de zegen van de Witte Toren. We praten er later nog wel over. Laat iemand me mijn vertrekken wijzen. Ik ben meer dan klaar voor mijn bed.’

‘Je zult een kamer in een herberg moeten zoeken, Duhara. In elk bed in het paleis slapen al drie of vier mensen.’ Zelfs al waren er tientallen bedden vrij geweest, dan nog zou ze Duhara er geen hebben aangeboden. Ze draaide zich om, liep naar de haard en warmde haar handen. De vergulde pendule op de met krullen besneden marmeren schoorsteenmantel sloeg drie keer. Misschien nog even zoveel uur voor het zonsopgang werd. ‘Deni, laat iemand Duhara naar de poorten begeleiden.’

‘Zo gemakkelijk kom je niet van me af, kind. Niemand komt gemakkelijk van de Witte Toren af. Denk na, dan snap je wel dat ik je enige hoop ben.’ Er ruiste zijde tegen zijde toen ze de kamer verliet, en de deur klikte achter haar dicht. Waarschijnlijk zou Duhara problemen veroorzaken terwijl ze probeerde zichzelf onmisbaar te maken, maar ze kon zich maar op één probleem tegelijk richten. ‘Heeft ze jullie aan het twijfelen gebracht?’ vroeg Elayne, en wendde zich af van het vuur.

‘Helemaal niet,’ antwoordde Sumeko. ‘Vandene en de andere twee aanvaarden je als Aes Sedai, dus dan moet je dat zijn.’ Haar stem klonk overtuigd, maar ze had dan ook redenen om het te willen geloven. Als Elayne een leugenaarster was, zouden haar dromen over terugkeren naar de Toren, zich aan te sluiten bij de Gele Ajah, aan scherven liggen.

‘Maar die Duhara geloofde zelf dat ze de waarheid vertelde.’ Alise spreidde haar handen. ‘Ik zeg niet dat ik aan je twijfel. Dat doe ik niet. Maar ze gelooft het echt.’

Elayne zuchtte. ‘De situatie is... ingewikkeld.’ Dat was net zoiets als zeggen dat water vochtig was. ik ben Aes Sedai, maar Duhara gelooft dat niet. Dat kan ze niet, omdat ze dan zou moeten toegeven dat Egwene Alveren echt de Amyrlin Zetel is, en dat doet Duhara niet totdat Elaida is afgezet.’ Ze hoopte dat Duhara het dan zou geloven. Of tenminste aanvaarden. De Toren moest weer één worden. ‘Sumeko, draag jij de Kinsvrouwen op om in groepjes te blijven? Altijd?’ De forse vrouw mompelde dat ze dat zou doen. In tegenstelling tot Reanne had Sumeko geen aanleg voor leiderschap, en ze hield er ook niet van. Jammer dat er geen oudere Kinsvrouw was verschenen om haar die last te ontnemen. ‘Alise, zorg jij ervoor dat ze gehoorzamen?’ Alises toestemming kwam overtuigd en snel. Ze zou de perfecte kandidate geweest zijn als de Kinne hun rangen niet bepaalden aan de hand van leeftijd. ‘Dan hebben we gedaan wat we konden. Het is hoog tijd dat jullie naar bed gaan.’

‘Voor jou ook,’ zei Alise terwijl ze opstond, ik kan Melfane laten halen.’

‘Het is niet nodig haar ook nog haar slaap te ontzeggen,’ zei Elayne haastig. En vastberaden. Melfane was klein en mollig, een vrolijke vrouw met een gulle lach, en ook op andere manieren heel anders dan haar tante. Vrolijk of niet, als vroedvrouw was ze een tiran die het niet leuk zou vinden te horen dat ze wakker was. ‘Ik ga slapen zodra het lukt.’

Zodra ze vertrokken waren, liet ze saidar los en pakte een boek van de stapel op de kast, weer een geschiedenis van Andor, maar ze kon zich niet concentreren. Ze voelde zich knorrig nu ze de Kracht had losgelaten. Het Licht brande haar, ze was zo moe dat haar ogen voelden of er zand in zat. Ze wist echter dat als ze ging liggen, ze tot zonsopgang naar de zoldering zou liggen staren. Hoe dan ook, ze had nog maar even naar de bladzijde zitten staren toen Deni terugkwam.

‘Meester Norrij is hier, Vrouwe, met die Hark. Hij zei dat hij had gehoord dat u wakker was en vroeg zich af of u even tijd voor hem had.’

Hij had gehóórd dat ze wakker was? Als hij haar in de gaten liet houden...! Het belang van zijn bezoek doorbrak haar knorrigheid. Hark. Hij had Hark niet meer meegenomen sinds dat eerste bezoek, tien dagen geleden. Nee, elf dagen inmiddels. Weerbarstigheid maakte plaats voor uitbundigheid. Ze zei Deni hen naar binnen te sturen en volgde de vrouw tot aan het voorvertrek, waar een tapijt met een patroon het grootste deel van de rood met witte vloertegels bedekte. Hier waren ook enkel twee staande lampen aangestoken, die een vaag, flakkerend licht gaven en de geur van rozen verspreidden. Meester Norrij zag er meer dan ooit uit als een waadvogel met een witte kam, met zijn lange, magere onderbenen en de plukjes haar die achter zijn oren omhoogstaken, maar voor één keer leek hij bijna opgewonden. Hij wreef zelfs in zijn handen. Hij had zijn leren map niet bij zich; zelfs in het schemerlicht waren de inktvlekken op zijn rode tabberd te zien. Door een ervan was de staart van de Witte Leeuw zwart geworden. Hij maakte een stijve buiging, en de onopvallende Hark deed hem na, maar bracht toen nog zijn knokkels naar zijn voorhoofd. Hij droeg een donkerder kleur bruin dan de vorige keer, maar dezelfde riem en gesp. ‘Vergeef mij dat ik u op dit tijdstip stoor, Vrouwe,’ begon Norrij met die droge stem van hem. ‘Hoe wist u dat ik wakker was?’ wilde ze weten, en haar emoties stuiterden weer.

Norrij knipperde met zijn ogen door de onverwachte vraag. ‘Een van de koks zei dat ze warme geitenmelk voor u naar boven had gestuurd toen ik zelf wat ging halen, Vrouwe. Ik vind warme geitenmelk erg kalmerend wanneer ik niet kan slapen. Maar ze had het ook over wijn, dus nam ik aan dat u bezoek had en mogelijk nog wakker was.’

Elayne snoof. Ze had nog steeds zin om te snauwen. Het kostte haar moeite dat niet in haar stem te laten doorklinken, ik neem aan dat u succes te melden hebt, baas Hark?’

‘Ik heb hem gevolgd zoals u zei, Vrouwe, en hij is drie avonden achtereen naar hetzelfde huis gegaan, ook vanavond. Het ligt aan de Vollemaanstraat in de Nieuwe Stad. De enige plek waar hij ooit naartoe gaat, behalve taveernes en gelagkamers. Hij drinkt behoorlijk, jazeker. Dobbelt ook veel.’ De man aarzelde en wreef zenuwachtig in zijn handen. ‘Ik kan nu gaan, toch, Vrouwe? U haalt weer van me af wat u dan ook over me heen had gelegd?’

‘Volgens de belastingregisters,’ zei Norrij, ‘is het huis van vrouwe Shiaine Avarhin, Vrouwe. Zij schijnt de laatste van haar Huis te zijn.’

‘Wat kunt u me nog meer over dat huis vertellen, baas Hark? Wie woont er nog meer, behalve die vrouwe Shiaine?’ Hark wreef onbehaaglijk over zijn neus. ‘Nou, ik weet niet of ze er wonen, Vrouwe, maar er waren vanavond twee Aes Sedai. Ik zag een van hen Mellar uitlaten, terwijl de andere binnenkwam, en degene die binnenkwam zei: “Jammer dat we maar met ons tweeën zijn, Falion, zo hard als vrouwe Shiaine ons laat werken.” Maar ze zei vrouwe alsof ze het niet meende, nee. Grappig. Ze had een zwerfkat bij zich, een even mager ding als zijzelf.’ Hij maakte plotseling een zenuwachtige buiging. ‘Vergeef mij, Vrouwe. Ik wilde u niet beledigen, door zo over een Aes Sedai te praten, maar het duurde even voor ik in de gaten had dat ze Aes Sedai was, ja. Het licht vanuit de hal was goed, maar ze was zo dun en gewoontjes, met een brede neus, dat niemand haar zonder wat extra aandacht voor een Aes Sedai zou aanzien.’

Elayne legde een hand op zijn arm. De opwinding borrelde door in haar stem, maar dat stond ze toe. ‘Wat voor tongval hadden ze?’

‘Hun tongval, Vrouwe? Nou, zij met de kat, zij komt gewoon hier uit Caemlin zou ik zeggen. Die andere... Nou, ze zei niet meer dan twee zinnen, maar ik zou zeggen dat ze Kandori is. Noemde de andere Marillin, als dat helpt, Vrouwe.’

Elayne huppelde lachend een paar pasjes. Ze wist nu wie Mellar op haar af had gestuurd, en het was erger dan ze had gevreesd. Marillin Gemalfin en Falion Bhoda, twee Zwarte zusters die de Toren hadden verlaten nadat ze een moord hadden begaan. Dat hadden ze gedaan om een diefstal te kunnen plegen, maar de moorden zouden ervoor zorgen dat ze gestild en onthoofd werden. Om hen te vinden, en de anderen bij hen, waren zij, Egwene en Nynaeve uit de Toren weggestuurd. De Zwarte Ajah had Mellar bij haar in de buurt gezet, waarschijnlijk om te verspieden, maar toch een verkillende gedachte. Erger dan ze had gevreesd, en toch, nu ze die twee gevonden had was het kringetje rond. Hark staarde met open mond naar haar, besefte ze. Meester Norrij bestudeerde de bevlekte staart van zijn leeuw.

Ze hield op met huppelen en vouwde haar handen. Domme mannen! ‘Waar is Mellar nu?’ in zijn vertrekken, geloof ik,’ zei Norrij.

‘Vrouwe, haalt u het nu van me af?’ vroeg Hark. ‘En kan ik dan gaan? Ik heb gedaan wat u vroeg.’

‘Eerst moet je ons naar dat huis leiden,’ zei ze, en schoot langs hem heen naar de dubbele deuren. ‘Dan praten we.’ Ze keek de gang in en zag Deni en nog zeven gardevrouwen aan weerszijden van de deuren staan. ‘Deni, stuur iemand om zo snel mogelijk vrouwe Birgitte te halen, en nog iemand om de Aes Sedai te wekken en ze te vragen om te komen, met hun zwaardhanden en klaar voor een rit. Ga dan alle gardevrouwen wakker maken die je denkt nodig te hebben om Mellar in hechtenis te nemen. Je hoeft niet al te zachtzinnig te doen. We gaan hem aanklagen als moordenaar en Duistervriend. Sluit hem op in een van de voorraadkamers in de kelder, met een sterke wacht.’ De forse vrouw glimlachte vreemd en begon al bevelen te geven toen Elayne weer naar binnen ging.

Hark wrong in zijn handen en verschoof ongerust van de ene voet op de andere. ‘Vrouwe, wat bedoelt u met dan praten we? U had beloofd dit ding van me af te halen als ik die man volgde, echt waar. En dat heb ik gedaan, dus moet u zich aan uw woord houden.’ ik heb nooit gezegd dat ik de Vinder zou verwijderen, baas Hark. Ik zei dat u zou worden verbannen naar Baerlon in plaats van opgehangen te worden, maar zou u niet liever in Caemlin blijven?’ De man zette grote ogen op en probeerde er oprecht uit te zien. Dat mislukte. Hij glimlachte zelfs. ‘O, nee, Vrouwe. Ik droom van de frisse plattelandslucht in Baerlon, jazeker. Ik wed dat je je daar niet druk hoeft te maken om bedorven vlees in je soep. Hier moet je eerst ruiken voor je iets in je mond stopt. Ik kijk ernaar uit, ja.’ Elayne zette het strenge gezicht op dat haar moeder altijd getrokken had als ze een vonnis uitsprak. ‘U zou meteen nadat de wachten u hadden gebracht weer weggaan uit Baerlon. En dan zou u alsnog hangen omdat u uw verbanning had geschonden. Het is veel beter als u in Caemlin blijft en een nieuw vak kiest. Meester Norrij, zou u een man met de talenten van Hark kunnen gebruiken?’

‘Jazeker, Vrouwe,’ antwoordde Norrij zonder na te denken. Zijn dunne lippen vertrokken in een tevreden glimlach, en Elayne besefte wat ze had gedaan. Ze had hem een middel gegeven om zich op vrouw Harfors terrein te begeven. Maar nu was er niets meer aan te doen.

‘Het werk zal niet zo lucratief zijn als uw vorige “vak”, baas Hark, maar u zult er in ieder geval niet voor hangen.’

‘Niet zo wat, Vrouwe?’ vroeg Hark, krabbend over zijn hoofd. ‘Het betaalt minder goed. Wat zegt u ervan? Baerlon, waar u zeker een beurs zult afsnijden of zult vluchten en waarvoor u zult hangen, of Caemlin, waar u een vaste baan krijgt en de beul niet hoeft te vrezen. Behalve als u weer beurzen gaat snijden, natuurlijk.’ Hark wankelde en wreef met de rug van zijn hand over zijn mond. ‘Ik heb een borrel nodig,’ mompelde hij hees. Waarschijnlijk dacht hij dat de Vinder het haar zou laten weten als hij een beurs pikte. Als dat zo was, was ze niet van plan hem wijzer te maken. Meester Norrij keek boos naar de man, maar toen hij zijn mond opendeed, zei ze: ‘Er staat wijn in de kleine zitkamer. Geef hem een beker en kom dan bij me in de grote zitkamer.’ Het was donker in de grote zitkamer toen ze binnenkwam, maar ze geleidde om de staande spiegellampen tegen de muren met donker hout aan te steken, en het aanmaakhout onder de houtblokken in de tegenover elkaar liggende haarden. Toen nam ze plaats in een van de stoelen met lage rugleuningen bij de tafel met besneden randen en liet saidar weer los. Sinds haar proef waarbij ze de Kracht de hele dag had vastgehouden, had ze de Bron nooit meer langer dan nodig omhelsd. Haar stemming sloeg van vrolijke opwinding om naar chagrijnige onrust en weer terug. Aan de ene kant was ze Mellar helemaal zat, en ze zou snel de twee Zwarte zusters in handen hebben. Hen ondervragen kon misschien naar de anderen leiden, of hun plannen onthullen. En zo niet, dan zou die Shiaine haar eigen geheimen hebben. Iedereen die twee zusters ‘in dienst had’ die Duistervrienden waren, had ongetwijfeld geheimen die het weten waard waren. Aan de andere kant, wat zou Duhara doen om haar te dwingen haar als raadsvrouwe te aanvaarden?

Duhara zou proberen zich er op de een of andere manier mee te bemoeien, maar ze zag nog niet in hoe. Het Licht brande haar, ze zat niet te wachten op nog meer obstakels tussen haar en de troon. Met een beetje geluk zouden ze vanavond niet alleen twee Zwarte zusters grijpen, maar misschien ook een derde onthullen, een tienvoudige moordenaar. Heen en weer ging ze, van Falion en Marillin naar Duhara, zelfs nadat meester Norrij en Hark zich bij haar voegden.

Hark, met een zilveren beker in zijn hand, wilde in een stoel aan tafel gaan zitten, maar meester Norrij klopte hem op de schouder en gaf een ruk met zijn hoofd in de richting van een hoek. Knorrig liep Hark naar de hem gewezen plaats. Hij was ongetwijfeld al begonnen met drinken zodra de beker gevuld was, want hij dronk hem nu in één teug leeg. Toen draaide hij de beker om en staarde ernaar. Hij schrok en richtte een brutale grijns op haar. Wat hij ook in haar gezicht zag, hij kromp ervan ineen. Hij dribbelde naar de lange tafel tegen de muur, zette de beker overdreven voorzichtig neer en dribbelde weer terug naar zijn hoek.

Birgitte was de eerste die aankwam, de binding vervuld van een behoedzame ontevredenheid.

‘Een rit?’ vroeg ze, en toen Elayne het uitlegde maakte ze bezwaren. Eigenlijk waren het slechts enkele bezwaren; de rest waren beledigingen.

‘Over wat voor stompzinnig, achterlijk plan heb je het, Birgitte?’ vroeg Vandene terwijl ze de kamer binnenkwam. Ze droeg een rijgewaad dat haar te groot was. Het was er een van haar zuster geweest en zou haar goed hebben gepast toen Adeleas nog leefde, maar de witharige vrouw was afgevallen. Haar Jaem, pezig en tanig, wierp één blik op Hark en posteerde zich toen ergens waar hij de man in het oog kon houden. Hark glimlachte, maar zijn glimlach vervaagde toen Jaems gezichtsuitdrukking zo hard bleef als ijzer. Het grijzende haar van de zwaardhand was dun, maar er was niets zachts aan hem.

‘Ze is van plan vanavond twee Zwarte zusters te grijpen,’ antwoordde Birgitte met een harde blik op Elayne. ‘Twee Zwarte zusters?’ riep Sareitha, die net binnenkwam. Ze trok haar donkere mantel om zich heen alsof ze het koud kreeg van die woorden. ‘Wie?’ Haar zwaardhand Ned, een lange, breedgeschouderde jongeman met geel haar, keek naar Hark en raakte zijn zwaardgevest aan. Hij koos ook een plek waar hij de man in de gaten kon houden. Hark danste van de ene voet op de andere. Misschien overwoog hij te vluchten.

‘Falion Bhoda en Marillin Gemalfin,’ zei Elayne. Sareitha’s mond verstrakte.

‘Wat is er met Falion en Marillin?’ vroeg Careane, die de kamer binnenschreed. Haar zwaardhanden waren zeer verschillende mannen, een lange, stakige Tyrener, een Saldeaan zo slank als een zwaard, en een breedgeschouderde Cairhienin. Ze wisselden blikken uit en Tavan, de Cairhienin, leunde tegen de muur, kijkend naar Hark terwijl Cieril en Venr in de deuropening gingen staan. Hark vertrok zijn mond alsof hij een beetje misselijk werd.

Er zat niets anders op dan alles opnieuw uit te leggen. Dat deed Elayne, met stijgend ongeduld dat niets te maken had met haar wisselende stemmingen. Hoe langer dit duurde, hoe groter de kans dat Falion en Marillin weg zouden zijn tegen de tijd dat ze het huis aan Vollemaanstraat bereikten. Ze wilde hen hebben. Ze zóu hen krijgen! Ze had Birgitte moeten laten wachten tot iedereen er was. ‘Een goed plan, denk ik,’ zei Vandene toen ze klaar was. ‘Ja, dat zal best lukken.’ Anderen waren er niet zo mee in hun sas. ‘Het is geen plan, het is verdomde waanzin!’ zei Birgitte scherp. Ze vouwde haar armen over haar borst en keek fronsend op Elayne neer, de binding zo’n werveling van gevoelens dat Elayne er nauwelijks kop of staart aan kon vinden. ‘Jullie vier willen alléén het huis binnengaan. Alleen! Dat is geen plan. Het is gewoon gekkigheid! Zwaardhanden zijn ervoor om hun Aes Sedai te beschermen. Laat ons met jullie meegaan.’ De andere zwaardhanden maakten instemmende geluiden, maar ze probeerde tenminste niet langer het hele plan in de kiem te smoren.

‘We zijn met z’n vieren,’ zei Elayne tegen haar. ‘We kunnen onszelf beschermen. En zusters vragen hun zwaardhanden niet mee om andere zusters in de boeien te slaan.’ Birgittes gezicht betrok. ‘Als ik je nodig heb, roep ik zo hard dat je me zelfs hier in het paleis nog zou kunnen horen. De zwaardhanden blijven buiten!’ voegde ze eraan toe toen Birgitte haar mond opendeed. De binding vulde zich met frustratie, maar Birgitte liet haar kaken op elkaar klappen. ‘Misschien kunnen we deze man vertrouwen,’ zei Sareitha, met een blik op Hark waaruit helemaal geen vertrouwen sprak, ‘maar zelfs als hij het goed gehoord heeft, dan weten we nog niet of er slechts twee zusters in het huis zijn. Of nul. Als ze weg zijn is er geen gevaar, maar als er inmiddels anderen bij zijn gekomen, kunnen we net zo goed onze nek in een strop leggen en het valluik zelf opendoen.’ Careane vouwde haar stevige armen over elkaar en knikte. ‘Het gevaar is te groot. Je zei zelf tegen ons dat toen ze uit de Toren wegvluchtten, ze een aantal ter’angrealen hebben gestolen, waarvan sommige erg gevaarlijk. Ik ben nog nooit voor een lafaard uitgemaakt, maar ik zie het niet zitten om op iemand af te sluipen die misschien wel lotsvuur kan maken.’

‘Hij kan nauwelijks zoiets eenvoudigs als “we zijn maar met ons tweeën” verkeerd hebben verstaan,’ antwoordde Elayne ferm. ‘En ze spraken alsof ze geen anderen verwachtten.’ Het Licht brande haar, gezien haar positie zouden ze haar onmiddellijk hebben moeten gehoorzamen in plaats van bezwaren te maken. ‘Hoe dan ook, dit is geen discussie.’ Jammer dat ze allebei bezwaar maakten. Als het slechts een van hen was geweest, had dat een aanwijzing kunnen zijn. Behalve als ze allebei van de Zwarte Ajah waren. Dat was een gedachte die haar tot in haar beenderen verkilde, maar in haar plan hield ze rekening met die mogelijkheid. ‘Falion en Marillin weten pas dat we komen als het te laat is. Als ze weg zijn, nemen we die Shiaine in hechtenis, maar we gaan wel.’

De groep die achter Elayne en Hark aan reed vanaf het Koninginnestalerf, was groter dan ze had verwacht. Birgitte had erop gestaan om vijftig gardevrouwen mee te nemen, hoewel ze alleen maar onnodig slaap zouden missen. Ze reden in rijen van twee met roodgelakte helmen en borstplaten, zwart in de nacht, langs het paleis achter de Aes Sedai en zwaardhanden aan. Ze bereikten de voorzijde van het paleis, reden langs de rand van het Koninginneplein, de grote ovaal die nu vol stond met ruwe onderkomens waarin gardisten en de wapenlieden van edelen lagen te slapen. Overal waar plek was, waren mannen ondergebracht, maar er waren onvoldoende kelders en zolders en extra kamers in de buurt van het paleis en de parken. In de parken brachten cirkels van Kinsvrouwen de mannen naar de plaatsen waar ze nodig waren. Ze vochten te voet, op de muren, dus waren hun paarden gestald in nabijgelegen parken en in de grotere paleistuinen. Enkele wachtposten bewogen toen ze langsreden, ze draaiden hun hoofd om de groep na te kijken, maar met haar kap omhoog konden ze alleen zien dat een stoet gardevrouwen een groep door de nacht begeleidde. De hemel in het oosten was nog donker, maar over minder dan twee uur zou de zon opkomen. Het Licht geve dat Falion en Marillin dan in de boeien waren geslagen. En nog iemand. Minstens nóg iemand.

Kronkelende straten leidden over en rond de heuvels langs smalle betegelde torens die glinsterden met honderd kleuren als de zon opkwam, en die nu zachtjes glansden in het gevlekte maanlicht, langs stille winkels en donkere herbergen, eenvoudige stenen huizen met leistenen daken en kleine paleizen die in Tar Valon hadden kunnen staan. Het geluid van hoefijzers op de plaveistenen en het lichte gekraak van zadelleer klonken luid in de stilte. Af en toe sloop er een hond door de diepere schaduwen in steegjes, maar verder bewoog er niets. De straten waren gevaarlijk op dit uur, maar geen enkele bandiet zou gek genoeg zijn om zich te laten zien aan zo’n grote groep. Een halfuur nadat ze het koninklijk paleis hadden verlaten, reed Elayne op Vuurhart door de Mondelpoort, een brede, twintig voet hoge boog in de hoge witte muur van de Binnenstad. Ooit hadden daar gardisten gestaan om de vrede te bewaren, maar de koninginnegarde was daarvoor nu te zeer uitgedund.

Bijna zodra ze in de Nieuwe Stad waren, ging Hark oostwaarts een wijk in met straten die alle kanten op gingen door de stadsheuvels. Hij reed ongemakkelijk, op een geleende vosmerrie. Beurzensnijders zaten niet vaak in het zadel. Sommige straten waren hier vrij smal, en in een van die straten hield hij eindelijk in, omgeven door stenen huizen van twee, drie of zelfs vier verdiepingen hoog. Birgitte hief een hand en liet de stoet halt houden. De plotselinge stilte was oorverdovend.

‘Het is net om die hoek daar, Vrouwe, aan de overkant,’ zei Hark op fluistertoon, ‘maar als we daarheen rijden, horen ze ons misschien of zien ze ons. Pardon, Vrouwe, maar als die Aes Sedai zijn wat u zegt dat ze zijn, wil ik niet dat ze me zien.’ Hij klom onhandig uit het zadel en keek omhoog, wringend met zijn handen, zijn gezicht ongerust in het maanlicht.

Elayne steeg af en liep voor Vuurhart uit. Ze keek om de hoek van een smal huis van drie verdiepingen. De huizen aan de overkant waren allemaal donker, op één na, vier aanzienlijke verdiepingen van steen met de gesloten poort van een stalerf ernaast. Het was geen mooi versierd gebouw, maar groot genoeg voor een welvarende koopman of bankier. Bankiers en kooplieden zouden echter op dit uur waarschijnlijk slapen.

‘Daar,’ fluisterde Hark hees, en wees. Hij stond een eindje achter haar en moest vooroverleunen om te wijzen. Hij was echt bang om te worden gezien. ‘Daar waar licht brandt op de tweede verdieping, daar is het.’

‘We kunnen beter eerst kijken of er nog iemand anders wakker is daar,’ zei Vandene, turend langs Elayne. ‘Jaem? Ga kijken.’ Elayne verwachtte dat de slanke oude zwaardhand de straat over zou sluipen, maar hij wandelde gewoon, met zijn mantel om zich heen dichtgetrokken tegen de kilte van de vroege morgen. Zelfs de gevaarlijke gratie van een zwaardhand leek hem te hebben verlaten. Vandene scheen haar verbazing te voelen.

‘Sluipen trekt aandacht en wekt argwaan,’ zei ze. ‘Jaem is gewoon een wandelende man, en ook al is het vroeg, hij doet niet stiekem, dus iedereen die hem ziet zal aannemen dat hij een goede reden heeft om op dit uur op pad te zijn.’

Jaem bereikte het stalerf, trok de poort open en liep naar binnen alsof hij er alle recht toe had. Er verstreek lange tijd voordat hij weer naar buiten kwam, de poort zorgvuldig achter zich sloot en terugwandelde. Zodra hij de hoek om was, was zijn luipaardachtige gratie terug.

‘Alle vensters zijn donker, behalve dat ene,’ zei hij zachtjes tegen Vandene. ‘De keukendeur is niet op slot. De achterdeur ook niet. Die komt uit op een steegje. Ze zijn nogal goed van vertrouwen, voor Duistervrienden. Of zo gevaarlijk dat ze zich niet druk maken over inbrekers. Er ligt een grote kerel te slapen in de schuur, daarboven op zolder. Groot genoeg om elke inbreker bang te maken, maar hij is zo dronken dat hij niet eens wakker werd toen ik hem vastbond.’ Vandene trok vragend een wenkbrauw op. ik dacht dat ik maar beter voorzorgsmaatregelen kon nemen. Soms worden dronken lieden wakker wanneer je het het minst verwacht. Je wilt toch niet dat hij je ziet en alarm slaat?’ Ze knikte goedkeurend. ‘Het is tijd om ons voor te bereiden,’ zei Elayne. Ze liep terug vanaf de hoek, gaf haar leidsels aan Birgitte en probeerde de Bron te omhelzen. Het was alsof ze probeerde rook te grijpen met haar vingers. Er welden frustratie en woede in haar op, alles wat je moest onderdrukken als je wilde geleiden. Ze probeerde het nog eens, maar het mislukte weer. Falion en Marillin zouden ontkomen. Terwijl ze er zo dichtbij was... Ze moesten in die verlichte kamer zijn. Ze wist het zeker. En ze zouden ontkomen. Haar woede maakte plaats voor droefheid, en plotseling werd ze doorstroomd met saidar. Ze onderdrukte nog net een zucht van verlichting, ik verweef de stromingen, Sareitha. Vandene, jij verweeft voor Careane.’ ik zie niet in waarom we moeten koppelen,’ mompelde de Tyreense Bruine zuster, maar ze bereidde zich voor om de Kracht te omhelzen. ‘Met maar twee van hen en vier van ons zijn we in de meerderheid, maar gekoppeld is het twee tegen twee.’ Een aanwijzing? Misschien wenste ze dat het drie tegen drie was? ‘Twee die sterk genoeg zijn om hen te overmeesteren, zelfs als ze de Kracht omhelzen, Sareitha.’ Elayne reikte door haar heen alsof ze een angreaal was, en de gloed van saidar omgaf de andere vrouw toen de cirkel voltooid was. In feite omringde de gloed hen beiden, maar ze kon alleen het deel rond Sareitha zien – tot ze Geest om haar heen weefde; toen verdween de gloed. Ze legde dezelfde weving over zichzelf en bereidde vier schilden en nog enkele andere wevingen voor, allemaal omgekeerd. Ze was bijna uitgelaten van opwinding, maar ze was niet van plan zich te laten verrassen. Er pulseerde nog steeds frustratie door de binding, maar verder voelde Birgitte aan als een aangelegde pijl. Elayne raakte haar arm aan. ‘Het komt wel goed.’ Birgitte snoof en gooide haar dikke vlecht over haar schouder naar achteren. ‘Hou een oogje op baas Hark, Birgitte. Het zou jammer zijn als hij moest hangen omdat hij in de verleiding kwam om te vluchten.’ Hark piepte. Ze wisselde een blik uit met Vandene, die zei: ‘We kunnen maar net zo goed gaan.’

Ze liepen met hun vieren Vollemaanstraat in, rustig, alsof ze een wandelingetje maakten, en glipten het beschaduwde stalerf op. Elayne opende de keukendeur voorzichtig, maar de scharnieren waren goed geolied en geruisloos. De keuken met bakstenen muren werd enkel verlicht door een vuurtje in de grote stenen haard, waar een stomende ketel boven hing, maar het was voldoende om zonder botsingen met tafels of stoelen door de keuken te komen. Iemand zuchtte en Elayne drukte waarschuwend een vinger tegen haar lippen. Vandene fronste naar Careane, die beschaamd keek en haar handen spreidde. Een korte gang leidde naar een trap voor in het huis. Elayne pakte haar rokken bijeen en begon de trap te beklimmen, zachtjes op haar muilen. Ze zorgde dat ze Sareitha in het oog hield. Vandene deed hetzelfde bij Careane. Ze konden niets doen met de Kracht, maar dat betekende niet dat ze niets konden doen. Op de tweede trap ving ze het gemurmel van stemmen op. Er kwam licht door een open deur. ‘... kan me niet schelen wat je denkt,’ zei een vrouw in die kamer. ‘Laat het denken maar aan mij over en doe wat je gezegd wordt.’ Elayne liep naar de deur. Het was een zitkamer met vergulde staande lampen, dikke tapijten op de vloer en een grote haard van blauw marmer, maar ze had alleen maar oog voor de drie vrouwen binnen. Slechts een van hen, een vrouw met een scherp gezicht, zat op een stoel. Dat moest Shiaine zijn. De andere twee stonden met hun rug naar de deur, hun hoofd omlaag als boetelingen. De ogen van de vrouw met het scherpe gezicht werden groot toen ze Elayne in de deuropening zag, maar Elayne gaf haar geen tijd om haar mond open te doen. De twee Zwarte zusters schreeuwden van schrik toen ze werden omwikkeld met schilden en stromen Lucht hun armen tegen hun zijden drukten en hun rokken tegen hun benen. Nog meer stromen Lucht drukten Shiaine vast in haar leunstoel. Elayne trok Sareitha met zich mee de kamer in en ging op een plaats staan waar ze iedereen kon zien. Sareitha wilde achteruit stappen. Misschien was het alleen om Elayne een betere plek te geven, maar Elayne pakte haar weer bij haar mouw en hield haar ook in het zicht. Vandene en Careane kwamen ook binnen. Marillins smalle gezicht was een en al Aes Sedai-kalmte, maar Falion grauwde zwijgend.

‘Wat moet dit voorstellen?’ wilde Shiaine weten, ik herken jou. Jij bent Elayne Trakand, de erfdochter. Maar dat geeft je niet het recht mijn huis binnen te komen en mij aan te vallen.’

‘Falion Bhoda,’ zei Elayne kalm, ‘Marillin Gemalfin, Shiaine Avarhin, ik neem jullie in hechtenis als Duistervrienden.’ Nou, haar stem was kalm. Vanbinnen kon ze wel springen van vreugde. En Birgitte dacht dat dit gevaarlijk zou zijn!

‘Dat is belachelijk.’ zei Shiaine op ijzige toon. ik wandel in het Licht!’

‘Niet als je met deze twee meewandelt,’ zei Elayne tegen haar. ik weet dat ze zich hebben bewezen als Zwarte Ajah in Tar Valon, Tyr en Tanchico. Je hoort het ze toch niet ontkennen? Dat komt doordat ze weten dat ik...’

Plotseling dansten er van top tot teen vonken over haar heen. Ze schokte hulpeloos, haar spieren bewogen spastisch en ze verloor haar greep op saidar. Ze zag Vandene, Careane en Sareitha hetzelfde doen terwijl ook zij werden omhuld door vonken. Het duurde maar een tel, maar toen de vonken verdwenen, had Elayne het gevoel alsof ze door de mangel was gehaald. Ze moest zich vasthouden aan Sareitha om overeind te blijven, en Sareitha hield zich even stevig aan haar vast. Vandene en Careane steunden op elkaar, wankelend, elk met de kin op de schouder van de ander. Falion en Marillin keken geschrokken, maar een tel later werden ze omhuld door de gloed van de Kracht. Elayne voelde het schild om zich heen vallen, en zag toen ook schilden om de andere drie.

Ze hoefden niet te worden vastgebonden. Ze zouden stuk voor stuk zijn omgevallen zonder steun. Ze zou geschreeuwd hebben, als ze dat kon. Als ze dacht dat Birgitte en de anderen hier meer konden doen dan sterven.

Vier vrouwen die Elayne herkende, kwamen de kamer in. Asne Zeramene en Temaile Kinderode. Chesmal Emry en Eldrith Jhondar. Vier Zwarte zusters. Ze kon wel janken. Sareitha kreunde zachtjes. ‘Waarom wachtten jullie zo lang?’ wilde Asne van Falion en Marillin weten. De donkere, schuinstaande ogen van de Saldeaanse stonden boos. ik heb dit gebruikt zodat ze niet zouden voelen dat we saidar omhelsden, maar waarom bleven jullie daar zo staan?’ Ze zwaaide met een korte, gebogen zwarte staf, misschien een duim dik, die er vreemd dof uitzag. Het ding scheen haar te fascineren. ‘Een “geschenk” van Moghedien. Een wapen uit de Eeuw der Legenden. Ik kan er een man mee doden op honderd pas afstand, of hem gewoon verdoven als ik hem wil ondervragen.’

‘Ik kan een man doden als ik hem kan zien,’ zei Chesmal minachtend. Ze was lang en mooi en het toonbeeld van ijzige arrogantie. Asne snoof. ‘Maar mijn doelwit kan omringd zijn door honderd zusters, en niet een van hen zou weten wat hem gedood had.’ ik geloof best dat het een nuttig ding is,’ gaf Chesmal onwillig toe. ‘Waarom bleven jullie daar gewoon maar staan?’

‘Ze hadden een schild om ons heen gelegd,’ zei Falion bitter. Eldriths adem stokte en ze legde een mollige hand op haar ronde wang. ‘Dat is onmogelijk. Behalve...’ Haar donkere ogen werden scherp. ‘Ze hebben een manier gevonden om de gloed te verbergen, om hun wevingen te verbergen. Dat zou pas handig zijn.’

‘Je hebt mijn dank voor onze redding,’ zei Shiaine terwijl ze opstond, ‘maar had je een reden om hier vannacht te komen? Heeft Moridin je gestuurd?’

Asne geleidde een stroom Lucht die Shiaines wang met een luide klap raakte, waardoor de vrouw wankelde. ‘Pas op je woorden, dan laten we je misschien met ons meegaan. We kunnen je hier ook dood achterlaten.’

Shiaines wang was rood, maar ze hield haar handen langs haar zijden. Haar gezicht was uitdrukkingsloos.

‘Elayne is de enige die we nodig hebben,’ zei Temaile. Ze was knap, op een vosachtige manier, bijna een breekbaar kind ondanks haar leeftijdloze gezicht, maar in haar blauwe ogen scheen een ongezond licht. Ze likte met de punt van haar tong over haar lippen. ‘Ik zou graag met die anderen spelen, maar zij zijn een last die we niet kunnen gebruiken.’

‘Als je ze gaat vermoorden,’ zei Marillin alsof ze het over de prijs van brood had, ‘spaar Careane dan. Zij is een van ons.’

‘Een geschenk van Adeleas,’ mompelde Vandene, en Careanes ogen werden heel groot. Haar mond ging open, maar er kwam geen geluid uit. De twee vrouwen zegen ineen en vielen op het tapijt. Vandene wilde zich opdrukken, maar Careane lag alleen maar naar de zoldering te staren; Vandenes riemmes stak onder haar sleutelbeen. Chesmal werd omgeven door de gloed, en ze raakte Vandene aan met een ingewikkelde weving van Vuur, Aarde en Water. De witharige vrouw stortte in alsof haar beenderen waren gesmolten. Dezelfde weving raakte Sareitha, en ze trok Elayne boven op zich terwijl ze viel. Sareitha’s ogen verglaasden al.

‘Hun zwaardhanden zullen zo wel komen,’ zei Chesmal. ‘Nog een paar moorden meer.’

Vlucht, Birgitte, dacht Elayne, wensend dat de binding woorden kon overbrengen. Vlucht!

32

De overeenkomst gestand doen

Birgitte leunde tegen de stenen muur van het drie verdiepingen hoge huis en dacht bedroefd aan Gaidal toen de kluwen gevoelens en fysieke sensaties achter in haar hoofd, haar bewustzijn van Elayne, plotseling spastisch bewoog. Dat was het enige woord ervoor. Wat het ook was, het duurde maar een tel, maar daarna was de binding vervuld van... slapheid. Elayne was bewust maar onvast. Ze was echter niet bang.

Toch gooide Birgitte haar kap achterover en liep naar de hoek om Vollemaanstraat in te kijken. Elayne kon soms dapperder zijn dan goed voor haar was. Het moeilijkste van haar rol als Elaynes zwaardhand was te zorgen dat ze zichzelf niet onnodig in gevaar bracht. Niemand was onverwoestbaar, maar die verdomde vrouw dacht dat zij dat wel was. Haar zegel had een ijzeren leeuw moeten zijn in plaats van een gouden lelie. Er scheen nog steeds licht door het raam boven, dat een bleke poel op de smalle straat wierp, en het was helemaal stil, op een kat na die ergens miauwde. ‘Sareitha voelt zich... wazig,’ mompelde Ned Yarman naast haar. Het jongensachtige gezicht van de lange zwaardhand was een grimmig masker van schaduwen binnen in de kap van zijn mantel. ‘Ze voelt zich zwak.’

Birgitte werd zich bewust van de andere zwaardhanden die rondom haar kwamen staan, met stenen gezichten en harde ogen. Dat was zelfs in het maanlicht duidelijk genoeg te zien. Er was iets gebeurd met alle Aes Sedai, zo scheen het. Maar wat?

‘Vrouwe Elayne zei dat ze zou roepen als ze ons nodig had,’ zei ze tegen hen, ook om zichzelf gerust te stellen. Zelfs als zowel Careane als Sareitha Duistervrienden waren, dan konden ze gekoppeld niets uithalen, en schijnbaar was datgene wat er gebeurd was, ook met hen gebeurd. Het Licht brande haar, ze had erop moeten staan dat zij en de andere zwaardhanden meegingen.

‘Careane zal niet blij zijn als we ons er onnodig in mengen,’ zei Venr Kosaan zachtjes. Hij was zo slank als een zwaard en donker, met wat grijs in zijn krullende zwarte haar en een korte baard, en leek volkomen op zijn gemak. ‘Ik vind dat we moeten wachten. Ze voelt zich zeker, wat er ook gaande is.’

‘Meer dan toen ze naar binnen ging,’ voegde Cieril Arjuna eraan toe, wat hem een scherpe blik van Venr opleverde. Cieril was nog niet van middelbare leeftijd en was knokig, hoewel zijn schouders breed waren. Birgitte knikte. Elayne voelde zich ook zeker. Maar Elayne kon zich nog zeker voelen als ze over een gerafeld touw boven een put vol scherpe staken liep. Er begon een hond te blaffen in de verte, en de miauwende kat zweeg, maar andere honden beantwoordden de roep van de eerste in een zich verspreidende kring, tot het geluid zo plotseling stopte als het was begonnen. Ze wachtten, en Birgitte was in stilte ongerust. Plotseling gromde Venr een vloek en liet zijn mantel vallen. Het volgende ogenblik had hij zijn zwaard in zijn hand en rende hij de straat door, gevolgd door Cieril en Tavan, hun mantels flapperend achter zich aan en hun zwaarden ontbloot. Voor ze nog maar twee stappen hadden gezet, gaf Jaem een woeste kreet. Hij greep zijn zwaard, gooide zijn mantel af en rende achter de andere drie aan met een snelheid die je op zijn leeftijd niet zou verwachten. Bulderend van woede zette ook Ned het op een lopen, het staal in zijn vuist glinsterend in het maanlicht. Er kwam woede door de binding, zoals de strijdwoede die sommige mannen overviel. En ook bedroefdheid, maar nog steeds geen angst. Birgitte hoorde het zachte gerasp van zwaarden die werden ontbloot achter zich en draaide zich om, met flapperende mantel. ‘Steek ze weg! Die halen hier niets uit.’

‘Ik weet even goed als u wat die rennende zwaardhanden betekenen, Vrouwe,’ zei Yurith op hoffelijke toon, terwijl ze meteen gehoorzaamde. Met duidelijke tegenzin. De Saldeaanse was slank en lang als de meeste mannen, en ze ontkende dat ze edelgeboren was, maar telkens wanneer het gesprek kwam op wat ze had gedaan voordat ze de eed had gezworen als Jager op de Hoorn, glimlachte ze en veranderde ze van onderwerp. Ze was echter vaardig met dat zwaard.

‘Als de Aes Sedai stervende zijn...’

‘Elayne leeft,’ onderbrak Birgitte haar. ‘Ze leeft en zit in de problemen. Zij is nu onze zorg, maar we hebben een heleboel meer zwaarden nodig om haar te redden.’ En meer dan zwaarden. ‘Laat iemand die man vasthouden!’ Twee gardevrouwen grepen Harks jas voor hij in de duisternis kon wegglippen. Hij had blijkbaar geen wens om te blijven op een plek waar Aes Sedai stierven. En zij ook niet. ‘Verzamel de... de reservepaarden en volg mij,’ zei ze, en zwaaide een been over Pijls zadel. ‘En rijd als de wind!’ Ze volgde haar eigen bevel op en spoorde de lange grijze ruin aan.

Het was een woeste galop door donkere, kronkelige straten waar op dat ogenblik net mensen begonnen te verschijnen. Ze stuurde Pijl om de paar wagens en karren heen die zo vroeg al op pad waren, maar de mensen moesten voor haar aan de kant springen, vaak met schuddende vuisten of haar verwensingen toeroepend. Ze spoorde de ruin alleen nog maar meer aan, haar mantel wapperend achter zich aan. Voordat ze bij de Mondelpoort aankwam, voelde ze dat Elayne in beweging was. Ze was er eerst niet zeker van geweest, maar nu was er geen twijfel meer. Elayne ging richting het noordoosten, op wandelsnelheid. Volgens de binding was ze te zwak om ver te lopen, misschien kon ze wel helemaal niet lopen, maar een wagen had diezelfde snelheid. De hemel begon grijs te verkleuren. Hoe lang voordat Birgitte kon verzamelen wat ze nodig had? In de Binnenstad draaide de straat omhoog langs torens in honderd kleuren richting de gouden koepels en bleke spitsen van het koninklijk paleis, boven op de hoogste heuvels van Caemlin. Toen ze rond de rand van het Koninginneplein galoppeerde, werd ze aangestaard door soldaten. Ze kregen te eten uit zwarte ketels op kruiwagens, de koks schepten een of andere bruine kost op hun tinnen borden, en elke man die ze zag droeg zijn borstplaat en had zijn helm aan zijn zwaardgevest hangen. Mooi. Elke tel die ze bespaarde, was er een waarin ze Elayne kon redden.

Twee rijen gardevrouwen oefenden met zwaarden op het Koninginnestalerf toen ze daar aan kwam galopperen, maar de klingen stopten met ratelen toen ze uit het zadel sprong, Pijls leidsels liet vallen en naar de zuilengang rende. ‘Hadora, ren naar de windvindsters en zeg ze dat ze meteen naar me toe komen in de Kaartenkamer!’ riep ze zonder haar pas in te houden. ‘Allemaal! Sanetre, haal kapitein Guybon! En laat een ander paard voor me zadelen!’ Pijl was voor vandaag klaar. Ze was nu al langs de zuilen, maar ze keek niet achterom of ze werd gehoorzaamd. Daar twijfelde ze niet aan.

Ze rende door de met tapijten behangen gangen en brede marmeren trappen op, verdwaalde en vloekte hardop terwijl ze weer terugrende. Bedienden in livrei gaapten haar aan en sprongen uit de weg. Eindelijk bereikte ze de met leeuwen besneden deuren van de Kaartenkamer, waar ze enkel lang genoeg bleef staan om de twee forse gardisten te vertellen dat ze de windvindsters moesten binnenlaten zodra ze verschenen, en ging naar binnen. Guybon was er al, in zijn gepoetste borstplaat met de drie gouden knopen op zijn schouder. Dyelin was er ook. Ze hield haar blauwzijden rokken omhoog tijdens het lopen, en ze keken samen fronsend naar de grote mozaïekkaart, waar meer dan tien rode schijven langs de noordelijke muur van de stad op waren aangebracht. Er waren nog nooit eerder zoveel aanvallen tegelijk geweest, maar Birgitte keek nauwelijks naar de schijven.

‘Guybon, ik heb alle paarden en hellebaarden nodig die je kunt verzamelen,’ zei ze, terwijl ze haar mantel losmaakte en die over haar lange schrijftafel gooide.

‘De kruisboogschutters en boogschutters zullen een paar uur lang zelf alles moeten afhandelen wat zich voordoet. Elayne is gevangengenomen door Aes Sedai-Duistervrienden, en ze willen haar de stad uit brengen.’ Enkele klerken en boodschappers mompelden, maar vrouw Anford legde hun met een scherp bevel het zwijgen op. Birgitte keek naar de kleurrijke kaart op de vloer en mat de afstanden. Elayne leek in de richting te gaan van de Zonsopgangpoort en de weg naar de rivier de Erinin, maar zelfs als ze een van de kleinere poorten namen, waren ze al te ver doorgelopen om een andere bestemming dan de oostelijke muur te hebben. ‘Ze hebben haar waarschijnlijk al de poort uit voor wij klaar zijn om te vertrekken. We reizen naar deze kant van de richel, ten oosten van de stad.’ Zo zouden ze dat wat er ging gebeuren weghouden van de straten, van de huizen van de burgers. Het zou hoe dan ook buiten de stad beter zijn. In die wirwar van straten, met ruiters en hellebaarddragers op een kluitje, zouden er te veel mensen in de weg lopen en zou de kans op ongelukken te groot zijn.

Guybon knikte en gaf korte bevelen, die snel werden opgeschreven door in het bruin geklede klerken. Hij ondertekende ze en gaf ze aan jonge boodschappers in rood en wit, die begonnen te hollen zodra ze de papieren in handen hadden. De jongens keken angstig. Birgitte had geen tijd voor haar eigen angst. Elayne voelde geen angst, en zij was een gevangene. Droefheid, ja, maar geen angst. ‘We moeten Elayne natuurlijk redden,’ zei Dyelin kalm, ‘maar ze zal je niet dankbaar zijn als je onderwijl Caemlin aan Arymilla overhandigt. Afgezien van de mannen in de torens en bij de poorten is bijna de helft van de geoefende soldaten en wapenlieden in de stad op de noordelijke muur. Als je de rest ook weghaalt, heeft ze met nog één aanval een stuk muur in handen. Kruisbogen en bogen alleen zullen ze niet tegenhouden. Zodra ze een stuk hebben, stromen Arymilla’s troepen de stad binnen, genoeg om de rest van onze manschappen te overmeesteren. Dan heb je onze posities omgedraaid, en die van jezelf verslechterd. Dan heeft Arymilla Caemlin in handen, en staat Elayne buiten zonder voldoende wapenlieden om weer naar binnen te komen. Behalve als die Duistervrienden op de een of andere manier een leger Caemlin hebben binnengesmokkeld, heb je aan een paar honderd man evenveel als aan een paar duizend.’ Birgitte keek haar boos aan. Ze had Dyelin nooit gemogen. Ze wist niet precies waarom, maar het was gewoon afkeer op het eerste gezicht geweest. Ze was er vrij zeker van dat Dyelin hetzelfde voor haar voelde. Als zij ‘omhoog’ zei, zei Dyelin ‘omlaag’. ‘Jij wilt Elayne op de troon hebben, Dyelin. Ik wil haar in leven houden om die troon te bestijgen. Of niet, als ze maar in leven blijft. Ik ben haar mijn leven verschuldigd, en ik laat dat van haar niet wegglippen in handen van Duistervrienden.’ Dyelin snoof en keek weer naar de rode schijven alsof ze de soldaten kon zien vechten, maar haar frons verdiepte de lijntjes in haar ooghoeken.

Birgitte vouwde haar handen achter haar rug en dwong zichzelf om stil te blijven staan. Ze had de neiging om ongeduldig te ijsberen. Elayne ging nog steeds richting de Zonsopgangpoort. ‘Er is iets wat je moet weten, Guybon. We zullen tegenover minstens twee Aes Sedai staan, waarschijnlijk meer, en ze hebben misschien een wapen, een ter’angreaal die lotsvuur maakt. Heb je daar wel eens van gehoord?’

‘Nee, maar het klinkt gevaarlijk.’

‘O, dat is het ook. Zo gevaarlijk dat het verboden is voor Aes Sedai. In de Oorlog van de Schaduw hielden zelfs de Duistervrienden op die dingen te gebruiken.’ Ze blafte een bittere lach. Alles wat ze nog van lotsvuur wist, was wat Elayne haar had verteld. Die dingen had ze Elayne notabene ooit zelf verteld, maar dat maakte het alleen maar erger. Zouden al haar herinneringen verdwijnen? Ze dacht niet dat ze de laatste tijd nog herinneringen was kwijtgeraakt, maar hoe zou ze dat moeten weten? Ze herinnerde zich nog dingen van de oprichting van de Witte Toren, delen van wat zij en Gaidal hadden gedaan om daarbij te helpen, maar niets van voor die tijd. Al haar vroegere herinneringen waren nevelen.

‘Nou, we hebben zelf toch ook Aes Sedai,’ zei Guybon, en ondertekende nog een bevel.

‘Die zijn allemaal dood, op Elayne na,’ zei ze vlak. Ze kon het niet mooier voordoen dan het was. Dyelin haalde geschrokken adem en werd bleek. Een van de klerken sloeg een hand voor haar mond, en een andere stootte zijn inktpot omver. De inkt verspreidde zich in een zwarte poel over de tafel en begon op de vloer te druipen. Vrouw Anford gaf de man geen standje maar hield zich met één hand staande tegen de schrijftafel van een andere klerk, ik hoop daar iets van goed te kunnen maken,’ vervolgde Birgitte, ‘maar ik kan niets beloven. We zullen vandaag zeker verliezen lijden. Misschien wel een heleboel.’ Guybon ging rechtop staan. Hij keek nadenkend, zijn hazelnoot-kleurige ogen staarden recht vooruit. ‘Het zal een belangwekkende dag worden,’ zei hij uiteindelijk. ‘Maar we krijgen de erfdochter terug, hoe dan ook.’ Charlz Guybon was een standvastige, dappere man. Hij had dat vaak genoeg laten zien op de muren, maar hij was voor haar een beetje te knap. Birgitte besefte dat ze over het mozaïek heen en weer beende en hield ermee op. Ze wist niets van generaal-zijn af, wat Elayne ook dacht, maar ze wist dat ze haar zenuwen moest bedwingen om de anderen niet ook zenuwachtig te maken. Elayne leefde nog. Dat was het enige wat telde. Ze leefde nog en ze ging steeds verder weg. De linkerdeur ging open en een van de forse gardisten kondigde aan dat Julanya Fote en Keraille Surtovni waren teruggekeerd. Guybon aarzelde en keek naar haar, maar toen ze niets zei, vertelde hij de man dat hij ze binnen kon laten. Het waren heel verschillende vrouwen, in ieder geval in hun uiterlijk, hoewel ze allebei een houten wandelstok bij zich hadden. Julanya was mollig en knap, met wat grijs in haar donkere haren, terwijl Keraille klein en slank was, met schuinstaande groene ogen en vurige rode krullen. Birgitte vroeg zich af of ze echt zo heetten. Die Kinsvrouwen veranderden even gemakkelijk van naam als andere vrouwen hun kousen vervingen. Ze droegen eenvoudige wol die geschikt was voor kramers op het platteland, wat ze vroeger allebei waren geweest, en elk van hen was zeer opmerkzaam en heel goed in staat voor zichzelf te zorgen. Ze konden zich al pratend uit de meeste situaties redden, maar hun eenvoudige riemmessen waren niet de enige wapens die ze droegen, en ze konden een sterke man verrassen met hun vaardigheden met die wandelstokken. Ze maakten allebei een kniks. Julanya’s rokken en mantel waren vochtig, en er zaten modderspetters langs de zoom.

‘Ellorien, Luan en Abelle zijn vanmorgen vroeg begonnen het kamp op te breken, Vrouwe,’ zei ze. ‘Ik ben alleen lang genoeg gebleven om zeker te weten welke kant ze op gingen – richting het noorden – voordat ik ben gekomen om verslag uit te brengen.’

‘Hetzelfde geldt voor Aemlyn, Arathelle en Pelivar, Vrouwe,’ voegde Keraille eraan toe. ‘Ze gaan in de richting van Caemlin.’ Birgitte hoefde niet op de grote kaart met markeringen op tafel te kijken. Afhankelijk van hoe modderig de wegen waren, hoeveel regen er zou vallen, konden ze de stad die middag al bereiken. ‘Goed werk, allebei. Ga een lekker warm bad opzoeken. Denk je dat ze van gedachten zijn veranderd?’ vroeg ze aan Dyelin zodra de twee vrouwen waren vertrokken.

‘Nee,’ antwoordde de vrouw zonder aarzelen, en zuchtte toen hoofdschuddend. ik vrees dat het waarschijnlijker is dat Ellorien de anderen heeft overtuigd om haar te steunen voor de Leeuwentroon. Ze denken misschien dat ze Arymilla kunnen verslaan en het beleg over kunnen nemen. Ze hebben anderhalf keer zoveel manschappen als zij, en twee keer zoveel als wij.’ Ze zweeg. De rest hoefde ze niet hardop uit te spreken. Zelfs als ze Kinsvrouwen gebruikten om manschappen te verplaatsen, zouden ze moeite hebben de muren te beschermen tegen zoveel weerstand.

‘Eerst halen we Elayne terug, en dan maken we ons zorgen over die anderen,’ zei Birgitte. Waar bleven die verdomde windvindsters? Ze had het nog niet gedacht, of ze liepen achter Chanelle aan de kamer binnen, een veelkleurige regenboog van zijde. Renaile, die als laatste binnenkwam, droeg enkel linnen kleding, maar met haar rode hemd, groene broek en donkergele sjerp viel ze toch op. Haar ereketting zag er echter kaal uit vergeleken bij Rainyn, een jonge vrouw met ronde wangen en zes gouden penningen tegen haar wang. Renailes gezicht stond stoïcijns en vastberaden.

‘Ik hou er niet van om bedreigd te worden!’ zei Chanelle boos, en rook aan het gouden geurdoosje aan de gouden ketting om haar hals. Haar donkere wangen hadden een kleur. ‘Die Gardevrouw zei dat als we niet opschoten, ze me een schop onder mijn...! Laat maar, eigenlijk. Het was een dreigement, en ik hou niet van...!’

‘Elayne is gevangengenomen door Aes Sedai-Duistervrienden,’ onderbrak Birgitte haar. ‘Jullie moeten een Poort maken voor de mannen die haar gaan redden.’ Er klonk gemompel van de andere windvindsters. Chanelle maakte een scherp gebaar, maar alleen Renaile zweeg. De anderen gingen fluisterend verder, tot haar duidelijke ongenoegen. Te zien aan de penningen aan hun erekettingen, hadden verschillenden van hen een even hoge rang als Chanelle.

‘Waarom heb je ons allemaal laten roepen voor één Poort?’ wilde ze weten, ik houd me aan de overeenkomst, zoals je ziet. Ik heb iedereen meegenomen zoals je hebt opgedragen. Maar waarom heb je ons allemaal nodig?’

‘Omdat jullie een cirkel gaan vormen en een Poort gaan maken die groot genoeg is om duizenden mannen en paarden door te vervoeren.’ Dat was één reden.

Chanelle verstijfde, en ze was niet de enige. Kurin, haar gezicht als een zwarte steen, rilde bijna van woede, en Rysael, doorgaans een heel statige vrouw, rilde echt. Senine, met haar verweerde gezicht en oude littekens waaraan te zien was dat ze ooit meer dan zes dikke oorringen had gedragen, greep naar de met edelstenen bezette dolk achter haar groene sjerp.

‘Soldaten?’ zei Chanelle verontwaardigd. ‘Dat is verboden! Volgens onze overeenkomst nemen wij geen deel aan jullie oorlog. Zaide din Parede Zwartvleugel heeft het zo bevolen, en nu ze Vrouwe der Schepen is, heeft dat bevel nog meer gewicht. Gebruik de Kinsvrouwen. Gebruik de Aes Sedai.’

Birgitte stapte dicht naar de donkere vrouw toe en keek haar recht in de ogen. De Kinne kon ze hier niet voor gebruiken. Geen van hen had ooit de Kracht als wapen gebruikt. Ze wisten misschien niet eens hoe het moest. ‘De andere Aes Sedai zijn dood,’ zei ze zachtjes. Iemand achter haar kreunde; een van de klerken. ‘Wat is jullie overeenkomst waard als Elayne verloren is? Arymilla zal hem zeker niet gestand doen.’ Het kostte haar moeite haar stem in bedwang te houden. Haar stembanden wilden trillen van woede, trillen van angst. Ze had deze vrouwen nodig, maar ze kon hun niet laten weten waarom, anders zou Elayne verloren zijn. ‘Wat zal Zaide zeggen als je haar overeenkomst met Elayne om zeep helpt?’ Chanelles getatoeëerde hand had haar besneden geurdoosje alweer halverwege naar haar neus gebracht, maar liet dat toen weer tussen de vele halssnoeren met edelstenen vallen. Voor zover Birgitte Zaide din Parede kende, zou ze meer dan ontstemd zijn als iemand die overeenkomst om zeep hielp, en Chanelle wilde zeker niet het onderwerp worden van de woede van die vrouw, maar ze keek alleen nadenkend. ‘Goed dan,’ zei ze even later. ‘Maar alleen om ze te vervoeren. Is dat afgesproken?’ Ze kuste de vingertoppen van haar rechterhand, klaar om de overeenkomst te bezegelen. ‘Jullie hoeven enkel te doen wat jullie willen,’ zei Birgitte, en draaide zich om. ‘Guybon, het is tijd. Ze moeten haar inmiddels al bij de poort hebben.’

Guybon gespte zijn zwaard om, pakte zijn helm en handschoenen met stalen stukken, en volgde haar en Dyelin de Kaartenkamer uit. Ze werden gevolgd door de windvindsters, terwijl Chanelle nog eens luidkeels benadrukte dat ze alleen een Poort zouden maken. Birgitte fluisterde Guybon aanwijzingen toe voordat ze hem alleen verder liet gaan naar de voorzijde van het paleis. Zijzelf haastte zich naar het Koninginnestalerf, waar ze een gespikkelde ruin met een stompe neus vond die haar zadel al droeg. De leidsels werden vastgehouden door een jonge verzorger, met haren in een vlecht die wel wat leek op die van haar. Ze trof ook alle honderdeenentwintig gardevrouwen aan, bewapend en in het zadel. Ze klom in het zadel van de ruin en gebaarde dat ze haar moesten volgen. De zon was een gouden bol boven de horizon, in een hemel met slechts enkele hoge witte wolkjes. Ze zouden tenminste niet ook nog eens de regen hoeven te trotseren. Zelfs een wagen zou kunnen ontkomen in die zware stortbuien die Caemlin de laatste tijd had gehad.

Het Koninginneplein werd nu in beslag genomen door een brede stoet van tien of twaalf mannen naast elkaar, tot zover het oog reikte in beide richtingen, ruiters met helmen en borstplaten afgewisseld met mannen in allerlei soorten helmen met hellebaarden over hun schouders. De meesten droegen borstkurassen of wambuizen met stalen schijfjes en slechts een enkeling droeg een borstplaat, en alle groepen, groot of klein, droegen de banier van hun Huis. Of de banier van een huurlingengroep. De huurlingen zouden vandaag te veel publiek hebben om de kantjes ervan af te lopen. Afgezien van de kruisboogschutters en boogschutters stonden er bijna twaalfduizend man in die rij, twee derde van hen te paard. Hoeveel zouden er voor noen dood zijn? Ze zette die gedachte van zich af. Ze had ze stuk voor stuk nodig om het Zeevolk te overtuigen. Elke man die vandaag stierf, kon even gemakkelijk morgen op de muur sterven. Ze waren stuk voor stuk naar Caemlin gekomen, bereid om voor Elayne te sterven. Aan het hoofd van de rij stonden meer dan duizend gardisten langs de rand van een van de vele parken in Caemlin. Hun helmen en borstplaten glansden in de zon, hun lansen met stalen punten stonden allemaal in dezelfde hoek. De eerste groep wachtte achter de banier van Andor, de klimmende witte leeuw op een rood veld, en Elaynes banier, de gouden lelie op een blauwe achtergrond. Tenminste, het was ooit een park geweest, maar nu waren eiken van honderden jaren oud omgehakt en weggesleept, samen met alle andere bomen en bloeiende struiken, hun wortels uitgegraven om een vrije ruimte van honderd pas breed te maken. De grindpaden en het gras waren allang tot modder vertrapt door hoeven en laarzen. Drie andere parken rondom het paleis waren net zo behandeld, om ruimte te maken voor het weven van Poorten. Guybon en Dyelin waren er al, samen met de heren en vrouwes die Elaynes oproep hadden beantwoord, van de jonge Perival Mantear tot Brannin Martan en zijn vrouw, allemaal te paard. Perival droeg een helm en borstplaat, net als alle andere mannen. Die van Brannin waren eenvoudig en dof en licht gedeukt waar de hamer van de wapensmid was terechtgekomen, evenzeer gereedschap van zijn vak als het zwaard met het eenvoudige gevest in de schede aan zijn zij. Die van Perival waren verguld, evenals die van Conail en Branlet, en bewerkt met het zilveren aambeeld van Mantear, terwijl die van Conail en Branlet respectievelijk waren gelakt met Northans zwarte adelaars en Gilyards rode luipaarden. Mooie wapenrusting om in gezien te worden. Birgitte hoopte dat de vrouwen zo verstandig waren om die jongens buiten de gevechten te houden. Kijkend naar de gezichten van die vrouwen, grimmig en vastberaden, hoopte ze dat ze slim genoeg waren om er zelf ook verre van te blijven. Ze hadden in ieder geval geen van allen een zwaard. De eenvoudige waarheid was dat een vrouw vaardiger moest zijn dan een man om hem met het zwaard te kunnen bevechten. Anders maakten de sterkere armen te veel verschil. Ze konden veel beter een boog gebruiken.

De windvindsters grimasten en gingen onbehaaglijk van de ene blote voet op de andere staan op de grond die nog modderig was van de stortbui van de vorige dag. Aan nattigheid waren ze wel gewend, maar niet aan modder.

‘Deze man wil me niet vertellen waar de Poort naartoe moet leiden,’ zei Chanelle woedend, wijzend naar Guybon terwijl Birgitte afsteeg, ik wil dit achter de rug hebben zodat ik mijn voeten kan wassen.’

‘Vrouwe!’ riep een vrouwenstem van een stukje terug in de straat. ‘Vrouwe Birgitte!’ Reene Harfor rende langs de rij gardisten, haar rode rokken hoog opgeheven waardoor haar kousen tot aan de knie te zien waren. Birgitte dacht niet dat ze die vrouw zelfs maar ooit had zien draven. Vrouw Harfor was een van die vrouwen die alles vlekkeloos deden. Telkens wanneer ze elkaar zagen, werd Birgitte zich bewust van elk foutje dat zijzelf ooit had gemaakt. Twee mannen in rood met witte livrei renden achter haar aan, met een draagbaar tussen hen in. Toen ze naderden, zag Birgitte dat er een magere gardist zonder helm op lag, met een pijl in zijn rechterarm en nog een in zijn rechterdij. Uit beide wonden kwam bloed, dat een smal spoor op de plaveistenen maakte. ‘Hij stond erop om onmiddellijk naar u of kapitein Guybon te worden gebracht, Vrouwe,’ zei vrouw Harfor ademloos, terwijl ze zichzelf koelte toewuifde met een hand. De jonge gardist worstelde zich overeind, maar Birgitte drukte hem weer neer. ‘Drie of vier groepen huurlingen vallen de Far Madding-poort aan, Vrouwe,’ zei hij, zijn gezicht verwrongen van pijn die ook in zijn stem doorklonk. ‘Vanuit de stad zelf, bedoel ik. Ze hebben boogschutters gepositioneerd die iedereen neerschieten die om hulp seint met de vlaggen, maar ik kon ontkomen, en mijn paard redde het ook net.’

Birgitte vloekte grommend. Cordwyn, Gomaisen en Bakuvun zouden onder hen zijn, wedde ze. Ze had er bij Elayne op aan moeten dringen die kerels de stad uit te zetten zodra ze met hun eisen kwamen. Ze besefte pas dat ze hardop had gesproken toen de gewonde gardist weer sprak.

‘Nee, Vrouwe. Tenminste, niet Bakuvun. Hij en een stuk of tien van zijn mannen kwamen langs om te dobbe... eh, voor wat gezelschap, en de luitenant denkt dat zij de enige reden zijn dat we nog konden standhouden. En hopelijk doen we dat nog steeds. Ze gebruikten rammen op de torendeuren toen ik achteromkeek. Maar er is nog meer, Vrouwe. In Laag Caemlin, buiten de poorten, groeperen zich mannen. Tienduizend, misschien wel twintigduizend. Het is moeilijk te zien door die kronkelende straten.’

Birgitte kromp ineen. Met tienduizend man konden ze van buitenaf aanvallen, muitende huurlingen of niet. Behalve als ze al haar manschappen ernaartoe stuurde, en dat kon ze niet doen. Wat in het Licht moest ze doen? Het Licht brande haar, ze kon iemand redden uit een fort of paleis in vijandig gebied in de overtuiging dat ze wist wat ze deed, maar dit was een veldslag waar het lot van Caemlin en misschien wel de troon van afhing. Toch moest ze iets doen. ‘Vrouw Harfor, breng die man terug naar het paleis en laat zijn wonden verzorgen, alstublieft.’ Ze hoefde de windvindsters niet om Heling te vragen. Ze hadden al duidelijk gemaakt dat dat voor hen neerkwam op deelnemen aan de oorlog. ‘Dyelin, laat alle paarden en duizend hellebaarddragers hier, dan gaan de anderen en alle beschikbare kruisboogschutters en boogschutters met jou mee. En iedereen die je nog kunt vinden die een zwaard kan vasthouden. Als de poort nog standhoudt zodra de Kinsvrouwen je erheen hebben gebracht, zorg dan dat dat zo blijft. Als hij gevallen is, neem hem dan weer in. En verdedig die verdomde muur tot ik ook kan komen.’

‘Goed,’ zei Dyelin, alsof het geen enkel punt zou zijn. ‘Conail, Catalyn, Branlet, Perival, jullie gaan met mij mee. Jullie voetsoldaten vechten beter als jullie erbij zijn.’ Conail keek teleurgesteld. Hij had zichzelf waarschijnlijk al een nobele redding zien uitvoeren, maar hij greep de teugels en fluisterde iets waardoor de twee jongere jongens grinnikten.

‘Mijn ruiters vechten ook beter als ik erbij ben,’ protesteerde Catalyn. ‘Ik wil helpen om Elayne te redden.’

‘Je kwam hier om haar te helpen de troon te bemachtigen,’ zei Dyelin scherp, ‘en je gaat daarheen waar je nodig bent om daarvoor te zorgen, anders moeten jij en ik straks nog maar eens praten.’ Wat het ook betekende, Catalyns mollige gezicht kleurde en ze volgde Dyelin en de anderen chagrijnig toen ze wegreden. Guybon keek naar Birgitte maar zei niets, hoewel hij zich waarschijnlijk afvroeg waarom ze niet meer mensen stuurde. Hij zou haar bevelen niet in het openbaar in twijfel trekken. Het punt was dat ze niet wist hoeveel Zwarte zusters er bij Elayne waren. Ze had alle windvindsters nodig, en die moesten geloven dat ze allemaal nodig waren. Als er tijd was geweest, had ze de wachtposten van de buitenste torens gehaald, en zelfs die bij de poorten. ‘Maak de Poort,’ zei ze tegen Chanelle. ‘Naar deze kant van de richel ten oosten van de stad, op de Erininweg en van de stad afgewend.’

De windvindsters gingen in een kring staan en deden rustig wat ze moesten doen om te koppelen. Plotseling verscheen de verticale zilverblauwe spleet van een Poort, die zich vergrootte tot een opening, vijf pas hoog en zo groot als het vrijgemaakte terrein. Hij bood uitzicht op een brede weg van aangestampte klei, die tegen de glooiende helling van de tien stap hoge richel in de richting van de rivier de Erinin opliep. Arymilla had kampen voorbij die richel. Met een beetje geluk waren die nu misschien verlaten, maar ze kon zich daar nu toch niet mee bezighouden.

‘Vooruit en verspreiden zoals bevolen!’ schreeuwde Guybon, en spoorde zijn grote ruin door de Poort, gevolgd door de edelen en gardisten in rijen van tien. De gardisten zwenkten naar links en verdwenen uit het zicht, terwijl de edelen een stukje tegen de richel op halt hielden. Enkelen van hen tuurden door kijkglazen naar de stad. Guybon steeg af en rende gebukt omhoog om met zijn kijkglas over de richel te kijken. Birgitte voelde bijna het ongeduld van de gardevrouwen die achter haar wachtten.

‘Je had niet zo’n grote Poort nodig,’ zei Chanelle, terwijl ze fronsend naar de rij ruiters keek die door de Poort reden. ‘Waarom...?’

‘Kom met me mee,’ zei Birgitte, en pakte de windvindster bij haar arm. ik wil je iets laten zien.’ Ze trok het gespikkelde paard mee aan de teugels en begon de vrouw richting de Poort te duwen. ‘Je kunt terugkomen als je het gezien hebt.’ Als ze ook maar iets wist over Chanelle, dan was zij degene die de cirkel leidde. Voor het overige vertrouwde ze op de aard van de mens. Ze keek niet achterom, maar ze zuchtte bijna van opluchting toen ze de andere windvindsters onderling hoorde mompelen. Ze volgden. Wat Guybon ook gezien had, het was goed nieuws, want hij ging rechtop staan voor hij terugrende naar zijn paard. Arymilla had haar kampen zeker tot op het bot kaalgeplukt. Dan waren het er dus twintigduizend bij de Far Maddingpoort, of misschien wel meer. Het Licht geve dat de poort standhield. Het Licht geve dat ze overal standhielden. Maar eerst Elayne. Eerst en boven al het andere. Toen ze Guybon bereikte, die weer op zijn vos zat, gingen de gardevrouwen in drie rijen schuin achter Caseille staan. De hele honderd pas brede Poort was nu vol mannen en paarden. Ze draafden naar rechts en links en sloten zich aan bij de anderen die zich al opstelden in drie rijen aan weerszijden van de weg. Mooi. Voorlopig zouden de windvindsters niet gemakkelijk terug door de Poort kunnen duiken. Op de weg voorbij de laatste gebouwen van Laag Caemlin, misschien een span verderop, stond een wagen met een huif en een vierspan stil op de weg, omgeven door een kleine groep ruiters. Daarachter liepen drommen mensen over de open, bakstenen markten langs de weg; ze gingen zo goed mogelijk door met hun leven, maar ze hadden er net zo goed niet kunnen zijn. Elayne zat in die wagen. Birgitte hief haar hand zonder haar blik van het voertuig af te wenden, en Guybon legde zijn koperen kijkglas erin. De wagen en ruiters kwamen met een sprong dichterbij toen ze de buis voor haar oog zette. ‘Wat moest ik zien?’ wilde Chanelle weten.

‘Zo meteen,’ antwoordde Birgitte. Er waren vier mannen, drie van hen te paard, maar belangrijker waren de zeven vrouwen op paarden. Het was een goed kijkglas, maar niet goed genoeg om op deze afstand een leeftijdloos gezicht te ontwaren. Toch moest ze ervan uitgaan dat ze alle zeven Aes Sedai waren. Acht tegen zeven leek misschien bijna gelijk, maar niet wanneer de acht waren gekoppeld. Niet als ze die acht kon overtuigen te helpen. Wat dachten die Duistervrienden toen ze duizenden soldaten en wapenlieden zagen verschijnen vanachter een soort kronkeling van lucht, die voor hen leek te zijn veroorzaakt door warmte? Ze liet het kijkglas zakken. Er kwamen edelen langsgereden toen hun wapenlieden door de Poort kwamen en zich bij de rijen aansloten. Hoe verrast de Duistervrienden ook waren, ze bleven niet lang besluiteloos. Vanuit een heldere hemel kwamen bliksemflitsen omlaag, zilverblauwe schichten die met donderend geraas tegen de grond sloegen en mannen en paarden opzij wierpen als modder. Paarden steigerden en bokten en gilden, maar de mannen vochten om de beheersing van hun rijdieren, vochten om in positie te blijven. Niemand vluchtte. Het donderende geluid dat met de bliksems gepaard ging, raakte Birgitte als slagen en bracht haar aan het wankelen. Ze voelde haar haren bewegen, die probeerden op te stijgen uit haar vlecht. De lucht rook... scherp. Hij leek te tintelen. Weer sloeg er bliksem in onder de rangen. In Laag Caemlin renden mensen rond. De meeste renden weg, maar een paar stommelingen kwamen dichterbij zodat ze het beter konden zien. De uiteinden van de smalle straten die uitkwamen op het vlakke terrein, begonnen vol te lopen met toeschouwers.

‘Als we dat voor onze kiezen krijgen, kunnen we maar net zo goed in beweging komen en het moeilijker voor ze maken,’ zei Guybon, en greep de teugels. ‘Met uw toestemming, Vrouwe?’

‘We raken minder mensen kwijt als we in beweging zijn,’ stemde Birgitte in, en hij draafde de heuvel af.

Caseille liet haar paard voor Birgitte halt houden en salueerde met een arm over haar borst. Haar smalle gezicht stond grimmig achter de tralies van haar gelakte helm. ‘Toestemming voor de Lijfwacht om zich bij de rij aan te sluiten, Vrouwe?’ Je kon de hoofdletter horen. Ze waren niet zomaar een lijfwacht, ze waren de Lijfwacht van de erfdochter en zouden die van de koningin worden. ‘Toegestaan,’ zei Birgitte. Als iemand het recht had, waren het deze vrouwen wel.

De Arafelse draaide haar paard bij en galoppeerde de heuvel af, gevolgd door de rest van de Lijfwacht, om hun plaats in te nemen in die door bliksems verscheurde rangen. Een groep huurlingen, misschien tweehonderd man in zwartgeverfde helmen en borstplaten, achter een rode banier met een rennende zwarte wolf, hielt halt toen ze zagen waar ze op afreden. Maar de mannen achter de banieren van een stuk of zes Huizen drongen zich langs hen heen en ze hadden geen andere keus dan door te rijden. Er reden meer edelen naar buiten voor hun mannen uit, Brannin en Kelwin, Laerid en Barel, en anderen. Geen van hen aarzelde toen hij zijn eigen banier zag verschijnen. Sergase was niet de enige vrouw die haar paard enkele passen vooruitstuurde alsof zij ook van plan was zich aan te sluiten bij haar wapenlieden toen haar banier de Poort uit kwam. ‘In looppas!’ schreeuwde Guybon, zodat hij boven de ontploffingen uit te horen zou zijn. Overal langs de rijen zeiden stemmen hem na. ‘Vooruit!’ Hij draaide zijn vos en reed langzaam op de Duistervrienden af, terwijl de bliksems donderden en kraakten en mannen en paarden opzij werden geslingerd in uitbarstingen van aarde. ‘Wat moest ik zien?’ wilde Chanelle weer weten. ‘Ik wil hier weg.’ Daar was op het ogenblik weinig kans op. Er kwamen nog steeds mannen door de Poort, galopperend of rennend om de rest in te halen. Nu kwamen er ook vuurbollen neer tussen de rangen, die hun eigen ontploffingen van aarde, armen en benen toevoegden. Er duikelde traag een paardenhoofd door de lucht.

‘Dit,’ zei Birgitte, gebarend naar het tafereel voor hen. Guybon was gaan draven en trok de anderen met zich mee. De drie rangen hielden stand in hun opmars, de anderen gingen er zo snel achteraan als ze konden. Ineens liet een van de vrouwen bij de wagen een balk, zo dik als een been en gemaakt van iets wat leek op vloeibaar wit vuur, naar voren schieten. Hij sneed letterlijk een pad van vijftien pas breed door de rijen. Een hartslag lang dreven er glanzende spikkels in de lucht, de vormen van de mannen en paarden die waren geraakt, en toen waren ze weg. De balk sprong de lucht in, hoger en hoger, en verdween toen. Op Birgittes netvlies bleven vage paarse lijnen achter. Lotsvuur, dat mannen uit het Patroon brandde zodat ze al dood waren voor ze geraakt werden. Ze zette het kijkglas lang genoeg voor haar oog om te zien dat de vrouw een dunne zwarte staf van misschien een pas lang vasthield.

Guybon zette de aanval in. Het was te vroeg, maar zijn enige hoop was om dichterbij te komen terwijl zijn mannen nog leefden. Zijn enige hoop, op één ding na. Boven de donderende ontploffingen van vuurbollen en bliksems uit klonk een woeste roep: ‘Elayne en Andor!’ Woest, maar door velen herhaald. De banieren wapperden allemaal.

Het was een indrukwekkend schouwspel, als je kon negeren hoeveel mannen er sneuvelden. Een paard en ruiter die werden geraakt door een vuurbol losten eenvoudigweg op, en de mannen en paarden rondom hen gingen ook neer. Sommige kwamen weer overeind. Een ruiterloos paard stond op drie benen, probeerde te lopen en viel om. ‘Dit?’ vroeg Chanelle ongelovig, ik heb niet de wens om mannen te zien sterven.’ Een volgende balk lotsvuur sneed een pad van bijna twintig pas breed door de aanstormende rangen en raakte toen de grond, waar een sleuf ontstond tot halverwege terug naar de wagen voor hij verdween. Er waren een heleboel doden, maar niet zoveel als er zouden moeten zijn, dacht Birgitte.

Birgitte had hetzelfde gezien in veldslagen tijdens de Trollok-oorlogen waarbij de Kracht was gebruikt. Voor elke man die stillag, klauterden er twee of drie overeind of probeerden hun bloeden te stelpen. Voor elk paard dat met stijve benen op de grond lag, stonden er twee op wankele benen overeind. De hagel van vuur en bliksem hield onverminderd aan.

‘Maak er dan een einde aan,’ zei Birgitte. ‘Als ze alle soldaten vermoorden, of in elk geval zo veel dat de rest ervandoor gaat, dan is Elayne verloren.’ Maar niet voor altijd. Het Licht brande haar, ze zou haar de rest van haar leven volgen om haar te bevrijden, maar het Licht alleen wist wat ze intussen met haar zouden doen. ‘Zaides overeenkomst is dan verloren. Door jullie.’

Het was geen warme ochtend, maar er parelde zweet op Chanelles voorhoofd. Vuurbollen en bliksems kwamen neer tussen de ruiters die achter Guybon aan reden. De vrouw met de staf hief haar arm opnieuw. Zelfs zonder het kijkglas was Birgitte er zeker van dat ze recht op Guybon richtte. Hij moest dat ook zien, maar hij week nog geen haar van zijn koers af.

Plotseling kwam er een volgende bliksem omlaag en raakte de vrouw met de staf. Zij vloog de ene kant op, haar paard de andere kant. Een paard in het span zakte door de knieën terwijl de andere dansten en steigerden. Ze zouden het op een galop hebben gezet, als het andere paard in het span niet dood was geweest. De andere paarden rond de wagen bokten en steigerden ook. De regen van vuur en bliksems stokte terwijl de Aes Sedai probeerden hun paarden in bedwang te houden en in het zadel te blijven. In plaats van zijn span te kalmeren, sprong de menner van de bok en trok zijn zwaard voordat hij op de aanstormende ruiters afrende. De toeschouwers in Laag Caemlin renden ook weer, maar deze keer renden ze weg. ‘Zorg dat je de anderen levend in handen krijgt!’ snauwde Birgitte. Het kon haar niet veel schelen of ze bleven leven – ze zouden toch snel genoeg sterven als Duistervrienden en moordenaars – maar Elayne zat in die verdomde wagen!

Chanelle knikte stijfjes, en rondom de wagen begonnen ruiters van hun onrustige paarden te vallen. Ze lagen worstelend op de grond alsof ze aan handen en voeten gebonden waren. En dat was natuurlijk ook zo. De rennende man viel plat op zijn gezicht en bleef kronkelend liggen. ‘Ik heb de vrouwen ook afgeschermd,’ zei Chanelle. Zelfs al hielden ze de Kracht vast, ze zouden niet op kunnen tegen een cirkel van acht. Guybon hief een hand en zijn groep vertraagde hun gang. Het was opmerkelijk hoe snel het allemaal was gegaan.

Hij was nog niet halverwege de wagen. Er stroomden nog steeds ruiters en voetsoldaten door de Poort naar buiten. Birgitte zwaaide haar been over het zadel en galoppeerde naar Elayne toe. Die verdomde Elayne Trakand, dacht ze. Er was nog geen sprankje angst door de binding gekomen.

33

Negen van de tien

De Duistervrienden hadden geen risico’s genomen met Elayne. Ze was niet alleen afgeschermd, maar Temaile had er schijnbaar duivels plezier in gehad om haar strak vast te binden met haar hoofd tussen haar knieën. Haar spieren deden pijn van de krampachtige houding. De prop in haar mond, een smerig vod met een vieze, olieachtige smaak, was zo stevig vastgebonden dat haar mondhoeken er pijn van deden. Hij was bedoeld om te voorkomen dat ze bij de poorten om hulp zou roepen. Niet dat ze dat zou hebben gedaan; daarmee zou ze alleen de mannen die de poorten bewaakten ter dood hebben veroordeeld. Ze voelde de zes Zwarte zusters saidar vasthouden tot ze door de poort waren. Maar de blinddoek was overbodig geweest. Ze dachten dat ze haar daarmee een gevoel van hulpeloosheid konden geven, maar ze weigerde zich hulpeloos te voelen. Ze was immers volkomen veilig tot haar kinderen werden geboren, en haar kinderen zelf ook. Dat had Min gezegd.

Door het geluid van tuigage en de vloer van ruwe planken onder haar wist ze dat ze in een wagen of kar zat. Ze hadden niet de moeite genomen om een deken over de vloerplanken te gooien. Een wagen, dacht ze. Ze had het gevoel dat er meer dan één paard voor stond. De wagen rook zo sterk naar oud hooi dat ze ervan moest niezen. Haar situatie leek hopeloos, maar Birgitte zou haar niet in de steek laten.

Ze voelde dat Birgitte van enige spannen achter haar naar een span voor haar sprong, en ze kon wel lachen. De binding vertelde haar dat Birgitte op haar doelwit gericht was, en Birgitte Zilverboog miste nooit. Toen het geleiden begon, aan beide kanten van de wagen, was de neiging om te lachen verdwenen. Door de binding bleef een rotsvaste vastberadenheid komen, maar er was ook nog iets anders nu, een sterke afkeer en een toenemende... geen woede, maar het leek erop. Er stierven daarbuiten mannen. In plaats van te lachen, kon Elayne wel huilen. Ze verdienden dat iemand om hen huilde, en ze stierven voor haar. Net zoals Vandene en Sareitha waren gestorven. Ze voelde zich weer bedroefd om hen. Maar niet schuldig. Ze hadden alleen kunnen worden gespaard door Falion en Marillin te laten gaan, en dat zouden ze geen van beiden hebben toegestaan. Ze hadden de aankomst van de anderen niet kunnen voorzien, of dat vreemde wapen dat Asne had.

Er klonk een donderend geraas vlakbij, en de wagen wiebelde zo hevig dat ze heen en weer rolde. Ze zou er zeker beurse plekken op haar knieën en schenen aan overhouden. Ze nieste herhaaldelijk van het stof dat was opgedwarreld. Ze voelde afzonderlijke haren rechtop gaan staan waar die niet werden tegengehouden door de prop en de blinddoek. De lucht rook vreemd. Een blikseminslag, schijnbaar. Ze hoopte dat Birgitte de windvindsters erbij had weten te betrekken, hoe onwaarschijnlijk dat ook leek. Er zou een tijd komen dat de Kinne de Kracht als wapen zouden moeten gaan gebruiken – niemand kon zich afzijdig houden van Tarmon Gai’don – maar laat ze hun onschuld nog maar een tijdje langer behouden. Enkele tellen later verdween het schild om haar heen.

Ze kon niets zien en kon dus ook niet met enige doelmatigheid geleiden, maar ze voelde wevingen in de buurt, sommige Geest, sommige Lucht. Zonder de wevingen te zien kon ze niet bepalen waar ze voor waren, maar ze kon het wel aardig inschatten. Haar gevangenbewaarders waren nu zelf gevangenen, afgeschermd en gekneveld. En zij kon alleen maar geduldig wachten. Birgitte kwam snel dichterbij, maar ze kon niet wachten om dat verdomde web van touwen van zich af te krijgen.

De wagen kraakte toen iemand zich erop hees. Birgitte. Door de binding kwam een flits van vreugde. Binnen enkele tellen waren de touwen om haar heen verdwenen, en prutste Birgitte aan de knoop van de prop in haar mond. Elayne bewoog een beetje stijfjes, maar maakte zelf de blinddoek los. Licht, ze zou barsten van de spierpijn tot ze om Heling kon vragen. Dat herinnerde haar eraan dat ze het de windvindsters zou moeten vragen, en het verdriet om Vandene en Sareitha kwam weer terug. Zodra ze de prop kon uitspugen, wilde ze vragen om water om die vieze smaak uit haar mond te spoelen, maar in plaats daarvan vroeg ze: ‘Waar bleef je nou?’ Haar gelach om Birgittes plotselinge onthutsing werd onderbroken door nog een nies. ‘Laten we hier weggaan, Birgitte. De Kinne?’

‘Windvindsters,’ antwoordde Birgitte, en hield de flap van tentdoek achter aan de wagen opzij. ‘Chanelle besloot dat ze liever niet aan Zaide wilde vertellen dat ze de overeenkomst verpest had.’ Elayne snoof minachtend, maar dat had ze beter niet kunnen doen. Niezend klom ze zo snel mogelijk van de wagen af. Haar benen waren al even stijf als haar armen. Het Licht brande haar, maar ze verlangde naar een warm bad. En een borstel. Birgittes rode jas met de witte kraag zag er wat verfomfaaid uit, maar Elayne vermoedde dat ze die vanochtend schoon had aangetrokken. Toen haar voeten de grond raakten, begonnen gardisten op paarden in een dichte ring om de wagens luid te juichen en met hun lansen te zwaaien. De gardevrouwen juichten ook bijna allemaal. Twee van de mannen droegen de witte leeuw van Andor en haar gouden lelie. Ze moest glimlachen. De koninginnegarde had gezworen Andor, de koningin en de erfdochter te beschermen, maar hun besluit om haar persoonlijke banier bij zich te dragen moest van Charlz Guybon zijn gekomen. Hij zat op een groot paard met zijn helm op de zadelknop en maakte een buiging voor haar, met een brede glimlach op zijn gezicht. Het was een plezier om naar de man te kijken. Misschien zou hij geschikt zijn als tweede zwaardhand. Achter de gardisten rezen banieren van Huizen en huurlingen op, de een na de ander. Licht, hoeveel mannen had Birgitte meegebracht? Maar dat kon wachten tot later. Eerst wilde Elayne haar gevangenen zien. Asne lag met gespreide benen op de weg en staarde met lege ogen op naar de hemel; het schild rondom haar was overbodig. De anderen lagen even stil, gebonden met stromen Lucht waardoor hun armen tegen hun zijden en hun gespleten rokken tegen hun benen werden gedrukt. Een véél aangenamere houding dan waarin zij had gezeten. De meesten leken bijzonder kalm, gezien hun situatie, hoewel Temaile kwaad naar haar keek en Falion op het punt leek te staan om over te geven. Shiaines met modder besmeurde gezicht zou elke Aes Sedai trots hebben gemaakt. De drie mannen, ook gebonden met stromen Lucht, waren allesbehalve kalm. Ze kronkelden en worstelden, keken woest naar de ruiters om hen heen alsof ze hen allemaal wilden aanvallen. Dat gaf aan dat ze Asnes zwaardhanden waren, maar dat hoefde niet te betekenen dat zij ook Duistervrienden waren. Hoe dan ook, ze zouden gevangen moeten worden gezet – om anderen te beschermen tegen de doodstoorn waarmee ze door Asnes dood waren vervuld. Ze zouden alles doen om degene te vermoorden die zij schuldig achtten aan haar dood. ‘Hoe hebben ze ons gevonden?’ wilde Chesmal weten. Als ze niet met een vuil gezicht op de weg had gelegen, had niemand haar voor een gevangene aangezien.

‘Mijn zwaardhand,’ zei Elayne, glimlachend naar Birgitte. ‘Een ervan.’

‘Een vrouwelijke zwaardhand?’ vroeg Chesmal minachtend. Marillin schuddebuikte van onderdrukt gelach in haar knevels. ‘Dat had ik gehoord,’ zei ze toen het schudden ophield, ‘maar het leek te ongelooflijk om waar te zijn.’

‘Je had dat gehóórd en je hebt er nooit iets over gezegd?’ vroeg Temaile, draaiend om haar woedende blikken op Marillin te richten. ‘Jij stommeling!’

‘Je vergeet jezelf,’ zei Marillin scherp, en toen begonnen ze te ruziën over of Temaile haar moest eerbiedigen! Eigenlijk moest Temaile dat inderdaad – Elayne kon hun krachten vergelijken – maar het leek nauwelijks iets om nu ruzie over te maken!

‘Laat iemand die vrouwen de mond snoeren,’ beval Elayne. Caseille steeg af, gaf haar leidsels over aan een andere gardevrouw en beende naar Temaile toe. Ze sneed met haar dolk een reep van Temailes rokken. ‘Laad ze in de wagen en snij dat dode paard los. Ik wil terug binnen de muren zijn voor Arymilla’s mensen voorbij de richel in de verleiding komen.’ Het laatste wat ze nu nodig had was een felle strijd. Wat de uitkomst ook zou zijn, Arymilla kon zich meer mannenlevens veroorloven dan zij. ‘Waar zijn de windvindsters, Birgitte?’

‘Nog op de richel. Ik denk dat ze geloven dat ze hun deelname kunnen ontkennen als ze niet te dicht bij het slagveld komen. Maar je hoeft je geen zorgen te maken dat je hier wordt aangevallen. De kampen achter die richel zijn verlaten.’ Caseille hees Temaile over haar schouder en wankelde naar de wagen, waar ze haar als een zak graan op de vloer gooide. Gardevrouwen pakten de andere vrouwen op. Ze waren zo verstandig om de worstelende zwaardhanden over te laten aan de gardisten; er waren er twee nodig per zwaardhand. Een stel lange gardisten maakte het gareel van het dode paard los. ik heb alleen kampvolgelingen gezien; verzorgers en zo,’ zei Charlz. ik denk dat al haar kampen misschien wel verlaten zijn,’ vervolgde Birgitte. ‘Ze heeft vanmorgen grote troepen naar de noordelijke muur gestuurd om zo veel mogelijk van onze mannen te verslaan, en ze heeft er nog minstens twintigduizend in Laag Caemlin bij de Far Maddingpoort. Enkele huurlingen zijn overgelopen en vallen de poort van binnenuit aan, maar ik heb Dyelin gestuurd met iedereen die ik kon missen. Zodra jij veilig binnen de muren bent, neem ik de rest mee naar haar toe om te helpen. En ik heb nog meer goed nieuws: Luan en de rest van die groep komen deze kant uit. Ze kunnen hier vanmiddag al zijn.’

Elaynes adem stokte. Ze zouden Luan en de anderen het hoofd moeten bieden als ze verschenen, maar dat andere nieuws...! ‘Weet je nog wat vrouw Harfor meldde, Birgitte? Arymilla en de anderen zijn van plan om mee te rijden met de eerste groep die Caemlin binnentrekt. Zij moet dus ook bij de Far Maddingpoort zijn. Hoeveel mannen heb je hier?’

‘Wat is de stand van het slagersboek, Guybon?’ vroeg Birgitte, met een behoedzame blik op Elayne. Er kwam ook behoedzaamheid door de binding. Grote behoedzaamheid.

‘Ik heb nog geen volledige telling, Vrouwe. Sommige doden...’ Charlz grimaste, ik zou zeggen ongeveer vijf- of zeshonderd doden, misschien wat meer. Twee keer zoveel gewond. Die paar ogenblikken waren de akeligste die ik ooit heb gezien.’

‘Zo’n tienduizend, Elayne,’ zei Birgitte, en haar dikke vlecht zwaaide heen en weer toen ze haar hoofd schudde. Ze stak haar duimen achter haar riem en de binding vulde zich met vastberadenheid. ‘Arymilla moet minstens twee keer zoveel mannen hebben bij de Far Maddingpoort, misschien wel drie keer zoveel als ze haar kampen echt heeft leeggehaald. Als je denkt wat ik denk dat jij denkt... Ik heb Dyelin opgedragen de poort weer in te nemen als hij zou vallen, maar het is waarschijnlijker dat ze tegen Arymilla vecht in de stad. Als door een of ander wonder de poort nog standhoudt, is het minstens twee tegen een.’

‘Als ze door de poort zijn,’ zei Elayne koppig, ‘dan is het niet waarschijnlijk dat ze die achter zich dicht hebben gedaan. We vallen ze van achteren aan.’ Het was niet alleen maar koppigheid. Niet helemaal. Ze was niet geoefend met wapens, maar ze had alle andere lessen die Gawein van Garet Brin had gehad wel meegekregen. Een koningin moest de strijdplannen van haar generaals begrijpen in plaats van ze eenvoudigweg maar te aanvaarden. ‘Als de poort standhoudt, zitten ze vast tussen ons en de muur. Aantallen doen er niet zoveel toe in Laag Caemlin. Arymilla zal niet meer mannen in een straat kunnen opstellen dan wij. We gaan het doen, Birgitte. Laat nu iemand een paard voor me regelen.’

Even dacht ze dat Birgitte zou weigeren en haar koppigheid nam toe, maar Birgitte ademde zwaar uit. ‘Tzigan, haal die grote grijze merrie voor vrouwe Elayne.’

Het leek wel alsof iedereen rondom hen zuchtte, behalve de Duistervrienden. Ze dachten waarschijnlijk dat ze een staaltje van Elayne Trakands beruchte slechte buien zouden zien. Die wetenschap veroorzaakte er bijna een. Het Licht mocht haar wisselende stemmingen halen!

Birgitte kwam dichterbij staan en sprak zachtjes. ‘Maar je wordt wel omringd door je lijfwacht. Dit is geen stom verhaaltje over een koningin die de strijd aanvoert met haar banier. Ik weet dat een van je voorouders dat heeft gedaan, maar jij bent haar niet, en jij hebt geen leger dat kan bijspringen.’

‘Goh, dat was ik nou ook net van plan,’ zei Elayne zoetjes. ‘Hoe wist je dat toch?’

Birgitte snoof lachend en mompelde ‘ongelooflijk mens’, maar hard genoeg om gehoord te kunnen worden. Er kwam echter genegenheid door de binding.

Het was natuurlijk niet zo eenvoudig. Er moesten mannen worden aangespoord om de gewonden te helpen. Sommigen konden lopen, maar velen konden dat niet. Te veel mannen hadden de bloedige stomp van een arm of been afgebonden. Charlz en de edelen verzamelden zich om Elayne en Birgitte heen om het aanvalsplan te horen, dat door de omstandigheden gedwongen eenvoudig was. Chanelle weigerde om de Poort te wijzigen, totdat Elayne ermee instemde dat ze deze keer alleen voor het transport hoefden te zorgen. Ze verzegelde de overeenkomst met hen door haar vingertoppen te kussen en die tegen de lippen van de ander te drukken. Pas toen verkleinde de Poort tot een verticale zilverachtige streep en werd weer groter, tot hij een honderd pas breed uitzicht bood op Caemlin vanuit het zuiden.

Er waren geen mensen in de bakstenen markten die vanaf de Poort tot aan de Far Maddingpoort reikten, maar een heleboel mannen, te paard en te voet, stonden op de brede weg, buiten bereik van de boogschutters op de muren. De eersten waren slechts honderd pas van de poort vandaan. Schijnbaar waren ze ook in de zijstraten. De mannen te paard stonden vooraan met een verzameling banieren, maar zowel de cavalerie als de infanterie keek naar de poorten van Caemlin zelf.

De dichte poorten. Elayne kon wel gillen van blijdschap. Zij reed als eerste door de Poort, maar Birgitte nam geen risico’s. Haar lijfwacht verzamelde zich om haar heen en leidde haar naar de zijkant. Birgitte was aan haar zijde, maar op de een of andere manier leek het niet alsof ze haar aan de kant drongen. Gelukkig probeerde niemand haar ervan te weerhouden de grijze aan te sporen tot er nog maar één rij gardevrouwen tussen haar en de weg was. Maar die laatste rij had evengoed een stenen muur kunnen zijn. De grijze was echter een groot paard, dus kon ze eroverheen kijken zonder in de stijgbeugels te gaan staan. Die had ze moeten verlengen; ze waren iets te kort voor haar. Dat betekende dat dit Chesmals paard was, aangezien zij de enige was die ongeveer dezelfde lengte had. Een paard kon niet worden besmet door degene die hem bereed – ook al was Chesmal van de Zwarte Ajah, dat betekende nog niet dat het paard kwaadaardig was – maar ze voelde zich onbehaaglijk op het dier, en niet alleen door de korte stijgbeugelriemen. De grijze zou worden verkocht, de grijze en alle andere paarden waar de Duistervrienden op hadden gereden, en het geld zou aan de armen worden uitgedeeld. Achter Charlz kwamen cavaleristen en voetsoldaten door de Poort, genoeg om die helemaal te vullen. Gevolgd door de witte leeuw en de gouden lelie ging hij in draf over de weg met vijfhonderd gardisten, uitgespreid over de hele breedte van de weg. Andere groepen van gelijke grootte splitsten zich af en verdwenen in de straten van Laag Caemlin. Toen de laatste mannen uit de Poort kwamen, werd die kleiner en verdween. Nu was er geen snelle ontsnapping meer mogelijk als er iets fout ging. Nu moesten ze winnen, anders zou Arymilla de troon krijgen, of ze Caemlin in handen had of niet. ‘We hebben vandaag Mart Cautons verdomde geluk nodig,’ mompelde Birgitte.

‘Zoiets heb je al eens eerder gezegd,’ zei Elayne. ‘Wat bedoel je daarmee?’

Birgitte keek haar vreemd aan. Door de binding kwam... pret! ‘Heb je hem wel eens zien dobbelen?’

‘Ik kom niet echt op plaatsen waar wordt gedobbeld, Birgitte.’

‘Laten we maar zeggen dat hij meer geluk heeft dan wie ook.’ Elayne schudde haar hoofd en zette Mart Cauton uit haar gedachten. Charlz’ mannen belemmerden haar zicht toen ze naar voren reden. Ze vielen nog niet aan en probeerden niet meer lawaai te maken dan nodig was. Met een beetje geluk zouden haar mannen die van Arymilla omsingeld hebben voordat ze in de gaten hadden wat er gebeurde. En dan zouden ze Arymilla van alle kanten aanvallen. Mart had meer geluk dan wie ook? In dat geval moest hij wel heel veel geluk hebben.

Plotseling gingen Charlz’ gardisten sneller rijden, hun lansen met stalen punten omlaag. Iemand had zeker achteromgekeken. Er klonken geschreeuw, kreten van schrik en één donderende kreet die ze van alle kanten hoorder ‘Elayne en Andor!’

Er klonken ook andere kreten. ‘De Manen!’ en ‘De Vos!’

‘De Drievoudige Sleutel!’ en ‘De Hamer!’ en ‘De Zwarte Banier!’ En nog andere, voor mindere Huizen. Maar van haar kant kwam alleen die ene, steeds maar weer opnieuw. ‘Elayne en Andor!’ Plotseling rilde ze, half lachend, half huilend. Het Licht geve dat ze die mannen niet voor niets de dood instuurde. Het geschreeuw vervaagde, grotendeels vervangen door het gekletter van staal op staal, kreten van mannen die doodden of stierven. Plotseling besefte ze dat de poorten opengingen. En ze kon niets zien! Ze schopte de stijgbeugels van haar voeten en klom op het hoge zadel. De grijze danste zenuwachtig, niet gewend aan mensen die op haar rug stonden, maar niet voldoende om haar uit haar evenwicht te brengen. Birgitte mompelde een behoorlijk grove vloek, maar het volgende ogenblik stond zij ook op haar zadel. Honderden kruisboogschutters en boogschutters stroomden de Far Maddingpoort uit, maar waren het haar mannen, of de overgelopen huurlingen? Ze kreeg haar antwoord toen de boogschutters begonnen te schieten op Arymilla’s verzamelde cavalerie, zo snel als ze konden aanleggen en vuren. De eerste kruisbogen kwamen omhoog en lieten een regen van pijlen gaan. De mannen zetten onmiddellijk hun krukken aan het werk om hun kruisbogen weer op te winden, maar anderen drongen zich langs hen heen om een tweede vlucht pijlen af te schieten. Mannen en paarden werden neer gemaaid als gerst voor een zeis. Er kwamen nog meer boogschutters uit de poort, en ze schoten zo rap achtereen als ze konden. Een derde rij kruisboogschutters rende vooruit om te vuren, een vierde, een vijfde, en toen drongen de mannen met hellebaarden zich langs de kruisboogschutters die nog de poort uit renden. Een hellebaard was een angstaanjagend wapen, een combinatie van speerpunt en bijlblad en een haak om mannen mee uit het zadel te trekken. Ruiters die geen ruimte meer hadden om hun lansen te richten, het bereik van hun zwaarden te kort voor de lange schacht van de hellebaard, begonnen te vallen. Mannen in rode jassen en gepoetste borstplaten galoppeerden nu de poort uit, gardisten die links en rechts afsloegen om via een andere kant Arymilla’s rangen aan te vallen. De stroom mannen ging maar door en door, onophoudelijk. Hoe in het Licht kon Dyelin zoveel gardisten hebben? Behalve... Het Licht brande die vrouw, ze moest de half geoefende mannen hebben ingelijfd! Nou, half geoefend of niet, ze zouden vandaag in bloed worden gezalfd.

Plotseling reden er drie figuren in vergulde helmen en borstplaten door de poorten, zwaarden in de hand. Twee van hen waren heel klein. De kreten die opstegen toen ze verschenen klonken ijl van deze afstand, maar nog steeds hoorbaar ondanks het strijdgewoel. ‘De Zwarte Adelaars!’ en ‘Het Aambeeld!’ en ‘De Rode Luipaarden!’ Er verschenen twee vrouwen in de poortopening, worstelend tot de langere vrouw het paard van de ander weer uit het zicht wist te trekken. ‘Bloed en as!’ snauwde Elayne. ‘Conail is oud genoeg, neem ik aan, maar Branlet en Perival zijn nog maar jongens! Iemand had ze uit de buurt moeten houden!’

‘Dyelin heeft ze lang genoeg tegengehouden,’ zei Birgitte kalm. Door de binding kwam een volkomen kalmte. ‘Langer dan ik dacht dat ze Conail zou kunnen tegenhouden. En ze heeft het wel voor elkaar gekregen om Catalyn erbuiten te houden. Hoe dan ook, die jongens hebben een paar honderd man tussen hen en de voorhoede in staan, en ik zie niemand ruimte voor ze maken zodat ze naar voren kunnen.’ Het was waar. De drie zwaaiden nutteloos met hun zwaarden, minstens vijftig pas van waar mannen stierven. Maar vijftig pas was niet erg ver voor een boog of kruisboog.

Er verschenen ook mannen op de daken, eerst tientallen en toen honderden, boogschutters en kruisboogschutters die over de nokken klommen en zich als spinnen een weg baanden over de dakpannen tot ze omlaag konden schieten in de menigte beneden. Een van hen gleed uit en viel, en kwam boven op de mannen in de straat terecht, schokkend terwijl hij herhaaldelijk werd gestoken. Een andere kwam plotseling overeind met een pijlschacht in zijn zij, en viel van het dak. Hij kwam ook op de mannen beneden terecht en werd ook doodgestoken.

‘Ze zitten te dicht op elkaar gepakt,’ zei Birgitte opgewonden. ‘Ze kunnen nog geen boog heffen, laat staan ermee schieten. Ik wed dat de doden niet eens ruimte hebben om om te vallen. Het zal nu niet meer lang duren.’

Maar de slachting ging nog een goed halfuur door voor de eerste kreten om ‘Genade!’ begonnen. Mannen hingen hun helmen aan hun zwaardgevesten en hieven ze boven hun hoofd, en riskeerden de dood in de hoop op leven. Voetsoldaten zetten hun helmen af en hielden hun lege handen omhoog. Ruiters gooiden lansen, helmen en zwaarden neer en staken hun handen in de lucht. Het verspreidde zich als een koorts, en de kreet kwam uit duizenden kelen. ‘Genade!’

Elayne ging weer in haar zadel zitten. Het was gedaan. Nu moest ze er nog achter komen hoe goed het gedaan was. De gevechten stopten natuurlijk niet meteen. Sommigen vochten door, maar ze vochten alleen en stierven of werden neergehaald door mannen rondom hen die niet langer bereid waren te sterven. Uiteindelijk gooiden zelfs de grootste doorzetters hun wapens en wapenrusting af. Ook al riep niet iedereen om genade, het was toch een oorverdovend gebulder. Mannen zonder wapens, helmen en borstplaten of andere wapenrusting liepen wankelend door de rij gardisten, met hun handen boven hun hoofd. Hellebaardiers dreven ze voort als schapen, en zo keken ze ook, verdoofd als schapen in een slachthuis. Hetzelfde moest zich afspelen in tientallen smalle straten in Laag Caemlin en bij de poorten. De enige kreten die ze nog hoorden waren die om genade, en die begonnen af te nemen toen de mannen beseften dat ze die kregen.

De zon was niet meer dan een uur van het hoogste punt verwijderd tegen de tijd dat de edelen onder de vijand allemaal van elkaar gescheiden waren. De lagere edelen werden naar de stad begeleid, waar ze zouden worden vastgehouden voor losgeld. Dat moest worden betaald zodra de troon veilig was.

De eerste van de hogere edelen die naar haar toe werden gebracht, begeleid door Charlz en een tiental gardisten, waren Arymilla, Naean en Elenia. Charlz had een bloedige scheur in zijn linkermouw, en een deuk in zijn glanzende borstplaat die van een hamerslag moest zijn gekomen, maar zijn gezicht stond evenwichtig achter de tralies van zijn helm. Ze zuchtte van verlichting toen ze de drie vrouwen zag. De anderen zouden ze vinden tussen de doden of gevangenen. Ze had haar tegenstand onthoofd. Tenminste, tot Luan en de anderen aankwamen. De gardevrouwen voor haar gingen eindelijk opzij, zodat ze haar gevangenen in de ogen kon kijken. De drie waren gekleed alsof ze die dag nog verwacht hadden Arymilla’s kroning bij te wonen. Arymilla’s roodzijden gewaad was bedekt met zaadparels op de boezem en geborduurd met witte leeuwen over de mouwen. Ze zwaaide in haar zadel, met diezelfde verdoofde blik in haar bruine ogen als haar soldaten. Naean, slank en met een rechte rug, droeg blauw met de zilveren drievoudige sleutel van Arawn op haar mouwen en zilveren borduurwerk op haar boezem, en haar glanzende haren zaten in een zilveren net met saffieren. Ze leek eerder ingetogen dan verdoofd. Ze sneerde zelfs nog, al was het zwakjes. Elenia met haar honingkleurige haren, in groene zijde die druk was geborduurd met gouddraad, keek afwisselend boos naar Arymilla en Elayne. Door de binding kwamen gelijke delen triomf en walging. Birgittes afkeer van deze vrouwen was even persoonlijk als die van Elayne zelf.

‘Jullie zijn voorlopig mijn gasten in het paleis,’ zei Elayne tegen hen. ik hoop dat jullie schatkisten diep zijn. Jullie losgeld zal betalen voor deze oorlog die jullie veroorzaakt hebben.’ Dat was vals van haar, maar ze had plotseling een hatelijke bui. Hun schatkisten waren helemaal niet diep. Ze hadden veel meer geleend dan ze ooit zouden kunnen terugbetalen om huurlingen in te huren. En om huurlingen om te kopen. Ze waren ook zonder losgeld al zo goed als blut. Het losgeld zou hun ondergang zijn.

‘Je denkt toch zeker niet dat het zo afloopt?’ zei Arymilla hees. Ze klonk alsof ze zichzelf probeerde te overtuigen. ‘Jarid is nog steeds daarbuiten met een aanzienlijke troepenmacht. Jarid en anderen. Zeg het haar, Elenia.’

‘Jarid zal proberen te redden van Sarand wat hij kan, van deze rampspoed die jij over ons hebt afgeroepen,’ snauwde Elenia. Ze begonnen tegen elkaar te schreeuwen, maar Elayne negeerde hen. Ze vroeg zich af hoe ze het zouden vinden een bed te delen met Naean. De volgende die onder begeleiding verscheen, was Lir Baryn, en even later Karind Anshar. Lir was zo slank als een kling en even sterk, en keek peinzend in plaats van opstandig of nors. Zijn groene jas, geborduurd met de zilveren gevleugelde hamer van Huis Baryn op de hoge kraag, was nog gekreukeld van de borstplaat die hij niet meer droeg, en zijn donkere haar plakte op zijn hoofd van het zweet. Ook zijn gezicht glansde ervan. Hij was niet zo bezweet geraakt door toe te kijken terwijl anderen vochten. Karind was even uitbundig gekleed als de andere vrouwen, in glanzende blauwe zijde met zwaar zilver-vlechtsel en parels in haar grijzende haren. Haar vierkante gezicht stond gelaten, vooral nadat Elayne hun vertelde over hun losprijzen. Geen van beiden had zoveel geleend als de andere drie, voor zover Elayne wist, maar het losgeld zou er toch in hakken. Toen verschenen er twee gardisten met een vrouw die iets ouder was dan Elayne, in eenvoudig blauw, een vrouw die ze dacht te herkennen. Ze droeg zo te zien alleen een gebrandverfde pin met een rode ster en een zilveren zwaard op een glanzende zwarte achtergrond. Maar waarom werd Sylvase Caeren naar haar toe gebracht? Ze was een knappe vrouw met helderblauwe ogen die recht in Elaynes gezicht keken, maar ze was de erfgename van heer Nasin, niet de Hoogzetel van Caeren.

‘Caeren staat voor Trakand,’ zei Sylvase verrassend genoeg zodra ze inhield. Door de binding kwam dezelfde verbazing die Elayne voelde. Arymilla gaapte Sylvase aan alsof ze gek was. ‘Mijn grootvader heeft een hersenbloeding gehad, Arymilla,’ zei de jonge vrouw kalm, ‘en mijn neven en nichten struikelden bijna over elkaar heen om mij als Hoogzetel aan te wijzen. Ik zal het op schrift zetten, Elayne, als je wilt.’

‘Dat is misschien het beste,’ zei Elayne langzaam. Als het op schrift stond, was het onherroepelijk. Dit zou niet de eerste keer zijn dat een Huis naar de andere kant overliep, zelfs zonder de dood van een Hoogzetel, maar het was beter om er zeker van te zijn. ‘Trakand verwelkomt Caeren warm, Sylvase.’ Ze kon ook maar beter niet te afstandelijk zijn. Ze wist weinig van Sylvase Caeren. Sylvase knikte aanvaardend. Dus ze bezat toch een zekere mate van intelligentie. Ze wist dat ze niet volledig vertrouwd zou worden tot ze haar trouw bewees door verklaringen van haar steun rond te sturen. ‘Als je me een beetje vertrouwt, wil je me dan het voogdijschap geven over Arymilla, Naean en Elenia? In het koninklijk paleis, natuurlijk, of waar je me dan ook wilt onderbrengen. Ik geloof dat mijn nieuwe secretaris, baas Lounalt, ze misschien kan overhalen jou te steunen.’ Om de een of andere reden gaf Naean een harde kreet. Ze zou uit haar zadel zijn gevallen als een gardist haar arm niet had gegrepen en haar had ondersteund. Arymilla en Elenia keken allebei alsof ze moesten overgeven.

‘Ik denk van niet,’ zei Elayne. Het vooruitzicht op een gesprek met een secretaris riep niet dat soort reacties op. Schijnbaar had Sylvase een harde kern. ‘Naean en Elenia hebben hun steun aan Arymilla op schrift gezet. Ze zullen zichzelf toch echt niet te gronde willen richten door die te herroepen.’ Want dat zou er dan namelijk gebeuren. Kleinere Huizen die aan hen gezworen waren, zouden zich terugtrekken tot hun eigen Huis steeds minder belangrijk werd. Zijzelf zouden het als Hoogzetels waarschijnlijk niet lang meer maken nadat ze aankondigden dat ze nu voor Trakand stonden. En wat Arymilla aanging... Elayne zou Arymilla niet eens toestaan haar liedje te veranderen. Ze zou de steun van die vrouw zelfs weigeren als ze hem zelf aanbood!

Er was iets grimmigs in Sylvases blik te zien toen ze naar de drie vrouwen keek. ‘Misschien doen ze het toch, met de juiste aanmoediging.’ O, ja; een heel harde kern. ‘Maar zoals je wenst, Elayne. Pas wel heel goed voor ze op. Verraad zit in hun bloed en beenderen.’

‘Baryn staat voor Trakand,’ kondigde Lir plotseling aan. ik zal het ook op schrift zetten, Elayne.’

‘Anshar staat voor Trakand,’ zei Karind op ferme toon. ik zal de verklaringen vandaag nog versturen.’

‘Verraders!’ riep Arymilla. ‘Dit kost jullie je leven!’ Ze prutste aan haar riem, waar een schede van een dolk hing, bezet met edelstenen maar leeg, alsof ze van plan was de zaak zelf te regelen. Elenia begon te lachen, maar ze klonk niet alsof ze pret had. Het klonk bijna als huilen.

Elayne haalde diep adem. Nu had ze negen van de tien Huizen die ze nodig had. Ze maakte zichzelf niets wijs. Wat Sylvases redenen ook waren, Lir en Karind probeerden te redden wat er te redden viel door zich te distantiëren van een verloren zaak en op de wagen te springen van de ogenschijnlijke winnaar. Ze zouden van haar verwachten dat ze hun een voorkeursbehandeling zou geven omdat ze voor haar hadden gestaan voordat ze de troon had, en dat Elayne zou vergeten dat ze Arymilla ooit hadden gesteund. Dat zou ze geen van beide doen. Maar ze kon ze ook niet zonder meer van de hand wijzen. ‘Trakand verwelkomt Baryn.’ Maar nooit warm. Nooit dat. ‘Trakand verwelkomt Anshar. Kapitein Guybon, breng de gevangenen zo snel mogelijk naar de stad. De wapenlieden van Caeren, Baryn en Anshar krijgen hun wapens en wapenrusting terug zodra de verklaringen zijn verstuurd, maar ze kunnen nu vast hun banieren terugkrijgen.’ Hij salueerde en draaide zijn vos om terwijl hij al bevelen schreeuwde.

Terwijl ze haar grijze merrie naar Dyelin toe stuurde, die vanuit een zijstraat kwam gereden gevolgd door Catalyn en de drie jonge dwazen in hun vergulde wapenrusting, reden Sylvase, Lir en Karind achter haar en Birgitte aan. Ze voelde zich niet ongerust met deze mensen achter zich, niet met honderd gardevrouwen achter hen. Ze zouden heel goed in de gaten worden gehouden tot die verklaringen waren verzonden. Ook Sylvase. Elayne dacht alweer vooruit. ‘Je bent wel erg stil,’ zei Birgitte zachtjes. ‘Je hebt net een grote overwinning behaald.’

‘En over een paar uur,’ antwoordde ze, ‘zal ik weten of ik er nog een moet behalen.’

34

Een kopje kaf

Furyk Karede drukte zijn gehandschoende vuist tegen zijn hart in antwoord op het saluut van de wachtpost, en negeerde het feit dat de man spoog toen hij langsreed. Hij hoopte dat de tachtig mannen en eenentwintig Ogier achter hem het ook negeerden. Dat konden ze maar beter doen, als ze wisten wat goed voor hen was. Hij was hier voor inlichtingen, en een moord zou het moeilijker maken die te krijgen. Sinds zijn lijfknecht Ajimbura een mes in het hart van een standaarddrager had geplant omdat hij meende dat die zijn meester beledigde – in feite was het ook een belediging, maar Ajimbura had zich moeten inhouden, zoals hij zelf ook had gedaan – had hij de pezige man uit de heuvelstammen in het bos achtergelaten bij de sul’dam en damane en enkele wachters om de pakpaarden te bewaken als hij een kamp bezocht.

Hij was al een eind vanaf Ebo Dar gekomen, achter de wind aan. Bijna vier weken lang had hij achter geruchten aan gejaagd, tot het nieuws hem hier bij dit kamp in het oosten van Altara had gebracht. De nette rijen lichtgekleurde tenten en piketlijnen stonden op een open plek in het bos die groot genoeg was voor raken om te landen, maar er was geen teken van raken of vliegers, geen grondtroepen met wagens en rakenverzorgers. Hij had al enige tijd geen raken meer in de lucht gezien. Volgens zeggen waren ze bijna allemaal naar het westen gestuurd. Hij wist niet waarom, en het kon hem ook niet schelen. De hoogvrouwe was zijn doel en zijn hele wereld. Een lange, dunne berichtpaal wierp echter een lange schaduw in de vroege ochtendzon, dus moesten er ergens in de buurt raken zijn. Hij dacht dat er in het kamp zo’n duizend man legerden, de wapensmeden, koks en dergelijke niet meegeteld. Opvallend genoeg droeg elke soldaat die hij zag de bekende wapenrusting van thuis, in plaats van die stevige borstplaten en helmen met tralies. Het was de praktijk om de meeste troepen aan te vullen met mannen van deze kant van de oceaan. Ook opvallend was dat ze allemaal een goede wapenrusting droegen. Er waren maar weinig bevelvoerders die hun soldaten in wapenrusting hielden, behalve als ze verwachtten dat ze snel in actie moesten komen. De geruchten die hij had gehoord, duidden erop dat dat hier het geval kon zijn.

De tent van de bevelvoerder was gemarkeerd met drie vlaggenstokken. Het was een hoog ding van bleke tentdoek met luchtsleuven langs de punt, die tevens dienstdeden als rookgaten. Er kwam nu geen rook uit, want het was niet echt koud vanochtend, hoewel de zon niet ver boven de horizon hing. Aan een van de vlaggenmasten hing slap de keizerlijke banier met de blauwe rand, waardoor de gouden havik met gespreide vleugels en de bliksem in zijn klauwen niet zichtbaar was. Sommige bevelvoerders hingen de vlag aan een horizontale mast zodat de havik altijd te zien was, maar dat vond hij overdreven. De andere twee banieren, aan kortere masten aan weerszijden, zouden ongetwijfeld die van de regimenten zijn waar deze mannen deel van uitmaakten.

Karede steeg af voor de tent en zette zijn helm af. Kapitein Musenge deed hem na en onthulde zijn grimmige, verweerde gezicht. De andere mannen stapten ook af om hun paarden rust te gunnen, en gingen naast hun rijdieren staan. De Ogier Gaardeniers leunden op hun bijlen met lange stelen en zwarte kwasten. Iedereen wist dat ze niet lang zouden blijven.

‘Zorg dat de mannen niet in de problemen komen,’ zei hij tegen Musenge. ‘Als dat betekent dat ze beledigingen moeten slikken, dan is het niet anders.’

‘Ze zouden ons minder beledigen als we een paar van hen vermoordden,’ mompelde Musenge. Hij zat al langer bij de Doodswachtgarde dan Karede, hoewel zijn haar nog volkomen zwart was, en hij zou net zomin beledigingen aan het adres van de keizerin pikken, moge ze eeuwig leven, als aan dat van de gardisten. Hartha krabde met een vinger zo dik als een worst in zijn lange grijze snor. De Eerste Gaardenier, bevelvoerder van alle Ogier in de lijfwacht van hoogvrouwe Tuon, was bijna even lang als de man in het zadel, en hij was ook breed. Zijn rood met groen gelakte wapenrusting bevatte genoeg staal om een wapenrusting voor drie of vier mensen van te maken. Zijn gezicht stond even bedrukt als dat van Musenge, maar zijn bulderende stem klonk kalm. Ogier waren altijd kalm, behalve tijdens de strijd. Dan waren ze zo koud als hartje winter in Jeranem.

‘Als we de hoogvrouwe eenmaal gered hebben, kunnen we er zoveel vermoorden als nodig is, Musenge.’

Musenge, gewezen op zijn plichten, bloosde omdat hij zich had laten afleiden. ‘Daarna,’ stemde hij in.

Karede had zichzelf te hard voortgedreven in de loop der jaren, was ook te hard voortgedreven door zijn leermeesters, maar als hij iets anders was geweest dan een Doodswachtgardist, dan zou hij nu misschien hebben gezucht. Niet omdat Musenge iemand wilde vermoorden en het hem bijna niet uitmaakte wie. Het was meer omdat de beledigingen waar hij de afgelopen weken voor weg was gelopen hem evenzeer staken als Musenge en Hartha. Maar de gardisten deden wat nodig was om hun taken uit te voeren, en als dat betekende dat je moest weglopen bij mannen die op de grond spuugden als ze een rood-met-donkergroene wapenrusting zagen, of die het waagden te mompelen over neergeslagen ogen terwijl je ze kon horen, dan moest je dat doen. Het vinden en redden van hoogvrouwe Tuon was alles wat ertoe deed. Daarbij vergeleken was de rest maar droesem. Hij stak de helm onder zijn arm en dook de tent in. Naar het scheen waren de meeste officieren van het kamp verzameld rond een grote kaart, die was uitgespreid op een opvouwbare tafel. De helft van hen droeg gesegmenteerde borstplaten gelakt in horizontale rode en blauwe strepen, de anderen droegen rood met gele. Ze gingen rechtop staan en keken hem aan toen hij binnenliep, mannen uit Khoweal of Dalenshar met een huid die zwarter was dan steenkool, honingbruine mannen uit N’Kon, blonde mannen uit Mechoacan, mannen met lichte ogen uit Alqam, mannen uit elk deel van het keizerrijk. Hun starende blikken bevatten niet de behoedzaamheid en bewondering die hij gewend was, maar waren bijna uitdagend. Iedereen geloofde schijnbaar dat smerige verhaal over de betrokkenheid van de Garde bij een meisje dat zich uitgaf voor hoogvrouwe Tuon en het afpersen van goud en juwelen van kooplieden. Ze geloofden waarschijnlijk ook dat andere, gefluisterde verhaal over het meisje, dat niet alleen maar smerig maar ook afgrijselijk was. Nee. Dat de hoogvrouwe in levensgevaar was door het Eeuwig Zegevierende Leger zelf. Dat was meer dan afgrijselijk. Dat was waanzin ten top. ‘Furyk Karede,’ zei hij koel. Hij wilde zijn hand naar zijn zwaardgevest brengen. Alleen dankzij zijn zelfbeheersing hield hij hem aan zijn zijde. Zelfbeheersing en plicht. Hij had zich met zwaarden laten doorsteken ter wille van de plicht. Hij kon er beledigingen voor slikken. ‘Ik wil de bevelvoerder van dit kamp spreken.’ De stilte hield lange tijd aan.

‘Iedereen naar buiten,’ blafte een lange, slanke man uiteindelijk in de scherpe tongval van Dalenshar. De anderen salueerden, pakten hun helmen van een tafel en liepen naar buiten. Niet een van hen salueerde naar Karede. Zijn rechterhand bewoog eenmaal, hij vóélde een fantoomgevest tegen zijn handpalm, maar hing toen weer stil.

‘Gamel Loune,’ stelde de slanke man zich voor. De bovenkant van zijn rechteroor ontbrak, in zijn zwarte krullen zat één dikke streep grijs, en de rest begon te grijzen. ‘Wat wil je?’ Er klonk een klein beetje behoedzaamheid in door. Een harde man die zich in de hand had. Dat moest hij ook wel zijn om de drie rode pluimen te verdienen op de helm die op zijn zwaardrek lag. Zwakke mannen die zichzelf niet in de hand hadden, schopten het niet tot baniergeneraal. Karede vermoedde dat Loune alleen maar bereid was met hem te praten vanwege de drie zwarte pluimen op zijn eigen helm. ik ben hier niet om me in je bevelvoering te mengen.’ Loune had reden om dat te vrezen.

De rangen in de Doodswachtgarde waren een halve stap hoger dan die daarbuiten. Hij had het bevel van de man kunnen overnemen als het nodig was, hoewel hij dan later wel zijn redenen daarvoor had moeten verklaren. En dat zouden goede redenen moeten zijn, wilde hij zijn hoofd niet kwijtraken, ik begrijp dat er de laatste tijd... moeilijkheden zijn geweest in dit deel van Altara. Ik wil weten wat me te wachten staat.’

Loune gromde. ‘“Moeilijkheden.” Zo kun je het ook noemen.’ Een forse man in een eenvoudige bruine jas, met een smalle baard aan de punt van zijn kin, kwam de tent binnen. Hij droeg een druk besneden houten dienblad met een zilveren kan en twee stevige witte kommen, het soort dat niet snel zou breken tijdens het vervoer in wagens. De geur van vers gezette kaf begon de lucht te vullen. ‘Uw kaf, baniergeneraal.’ Hij zette het dienblad op de rand van de tafel waar de kaart op lag en vulde zorgvuldig een kom met de zwarte vloeistof, terwijl hij schuins naar Karede keek. Hij was ongeveer van middelbare leeftijd, droeg een stel lange messen aan zijn riem, en zijn handen hadden het eelt van een messenvechter. Karede voelde een soort verwantschap tussen de man en Ajimbura, in geest maar niet in bloed. Die donkerbruine ogen waren niet afkomstig uit de Kaensadaheuvels.

‘Ik heb gewacht tot de anderen vertrokken waren, aangezien er nauwelijks nog genoeg is voor u. Ik weet niet wanneer ik weer aan meer kan komen.’

‘Wil je wat kaf, Karede?’ Lounes tegenzin was duidelijk, maar hij moest het wel aanbieden. Had hij dat niet gedaan, dan was dat zo’n grote belediging dat Karede zou zijn gedwongen hem te doden. Of dat dacht de man waarschijnlijk.

‘Graag,’ antwoordde Karede. Hij legde zijn helm naast het dienblad, trok zijn stalen handschoenen uit en legde ze ernaast. De bediende vulde de tweede kom en liep toen naar een hoek van de tent, maar Loune zei: ‘Dat is alles voorlopig, Mantual.’ De stevige man aarzelde en keek naar Karede, voordat hij een buiging naar Loune maakte, zijn ogen en lippen aanraakte met zijn vingertoppen en vertrok.

‘Mantual is overbezorgd,’ legde Loune uit. Hij wilde het duidelijk niet uitleggen, maar hij wilde alles voorkomen wat als belediging zou kunnen worden opgevat. ‘Vreemde kerel. Klampte me jaren geleden in Pujili aan, kreeg het voor elkaar mijn lijfknecht te worden. Ik denk dat hij zelfs zou blijven als ik hem niet meer zou betalen.’ Ja, zeer verwant aan Ajimbura.

Een tijdlang nipten ze alleen van hun kaf, terwijl ze de kommen op hun vingertoppen in evenwicht hielden, en genoten van de sterke bittere smaak. Karede dacht dat het een puur brouwsel was uit de IJazbergen, en als dat klopte, was het heel duur. Karedes eigen voorraad zwarte bonen, zeker niet uit de IJazbergen, was een week geleden opgeraakt, en hij was verbaasd geweest te merken hoezeer hij de kaf had gemist. Vroeger had hij het nooit erg gevonden om het zonder iets te stellen. Toen hun kommen leeg waren, vulde Loune ze bij. ‘Je ging me vertellen over de moeilijkheden,’ spoorde Karede de man aan, nu een gesprek niet onbeleefd zou zijn. Hij probeerde altijd beleefd te blijven, zelfs tegen mannen die hij ging vermoorden, en onbeschoftheid zou de man niet aan het praten brengen. Loune zette zijn kom neer en leunde voorover met zijn vuisten op tafel, fronsend naar de kaart. Er waren kleine rode driehoekjes met papieren vlaggetjes over verspreid, om Seanchaanse troepenbewegingen aan te geven, en rode sterren voor troepen die op hun plaats bleven. Overal op de kaart lagen kleine zwarte schijfjes om aan te geven waar gevochten werd, maar vreemd genoeg geen witte schijven om de vijand aan te duiden. Helemaal geen.

‘De afgelopen week,’ zei Loune, ‘zijn er vier aanzienlijke gevechten geweest en meer dan zestig hinderlagen, opstootjes en plunderingen, sommige vrij aanzienlijk, allemaal verspreid over driehonderd span.’ Dat was bijna de hele kaart. Zijn stem klonk stijfjes. Als hij de keus had, had hij Karede helemaal niets verteld. Maar door die halve stap verschil in rang had hij geen keus. ‘Er moeten zes of acht verschillende legers bij betrokken zijn aan de andere kant. De nacht na het eerste grote gevecht waren er negen grote plundertochten, elk veertig of vijftig span vanaf de plek van de gevechten. En ook geen kleine legers, tenminste niet als je ze als geheel beschouwt, maar we kunnen ze niet vinden, en niemand heeft enig benul waar ze vandaan zijn gekomen. Wie ze ook zijn, ze hebben damane, die Aes Sedai, bij zich, en misschien ook die vervloekte Asha’man. Er zijn mannen opgeblazen door ontploffingen die volgens onze eigen damane niet door de Kracht waren veroorzaakt.’

Karede nipte van zijn kaf. Die man dacht niet na. Als de vijand Aes Sedai en Asha’man had, konden ze dat wat ze Reizen noemden gebruiken om binnen één stap zo ver te komen als ze wilden. Maar als ze dat konden, waarom waren ze dan niet naar veiliger oorden gegaan met hun schat? Misschien konden niet alle Aes Sedai en Asha’man Reizen, maar dat riep weer een volgende vraag op. Waarom hadden ze dan niet diegenen gestuurd die dat wel konden? Misschien waren de enige Aes Sedai de damane die waren gestolen uit het Tarasinpaleis. Volgens zeggen wisten zij geen van allen hoe dat Reizen werkte. Dat zou kunnen. ‘Wat zeggen de gevangenen over wie hen gestuurd heeft?’

Lounes lach klonk bitter. ‘Voor je oogloze gevangenen kunt hebben, heb je een oogloze overwinning nodig. Wat wij hebben gehad, is een reeks oogloze verliezen.’

Hij pakte zijn kom op en nam een slok. Zijn stem werd meer ontspannen, alsof hij de kleuren van Karedes wapenrusting vergeten was. Hij was nu gewoon een soldaat die over zijn vak praatte. ‘Gurat dacht dat hij er twee dagen geleden een paar had. Hij raakte vier baanders paarden en vijf baanders voetsoldaten kwijt, bijna tot aan de laatste man. Niet allemaal dood, maar de meeste gewonden zijn zo goed als dood. Doorzeefd met kruisboogpijlen. De meesten waren Taraboners en Amadicianen, maar dat moet niet uitmaken, hè? Ze moeten wel minstens twintigduizend kruisboogschutters hebben gehad om zoveel pijlen af te schieten. Misschien wel dertigduizend. En toch konden ze zich verschuilen voor de morat’raken. Ik weet dat we er een paar gedood hebben – volgens de verslagen, althans – maar ze laten zelfs hun doden niet achter. Sommige stommelingen fluisteren al dat we tegen geesten vechten.’ Hij vond ze misschien stommelingen, maar de vingers van zijn linkerhand haakten zich tot een gebaar om het kwaad af te weren. ‘Ik zal je vertellen wat ik wél weet, Karede. Hun bevelvoerders zijn heel goed. Heel, heel goed. Iedere man die tegenover hen heeft gestaan is overrompeld, overdonderd en verslagen.’

Karede knikte bedachtzaam. Hij had gespeculeerd dat de Witte Toren een van hun beste mensen moest hebben gestuurd om hoogvrouwe Tuon te ontvoeren, maar hij had niet gedacht aan wat de mensen aan deze kant van de oceaan de grote kapiteins noemden. Misschien was Thom Merrilins echte naam Agelmar Jagad of Garet Brin. Hij keek ernaar uit de man te ontmoeten, niet in de laatste plaats om hem te vragen hoe hij had geweten dat ze naar Ebo Dar zou gaan. Hij kon Suroths betrokkenheid verborgen houden, maar misschien deed hij dat ook wel niet. Op de hoogvlakten kon de bondgenoot van vandaag het offer van morgen zijn. Op de Gaardeniers na, was de Doodswachtgarde da’covale van de keizerin zelf, moge ze eeuwig leven, maar zij woonden op de hoogvlakten. ‘Er moet een of ander plan zijn om ze te zoeken en vast te pinnen. Heb jij daar de leiding over?’

‘Nee, het Licht zij dank!’ zei Loune vurig. Hij nam een grote slok kaf, alsof hij wenste dat het brandewijn was. ‘Generaal Chisen komt met zijn hele leger terug door de Malvidepas. Schijnbaar heeft het Tarasinpaleis besloten dat dit belangrijk genoeg was om aanvallen uit Morland of Andor te riskeren, hoewel ik heb gehoord dat geen van beide op dit ogenblik in staat is om wie dan ook aan te vallen. Ik moet hier gewoon wachten tot Chisen aankomt. Dan zal het wel anders gaan, denk ik. Meer dan de helft van Chisens mannen zijn veteranen van thuis.’

Plotseling scheen Loune zich te herinneren met wie hij zat te praten. Zijn gezicht veranderde in donker hout, een hard masker. Het maakte niet uit. Karede was ervan overtuigd dat dit het werk was van Merrilin of hoe hij ook heette. En hij wist waarom de man deed wat hij deed. Onder andere omstandigheden zou hij Loune zijn overdenkingen hebben verteld, maar de hoogvrouwe zou pas veilig zijn als ze weer in het Tarasinpaleis was, onder degenen die haar gezicht kenden. Als de man hem niet geloofde op het belangrijkste punt, dat ze de hoogvrouwe was, had hij haar voor niets in nog meer gevaar gebracht.

‘Dank je voor de kaf,’ zei hij, en zette de kom neer. Hij pakte zijn helm en handschoenen. ‘Moge het Licht je veilig bewaren, Loune. We ontmoeten elkaar op een dag in Seandar.’

‘Moge het Licht je veilig bewaren, Karede,’ zei Loune even later, duidelijk verbaasd over het beleefde afscheid. ‘We ontmoeten elkaar op een dag in Seandar.’ De man had zijn kaf met hem gedeeld, en Karede had geen ruzie met hem. Waarom was hij dan verbaasd? Karede sprak pas tegen Musenge toen ze het kamp uit waren gereden, met de Ogier Gaardeniers te voet een stukje voor de menselijke gardisten uit. Hartha liep aan Karedes andere zijde, met zijn lange bijl op zijn schouder, zijn hoofd bijna even hoog als dat van hen. ‘We gaan naar het noordoosten,’ zei hij, ‘naar de Malvidepas.’ Als hij zich de kaarten goed herinnerde – en hij vergat maar zelden een kaart waar hij meer dan een korte blik op had geworpen – konden ze er over vier dagen zijn. ‘Het Licht geve dat we er aankomen vóór de hoogvrouwe.’ Als dat niet lukte, zou de achtervolging doorgaan, helemaal tot Tar Valon als het moest. De gedachte zonder de hoogvrouwe terug te keren, kwam geen ogenblik bij hem op. Als hij haar uit Tar Valon moest halen, zou hij dat doen.

35

Het belang van Dyelin

‘Willen ze een vrijgeleide?’ vroeg Elayne ongelovig. ‘Om Caemlin binnen te komen?’ Buiten de ramen flitste de bliksem en donderde het. Het stortregende in Caemlin. De zon moest allang boven de horizon staan, maar de staande lampen waren aangestoken omdat het halfduister was. De slanke jongeman die voor haar stoel stond, kleurde van schaamte, maar hij bleef haar in de ogen kijken. Hij was eigenlijk weinig meer dan een jongen, zijn gladde wangen waarschijnlijk meer voor de vorm geschoren dan uit noodzaak. Zoals het hoorde droeg Hanselle Renshar, Arathelles kleinzoon, geen zwaard of wapenrusting, maar de deuken van de borstplaatriemen waren nog te zien op zijn groene jas. Een grote vochtige plek op zijn linkerschouder toonde aan waar zijn mantel had gelekt. Vreemd, de dingen die je op dit soort ogenblikken opmerkte. ‘Er is mij opgedragen erom te vragen, Vrouwe,’ zei hij kalm.

Dyelin, haar armen over haar borst gevouwen, gromde zuur. Ze keek bijna boos. Vrouw Harfor, zoals altijd keurig in haar rode tabberd met de smetteloze witte leeuw op haar indrukwekkende boezem, snoof hoorbaar. Hanselle kleurde weer. Ze waren in Elaynes kleinere zitkamer, waar een vuurtje in de marmeren haard het grootste deel van de ochtendkilte wegnam en lampolie de geur van rozen verspreidde. Ze wenste dat Birgitte hier was. Elayne kon uit de milde ergernis die door de binding vloeide afleiden dat ze bezig was met verslagen. Haar ergernis was niet groot genoeg om te duiden op iets dringenders.

De aankomst van Luan en de anderen bij de stad twee dagen geleden, met hun zestigduizend wapenlieden, had voor meer dan een beetje opwinding gezorgd, en voor spontane feestjes van burgers in de straten zodra duidelijk was dat ze niet van plan waren de kampen te betrekken die waren achtergelaten toen Jarid Sarand vertrok. Hij had mannen meegenomen van Huizen die nu aan Elaynes kant stonden, hoewel ze dat nog niet konden weten. Het Licht alleen wist hoeveel problemen die verdraaide man zou veroorzaken. Maar Hanselles boodschap wierp een nieuw licht op het gigantische kamp een span ten zuiden van Laag Caemlin. Als Arathelle, Luan en de anderen wisten dat de stad vanuit Tyr en Illian werd bevoorraad via Poorten, en ongetwijfeld wist iedereen in Andor dat inmiddels, dan hadden ze misschien besloten dat een beleg nergens toe zou leiden. Veiligheid was een kwestie van strijdlinies.

Misschien wilden ze verzoeken om Caemlins overgave om een grote aanval te voorkomen. De verklaringen van steun, die door Kinsvrouwen in plaats van ruiters werden vervoerd, waren vanuit Aringil naar de mijndorpen in de Mistbergen verstuurd, of dat zou binnenkort gebeuren. Maar zelfs nu Sumeko en andere Kinsvrouwen vele gewonden heelden, brachten de wapenlieden van Caeren, Anshar en Baryn die niet waren meegenomen door Jarid haar aantallen nog niet in de buurt van de zestigduizend. Kleine groepen wapenlieden begonnen de stad binnen te komen toen bekend raakte dat het veilig was om naar Caemlin te komen, maar nog niet voldoende. Het kon nog wel een week of langer duren voor er grote groepen verschenen. Die hadden de stad gemeden uit angst voor Arymilla’s leger. De uitkomst van een massale aanval stond niet bij voorbaat vast – mannen boven op een muur hadden een aanzienlijk voordeel ten opzichte van degenen die hem probeerden te beklimmen – maar het zou in het beste geval kantje boord zijn, zonder hoop dat er snel meer hulp zou arriveren. Dyelin had nog een bezoek gebracht aan Danine Candraed in het westen, maar de vrouw aarzelde nog steeds. Elayne had negen Huizen terwijl ze er tien nodig had, alles lag in de waagschaal, en Danine kon maar niet beslissen of ze wel of niet voor Trakand moest staan. ‘Waarom willen ze me spreken?’ Ze hield Birgittes ergernis uit haar stem. Birgittes ergernis en die van zichzelf.

Hanselle kleurde nog een keer. Het overkwam hem schijnbaar vaak. Het Licht brande haar, ze hadden echt een jongen gestuurd! ‘Dat hebben ze me niet verteld, Vrouwe. Er is mij alleen opgedragen om een vrijgeleide te vragen.’ Hij aarzelde. ‘Zonder komen ze Caemlin niet binnen, Vrouwe.’

Ze stond op, liep naar haar schrijftafel, pakte een vel glad, wit papier uit de rozenhouten papierkist en doopte een pen in de kristallen inktpot met zilveren dop. Ze schreef in afgeronde letters, zonder haar gebruikelijke zwier. Ze hield het kort en ter zake.

Heer Luan Norwelijn, vrouwe Arathelle Renshar, heer Pelivar Coelan, vrouwe Aemlyn Carand, vrouwe Ellorien Traemane en heer Abelle Pendar kunnen veilig Caemlin binnenkomen en ervan verzekerd zijn dat zij en hun geleide de stad op elk gewenst ogenblik mogen verlaten. Ik zal hen deze middag informeel ontvangen in de Grote Zaal, zoals hun status past. We moeten spreken over de Grenslanders.

Elayne Trakand

Erfdochter van Andor

Hoogzetel van Huis Trakand

Ze probeerde kalm te blijven, maar de stalen penpunt dook bij de laatste letters in het papier. Een vrijgeleide. Ze geleidde wat Kracht en stak een kaars aan, en haar hand trilde toen ze goudgele was op het papier liet druppelen. Ze suggereerden dat ze zou proberen hen met geweld hier te houden. Nee, ze deden meer dan suggereren! Ze zeiden het bijna rechtstreeks! Ze duwde haar zegel, een bloeiende lelie, in de was alsof ze die dwars door de tafel wilde drukken. ‘Hier,’ zei ze, en gaf het papier aan de jongeman. Haar stem was ijzig en ze deed geen pogingen hem warmer te doen klinken. ‘Als ze zich nu nog niet veilig voelen, kunnen ze misschien proberen zich in te bakeren.’ Een donderslag zette een punt achter haar zin. Hij kleurde weer, deze keer duidelijk van boosheid, maar was zo verstandig haar enkel te bedanken terwijl hij het papier opvouwde. Hij stak het zorgvuldig achter zijn jas toen vrouw Harfor hem uitgeleide deed. Ze zou hem persoonlijk tot aan zijn paard begeleiden. Een boodschapper van edelen die zo machtig waren als Luan en de anderen, moest met een zekere mate van eer worden behandeld. Plotseling sloeg Elaynes boosheid om in droefheid. Ze kon niet echt zeggen waar ze bedroefd over was. Haar stemmingen veranderden vaak zonder aanwijsbare reden. Misschien om al diegenen die waren gestorven en al diegenen die dat nog zouden doen. ‘Weet je zéker dat je geen koningin wilt zijn, Dyelin? Luan en die bende zouden meteen voor je staan, en als ik je steun, zullen degenen die voor mij stonden dat ook doen. Het Licht brande me, zelfs Danine zou je waarschijnlijk steunen.’

Dyelin ging zitten en spreidde haar blauwe rokken zorgvuldig voordat ze antwoord gaf. ik weet het héél zeker. Mijn eigen Huis geeft me al voldoende te doen zonder daar heel Andor nog aan toe te voegen. Bovendien vind ik het niet goed als de troon van Huis verandert zonder goede reden, zoals het gebrek aan een erfdochter, of erger nog, een erfdochter die dom of incompetent is, of wreed of inhalig. Jij bent geen van die dingen. Continuïteit biedt stabiliteit, en stabiliteit biedt welvaart.’ Ze knikte; ze had het mooi gezegd. ‘Maar als je was gestorven voor je was teruggekeerd naar Caemlin en je aanspraak had bekendgemaakt, dan zou ik zelf aanspraak hebben gemaakt. De eenvoudige waarheid is echter dat jij een betere koningin zult zijn dan ik. Beter voor Andor. Deels komt dat door je band met de Herrezen Draak.’ Dvelins opgetrokken wenkbrauw nodigde Elayne uit om daarop in te gaan. ‘Maar grotendeels,’ vervolgde ze toen Elayne zweeg, ‘komt het door jezelf. Ik heb je zien opgroeien; toen je vijftien was, wist ik al dat je een goede koningin zou zijn, misschien wel de beste die Andor ooit heeft gehad.’ Elaynes gezicht werd warm en er welden tranen op in haar ogen. Het Licht brande haar stuiterende stemmingen! Alleen wist ze dat ze deze keer haar zwangerschap niet de schuld kon geven. Lof van Dyelin was als lof van haar moeder, nooit met tegenzin gegeven of als het niet verdiend was. Ze had een drukke ochtend, en ze had nu alleen nog maar te maken met Caemlin en het paleis in plaats van heel Andor. Vrouw Harfor meldde dat de verspieders in het paleis van wie vaststond dat ze hadden gerapporteerd aan Arymilla of haar bondgenoten, heel rustig en stil waren geworden, als muizen die vreesden dat er een kat toekeek.

‘We kunnen ze nu veilig ontslaan, Vrouwe,’ zei Reene met veel voldoening. Ze had een even grote hekel aan verspieders in het koninklijk paleis als Elayne, misschien nog wel meer. De erfdochter of koningin wóónde dan misschien in het paleis, maar de huisvrouwe beschouwde het paleis als haar eigendom. ‘Allemaal.’ Verspieders voor anderen waren met rust gelaten, zodat niemand zou vermoeden dat Reene van hen wist.

‘Laat ze allemaal blijven en hou ze in de gaten,’ zei Elayne. ‘Ze zullen waarschijnlijk geld van iemand anders gaan aannemen, en nu weten we wie ze zijn.’ Een verspieder die je kende, kon je ervan weerhouden iets te ontdekken wat hij niet mocht ontdekken, en je kon hem zelf informatie voeren. Dat gold ook voor de ogen-en-oren van Ajahs die vrouw Harfor had ontdekt. De Ajahs hadden geen recht om haar te bespioneren, en als ze hun af en toe wat valse informatie toespeelde, zou het hun eigen schuld zijn als ze daarnaar handelden. Ze kon het niet te vaak doen, want dan zouden ze weten dat hun verspieders waren ontdekt.

‘Zoals u zegt, Vrouwe. De wereld is veranderd, hè?’

‘Ik ben bang van wel, Vrouw Harfor.’

De mollige vrouw knikte bedroefd, maar kwam snel terug op de lopende zaken. ‘Een van de ramen in de Grote Zaal lekt, Vrouwe. Ik zou het zelf hebben opgelost als dat had gekund, maar er zit een barst in het glas, en dat betekent dat we iemand moeten inschakelen...’ De lijst van problemen waarvoor Elayne goedkeuring moest geven ging door, en dan waren er nog al die papieren die ze moest ondertekenen.

Meester Norrij bracht met zijn stoffige stem verslag uit over wagenladingen graan, bonen en handelsgoederen, en kondigde met enige verbazing aan dat het aantal brandstichtingen niet was afgenomen. Er waren die nacht zeventien gebouwen afgebrand. Hij was er zeker van geweest dat het gevangennemen van Arymilla daar een einde aan zou maken, en hij was ontstemd omdat hij het mis had gehad. Hij bracht doodvonnissen op naam van Rhys a’Balaman en Aldred Gomaisen, die ze moest ondertekenen en verzegelen. Huurlingen die overliepen, konden niet anders verwachten als hun nieuwe meesters niet overwonnen. Evard Cordwyn was bij de poort gesneuveld, anders was hij ook tot de galg veroordeeld. Hafeen Bakuvun had een verzoekschrift gestuurd; hij vroeg om een beloning voor zijn daden bij de Far Maddingpoort, maar dat was eenvoudig genoeg te weigeren. De aanwezigheid van de Domanihuurling en zijn mannen had misschien het verschil gemaakt om de poort te behouden tot Dyelin aankwam, maar ze hadden hun werk gedaan, meer niet. ‘De gevangenen praten nog altijd niet, vrees ik,’ zei Norrij, en schoof het geweigerde verzoekschrift terug in zijn leren map. Hij scheen het gevoel te hebben dat als hij dat maar snel genoeg deed, het zou zijn alsof hij het er nooit uit had gehaald. ‘De Aes Sedai-Duistervrienden, bedoel ik, Vrouwe. En de andere twee. Ze praten helemaal niet, behalve in eh... scheldwoorden. Mellar is nog wel de ergste; hij schreeuwt over wat hij van plan is te doen met de vrouwen die hem in hechtenis hebben genomen.’ Deni had haar instructies letterlijk opgevat; de gardevrouwen hadden Mellar behoorlijk in elkaar geslagen, waardoor hij van top tot teen onder de blauwe plekken zat. ‘Maar de Aes Sedai kunnen ook behoorlijk eh... hekelend zijn. Ik vrees dat we hen zullen moeten ondervragen als we iets zinnigs willen ontdekken.’

‘Noem ze geen Aes Sedai,’ snauwde ze. Haar maag draaide zich om toen de woorden ‘Aes Sedai’ en ‘Duistervriend’ in één adem werden uitgesproken. ‘Die vrouwen hebben alle recht opgegeven om Aes Sedai te worden genoemd.’ Ze had zelf hun Grote Serpent-ringen afgenomen en die laten omsmelten. Dat was Egwenes recht, niet dat van haar, en misschien zou ze ervoor worden gestraft, maar ze had zich er niet van kunnen weerhouden. ‘Vraag vrouwe Sylvase om het gebruik van haar secretaris.’ Ze had geen ondervragers onder haar mensen, en volgens Aviendha kon een ongeoefende ondervrager degene die hij zonder succes ondervroeg zelfs doden. Wanneer zou haar zuster op bezoek mogen komen? Licht, ze miste Aviendha. ‘Ik vermoed dat hij allesbehalve een secretaris is.’ De vensters van de zitkamer lichtten op door de bliksem en de glazen voorzetramen rammelden van de daaropvolgende donderklap.

Norrij drukte zijn vingertoppen tegen elkaar, hield de map met de muizen van zijn handen tegen zijn met inkt bevlekte tabberd en keek ernstig. ‘Er zijn maar weinig mensen die een eigen ondervrager hebben, Vrouwe. Het duidt op een eh... donkere kant. Maar ik begrijp dat haar grootvader elke man die belangstelling voor haar toonde wegjoeg tot er niemand meer belangstelling toonde, en dat ze zo goed als een gevangene is, al sinds ze meerderjarig is. Dat zou iedereen een donkere blik op de wereld geven. Ze is mogelijk niet zo eh... betrouwbaar als u zou wensen, Vrouwe.’

‘Denkt u dat u enkele van haar bedienden kunt omkopen om mijn ogen-en-oren te zijn?’ Wat was dat gemakkelijk om te vragen. Verspieders waren een deel van haar leven geworden, evenzeer als steenvoegers of glaszetters.

‘Dat zou moeten lukken, Vrouwe. Ik zal u over een dag of twee meer kunnen vertellen.’ Ooit zou hij vervuld zijn geweest van afschuw bij de gedachte om iets met verspieden te maken te hebben. Maar schijnbaar veranderde alles in de loop der tijd. Zijn handen verschoven over de map, en hij opende hem bijna, ik vrees dat de riolen in het zuiden van de Nieuwe Stad dringend aandacht behoeven.’ Elayne zuchtte. Niet alles veranderde. Het Licht brande haar, zodra ze heel Andor had, zou ze waarschijnlijk nauwelijks meer een uurtje voor zichzelf hebben. Wat wilden Luan en de anderen? Ongeveer halverwege de ochtend verscheen Melfane Dawlish. Ze liet Elayne door Essande en Neris uitkleden zodat ze kon worden gewogen in een grote weegschaal die de vroedvrouw had meegebracht; een dagelijks ritueel. De koperen schaal was bekleed met een deken, het Licht zij dank! De stevige kleine vrouw luisterde naar haar hart door een holle houten buis die ze tegen Elaynes borst en rug hield, duwde haar oogleden open om haar ogen te onderzoeken en rook aan haar adem. Ze liet Elayne plassen, en hield toen de glazen pot op tegen het licht van een staande lamp om het resultaat te bestuderen. Daar rook ze ook aan; ze stak er zelfs een vinger in en stopte die in haar mond! Ook dit was een dagelijks terugkerend ritueel. Elayne wendde haar ogen af en trok haar zijden mantel met geborduurde bloemen om zich heen, maar ze huiverde toch. Deze keer merkte Melfane het op.

‘Sommige ziekten herken ik aan een verandering van de smaak, Vrouwe. Hoe dan ook, er zijn ergere dingen. Mijn zoon Jaem, degene die de weegschaal voor me droeg, zijn eerste betaalde werk was stallen uitmesten. Hij beweerde destijds dat alles wat hij at smaakte naar...’ Haar ronde buik schudde van het lachen. ‘Nou, u kunt het zich wel voorstellen, Vrouwe.’ Dat kon Elayne, en ze was blij dat ze geen last had van misselijkheid. Ze huiverde echter opnieuw. Essande leek kalm, haar handen om haar middel gevouwen terwijl ze goedkeurend naar haar nicht keek, maar Neris keek alsof ze moest overgeven. ‘Jammer dat hij mijn vak niet kan leren, maar niemand zou kruiden kopen van een man. Of een mannelijke vroedvrouw inhuren.’ Melfane lachte bulderend over die belachelijke gedachte. ‘Hij wil leerling worden bij een wapensmid, notabene. Hij is er wat oud voor, maar dat wil hij. Nu dan, zorg ervoor dat u uw kind voorleest.’ Ze betwijfelde Elaynes bewering dat ze een jongen en een meisje ter wereld zou brengen. Daarvoor zou ze eerst hun hartjes moeten horen, en dat zou nog wel een paar weken duren. ‘Dan leert ze uw stem kennen. En laat muzikanten voor haar spelen. Zo leert ze te houden van lezen en muziek. En het helpt ook nog op andere manieren. Maakt het kind slimmer.’

‘Dat zegt u elke keer, Vrouw Dawlish,’ zei Elayne knorrig, ik kan het wel onthouden, hoor. En ik doe het ook.’ Melfane lachte weer, met twinkelende donkere ogen. Ze aanvaardde Elaynes wisselende stemmingen zoals ze regen en bliksem aanvaardde. ‘U zou ervan staan te kijken hoeveel vrouwen denken dat een kind in hun buik niets kan horen, maar ik zie echt het verschil bij kinderen die worden voorgelezen. Mag ik nog even met mijn tante spreken voor ik vertrek, Vrouwe? Ik heb een pastei voor haar meegebracht en wat zalf voor haar gewrichten.’ Essandes gezicht werd rood. Nou, nu haar leugen was onthuld, zou ze wel Heling aanvaarden, en anders wilde Elayne weten waarom niet. Na afloop van het middagmaal bracht Elayne de bedoelingen van Luan en de anderen ter sprake bij Birgitte. Het was een heerlijke maaltijd, en ze at alles op. Melfane had de koks en iedere andere vrouw die in de buurt stond de mantel uitgeveegd om het eentonige voedsel dat ze haar al die tijd hadden voorgezet. Vandaag kreeg ze tot in de perfectie gegrilde vijverforel, koolrolletjes gevuld met kruimige witte schapenkaas, bonen met pijnappelpitten en een smakelijk appeltaartje. Het eten was des te heerlijker omdat er helemaal niets bedorven was. Ze kreeg goede zwarte thee te drinken met munt, waar ze even van schrok voor ze besefte dat het echt munt was. Het enige wat Melfane haar verboden had was wijn, hoeveel water er ook in werd gedaan. Birgitte dronk ook niet meer, hoewel het onmogelijk leek dat dat effect kon worden doorgegeven via de binding. Elayne wees haar daar maar niet op. Birgitte had te veel gedronken om de pijn van het verlies van haar Gaidal te verdoven. Elayne begreep dat, ook al keurde ze het niet goed. Ze kon zich niet voorstellen wat ze zou doen als Rhand overleed.

‘Ik weet het niet,’ zei Birgitte nadat ze het laatste stuk van haar taartje naar binnen had geschrokt, ik schat dat ze zijn gekomen om je om hulp te vragen bij hun optreden tegen de Grenslanders. Het enige wat zeker is, is dat ze hier niet zijn om hun verdomde steun aan jou te verlenen.’

‘Dat denk ik ook.’ Elayne pikte kaaskruimels van haar bord met een natte vinger en stopte ze in haar mond. Ze lustte nog wel zo’n bord eten, maar Melfane had aangekondigd dat ze vast van plan was haar gewichtstoename binnen de perken te houden. Net genoeg en niet te veel. Misschien voelde een koe die werd vetgemest voor de markt zich ook zo. ‘Tenzij ze eisen dat ik Caemlin overgeef.’

‘Dat kan ook altijd nog,’ zei Birgitte, en klonk bijna vrolijk. Volgens de binding was ze allesbehalve vrolijk. ‘We hebben echter nog steeds uitkijkposten in de torens, en Julanya en Keraille zijn aan het werk als wasvrouwen in hun kamp, dus weten we het al voor de eerste man vertrekt als ze iets tegen de stad gaan ondernemen.’ Elayne wenste dat ze niet zo vaak zuchtte. Het Licht brande haar, ze had Arymilla, Naean en Elenia achter slot en grendel, die er zeker niet blij mee waren een bed te moeten delen – ze wist dat ze daar geen pret om moest hebben, maar ze had het wel – en ze had er drie bondgenoten bij, al waren dat niet noodzakelijk de betrouwbaarste. Ze waren in ieder geval onherroepelijk aan haar gebonden. Ze zou een gevoel van triomf moeten hebben.

Die middag kleedden Essande en Sephanie haar in donkergroene zijde met smaragdgroene banden op de rokken en een zilveren borduurrand langs de zoom, boezem en mouwen. Ze droeg haar Grote Serpent-ring en een grote zilveren pin met blauwe brandverf, waarin de vorm van Trakands Sluitsteen was vrijgelaten. Die pin maakte haar somber. Binnen het Huis werd gezegd dat Trakand de sluitsteen was die Andor bijeenhield. Ze had het er tot nu toe niet erg goed van afgebracht.

Zij en Birgitte lazen om beurten hardop voor aan haar kinderen. Uit geschiedenissen, natuurlijk; als Melfane gelijk had, wilde ze hun geen domme verhaaltjes voorlezen. Het was droge kost. Een mollige man in rood met wit speelde op de fluit, terwijl een slanke vrouw in livrei levendige, vrolijke deuntjes op de twaalfsnarige hanou speelde. Tenminste, wanneer ze niet werden overstemd door donderklappen. Barden groeiden niet aan de bomen, en Birgitte had niet geweten of ze wel iemand van buiten het paleis bij Elayne in de buurt wilde hebben. Maar vrouw Harfor had enkele beroemde muzikanten gevonden, die maar al te graag gebruikmaakten van de kans een livrei te dragen. Ze werden aanzienlijk beter betaald in het paleis dan in een gelagkamer, en hun kleding kregen ze erbij. Elayne overwoog een speelman in te huren, maar dat deed haar denken aan Thom. Leefde hij nog wel? Ze kon alleen maar bidden. Het Licht geve dat hij nog leefde. Alstublieft.

Vrouw Harfor kondigde aan dat Luan, Arathelle en de anderen waren aangekomen, en Elayne zette de coronet van de erfdochter op; een eenvoudige gouden ring met een gouden roos omgeven door doorns op haar voorhoofd. Caseille, samen met acht gardevrouwen, liep achter haar, Birgitte en Essande aan toen ze haar vertrekken verlieten, hun laarzen luid bonzend op de vloer. Negen gardevrouwen waren gestorven toen ze werd gered van de Duistervrienden, en dat leek de band tussen de andere nog sterker te hebben gemaakt. Ze verdwaalden twee keer onderweg naar de Grote Zaal, maar niemand zei er iets over. Wat stelden verschuivende gangen nog voor als je tegenover vuur en bliksems had gestaan die waren gemaakt met de Kracht? De grote gebogen deuren van de Grote Zaal, aan beide zijden besneden met grote leeuwen, stonden open, en Caseille bleef er met de gardevrouwen voor staan terwijl zij, Birgitte en Essande naar binnen gingen.

De hoge vensters waren donker door de regen, behalve als het bliksemde, maar de staande spiegellampen tegen de muren en rond de witte pilaren die in rijen langs de zijkanten van de ruimte stonden, waren allemaal aangestoken. Er klonk een luid en aanhoudend plong-plong-plong in de grote ruimte, van druppels die in een eenvoudige houten emmer onder een van de gekleurde vensters in de zoldering twintig pas boven hen vielen. Een van de witte leeuwen glinsterde door waterdruppels langs een barst, nabij taferelen van veldslagen en de gezichten van de eerste koninginnen van Andor. Zoals altijd in deze zaal voelde Elayne die vrouwen haar beoordelen terwijl ze over de rood met witte vloertegels liep. Ze hadden Andor opgebouwd dankzij hun scherpe geest en het bloed van hun zonen en echtgenoten, waren begonnen met één stad en hadden een sterke natie gevormd vanuit de puinhopen van Artur Haviksvleugels rijk. Ze hadden het recht elke vrouw die op de Leeuwentroon zat te beoordelen. Ze vermoedde dat hun gezichten daar waren aangebracht zodat elke koningin het gevoel zou hebben dat haar daden door de geschiedenis werden gewogen.

De troon zelf stond op een witmarmeren verhoging aan het uiteinde van de ruimte, besneden en verguld en gemaakt voor een vrouw, maar groot op de poten met leeuwenklauwen. De witte leeuw op de hoge rug, van maanstenen in een achtergrond van glanzende robijnen, zou boven het hoofd van de langste vrouw uitsteken als ze op de troon zat. Dyelin stond al aan de voet van de trap naar de verhoging, en keek toe terwijl Sylvase sprak met Conail en Catalyn terwijl Branlet en Perival aandachtig luisterden. Perival haalde zijn vingers door zijn haren en knikte. Twijfelde Dyelin ook aan Sylvase? Lir en Karind stonden een eindje van de anderen vandaan, en ook bij elkaar uit de buurt. Ze keken niet eens naar elkaar. Aangezien ze bondgenoten waren geweest tegen Elayne, wilden ze niet dat ze dacht dat ze dat nog steeds waren. Essande ging bij de bedienden in de livrei van de acht andere Huizen staan, die zich hadden verzameld om een tafel met hoge zilveren kannen wijn en thee. Dat betekende informeel in deze context. Elk van hen had één eigen bediende bij zich. Voor een formele bijeenkomst zou Elayne alle bedienden hebben geleverd, en zou de Grote Zaal gevuld zijn geweest met alle edelen in Caemlin en alle edelen uit het kamp buiten Caemlin. ‘Ellorien kan soms uitdagend zijn, Elayne,’ zei Dyelin voor ongeveer de vijfde keer nadat ze over het verzoek tot vrijgeleide had gehoord. Haar gezicht stond koel en kalm, maar ze moest haar zenuwen voelen. Haar handen streken onnodig over haar met goud geborduurde rokken.

‘Ik laat me niet door haar uitdagen,’ antwoordde Elayne. ‘En dat zouden jullie ook niet moeten doen. Ik bedoel jou, Conail, en jou, Lir.’ Conail, in blauw met gouden borduursel, kleurde al even snel als Hanselle. Hij had ruziegemaakt met een huurling die naar zijn mening laatdunkend over Elayne had gesproken, en had de man bijna vermoord. Het was maar goed voor hem dat de andere man als eerste zijn zwaard had getrokken. Zelfs huurlingen verdienden gerechtigheid, en Andor was Tyr niet, waar edelen ongestraft burgers konden vermoorden. Nou, voordat Rhand zoveel van hun wetten had veranderd. Het Licht brande hem, waarom sprong hij zo heen en weer?

‘Ik heb voor je gestaan, Elayne, en dat betekent dat ik je altijd verdedig,’ zei Lir soepel. Hij was het toonbeeld van een zelfverzekerde hoveling in zijn groene zijde met zilveren borduursel en de zilveren gevleugelde hamer van Huis Baryn op zijn kraag, maar hij was veel te gladjes, die Lir. ‘Maar ik zal mijn temperament in bedwang houden, wat Ellorien ook zegt.’ De binding werd overspoeld met minachting. Lir had drie keer met huurlingen gevochten om te laten zien hoe trouw hij was aan Elayne. Binnen twee dagen. De man was ongetwijfeld zélf op zoek gegaan naar gevechten om dat voor elkaar te krijgen. ‘Als zij probeert ons uit te lokken, waarom moeten wij dan op onze tong bijten?’ wilde Catalyn weten. Haar rode gewaad, met brede gouden banden langs de zomen en polsen geborduurd, paste niet bij haar huidskleur, vooral niet nu haar mollige wangen rood waren van woede. Ze had haar kin geheven. Misschien droeg ze die grote gebrandverfde pin met de blauwe beer van Haevin zodat ze haar kin hoog zou moeten houden en langs haar neus op iedereen neer kon kijken, ik heb me nog nooit door iemand laten porren en diegene dan ongeschonden laren weglopen.’

‘Een os reageert als de boer hem een por geeft, en doet wat de boer wil,’ zei Dyelin droog. ‘En jij doet wat Ellorien wil als je ingaat op haar gepor.’ Catalyns wangen bleven rood, maar nu ongetwijfeld van schaamte.

Reene Harfor verscheen in de deuropening. ‘Mijne Vrouwes,’ zei ze luid, haar stem weerkaatsend door de bijna lege ruimte. ‘Heren.’ Dit was informeel, wanneer twee partijen elkaar ontmoetten en niemand wist hoe ver ze uit elkaar stonden. Vrouw Harfor kondigde de nieuw aangekomen heren en vrouwes in strikte volgorde van rang aan, hoewel er tussen de Huizen die hier verzameld waren niet veel verschil zat. Luan Norwelijn, met een hard gezicht en meer grijze haren dan de vorige keer toen Elayne hem had gezien, zijn blauwe jas onversierd op Norwelijns zilveren zalm op de hoge kraag na. Arathelle Renshar, haar gezicht gerimpeld en haar bruine haar bijna helemaal grijs, in een rood rijgewaad dat druk was versierd met goud en een grote pin met een robijn en de drie gouden honden. Pelivar Coelan, lang en slank, zijn donkere haar zo ver terugwijkend dat hij er bijna uitzag alsof hij de voorzijde van zijn hoofd had geschoren als een Cairhienin, in blauw met zilveren borduursel en twee rozen op zijn kraag; de rozen van Coelan. Aemlyn Carand, mollig in grijze zijde met de drie gouden pijlen over haar mouwen en zo druk aangebracht op haar boezem dat ze eruitzag als een volle pijlkoker. Ellorien Traemane, minder mollig dan Elayne zich haar herinnerde maar toch knap in blauwe zijde met groene strepen en geborduurd met witte herten met gouden geweien; het witte hert van Traemane. Abelle Pendar, zijn hoekige gezicht streng onder zijn grijze haar, in donkergrijs met de drie gouden sterren op zijn kraag. Ze liepen samen de Grote Zaal door, gevolgd door hun bedienden, maar niet gegroepeerd zoals aangekondigd.

Ellorien en Abelle liepen met Luan mee, Pelivar en Aemlyn met Arathelle, twee pas tussen de groepen in. Aha. Ze vroegen als één om een vrijgeleide, maar ze waren niet één. Dat maakte een eis om overgave iets minder waarschijnlijk. Zelfs openlijke vijanden konden soms samenwerken. Hun gespleten rokken en strakke broeken glansden vochtig. De beste mantel kon je nog niet helemaal drooghouden in zulke stortregen. Ze zouden niet in opperbeste stemming zijn. ‘Wees welkom,’ zei ze toen hun bedienden wegliepen naar de andere. ‘Wilt u wijn of thee? De wijn is warm en gekruid. Het is nogal een winterse dag voor de lente.’

Luan deed zijn mond open, maar Ellorien sprak als eerste. ‘Je zit tenminste niet op de troon.’ Haar gezicht leek wel uit marmer gehouwen, en ook haar stem klonk zo hard en koud als marmer. ‘Ik had dat namelijk al half verwacht.’ Boven hen rolde de donder. Luan keek gepijnigd. Arathelle rolde met haar ogen alsof ze zoiets maar al te vaak eerder had gehoord. Lir verschoof, maar Elayne keek hem strak aan en hij maakte een kleine, verontschuldigende buiging, ik heb geen recht om op de troon te zitten, Ellorien,’ antwoordde ze kalm. Licht, laat haar stemming nu aanhouden. ‘Nog niet.’ Dat klonk ongewild een beetje bijtend. Misschien was ze toch niet zo kalm als ze had gewenst.

Ellorien sneerde. ‘Als je wacht tot Danine je tiende wordt, kun je lang wachten. Danine heeft tijdens de laatste Opvolging haar landhuizen bezocht. Ze heeft zich nog nooit voor iemand uitgesproken.’ Elayne glimlachte, maar met moeite. Een Opvolging vond plaats wanneer een Huis een ander Huis opvolgde op de troon. ‘Ik wil graag thee.’

Ellorien knipperde met haar ogen, maar het zette de anderen ertoe aan te zeggen wat zij wilden gebruiken. Alleen Elayne, Birgitte, Branlet en Perival namen thee. Iedereen rook aan de kommen, of het nu zilveren wijnkommen waren of porseleinen theekommen, alvorens een slok te nemen. Elayne voelde zich niet beledigd. Voedsel en wijn konden nog goed zijn in de keukens, maar al bedorven als ze op tafel werden gezet. Je kon nooit voorspellen wat er zou bederven. De thee had een lichte gembersmaak, maar niet voldoende om de smaak van goede zwarte thee uit Tremalkin te overstemmen. ‘Ik zie dat je het meeste van je steun hebt verzameld onder kinderen en wat Arymilla heeft overgelaten,’ zei Ellorien. Catalyn werd zo rood als haar gewaad en Branlet rechtte boos zijn rug, tot Perival een hand op zijn arm legde en zijn hoofd schudde. Perival was een standvastige jongen, slim voor zijn leeftijd. Lir kon zich deze keer inhouden, maar Conail wilde iets scherps zeggen voor hij door een strenge blik van Elayne zijn kaken op elkaar klapte. Karind weerspiegelde alleen maar onbeweeglijk Elloriens hatelijke blik. Karind was niet erg intelligent, maar er was maar weinig wat haar van haar stuk bracht.

‘Je moet een reden hebben gehad om om deze ontmoeting te vragen,’ zei Elayne. ‘Als het alleen was om beledigingen te uiten...’ Ze liet haar woorden wegsterven. Ze had haar eigen redenen om deze ontmoeting te willen. Als ze haar hadden gevraagd om naar hen toe te komen, had ze dat gedaan. Zónder om een vrijgeleide te vragen. Ze voelde een steek van woede door de binding komen en nam haar eigen woede in een stevige houdgreep. Birgitte wierp een blik als een dolk op Ellorien. Als ze begonnen elkaars woede te versterken... Daar wilde ze niet eens over nadenken, niet hier, niet nu. Ellorien deed haar mond weer open, maar deze keer onderbrak Luan haar. ‘We zijn gekomen om te vragen om een wapenstilstand, Elayne.’ Een bliksemschicht verlichtte de noordelijke vensters en die in de zoldering, maar de tijd tot aan de donderklap wees erop dat het onweer een eind verderop was.

‘Een wapenstilstand? Zijn we dan in oorlog, Luan? Heeft iemand over wie ik niet gehoord heb aanspraak gemaakt op de troon?’ Zes paar ogen gingen naar Dyelin, die gromde.

‘Stommelingen. Ik heb het jullie keer op keer verteld, maar jullie wilden me niet geloven. Misschien geloven jullie dit. Toen Sylvase, Karind en Lir hun verklaringen van steun verstuurden, heb ik dat ook gedaan. Taravin staat voor Trakand, en heel Andor zal het binnenkort weten.’

Ellorien kleurde boos en kreeg het voor elkaar er toch nog kil uit te zien.

Aemlyn nam een grote slok en keek nadenkend. Arathelle liet iets van teleurstelling op haar gezicht zien voordat het weer veranderde in een masker, bijna even hard als dat van Ellorien. ‘Dat kan wel zijn,’ zei Luan, ‘maar we willen toch... als het geen wapenstilstand is, dan een tijdelijke overeenkomst.’ Hij nam een slokje wijn en schudde bedroefd zijn hoofd. ‘Zelfs als we alle manschappen verzamelen die we kunnen, zullen we toch moeite hebben om de Grenslanders te verslaan, maar als we niet samenwerken, hakken ze Andor in stukken. Eerlijk gezegd ben ik verbaasd dat ze nog zo lang zijn gebleven waar ze zijn. Hun mannen moeten inmiddels goed uitgerust zijn, zelfs na een mars van duizend roede.’ De zuidelijke vensters werden helder verlicht door bliksem, en er klonk zo’n harde donderklap dat de ruiten ervan rammelden. Die was wel dichtbij.

‘Ik had zelf verwacht dat ze inmiddels wel in Morland zouden zijn,’ zei Elayne. ‘Maar ik denk dat ze op één plek blijven omdat ze bang zijn een oorlog te beginnen als ze te dicht bij Caemlin komen. Ze schijnen een manier te willen vinden om naar Morland te komen via plattelandswegen. En je weet hoe die eraan toe zijn in deze tijd van het jaar. Ze willen geen oorlog met ons. Toen ik ze toestemming gaf om door Andor te reizen, zeiden ze me dat ze zochten naar de Herrezen Draak.’

Ellorien sputterde en er hadden eigenlijk ijsblokjes uit haar mond moeten komen. ‘Toen je wat? Je zegt dat je geen recht hebt om op de troon te zitten – nog niet – maar dan matig je je wel het recht aan van...!’

‘Van een Aes Sedai, Ellorien.’ Elayne stak een hand op zodat ze het Grote Serpent om haar ringvinger niet konden missen. Haar stem was ijzig, hoewel ze dat niet wilde, ik heb niet gesproken als de erfdochter of zelfs de Hoogzetel van Huis Trakand. Ik heb gesproken als Elayne Sedai van de Groene Ajah. En zelfs als ik dat niet had gedaan, zouden ze toch wel zijn gekomen. Hun proviand en diervoeder begonnen op te raken. Als ik had geprobeerd ze tegen te houden, als iemand had geprobeerd ze tegen te houden, dan zóu er oorlog van zijn gekomen. Ze zijn vastbesloten de Herrezen Draak te vinden. Het zou een oorlog zijn geworden waarin Andor weinig kans had. Je spreekt over samenwerken, Luan? Verzamel alle manschappen in Andor, dan zouden we bijna evenveel mensen hebben als zij, maar twee van de drie aan onze kant zouden mannen zijn die wel kunnen omgaan met een hellebaard of speer maar de meeste tijd achter de ploeg doorbrengen. Al hun mannen zijn geoefende wapenlieden die er niet voor terugdeinzen tegen Trolloks te vechten. In plaats van een oorlog die Andor een generatie lang in bloed zou onderdompelen of te gronde richten, steken de Grenslanders nu vredig ons land over. Ik laat ze in de gaten houden. Ze betalen voor de proviand en diervoeders die ze nodig hebben, en ze betalen goed.’ Op een andere dag, met andere toehoorders, zou ze daarom hebben gelachen. Andoraanse boeren zouden de Duistere zelf nog hoge prijzen berekenen. ‘Het ergste wat ze hebben gedaan, is een paar paardendieven afranselen die eigenlijk hadden moeten worden overgedragen aan een magistraat, maar dat kan ik de Grenslanders niet kwalijk nemen. Zeg eens, Ellorien. Wat zou jij anders hebben gedaan, en hoe?’

Ellorien knipperde met haar ogen, ijzig nors, snoof toen minachtend en nam een slok van haar wijn.

‘En wat ben je van plan met die Zwarte Toren?’ vroeg Abelle zachtjes. ‘Ik... vermoed dat je ook voor hen een plan hebt.’ Vermoedde hij ook haar andere reden om de Grenslanders door Andor te laten reizen? Dat mocht, zolang hij die maar niet uitsprak. Zolang hij zweeg, leken haar motieven volledig ten gunste van Andor te zijn. Dat was hypocriet, ze kon het niet ontkennen, maar ook realistisch. Ze had de waarheid verteld over haar andere redenen, maar deze kon haar schaden als hij hardop werd uitgesproken. Ze had nog één Huis nodig, en het zag ernaar uit dat het Candraed zou moeten worden, maar Danine zou er nooit mee instemmen als ze dacht dat Elayne haar daartoe probeerde te dwingen.

‘Niets,’ zei ze hem. ‘Ik stuur regelmatig gardisten om rond het terrein van de Zwarte Toren te rijden en ze eraan te herinneren dat ze in Andor zijn en onderworpen aan de wetten van Andor, maar verder kan ik niet meer doen als wanneer de Witte Toren in Caemlin stond.’

Ze keken haar lange tijd aan, alle zes zonder met hun ogen te knipperen.

‘Pendar staat voor Trakand,’ zei Abelle plotseling. Meteen erachteraan zei Luan: ‘Norwelijn staat voor Trakand.’ Boven hen knalde de bliksem en scheen helder door de gekleurde vensters in de zoldering. Elayne moest moeite doen om niet te wankelen. Birgittes gezicht stond uitgestreken, maar er kwam stomme verbazing door de binding. Het was gedaan. Ze had er elf en de troon was van haar.

‘Hoe meer er voor haar staan, hoe beter het is voor Andor.’ Dyelin klonk zelf ook een beetje verdwaasd. ‘Sta samen met mij voor Trakand.’

Er was nog een stilte, langer deze keer, vol uitgewisselde blikken, maar toen, een voor een, kondigden Arathelle, Pelivar en Aemlyn aan dat hun Huizen Trakand steunden. Maar ze deden het voor Dyelin. Elayne zou dat moeten onthouden. Misschien kon ze in de loop der tijd hun trouw winnen, maar voor het ogenblik steunden ze haar vanwege Dyelin.

‘Ze heeft de troon,’ zei Ellorien, koud als altijd. ‘De rest is dons en veren.’

Elayne probeerde haar stem warm te laten klinken. ‘Wil je vanavond het avondmaal met ons gebruiken, Ellorien? Blijf tenminste tot de regen ophoudt.’

‘Ik heb mijn eigen koks,’ antwoordde Ellorien, en draaide zich om naar de deuren. Haar bediende rende naar haar toe om haar kom aan te pakken en die op tafel te zetten. ‘Zodra het ophoudt met regenen ga ik naar Sheldyn. Ik ben al te lang weggeweest.’

‘Tarmon Gai’don nadert, Ellorien,’ zei Elayne. ‘Je zult dan niet op je landgoederen kunnen blijven.’

Ellorien bleef staan en keek over haar schouder. ‘Als Tarmon Gai’don komt, rijdt Traemane voor de Laatste Slag, en wij rijden achter de leeuw van Andor.’ Het donderde terwijl ze de Grote Zaal uit beende met haar bediende op haar hielen.

‘Willen jullie me allemaal vergezellen naar mijn vertrekken?’ vroeg Elayne aan de anderen. Achter de leeuw van Andor, maar geen woord over Elayne Trakand. Bijna de helft van haar steun was op de een of andere manier twijfelachtig; Jarid Sarand was nog steeds op pad met een niet onaanzienlijke troepenmacht, en ze zou uiteindelijk problemen krijgen met Ellorien. Zo ging het nooit in verhalen. In verhalen was alles aan het eind altijd netjes afgerond. Het echte leven was veel... rommeliger. Toch had ze eindelijk de troon. De kroning moest nog plaatsvinden, maar dat was alleen nog maar een formaliteit. Terwijl ze de stoet voorging, de Grote Zaal uit, kletsend met Luan en Pelivar, rolde de donder boven hen als trommels die de mars naar Tarmon Gai’don sloegen. Hoe lang nog voor Andors banieren moesten marcheren naar de Laatste Slag?

36

Onder een eik

De zon stond ver boven de bergen toen Karede tussen de bomen door naar de zogenaamde Malvidepas reed, misschien twee roede verderop. De vijf span brede spleet in de bergen herbergde de weg van Ebo Dar naar Lugard, een span ten zuiden van hem. Nog een eind voor de pas zou hij echter het kamp aantreffen dat Ajimbura voor hem had gevonden. Ajimbura was niet zo dom geweest om het kamp binnen te gaan, dus wist Karede nog niet of hij voor niets een dodelijke valstrik binnenreed. Nee, niet voor niets. Voor hoogvrouwe Tuon. Elke Doodswachtgardist was bereid om voor haar te sterven. Hun eer was plicht, en plicht betekende vaak de dood. Aan de hemel waren enkel pluizige witte wolken te zien, die niet dreigden met regen. Hij had altijd gehoopt dat hij in het zonlicht zou sterven.

Hij had maar een kleine groep bij zich, en Ajimbura op zijn kastanjebruine paard met witte sokken om de weg te wijzen, natuurlijk. De pezige kleine man had zijn met wit doorschoten rode vlecht afgeknipt, een bewijs van zijn grote toewijding. De heuvelstammen namen die vlechten mee als trofeeën van degenen die ze doodden in hun eindeloze vetes, en het was een schande in de ogen van alle stammen en families om zonder vlecht te worden gezien, alsof je toegaf dat je een lafaard was. Die toewijding was gericht op Karede in plaats van de hoogvrouwe of de Kristallen Troon, maar Karedes eigen toewijding was zodanig dat het op hetzelfde neerkwam. Twee gardisten reden achter Karede aan, hun rood-met-groene wapenrusting gepoetst tot die glom, net als die van hemzelf. Hartha en twee Gaardeniers beenden mee, met hun bijlen met lange stelen over hun schouders, en hielden met gemak de paarden bij. Hun wapenrusting glansde ook. Melitene, de der’sul’dam van de hoogvrouwe, met haar lange grijzende haar vandaag samengebonden met een felrood lint, zat op een grijze merrie die haar benen hoog optilde, en het zilveren snoer van een a’dam verbond haar linkerpols met Mylens hals. Ze hadden weinig kunnen doen om die twee er nog indrukwekkender uit te laten zien, maar de a’dam en Melitenes blauwe gewaad, de rode vlakken op de rokken en boezem voorzien van gevorkte zilveren bliksems zouden wel aandacht trekken. In dat geheel zou niemand Ajimbura moeten opmerken. De anderen waren achtergebleven bij Musenge, voor het geval het echt een dodelijke val was. Hij had overwogen een andere damane dan Mylen mee te nemen. De kleine vrouw met het gezicht waar hij nooit een leeftijd aan kon verbinden, sprong bijna gretig in het zadel bij het vooruitzicht dat ze de hoogvrouwe misschien weer zou zien. Ze had zichzelf niet goed in de hand. Toch kon zij niets doen zonder Melitene, en ze was nutteloos als wapen, iets waarover ze sip had gekeken toen hij de der’sul’dam erop wees. Ze had getroost moeten worden; haar sul’dam had haar geaaid en haar gezegd wat een mooie hemellichten ze maakte, hoe goed ze was in Heling. Karede moest rillen als hij daaraan dacht. Het leek iets wonderbaarlijks, wonden die zich binnen enkele tellen heelden, maar hij dacht dat hij wel halfdood moest zijn voor hij zich door iemand zou laten aanraken met de Kracht. En toch, als het zijn vrouw Kalia had kunnen redden... Nee, de wapens waren bij Musenge achtergelaten. Als er vandaag strijd moest worden geleverd, zou het een ander soort strijd zijn.

Het eerste vogelgezang dat hij hoorde leek niet anders dan alle andere geluiden die hij die ochtend had gehoord, maar het werd een stuk verderop herhaald, en toen nog eens. Telkens maar één vogelroep. Hij zag een man boven in een hoge eik zitten met een kruisboog, die hem met het wapen volgde. Hij was niet gemakkelijk te zien; zijn borstplaat en open helm waren dofgroen geverfd en gingen op in het loof van de bomen. Een stuk rode doek om zijn linkerarm hielp echter. Als hij echt onzichtbaar wilde zijn, had hij dat af moeten doen. Karede gebaarde naar Ajimbura en de pezige kleine man grijnsde naar hem, als een wijze, blauwogige rat, voordat hij zijn kastanjebruine paard inhield tot hij achter de gardisten reed. Hij had vandaag zijn lange mes onder zijn jas verstopt. Hij zou moeten kunnen doorgaan voor een bediende.

Kort daarop reed Karede het kamp zelf binnen. Er stonden geen tenten of andere onderkomens, maar er waren geordende piketlijnen aangelegd en hij zag nog meer mannen in groene borstplaten. Ze keken de groep na die langsreed, maar er stonden maar weinig mannen overeind, en nog minder met een kruisboog in hun handen. Een groot aantal van hen lag te slapen, ongetwijfeld moe van het vele rijden ’s nachts. Dus die vogelroep had hun verteld dat hij geen gevaar vormde. Ze zagen eruit als geoefende soldaten, maar dat had hij ook verwacht. Wat hij niet had verwacht, was hoe weinig het er waren. O, er konden er nog wat tussen de bomen verscholen zitten, maar er waren vast niet meer dan zeven- of achtduizend man in het kamp, veel te weinig om de aanvallen uit te voeren die Loune had beschreven. Hij voelde een plotselinge druk op zijn borst. Waar was de rest? De hoogvrouwe kon bij een van de andere groepen zijn. Hij hoopte dat Ajimbura de mannen telde.

Voordat hij ver was gekomen, kwam er een kleine man op een groot gespikkeld paard naar hem toe en hield in. Hij moest wel stoppen, anders was hij tegen de man op gebotst. De voorste helft van zijn hoofd was geschoren en leek wel gepoederd. Hij was echter geen pauw. Zijn donkere jas was misschien van zijde, maar hij droeg dezelfde dofgroene borstplaat als de gewone soldaten. Zijn ogen stonden hard en uitdrukkingsloos terwijl hij zijn blik liet gaan over Melitene, Mylen en de Ogier. Zijn gezichtsuitdrukking veranderde niet toen hij weer naar Karede keek. ‘Heer Mart heeft ons die wapenrusting beschreven,’ zei hij in een tongval die nog sneller en afgemetener was dan die van de Altaranen. ‘Waaraan hebben wij de eer te danken van een bezoekje van de Doodswachtgarde?’ Heer Mart? Wie onder het Licht was heer Mart? ‘Furyk Karede,’ zei Karede. ik wil spreken met de man die zich Thom Merrilin noemt.’

‘Talmanes Delovinde,’ zei de man, toen hij zijn manieren had hervonden. ‘U wilt Thom spreken? Nou, daar zie ik geen kwaad in. Ik zal u naar hem toe brengen.’

Karede stuurde Aldazar achter Delovinde aan. De man had niet de overbodige opmerking gemaakt dat hij en de anderen niet meer zouden mogen vertrekken om de locatie van het leger door te geven. Hij had nog wel wat manieren. Tenminste, ze zouden niet mogen vertrekken behalve als Karedes waanzinnige plan werkte. Musenge had hem één op tien kans gegeven dat het zou lukken, één op vijf dat hij het zou overleven. Persoonlijk dacht hij dat de kansen er nog slechter voor stonden, maar hij moest het proberen. En Merrilins aanwezigheid duidde erop dat ook de hoogvrouwe hier kon zijn.

Delovinde steeg af bij een vreemd huiselijk tafereel tussen de bomen, mensen op kampkrukken of dekens rond een vuurtje onder een grote eik, waar een ketel boven het vuur hing. Karede steeg af en gebaarde de gardisten en Ajimbura dat ze ook moesten afstijgen. Melitene en Mylen bleven op hun paarden zitten zodat ze over iedereen heen konden kijken. Vrouw Anan, die ooit de herberg had geleid waar hij in Ebo Dar had overnacht, zat nota bene op een van de driepotige krukken een boek te lezen. Ze droeg niet langer van die onthullende gewaden waar hij graag naar had gekeken, maar ze had nog wel haar strakke halssnoer met dat kleine, met edelstenen bezette mes op haar indrukwekkende boezem hangen. Ze sloeg haar boek dicht en knikte naar hem alsof hij was teruggekeerd naar De Zwerfster na slechts een paar uur weg te zijn geweest. Haar hazelnoot-kleurige ogen stonden gereserveerd. Misschien was het plan nog ingewikkelder dan de Zoeker Mor had gedacht. Een lange, slanke man met grijs haar en een snor bijna even lang als die van Hartha zat met gekruiste benen op een gestreepte deken. Hij speelde Steen met een slanke vrouw die haar haren in vele vlechten met kralen droeg. Hij trok een wenkbrauw op naar Karede, schudde zijn hoofd en keek weer naar het spelbord. Zij wierp een blik van pure haat op Karede en degenen achter hem. Een tanige oude kerel met lang wit haar lag op een andere deken, samen met een opmerkelijk lelijk jongetje, en speelde een of ander spel op een stuk rode doek met een spinnenweb van zwarte lijnen erop. Ze gingen rechtop zitten. De jongen keek belangstellend naar de Ogier, de man met een uitgestoken hand alsof hij naar een mes onder zijn jas wilde reiken. Een gevaarlijk man, en behoedzaam. Misschien was dat Merrilin. Twee mannen en twee vrouwen hadden op krukken met elkaar zitten praten toen Karede aankwam. Toen hij afsteeg was er een vrouw met een streng gezicht opgestaan en had haar blauwe ogen bijna uitdagend op die van hem gericht. Ze droeg een zwaard aan een brede leren riem over haar borst, zoals sommige zeelieden deden. Haar haren waren kortgeknipt, niet in de stijl van het lage Bloed, haar vingernagels waren kort en ongelakt, maar hij was er zeker van dat ze Egeanin Tamarath was. Een zware man met haren even kort als die van haar en zo’n vreemde Illiaanse baard stond naast haar, een hand op het gevest van een kort zwaard, en staarde naar Karede alsof hij haar uitdaging ondersteunde. Een knappe vrouw met donker haar tot op haar middel en dezelfde rozenknopachtige mond als de Taraboonse stond op, en even dacht hij dat ze wilde knielen of zich ter aarde wilde werpen, maar toen ging ze rechtop staan en keek hem recht in de ogen. De laatste man, een slanke kerel die leek te zijn gehouwen uit donker hout, met een vreemde rode hoed, lachte luid en sloeg zijn armen om haar heen. De grijnzende blik die hij Karede toewierp, kon enkel triomfantelijk worden genoemd. ‘Thom,’ zei Delovinde, ‘dit is Furyk Karede. Hij wil praten met een man “die zich Thom Merrilin noemt”.’

‘Met mij?’ zei de slanke, witharige man, en kwam onhandig overeind. Zijn rechterbeen leek wat stijf. Een oude strijdwond, misschien? ‘Maar ik “noem mezelf” geen Thom Merrilin. Zo heet ik, hoewel ik verbaasd ben dat u dat weet. Wat wilt u van me?’ Karede zette zijn helm af, maar voor hij zijn mond kon opendoen, kwam er een knappe vrouw met grote bruine ogen aangerend, gevolgd door twee andere vrouwen. Ze hadden alle drie Aes Sedai-gezichten; het ene ogenblik leken ze twintig, het volgende veertig, en dan ergens daartussenin. Het was heel verwarrend. ‘Dat is Sheraine!’ riep de knappe vrouw, starend naar Mylen. ‘Laat haar gaan!’

‘Je begrijpt het niet, Joline,’ zei een van de vrouwen bij haar boos. Ze had dunne lippen en een smalle neus, en zag eruit alsof ze stenen kon fijnkauwen. ‘Ze is Sheraine niet meer. Ze zou ons hebben verraden als ze de kans had gekregen.’

‘Teslyn heeft gelijk, Joline,’ zei de derde vrouw. Ze was aantrekkelijk maar niet knap, met lange zwarte haren die in golven tot haar middel kwamen. ‘Ze zou ons hebben verraden.’ ik geloof het niet, Edesina,’ snauwde Joline. ‘Laat haar onmiddellijk gaan,’ zei ze tegen Melitene, ‘anders...’ Plotseling haalde ze geschrokken adem.

‘Ik zei het je toch,’ zei Teslyn bitter.

Een jongeman met een zwarte hoed met brede rand galoppeerde op hen af op een donker kastanjebruin paard met een stompe neus en een brede borst, en sprong uit het zadel. ‘Wat is hier gaande?’ wilde hij weten, en beende naar het vuur.

Karede negeerde hem. Hoogvrouwe Tuon was bij de jongeman, op een zwart met wit paard zoals hij nog nooit had gezien. Selucia was bij haar, op een gespikkeld paard, haar hoofd omwikkeld met een rode sjaal, maar hij had alleen oog voor de hoogvrouwe. Ze had korte zwarte haren, maar dat gezicht herkende hij uit duizenden. Ze keek hem alleen maar uitdrukkingsloos aan voordat ze weer naar de jongeman keek. Karede vroeg zich af of ze hem wel had herkend. Waarschijnlijk niet. Het was heel lang geleden dat hij in haar lijfwacht had gediend. Hij keek niet achterom, maar hij wist dat de leid-seis van Ajimbura’s paard nu werden vastgehouden door een van de gardisten. Schijnbaar ongewapend en zonder zijn opvallende vlecht, zou het hem geen moeite moeten kosten het kamp te verlaten. De wachtposten zouden de kleine man niet eens zien. Ajimbura was een goede renner, en geruisloos. Musenge zou al snel weten dat de hoogvrouwe hier inderdaad was.

‘Ze heeft ons afgeschermd, Mart,’ zei Joline, en de jongeman greep zijn hoed van zijn hoofd en beende naar Melitenes paard alsof hij het hoofdstel wilde grijpen. Hij had lange benen, hoewel hij niet lang te noemen was, en hij droeg een zwartzijden sjaal om zijn hals. Dan was hij dus degene die iedereen Tylins speeltje had genoemd, alsof het belangrijkste aan hem was dat hij het speelgoedje van de koningin was. Dat was waarschijnlijk ook zo. Speelgoedjes hadden maar zelden meer diepgang. Vreemd, maar hij leek er nauwelijks knap genoeg voor. Hij zag er echter wel fit uit.

‘Laat het schild los,’ zei hij tegen haar alsof hij gehoorzaamheid verwachtte.

Karede trok zijn wenkbrauwen op. Dit was het speelgoedje? Melitene en Mylen haalden tegelijk geschrokken adem, en de jongeman lachte blaffend. ‘Je ziet, het werkt niet bij mij. Laat nu die verdomde schilden los, anders trek ik jullie uit je verdomde zadel en geef ik jullie een pak slaag.’

Melitenes gezicht betrok. Maar weinig mensen durfden zo tegen een der’sul’dam te spreken.

‘Laat de schilden los, Melitene,’ zei Karede.

‘De marath’damane stond op het punt saidar te omhelzen,’ zei ze in plaats van te gehoorzamen. ‘We weten niet wat ze misschien...’

‘Laat de schilden los,’ zei hij ferm. ‘En laat de Kracht los.’ De jongeman knikte tevreden, draaide zich toen plotseling om en wees naar de drie Aes Sedai. ‘Nu moeten jullie niet ineens gaan beginnen! Zij heeft de Kracht losgelaten. Jullie doen dat ook. Meteen!’ Weer knikte hij, alsof hij er zeker van was dat ze hem hadden gehoorzaamd. Zoals Melitene naar hem staarde, was hij dat misschien ook. Misschien was hij een Asha’man? Misschien konden Asha’man het op de een of andere manier voelen wanneer een damane geleidde. Het leek onwaarschijnlijk, maar iets anders kon Karede niet verzinnen. Toch strookte het niet echt met de manier waarop ze zeiden dat Tylin met de jongeman was omgegaan.

‘Op een dag, Mart Cauton,’ zei Joline zuur, ‘zal iemand je leren het juiste ontzag te tonen aan Aes Sedai, en ik hoop dat ik er dan bij ben.’ De hoogvrouwe en Selucia lachten bulderend. Hij was blij te zien dat ze zich niet had laten kisten door haar gevangenschap. Ongetwijfeld had het gezelschap van haar kamenierster geholpen. Maar het was ook tijd om de volgende stap te zetten. Tijd om zijn waanzinnige gok te wagen.

‘Generaal Merrilin,’ zei Karede, ’u hebt een korte maar opmerkelijke actie gevoerd en wonderen verricht door uw troepen onopgemerkt te laten blijven, maar er kan ieder ogenblik een einde komen aan uw geluk. Generaal Chisen heeft uw echte doel achterhaald. Hij heeft zijn leger rechtsomkeert laten maken en komt zo snel mogelijk op de Malvidepas af. Hij zal hier overmorgen zijn. Ik heb tienduizend man niet ver hiervandaan, genoeg om u vast te houden tot hij aankomt. Maar dat zou hoogvrouwe Tuon in gevaar brengen, en dat wil ik niet. Laat me met haar vertrekken, dan laat ik u en uw mannen ongehinderd gaan. U kunt al aan de andere kant van de bergen zijn, in de Molvainekloof, voor Chisen arriveert, en in Morland voor hij u kan inhalen. De enige andere keus is dat jullie worden uitgeroeid. Chisen heeft daar voldoende manschappen voor. Het zal geen strijd zijn. Honderdduizend man tegen achtduizend, dat wordt een slachtpartij.’

Ze lieten hem uitpraten, elk gezicht zo leeg alsof ze verdoofd waren. Ze hielden zich goed. Of misschien waren ze verdoofd omdat Merrilins plan schijnbaar op het laatste ogenblik nog uiteenviel. Merrilin streek met een lange vinger over zijn snor. Hij scheen een glimlach te verbergen, ik vrees dat u de verkeerde voor u hebt, baniergeneraal Karede.’ Zijn stem klonk zeer diep en resonerend. ‘Ik ben speelman, iets hoger dan een bard aan het hof misschien, maar geen generaal. Degene die u zoekt is heer Martrim Cauton.’ Hij maakte een kleine buiging naar de jongeman, die zijn platte hoed weer op zijn hoofd zette. Karede fronste zijn voorhoofd. Tylins speeltje was de generaal? Speelden ze een spelletje met hem? ‘U hebt ongeveer honderd man, Doodswachtgardisten, en misschien twintig Gaardeniers,’ zei Cauton rustig. ‘Van wat ik gehoord heb, zou dat voor de meeste soldaten een eerlijk gevecht maken met vijf keer hun aantal, maar de Bond bestaat niet uit zomaar soldaten, en ik heb er een paar meer dan zeshonderd. Als Chisen die kerel is die zich terugtrok door de pas, dan zou hij zelfs als hij in de gaten had wat ik van plan was niet terug kunnen komen binnen minder dan vijf dagen. Volgens mijn verkenners gaat hij zo snel als hij kan langs de Ebo Darweg richting het zuidwesten. De echte vraag is echter deze: kunt u Tuon veilig naar het Tarasinpaleis krijgen?’ Karede had het gevoel alsof Hartha hem in zijn maag had getrapt, en niet alleen omdat de man de naam van de hoogvrouwe zo achteloos had gebruikt. ‘U bedoelt dat u me haar laat meenemen?’ vroeg hij ongelovig.

‘Als ze u vertrouwt. Als u haar veilig naar het paleis kunt brengen. Ze is in gevaar tot ze daar is. Voor het geval u het niet weet, uw hele verdomde Eeuwig Zegevierende Leger staat klaar om haar de keel af te snijden of haar schedel in te slaan met een steen.’

‘Dat weet ik,’ zei Karede, kalmer dan hij zich voelde. Waarom zou deze man de hoogvrouwe gewoon laten gaan, na alle moeite die de Witte Toren had gedaan om haar te ontvoeren? Waarom, na die korte, verdomde actie die ze hadden uitgevoerd? ‘We sterven tot de laatste man als dat nodig is om haar veiligheid te garanderen. We kunnen maar beter meteen vertrekken.’ Voordat die kerel van gedachten veranderde. Voor Karede wakker werd uit deze koortsdroom. Het leek in ieder geval op een koortsdroom.

‘Niet zo snel.’ Cauton wendde zich tot de hoogvrouwe. ‘Tuon, vertrouw je erop dat deze man je veilig naar het paleis in Ebo Dar zal brengen?’ Karede onderdrukte de neiging om ineen te krimpen. Die man was dan misschien een generaal en een heer, maar hij had geen recht om de hoogvrouwe zo aan te spreken!

‘Ik vertrouw de Doodswachtgarde met mijn leven,’ antwoordde de hoogvrouwe kalm, ‘en hem nog meer dan de anderen.’ Ze glimlachte naar Karede. Zelfs toen ze nog kind was, was een glimlach van haar zeldzaam. ‘Hebt u mijn pop misschien nog, baniergeneraal Karede?’ Hij maakte een formele buiging. Zoals ze tegen hem sprak, wist hij dat ze nog onder de sluier was. ‘Vergeving, Hoogvrouwe. Ik ben alles kwijtgeraakt in de Grote Brand van Sohima.’

‘Dat betekent dat u haar tien jaar hebt gehouden. Mijn deelneming met het verlies van uw vrouw en uw zoon, hoewel hij dapper is gestorven. Maar weinig mannen gaan een brandend gebouw binnen. Ik weet dat hij vijf mensen heeft gered voordat hij ten onder ging.’ Karedes keel sloeg dicht. Ze had de berichten over hem gevolgd. Hij kon alleen maar een buiging maken, nog dieper nu. ‘Zo is het wel genoeg,’ mompelde Cauton. ‘Je stoot je hoofd nog tegen de grond als je daarmee doorgaat. Zodra zij en Selucia hun spullen hebben gepakt, neem je ze mee hiervandaan, en snel. Talmanes, roep de Bond bijeen. Het is niet dat ik je niet vertrouw, Karede, maar ik denk dat ik beter slaap als ik voorbij de pas ben.’

‘Martrim Cauton is mijn echtgenoot,’ zei de hoogvrouwe met luide, heldere stem. Iedereen bleef stokstijf staan. ‘Martrim Cauton is mijn echtgenoot.’

Karede had het gevoel alsof Hartha hem weer had geschopt. Nee, niet Hartha. Aldazar. Wat was dit voor waanzin? Cauton keek als een man die een pijl op zich af zag komen en wist dat hij geen kans meer had om te bukken. ‘Verdomde Martrim Cauton is mijn echtgenoot. Dat zijn de woorden die jij gebruikte, toch?’ Dit moest wel een koortsdroom zijn.

Het duurde even voor Mart kon praten. Het Licht brande hem, het leek wel een verdomd uur te duren voor hij zich kon bewegen. Toen hem dat lukte, greep hij zijn hoed, beende naar Tuon toe en greep het hoofdstel van de scheerder. Ze keek op hem neer, koel als een koningin op een verdomde troon. Al die gevechten terwijl die verdomde dobbelstenen door zijn hoofd ratelden, al die opstootjes en plunderingen, en ze moesten uitgerekend stoppen wanneer zij een paar woorden sprak. Nou, deze keer wist hij tenminste wat er gebeurd was dat zo belangrijk was voor die verdomde Mart Cauton. ‘Waarom? Ik bedoel, ik wist dat je het vroeg of laat zou doen, maar waarom nu? Ik mag je graag, misschien wel meer dan dat, en ik kus je ook graag’ – hij dacht Karede te horen grommen — ‘maar je gedraagt je niet als een vrouw die verliefd is. De helft van de tijd ben je ijs, en de andere helft werk je me op de zenuwen.’

‘Verliefd?’ Tuon klonk verbaasd. ‘Misschien gaan we op den duur van elkaar houden, Martrim, maar ik heb altijd geweten dat ik zou huwen in dienst van het keizerrijk. Wat bedoel je met dat je wist dat ik het vroeg of laat zou doen?’

‘Noem me Mart.’ Alleen zijn moeder had hem ooit Martrim genoemd, als hij iets had uitgehaald, en zijn zusters als ze verhalen verzonnen om hem problemen te bezorgen. ‘Je heet Martrim. Wat bedoelde je?’

Hij zuchtte. Tuon verlangde niet veel. Alleen dat ze haar zin kreeg. Net als zo ongeveer alle andere vrouwen die hij ooit had gekend, ik ben door een ter’angreaal gegaan naar een andere plek, een andere wereld misschien. De mensen daar zijn niet echt mensen – ze zien eruit als slangen – maar ze beantwoorden drie vragen, en hun antwoorden zijn altijd de waarheid. Een van de antwoorden die ik kreeg was dat ik met de Dochter van de Negen Manen zou trouwen. Maar je hebt mijn vraag nog niet beantwoord. Waarom nu?’ Tuon had een lichte glimlach om haar lippen en leunde uit het zadel. En sloeg hem met haar knokkels hard op zijn hoofd! ‘Je bijgeloof is al erg genoeg, Martrim, maar ik pik geen leugens. Het is een grappige leugen, dat wel, maar toch een leugen.’

‘Het is een waarheid als het Licht,’ protesteerde hij, en zette zijn hoed op. Misschien zou die hem wat bescherming bieden. ‘Praat voor de verandering maar eens met een Aes Sedai. Ze kunnen je vertellen over de Aelfinn en de Eelfinn.’

‘Het zou waar kunnen zijn,’ zei Edesina alsof ze hielp. ‘De Aelfinn kunnen worden bereikt door een ter’angreaal in de Steen van Tyr, heb ik begrepen, en men zegt dat ze waarachtige antwoorden geven.’ Mart keek haar woest aan. Dat hielp nogal, dat ‘heb ik begrepen’ en ‘men zegt’. Tuon bleef hem aanstaren alsof Edesina niets had gezegd. ‘Ik heb je vraag beantwoord, Tuon, dus nu moet jij de mijne beantwoorden.’

‘Je weet dat damane de toekomst kunnen voorspellen?’ Ze keek hem streng aan, waarschijnlijk in de verwachting dat hij het bijgeloof zou noemen, maar hij knikte kort. Sommige Aes Sedai konden de toekomst voorspellen. Waarom een damane dan niet? Ik heb Lidya gevraagd mijn toekomst te voorspellen net voor ik in Ebo Dar aankwam. Dit is wat ze zei. “Pas op voor de vos die de raven laat vliegen, want hij zal je huwen en je wegvoeren. Pas op voor de man die zich Haviksvleugels gezicht herinnert, want hij zal je huwen en vrijlaten. Pas op voor de man van de Rode Hand, want hem zul je huwen, en geen ander.” Je ring viel me als eerste op.’ Hij streek onbewust met zijn duim over de lange ring, en ze glimlachte. Dunnetjes, maar het was een glimlach. ‘Een vos die schijnbaar twee raven op doet schrikken en negen halvemanen. Suggestief, hè? En je hebt zojuist het tweede deel ervan vervuld, dus wist ik zeker dat jij het was.’ Selucia maakte een keelgeluid, en Tuon wiebelde met haar vingers naar haar. De vrouw met de grote boezem bond in en schikte de sjaal om haar hoofd, maar de blik die ze Mart toewierp had eigenlijk gepaard moeten gaan met een dolk in haar hand.

Hij lachte vreugdeloos. Bloed en as. De ring was een driedelig stuk van een edelsmid, enkel gekocht omdat hij hem niet meer afkreeg; hij zou die herinneringen aan Haviksvleugels gezicht opgeven met alle andere oude herinneringen als hij daarmee die verdomde slangen uit zijn hoofd kreeg; en toch hadden die dingen hem een vrouw opgeleverd. De Bond van de Rode Hand zou nooit hebben bestaan zonder die oude herinneringen aan veldslagen.

‘Het schijnt me toe dat mijn ta’veren-zijn evenzeer op anderen invloed heeft als op mijzelf.’ Even dacht hij dat ze hem weer zou slaan. Hij glimlachte breed naar haar. ‘Nog één kus voor je vertrekt?’ ik ben nu niet in de stemming,’ zei ze koel. Die vonnis vellende rechter was terug. Alle gevangenen gingen onmiddellijk naar de beul.

‘Misschien later. Je zou met me mee terug kunnen gaan naar Ebo Dar. Nu heb je een ereplaats in het keizerrijk.’ Hij aarzelde niet voor hij zijn hoofd schudde. Er wachtte geen ereplaats op Leilwin of Domon, en er was daar helemaal geen plaats voor de Aes Sedai of de Bond. ‘De volgende keer dat ik Seanchanen zie, is dat waarschijnlijk ergens op het slagveld, Tuon.’ Het Licht brande hem, het was zo. Zijn leven scheen zo te lopen, wat hij ook deed. ‘Jij bent mijn vijand niet, maar je keizerrijk is dat wel.’

‘En jij bent ook niet mijn vijand, echtgenoot,’ zei ze koel, ‘maar ik leef om het keizerrijk te dienen.’

‘Nou, ik denk dat je maar beter je spullen...’ Hij liet zijn woorden wegsterven toen hij een dravend paard hoorde naderen. Vanin hield een mager grijs paard in naast Tuon, keek naar Karede en de andere Doodswachtgardisten, spoog toen door de spleet in zijn tanden en leunde op zijn hoge zadelknop. ‘Er zijn een stuk of tienduizend soldaten in een dorpje ongeveer vijf span ten westen van hier,’ zei de dikke man tegen Mart. ‘Slechts één Seanchaan, voor zover ik heb kunnen achterhalen. De rest bestaat uit Altaranen, Taraboners en Amadicianen. Allemaal bereden. Het punt is dat ze vragen naar kerels in zulke wapenrusting.’ Hij knikte in Karedes richting. ‘En volgens de geruchten krijgt degene die een meisje vermoordt dat verdacht veel klinkt als de hoogvrouwe, honderdduizend goudkronen. Het water loopt ze in de mond.’

‘Ik kan wel langs ze heen glippen,’ zei Karede. Zijn verweerde gezicht stond vaderlijk. Zijn stem klonk als een getrokken zwaard. ‘En wat als dat niet lukt?’ vroeg Mart zachtjes. ‘Het kan niet toevallig zijn dat ze zo dichtbij zijn. Ze hebben lucht van je gekregen. Nog een beetje meer kan genoeg zijn om Tuon het leven te kosten.’ Karedes gezicht betrok. ‘Ben je van plan je woord te breken?’ Een getrokken zwaard dat misschien weldra zou worden gebruikt. Erger nog, Tuon keek naar Mart als die vonnis vellende rechter. Het Licht brande hem, als zij stierf zou er iets binnen in hem opdrogen. En de enige manier om dat tegen te gaan, was iets doen wat hij nog erger haatte dan werken. Ooit had hij gevonden dat strijden, hoezeer hij het ook haatte, nog altijd beter was dan werken. Bijna negenhonderd doden in slechts een paar dagen hadden hem van gedachten doen veranderen.

‘Nee,’ zei hij. ‘Ze gaat met je mee. Maar alleen als je een tiental van je Doodswachtgardisten en enkele Gaardeniers achterlaat. Als ik die mensen van jou weg moet zien te houden, moeten ze denken dat ik jou ben.’

Tuon liet de meeste kleding achter die Martrim voor haar had gekocht, omdat ze licht zou moeten reizen. Ze stopte het bosje roodzijden rozenknoppen dat hij haar had gegeven in haar zadeltassen, opgevouwen in een linnen doek, zo voorzichtig alsof het glas was. Ze hoefde van niemand afscheid te nemen behalve van vrouw Anan – ze zou hun gesprekken echt missen – dus waren zij en Selucia snel klaar voor vertrek. Mylen glimlachte zo breed toen ze haar zag dat ze de kleine damane een klopje gaf. Schijnbaar was bekend geworden wat er was gebeurd, want toen ze door het kamp reden met de Doodswachtgarde, stonden mannen van de Bond op en maakten buigingen voor haar. Het leek heel erg op een troepen inspectie in Seandar.

‘Wat vind je van hem?’ vroeg ze Karede zodra ze het kamp hadden verlaten en begonnen te draven. Ze hoefde niet te zeggen welke ‘hem’ ze bedoelde.

‘Het is niet aan mij om oordelen te vellen, Hoogvrouwe,’ zei hij ernstig. Zijn hoofd bleef draaien en zijn blik speurde tussen de bomen om hen heen. ik dien het keizerrijk en de keizerin, moge ze eeuwig leven.’

‘Dat doen we allemaal, baniergeneraal. Maar ik vraag om uw oordeel.’

‘Een goed generaal, Hoogvrouwe,’ antwoordde hij zonder aarzelen. ‘Dapper, maar niet overmoedig. Hij zal zich niet laten ombrengen alleen om te bewijzen hoe dapper hij is, denk ik. En hij is... flexibel. Een man met vele lagen. En als u mij wilt vergeven, Hoogvrouwe, een man die verliefd op u is. Ik zag hoe hij naar u keek.’ Verliefd op haar? Misschien. Ze dacht dat ze mogelijk wel van hem zou kunnen gaan houden. Haar moeder had van haar vader gehouden, zei men. En een man met vele lagen? Vergeleken bij Martrim Cauton leek een ui op een appel! Ze wreef met een hand over haar hoofd. Ze was nog steeds niet gewend aan het gevoel van haren op haar hoofd, ik heb zo snel mogelijk een scheermes nodig.’

‘U kunt misschien maar beter wachten tot we in Ebo Dar zijn, Hoogvrouwe.’

‘Nee,’ zei ze mild. ‘Als ik sterf, zal ik sterven als wie ik ben. Ik heb de sluier afgelegd.’

‘Zoals u zegt, Hoogheid.’ Glimlachend maakte hij een saluut, en zijn gehandschoende hand raakte zijn hart in een gekletter van staal op staal. ‘Als we sterven, sterven we als wie we zijn.’

37

Prins der raven

Leunend op zijn hoge zadelknop, zijn ashandarei schuin over Pips’ nek, keek Mart fronsend naar de lucht. De zon was al ver over het hoogste punt heen. Als Vanin en die Doodswachtgardisten niet snel terugkeerden, zou hij misschien moeten vechten terwijl de zon in de ogen van de kruisboogschutters scheen of, erger nog, in de schemering. Wat nog wel het ergste was, waren de donkere wolken die zich samenpakten boven de bergen in het oosten. De windvlagen kwamen uit het noorden. Daar hoefde hij geen hulp van te verwachten. De regen zou de knuppel in het hoenderhok gooien. Boogpezen konden niet goed tegen regen. Nou ja, met een beetje geluk zou het nog een paar uur duren voor het ging regenen, maar hij had nog nooit gemerkt dat zijn geluk hem behoedde voor een nat pak. Hij had niet durven wachten tot morgen. Die kerels die achter Tuon aan zaten, hadden anders weer lucht kunnen krijgen van Karedes mannen, en dan zou hij hen hebben moeten aanvallen of een hinderlaag moeten organiseren, en dat alles voordat zij Karede konden inhalen. Het was beter als zij naar hém toe kwamen, op een plek die hij koos. Het was niet moeilijk geweest de juiste plek te vinden, dankzij de kaartenverzameling van baas Roidelle en de andere verkenners.

Aludra was bezig met een van haar hoge schietbuizen met metalen banden, haar vlechten met kralen voor haar gezicht terwijl ze iets bekeek aan de brede houten basis. Hij wenste dat ze bij de pakpaarden was gebleven, zoals Thom en vrouw Anan. Zelfs Noal had willen blijven, al was het maar om Juilin en Amathera te helpen ervoor te zorgen dat Olver niet naar de gevechten ging kijken. De jongen stond te springen om het te zien, en dat zou hem zijn leven kunnen kosten. Het was al erg genoeg toen alleen Harnan en de andere drie Olver slechte dingen aanleerden, maar nu was de helft van de mannen hem aan het leren hoe hij met een zwaard, een dolk of zijn handen en voeten moest vechten. Zoals hij zich de laatste tijd gedroeg, hadden ze hem waarschijnlijk ook heldenverhalen verteld, want hij smeekte of hij mee mocht op tochten met Mart. Aludra was al bijna even erg. Iedereen kon die tondels gebruiken om de lont aan te steken als zij eenmaal die buis had geladen, maar ze stond erop het zelf te doen. Ze was een indrukwekkende vrouw, Aludra, en in het geheel niet blij dat ze zich nu aan dezelfde kant bevond als Seanchan, hoe tijdelijk ook. Ze vond niet dat zij haar uitvindingen moesten zien als ze er niet het lijdend voorwerp van waren. Leilwin en Domon zaten in de buurt in het zadel en hielden een oogje op haar, om te zorgen dat ze geen domme dingen deed, maar ook om haar te beschermen. Mart hoopte dat Leilwin zelf geen domme dingen zou doen. Aangezien er schijnbaar slechts één Seanchaan was bij de mensen tegen wie ze vandaag zouden vechten, had ze besloten dat ze er wel bij kon zijn, en gezien de woeste blik waarmee ze Musenge en de andere Doodswachtgardisten bekeek, scheen ze te denken dat ze iets te bewijzen had.

De drie Aes Sedai, die bij elkaar stonden met hun leidsels in de hand, wierpen ook donkere blikken op de Seanchanen, evenals Blaeric en Fen, die misschien onbewust over hun zwaardgevesten streelden. Joline en haar twee zwaardhanden waren de enigen die onthutst waren over Sheraines vrijwillige vertrek met Tuon – wat een Aes Sedai van iets vond, was meestal ook wat haar zwaardhanden ervan vonden – maar de herinnering van het beteugeld zijn moest te vers zijn voor Edesina of Teslyn om zich op hun gemak te voelen bij Seanchaanse soldaten.

Bethamin en Seta stonden heel bescheiden, hun handen voor hun middel gevouwen, een stukje van de zusters vandaan. Bethamins lichte vos duwde met zijn neus tegen haar schouder, en de lange, donkere vrouw stak al een hand uit om het dier te aaien voor ze hem met een ruk weer omlaag bracht en haar bescheiden houding weer aannam. Ze moesten zich afzijdig houden, dat hadden Joline en Edesina hun duidelijk gemaakt, maar schijnbaar wilden de Aes Sedai de twee vrouwen wel bij zich in de buurt houden om daar ook zeker van te zijn. De Seanchaanse vrouwen keken naar alles behalve de Seanchaanse soldaten. Bethamin, Seta en Leilwin hadden evengoed helemaal niet kunnen bestaan voor Musenge en die lui. Het Licht brande hem, er was zo veel spanning in de lucht dat hij bijna die strop weer om zijn nek kon voelen.

Pips stampte van ongeduld omdat hij zo lang stil moest staan, en Mart klopte hem op de hals en krabde toen over het litteken dat zich op zijn eigen kaak vormde. Tuons zalfjes hadden even erg geprikt als ze had aangekondigd, maar ze werkten wel. Zijn nieuwe verzameling littekens jeukte echter nog wel. Tuon. Zijn vrouw. Hij was getrouwd! Hij had geweten dat het eraan kwam, had dat al heel lang geweten, maar toch... Getróuwd. Hij had zich... anders moeten voelen, maar hij voelde zich heel gewoon. Hij was van plan dat zo te houden, het Licht brande hem als dat niet zo was! Als Tuon verwachtte dat Mart Cauton het rustig aan zou gaan doen, gokken en dergelijke zou opgeven, zou dat haar tegenvallen. Hij nam aan dat hij niet meer achter vrouwen zou mogen aan jagen, laat staan ze vangen, maar hij zou er nog wel graag mee dansen. En naar ze kijken. Alleen niet als hij bij haar was. Het Licht brande hem als hij wist wanneer dat zou zijn. Hij was niet van plan om ergens naartoe te gaan waar zij de overhand had, zij en haar gepraat over schenkers en meerennende paardenverzorgers en trouwen in dienst van het keizerrijk. Hoe moest een huwelijk met hem dat verdomde keizerrijk nou dienen?

Musenge liet de andere tien man en vijf Ogier in rood met zwarte wapenrusting achter en draafde op zijn zwarte ruin naar Mart toe. Mart zag in één oogopslag dat het paard een goede bouw had, zowel voor snelheid als uithoudingsvermogen. Musenge zag er ook uit alsof hij uithoudingsvermogen had; een gedrongen, onverstoorbaar man, zijn gezicht verweerd maar hard, zijn ogen als gepolijste stenen. ‘Vergeving, Hoogheid,’ lispelde hij, en sloeg met een in een handschoen gehulde vuist tegen zijn borstplaat, ‘maar moeten de mannen niet weer aan het werk?’ Hij vervormde zijn woorden nog erger dan Selucia, bijna tot ze onverstaanbaar waren. ‘Hun rustpauze duurt al een hele tijd. Ik betwijfel of ze de muur nog afkrijgen voor de verrader komt.’ Mart had zich afgevraagd hoe lang het zou duren voor hij dat zou zeggen. Hij had hem al eerder verwacht. De kruisboogschutters hadden hun helmen afgezet maar hun borstplaten nog om. Ze zaten op de grond achter een lange gebogen muur die misschien een derde van een cirkel besloeg en gemaakt was van aarde die afkomstig was uit de vier voet diepe geul die ervoor lag. Een bundel scherpe staken was tot even voorbij de uiteinden van de geul in de grond ervoor gedreven. Daar waren ze snel mee klaar geweest. Infanterie moest even handig zijn met een schop, een houweel en een bijl als met wapens. Zelfs de cavalerie kon ermee omgaan, maar het was moeilijker om ruiters te overtuigen. Voetsoldaten wisten dat het beter was om, als het kon, iets tussen jou en de vijand te hebben staan. De gereedschappen lagen nu verspreid langs de geul. Enkele mannen dobbelden, andere namen er hun gemak van, sommige sliepen zelfs. Soldaten sliepen zodra de kans zich voordeed. Enkele zaten boeken te lezen, nota bene. Te lezen! Mandevwin liep tussen hen door, prutste af en toe aan zijn ooglap en bukte zich om een paar woorden te wisselen met een vaandrager. De enige lansier die er was, staand naast zijn paard, terwijl alles aan hem uitstraalde dat hij niets te maken had met de kruisboogschutters, had geen lans in zijn hand maar een lange banierstaf die voor de helft met leer was omhuld.

Het was een uitmuntend terrein voor wat Mart in gedachten had. Bijna twee span grazige weilanden met wilde bloemen en wat lage struikjes strekte zich uit vanaf de muur tot de hoge bomen aan de westkant. In het noorden was een zwartwatermoeras, vol eiken en vreemde bomen met witte bloesems die leken op wortels, met een meer aan de westrand en een woud aan de andere kant. Een riviertje stroomde zuidwaarts vanuit het moeras, een halve span achter Mart, en boog toen links van hem af naar het westen. Een riviertje, maar wel zo breed en diep dat paarden erdoor zouden moeten zwemmen. De andere oever lag buiten het bereik van boogschutters. Er was maar één manier waarop een aanvaller bij de muur kon komen. Rechtstreeks.

‘Als ze komen wil ik niet dat ze blijven staan om te tellen hoeveel mannen in het rood en zwart hier zijn,’ antwoordde hij. Musenge kromp om de een of andere reden een beetje ineen. ‘Ik wil dat ze een onafgemaakte muur zien, en gereedschap dat is neergesmeten omdat we hoorden dat ze dichtbij waren. De belofte van honderdduizend goudkronen moet hun bloed aan het koken hebben gebracht, maar ik wil dat ze te opgewonden zijn om helder na te denken. Ze zullen denken dat we kwetsbaar zijn, onze verdediging niet afgemaakt hebben, en met een beetje geluk komen ze meteen op ons af. Ze zullen ervan uitgaan dat ze bijna de helft van hun mannen kwijtraken als we terugvechten, maar dat betekent alleen maar dat de anderen meer goud krijgen. Ze zullen ervan uitgaan dat we maar één keer kunnen schieten.’ Hij klapte in zijn handen en Pips stampte. ‘En dan klapt de val dicht.’

‘Maar toch, Hoogheid, zou ik willen dat we meer van uw kruisboogschutters hadden. Ik heb gehoord dat u er misschien wel dertigduizend hebt.’ Musenge had hem ook tegen Tuon horen vertellen dat hij tegen de Seanchanen zou vechten. De man probeerde informatie uit hem los te krijgen.

‘Ik heb er minder dan voorheen,’ zei Mart grimassend. Zijn overwinningen waren nauwelijks zonder bloedvergieten behaald, maar het was opmerkelijk weinig geweest. Bijna vierhonderd kruisboogschutters en bijna vijfhonderd cavaleristen lagen in Altaraanse graven. Al met al viel het slagersboek mee, maar hij had liever helemaal niemand in het slagersboek. ‘Maar wat we hebben is genoeg voor vandaag.’

‘Zoals u zegt, Hoogheid.’ Musenges stem klonk zo vlak dat hij het over de prijs van bonen had kunnen hebben. Vreemd. Hij zag er niet anders uit. ‘Ik ben altijd bereid geweest om voor haar te sterven.’ Hij hoefde niet te zeggen wie hij bedoelde.

‘Ik ook, geloof ik, Musenge.’ Licht, hij meende het ook nog! Ja, hij meende het echt. Betekende dat dat hij verliefd was? ‘Maar het is beter om voor haar te leven, vind je ook niet?’

‘Moet u uw wapenrusting niet aantrekken, Hoogheid?’

‘Ik ben niet van plan dicht genoeg bij de gevechten in de buurt te komen om een wapenrusting nodig te hebben. Een generaal die zijn zwaard trekt, moet de leiding neerleggen en een gewone soldaat worden.’

Hij citeerde alleen maar weer Comadrin – hij scheen dat nogal vaak te doen als hij het over het soldatenwerk had, maar die man had dan ook zo ongeveer alles geweten wat er over het vak te weten viel. Hij citeerde alleen maar, maar schijnbaar was de verweerde man ervan onder de indruk, want hij salueerde weer en vroeg verdomde toestemming om terug te keren naar zijn mannen. Mart kwam in de verleiding om te vragen waar die hoogheid-onzin op sloeg. Het was waarschijnlijk gewoon een Seanchaanse zegswijze die ‘heer’ betekende, maar hij had nog nooit zoiets gehoord in Ebo Dar, en daar was hij omringd geweest door Seanchanen.

Er kwamen vijf gestaltes uit het bos aan de rand van de wei, en hij had geen kijkglas nodig om ze te herkennen. De twee Ogier in wapenrusting met helderrode en zwarte strepen zouden hem voldoende hebben verteld, ook zonder de enorme gestalte van Vanin. De mannen te paard gingen in volle galop, maar de Ogier hielden hen bij, zwaaiend met hun lange armen en hun bijlen heen en weer bewegend als de aandrijfassen van een zaagmolen.

‘Slingers gereedhouden!’ riep Mart. ‘Alle anderen pakken een schep!’ Ze moesten de juiste schijn wekken.

Terwijl de meeste kruisboogschutters zich verspreidden om gereedschap te pakken en te doen alsof ze werkten aan de geul en de muur, zetten vijftig anderen hun helmen op en stelden zich op in een rij voor Aludra. Het waren lange mannen, maar ze droegen de korte zwaarden die ze kattenkelers noemden. In plaats van kruisbogen droegen ze echter vier voet lange slingerstaven. Hij had er liever meer dan vijftig gehad, maar Aludra’s kruitvoorraad was beperkt. Elke man droeg een stoffen riem met zakken over zijn borstplaat, en in elke zak zat een dikke leren koker, groter dan de vuist van een man, met een stuk donkere lont aan het uiteinde. Aludra had er nog geen fraaie naam voor verzonnen. Dat zou ze nog wel doen. Ze hield wel van fraaie namen. Draken en drakeneieren.

Een voor een hielden de mannen lange stukken lont voor haar op, die ze met een tondel aanstak. Ze deed het snel en gebruikte elke tondel tot de lange houten stokjes bijna tot haar vingertoppen opbrandden. Ze gaf geen kik, liet de dingen vallen en stak een andere aan terwijl ze de slingeraars vertelde dat ze sneller moesten gaan omdat de tondels opraakten. Licht, wat was ze zuinig met die dingen. Ze had voor zover Mart wist nog vijf kisten vol. Terwijl de mannen zich van haar afwendden, staken ze de langzaam brandende lont tussen hun tanden en bevestigden een van de kokers aan hun slinger-staaf terwijl ze naar de muur liepen. De afstand tussen de slingeraars was groot, want ze moesten de hele lengte van de muur verdedigen. ‘Tijd om je mensen in positie te brengen, Musenge,’ zei Mart luid. De Doodswachtgardisten vormden een enkele rij met de Gaardeniers aan de uiteinden. Iedereen die door een kijkglas keek, zou zien wat ze waren. Licht, ze hoefden alleen maar Ogier in wapenrusting te zien, en de zon die glinsterde op al dat rood en zwart. En als ze beseften hoe weinig gardisten er waren, zouden ze zien dat Mart in de minderheid was, en zou er maar één manier zijn om te ontdekken of Tuon bij hem was.

Vanin galoppeerde tot achter de muur, sprong uit het zadel en begon meteen met zijn bezwete paard te lopen om het af te laten koelen. Zodra hij de muur was gepasseerd, lieten de kruisboogschutters hun gereedschap vallen, zetten snel hun helmen op en grepen hun kruisbogen. Die waren klaargelegd, zodat de mannen drie losse rangen zouden vormen met openingen voor de slingeraars. Het maakte niet meer uit of er iemand vanuit het bos toekeek. Wat ze zagen, zou heel natuurlijk overkomen.

Mart draafde op Pips naar Vanin en steeg af. De twee menselijke Doodswachtgardisten en de twee Ogier gingen bij de anderen staan. De neusgaten van de paarden waren wijd opengesperd, maar de Ogier hijgden helemaal niet. Een van hen was Hartha, een kerel met steenachtige ogen die in rang schijnbaar zeer dicht bij Musenge stond. Vanin keek boos naar de mannen die niet waren afgestegen om met hun paarden te lopen. Hij was dan misschien een paardendief, al dan niet op het rechte pad gegaan, maar hij hield er niet van als paarden onjuist werden behandeld. ‘Ze gingen af als een van haar nachtbloemen toen ze ons zagen,’ zei hij, knikkend in Aludra’s richting. ‘We hebben ervoor gezorgd dat ze die fraaie wapenrusting eventjes goed konden zien, en zijn ervandoor gegaan zodra ze begonnen op te stijgen. Ze komen vlak achter ons aan. Rijden harder dan ze zouden moeten.’ Hij spoog op de grond, ik heb niet goed naar hun dieren gekeken, maar ik betwijfel of ze allemaal in staat zijn tot zo’n snelheid. Sommige zullen afhaken voor ze hier zijn.’

‘Hoe meer, hoe beter,’ zei Mart. ‘Hoe minder het redden, hoe beter het voor ons is.’ Hij hoefde alleen Tuon een dag of twee voorsprong te geven, en als hij dat kon redden doordat zij hun paarden doodreden of tussen de bomen uit kwamen en besloten dat hij te veel mannen had om tegen te vechten, had hij dat liever dan een strijd. Na de galop over zes span van vandaag zouden ze hun paarden een paar dagen rust moeten gunnen voordat ze weer enige afstand konden afleggen. Vanin richtte zijn boze blik op hem. Anderen noemden hem dan misschien heer en hoogheid, maar Chel Vanin niet. Mart lachte en sloeg hem op de schouder voor hij weer in het zadel sprong. Het was fijn dat er iemand was die hem niet aanzag voor een domme edele, of die het tenminste niet kon schelen of hij er nu wel of niet een was. Hij reed naar de Aes Sedai, die inmiddels ook te paard zaten.

Blaeric en Fen, de een op een vosruin, de ander op een zwarte, staarden hem bijna even donker aan als ze naar Musenge hadden gekeken. Ze vermoedden nog steeds dat hij iets te maken had met wat er met Joline was gebeurd. Hij overwoog Fen te vertellen dat zijn afgeknipte knot er belachelijk uitzag. Fen verschoof in het zadel en streelde over zijn zwaardgevest. Ach, misschien toch maar niet. ‘... wat ik je gezegd heb,’ zei Joline tegen Bethamin en Seta, schuddend met een vermanende vinger. Haar donkere vosruin zag eruit als een strijdros maar was dat niet. Het dier was snel, maar was zo mild als melkwater. ‘Als je er zelfs maar aan dénkt om saidar te omhelzen, krijg je daar spijt van.’

Teslyn gromde zuur. Ze klopte haar kastanjebruine merrie met de witte bles op de hals, een veel vuriger dier dan Jolines paard, en sprak tegen niemand in het bijzonder. ‘Ze oefent wilders en verwacht dat ze zich zullen gedragen als ze bij haar uit de buurt zijn. Of misschien denkt ze dat de Toren bejaarde Novices zal aanvaarden.’ Er verschenen rode vlekken op Jolines wangen, maar ze rechtte haar rug en zei niets. Zoals gebruikelijk wanneer die twee een conflict hadden, richtte Edesina haar aandacht op iets anders, deze keer een ingebeeld stofje op haar gespleten rokken. Genoeg spanning om in te stikken.

Plotseling kwamen er ruiters tussen de bomen aan de andere kant van het weiland vandaan, in een stroom die zich toen ze inhielden uitspreidde tot een groeiend meer van lansen met stalen punten, ongetwijfeld verbaasd over wat ze voor zich zagen. Schijnbaar waren er niet zoveel paarden uitgevallen als Mart had gehoopt. Hij trok het kijkglas uit de koker die aan zijn zadelknop vastzat. De Taraboners waren gemakkelijk te herkennen, met sluiers van maliën over hun gezicht waardoor alleen hun ogen zichtbaar waren, maar de anderen droegen allerlei soorten helmen, rond of kegelvormig, met en zonder tralies. Hij zag zelfs een paar geribde Tyreense helmen, hoewel dat niet hoefde te betekenen dat er Tyreners onder hen waren. De meeste mannen gebruikten elk soort wapenrusting dat ze konden vinden. Niet nadenken, dacht hij. De vrouw is hier. Die honderdduizend goudkronen wachten op jullie. Niet... Er klonk een schelle Seanchaanse bugel, ijl door de afstand, en de ruiters kwamen stapvoets naderbij en verspreidden zich al voorbij de randen van de muur.

‘Rol de banier uit, Macoll,’ beval Mart. Dus die verdomde geitenzonen dachten dat ze Tuon gingen vermoorden, hè? ‘Deze keer laten we ze weten door wie ze worden gedood. Mandevwin, jij hebt het bevel.’

Mandevwin keerde zijn vos naar voren. ‘Klaarstaan!’ schreeuwde hij, en de onderofficieren en vaandragers herhaalden zijn roep. Macoll trok de leren koker van de banier, bevestigde die zorgvuldig aan zijn zadel, en de banier wapperde in de wind; een wit vierkant met een rode rand en een grote, open rode hand in het midden. Daaronder, in rood geborduurd, de woorden: ‘Dovie’andi se tovya sagain’ – het is tijd om de dobbelstenen te werpen. En dat was ook zo. Hij zag Musenge ernaar kijken. Hij leek erg kalm voor een man die tienduizend lansen op zich af zag komen. ‘Ben je klaar, Aludra?’ riep Mart.

‘Natuurlijk ben ik klaar,’ antwoordde ze. ik wou alleen dat ik mijn draken had!’

Musenge richtte zijn aandacht op haar. Het Licht brande haar, ze moest oppassen met wat ze zei! Mart wilde dat die draken een schok zouden zijn als de Seanchanen ze voor het eerst zagen. Op ongeveer twaalfhonderd pas vanaf de muur begonnen de rijen lansiers te draven, en op zeshonderd pas begonnen ze te galopperen, maar niet zo hard als had gekund. De paarden waren moe na de lange tocht. Ze sjokten. Geen van de lansen was al omlaag gebracht. Daar zouden ze mee wachten tot de laatste honderd pas. Enkele lansen waren voorzien van wapperende vlaggen, een grote groep rood hier, een pol groen of blauw daar. Het waren misschien Huiskleuren, of misschien de kleuren van huurlingen. Al die hoeven maakten een geluid als van donder in de verte.

‘Aludra!’ riep Mart zonder om te kijken. Een holle bons en een zure zwavelstank kondigden aan dat de schietbuis de nachtbloem had afgeschoten, en een luide knal begeleidde het bloeien van een bol met rode strepen. Enkele galopperende ruiters wezen er verbaasd naar. Geen van hen keek achterom en zag Talmanes met de drie baanders ruiters vanuit het woud bij het meer komen. Hun lansen hadden ze bij de pakpaarden achtergelaten, maar elk van hen zou zijn boog in de hand hebben. Ze spreidden zich uit tot een enkele rij en begonnen de galopperende ruiters te volgen, steeds sneller. Hun paarden hadden de vorige avond ver gelopen maar waren niet te hard aangespoord, en ze hadden de hele morgen gerust. De afstand tussen de twee groepen ruiters begon kleiner te worden. ‘Voorste rang!’ schreeuwde Mandevwin toen de ruiters nog vierhonderd pas weg waren. ‘Vuur!’ Meer dan duizend pijlen vlogen in zwarte strepen door de lucht. Onmiddellijk bukte de voorste rang om hun krukken op hun kruisbogen te bevestigen, en hieven de mannen in de tweede rij hun wapens.

‘Tweede rang!’ schreeuwde Mandevwin. ‘Vuur!’ Weer duizend pijlen schoten op de aanstormende ruiters af.

Op die afstand konden ze niet door een borstplaat heen boren, hoewel de punten daar wel voor gemaakt waren, maar mannen met verbrijzelde benen vielen uit hun zadels en mannen met wonden in hun armen hielden in paniek hun paarden in om het bloeden te stelpen. En de paarden... Ach, Licht, die arme paarden. Ze vielen met honderden tegelijk, sommige trappend en gillend, worstelend om op te staan, andere bewegingloos, en andere paarden struikelden daar weer over. Uit het zadel geslingerde ruiters vlogen over het weiland en werden vertrapt door de paarden achter hen. ‘Derde rang! Vuur!’ schreeuwde Mandevwin, en zodra die pijlen weg waren, ging de eerste rij weer rechtop staan. ‘Voorste rang!’ riep Mandevwin. ‘Vuur!’ En weer vlogen duizend pijlen op het slagveld af. ‘Tweede rang! Vuur!’

Het was natuurlijk niet zo eenzijdig als een hinderlaag. Enkelen van de galopperende ruiters hadden hun lansen omlaag gebracht en hun bogen gegrepen. Er begonnen pijlen tussen de kruisboogschutters te landen. Recht schieten vanaf een galopperend paard viel niet mee, en het bereik was aanvankelijk te groot om met de pijlen slachtoffers te maken, maar meer dan één man worstelde met zijn kruk terwijl er een pijl in zijn arm stak. De muur beschermde hun benen nog. Te ver om te doden, behalve als het doelwit pech had. Mart zag een man vallen met een pijl in zijn oog, een andere met een pijl in zijn keel. Er vielen nog meer gaten in de rangen. Andere mannen schuifelden snel vooruit om ze te vullen. ‘Wanneer je er klaar voor bent, Joline,’ zei hij. ‘Derde rang! Vuur!’

De Aes Sedai schudde geërgerd haar hoofd. ‘Ik moet in gevaar zijn. Ik heb nog niet het gevoel dat ik in gevaar ben.’ Teslyn knikte. Ze keek naar de bestorming alsof het een optocht was, en niet eens zo’n heel belangwekkende.

‘Als je mij en Seta wilt toestaan,’ begon Bethamin, maar Joline keek koel over haar schouder, en de Seanchaanse zweeg en keek naar haar handen. Seta glimlachte zenuwachtig, maar de glimlach verdween onder Jolines starende blik. ‘Voorste rang! Vuur!’

Mart rolde met zijn ogen en mompelde een gebed dat half een vloek was. Die verdomde vrouw had niet het gevoel dat ze in gevaar was! Hij had het gevoel alsof zijn verdomde hoofd op het hakblok lag! ‘Tweede rang! Vuur!’

Talmanes zag de vijand binnen schootsafstand komen en liet een pijlenregen van vierduizend bogen op driehonderd pas afstand afvuren, waardoor flink wat zadels leeg werden geschoten. De afstand werd nog kleiner en ze vuurden nog eens. Nog eens. De vijandelijke rangen leken te golven van de schrik. Enkele mannen draaiden zich om en vielen met omlaag gebrachte lansen op Talmanes’ mannen aan. Anderen begonnen pijlen terug te schieten. De meesten reden echter door. ‘Vorm vierkant!’ riep Mandevwin een hartslag voordat Mart het zelf kon doen. Hij hoopte dat de man niet te lang had gewacht. Maar de Bond was goed geoefend. De mannen aan de flanken renden achteruit, kalm alsof ze niet werden beschoten met pijlen die kletterden op hun borstplaten en helmen. En af en toe ook niet. Mannen sneuvelden. De drie rangen bleven echter in verband toen ze een vierkant vormden met Mart in het midden. Musenge en de andere menselijke Doodswachtgardisten hadden hun zwaarden getrokken, en de Ogier hadden hun lange bijlen in de hand. ‘Slingeraars!’ schreeuwde Mandevwin. ‘Open vuur! Voorste rang, west! Vuur!’ Slingeraars langs de westelijke rij verschoven hun slingerstaven zodat ze de lont in de dikke kokers konden aansteken met de langzaam brandende lonten tussen hun tanden. Terwijl de kruisbogen schoten, gooiden de slingeraars hun slingers achterover en meteen weer voorover. De donkere kokers vlogen meer dan honderd pas door de lucht en landden tussen de aanstormende ruiters. De slingeraars bevestigden alweer nieuwe kokers aan hun slingers voordat de eerste waren gevallen. Aludra had elke lont voorzien van draadjes om de verschillende brandtijden aan te geven, en elke koker ontplofte met een knal en een uitbarsting van vuur, sommige op de grond, sommige op hoofdhoogte van de ruiters. De ontploffing was niet het echte wapen, hoewel één man die zo’n ding in zijn gezicht kreeg plotseling geen hoofd meer had. Hij bleef nog drie stappen rechtop zitten in zijn zadel voor hij omviel. Nee, Aludra had een laag harde kiezels rond het kruit in elke koker aangebracht, en die drongen diep in vlees door. Krijsende paarden stortten trappelend tegen de grond. Ruiters vielen en bleven liggen.

Er schampte een pijl langs Marts linkermouw, een andere schoot door zijn rechtermouw en bleef hangen achter de veren, en een derde scheurde de rechterschouder van zijn jas. Hij zette een vinger achter de sjaal om zijn hals en trok eraan. Dat verdomde ding zat ineens ongelooflijk strak. Misschien moest hij toch overwegen om bij dit soort dingen wapenrusting te dragen. De vijandelijke rangen begonnen nu naar binnen te krullen om de kruisboogschutters achter de muur in te sluiten. Talmanes’ mannen schoten nog steeds met pijlen op de vijandelijke achterhoede, maar verschillende honderden mannen hadden hun bogen moeten laten vallen om zich te verdedigen met zwaarden, en helaas behoorden niet al die paarden met lege zadels toe aan Taraboners of Amadicianen. Talmanes had een open ruimte in het midden van zijn rij gelaten, een pad voor iedereen die besloot te vluchten, maar niemand nam het aanbod nog aan. Ze roken die honderdduizend goudkronen.

‘Ik denk...’ zei Joline langzaam. ‘Ja, ik heb nu het gevoel dat ik in gevaar ben.’ Teslyn bracht eenvoudig haar hand achterover en gooide een vuurbol die groter was dan een paardenhoofd. Door de ontploffing vlogen aarde en stukken van mannen en paarden de lucht in. Het werd tijd!

De Aes Sedai begonnen in drie richtingen vuurbollen te gooien zo snel ze hun armen konden bewegen, maar de vernietiging die ze aanrichtten deed niets om de aanval te vertragen. De mannen hadden inmiddels moeten zien dat er in het vierkant niemand was die voldeed aan Tuons beschrijving, maar hun bloed stond in vuur en vlam en ze roken de geur van rijkdom. Een man kon de rest van zijn leven als edele leven met honderdduizend goudkronen. Het vierkant werd omringd en ze baanden zich er een weg naartoe, vochten en stierven terwijl ze werden geraakt door pijlenregens van de kruisbogen en projectielen van de slingeraars. Er begon nog een muur te ontstaan, een die bestond uit dode en stervende mannen en paarden, een muur waar sommigen overheen probeerden te komen en waar anderen zich bij aansloten. Degenen die probeerden eroverheen te klimmen, werden achterovergeworpen door kruisboogpijlen. Van deze afstand drongen de pijlen door borstplaten heen als hete messen door de boter. Ze bleven komen, en sterven.

De stilte leek heel plotseling neer te dalen, al kon je overal nog het geluid van hijgende mannen horen die hun krukken hadden ingezet zo snel ze konden. En het gekreun van de gewonden. Ergens gilde een paard. Maar Mart zag niemand overeind staan tussen de muur van doden en Talmanes, niemand in het zadel behalve mannen met groene helmen en borstplaten. Mannen die hun bogen en zwaarden hadden laten zakken. De Aes Sedai legden hun handen op hun hoge zadelknoppen. Ook zij hijgden.

‘Het is gedaan, Mart!’ riep Talmanes. ‘Degenen die niet dood zijn, zijn stervende. Niet een van die stommelingen heeft geprobeerd te vluchten.’

Mart schudde zijn hoofd. Hij had verwacht dat ze halfgek zouden zijn van hun verlangen naar goud. Ze waren er helemaal gek van geweest. Ze zouden dode mannen en paarden moeten wegslepen voor Mart en de anderen eruit konden, en Talmanes zette mannen aan het werk, bond touwen aan paarden om ze aan de kant te trekken. Niemand wilde daaroverheen klimmen. Niemand behalve de Ogier. ik wil kijken of ik de verrader kan vinden,’ zei Hartha, en hij en de andere zes Gaardeniers legden hun bijlen over hun schouders en liepen over de stapel lijken heen alsof het zand was. ‘Nou, dit hebben we tenminste geregeld,’ zei Joline, en depte haar gezicht met een kanten zakdoek. Haar voorhoofd was bezweet. ‘Je bent ons iets verschuldigd, Mart. Aes Sedai bemoeien zich in de regel niet met persoonlijke oorlogen. Ik zal moeten nadenken over hoe je je schuld kunt betalen.’ Mart had wel een aardig voorgevoel over waar ze mee zou komen. Ze was gek als ze dacht dat hij dat zou doen.

‘Dit is beslist door kruisbogen, marath’damane,’ zei Musenge. Hij had helm, borstplaat en jas verwijderd en de linkermouw van zijn hemd afgescheurd, zodat een van de andere gardisten een verband kon wikkelen om een pijlwond. De mouw was netjes afgescheurd, alsof het stiksel slecht was geweest. Er stond een raaf op zijn schouder getatoeëerd. ‘Kruisbogen en mannen met een hart. Meer dan deze mannen hebt u nooit gehad, hè, Hoogheid?’ Het was geen vraag. ‘Deze en de verliezen die u hebt geleden.’

‘Ik zei je al,’ zei Mart. ik had genoeg.’ Hij wilde niet meer zeggen dan nodig was, maar Musenge keek alsof hij alles had bevestigd. Tegen de tijd dat er een opening was gemaakt waar Mart en de anderen door konden rijden, waren Hartha en de Gaardeniers terug, ik heb de verrader gevonden,’ zei Hartha, en hield een afgehakt hoofd aan de haren omhoog.

Musenges wenkbrauwen klommen omhoog toen hij dat donkere gezicht met die haakneus zag. ‘Ze zal dit heel graag willen zien,’ zei hij zachtjes. Zachtjes zoals het geluid van een zwaard dat wordt getrokken zacht is. ‘We moeten het naar haar toe brengen.’

‘Ken je hem?’ vroeg Mart.

‘We kennen hem, Hoogheid.’ Musenges gezicht, plotseling uit steen gehouwen, gaf aan dat hij er niet meer over zou zeggen. ‘Luister, hou eens op me zo te noemen, wil je? Ik heet Mart. Na vandaag zou ik zeggen dat je het recht hebt om me zo te noemen.’ Mart verbaasde zichzelf toen hij zijn hand uitstak.

Het stenen masker van Musenge verkruimelde van stomme verbazing. ‘Dat zou ik niet kunnen, Hoogheid,’ zei hij op geschokte toon. ‘Toen ze u huwde, werd u Prins der Raven. Als ik uw naam zou gebruiken, zou dat voor eeuwig mijn ogen neerslaan.’ Mart zette zijn hoed af en haalde zijn vingers door zijn haar. Hij had iedereen die wilde luisteren verteld dat hij niet van edelen hield, geen edele wilde zijn, en hij had dat gemeend. Hij meende het nog steeds. En nu was hij een verdomde edele! Hij deed het enige wat hij kon doen. Hij lachte tot zijn ribben pijn deden.

Epiloog

Denk aan het oude gezegde

De kamer met rode muren, de zoldering mooi beschilderd met vogels en vissen die tuimelden tussen de wolken en golven, was vol met in het bruin geklede klerken. Ze haastten zich over de gangpaden tussen de lange tafels die overal stonden door. Geen van hen leek een poging te doen te luisteren naar de gesprekken – de meesten leken verdoofd, en met reden – maar toch was Suroth ontstemd over hun aanwezigheid. Ze zouden ongetwijfeld wel iets opvangen van wat er werd gezegd, en het was mogelijk ontzettend nieuws. Galgan had er echter op gestaan. Ze moesten werken om hun gedachten af te leiden van het rampzalige nieuws van thuis, en hij vertrouwde ze stuk voor stuk. Hij stond erop! De witharige man was tenminste niet gekleed als soldaat vanochtend. Zijn wijde blauwe broek en korte rode jas met een hoge kraag en rijen gouden knopen met zijn zegel erop waren het toppunt van Seandaraanse mode, wat betekende dat het in het hele keizerrijk gedragen werd. Als hij wapenrusting droeg, of zelfs alleen zijn rode uniform, keek hij haar soms aan alsof ze een soldaat was die onder zijn bevel stond! Nou, zodra Elbar meldde dat Tuon dood was, zou ze Galgan laten doden. Zijn wangen waren besmeurd met as, net als die van haar. Het schip dat Semirhage had beloofd, had nieuws gebracht over de dood van de keizerin en overal in het keizerrijk waren opstanden uitgebroken. Er was geen keizerin, geen Dochter van de Negen Manen. Voor de burgers stond de wereld op de rand van de vernietiging. Voor sommige leden van het Bloed ook. Als Galgan en nog enkele anderen eenmaal dood waren, zou niemand bezwaar maken als Suroth Sabelle Meldarath zichzelf uitriep tot keizerin. Ze probeerde niet te denken aan de nieuwe naam die ze zou aannemen. Het bracht ongeluk om dat van tevoren te doen.

Galgan keek fronsend neer op de kaart die voor hem uitgespreid lag, en legde een roodgelakte vingernagel boven op de bergen aan de zuidkust van Arad Doman. Suroth wist niet hoe die bergen heetten. De kaart besloeg heel Arad Doman en was voorzien van drie markeringen, een rode driehoek en twee witte cirkels, uitgestrekt over een lange lijn van noord naar zuid. ‘Heeft Turan een goede telling gemaakt van hoeveel mannen er uit die bergen kwamen en zich bij Ituralde aansloten toen hij Arad Doman binnenging, Yamada?’ Efraim Yamada droeg ook de as, omdat hij van het Bloed was, al was het maar het lage Bloed, en had zijn haren in de koker en staart geknipt in plaats van een smalle kam over een verder kaalgeschoren schedel. Alleen de burgers rond de tafel, wat hun rang ook was, hadden dat niet. Grijzend en lang in een blauw met gouden borstplaat, met brede schouders en smalle heupen, had Yamada nog iets van de schoonheid van zijn jeugd. ‘Hij maakt melding van minstens honderdduizend man, kapitein-generaal. Misschien nog eens de helft meer.’

‘En hoeveel kwamen er nadat Turan de grens was overgestoken?’

‘Mogelijk tweehonderdduizend, kapitein-generaal.’ Galgan zuchtte en rechtte zijn rug. ‘Dus Turan heeft een leger voor zich en nog een achter zich, waarschijnlijk de hele troepenmacht van Arad Doman, en hij is dus in de minderheid.’ Die stommeling! Dat hoefde je toch niet te zeggen, dat was overduidelijk. ‘Turan had in Tarabon eenieder moeten rekruteren die met een zwaard of lans kon omgaan!’ snauwde Suroth. ‘Als hij deze afgang overleeft, gaat zijn kop eraf!’

Galgan trok een witte wenkbrauw naar haar op. ik denk niet dat Tarabon al trouw genoeg is om ons in deze zaak te steunen,’ zei hij droog. ‘Bovendien heeft hij damane en raken. Die moeten zijn kleinere aantallen goedmaken. En over damane en raken gesproken, ik heb bevelen ondertekend om Tylee Khirgan te verheffen tot luitenant-generaal en het lage Bloed, aangezien jij het maar steeds uitstelde, en bevelen om de meeste van die raken terug te brengen naar Amadicia en Altara. Chisen heeft nog steeds niet ontdekt wie die puinhoop in het noorden heeft veroorzaakt, en het beviel me niet dat diegene misschien wel ligt te wachten om toe te slaan zodra Chisen terugkeert naar de Molvainekloof.’

Suroth siste en greep haar geplooide blauwe rokken in haar vuisten voor ze zich daarvan kon weerhouden. Ze zou zich door die man niet laten overhalen haar gevoelens te tonen! ‘Je gaat je boekje te buiten, Galgan,’ zei ze kil. ‘Ik heb het bevel over de Voorlopers. En voorlopig heb ik ook het bevel over de Terugkeer. Je tekent geen bevelen zonder mijn goedkeuring.’

‘Je had het bevel over de Voorlopers, en die zijn opgenomen in de Terugkeer,’ antwoordde hij rustig, en Suroth proefde een bittere smaak in haar mond. Het nieuws uit het keizerrijk had hem gesterkt. Nu de keizerin dood was, was Galgan van plan de eerste keizer sinds negenhonderd jaar te worden. Het leek erop dat hij vanavond nog zou moeten sterven. ‘En wat het bevel over de Terugkeer aangaat...’ Hij zweeg toen hij het zware geluid van laarzen in de gang hoorde. Plotseling stonden er Doodswachtgardisten in de deuropening, gewapend en met hun handen op hun zwaardgevesten. Ze staarden met harde ogen vanuit hun rood met groene helmen de kamer in. Pas toen ze tevreden waren, stapten ze opzij. De gang stond vol Doodswachtgardisten, menselijke en Ogier. Suroth merkte ze nauwelijks op. Ze had alleen oog voor de kleine donkere vrouw in een blauw gewaad, met een geschoren hoofd en as op haar wangen. Het nieuws had zich overal in de stad verspreid. Ze had het paleis niet kunnen bereiken zonder over haar moeders overlijden te horen, het overlijden van haar familie, maar haar gezicht was een strak masker. Suroths knieën raakten als vanzelf de vloer. Rondom haar knielde het Bloed, en de burgers wierpen zich op de vloer. ‘De zegeningen van het Licht over uw veilige terugkeer, Hoogheid,’ zei ze tegelijk met de rest van het Bloed. Dus Elbar had gefaald. Het maakte niet uit. Tuon zou geen nieuwe naam aannemen of keizerin worden voordat de rouwperiode voorbij was. Ze kon nog altijd sterven en de weg vrijmaken voor een nieuwe keizerin. ‘Laat ze zien wat kapitein Musenge voor me heeft meegebracht, baniergeneraal Karede,’ zei Tuon.

Een lange man met drie donkere pluimen op zijn helm bukte zich en haalde een aardappelzak met een grote bult erin tevoorschijn. Hij liet de inhoud van de zak op de vloer rollen. De smerige stank van verrotting vulde de ruimte. Hij liet de zak vallen en beende naar Suroth toe.

Het duurde even voor ze Elbars gezicht en zijn haakneus herkende in die rottende massa, maar toen liet ze zich voorovervallen met haar gezicht op de vloer en kuste ze de vloertegels. Maar niet uit wanhoop. Ze kon zich hiervan herstellen. Behalve als ze Elbar hadden ondervraagd. ‘Mijn ogen zijn neergeslagen, Hoogheid, dat een van de mijnen u zo diep heeft beledigd dat u zijn hoofd hebt laten afhakken.’

‘Me beledigd.’ Tuon scheen die woorden te wegen. ‘Nou, dat kun je wel zeggen. Hij probeerde me te vermoorden.’ Er klonken geschrokken kreten, en voordat Suroth zelfs maar haar mond open kon doen, plantte de baniergeneraal van de Doodswachtgardisten een laars op haar achterwerk, greep haar kam in zijn vuist en tilde haar bovenlichaam los van de vloer. Ze verzette zich niet. Dat zou alleen maar nog meer schaamte over haar hebben gebracht.

‘Mijn ogen zijn diep neergeslagen omdat een van de mijnen een verrader was, Hoogheid,’ zei ze hees. Ze wenste dat ze haar stem gewoon had kunnen laten klinken, maar die vervloekte man boog haar rug zo ver door dat het een wonder was dat ze nog kon praten. ‘Als ik dat ook maar vermoed had, dan zou ik hem zelf hebben laten ondervragen. Maar als hij heeft geprobeerd een beschuldigende vinger naar mij te wijzen, Hoogheid, heeft hij gelogen om zijn ware meester te beschermen. Ik heb daar wel wat gedachten over die ik onder vier ogen met u zou kunnen delen, als het mag.’ Met een beetje geluk kon ze dit op Galgan afschuiven. Zijn ondermijning van haar autoriteit zou helpen.

Tuon keek over Suroths hoofd heen. Ze ontmoette Galgans ogen, en die van Abaldar en Yamada, en van al diegenen van het Bloed, maar niet die van Suroth. ‘Het is bekend dat Zaired Elbar volledig een man van Suroth was. Hij heeft niets gedaan wat zij hem niet opdroeg. Daarom is Suroth Sabelle Meldarath niet meer. Deze da’covale zal de Doodswachtgarde dienen zoals zij wensen, tot haar haren lang genoeg zijn gegroeid en ze er fatsoenlijk genoeg uitziet om naar het blok te worden gestuurd en te worden verkocht.’ Suroth dacht niet aan het mes dat ze had willen gebruiken om haar polsen open te snijden, een mes dat in haar vertrekken lag. Ze kon helemaal niet nadenken. Ze begon te schreeuwen, een woordeloos gejank, zelfs voor ze haar kleren van haar afscheurden.

De Andoraanse zon was warm na Tar Valon. Pevara deed haar mantel af en bond die achter het zadel terwijl de Poort dichtging en het uitzicht op de Ogiergaarde in Tar Valon verdween. Geen van hen had gewild dat iemand hen zag vertrekken. Ze zouden om dezelfde reden terugkeren naar de gaarde, behalve als alles helemaal verkeerd ging. In dat geval keerden ze misschien wel nooit meer terug. Ze had gevonden dat deze taak moest worden uitgevoerd door iemand met de beste diplomatieke vaardigheden en de moed van een leeuw. Nou, ze was tenminste geen lafaard. Dat kon ze wel van zichzelf zeggen. ‘Waar heb je de weving om een zwaardhand te binden geleerd?’ vroeg Javindhra plotseling, terwijl ook zij haar mantel afdeed. ‘Je weet vast nog wel dat ik ooit heb voorgesteld dat Rode zusters ook gediend zouden zijn met zwaardhanden.’ Pevara deed haar rode rij handschoenen uit, schijnbaar onaangedaan door de vraag. Ze had hem al eerder verwacht. ‘Waarom ben je verrast dat ik die weving ken?’ Ze had destijds aan Yukiri gevraagd haar die weving te leren, en had moeite gehad haar uit te leggen waaróm ze die wilde leren. Ze betwijfelde echter of Yukiri argwaan had gekregen. Een Rode zuster met een zwaardhand was even waarschijnlijk als een vrouw die kon vliegen. Behalve dan dat dat de reden was waarom ze naar Andor was gekomen. Waarom ze allemaal waren gekomen. Javindhra was er alleen op bevel van Tsutama, toen Pevara en Tarna niet voldoende namen konden vinden om de Hoogste te plezieren. De hoekige Gezetene deed geen moeite haar ongenoegen daarover te verbergen, niet voor Pevara, hoewel ze het diep had begraven als ze in de buurt van Tsutama was.

Tarna was er, natuurlijk, lichtharig en ijzig koud, haar Hoedsterstola achtergelaten maar haar gespleten grijze rokken tot aan de knie van rood borduursel voorzien. Het zou moeilijk worden voor Elaida’s Hoedster om een zwaardhand te hebben, hoewel de mannen zouden worden ondergebracht in de stad, weg van de Toren, maar het was om te beginnen allemaal haar idee geweest, en ze was misschien niet gretig maar wel vastberaden om deel te nemen aan deze eerste proef. Bovendien hadden ze meer vrouwen nodig, want ze hadden maar drie andere zusters bereid gevonden om er zelfs maar over na te denken. De voornaamste taak die de Rode Ajah zo lang had gehad – het vinden van mannen die konden geleiden en ze naar de Toren brengen om te worden gestild – had ervoor gezorgd dat de vrouwen een hekel kregen aan alle mannen, dus hadden ze slechts af en toe een aanwijzing kunnen geven. Jezrail was een Tyreense met een vierkant gezicht die een geverfde miniatuur had van de jongen met wie ze bijna was getrouwd voordat ze naar de Toren kwam. Zijn kleinkinderen waren nu al grootouders, maar ze sprak nog steeds met genegenheid over hem. Desala, een mooie Cairhienin met grote donkere ogen en een ongelukkig woest temperament, zou als ze de kans kreeg met talloze mannen de hele nacht door dansen. En Melare, een mollige en grappige vrouw die hield van praten, stuurde geld naar Andor om te betalen voor het onderwijs van haar achterneefje, zoals ze ook voor haar neefjes en nichtjes had gedaan. Pevara was het moe te zoeken naar zulke kleine aanwijzingen, moe om voorzichtig te proberen te ontdekken of die aanwijzingen betekenden wat ze konden betekenen, en had Tsutama ervan overtuigd dat zes Rode zusters voldoende waren om mee te beginnen. Bovendien zou een grotere groep misschien een ongelukkige reactie kunnen veroorzaken. Als de hele Rode Ajah bij die zogenaamde Zwarte Toren verscheen, of zelfs maar de helft, zouden de mannen misschien denken dat ze werden aangevallen. Hoe gezond van geest ze allemaal nog waren, was onbekend. Dat was iets waar ze het allemaal over eens waren geworden, achter Tsutama’s rug om. Ze zouden geen mannen binden die tekenen van waanzin vertoonden. Tenminste, als ze al mannen mochten binden.

Ogen-en-oren van de Ajah in Caemlin hadden dikke verslagen gestuurd over de Zwarte Toren, en sommigen hadden er zelfs werk gevonden, dus ze hadden geen moeite het uitgesleten zandpad te vinden dat van de stad naar een grote zwarte poort met twee bogen leidde. De poort was bijna vijftig voet hoog en tien stap breed, aan de bovenkant voorzien van kantelen en een omlaag wijzende middenpiek van steen, geflankeerd door twee dikke zwarte torens van minstens vijftien stap hoog met kantelen. Er zaten geen deuren voor de opening, en de zwartstenen muur die richting het oosten en westen doorliep zover het oog reikte, hier en daar onderbroken door de funderingen van forten en torens, was nergens hoger dan vier of vijf pas. Er groeide onkruid langs de ongelijkmatige bovenkant, en gras dat wuifde in de bries. Die onafgemaakte muren, die eruitzagen alsof ze wel nooit afgemaakt zouden worden, deden die poort er belachelijk uitzien.

De drie mannen die in de opening stonden waren echter helemaal niet belachelijk. Ze droegen lange zwarte jassen en zwaarden op hun heup. Een van hen, een slanke jonge kerel met een gekrulde snor, had een zilveren pin in de vorm van een zwaard op zijn hoge kraag. Een van de Toegewijden. Pevara weerstond de neiging hem te zien als het equivalent van een Aanvaarde en de andere twee als Novices. Novices en Aanvaarden werden beschermd en begeleid tot ze genoeg van de Kracht wisten om Aes Sedai te worden. Van wat zij hadden gehoord, werden Soldaten en Toegewijden bijna meteen nadat ze leerden geleiden als klaar voor de strijd beschouwd. En ze werden daartoe vanaf de eerste dag gedwongen, aangezet om zoveel saidin te grijpen als ze konden, en die bijna aanhoudelijk te gebruiken. Daar gingen mannen aan dood, en dat noemden ze ‘oefenverliezen’, alsof ze de dood konden verbergen achter aardse woorden. De gedachte dat zij op die manier Novices of Aanvaarden zouden verliezen maakte Pevara misselijk, maar schijnbaar zaten de mannen er niet mee. ik wens u goedemorgen, Aes Sedai,’ zei de Toegewijde met een kleine buiging toen ze voor hem halt hielden. Een heel kleine buiging, waarbij hij geen ogenblik zijn ogen van hen afwendde. Zijn tongval was Morlands. ‘Wat zouden zes zusters op deze mooie ochtend hier bij de Zwarte Toren willen?’

‘We willen de M’Hael spreken,’ antwoordde Pevara, zonder te stikken in het woord. Het betekende ‘leider’ in de Oude Spraak, maar doordat het woord op zich als titel werd gebruikt, kreeg het een veel sterkere betekenis, alsof hij de leiding had over alles en iedereen. ‘Ah, u wilt de M’Hael spreken? En van welke Ajahs kan ik zeggen dat u bent?’

‘De Rode,’ antwoordde Pevara, en zag hem met zijn ogen knipperen. Heel mooi. Maar niet erg nuttig.

‘De Rode,’ zei hij vlak. Hij was niet lang van zijn stuk gebracht. ‘Nou, dan. Enkazin, Alseen, houd de wacht terwijl ik kijk wat de M’Hael hiervan zegt.’

Hij draaide zich om en de verticale zilverachtige spleet van een Poort opende zich voor hem en werd niet groter dan een deuropening. Kon hij hem niet groter maken? Er was wat discussie geweest of ze mannen moesten binden die zo sterk mogelijk waren of juist zo zwak mogelijk. De zwakken waren misschien makkelijker in de hand te houden, terwijl de sterkeren misschien – zeker – nuttiger waren. Ze hadden geen overeenstemming bereikt; elke zuster zou het voor zichzelf moeten beslissen. Hij sprong door de Poort en sloot hem achter zich voor ze een kans had veel te zien. Ze zag alleen een wit stenen platform met een trapje aan één kant en een vierkante zwarte steen erbovenop, mogelijk een van de bouwstenen van de muur, gepolijst tot hij glom in de zon.

De twee achterblijvers bleven midden onder de boog staan alsof ze de zusters wilden beletten door te rijden. Een van hen was een Saldeaan, een magere man met een brede neus, nog net niet van middelbare leeftijd, die er door zijn gebogen houding een beetje uitzag als een klerk, alsof hij lange uren achter een schrijftafel had gezeten. De andere was een jongen, weinig meer dan een kind, die met zijn vingers zijn donkere haren uit zijn ogen veegde, maar de wind gooide het al snel weer terug. Geen van de twee scheen zich onbehaaglijk te voelen nu ze alleen tegenover zes zusters stonden. Als ze alleen waren. Waren er nog anderen in die torens? Pevara keek niet naar de daken.

‘Jij daar, jongen,’ zei Desala met een stem als een klokje. Een boos klokje. De beste manier om haar kwaad te krijgen, was door een kind iets aan te doen. ‘Jij zou thuis bij je moeder moeten zijn en je lessen leren. Wat doe je hier?’ De jongen bloosde en veegde het haar weer uit zijn gezicht.

‘Het gaat goed met Saml, Aes Sedai,’ zei de Saldeaan, en klopte de jongen op de schouder. ‘Hij leert snel en je hoeft hem iets maar één keer te laten zien, dan weet hij het al.’ De jongen stond kaarsrecht, met een trotse blik, en stak zijn duimen achter zijn zwaardriem. Een zwaard, op zijn leeftijd! Goed, de zoon van een edele zou al een paar jaar zwaardles hebben op Saml Alseens leeftijd, maar hij zou dat ding niet overal bij zich mogen dragen!

‘Pevara,’ zei Tarna koel, ‘geen kinderen. Ik wist dat ze hier kinderen hadden, maar geen kinderen.’

‘Licht!’ hijgde Melare. Haar witte merrie voelde haar onrust en gooide met haar hoofd. ‘Zeker geen kinderen!’

‘Dat zou een gruwel zijn,’ zei Jezrail.

‘Geen kinderen,’ stemde Pevara snel in. ik denk dat we niet meer moeten zeggen voor we baas... de M’Hael zien.’ Javindhra snoof. ‘Geen kinderen wat, Aes Sedai?’ vroeg Enkazin fronsend. ‘Geen kinderen wat?’ zei hij weer toen niemand antwoordde. Hij leek ineens niet meer zoveel op een klerk. Zijn gebogen houding bleef, maar iets in zijn scheefstaande ogen leek plotseling... gevaarlijk. Hield hij de mannelijke helft van de Kracht vast? Die mogelijkheid verkilde Pevara, maar ze onderdrukte de wens om saidar te omhelzen. Sommige mannen die konden geleiden, schenen het te voelen wanneer een vrouw de Kracht vasthield. Enkazin zag eruit alsof hij overhaaste dingen kon doen.

Ze wachtten in stilte, op af en toe het gestamp van een hoef na. Pevara maande zichzelf tot geduld, Javindhra gromde in zichzelf. Pevara kon de woorden niet verstaan, maar ze herkende gegrom als ze het hoorde. Tarna en Jezrail pakten een boek uit hun zadeltas en gingen zitten lezen. Mooi. Laat die Asha’man maar zien dat ze zich geen zorgen maakten. Alleen leek zelfs de jongen er niet van onder de indruk. Hij en de Saldeaan stonden daar alleen maar midden in de poort, wachtend terwijl ze nauwelijks met hun ogen knipperden.

Na ongeveer een halfuur ging er een grotere Poort open en beende de Morlander naar buiten. ‘De M’Hael zal u ontvangen in het paleis, Aes Sedai. U kunt verder komen.’ Hij gebaarde naar de opening.

‘Wijst u ons de weg?’ vroeg Pevara, en steeg af. Deze Poort was groter, maar ze kon er niet te paard door.

‘Er zal iemand aan de andere kant op u wachten om u te begeleiden.’ Hij lachte blaffend. ‘De M’Hael gaat niet om met mijn soort.’ Pevara borg het op in haar gedachten om er later over na te denken. Zodra de laatste van hen door de Poort was, bij het witstenen platform met de zwarte steen die glom als een spiegel, ging de Poort dicht, maar ze waren niet alleen. Vier mannen en twee vrouwen in ruwe wollen kleding namen de leidsels van hun paarden aan. Een donkere, forse man met op zijn hoge zwarte kraag zowel het zilveren zwaard als een kronkelende rood met gouden figuur, een draak, maakte een piepkleine buiging voor hen.

‘Volg mij,’ zei hij kortaf in een Tyreense tongval. Zijn ogen waren als priemen.

Het paleis dat de Morlander had genoemd was inderdaad een paleis; twee verdiepingen wit marmer met puntige koepels en spitsen in de stijl van Saldea, gescheiden van een groot terrein van kale, hard aangestampte grond door het witte platform. Voor een paleis was het niet groot, maar de meeste edelen woonden in gebouwen die veel kleiner en veel minder mooi waren. Een brede stenen trap leidde naar een groot bordes voor een hoge dubbele deur. Elk van de deuren was voorzien van een met een handschoen bedekte vuist met drie bliksemschichten erin, groot uitgesneden en verguld. De deuren zwaaiden open voor de Tyrener er was, maar er waren geen bedienden te zien. De man moest hebben geleid. Pevara voelde die rilling weer. Javindhra mompelde in zichzelf. Het klonk als een gebed deze keer. Het paleis had kunnen toebehoren aan een edele die hield van wandtapijten met strijdtaferelen en van rood met zwarte vloertegels, alleen waren er nergens bedienden te zien. Hij had bedienden, hoewel er helaas geen ogen-en-oren van de Rode Ajah onder hen waren. Verwachtte hij dat ze uit het zicht bleven als ze niet nodig waren, of had hij ze bevolen om weg te blijven? Misschien om te voorkomen dat iemand zes Aes Sedai zou zien aankomen? Die redenering leidde naar gedachten die ze liever niet had. Ze had de gevaren onderkend voordat ze de Witte Toren had verlaten. Het had geen zin erover te peinzen.

De kamer waar de Tyrener hen naartoe leidde was een troonzaal, waar een kring van in spiraalvormen gesneden zwarte pilaren de waarschijnlijk grootste koepel van het paleis ondersteunde, verguld en halfvol met vergulde lampen aan kettingen. Hoge staande spiegellampen stonden langs de gebogen muren. Misschien honderd mannen in zwarte jassen stonden aan weerszijden van de ruimte. Elke man die ze zag, droeg het zwaard en de draak, mannen met harde gezichten, loerende gezichten, wrede gezichten. Hun ogen waren gericht op haar en de andere zusters. De Tyrener kondigde hen niet aan, maar ging bij de andere Asha’man staan en liet de vrouwen hun eigen weg door de ruimte zoeken. De vloertegels waren hier ook rood met zwart. Taim hield zeker van die kleuren. De man zelf zat onderuitgezakt op een zetel die alleen een troon kon worden genoemd, een massief ding dat even druk besneden en verguld was als elke troon die ze ooit had gezien, boven op een witmarmeren verhoging. Pevara richtte haar aandacht op hem, en niet alleen om te voorkomen dat ze al die ogen voelde van mannen die konden geleiden. Mazrim Taim trok de aandacht. Hij was lang, met een haakneus en een uitstraling van lichamelijke kracht. En ook een donkere uitstraling. Hij zat met zijn enkels gekruist en een arm bungelend over de zware leuning van de troon, maar hij leek klaar om binnen een tel overeind te springen. Hoewel zijn zwarte jas van de ellebogen tot de polsen was voorzien van geborduurde blauwe en gouden draken, droeg hij geen pinnen op zijn kraag.

‘Zes zusters van de Rode Ajah,’ zei hij toen ze voor de verhoging bleven staan. Zijn ogen... En ze had de ogen van de Tyrener al op priemen vinden lijken. ‘U bent hier duidelijk niet om ons allemaal te stillen.’ Er klonk gegrinnik in de ruimte. ‘Waarom wilt u mij spreken?’ ik ben Pevara Tazanovni, Gezetene voor de Rode Ajah,’ zei ze. ‘Dit is Javindhra Doraille, ook een Rode Gezetene. De anderen zijn Tarna Feir, Desala Nevanche...’

‘Ik vroeg niet om jullie namen,’ onderbrak Taim haar kil. ‘Ik vroeg waarom u mij wilt spreken.’

Dit ging niet goed. Ze weerhield zich ervan om diep adem te halen, maar dat wilde ze wel. Haar gezicht stond koel en kalm, maar vanbinnen vroeg ze zich af of ze aan het eind van deze dag gedwongen zou zijn gebonden. Of dood. ‘We willen het binden van Asha’man als zwaardhanden bespreken. U hebt immers eenenvijftig zusters gebonden. Tegen hun wil.’ Ze kon hem maar net zo goed meteen laten weten dat ze zich daarvan bewust waren. ‘Wij stellen echter niet voor om enige man tegen zijn wil te binden.’

Een lange, goudharige man die in de buurt van de verhoging stond, sneerde naar haar. ‘Waarom zouden we Aes Sedai toestaan om wie dan ook te...’ Iets onzichtbaars raakte de zijkant van zijn hoofd zo hard dat zijn voeten loskwamen van de vloertegels en hij neerviel. Zijn ogen waren dicht en er liep een straaltje bloed uit zijn neus. Een slanke man met wijkend, grijzend haar en een gevorkte baard bukte en raakte het hoofd van de man met een vinger aan. ‘Hij leeft nog,’ zei hij toen hij weer rechtop ging staan, ‘maar hij heeft een gat in zijn hoofd en een gebroken kaak.’ Hij had het net zo goed over het weer kunnen hebben. Geen van de mannen bood aan hem te helen. Niet één!

‘Ik heb wat vaardigheid in Heling,’ zei Melare, die haar rokken bijeen pakte en al in de richting van de gevallen man liep. ‘Genoeg hiervoor, denk ik. Met uw toestemming.’

Taim schudde zijn hoofd. ‘U hebt mijn toestemming niet. Als Mishraile het overleeft tot de avond, wordt hij geheeld. Misschien zal de pijn hem leren zijn mond te houden. U zegt dat u zwaardhanden wilt binden? Rode zusters?’

Dat laatste woord was vervuld van minachting, iets wat Pevara besloot te negeren. Tarna’s ogen hadden echter de zon kunnen bevriezen. Pevara legde een waarschuwende hand op de arm van de andere vrouw toen ze antwoordde. ‘Roden hebben ervaring met mannen die kunnen geleiden.’ Er werd gemompeld tussen de toekijkende Asha’man. Boos gemompeld. Dat negeerde ze ook. ‘We zijn niet bang voor ze. De gebruiken kunnen even moeilijk te veranderen zijn als de wet, soms nog moeilijker, maar we hebben besloten die van ons te veranderen. Vanaf dit ogenblik mogen Rode zusters zwaardhanden binden, maar alleen mannen die kunnen geleiden. Elke zuster mag er zoveel binden als ze wil. Gezien de Groene zusters denken we echter dat het er niet meer zullen zijn dan drie of vier.’

‘Goed.’

Pevara knipperde in weerwil van zichzelf met haar ogen. ‘“Goed?”’ Ze had het vast verkeerd verstaan. Zo gemakkelijk kon hij toch niet overtuigd zijn?

Taims ogen leken zich wel in haar hoofd te boren. Hij spreidde zijn handen in een spottend gebaar. ‘Wat moet ik dan zeggen? Eerlijk is eerlijk? Eerlijk delen? Neem maar genoegen met “goed” en vraag wie zich wil laten binden. En denk aan het oude gezegde: Laat de Heer van Chaos regeren.’ De kamer vulde zich met het gelach van mannen. Pevara had nog nooit van zo’n gezegde gehoord. Haar nekharen gingen overeind staan bij het bulderende gelach.

Content

Robert Jordan
Mes van Dromen

Proloog Sintels op droog gras

1 Laatste Gong

2 De aanraking van de Duistere

3 In de Tuinen

4 Een overeenkomst

5 Iets... vreemds

6 Een staf en een scheerder

7 Een koud zegel

8 Drakeneieren

9 Een kort pad

10 Een dorp in Shiota

11 Een hel in Maderin

12 Een werkplaats

13 Beleg

14 Natte spullen

15 Een andere vaardigheid

16 De nieuwe volgeling

17 Een bronzen beer

18 Nieuws voor de Draak

19 Geloften

20 De Gouden Kraanvogel

21 In de Steen

22 Hoe maak je een anker aan het huilen

23 Oproep tot een zitting

24 Honing in de thee

25 Dienst bij Elaida

26 Alsof de wereld van nevel was

27 Een eenvoudige houten kist

28 In Malden

29 De laatste knoop

30 Voor de poorten

31 Het huis aan Vollemaanstraat

32 De overeenkomst gestand doen

33 Negen van de tien

34 Een kopje kaf

35 Het belang van Dyelin

36 Onder een eik

37 Prins der raven

Epiloog Denk aan het oude gezegde