Robert Jordan

Viersprong van de Schemer

En het zal geschieden, in de dagen dat de Duistere Jacht uitrijdt, wanneer de rechterhand versaagt en de linkerhand dwaalt, dat de mensheid aankomt op de Viersprong van de Schemer en dat alles wat is, alles wat was en alles wat zal zijn, balanceert op de punt van een zwaard, terwijl de stormen van de Schaduw in kracht toenemen.

Uit de Voorspellingen van de Draak, vermoedelijk vertaald door Jaim Charin, bekend als Jaim Kimstapper, kort voor zijn verdwijning

Proloog

Glinsteringen van het Patroon

Rodel Ituralde had een hekel aan wachten, hoewel hij wist dat dat het grootste deel van zijn werk als soldaat uitmaakte. Wachten tot de volgende slag begon, tot de vijand in actie kwam, tot die een fout maakte. Hij keek vanuit zijn zadel waakzaam naar het winterse woud, net zo bewegingloos als de bomen. De zon was tot halverwege het hoogste punt geklommen en gaf geen enkele warmte. Zijn adem hing als een witte mist voor zijn mond, en zijn netjes bijgewerkte snor en het zwarte vossenbont waarmee zijn kap was afgezet, waren berijpt. Hij was blij dat zijn helm aan de zadelknop hing. Zijn borstkuras hield de kou vast, die door zijn mantel en elke laag wol, zijde en linnen daaronder sneed. Zelfs het zadel van Schicht voelde kil aan, alsof de witte ruin uit bevroren melk bestond. De helm zou zijn hersens beneveld hebben. De winter was laat, heel laat naar Arad Doman gekomen, maar wel met verdubbelde woede. De zomerhitte, die onnatuurlijk lang in de herfst was blijven hangen, was in minder dan een maand omgeslagen naar hartje winter. De bladeren die de lange zomerdroogte overleefd hadden, waren bevroren geraakt voor ze van kleur hadden kunnen veranderen en nu glinsterden ze als vreemde, in ijs gekapselde smaragden in het ochtendzonlicht. De paarden van de ongeveer twintig wapenknechten om hem heen stampten van tijd tot tijd met een hoef in de kniediepe sneeuw. Tot aan hier was het een lange rit geweest en ze moesten nog verder, of dit nu een goede of een slechte dag zou worden. Donkere wolken joegen langs de hemel naar het noorden. Hij had genoeg verstand van het weer om te weten dat de temperatuur voor het vallen van de nacht scherp zou dalen. Tegen die tijd moesten ze onderdak hebben.

‘Niet zo’n strenge winter als de laatste, nietwaar, Heer?’ zei Jaalam kalm. De jonge krijgsman wist op de een of andere manier altijd Ituraldes gedachten te lezen, en zijn stem was luid genoeg om door de anderen gehoord te worden. ‘Maar toch denk ik dat een paar man nu wel van kruidenwijn dromen. Niemand van hier, natuurlijk. Die zijn volstrekt onverstoorbaar. Drinken allemaal thee, meen ik. Koude thee. Als ze wat berkentakken hadden, zouden ze uit de kleren gaan om een sneeuwbad te nemen.’

‘Ze zullen hun kleren nu toch aan moeten houden,’ zei Ituralde droog, ‘maar misschien kunnen ze vanavond wat koude thee krijgen, als ze geluk hebben.’ Dat maakte wat gegrinnik los. Zacht gegrinnik. Hij had deze mannen met zorg gekozen, en ze wisten wanneer ze zich stil moesten houden.

Hijzelf had wel een kom dampende kruidenwijn of zelfs thee kunnen gebruiken. Maar het was lang geleden sinds kooplieden thee naar Arad Doman gebracht hadden. Lang geleden sinds een koopman zich voorbij de grens met Saldea had gewaagd. Tegen de tijd dat nieuws van de buitenwereld hem bereikte, was het al even oudbakken als het brood van de vorige maand, als het al om meer dan een gerucht ging. Maar dat maakte nauwelijks iets uit. Als de Witte Toren waarachtig verdeeld was, of als er werkelijk mannen die konden geleiden naar Caemlin geroepen werden... nou ja, de wereld zou het zonder Rodel Ituralde moeten doen tot Arad Doman weer een geheel was. Op dit ogenblik had iedere weldenkende man zijn handen meer dan vol aan Arad Doman.

Nog eens overdacht hij de bevelen die hij zijn snelste ruiters had laten brengen naar iedere edelman die getrouw was aan de koning. Ze mochten dan verdeeld zijn door kwaad bloed en oude veten, maar hun trouw aan de koning hadden ze nog steeds gemeen. Als de bevelen van de Wolf kwamen, zouden ze hun legers verzamelen en uitrijden, tenminste, zolang hij de gunst van de koning behield. Op zijn bevel zouden ze zich zelfs in de bergen schuilhouden en wachten. O, ze zouden ongedurig worden en een paar zouden zijn naam vervloeken, maar ze zouden gehoorzamen. Ze wisten dat de Wolf veldslagen won. Sterker nog, ze wisten dat hij oorlogen won. Kleine Wolf noemden ze hem, als ze dachten dat hij hen niet kon horen. Maar hij gaf er niets om wat ze over zijn lengte dachten – niet veel, in ieder geval – zolang ze maar uitreden wanneer en waar hij beval.

Weldra zouden ze hard uitrijden, om een val te zetten die pas na maanden zou dichtklappen. Het was een waagstuk. Ingewikkelde plannen konden op vele manieren uiteenvallen, en dit plan had vele lagen. Alles zou al bij voorbaat mislukken als hij er niet in slaagde voor het lokaas te zorgen. Of als iemand zijn bevel negeerde om de koeriers van de koning te ontwijken. Maar allemaal kenden ze zijn redenen, en zelfs de grootste stijfkoppen onder hen deelden die, hoewel er weinigen waren die bereid waren om er hardop over te praten. Sinds hij Alsalams laatste bevel gekregen had, was hij rondgetrokken als een geest in een razende storm. Het opgevouwen papier was weggestopt in zijn mouw, boven het witte kant dat over zijn met staal beklede handschoen viel. Ze hadden een laatste kans, een heel kleine kans om Arad Doman te redden. Misschien zelfs om Alsalam tegen zichzelf te beschermen, voor de Koopliedenraad zou besluiten om een ander op de troon te zetten. Meer dan twintig jaar lang was hij een goed heerser geweest. Moge het Licht hem bijstaan dat te blijven.

Een luid gekraak deed Ituraldes hand naar het gevest van zijn slagzwaard duiken. Er klonk gekraak van leer en geschraap van ijzer toen de anderen hun wapens vrijmaakten. Verder was het stil. Het woud was zo stil als een bevroren tombe, op het knerpende geluid van een tak na die onder het gewicht van de sneeuw brak. Na een paar tellen ontspande hij zich – voor zover hij zich al had kunnen ontspannen sinds de verhalen over de Herrezen Draak die in de lucht bij Falme was verschenen hem in het noorden hadden bereikt. Misschien was de man werkelijk de Herrezen Draak, misschien was hij werkelijk in de lucht verschenen, maar wat de waarheid ook zijn mocht, die verhalen hadden een storm in Arad Doman veroorzaakt.

Ituralde was ervan overtuigd dat hij die storm had kunnen bedaren als hij meer de vrije hand gekregen had. Het was geen snoeverij dat hij er zo over dacht. Hij wist wat hij kon doen met een slag, een veldtocht of een oorlog. Maar sinds de Raad besloten had dat de koning veiliger zou zijn als hij Bandar Eban uit werd gesmokkeld, scheen Alsalam het in zijn hoofd gehaald te hebben dat hij de wedergeboorte van Artur Haviksvleugel was. En sindsdien hadden zijn handtekening en zegel tientallen gevechtsorders opgesierd, afkomstig van welke plek de Raad hem ook maar had verborgen. Ze wilden niet zeggen waar die plek was, zelfs niet tegen Ituralde zelf. Van elke vrouw van de Raad die hij hiermee confronteerde, kreeg hij een uitdrukkingloze blik en ontwijkende antwoorden als de koning zelfs maar genoemd werd. Hij zou bijna gaan geloven dat ze niet wisten waar Alsalam was. Een belachelijke gedachte natuurlijk. De Raad hield de koning scherp in het oog. Ituralde had altijd geloofd dat de koopliedenhuizen zich er te veel mee bemoeiden, maar nu wenste hij dat ze zouden ingrijpen. Waarom ze zwegen was een raadsel, want een koning die de handel belemmerde bleef niet lang op de troon.

Ituralde was zijn geloften getrouw en bovendien was Alsalam een vriend, maar als de bevelen die de koning stuurde bedoeld waren om chaos te creëren, hadden ze niet beter geformuleerd kunnen zijn. Maar desondanks konden ze niet genegeerd worden. Alsalam was de koning. En hij had Ituralde bevolen om zo snel hij kon naar het noorden op te trekken tegen een grote verzameling Draakgezworenen, die Alsalam kennelijk door geheime verspieders had ontdekt. En tien dagen later, zonder een Draakgezworene in zicht, kwam er een bevel om weer naar het zuiden te trekken, weer zo snel mogelijk en wederom tegen een verzameling lieden die nimmer verschenen. Hij had bevel gekregen om zijn troepen bijeen te brengen om Bandar Eban te verdedigen, terwijl een aanval met drie vooruitgeschoven troepen de zaak voor eens en altijd zou hebben beslist. Bovendien was hem opgedragen zijn krachten te splitsen, terwijl een mokerslag hetzelfde resultaat zou hebben. Hij moest gebieden uitkammen waarvan hij wist dat de Draakgezworenen ze allang verlaten hadden, en wegtrekken van plaatsen waarvan hij wist dat ze daar hun kampen hadden opgeslagen. Erger nog, Alsalams bevelen waren vaak rechtstreeks naar de machtige edelen gegaan die geacht werden Ituralde te volgen. Ze zonden Machir deze kant op, Teacal die kant, en Raman nog weer een andere kant op. Vier keer waren er veldslagen uitgebroken omdat delen van hetzelfde leger ’s nachts op elkaar stuitten. Ze waren opgetrokken op uitdrukkelijk bevel van de koning en hadden niemand behalve de vijand voor zich verwacht. En ondertussen groeiden de Draakgezworenen in aantal en nam hun zelfvertrouwen toe. Ituralde had wel overwinningen behaald – bij Solanje en Maseen, bij het Somalmeer en Kandelmar. Zo hadden de heren van Katar geleerd om de opbrengsten van hun mijnen en smelterijen niet langer aan de vijanden van Arad Doman te verkopen. Maar telkens hadden Alsalams bevelen tenietgedaan wat hij bereikt had.

Dit laatste bevel was echter anders. Om te beginnen had een grijzel vrouwe Tuva gedood in een poging om te verhinderen dat het bevel hem bereikte. Waarom de Schaduw dit bevel meer zou vrezen dan elk ander was een raadsel, maar het was een reden temeer om snel te handelen. Voordat Alsalam hem een ander bevel zou sturen. Dit bevel bood vele mogelijkheden, en hij had elk ervan nauwlettend overwogen. Maar de beste mogelijkheden begonnen allemaal hier, vandaag. Al is de kans op een goede afloop klein, je moet hem toch grijpen.

In de verte weerklonk de schelle kreet van een sneeuwgaai, toen nog eens, en toen nog een derde keer. Ituralde zette zijn handen om zijn mond en herhaalde de drie rauwe kreten. Even later kwam een ruige, lichtgespikkelde ruin tussen de bomen vandaan. De ruiter was gekleed in een witte mantel met zwarte vegen. Als ze stilgestaan hadden, zouden man en paard in het besneeuwde woud moeilijk te zien zijn geweest. De ruiter liet zijn paard naast dat van Ituralde stoppen. Hij was een gedrongen man die slechts één enkel zwaard met een korte kling droeg. Aan zijn zadel hingen een boog in een foedraal en een pijlkoker.

‘Het ziet ernaar uit dat ze allemaal gekomen zijn, Heer,’ zei hij met een stem die altijd hees klonk, en trok de kap van zijn hoofd. Iemand had ooit geprobeerd om Donjel op te hangen toen hij nog jong was, hoewel niemand meer wist waarom. Het restant van zijn kortgeknipte haar was ijzergrauw. De donkere leren ooglap over zijn rechteroog was een overblijfsel van een andere jeugdzonde. Maar of hij nu één of twee ogen had, hij was de beste verkenner die Ituralde ooit gekend had. ‘De meesten in ieder geval,’ ging hij door. ‘Ze hebben twee kordons schildwachten om het jachtslot uitgezet, het een binnen het ander. Je kunt ze al van een span ver zien, maar niemand kan dichtbij genoeg komen zonder dat ze het horen en ervandoor gaan. Aan de sporen te zien hebben ze niet meer man meegenomen dan u zei; niet genoeg om te tellen. Tuurlijk,’ voegde hij er droog aan toe, ‘bent u nog steeds behoorlijk in de minderheid.’ Ituralde knikte. Hij had het Witte Lint aangeboden en de lieden die hij op het punt stond te ontmoeten hadden dat aanvaard. Drie dagen lang, zo hadden de mannen onder het Licht, bij hun zielen en hoop op redding gezworen, zouden ze geen wapens tegen elkaar opnemen of bloed vergieten. Maar het Witte Lint was in deze oorlog nog niet beproefd en in deze tijden hadden sommige lieden vreemde denkbeelden over waar hun redding lag. Zoals degenen die zichzelf Draakgezworenen noemden. Hij werd altijd een gokker genoemd, maar dat was hij niet. De kunst was om te weten wat je kon wagen. En soms te weten wat je moest wagen.

Uit zijn laars haalde hij een pakje dat in geoliede zijde was genaaid en gaf het aan Donjel. ‘Als ik in twee dagen de voorde van Coron niet bereikt heb, breng dit dan naar mijn vrouw.’ De verkenner stopte het pakje onder zijn mantel, raakte zijn voorhoofd aan en keerde zijn paard naar het westen. Hij had soortgelijke pakjes al eerder voor Ituralde gedragen, gewoonlijk aan de vooravond van een veldslag. Mocht het Licht geven dat Tamsin ook dit keer dat pakje niet zou hoeven openen. Ze zou achter hem aan komen – zo had ze het hem gezegd – de eerste keer dat een levende een dode achtervolgde.

‘Jaalam,’ zei Ituralde, ‘laten we eens gaan kijken wat ons wacht in de jachthut van vrouwe Osana.’ Hij spoorde Schicht aan en de anderen sloten zich achter hem aan.

De zon rees tot het hoogste punt en begon te dalen terwijl ze reden. De donkere wolken in het noorden kwamen dichterbij en de kilte drong dieper in hen door. Er klonk geen ander geluid dan het kraken van hoeven door de sneeuwkorst. Op hen na scheen het woud verlaten. Hij zag geen van de schildwachten over wie Donjel gesproken had. ’s Mans mening over wat je een span ver kon zien verschilde nogal van die van de anderen. Ze verwachtten hem natuurlijk. En ze hielden hem ongetwijfeld in de gaten om er zeker van te zijn dat hij niet gevolgd werd door een leger, of hij nou wel of niet een Wit Lint had. Een flink aantal van hen zou best reden hebben om Rodel Ituralde met pijlen te bestoken. Een heer zou het Witte Lint bindend verklaren voor zijn mannen, maar zouden al die lieden zich gebonden voelen? Soms moest je gewoon iets wagen. Tegen het eind van de middag doemde ineens Osana’s jachtslot tussen de bomen op, een heleboel torens en slanke puntkoepels die tussen de paleizen van Bandar Eban niet zouden hebben misstaan. Bij haar was de jacht altijd om mannen of macht gegaan, en haar trofeeën waren talrijk en berucht, ondanks haar jeugdige leeftijd. De ‘jachtpartijen’ die hier hadden plaatsgevonden, zouden zelfs in de hoofdstad verbazing hebben veroorzaakt. Maar het slot lag er nu verlaten bij. Gebroken ramen gaapten hen met versplinterde tanden aan. Achter geen enkel raam was een lichtpuntje of enige beweging te zien. Maar de sneeuw die op de vrijgemaakte grond rondom het jachtslot lag, was behoorlijk door paardenhoeven vertrapt. De overdadig versierde en met koper beslagen poorten naar de grote binnenplaats stonden open. Ituralde reed er zonder in te houden doorheen, gevolgd door zijn mannen. Paardenhoeven kletterden over het plaveisel, waar de sneeuw tot modder was vertrapt. Er kwamen geen dienaren te voorschijn om hem te begroeten, wat hij ook niet verwacht had. Osana was kort na het begin van de onrusten die Arad Doman plaagden verdwenen, en haar dienaren waren snel weggetrokken naar andere leden van haar Huis als ze daar een plek konden vinden. In tijden als deze verhongerden dienaren die geen meester hadden, of ze werden struikrover. Of Draakgezworene.

Hij steeg af bij de brede marmeren trap aan het eind van de binnenplaats en gaf de teugels van Schicht aan een van zijn gewapende mannen. Jaalam beval de mannen om onderdak te zoeken voor henzelf en hun paarden. Ze loerden naar de marmeren balkons en de brede vensters rond de binnenplaats, en bewogen zich alsof ze elk ogenblik de pijl van een kruisboog tussen hun schouderbladen verwachtten. Een van de staldeuren stond op een kier. Ondanks de kou verspreidden de mannen zich over de gehele binnenplaats, zodat ze alle kanten in de gaten konden houden, en drongen ze zich dicht tegen hun paarden aan. Als het ergste zou gebeuren, konden er misschien een paar naar buiten ontsnappen.

Ituralde trok zijn handschoenen uit en stak ze achter zijn riem. Hij beklom met Jaalam de treden en trok zijn kanten mouwen recht. De vertrapte sneeuw was weer bevroren en kraakte onder zijn laarzen. Hij dwong zich recht vooruit te kijken. Hij moest er ongenaakbaar en zelfverzekerd uitzien, alsof er niets kon gebeuren wat hij niet verwachtte. Vertrouwen was een van de sleutels tot de overwinning. Als de tegenpartij dacht dat je zelfverzekerd was, was dat bijna even goed als het ook daadwerkelijk zijn. Boven aan de trap trok Jaalam een van de hoge, bewerkte deuren open aan een vergulde ring. Ituralde raakte zijn ereteken aan om er zeker van te zijn dat hij op zijn plaats zat – zijn wangen waren te koud om te voelen of de zwartfluwelen ster was blijven zitten. Toen stapte hij naar binnen, even zelfverzekerd alsof hij naar een bal ging.

In de spelonkachtige grote zaal was even ijzig als buiten. Hun adem maakte mistige wolkjes. De onverlichte ruimte leek al in de schemer gehuld te zijn. De vloer was een kleurrijk mozaïek van jagers en dieren. Hier en daar waren stukjes van de tegels gesprongen alsof er zware gewichten op waren gevallen of overheen waren gesleept. Behalve een omgevallen voetstuk, waar ooit misschien een grote vaas of een klein standbeeld op gestaan had, was de zaal leeg. Wat de dienaren bij hun vlucht niet hadden meegenomen was al lang geleden door bandieten geroofd. Ze werden opgewacht door slechts één man met witte haren, die nog magerder was dan de laatste keer dat Ituralde hem gezien had. Zijn borstkuras was gebutst en zijn oorring was niet meer dan een smalle gouden band, maar zijn kantwerk was vlekkeloos en het roodglinsterende wassende maantje naast zijn linkeroog zou, in betere tijden, aan het hof niet misstaan hebben. ‘Bij het Licht, welkom onder het Witte Lint, Heer Ituralde,’ zei hij vormelijk en neeg lichtjes.

‘Bij het Licht, ik kom onder het Witte Lint, Heer Shimron,’ antwoordde Ituralde en boog op zijn beurt. Shimron was een van Alsalams meest vertrouwde raadslieden geweest, tot hij zich bij de Draakgezworenen had gevoegd. Nu was hij een regelmatig terugkerend onderwerp tijdens de beraadslagingen. ‘Mijn wapenknecht is Jaalam Nishur, in eer gebonden aan het Huis Ituralde, zoals allen die met mij meegekomen zijn.’

Voor Rodel was er geen Huis Ituralde geweest, maar Shimron beantwoordde Jaalams buiging met de hand op zijn hart. ‘Eer aan eer. Wilt u me begeleiden, Heer Ituralde?’ zei hij toen hij zich oprichtte. De grote deuren naar de balzaal waren uit hun hengsels gelicht, hoewel Ituralde zich nauwelijks kon voorstellen dat ze door bandieten geroofd waren. Ze liepen door een hoge spitsboog die breed genoeg was om tien man door te laten. In de vensterloze ovale zaal erachter drongen tientallen lantaarns in alle maten en soorten de schaduwen terug, hoewel het licht nauwelijks de koepelvormige zoldering bereikte. Bij de beschilderde muren stonden twee groepen mannen op flinke afstand van elkaar. Het Witte Lint mocht hen dan bewogen hebben om hun helmen af te laten, maar alle tweehonderd of meer waren gewapend en er had beslist niemand zijn zwaard afgelegd. Aan één kant stonden een paar Domaanse heren die even machtig waren als Shimron – Rajabi, Wakeda, Ankaer – elk omgeven door een groepje mindere heren en eedgezworen gewone lieden. Er stonden ook kleinere groepjes mannen, soms niet meer dan twee of drie, waar vaak helemaal geen edelen bij zaten. De Draakgezworenen voerden beraadslagingen, maar niemand was woordvoerder. Niettemin was ieder van hen een zelfstandig aanvoerder. Sommigen hadden tientallen volgelingen, een paar zelfs duizenden. Niemand scheen zich hier op zijn gemak te voelen, en een of twee wierpen dreigende blikken naar de overkant, waar zo’n vijftig of zestig Taraboners stonden die al even woeste blikken terugwierpen. Ze mochten dan allemaal Draakgezworenen zijn, maar er was weinig genegenheid tussen Domani en Taraboners. Toch moest Ituralde bijna glimlachen bij het zien van de uitlanders. Er waren twee keer zoveel mannen gekomen als waar hij op had durven hopen.

‘Heer Rodel Ituralde komt onder het Witte Lint,’ schalde Shimrons stem door het schaduwlicht van de lantaarns. ‘Laat eenieder die aan geweld denkt, zijn hart en ziel doorzoeken.’ En dat was het einde van de vormelijkheden.

‘Waarom biedt heer Ituralde het Witte Lint aan?’ wilde Wakeda weten. Zijn ene hand greep het gevest van zijn slagzwaard, de andere was als een vuist in zijn zij geplant. Hij was geen lange man, zij het groter dan Ituralde, maar zo hooghartig alsof hij zelf op de troon zat. Vrouwen hadden hem knap genoemd, ooit. Nu bedekte een zwarte doek de oogkas waar zijn rechteroog had gezeten, en zijn ereteken was een zwarte pijlpunt die naar het litteken wees dat van zijn wang tot zijn voorhoofd liep. ‘Is hij van plan zich bij ons aan te sluiten? Of wil hij dat we ons overgeven? Iedereen weet dat de Wolf even sluw als stoutmoedig is. Is hij zo stoutmoedig?’ Onder de mannen aan zijn kant rees een gegrom op, deels van grijnzende vrolijkheid en deels van boosheid.

Ituralde klemde zijn handen achter zijn rug in elkaar om de robijn in zijn linkeroor niet aan te raken. Het was wijd en zijd bekend dat dat een teken van boosheid was en soms deed hij het doelbewust, maar nu moest hij beheerst lijken. Nee. Kalm. Tweegevechten werden in boosheid aangegaan, maar hij was hier om een tweegevecht uit te vechten, en dat vereiste kalmte. Woorden konden dodelijker wapens zijn dan zwaarden.

‘Iedereen hier weet dat we nóg een vijand hebben, in het zuiden,’ zei hij met vaste stem. ‘De Seanchanen hebben Tarabon opgeslokt.’ Zijn blik zwierf over de Taraboners die hem uitdrukkingloos aanstaarden. Hij had nooit iets kunnen opmaken uit de gezichten van Taraboners. In plaats van die opgedirkte snorren – het leken wel harige slagtanden, nog erger dan die van Saldeanen – en die belachelijke sluiers hadden ze evengoed maskers kunnen dragen. Het armzalige lantaarnlicht hielp ook al niet. Maar hij had hen gesluierd in maliën gezien en hij had hen nodig. ‘Ze zijn over de Vlakte van Almoth gestroomd en trekken steeds verder op naar het noorden. Hun bedoelingen zijn duidelijk. Ze zijn van plan om ook Arad Doman in te nemen. Ik vrees dat ze de hele wereld willen hebben.’

‘Wilt u weten wie we zullen steunen als die Seanchanen ons land binnenvallen?’ vroeg Wakeda.

‘Ik vertrouw er beslist op dat u voor Arad Doman zult vechten, Heer Wakeda,’ zei Ituralde kalm. Wakeda liep paars aan van de rechtstreekse belediging die in zijn gezicht werd geslingerd, en de handen van zijn eedgezworenen gingen naar hun gevesten. ‘Vluchtelingen hebben bericht dat er Aiel op de vlakte zijn,’ zei Shimron haastig, alsof hij bang was dat Wakeda het Witte Lint zou kunnen breken. Geen van Wakeda’s mannen zou een zwaard trekken, tenzij hij het zelf deed of het hun beval. ‘Er word gezegd dat ze voor de Herrezen Draak vechten, dus moet hij hen gestuurd hebben, misschien om ons te helpen. Niemand heeft ooit een Aielleger verslagen, zelfs Artur Haviksvleugel niet. Herinnert u zich nog de Bloedsneeuw, Heer Ituralde, van toen we jonger waren? Ik denk dat u met me eens zult zijn dat we ze daar toen niet verslagen hebben, wat de kronieken ook beweren, en ik kan niet geloven dat de Seanchanen met zo velen zijn als wij destijds. Zelf heb ik gehoord dat er Seanchanen naar het zuiden trekken, van de grens af. Nee, ik vermoed dat het volgende dat we van hen zullen horen is dat ze zich uit de vlakte terugtrekken, niet dat ze tegen ons optrekken.’ Hij was geen slechte veldheer, maar hij was altijd al zelfgenoegzaam geweest. Ituralde glimlachte. Berichten kwamen altijd sneller uit het zuiden dan van waar ook. Hij was bang geweest dat hij de Aiel ter sprake had moeten brengen, en dat ze zouden denken dat hij hen iets op de mouw probeerde te spelden. Hij kon het zelf nauwelijks geloven. Aiel op de Vlakte van Almoth. Hij wees hen er maar niet op dat Aiel die gestuurd werden om de Draakgezworenen te helpen, waarschijnlijk eerder in Arad Doman zelf zouden zijn verschenen. ‘Ook ik heb vluchtelingen ondervraagd, en zij hebben het over bendes Aiel, geen legers. Wat de Aiel op de vlakte ook aan het doen zijn, het heeft de Seanchanen misschien vertraagd, maar niet de andere kant opgedreven. Hun vliegende beesten zijn begonnen onze kant van de grens te verkennen. Dat lijkt niet echt op een aftocht.’ Met een zwierig gebaar trok hij de rol uit zijn mouw en hield hem omhoog zodat iedereen het Zwaard en de Hand in de groenblauwe was kon zien. Zoals hij de laatste tijd wel vaker had gedaan had hij een heet lemmet gebruikt om het koninklijke zegel aan een kant los te maken, zodat hij het ongebroken aan twijfelaars kon laten zien. Daar waren er genoeg van, als ze kennisnamen van Alsalams bevelen. ‘Ik heb bevelen van koning Alsalam om zo veel mogelijk mannen te verzamelen, waar ook maar vandaan, en de Seanchanen met al mijn macht aan te vallen.’ Hij haalde diep adem. Dit was wederom een gok, en Alsalam zou zijn hoofd op het schavot leggen als de dobbelstenen niet op de juiste manier vielen. ‘Ik bied een wapenstilstand aan. Uit naam van de koning beloof ik niet tegen u op te trekken zolang de Seanchanen een bedreiging tegen Arad Doman vormen. Mits u allen dezelfde belofte wilt doen en naast mij wilt vechten tot zij verdreven zijn.’

Er viel een verblufte stilte. Rajabi, met zijn stierennek, keek of hij door de donder was getroffen. Wakeda kauwde op zijn lip als een geschrokken meisje.

Toen bromde Shimron: ‘Kunnen ze wel teruggedreven wórden, Heer Ituralde? Ik heb op de Vlakte van Almoth tegenover... hun geketende Aes Sedai gestaan, net als u.’ Er schraapten laarzen over de vloer toen mannen gingen verzitten, en gezichten werden donker van kille woede. Niemand dacht graag dat hij geen verweer tegen een vijand had, maar velen van hen waren destijds met Ituralde en Shimron op de vlakte geweest, zodat iedereen wist wat dit voor een vijand was.

‘Ze zijn te verslaan, Heer Shimron,’ antwoordde Ituralde, ‘zelfs met hun... kleine verrassingen.’ Het was een vreemde manier om het scheuren van de grond onder je voeten en verkenners die reden op iets wat leek op Schaduwgebroed te beschrijven, maar hij moest even zelfverzekerd klinken als hij eruitzag. Bovendien, als je wist wat de vijand kon doen, paste je je aan. Dat was al een basisbeginsel van oorlogsvoering lang voordat de Seanchanen verschenen waren. Die Seanchaanse voordelen waren gevoelig voor duisternis en stormen, en iemand die er gevoel voor had kon je altijd vertellen wanneer er een storm aankwam. ‘Een verstandig man houdt op met kluiven als hij het bot bereikt,’ ging hij door, ‘maar tot op heden hebben de Seanchanen hun vlees aan reepjes opgediend gekregen voor ze er zelfs maar naar reikten. Ik zal ze een forse schenkel geven om op te kauwen. Sterker nog, ik heb een plan waardoor ze zo hard toebijten dat ze hun tanden op het bot breken voor ze een bek vol vlees hebben. Welnu, ik heb mijn belofte gedaan. Wilt u dat ook doen?’ Het was moeilijk om zijn adem niet in te houden. Iedere man scheen in zijn binnenste te kijken. Hij kon ze zowat zien nadenken. De Wolf had een plan. De Seanchanen hadden geketende Aes Sedai en vliegende beesten en het Licht mocht weten wat nog meer. Maar de Wolf had een plan. De Seanchanen. De Wolf.

‘Als iémand hen kan verslaan,’ zei Shimron uiteindelijk, ‘dan bent u het, Heer Ituralde. Ik verbind mij.’

‘Ik ook!’ riep Rajabi. ‘We zullen ze tot over de wereldzeeën terugjagen tot waar ze vandaan kwamen!’ Hij had niet alleen de nek van stier maar ook diens vurige aard.

Verrassend genoeg stemde ook Wakeda geestdriftig met donderende stem in, en toen stak er een storm van stemmen op die riepen dat zij zich bonden aan ’s konings bevel en dat zij de Seanchanen zouden verpletteren. Sommigen riepen zelfs dat ze de Wolf tot in de Doemkrocht zelf zouden volgen. Dat was allemaal heel bevredigend, maar het was niet alles waar Ituralde voor gekomen was. ‘Als u óns vraagt om voor Arad Doman te vechten,’ riep een stem boven de rest uit, ‘vraag óns dan!’ De lieden die zich verbonden hadden vervielen tot boos gebrom en halfzacht gevloek. Ituralde verborg zijn tevredenheid achter een uitdrukkingsloos gezicht toen hij zich omdraaide en de spreker aan de andere kant van de zaal aankeek. De Taraboner was een magere man met een scherpe neus waardoor zijn sluier op een tent leek. Maar zijn ogen waren hard en scherp. Enkele Taraboners fronsten hun wenkbrauwen alsof ze afkeurden dat hij gesproken had. Het leek er dus op dat zij evenmin een woordvoerder hadden als de Domani, maar hij had gesproken. Ituralde had gehoopt op de beloften die hij gekregen had, maar voor zijn plan had hij ze niet nodig. Maar de Taraboners wel. Zij zouden de kans op succes ten minste verhonderdvoudigen. Hij sprak de man met een beleefde buiging aan.

‘Ik bied u de kans aan om voor Tarabon te vechten, edele Heer. De Aiel zaaien enige verwarring op de vlakte; de vluchtelingen spreken daarover. Zeg eens, zou een kleine groep van uw mannen – honderd, misschien tweehonderd – in die verwarring de vlakte kunnen oversteken en Tarabon binnentrekken, als hun wapenrusting onderscheiden was met strepen, zoals degenen die onder de Seanchanen rijden?’

Hoewel het onmogelijk scheen dat het uit steen gehouwen gezicht van de Taraboner nog meer zou verstrakken, gebeurde dat toch. En nu was het de beurt aan de mannen aan zijn kant van de zaal om boos te grommen en te vloeken. Er waren genoeg berichten naar het noorden gekomen, en ze wisten dat de Seanchanen een koning en een panarch op hun tronen hadden gezet en dat die een eed van trouw hadden gezworen aan een Keizerin aan de andere kant van de Arythische Oceaan. Ze vonden het vast niet prettig om eraan herinnerd te worden hoeveel van hun landgenoten nu voor deze Keizerin reden. De meeste ‘Seanchanen’ op de Vlakte van Almoth waren Taraboners.

‘Wat kan één enkele kleine groep uitrichten?’ gromde de magere man minachtend.

‘Weinig,’ zei Ituralde. ‘Maar als er vijftig van die groepen waren? Een honderdtal?’ Alles bij elkaar konden deze Taraboners misschien inderdaad zoveel mannen achter zich zien te krijgen. ‘Als ze allemaal op dezelfde dag zouden toeslaan, over heel Tarabon? Ik zou zelf met hen meerijden, en zoveel mannen meenemen als er in Tarabonse wapenrusting kunnen worden uitgerust. Opdat u weet dat dit niet zomaar een plannetje is om u kwijt te raken.’

Achter hem begonnen de Domani luid te protesteren. Ongelofelijk genoeg protesteerde Wakeda het luidst van allemaal! Een plan van de Wolf was allemaal goed en wel, maar ze wilden de Wolf zelf aan het hoofd. De meeste Taraboners begonnen onder elkaar te redetwisten of er inderdaad zoveel mannen over de vlakte konden trekken zonder ontdekt te worden, zelfs in zulke kleine groepen, of ze wel wat zouden kunnen uitrichten, en of ze bereid waren om wapenrustingen te dragen met Seanchaanse strepen. Taraboners redetwistten even makkelijk als Saldeanen en al even verhit. Maar niet de man met de scherpe neus. Hij bleef Ituralde kalm aankijken. En gaf toen een kort knikje. Het was moeilijk te zeggen vanwege die dikke snor, maar Ituralde dacht dat hij glimlachte. De laatste spanning gleed van Ituraldes schouders. De man moest meer aanvoerder zijn dan hij zo op het eerste gezicht leek, anders had hij er nooit mee ingestemd terwijl de anderen nog aan het twisten waren. De anderen zouden ook komen, daar was hij zeker van. Zij zouden met hem naar het zuiden rijden, tot in het hart van wat de Seanchanen als hun eigendom beschouwden, en hun hard en brutaal een klap in hun gezicht geven. De Taraboners zouden daarna natuurlijk willen achterblijven om het gevecht verder aan te gaan in hun thuisland. Meer kon hij niet verwachten. Dan zouden hij en de paar duizend man die hij met zich mee kon nemen overblijven en teruggejaagd worden naar het noorden, de hele weg terug over de Vlakte van Almoth. Als het Licht met hem was, in verschrikkelijke woede.

Hij beantwoordde de glimlach van de Taraboner, als het tenminste een glimlach was. Met een beetje geluk zouden woedende krijgsheren niet zien waar hij hen naartoe leidde, tot het te laat was. En als ze het wél zagen... Ach, dan had hij nog een tweede plan.

Emon Valda hield zijn mantel stijf om zich heen toen hij door de sneeuw tussen de bomen stampte. De wind joeg een koude, gestadige zucht door de besneeuwde takken, een verrassend zacht geluid in het bleke grijze licht. Die zucht sneed door de dikke witte wol alsof het gaas was en verkilde hem tot op het bot. Het kamp dat om hem heen in het bos verspreid lag, was te stil. Doorgaans gaf beweging een klein beetje warmte, maar hierin bleven zijn mannen op elkaar gedrongen zitten tenzij ze opgepord werden.

Plotseling bleef hij staan en trok zijn neus op vanwege een plotselinge stank, een misselijkmakende smerigheid als twintig mesthopen waarin het krioelde van de maden. Hij kokhalsde niet maar brieste. Het kamp ontbeerde de ordelijkheid waaraan hij de voorkeur gaf. De tenten stonden in groepjes bijeen onder de dikste overhangende takken, en de paarden waren dichtbij vastgezet in plaats van aan de piketlijnen bevestigd, zoals het hoorde. Juist dit soort gebrek aan orde leidde tot smerigheid. Zonder toezicht bedekten de mannen de uitwerpselen van hun paarden haastig met een paar scheppen aarde en groeven ze latrines op plekken in de buurt, zodat ze niet zo ver hoefden te lopen in de kou. Wie van zijn officieren dit toestond, zou snel geen officier meer zijn en uit eerste hand leren hoe hij een schop moest gebruiken.

Hij tuurde het kamp in, op zoek naar de oorzaak van de stank, toen die plotseling verdween. De wind veranderde niet; de stank verdween gewoon. Even was hij geschrokken. Hij liep door en brieste des te harder. Die stank was érgens vandaan gekomen. Hij zou degenen weten te vinden die dachten dat de tucht was verslapt en eens wat voorbeelden stellen. De tucht moest streng zijn, nu meer dan ooit. Aan de rand van een brede open plek bleef hij opnieuw staan. De sneeuw hier was ongerept, ondanks het kamp dat eromheen verborgen lag. Hij bleef tussen de bomen staan en speurde de lucht af. De voortjagende grijze wolken onttrokken de middagzon aan het gezicht. Hij zag een flikkerende beweging en zijn adem stokte, tot hij besefte dat het slechts een vogel was, een klein bruin diertje dat beducht was voor haviken en laag bleef. Hij lachte blaffend, een lach die vermengd was met bitterheid. Het was weinig meer dan een maand geleden sinds de door het Licht vervloekte Seanchanen Amador en de Burcht van het Licht in één ongelofelijke slok hadden verzwolgen, maar hij had bijgeleerd. Wijze lieden leerden, terwijl dwazen...

Ailron was een dwaas geweest, vol oude verhalen van glorie die met de jaren steeds mooier werden en gevoed werden door een nieuwe hoop om werkelijke gekroonde macht te gewinnen. Hij had geweigerd om de werkelijkheid onder ogen te zien en het gevolg was Ailrons Ramp geweest. Valda had gehoord dat het de Slag van Jeramel genoemd werd, maar alleen maar door het handjevol Amadiciaanse edelen dat ontsnapt was. Ze waren dan wel verdoofd als een gevelde os, maar probeerden nog steeds dwangmatig om de gebeurtenissen zo fraai mogelijk voor te stellen. Hij vroeg zich af welke naam Ailron eraan gegeven zou hebben toen de Seanchaanse tamme heksen zijn ordelijke gelederen aan bloedige flarden begonnen te rijten.

Hij kon in zijn eigen hoofd nog steeds zien hoe de aarde veranderde in fonteinen van vlammen. Hij zag het in zijn dromen. Nou ja, Ailron was dood, neergesabeld toen hij het slagveld probeerde te ontvluchten, waarna zijn hoofd tentoongesteld werd op een Tarabonse speer. Een passende dood voor een dwaas. Hij had echter meer dan negenduizend Kinderen om zich heen verzameld. Een man met overzicht kon in tijden als deze behoorlijk voordeel halen. Aan de andere kant van de open plek, net voorbij de bomenrij, stond een in grove stijl opgetrokken huis dat ooit had toebehoord aan een kolenbrander. Het bestond uit een enkele kamer waar het in de winter verdorde onkruid overal in de spleten tussen de stenen zat. Zo te zien had de man de plek al een tijd geleden verlaten. Sommige delen van het rieten dak waren gevaarlijk ingezakt en wat er ooit in de smalle ramen gezeten had, was allang verdwenen en nu vervangen door donkere dekens. Er stonden twee wachten naast de slecht passende deur, forse mannen met de scharlakenrode herdersstaf achter de gouden zonnevlam op hun mantels. Ze hadden hun armen om zich heen geslagen en stampten met hun laarzen tegen de kou. Als Valda een vijand geweest was, had geen van beiden zijn zwaard op tijd kunnen trekken om nog iets uit te halen. Ondervragers werkten graag binnenshuis.

Ze vertrokken geen spier toen ze hem zagen aankomen. Ze salueerden slechts halfhartig. Meer deden ze niet voor een man zonder herdersstaf, zelfs al was hij de kapiteinheer-gebieder van de Kinderen. Een van hen opende zijn mond alsof hij naar Valda’s bedoelingen wilde vragen, maar hij liep hen voorbij en duwde de ruwhouten deur open. Ze hadden tenminste niet geprobeerd om hem tegen te houden. Hij zou ze allebei gedood hebben.

Toen Valda binnenkwam keek Asunawa op van de scheve tafel waaraan hij een boekje zat te lezen, met een benige hand om een tinnen beker waaruit een kruidige geur oprees. Zijn stoel met lattenrug, het enige andere meubelstuk in de kamer, zag er wrakkig uit, maar iemand had de rug met leren riemen versterkt. Valda kneep zijn mond dicht om een sneer te verbergen. De Groot-Inquisiteur van de Hand van het Licht eiste een echt dak en geen tent, zelfs al moest het riet dringend opgeknapt worden, en kruidenwijn terwijl niemand in weken wijn had geproefd. In de stenen haard brandde een vuurtje dat weinig warmte gaf. Al voor de Ramp waren zelfs kookvuren verboden, om te voorkomen dat die hen zouden verraden. Maar hoewel de meeste Kinderen de Ondervragers verachtten, hadden ze wel een vreemd soort achting voor Asunawa. Alsof zijn grijze haren en ingevallen, gekwelde gezicht hem het voorkomen gaven van alles waar de Kinderen van het Licht voor stonden. Toen Valda dit voor het eerst opmerkte, was dat een verrassing geweest. Hij was er ook niet zeker van of Asunawa het zelf wist. Hoe dan ook, er waren genoeg Ondervragers om problemen te veroorzaken. Niet dat hij er geen greep op had, maar het was beter om dat soort problemen te vermijden. Voorlopig.

‘Het is bijna tijd,’ zei hij en sloot de deur achter zich. ‘Bent u gereed?’

Asunawa maakte geen aanstalten om op te staan of om de witte mantel te pakken die naast hem over de tafel gevouwen lag. Op die mantel stond geen zonnevlam, alleen de scharlakenrode staf. In plaats daarvan vouwde hij zijn handen over het boek om de bladzijden te verbergen. Valda dacht dat het Mantelars De weg van het Licht was. Een vreemde keuze voor de Groot-Inquisiteur. Het was meer iets voor rekruten; degenen die niet konden lezen als ze werden ingezworen, werd het geleerd zodat ze Mantelars woorden konden bestuderen. ‘Ik heb bericht gekregen over een Andoraans leger in Morland, mijn Zoon,’ zei Asunawa. ‘Mogelijk diep in Morland.’

‘Morland is ver weg,’ zei Valda, alsof hij niet merkte dat een oude twist weer opnieuw begon. Een twist waarvan Asunawa vaak scheen te vergeten dat hij die al verloren had. Maar wat deden Andoranen in Morland? Als de berichten tenminste op waarheid berustten; want vele waren niet meer dan in leugens gewikkelde hersenspinsels van reizigers. Andor. De naam alleen al stak in zijn herinneringen. Morgase was dood, of anders de bediende van een Seanchaan. Die hadden weinig ontzag voor andere titels dan die van henzelf. Dood of bediende, ze was voor hem verloren en nog veel belangrijker, zijn plannen met Andor lagen in duigen. Galadedrid was van een bruikbare hefboom veranderd in een jonge officier die al te geliefd was bij de gewone soldaten. Goede officieren waren nooit geliefd. Maar Valda was een pragmatisch man. Het verleden was het verleden. Nieuwe plannen hadden de plaats van Andor ingenomen. ‘Niet zo ver als we naar het oosten trekken, door Altara heen, mijn Zoon, door het noorden van Altara. De Seanchanen kunnen Ebo Dar nog niet ver achter zich gelaten hebben.’

Valda spreidde zijn handen om iets op te vangen van de warmte van het kleine haardvuur en zuchtte. Ze hadden zich als een plaag verspreid door Tarabon en hier in Amadicia. Waarom dacht die kerel toch dat het in Altara anders was? ‘Bent u de heksen in Altara vergeten? Die een eigen leger hebben, moet ik u daaraan herinneren?

Tenzij ze al in Morland zijn.’ Die verslagen geloofde hij wel, dat de heksen in beweging waren. Ondanks zichzelf klonk zijn stem harder. ‘Misschien is dat zogenaamde Andoraanse leger waar u over gehoord hebt, het leger van de heksen! Ze gaven Caemlin aan Altor, weet u nog! En Illian en half het oosten! Gelooft u echt dat de heksen verdeeld zijn? Gelooft u dat?’ Hij haalde diep adem en liet de lucht langzaam ontsnappen om tot rust te komen. Althans, dat probeerde hij. Elk verhaal uit het oosten was erger dan het vorige. Een windvlaag door de schoorsteen blies vonken de kamer in, en hij stapte vloekend achteruit. Stomme boerenhut! Zelfs de schoorsteen was waardeloos.

Asunawa klapte het boekje tussen zijn handpalmen dicht. Zijn handen waren als in gebed gevouwen, maar zijn diepliggende ogen leken plotseling heter dan de vlammen. ‘Ik geloof dat de heksen vernietigd moeten worden. Dat geloof ik!’

‘Ik vind het al mooi als we te weten komen hoe de Seanchanen hen temmen.’ Met genoeg tamme heksen kon hij Altor verdrijven uit Andor, uit Illian en overal waar hij zich had gevestigd als de Schaduw zelf. Hij zou Haviksvleugel zélf voorbij kunnen streven! ‘Ze moeten vernietigd worden,’ herhaalde Asunawa koppig. ‘En wij erbij?’ wilde Valda weten.

Er werd op de deur geklopt en Asunawa gaf kortaf een bevel. Een van de wachten verscheen in de deuropening. Hij stond stram en sloeg zijn arm in een ferm saluut over zijn borst. ‘Heer Groot-Inquisiteur,’ zei hij eerbiedig, ‘de Raad van Gezalfden is hier.’ Valda wachtte. Zou de oude dwaas zich koppig blijven verweren tegen de tien overgebleven kapiteinheren buiten, allen gereed om uit te rijden? Wat gedaan was, was gedaan. Wat gedaan had moeten worden.

‘Als het de ondergang van de Witte Toren teweeg kan brengen,’ zei Asunawa ten slotte, ‘kan ik tevreden zijn. Voorlopig tenminste. Ik zal naar deze bijeenkomst gaan.’

Valda glimlachte dun. ‘Dan ben ik tevreden. We zullen er gezamenlijk op toezien dat de heksen vallen.’ Hij zou ze zeker zien vallen. ‘Ik stel voor dat u uw paard in gereedheid laat brengen. Als de avond valt hebben we een lange rit te gaan.’ Of Asunawa de heksen ook zou zien vallen was een andere zaak.

Gabrelle genoot van haar ritten door de winterse wouden met Logain en Toveine. Hij liet haar en Toveine altijd op eigen snelheid volgen in zodat ze onder vier ogen konden praten, zolang ze maar niet te ver afzakten. Maar de twee Aes Sedai zeiden zelden meer dan het hoogst noodzakelijke, zelfs als ze werkelijk alleen waren. Ze waren bepaald niet bevriend. Feitelijk wenste Gabrelle vaak dat Toveine zou vragen of ze achter mocht blijven als Logain deze uitstapjes voorstelde. Het zou erg plezierig zijn om werkelijk helemaal alleen te zijn.

Met een gehandschoende hand hield ze de teugels vast en met de andere hield ze haar met vossenbont gevoerde mantel dicht. Ze stelde zichzelf bloot aan de kou, een beetje maar, alleen voor de verfrissende kracht ervan. De sneeuw was niet diep, maar de ochtendlucht tintelde. De donkere lucht beloofde meer sneeuw. Hoog boven haar vloog een vogel met grote vleugels. Een arend misschien; vogels waren niet bepaald haar sterkste punt. Planten en mineralen bleven tenminste op hun plaats staan terwijl je ze bestudeerde, en dat gold ook voor boeken en manuscripten, hoewel die onder je vingers konden verkruimelen als ze maar oud genoeg waren. De vogel vloog zo hoog dat ze hem toch bijna niet kon zien, maar een arend paste in het landschap.

Ze waren omringd door bosgebied en kleine, dichtbegroeide bosjes stonden verspreid tussen de verder uit elkaar staande bomen. Machtige eiken en hoog oprijzende pijnbomen en sparren hadden het meeste onderhout verstikt, hoewel hier en daar de dikke, bruine resten van wat taaie klimop op een rots of lage steenrichel wachtten op de verre lente. Ze hield dat landschap zorgvuldig in haar geest vast, zoals een oefening voor Novices, kil en leeg.

Met niemand anders in zicht dan haar twee gezellen kon ze zich bijna voorstellen dat ze ergens anders was dan bij de Zwarte Toren. Die vreselijke naam kwam maar al te gemakkelijk in haar geest op. Hij was even echt als de Witte Toren en niet langer meer ‘zogenaamd’. Niet als je de grote stenen barakken zag voor de honderden mannen die geoefend werden, en het dorp dat eromheen was gegroeid. Ze had bijna twee weken in dat dorp gewoond, en er waren nog steeds gedeelten van de Zwarte Toren die ze niet gezien had. Het terrein besloeg hele spannen en was omgeven door het begin van een muur van zwarte steen. Maar hier, in het bos, kon ze het bijna van zich afzetten.

Bijna. Als die bundel van gewaarwordingen en gevoelens er niet was geweest. Het wezen van Logain Ablar dat altijd achter in haar geest meereed, een aanhoudend gevoel van beheerste behoedzaamheid, van spieren die steeds op de rand van spanning stonden. Een jagende wolf zou zich zo kunnen voelen, of een leeuw misschien. De man draaide voortdurend met zijn hoofd; zelfs hier hield hij de omgeving in de gaten alsof hij een aanval verwachtte.

Ze had nog nooit een zwaardhand gehad – voor Bruine zusters waren het onnodige opzichtigheden; een dienaar kon alles doen wat ze van node had – en het voelde vreemd aan om niet alleen deel uit te maken van een binding maar, om zo te zeggen, ook nog aan de verkeerde kant ervan te zitten. Het was erger nog dan eenvoudigweg de verkeerde kant; déze binding dwong haar om te gehoorzamen en ze was omringd met beperkingen. Dus het was niet echt hetzelfde als de binding met een zwaardhand. Zusters dwóngen hun zwaardhanden niet om te gehoorzamen. Nou ja, niet vaak. En zusters hadden al honderden jaren geen mannen meer tegen hun zin gebonden. Maar het bood gelegenheid voor een boeiend onderzoek naar wat ze voelde. Soms kon ze bijna zijn gedachten lezen. Maar op andere tijden was het alsof ze rondtastte in een mijngang zonder lamp. Ze zou haar onderzoek waarschijnlijk nog voortzetten als ze met haar nek op het hakblok van de beul lag. En als je het goed beschouwde lag ze daar eigenlijk al, want hij voelde haar even goed als zij hem. Dat mocht ze nooit vergeten. Sommige Asha’man mochten dan geloven dat de Aes Sedai zich in hun gevangenschap hadden geschikt, maar alleen een dwaas zou denken dat eenenvijftig zusters die onder dwang gebonden waren zich er allemaal bij zouden neerleggen, en Logain was geen dwaas. Bovendien wist hij dat ze gestuurd waren om de Zwarte Toren te vernietigen. Maar als hij vermoedde dat ze nog steeds een manier zochten om de bedreiging van honderden mannen die konden geleiden te beëindigen... Licht, met hun huidige beperkingen kon een enkel bevel hen tegenhouden! Je zult niets doen om de Zwarte Toren schade te berokkenen. Ze begreep niet waarom die opdracht niet al gegeven was, als eenvoudige voorzorgsmaatregel. Ze moesten slagen. Als ze faalden was de wereld gedoemd. Logain draaide zich in zijn zadel om. Hij was een indrukwekkende, breedgeschouderde gestalte in een goed passend inktzwart wambuis, met alleen de zilveren zwaardspeld en de roodgouden Draak op zijn opstaande kraag. Zijn zwarte mantel had hij over zijn schouders geworpen alsof hij weigerde zich door de kou te laten raken. Dat kon best zo zijn; deze mannen schenen te geloven dat ze de hele tijd alles en iedereen moesten bevechten. Hij glimlachte naar haar – geruststellend? – en ze knipperde met haar ogen. Had ze te veel onrust in haar kant van de binding laten glippen? De voortdurende beheersing van je gevoelens en het op de juiste manier reageren was als dansen op je tenen. Het stond bijna gelijk aan de proeve van de stola, waar iedere weving op precies de juiste wijze gemaakt moest worden, zonder de minste aarzeling, ondanks allerlei afleidingen, maar deze proeve ging eindeloos door.

Hij richtte zijn aandacht op Toveine, en Gabrelle liet haar adem voorzichtig ontsnappen. Niet meer dan een glimlach dus. Een gebaar van kameraadschap. Hij was vaak hartelijk. Ze zou hem misschien gemogen hebben als hij niet was wie hij was.

Toveine glunderde naar hem en Gabrelle moest zich inhouden om haar hoofd niet in verwondering te schudden, en niet voor het eerst. Ze trok haar kap iets naar voren als tegen de kou, zodat die haar gezicht verborg terwijl ze vanonder de kap ongemerkt de Rode zuster kon bestuderen.

Al wat ze wist over Toveine zei haar dat ze haar haat in ondiepe graven begroef, als ze dat al deed. Toveine had een diepe afkeer van mannen die net zo goed konden geleiden als welke Rode zuster ook die Gabrelle ooit ontmoet had. Iedere Rode zuster móést Logain Ablar wel verachten, na al zijn beweringen dat het de Rode Ajah zelf was geweest die hem ertoe had aangezet om een valse Draak te worden. Hij hield nu dan misschien wel zijn mond, maar het kwaad was geschied. Sommige van hun medegevangenen keken naar de Rode zusters alsof ze vonden dat die in de kuil waren gevallen die ze zelf hadden gegraven. Maar Toveine smachtte zowat naar hem. Gabrelle beet verward in haar onderlip. Zeker, Desandre en Lemai hadden iedereen opgedragen om goede betrekkingen aan te knopen met de Asha’man die hun binding in handen hadden – de achterdocht van de mannen moest gesust worden voor de zusters iets konden ondernemen – maar Toveine steigerde openlijk bij elk bevel van de twee zusters. Ze had het verfoeid om voor hen te buigen, en zou dat misschien ook geweigerd hebben als Lemai niet ook een Rode zuster was geweest. Ook al had ze zelf toegegeven dat het zo moest gaan. Ze haatte het dat niemand haar gezag erkend had toen ze hen eenmaal naar gevangenschap had geleid. Maar vanaf die tijd was ze naar Logain beginnen te glimlachen.

Hoe kon Logain trouwens aan het andere eind van de binding zitten en niét zien dat die glimlach nep was? Gabrelle had al eerder geprobeerd om die knoop te ontwarren zonder dat het haar was gelukt. Hij wist te veel over Toveine. Weten tot welke Ajah ze behoorde zou genoeg moeten zijn. Toch voelde Gabrelle even weinig achterdocht in hem wanneer hij naar de Rode zuster keek als wanneer hij naar haar keek. Hij was echter nooit helemaal vrij van achterdocht; de man vertrouwde kennelijk niemand. Maar hij koesterde minder achterdocht ten opzichte van de zusters dan ten opzichte van sommige Asha’man. Dat was ook al zo onbegrijpelijk. Hij is geen dwaas, bracht ze zichzelf in herinnering. Dus waarom? En waarom Toveine? Wat is ze aan het bekokstoven? Ineens flitste Toveines op het oog zo warme glimlach naar haar toe en sprak ze alsof Gabrelle een van haar vragen hardop had uitgesproken. ‘Met jou in de buurt,’ murmelde ze. ‘is hij zich nauwelijks bewust van mij. Je hebt hem jóuw gevangene gemaakt, zuster.’ Gabrelle voelde zich betrapt en ze bloosde ondanks zichzelf. Toveine keuvelde nooit, en het was bepaald zwak uitgedrukt dat ze afkeurde hoe Gabrelle zich tegenover Logain gedroeg. Het had voor de hand gelegen hem te verleiden om meer van zijn plannen en zijn zwakke punten te weten te komen. Hij mocht dan een Asha’man zijn, maar uiteindelijk was zij al lang voor zijn geboorte Aes Sedai, en als het om mannen ging kon ze moeilijk onnozel genoemd worden. Toen hij besefte wat ze uitvoerde, was hij zo verrast geweest dat ze bijna geloofde dat hij de onnozele was. Wat een dwaas was ze geweest. Doen alsof ze een Domani was, had een hoop verrassingen opgeleverd, en ook een paar valkuilen. Het ergste was iets wat ze nooit aan iemand kon openbaren, hoewel ze bang was dat Toveine het wel wist, tenminste gedeeltelijk. Maar goed, waarschijnlijk wisten alle zusters die haar leiding gevolgd hadden het ook. Niemand had het probleem ter sprake gebracht, en natuurlijk zou niemand dat ook doen. Logain kon de binding afschermen, maar op een zo grove wijze dat ze hem wel kon terugvinden, hoe goed de afscherming zijn gevoelens ook verborg. Maar soms, als ze het bed deelden, liet hij de afscherming varen. De gevolgen waren, op zijn zachtst gezegd, verwoestend. Geen kalme terughoudendheid toen, geen koel bestuderen. De rede was ver te zoeken.

Haastig riep ze weer het beeld van het besneeuwde landschap op en hield dat in haar gedachten vast. Bomen en rotsen en gladde, witte sneeuw. Gladde, kóude sneeuw.

Logain keek niet om, gaf geen uitwendig teken, maar de binding zei haar dat hij wist dat ze haar beheersing even verloren had. De man borrelde werkelijk over van zelfgenoegzaamheid! En ingenomenheid! Ze kookte bijna. Bloedvuur, hij verwachtte van haar dat ze woedend zou zijn! Hij móést weten wat ze van hem kon opvangen. Maar haar opkomende woede vermaakte hem alleen maar. En hij probeerde het niet eens te verbergen!

Gabrelle zag dat om Toveines lippen een tevreden glimlachje speelde, maar ze had slechts een ogenblik om zich af te vragen waarom.

Ze hadden de ochtend voor zichzelf gehad, maar nu verscheen er een andere ruiter tussen de bomen, een man in het zwart zonder mantel, die zijn paard hun kant op stuurde. Ondanks de sneeuw dreef hij de hielen van zijn laarzen in de flanken van het dier om het tot snelheid aan te zetten. Logain hield in en wachtte, een toonbeeld van kalmte, en Gabrelle verstijfde toen ze haar rijdier naast het zijne liet halt houden. De gevoelens die door de binding gevoerd werden, waren veranderd. Nu was het de spanning van een wolf die wachtte om toe te slaan. Ze verwachtte zijn gehandschoende hand om het gevest van zijn zwaard te zien in plaats van ontspannen op de zadelknop. De nieuwkomer was bijna even lang als Logain, met golvend goudblond haar tot aan zijn brede schouders en een innemende glimlach. Hij was te knap om dat niet te weten en veel knapper dan Logain. De smidse van het leven had Logains gezicht verhard en scherpe randen achtergelaten. Deze jongeman was niet getekend, nog niet. Maar het Zwaard en de Draak sierden de kraag van zijn tuniek. Hij bestudeerde de twee zusters met helderblauwe ogen. ‘Slaap je met allebei, Logain?’ zei hij met diepe stem. ‘Dat dikkertje lijkt me een kouwe kikker, maar die ander ziet er warm genoeg uit.’ Toveine siste van nijd en Gabrelle klemde haar kaken op elkaar. Ze had nooit een geheim gemaakt van wat ze deed – ze was geen Cairhienin die in haar eigen vertrekken dingen deed waar ze zich in het openbaar voor zou schamen – maar dat betekende nog niet dat erover geschertst hoefde te worden. Erger nog, de man sprak alsof ze lichtekooien uit een taveerne waren.

‘Laat ik dat nooit meer horen, Mishraile,’ zei Logain kalm, en ze besefte dat de binding weer veranderd was. Hij was koud nu, zo koud dat de sneeuw er warm bij leek. Zo koud dat een graf warm leek. Atal Mishraile. Ze had die naam eerder gehoord, en ze voelde Logains wantrouwen toen hij de naam uitsprak, beduidend meer dan hij voor Toveine of haar voelde. Dit was een moorddadig gevoel. Het was bijna om te lachen. De man hield haar gevangen, maar hij was bereid om geweld te gebruiken om haar naam te verdedigen. Een deel van haar wilde inderdaad lachen, maar ze stopte dit feitje weg. Elk stukje kon waardevol zijn.

De jongeman liet niet blijken dat hij de bedreiging gehoord had. Zijn glimlach bleef onverstoorbaar. ‘De M’Hael zegt dat je kunt gaan, als je wilt. Ik snap niet waarom je wilt blijven werven.’

‘Iémand moet het doen,’ zei Logain met vlakke stem. Gabrelle wisselde een verwarde blik met Toveine uit. Waarom zou Logain dóór blijven gaan met werven? De groepjes Asha’man die ze terug hadden zien komen van hun zoektocht naar rekruten waren altijd moe van het Reizen over lange afstanden, smerig en kortaangebonden. Lieden die de trom roffelden voor de Herrezen Draak kregen kennelijk niet altijd het warmste welkom, zelfs voordat iemand ontdekte waar ze werkelijk voor kwamen. En waarom hoorden zij en Toveine dit nu pas? Ze zou gezworen hebben dat hij haar alles vertelde als ze samen waren.

Mishraile haalde zijn schouders op. ‘Er zijn genoeg Soldaten en Toegewijden om dat soort werk te doen. Ik begrijp wel dat het je verveelt om de hele tijd mannen te oefenen. Om dwazen te leren in de bossen rond te sluipen en kliffen te beklimmen alsof ze nog geen snorhaar kunnen geleiden. Zelfs een gat van een dorp ziet er dan aanlokkelijker uit.’ Zijn glimlach veranderde in een grijns van minachting, helemaal niet zo innemend meer. ‘Misschien laat de M’Hael je zijn lessen in het paleis volgen als je het hem vraagt. Dan zou je je niet hoeven te vervelen.’

Logains gezicht bleef onbewogen, maar Gabrelle voelde een steek van woede door de binding. Ze had hier en daar wat opgevangen over Mazrim Taim en zijn eigen onderricht, maar alles wat de zusters echt wisten was dat Logain en zijn trawanten Taim niet vertrouwden, noch degenen die zijn lessen volgden. En Taim scheen Logain niet te vertrouwen. Het was jammer dat de zusters maar weinig van die lessen konden leren; niemand was gebonden aan een man uit het groepje van Taim. Sommigen dachten dat het wantrouwen kwam doordat beide mannen beweerden de Herrezen Draak te zijn, of misschien was het een teken van de waanzin die volgde als mannen geleidden. Ze had geen spoor van waanzin in Logain gevonden, en ze was er even gespitst op als op tekenen dat hij begon te geleiden. Als ze nog steeds aan hem gebonden was als hij gek werd, zou het haar geest ook kunnen aantasten. Maar wat het ook was dat een breuk onder de Asha’man veroorzaakte, het moest worden uitgebuit. Mishrailes glimlach verflauwde toen Logain hem slechts aanstaarde. ‘Veel plezier in al die gehuchten,’ zei hij ten slotte en keerde zijn paard. Een aansporing van zijn hiel deed het dier wegspringen terwijl hij over zijn schouder riep: ‘Er wacht roem op sommigen van ons, Logain.’

‘Hij zou weleens niet zo lang van zijn Draak kunnen genieten,’ mompelde Logain, terwijl hij de ander nakeek. ‘Maar hij is te vrij met zijn tong.’ Ze dacht niet dat hij doelde op Mishrailes opmerkingen over haar en Toveine, maar waar kon hij anders op doelen? En waarom was hij ineens zo bezorgd? Hij verborg het goed, ondanks de binding, maar toch, hij was bezorgd. Licht, soms raakte je alleen maar meer verward wanneer je wist wat er in het hoofd van een man omging!

Ineens richtte hij zijn onderzoekende blik op haar en Toveine. Een nieuw gevoel gleed door de binding heen. Maakte hij zich zorgen over hen? Of – een vreemde gedachte – was hij ongerust over hen? ‘Ik ben bang dat we onze rit moeten afbreken,’ zei hij even later. ‘Ik moet voorbereidingen treffen.’

Hij zette het paard niet aan tot galop maar versnelde wel de pas, terug naar het dorp waar de mannen zich oefenden. Hij richtte nu al zijn aandacht ergens op, en Gabrelle vermoedde dat hij behoorlijk diep nadacht. De binding leek er wel van te gonzen. Hij moest wel op gevoel rijden.

Niet zo heel veel verder stuurde Toveine haar paard dichter naar dat van Gabrelle toe. Ze leunde voorover in haar zadel en probeerde Gabrelles aandacht met een dwingende blik te vangen, terwijl ze ondertussen snelle blikken op Logain wierp alsof ze bang was dat hij om zou kijken en hen met elkaar zou zien praten. Ze scheen nooit aandacht te schenken aan wat de binding haar vertelde. Doordat Toveine probeerde om zowel haar als Logain in het oog te houden, danste ze als een speelpop in het zadel op en neer waarbij ze er telkens af dreigde te vallen.

‘We moeten met hem meegaan,’ fluisterde de Rode zuster. ‘Hoe dan ook, daar moet je voor zorgen.’ Gabrelle trok haar wenkbrauwen op en Toveine had het fatsoen om te blozen, maar ze bleef vasthoudend. ‘We kunnen ons niet veroorloven om achter te blijven,’ zei ze haastig. ‘Die man heeft zijn plannen niet laten varen toen hij hierheen kwam. Welk kwaad hij ook uitbroedt, we kunnen niets doen als we er niet bij zijn als hij het probeert.’

‘Ik zie wel wat er voor mijn neus gebeurt,’ zei Gabrelle scherp. Ze was opgelucht toen Toveine slechts knikte en zweeg. Gabrelle deed haar uiterste best om haar opkomende angst te bedwingen. Dacht Toveine nooit na over wat ze door de binding heen voelde? Er had altijd iets van vastberadenheid in de binding gelegen, maar nu voelde het hard en duidelijk aan, zo scherp als een mes. Ze dacht dat ze wist wat het deze keer te betekenen had, en haar mond voelde droog. Ze kon niet zeggen tegen wie, maar ze was er zeker van dat Logain Ablar ten strijde trok.

Yukiri daalde langzaam een van de brede gangen af die in een flauwe bocht door de Witte Toren naar beneden liepen en ze voelde zich zo prikkelbaar als een hongerige kat. Ze kon het nauwelijks opbrengen om naar de zuster die naast haar voortschreed te luisteren. Het eerste ochtendlicht werd gedimd door de zware sneeuwval boven Tar Valon, en de middelste lagen van de Toren waren even ijzig als de winter in de Grenslanden. Nou ja, misschien niet zó koud, moest ze toegeven. Ze was al een aantal jaren niet meer zo ver naar het noorden geweest en het geheugen dikte aan wat het niet afzwakte. Daarom waren geschreven verslagen zo belangrijk. Behalve als je niets durfde vast te leggen. Maar het was meer dan kil. Ondanks het vernuft en de vaardigheden van de bouwers uit de oudheid kwam de warmte van de grote ovens in de kelder nooit zo hoog. De tocht speelde met de vlammetjes van de vergulde lamphouders en nu en dan wapperden zelfs de zware kleden langs de witte muren op. Op de kleden stonden lentebloemen, bosland en uitheemse dieren, afgewisseld met afbeeldingen van overwinningen van de Toren die nooit getoond zouden worden in de openbare gedeelten beneden. Haar eigen kamers met hun brandende haarden zouden vroeger veel geriefelijker zijn geweest.

Ondanks haar pogingen om er niet aan te denken, bleef het nieuws van de buitenwereld door haar gedachten wervelen. Of eigenlijk het gebrek aan echt betrouwbaar nieuws. Wat de ogen-en-oren vanuit Altara en Arad Doman berichtten was algehele verwarring, en de verstrooide verslagen die uit Tarabon begonnen te sijpelen waren beangstigend. Als je de geruchten moest geloven, bevonden de heersers van de Grenslanden zich overal, van de Verwording tot aan Andor en van Amadicia tot de Aielwoestenij; het enige wat vaststond was dat geen van die heersers was waar ze geacht werden te zijn: aan de Verwordingsgrenzen, om die te bewaken. De Aiel waren inderdaad overal, en het scheen dat ze nu toch buiten bereik van Altor waren, als ze al ooit binnen zijn bereik waren geweest. Bij het laatste nieuws uit Morland wilde ze met haar tanden knarsen en tegelijk in huilen uitbarsten, terwijl Cairhien...! Er waren overal zusters in het Zonnepaleis; sommigen werden verdacht van rebellie en geen van hen stond bekend als getrouw. En er was nog steeds geen bericht van Coiren en haar gezantschap sinds ze uit de stad vertrokken waren, hoewel ze allang weer in Tar Valon hadden moeten zijn. En alsof dat nog niet genoeg was, was Altor opnieuw verdwenen als een zeepbel. Konden de verhalen waar zijn, dat hij het halve Zonnepaleis vernietigd had? Licht, de man mócht nog niet krankzinnig worden! Of was hij zo bang geworden na Elaida’s stomme aanbod van ‘bescherming’ dat hij zich verstopt had? Was er eigenlijk wel iets wat hem angst aanjoeg? Hij joeg haar angst aan. En de rest van de Zaal ook, wat voor mooie maskers ze ook voorhielden. Het enige wat waarachtig vaststond was dat dit allemaal minder te betekenen had dan spuug in een regenstorm. Die kennis verbeterde haar stemming niet in het minst. Je zorgen maken over vastzitten in een rozenstruik, zelfs als de doorns je uiteindelijk konden doden, was een weelde als je een mes tegen je ribben gedrukt had. ‘De laatste tien jaar heeft ze de Toren alleen maar verlaten wanneer het om haar eigen zaken ging, dus zijn er geen nieuwe verslagen om te raadplegen,’ murmelde haar gezellin. ‘Het is moeilijk om er precies achter te komen wanneer ze de Toren uit is geweest zonder... op te vallen.’ Meidani was zo lang en slank dat haar boezem topzwaar leek, wat nog versterkt werd door de snit van het donkere, met zilver geborduurde lijfje van haar gewaad en door de manier waarop ze vooroverboog om in Yukiri’s oor te fluisteren. Haar donkergouden haar werd van haar gezicht gehouden door ivoren kammen en ze had haar stola om haar polsen geslagen zodat de lange grijze franje over de vloertegels sleepte.

‘Recht je rug,’ gromde Yukiri. ‘Mijn oren zijn niet verstopt.’ De ander kwam met een ruk overeind. Haar wangen kleurden. Meidani trok haar stola op en gluurde over haar schouder naar haar zwaardhand Leonin, die op gepaste afstand achter hen liep. Ze konden maar nauwelijks het zachte geluid van de tinkelende belletjes in de zwarte vlechten van de magere man horen, dus kon hij helemaal niets van hun gesprek opvangen als ze zachtjes praatten. De man wist niet meer dan nodig was – en dat was zeer weinig, behalve dat zijn Aes Sedai bepaalde zaken van hem wilde, en dat was voldoende voor elke goede zwaardhand. Hij kon problemen veroorzaken als hij te veel te weten kwam, maar dat was geen reden om te fluisteren. Mensen die anderen zagen fluisteren wilden weten wat het geheim was.

De Grijze zuster irriteerde haar echter niet meer dan de buitenwacht, zelfs al was de vrouw niet meer dan een krassende kraai in zwanenveren. Ze was in ieder geval niet de belangrijkste bron van haar irritatie. Het was walgelijk wanneer een opstandeling voorgaf getrouw te zijn, maar Yukiri was toch blij dat Saerin en Pevara haar ervan hadden overtuigd om Meidani en die kraaien van zusters van haar nog niet aan de wet van de Toren over te leveren. Ze waren immers gekortwiekt en ze hadden hun nut. Misschien konden ze zelfs wel op enige welwillendheid rekenen wanneer ze hun daden moesten verantwoorden. Uiteraard was het heel goed mogelijk dat Yukiri zelf behoefte zou hebben aan enige welwillendheid als de eed die Meidani gekortwiekt had, aan het licht kwam. Het telde niet dat ze opstandelingen waren, want wat zij en de anderen Meidani en haar metgezellen hadden aangedaan was even wetteloos als moord. Of verraad. Een eed van persoonlijke gehoorzaamheid – gezworen op de Eedstaf zelf; gezworen onder dwang – kwam maar al te dicht bij Wilsdwang, iets wat heel duidelijk verboden was, zij het niet al te duidelijk omschreven. Maar soms moest je het pleisterwerk bevuilen om de horzels uit te roken, en de Zwarte Ajah was een nest horzels met giftige angels. Te zijner tijd zou het recht zijn beloop hebben – zonder de wet was er niets – maar ze moest zich nu meer bekommeren om het feit of ze het uitroken zou overleven dan om welke straffen de wet zou opleggen. Lijken hoefden zich niet te bekommeren om straf.

Ze gebaarde Meidani kortaf om door te gaan, maar de ander had haar mond nog niet opengedaan of drie Bruine zusters kwamen recht voor hun neus een hoek om en zwaaiden met hun stola’s alsof ze Groene zusters waren. Yukiri kende Marris Heuveldoorn en Doraise Mesianos vaag, zoals Gezetenen zusters van andere Ajahs kenden die lange tijd in de Toren doorbrachten. Genoeg om de namen bij de gezichten te kennen, maar niet veel meer. Als men aandrong, zou ze hen omschreven hebben als zachtaardig en zeer betrokken bij hun studies. Elin Warrel was pas zo kort geleden tot de stola verheven dat ze eigenlijk nog onbewust kniksen hoorde te maken. Maar in plaats van zich hoffelijk te gedragen tegenover een Gezetene, staarden ze alledrie naar Yukiri en Meidani zoals katten naar vreemde honden staren. Of misschien zoals honden naar vreemde katten staren. Hier was niets zachtaardigs aan.

‘Mag ik iets vragen over de Arafelse wet, Gezetene?’ zei Meidani zo gladjes alsof ze dat inderdaad al die tijd van plan was geweest. Yukiri knikte en Meidani begon te kletsen over visrechten op rivieren en vergeleek ze met die op meren. Niet bepaald een bevlogen keuze. Een magistraat had een Aes Sedai kunnen vragen als toehoorder bij een geval van visrechten, maar alleen om haar eigen mening te ondersteunen als het om machtige lieden ging en ze zich zorgen maakte over een beroep bij de kroon.

De Bruine zusters werden gevolgd door een zwaardhand, een gedrongen kerel met een hard, rond gezicht die wantrouwig naar Leonin en de zwaarden op diens rug keek. Dat had hij vast van de zuster opgepikt met wie hij gebonden was, hoewel Yukiri zich niet meer voor de geest kon halen of hij bij Marris of Doraise hoorde. Het stel schreed voorbij met opgeheven dikke kinnen, en de magere nieuweling huppelde haastig achter hen aan om bij te blijven. De zwaardhand beende achter hen aan als een man in vijandig gebied. Vijandigheid was vandaag de dag maar al te gewoon. De onzichtbare muren tussen de Ajahs waren ooit nauwelijks dik genoeg om ieders geheimen te verbergen, maar nu waren het harde stenen vestingwallen met slotgrachten geworden. Nee, geen slotgrachten, maar kloven, diep en breed. Zusters verlieten nimmermeer alleen het eigen kwartier van hun Ajah en namen hun zwaardhanden vaak zelfs mee naar de librije en de eetzalen. En ze droegen altijd hun stola’s, alsof iemand hen anders per vergissing een andere Ajah toedacht. Zelf droeg Yukiri haar mooiste stola, geborduurd met zilver- en gouddraad en met lange zilveren franje die tot haar enkels reikte. Dus pronkte zij ook een beetje met haar Ajah, eigenlijk. En de laatste tijd had ze overwogen dat een tiental jaren zonder zwaardhand meer dan genoeg was. Een vreselijke gedachte, toen ze eenmaal besefte waardoor die was ontstaan. Geen enkele zuster zou binnen de Toren een zwaardhand nodig moeten hebben. Ze dacht, niet voor het eerst, dat er snel iemand tussen de Ajahs moest gaan bemiddelen. Anders zouden de opstandelingen zo brutaal als de beul door de voordeur naar binnen dansen en het huis leegroven, terwijl de rest ruziede over wie de tinnen snuisterijen van oudtante Sumi kreeg. Maar de enige draad waarmee ze alles kon ontrafelen was dat Meidani en haar vriendinnen openlijk toegaven dat ze door de opstandelingen naar de Toren gestuurd waren om het gerucht te verspreiden – ze zeiden nog steeds dat het waar was! – dat Logain als valse Draak door de Rode Ajah was geschapen. Kon het waar zijn? Zonder dat Pevara ervan wist? Ze kon zich onmogelijk voorstellen dat een Gezetene, vooral Pevara, voor de gek gehouden kon zijn. Hoe dan ook, dat brokje verwarring was inmiddels overschaduwd door zo veel andere geruchten dat het op zich nauwelijks meer verschil uitmaakte. Bovendien zou ze er de hulp mee kwijtraken van tien van de veertien vrouwen van wie ze zeker wist dat die niet tot de Zwarte Ajah behoorden. Bovendien zou dan waarschijnlijk uitkomen waar de rest van hen mee bezig was voordat de storm erover was uitgewoed.

Ze huiverde, en dat had niets te maken met de tocht in de gangen. Zijzelf en elke andere vrouw die de waarheid dreigde te onthullen, zouden sterven voor die storm ging liggen, door een zogenaamd ongeluk of in bed. Of ze zou gewoon verdwijnen, uit de Toren ‘vertrekken’ en vervolgens nooit meer worden gezien. Daar twijfelde ze niet aan. Elk bewijs zou zo diep begraven worden dat zelfs een heel leger het niet kon opgraven. Zelfs geruchten zouden de kop worden ingedrukt. Het was eerder gebeurd. De hele wereld en bijna alle zusters geloofden dat Tamra Ospenya in haar bed gestorven was. Yukiri had het zelf geloofd. Ze moesten de Zwarte Ajah zo goed mogelijk ingesnoerd en vastgebonden hebben voor ze ermee naar buiten konden komen.

Meidani ging weer verder met haar verslag toen de Bruine zusters weg waren, maar een paar tellen later zweeg ze abrupt toen een grote harige hand precies voor hen een wandkleed opzij rukte. Een ijzige tocht woei vanuit de deuropening die verborgen was geweest achter het kleed van fel gekleurde vogels uit de Verdronken Landen. Een zwaargebouwde kerel in een dikke bruine werkjas kwam ruggelings de gang in en trok een handkar achter zich aan die hoog opgetast was met brandhout en door een tweede bediende voortgeduwd werd. Het waren gewone arbeiders: geen van hen had de witte Vlam op zijn borst.

Bij het zien van de twee Aes Sedai lieten de mannen haastig het kleed terugvallen. Ze drongen de kar tegen de muur aan en probeerden tegelijkertijd een buiging te maken, waardoor de lading bijna omviel. Ze deden verwoede pogingen om onder het buigen het wegglijdende hout tegen te houden. Ze hadden kennelijk verwacht dat ze met hun werk klaar zouden zijn voordat ze ook maar één zuster zouden tegenkomen. Doorgaans had Yukiri te doen met de mensen die hout en water en al het andere helemaal vanaf beneden naar boven moesten sjouwen, maar nu schreed ze met een nijdig gezicht langs hen heen.

Als je praatte onder het lopen kon je niet worden afgeluisterd, en de gangen in het gemeenschappelijke kwartier hadden haar een goede plaats geleken om onder vier ogen met Meidani te praten. Veel beter dan haar eigen verblijven, waar elke ban tegen afluisteren alleen maar aan iedereen in het Grijze kwartier zou verkondigen dat ze geheimen besprak, en erger nog, met wie. Er waren zo’n tweehonderd zusters in de Toren, zo’n klein aantal dat het wel leek of de Witte Toren leeg was. En omdat iedereen zich zo veel mogelijk afzijdig hield, zou het gemeenschappelijke kwartier leeg moeten zijn. Dat had ze tenminste aangenomen.

Ze was bedacht geweest op in livrei gestoken bedienden die rondrenden om de lampenpitten, het oliepeil en nog een tiental andere dingen bij te houden, en op de gewone werkers die tenen manden op hun rug droegen met het Licht mocht weten wat erin zat. Ze waren er altijd vroeg om de Toren klaar te maken voor de dag, en dan maakten ze een kniks of bogen ze haastig en maakten zich uit de voeten. Buiten gehoorsafstand. Bedienden van de Toren wisten hoe tactvol ze moesten zijn, vooral omdat iedereen die een zuster afluisterde de deur gewezen werd. Vanwege de huidige sfeer in de Toren waren de bedienden hier zo beducht op dat ze zelfs de kans op afluisteren vermeden.

Waar ze helemaal niet op gerekend had was hoeveel zusters dit tijdstip verkozen hadden om met zijn tweeën of drieën buiten hun kwartier te wandelen, ondanks de kou. Rode zusters keken iedereen behalve andere Rode zusters met vernietigende blikken aan, Groene en Gele zusters streden om de kroon van hooghartigheid en Bruine zusters deden hun best om beiden te overtreffen. Een paar Witte zusters, op een na allemaal zonder zwaardhand, probeerden de schijn van koelheid op te houden, maar ondertussen schrokken ze van hun eigen voetstappen. Het leek wel of het ene groepje nog niet uit het zicht was voor er alweer een ander groepje verscheen, dus besteedde Meidani evenveel tijd aan kletsen over allerlei regels als aan het geven van haar verslag.

Het ergste was nog dat tot ze twee keer toe Grijze zusters tegen kwamen die haar opgelucht toelachten, blij om iemand van hun eigen Ajah te zien, en zich bij haar gevoegd zouden hebben als Yukiri haar hoofd niet geschud had. En dat maakte haar ontzettend boos, omdat iedereen die dit zag, wist dat ze een bijzondere reden had om alleen met Meidani te zijn. Zelfs als de Zwarte Ajah het niet opmerkte, en het Licht helpe haar dat dat het geval was, bespiedden vandaag de dag te veel zusters de andere Ajahs. En ondanks de Drie Geloften bleven de verhalen groeien. Elaida probeerde de Ajahs kennelijk met geweld onder de duim te krijgen, en die verhalen resulteerden maar al te vaak in straffen. Yukiri had al eens een straf opgelopen en ze had geen zin om opnieuw dagen te verspillen aan het schrobben van vloeren, vooral nu ze meer op haar bord had dan ze aankon. De andere keuze, een heimelijk bezoek aan Silviana, was niet beter, al zou het dan tijd besparen. Elaida’s buien schenen heftiger dan ooit sinds ze Silviana opriep voor haar zogenaamde persoonlijke bestraffingen. De hele Toren zoemde er nog van. Yukiri gaf het niet graag toe, maar dit alles zorgde ervoor dat ze heel zorgvuldig naar de andere zusters keek. Als je te lang keek, leek het alsof je iemand bespiedde. Als je te snel je blik afwendde, leek je iets te verbergen, met hetzelfde gevolg. Maar zelfs met dat in haar achterhoofd kon ze nauwelijks haar ogen afhouden van twee Gele zusters die door een dwarsgang schreden als koninginnen in hun eigen paleis.

De donkere, gedrongen zwaardhand die op gepaste afstand volgde zodat ze konden praten, moest bij Pritalle Nerbaijan horen, want Atuan Larisett had geen zwaardhand. Yukiri wist weinig van Pritalle. De vrouw had groene ogen, en de kenmerkende Saldeaanse neus was haar grotendeels bespaard gebleven. Maar ze kon meer opsteken als ze Pritalle in gesprek met Atuan zag. De Tarabonse was een opmerkelijke vrouw in haar hooggesloten grijze gewaad en de stola met zijden franje. Haar donkere haar in dunne vlechten met fel gekleurde kralen kwam tot haar middel, en het omlijstte een gezicht dat volmaakt scheen zonder echt mooi te zijn. Ze was zelfs vrij bescheiden, voor zover dat opging voor Gele zusters. Maar zij was de vrouw die Meidani en de anderen hadden geprobeerd te bestuderen zonder betrapt te worden. De vrouw wier naam ze niet hardop durfden uit te spreken behalve vanachter een sterke ban. Atuan was een van de slechts drie Zwarte zusters die Talene kende. Dat was de manier waarop ze zich georganiseerd hadden: drie vrouwen die elkaar kenden, drie vrouwen die één hart vormden, en elk van hen kende nog weer een andere zuster van wie de andere twee niets wisten. Atuan was ‘die andere’ van Talene geweest, dus was er hoop dat haar spoor naar twee anderen kon leiden.

Juist voordat het stel om de hoek uit het gezicht verdween staarde Atuan de spiraalgang in. Haar blik gleed slechts over Yukiri heen, maar het was genoeg om haar hart in haar keel te doen opspringen. Yukiri bleef doorlopen en hield haar gezicht met moeite kalm. Ze riskeerde een snelle blik toen ze de hoek bereikte. Atuan en Pritalle waren al een eind in de gang die naar de buitenste ring leidde. De zwaardhand liep in de weg, maar geen van beiden keek om. Pritalle schudde haar hoofd. Vanwege iets wat Atuan had gezegd? Ze waren te ver weg om meer op te vangen dan de gedempte geluiden van de laarzen van de zwaardhand. Het was alleen maar een blik geweest. Natuurlijk. Ze versnelde haar pas zodat ze buiten het blikveld viel als een van hen zou omkijken. Ze liet haar adem, die ze onbewust had ingehouden, ontsnappen, net als Meidani, wier schouders naar beneden zakten.

Vreemd hoe het ons aangrijpt, dacht Yukiri en rechtte haar eigen schouders.

Toen ze erachter waren gekomen dat Talene een Duistervriend was, was ze een afgeschermde gevangene geweest. En ze jaagt ons nog steeds angst aan, erkende Yukiri in stilte. Nou, wat ze gedaan hadden om Talene te laten bekennen had hen net zo goed schrik aangejaagd, maar toen ze de waarheid te weten gekomen waren, waren hun tongen in leer veranderd. Nu was Talene nog meer gekluisterd dan Meidani en ze werd nauwgezet bewaakt, zelfs terwijl ze schijnbaar vrij rondliep – en hoe je een Gezetene gevangen kon houden zonder dat iemand het opmerkte ging zelfs Saerins kennis te boven. Het was bijna zielig te zien hoe Talene elk greintje aanbood wat ze wist of wat ze zelfs maar vermoedde, in de hoop dat het haar leven zou redden, hoewel ze weinig keus had. Ze was nauwelijks iemand om te vrezen. En wat de rest betrof...

Pevara had volgehouden dat Talene het bij het verkeerde eind moest hebben over Galina Casban. Toen ze er uiteindelijk van overtuigd was dat haar Rode zuster werkelijk een Zwarte zuster was, kreeg ze een woedeaanval die een dag lang duurde. Ze had het er nog steeds over dat ze Galina met haar eigen handen wilde wurgen. Yukiri zelf had niets dan een koude afstandelijkheid gevoeld toen Temaile Kinderode genoemd werd. Als er Duistervrienden in de Toren waren, was het redelijk om aan te nemen dat sommigen van hen ook uit de Grijze Ajah kwamen, hoewel het mogelijk hielp dat ze een hekel had aan Temaile. Ze bleef koel, zelfs toen ze alles bij elkaar had opgeteld en beseft had dat Temaile de Toren verlaten had in dezelfde tijd dat er drie zusters vermoord waren. Dat leverde meer verdachte namen op, andere zusters die ook vertrokken waren, maar Galina en Temaile en de rest waren weg uit de Toren en voorlopig buiten bereik, en alleen van deze twee kon bewezen worden dat ze Duistervrienden waren.

Atuan was hier, zonder twijfel van de Zwarte Ajah, en ze kon rondlopen in de Toren waar ze maar wilde, nergens door weerhouden en niet gebonden door de Drie Geloften. En tot Doesine het kon regelen om haar in het geheim te ondervragen – een moeilijke zaak, zelfs voor een Gezetene van Atuans Ajah, omdat niémand het mocht weten – konden ze alleen maar spieden. Heel voorzichtig, heel omzichtig en op afstand. Het was zoiets als leven met een rode adder, nooit wetend wanneer je er oog in oog mee kwam te staan, nooit wetend wanneer hij zou bijten. Zoiets als leven in een nest met rode adders en slechts in staat zijn om er één te zien.

Ineens besefte Yukiri dat de brede, welvende gang voor hen zo ver als ze kon zien leeg was. Toen ze achter zich keek, zag ze alleen Leonin. Op hun drieën na had de Toren leeg kunnen zijn. Niets in hun blikveld bewoog, behalve de flikkerende vlammetjes van de lampen. Stilte.

Meidani schrok op. ‘Vergeef me, Gezetene. Ik schrok toen ik haar zo plotseling zag. Waar was ik? O ja. Ik heb vernomen dat Celestin en Amharid er proberen achter te komen wie Atuans beste vriendinnen in de Gele Ajah zijn.’ Celestin en Amharid waren Meidani’s medesamenzweersters, beiden Gele zusters. Er waren er twee van elke Ajah – behalve van de Rode en de Blauwe natuurlijk – die zeer van pas waren gekomen. ‘Ik vrees dat het niet veel zal helpen. Ze heeft een grote vriendenkring, of had die voor... de huidige omstandigheden tussen de Ajahs.’ Er klonk nog steeds iets van tevredenheid in haar stem, hoe uitdrukkingsloos haar gezicht ook mocht zijn; ondanks de toegevoegde eed was ze nog steeds een opstandelinge. ‘Het zal moeilijk, zo niet onmogelijk, zijn ze allemaal na te gaan.’

‘Vergeet haar maar even.’ Het kostte Yukiri moeite om haar nek niet te verdraaien in een poging om overal tegelijk te kijken. Een wandkleed met grote witte bloemen rimpelde even en ze aarzelde tot ze zeker wist dat het een tochtvlaag was, en niemand uit een bediendengang. Ze kon maar niet onthouden waar die allemaal zaten. Haar volgende onderwerp was even gevaarlijk als praten over Atuan. ‘Gisteravond bedacht ik me dat je tegelijk met Elaida Novice was, en ook goed bevriend met haar, als ik het me goed herinner. Het lijkt me goed om die vriendschap te hernieuwen.’

‘Dat was een paar jaar terug,’ antwoordde Meidani stijfjes. Ze trok haar stola tot over haar schouders en wikkelde zich erin alsof ze plotseling de kou voelde. ‘Elaida verbrak de vriendschap, zoals het hoorde, toen ze verheven werd tot Aanvaarde. Ze had immers beschuldigd kunnen worden van voortrekkerij als ik in een klas zat die zij zou moeten onderrichten.’

‘Dat is maar goed ook, dat je niet haar lievelingetje was,’ zei Yukiri droogjes. Elaida’s huidige woestheid was niet onbekend. Voor ze jaren geleden naar Andor ging, had ze degenen met een streepje voor zo ongenadig op hun huid gezeten dat de zusters meer dan eens hadden moeten ingrijpen. Siuan Sanche was een van hen geweest, vreemd om daaraan te denken, hoewel Siuan nooit gered hoefde te worden omdat ze niet aan de eisen voldeed. Vreemd en treurig. ‘Hoe dan ook, je móét alle mogelijke moeite doen om die vriendschap te hernieuwen.’

Meidani liep een twintigtal stappen verder terwijl ze haar mond opende en weer sloot. Ze trok aan haar stola en bewoog met haar schouders alsof ze een paardenvlieg van zich af wilde schudden, en ze keek overal naar behalve naar Yukiri. Hoe had ze ooit als Grijze kunnen optreden met zo weinig zelfbeheersing? ‘Ik heb het geprobeerd,’ zei ze ten slotte fluisterend. Ze bleef Yukiri’s ogen ontwijken. ‘Een paar keer. De Hoedster... Alviarin houdt me altijd tegen. De Amyrlin heeft het druk, ze heeft afspraken, ze heeft rust nodig. Er was altijd wel een uitvlucht. Ik geloof dat Elaida gewoon geen zin heeft om een vriendschap op te pikken die ze meer dan dertig jaar terug heeft verbroken.’

Dus de opstandelingen hadden zich die vriendschap ook herinnerd. Hoe hadden ze die willen gebruiken? Hoogstwaarschijnlijk om te bespieden. Ze zou erachter moeten komen hoe Meidani geacht werd om door te geven wat ze opgestoken had. Hoe dan ook, de opstandelingen hadden het gereedschap geleverd en Yukiri zou het gebruiken. ‘Alviarin zal je niet in de weg zitten. Ze heeft de Toren gisteren of misschien de dag daarvoor verlaten. Niemand is er helemaal zeker van. Maar de kamermeisjes zeiden dat ze extra kleren mee heeft genomen, dus is het onwaarschijnlijk dat ze binnen een paar dagen alweer terug is.’

‘Waar kan ze in dit weer naartoe gegaan zijn?’ vroeg Meidani zich af. ‘Het sneeuwt al sinds gisterochtend, en ook de dagen daarvoor waren al dreigend.’

Yukiri bleef staan en gebruikte beide handen om de ander naar zich toe te draaien. ‘Het enige dat voor jou van belang is, Meidani, is dat ze vertrokken is,’ zei ze streng. Maar waar was Alviarin naartoe? ‘De weg naar Elaida is vrij, maak er gebruik van. En houd scherp in de gaten of iemand anders Elaida’s papieren leest. Zorg er alleen voor dat niemand jou in de gaten krijgt.’ Talene had gezegd dat de Zwarte Ajah alles wist wat uit de studeerkamer van de Amyrlin kwam voordat het aangekondigd werd, en ze hadden iemand dicht bij Elaida nodig als ze erachter wilden komen hoe dat gebeurde. Natuurlijk, Alviarin zag alles voordat Elaida tekende en de vrouw had meer gezag naar zich toe getrokken dan enige Hoedster daarvoor, maar dat was geen reden om haar te beschuldigen als Duistervriend. Maar ook geen reden om dat niet te doen. Ook haar verleden werd onderzocht. ‘Hou Alviarin ook zo goed mogelijk in de gaten, maar de papieren van Elaida zijn het belangrijkste.’

Meidani zuchtte en knikte met tegenzin. Ze zou moeten gehoorzamen, maar ze besefte het extra gevaar waarin ze zou verkeren als Alviarin een Duistervriend zou blijken te zijn. Maar misschien was Elaida zelf wel een Zwarte zuster, wat Saerin en Pevara ook mochten beweren. Een Duistervriend als Amyrlin Zetel. Nou, dat was een gedachte waar je hart vrolijk van werd! ‘Yukiri!’ klonk een vrouwenstem achter haar in de gang.

Een Gezetene in de Zaal van de Toren springt niet op als een geschrokken geit bij het horen van haar naam, maar Yukiri deed dat wel. Als ze zich niet aan Meidani had vastgehouden, zou ze gevallen zijn en het stel wankelde als een paar dronken boerinnen op een oogstfeest.

Yukiri herstelde zich en rukte haar stola recht. Ze vertrok haar gezicht in een snauw, die niet verdween toen ze zag wie zich naar haar toe haastte. Seaine werd geacht dicht bij haar eigen kamers te blijven, met zoveel mogelijk Witte zusters om zich heen, als ze niet bij Yukiri of een van de andere Gezetenen was die wisten van Talene en de Zwarte Ajah. Maar nu schuifelde ze hier in de gang met als enige gezelschap Bernaile Gelbarn, een gedrongen Tarabonse en een van Meidani’s torenkraaien. Leonin ging opzij en boog formeel voor Seaine, met zijn vingertoppen tegen zijn hart gedrukt. Meidani en Bernaile waren stom genoeg om een glimlach uit te wisselen. Ze waren vriendinnen, maar ze hadden beter moeten weten. Ze wisten tenslotte niet wie er kon toekijken.

Yukiri was niet in de stemming voor een glimlach. ‘Ben je een luchtje aan het scheppen, Seaine?’ zei ze scherp. ‘Saerin zal het niet prettig vinden wanneer ik haar dit vertel. Helemaal niet prettig. Ik vind het niet prettig, Seaine.’

Meidani maakte een geluidje in haar keel en Bernaile gaf een rukje met haar hoofd, waardoor de dunne vlechten met kralen tegen elkaar ratelden. Zorgvuldig begonnen ze een wandkleed te bestuderen dat de vernedering van koningin Rhiannon uitbeeldde. Hun gezichten mochten dan uitdrukkingsloos zijn, ze wensten duidelijk ergens anders te zijn. In hun ogen werden Gezetenen geacht elkaars gelijken te zijn. En dat waren ze ook. In gewone omstandigheden. Min of meer. Hoewel Leonin geen woord van dit alles kon horen, voelde hij wel Meidani’s stemming. Hij deed een stap achteruit, maar bleef de gang in de gaten houden. Een goed man. Een verstandig man.

Seaine was zo verstandig om er beschaamd uit te zien. Onbewust trok ze haar gewaad glad, waarvan het lijfje en de zomen waren afgewerkt met sneeuwwit kantwerk. Maar toen grepen haar handen haar stola vast en trokken haar wenkbrauwen stug naar beneden. Vanaf de eerste dag dat ze naar de Toren gekomen was, had Seaine een sterke wil getoond. Ze was de dochter van een meubelmaker uit Lugard, en had haar vader overgehaald om de reis voor haar en haar moeder te betalen. Een reis stroomopwaarts voor twee personen, maar slechts één weer terug. Ze had een sterke wil en was zelfverzekerd. En regelmatig blind voor de wereld om haar heen, zoals elke Bruine zuster. Zo waren Witte zusters vaak een en al logica en hadden ze geen oordeelsvermogen. ‘Ik hoef me niet voor de Zwarte Ajah te verbergen, Yukiri,’ zei ze.

Yukiri kromp ineen. Wat een dwaas, om de Zwarten hardop te noemen. Voor zover ze de bochtige gang kon overzien, was die in beide richtingen nog steeds leeg, maar zorgeloosheid baarde meer zorgeloosheid. Zelf kon ze ook koppig zijn als het nodig was, maar zij wist tenminste waar en wanneer dat ook kon. Ze opende haar mond om Seaine van repliek te dienen, een scherpe repliek, maar de ander ging gehaast door voor Yukiri haar preek kon afsteken. ‘Saerin zei me dat ik je hier kon vinden.’ Seaine kneep haar mond samen en rode vlekken trokken over haar wangen, omdat ze om toestemming had moeten vragen. Het was heel begrijpelijk dat ze een hekel had aan haar omstandigheden. Het was alleen stom om ze niet te aanvaarden. ‘Ik moet onder vier ogen met je praten, Yukiri. Over het tweede geheim.’

Even was Yukiri net zo verbaasd als Meidani en Bernaile. Ze konden voorgeven niet te luisteren, maar daarom waren hun oren nog niet afgesloten. Tweede geheim? Wat bedoelde Seaine? Tenzij... Kon ze doelen op datgene waardoor Yukiri ooit de jacht op de Zwarte Ajah had geopend? Het zoeken naar Duistervrienden onder de zusters had de vraag waarom de oversten van de Ajahs elkaar in het geheim ontmoetten overschaduwd.

‘Goed, Seaine,’ zei Yukiri, kalmer dan ze zich voelde. ‘Meidani, neem Leonin mee tot je mij en Seaine nog net in de bocht kunt zien. Houd iedereen in de gaten die deze kant op komt. Bernaile, doe hetzelfde aan de andere kant.’ Ze waren al weg voor ze was uitgesproken, en zodra ze buiten gehoorsafstand waren richtte ze haar aandacht op Seaine. ‘En?’

Tot haar verrassing sprong de gloed van saidar om de Witte Gezetene op, die om hen heen een ban weefde tegen afluisteren. Voor iedereen die het zag was het een duidelijk teken dat het om geheimen ging. Dit kon maar beter erg belangrijk zijn. ‘Als we alles nu eens op een rijtje zetten.’ Seaines stem was kalm, maar ze had haar stola nog steeds in haar tot vuisten geklemde handen vast. Ze stond kaarsrecht en torende boven Yukiri uit, hoewel ze niet veel groter dan gemiddeld was. ‘Het is meer dan een maand geleden, bijna twee, dat Elaida bij me kwam, en bijna twee weken sinds je Pevara en mij vond. Als de Zwarte Ajah van mij wist, zou ik nu al dood zijn. Pevara en ik zouden dood zijn geweest vóór jij en Doesine en Saerin ons ooit gevonden hadden. Dus weten ze het niet. Over geen van ons. Ik geef toe dat ik in het begin erg bang was, maar ik heb mezelf nu in bedwang. Er is geen reden waarom de rest van jullie mij blijft behandelen als een Novice. Een stomme Novice.’ Er was iets van verhitting in haar kalmte geslopen. ‘Je zult met Saerin moeten praten,’ zei Yukiri kortaf. Saerin had vanaf het begin de leiding genomen – na veertig jaar voor de Bruinen in de Zaal gezeten te hebben was Saerin erg goed in het leiding nemen – en Yukiri was niet van plan om tegen haar in te gaan, tenzij het moest, niet zonder het voorrecht van een Gezetene. En dat voorrecht kon ze in deze omstandigheden moeilijk opeisen. Dan kon je nog beter proberen een vallend rotsblok op te vangen. Als Saerin overtuigd kon worden, zouden Pevara en Doesine zich laten overhalen en zijzelf zou zeker niet proberen in de weg te staan. ‘Nou, wat is er met dit “tweede geheim”? Je doelt toch zeker op de bijeenkomst van de oversten van de Ajahs?’

Seaines gezicht kreeg de koppige trekken van een muilezel. Yukiri verwachtte bijna dat ze haar oren in de nek zou leggen. Toen liet Seaine haar adem gaan. ‘Heeft de overste van jouw Ajah er de hand in gehad dat Andaya voor de Zaal werd gekozen? Meer dan gebruikelijk is, bedoel ik?’

‘Dat klopt,’ zei Yukiri voorzichtig. Iedereen wist dat Andaya ooit de Zaal zou betreden, misschien binnen veertig of vijftig jaar, maar Serancha had haar al zowat benoemd terwijl het de gewoonte was om over twee of drie kandidaten te praten tot er overeenstemming was bereikt, waarna een geheime stemming volgde. Maar dit waren zaken van de Ajah, al even geheim als Serancha’s naam en titel. ‘Ik wist het wel,’ knikte Seaine opgewonden, wat helemaal niet haar gewoonte was. ‘Saerin zegt dat Juilaine uitverkoren was voor de Bruinen, ook al niet de gebruikelijke manier, en Doesine zei hetzelfde over Suana, hoewel dat niet van harte ging. Ik denk dat Suana zelf misschien wel overste van de Gele Ajah is. Hoe dan ook, ze was de eerste keer veertig jaar lang Gezetene, en je weet dat het geen gewoonte is om een zetel te nemen als je zo lang Gezetene bent geweest. En Ferane trad minder dan tien jaar geleden voor de Witten af; niemand heeft ooit de Zaal zo snel daarna weer betreden. Het toppunt is dat Talene gezegd heeft dat de Groenen een voordracht doen en dat hun kapitein-generaal daaruit kiest, maar Adelorna heeft Rina gekozen zonder enige voordracht.’

Yukiri wist maar net een grimas te onderdrukken. Iedereen giste altijd wie de overste van elke Ajah was, anders zou niemand de bijeenkomsten zelfs maar zijn opgevallen, maar het hardop uitspreken van die namen werd op zijn best als grof beschouwd. Behalve Gezetenen kon iedereen daarvoor een bestraffing verwachten. Van Adelorna wisten zij en Seaine het allebei. In haar pogingen om in de gunst te komen had Talene alle geheimen van de Groenen eruit gegooid zonder dat ze erom gevraagd hadden. Het bracht iedereen in verlegenheid behalve Talene zelf. Het verklaarde in elk geval waarom de Groenen zo verschrikkelijk kwaad geworden waren toen Adelorna een kastijding kreeg. Maar kapitein-generaal bleef een absurde titel, zelfs voor de Strijdende Ajah. De titel Hoofdschrijver beschreef tenminste min of neer wat Serancha deed.

Verderop in de gang stonden Meidani en haar zwaardhand juist in zicht kennelijk zacht met elkaar te praten, maar elk bleef op zijn beurt de gang bewaken. Aan de andere kant was Bernaile ook net te zien. Haar hoofd draaide steeds heen en weer in haar pogingen om zowel Yukiri en Seaine als de gang in de gaten te houden. De manier waarop ze van de ene op andere voet ging staan zou zeker de aandacht trekken, maar tegenwoordig vroeg elke zuster die zich in haar eentje buiten het kwartier van haar eigen Ajah ophield om moeilijkheden, en dat wist ze. Dit gesprek moest gauw beëindigd worden.

Yukiri stak een vinger op. ‘Vijf Ajahs moesten nieuwe Gezetenen kiezen nadat vrouwen in de Zaal zich bij de opstandelingen gevoegd hadden.’ Seaine knikte en Yukiri stak een tweede vinger op. ‘Elk van deze Ajahs heeft een zuster als Gezetene gekozen die niet de... logische keuze was.’ Seaine knikte opnieuw. Er kwam een derde vinger bij. ‘De Bruinen moesten twee nieuwe Gezetenen kiezen, maar je hebt Shevan niet genoemd. Is er niets... vreemds aan haar?’ Yukiri glimlachte wrang.

‘Nee. Volgens Saerin zou Shevan haar opvolgster zijn geweest als ze had besloten af te treden, maar...’

‘Seaine, als je werkelijk impliceert dat de oversten van de Ajah hebben samengezworen over wie er in de Zaal zou komen – en ik heb nog nooit zoiets belachelijks gehoord – waarom zouden ze dan vijf vreemde keuzes maken en één gewone?’

‘Ja, dat impliceer ik. Terwijl jullie me praktisch opgesloten hielden, had ik veel tijd om na te denken. Juilaine en Rina en Andaya gaven me een aanwijzing en op Ferane besloot ik dieper in te gaan.’ Wat bedoelde Seaine met dat Andaya en de twee anderen haar een aanwijzing gaven? Ach, natuurlijk. Rina en Andaya waren nog niet echt oud genoeg om te worden toegelaten tot de Zaal. De gewoonte om niet over leeftijd te praten werd al gauw de gewoonte om er ook niet aan te denken.

‘Twee had toeval kunnen zijn,’ ging Seaine door, ‘misschien zelfs drie, hoewel dat nauwelijks geloofwaardig is, maar vijf maakt een patroon. Behalve de Blauwe was de Bruine de enige Ajah die twee Gezetenen had die zich bij de opstandelingen aangesloten hebben. Misschien kan ik erachter komen waarom zij een gewone en een ongewone keuze hebben gemaakt voor hun voordracht. Maar er is een patroon, Yukiri, een raadsel, en of dat nou wel of niet logisch is, iets zegt me dat we dit raadsel maar beter kunnen oplossen voordat de opstandelingen hiernaartoe komen. Het voelt aan alsof er een hand op mijn schouder ligt, maar als ik kijk is er niemand.’ De gedachte alleen al dat de oversten van de Ajahs samenspanden was vergezocht. Maar, dacht Yukiri, een samenzwering van Gezetenen gaat nog veel verder, en ik zit er middenin. En het eenvoudige feit lag er dat niemand buiten een Ajah hoorde te weten wie de overste van die Ajah was, maar tegen elk gebruik in wisten de oversten het toch. ‘Als er een raadsel is,’ zei ze vermoeid, ‘heb je lang de tijd om het op lossen. De opstandelingen kunnen Morland niet voor de lente verlaten, wat ze ook beweren, en de mars stroomopwaarts zal maanden duren, vooropgesteld dat ze hun leger zo lang bijeen kunnen houden.’ Maar daar twijfelde ze niet langer aan. ‘Ga terug naar je vertrekken voordat iemand ons hier afgeschermd door een ban ziet staan en denk na over je raadsel,’ zei ze niet onvriendelijk en legde een hand op Seaines mouw. ‘Je zult er mee moeten leren leven dat we je bewaken tot we er allemaal zeker van zijn dat je veilig bent.’ Bij elk ander dan een Gezetene zou de uitdrukking op Seaines gezicht knorrig worden genoemd. ‘Ik zal weer met Saerin praten,’ zei ze, maar het licht van saidar verdween.

Yukiri keek met bezwaard hart toe hoe Seaine en Bernaile naar hun Ajah-kwartier liepen, beiden als angstige reekalven die weten dat de wolven op pad zijn. Het was zo jammer dat de opstandelingen hier niet voor de zomer konden komen. Dat zou tenminste de Ajahs weer bijeenbrengen, zodat de zusters niet gedwongen waren om in de Witte Toren rond te sluipen. Ik kan even goed om vleugels vragen, dacht ze treurig.

Ze was vastbesloten om haar gemoed in bedwang te houden toen ze Meidani en Leonin ophaalde. Ze moest op zoek naar een Zwarte zuster, en dat was tenminste iets waar ze wel raad mee wist.

In het donker vlogen Gaweins ogen open, toen een nieuwe kougolf tot aan de hooizolder reikte. De dikke stenen muren van de schuur hielden gewoonlijk de ergste nachtkou buiten, maar niet meer dan dat. Er mompelden stemmen beneden; niemand klonk opgewonden. Hij haalde zijn hand weg van het zwaard dat naast hem lag en trok zijn handschoenen beter aan. Net als de rest van de Jongelingen sliep hij waar hij maar kon. Dit was waarschijnlijk het tijdstip waarop hij een paar mannen naast hem wakker moest maken voor hun wacht, maar hij was zelf klaarwakker nu, en betwijfelde of hij gauw weer de slaap zou vatten. Zijn onrustige slaap werd toch al geplaagd door duistere dromen over de vrouw die hij liefhad. Hij wist niet waar Egwene was, of ze nog in leven was. Of ze hem kon vergeven. Hij stond op, liet het hooi waaronder hij geslapen had van zijn mantel vallen en gespte zijn zwaardriem om.

Terwijl hij zijn weg zocht tussen de schaduwen van zijn mannen die boven op de balen hooi sliepen, vertelde het zwakke schrapen van laarzen op de houten treden hem dat iemand de ladder naar de zolder beklom. Boven aan de ladder verscheen een vage gestalte die op hem wachtte.

‘Heer Gawein?’ klonk Rajars diepe stem zacht in een Domaanse tongval, die ondanks zes jaren van oefening in Tar Valon onveranderd was gebleven. De dreunende stem van de eerste luitenant was altijd een verassing. De lichtgebouwde man kwam nauwelijks tot Gaweins schouder. Als de tijden anders waren geweest, was Rajar nu zeker een zwaardhand geweest. ‘Ik vond dat ik u wakker moest maken. Er is zojuist een zuster aangekomen, te voet. Een boodschapper van de Toren. Ze zocht naar de zuster die hier het bevel voert. Ik heb Tomil en zijn broer gezegd om haar naar het huis van de dorpsmeester te brengen voordat ze afnokten voor de nacht.’ Gawein zuchtte. Hij had naar huis moeten gaan toen hij terug was gekomen naar Tar Valon en gemerkt had dat de Jongelingen uit de stad verbannen waren. In plaats daarvan had hij zichzelf hier door de winter laten verrassen. Niet slim, vooral omdat hij er zeker van was dat Elaida hen allemaal dood wilde hebben. Zijn zuster Elayne zou uiteindelijk naar Caemlin komen, als ze er al niet was. De Aes Sedai zouden er zeker op toezien dat de erfdochter van Andor Caemlin op tijd zou bereiken om de troon op te eisen voordat iemand anders dat deed. De Witte Toren zou het voordeel niet willen opgeven om een koningin te hebben die ook Aes Sedai was. Aan de andere kant kon Elayne best op weg zijn naar Tar Valon of al in de Witte Toren verblijven. Hij wist niet hoe ze bij Siuan Sanche betrokken was geraakt, of hoe diep dat ging – ze dook altijd in vijvers zonder eerst de diepte te peilen – maar Elaida en de Zaal van de Toren zouden haar stevig aanpakken, of ze nou erfdochter was of niet. Koningin of niet. Maar hij was ervan overtuigd dat ze niet verantwoordelijk kon worden gesteld. Ze was nog steeds slechts een van de Aanvaarden. Dat hield hij zichzelf regelmatig voor. Het nieuwste probleem was dat er nu een leger tussen hem en Tar Valon lag. Ten minste twintigduizend soldaten aan deze kant van de rivier de Erinin en, naar hij moest aannemen, evenveel aan de westelijke oever. Zij moesten de Aes Sedai steunen die Elaida de opstandelingen noemde. Wie anders zouden Tar Valon zelf durven te belegeren? Maar de manier waarop dat leger verschenen was, schijnbaar uit het niets midden in een sneeuwstorm opgedoken, was genoeg om hem nog steeds kippenvel te bezorgen. Er vlogen altijd alarmerende geruchten voor elke grote marcherende legermacht uit. Altijd. Maar deze krijgsmacht was als een geest aangekomen, in stilte. Het was echter zo echt als steen en dus kon hij niet naar Tar Valon om erachter te komen of Elayne in de Toren was, noch naar het zuiden rijden. Elk leger zou meer dan driehonderd man in beweging opmerken, en de opstandelingen zouden de Jongelingen niet bepaald vriendschappelijk gezind zijn. Zelfs in zijn eentje gaan was geen optie, want reizen in de winter ging erg traag. Hij kon Caemlin even snel bereiken als hij tot de lente wachtte. Er was ook weinig kans op een plek op een schip. De belegering zou het rivierverkeer hopeloos in de war sturen. Hij was hopeloos in de war gestuurd. En nu was er midden in de nacht een Aes Sedai gekomen. Ze zou de zaken er niet eenvoudiger op maken.

‘Laten we horen welk nieuws ze heeft meegebracht,’ zei hij rustig en gebaarde Rajar voor hem de ladder af te gaan. Twintig paarden en hun opgestapelde zadels vulden bijna elk plekje van de donkere schuur van vrouwe Millin dat niet werd ingenomen door haar ongeveer twintig melkkoeien, dus moesten Rajar en hij zich een weg banen naar de grote deuren. De enige warmte kwam van de slapende dieren. De twee mannen die de paarden bewaakten waren stille schaduwen, maar Gawein kon voelen hoe ze hem en Rajar gadesloegen terwijl ze de ijskoude nacht in glipten. Zij zouden het weten van de boodschapper en nieuwsgierig zijn. De lucht was helder en de afnemende maan gaf nog voldoende licht. Het dorpje Dorlan glinsterde van de sneeuw. Het tweetal worstelde zich zwijgend en met dichtgeslagen mantels stil door de kniediepe sneeuw in het dorp heen. Dit was eens de weg naar Tar Valon geweest, vanuit een stad die al honderden jaren niet meer bestond. Vandaag de dag reisde niemand meer van Tar Valon in deze richting, tenzij je naar Dorlan wilde, en er was geen reden om hier in de winter te komen. Volgens een oud gebruik leverde het dorp kaas aan de Witte Toren en aan niemand anders. Het was maar een heel klein dorpje, met niet meer dan vijftien grijze stenen huizen met leien daken. De sneeuw lag opgehoopt tot aan de onderkant van de vensters op de begane grond. Een eindje achter elk huis stonden koeienstallen, die nu allemaal vol zaten met manschappen, paarden en koeien. t De meesten in Tar Valon konden het bestaan van Dorlan heel wel vergeten hebben. Wie dacht er nu over na waar kaas vandaan kwam? Het had een heel goede plek geleken om uit zicht te blijven. Tot voor kort.

Alle huizen van het dorp waren donker, op eentje na. Er scheen licht door de spleten in de luiken van enkele ramen van het huis van Meester Burlow, zowel boven als beneden. Garon Burlow had de pech om het grootste huis van Dorlan te bezitten, terwijl hij ook nog eens de dorpsmeester was. Dorpsbewoners die met slaapplaatsen in de weer waren geweest om een bed voor een Aes Sedai te vinden zouden dat nu wel betreuren; Meester Burlow had twee lege kamers over. Gawein stampte de sneeuw van zijn laarzen en klopte met een gehandschoende vuist op de stevige deur van het huis van de dorpsmeester. Niemand antwoordde, en na een ogenblik lichtte hij de klink en ging Rajar voor naar binnen.

Voor een boerderij was de voorkamer met zijn balkenzoldering behoorlijk groot. Het meest opvallend waren een paar grote open wandkasten, vol met tinnen bekers en aardewerken serviesgoed, en een lange opgewreven tafel met een rij stoelen met hoge ruggen. Alle olielampen waren aangestoken, een buitensporigheid in de winter omdat een paar vetkaarsen voldoende waren geweest, maar het vuur in de haard had nog niet echt grip gekregen op het haardhout of de temperatuur in de kamer. De twee zusters die kamers boven hadden, waren echter blootsvoets ondanks de kale houten vloer. Wel hadden ze hun met bont afgezette mantels haastig over hun linnen nachtgewaden geslagen. Katerine Alruddin en Tarna Feir keken naar een kleine vrouw in een donkere mantel en rijkleding die tot aan haar heupen vochtig van de sneeuw waren. Ze stond zo dicht mogelijk bij de brede haard als ze kon en warmde huiverend en vermoeid haar handen. Ze kon te voet in de sneeuw de reis van Tar Valon in niet minder dan twee of drie dagen hebben gemaakt, en zelfs Aes Sedai voelden uiteindelijk de kou. Zij moest de zuster zijn over wie Rajar het had gehad, maar vergeleken met de anderen was ze niet opvallend leeftijdloos. Vergeleken met de anderen was ze helemaal nauwelijks opvallend.

De afwezigheid van de dorpsmeester en zijn vrouw legde een extra knoop in Gaweins maag, hoewel hij het half en half verwacht had. Ze zouden er geweest zijn om zich te bekommeren om de Aes Sedai, om hete drank en warm voedsel aan te bieden ongeacht het late uur, tenzij ze terug naar bed waren gestuurd om Katerine en Tarna de gelegenheid te geven zich met de boodschapper af te zonderen. En dat betekende dat het dwaas van hem was om te willen weten wat die boodschap inhield. Maar dat wist hij al voor hij de schuur verlaten had.

‘... schipper heeft gezegd dat hij zou blijven waar we aangelegd hadden tot de belegering was opgeheven,’ zei de kleine vrouw vermoeid toen Gawein binnenkwam, ‘maar hij was zo bang dat hij nu wel een paar roeden weg kan zijn.’ Toen ze de koude luchtstroom die door de deur binnenkwam voelde, keek ze om en iets van de vermoeidheid trok uit haar gezicht weg. ‘Gawein Trakand,’ zei ze. ‘Ik heb bevelen voor u van de Amyrlin Zetel, Heer Gawein.’

‘Bevelen?’ zei Gawein en trok zijn handschoenen uit en stak ze achter zijn riem om tijd te winnen. Voor één keer zou de harde waarheid van pas kunnen komen, besloot hij. ‘Waarom zou Elaida mij bevelen sturen? Waarom zou ik gehoorzamen als ze dat deed? Ze heeft mij en de Jongelingen verstoten.’

Rajar had voor de zusters een eerbiedige houding aangenomen, met de handen op de rug, en hij keek Gawein snel zijdelings aan. Hij zou nooit voor zijn beurt praten, wat Gawein ook zou zeggen, maar de Jongelingen deelden Gaweins overtuiging niet. Aes Sedai deden wat ze deden, en geen mens kon het waarom ervan weten tot een zuster het hem vertelde. De Jongelingen hadden hun lot verbonden aan dat van de Witte Toren.

‘Dat kan wachten, Narenwin,’ zei Katerine kortaf en trok haar mantel met een ruk dichter om zich heen. Haar zwarte haren golfden in een wirwar over haar schouders alsof ze een paar haastige slagen met de borstel had gemaakt en het toen had opgegeven. Ze straalde iets uit wat Gawein deed denken aan een lynx op jacht. Of misschien aan een lynx verdacht op vallen. Ze keek maar heel even naar hem en Rajar. ‘Ik heb dringende zaken in de Toren. Zeg me hoe ik dat naamloze vissersdorp kan vinden. Of jouw schipper er nou wel of niet is, ik vind wel iemand die me over kan zetten.’

‘En mij,’ voegde Tarna eraan toe, met haar kin vooruit en blauwe ogen zo scherp als speren. In tegenstelling tot Katerine was Tarna’s lange, gele haar keurig, alsof een kamenierster haar geholpen had voor ze naar beneden was gekomen. Maar ze was al even geconcentreerd, alleen meer beheerst. ‘Ook ik heb een dringende reden om de Toren zo snel mogelijk te bereiken.’ Ze knikte even naar Gawein en nauwelijks naar Rajar, even koel als het marmer waaruit ze gehouwen scheen te zijn. Maar vriendelijker dan de blikken die ze Katerine toewierp of van haar terugkreeg. Er was altijd iets stugs tussen deze twee vrouwen, hoewel ze dezelfde Ajah deelden. Ze mochten elkaar niet, of hadden misschien zelfs een hekel aan elkaar. Met Aes Sedai was je daar nooit zeker van.

Gawein zou het niet erg vinden om hen beiden te zien vertrekken. Tarna was een dag na de aankomst van het geheimzinnige leger Dorlan binnengereden. Hoe de Aes Sedai deze dingen ook regelden, ze had Lusonia Cole onmiddellijk uit de kamer boven gezet en Covarla Baldene ontheven van het gezag over de elf andere zusters die al in het dorp waren. Ze had best een Groene kunnen zijn, gezien de manier waarop ze alles onder haar gezag stelde, de andere zusters over alles ondervroeg en elke dag de Jongelingen nauwkeurig inspecteerde alsof ze op zoek was naar mogelijke zwaardhanden. De mannen begonnen over hun schouders te kijken, met een Rode zuster die hen op deze manier onderzocht. Erger nog, Tarna reed urenlang uit, ongeacht het weer, op zoek naar iemand van de plaatselijke bevolking die haar langs de belegeraars naar de stad kon brengen. Vroeg of laat zou ze de verkenners van de belegeraars naar Dorlan leiden. Katerine was gisteren pas gekomen, woedend dat haar weg naar Tar Valon was geblokkeerd. Ze had zonder omhaal het bevel van Tarna overgenomen en de kamer van Covarla. Niet dat ze haar gezag op dezelfde manier gebruikte. Ze vermeed de andere zusters en weigerde wie dan ook te vertellen waarom ze verdwenen was bij de Dumaisbron of waar ze geweest was. Maar ook zij had de Jongelingen geïnspecteerd. Met de houding van een vrouw die een bijl onderzoekt die ze van plan is te gebruiken en zich niet bekommert om de hoeveelheid bloed die er verspild zou worden. Hij zou er niet van opgekeken hebben als ze geprobeerd had hem ertoe te bewegen voor haar een pad over de bruggen te banen tot in de stad. Hij zou in feite meer dan blij zijn om ze te zien gaan. Maar dan had hij nog te maken met Narenwin. En met Elaida’s bevelen. ‘Het is nauwelijks een dorp, Katerine,’ zei de nog steeds rillende zuster. ‘Er staan maar drie of vier armoedige vissershuizen, en stroomafwaarts is het een volle dag over land. Langer nog, vanaf hier.’ Ze plukte aan haar vochtige rokken en hield ze dichter bij het vuur. ‘We kunnen misschien een manier vinden om boodschappen de stad in te sturen, maar jullie zijn hiér nodig. Elaida zou vijftig of meer zusters hebben gestuurd, in plaats van alleen mij, als het niet zo moeilijk was geweest om ongezien zelfs maar één enkel roeibootje over de rivier te krijgen, zelfs in het donker. Ik moet zeggen dat ik verrast was om te ontdekken dat er zusters zo dicht bij Tar Valon zaten. Onder deze omstandigheden moet elke zuster buiten de stad...’ Tarna onderbrak haar met een opgeheven hand. ‘Elaida mag zelfs niet weten dat ik hier ben.’ Katerine vertrok haar mond en hief haar kin op, maar ze liet de andere Rode zuster uitspreken. ‘Wat waren haar opdrachten aan jou aangaande de zusters in Dorlan, Narenwin?’ Rajar keek naar de planken van de vloer. Hij was zonder een spier te vertrekken veldslagen tegemoet getreden, maar alleen een dwaas wilde in de buurt zijn van ruziënde Aes Sedai. Narenwin speelde nog wat met haar rokken. ‘Mij is opgedragen om het bevel op me te nemen over de zusters die ik hier zou vinden,’ zei ze stijfjes, ‘en te zien wat ik kon bereiken.’ Ze zuchtte en voegde er met tegenzin aan toe: ‘De zusters die ik hier onder Covarla zou vinden. Maar...’

Deze keer onderbrak Katerine haar. ‘Ik heb nooit onder Covarla’s bevel gestaan, Narenwin, dus die bevelen zijn op mij niet van toepassing. Morgenochtend ga ik eropuit om die drie of vier vissershutten te vinden.’

‘Maar...’

‘Genoeg, Narenwin,’ zei Katerine met ijzige stem. ‘Je kunt je regelingen treffen met Covarla.’ Ze keek de zuster van haar Ajah vanuit haar ooghoek aan. ‘Ik denk dat je me wel kunt begeleiden, Tarna. Een vissersbootje zou toch wel ruimte voor twee moeten hebben.’ Tarna neeg het hoofd eventjes, mogelijk als dank. De twee Rode zusters sloegen hun mantels om zich heen en schreden naar de deur die dieper het huis in leidde. Narenwin keek ze gekweld na en richtte haar aandacht op Gawein. Ze trok haar gezicht in iets wat op kalme trekken moest lijken.

‘Hebt u enig nieuws over mijn zuster?’ vroeg hij voor ze haar mond kon opendoen. ‘Weet u waar ze is?’

De vrouw was werkelijk vermoeid. Ze knipperde met haar ogen en hij kon bijna zien hoe ze een nietszeggend antwoord stond te bedenken.

Halverwege de kamer bleef Tarna staan. ‘De laatste keer dat ik haar zag, was Elayne bij de opstandelingen.’ Ieder hoofd in de kamer draaide zich naar haar toe. ‘Maar jouw zuster hoeft niet bang voor vergelding te zijn,’ ging ze kalm door, ‘dus zet dat maar uit je gedachten. Aanvaarden kunnen niet kiezen welke zuster ze moeten gehoorzamen. Ik geef je mijn woord dat ze er onder de wet geen blijvende gevolgen van zal ondervinden.’ Ze scheen zich niet bewust te zijn van Katerines ijzige blikken of Narenwins uitpuilende ogen. ‘Dat had u me ook wel eerder kunnen vertellen,’ zei Gawein ruw. Niemand sprak Aes Sedai grof aan, tenminste, niet meer dan één keer, maar het kon hem niet meer deren. Waren de andere twee verbaasd dat Tarna het antwoord wist, of verbaasd dat ze het antwoord gegeven had? ‘Wat bedoelt u met “blijvende gevolgen”?’ Tarna lachte blaffend. ‘Ik kan echt niet beloven dat ze niet een paar blauwe plekken zal oplopen als ze te veel is afgedwaald. Elayne is een van de Aanvaarden, geen Aes Sedai. Maar dat beschermt haar tegen groter kwaad als ze door een zuster op een dwaalspoor is gebracht. En je hebt het nooit eerder gevraagd. Bovendien hoeft ze niet gered te worden, zelfs al zou je daarin slagen. Ze is bij de Aes Sedai. Nu weet je alles wat ik je over haar vertellen kan; ik ga nog een paar uur proberen te slapen voor daglicht. Ik laat je aan Narenwin over.’ Katerine liet haar gaan zonder een spier te vertrekken. Een vrouw van ijs met de ogen van een jachtluipaard. Toen beende ze zelf zo snel de kamer uit dat haar mantel achter haar opwaaide. ‘Tarna heeft gelijk,’ zei Narenwin, toen de deur achter Katerine was dichtgevallen. De kleine vrouw mocht dan in het gezelschap van de andere twee niet de kalmte en geheimzinnigheid van een Aes Sedai tonen, maar in haar eentje bleef ze aardig overeind. ‘Elayne is gebonden aan de Witte Toren. Dat geldt ook voor jou, ondanks al dat gepraat over verstoten. De geschiedenis van Andor bindt je aan de Toren.’

‘De Jongelingen zijn allemaal gebonden aan de Toren door onze eigen keuze, Narenwin Sedai,’ zei Rajar met een formele buiging. Narenwins blikken bleven op Gawein rusten.

Hij sloot zijn ogen om te voorkomen dat hij erin zou gaan wrijven. De Jongelingen waren inderdaad gebonden aan de Toren. Niemand zou ooit vergeten hoe zij op het grondgebied van de Toren zelf gevochten hadden om te verhinderen dat een afgezette Amyrlin gered werd. Ten goede of ten kwade, dit verhaal zou hen tot aan hun graf achtervolgen. En ook hij was erdoor getekend, net als door zijn eigen geheimen. Na al dat bloedvergieten was hij degene geweest die Siuan Sanche vrijuit had laten gaan. Maar wat belangrijker was, was dat Elayne hem aan de Witte Toren gebonden had, en dat gold ook voor Egwene Alveren. Hij wist niet wat de koorden strakker had aangetrokken, de liefde voor zijn zuster of de liefde van zijn hart. Als hij een van hen in de steek liet, liet hij hen alledrie in de steek, en zolang hij ademhaalde zou hij nimmer Elayne of Egwene in de steek kunnen laten.

‘U hebt mijn woord dat ik alles zal doen wat in mijn vermogen ligt,’ zei hij moe. ‘Wat wil Elaida van mij?’

De lucht boven Caemlin was helder. De zon was een bleekgouden bal op haar hoogste punt die een verblindend licht uitstrooide over de witte deken die het omringende landschap bedekte, maar geen warmte gaf. Toch was het warmer dan Davram Bashere thuis in Saldea verwacht had, maar hij had geen spijt van het marterbont waarmee zijn nieuwe mantel was afgezet. Het was in ieder geval zo koud dat zijn adem rijp afzette op zijn dikke snor, waardoor deze witter leek dan waar de jaren voor hadden gezorgd. Hij stond tot zijn enkels in de sneeuw op een helling tussen kale bomen, op een roede afstand van Caemlin. Met een lang, verguld kijkglas tegen zijn oog bespiedde hij de activiteiten beneden hem, ongeveer een span van hem vandaan. Snelvoet stootte achter hem vol ongeduld zijn neus tegen zijn schouder, maar hij sloeg geen acht op de vos. Snelvoet hield er niet van om stil te staan, maar soms kon het nu eenmaal niet anders. Tussen de verspreide bomen lag een uitgestrekt kampement aan beide kanten van de weg naar Tar Valon. Soldaten laadden voorraadwagens uit, groeven latrines, richtten tenten op en bouwden afdaken van onderhout en boomstammen, waarbij elke heer en vrouwe de eigen manschappen dicht om zich heen hield. Ze verwachtten hier zo te zien wel een tijd te bivakkeren. Uit de piketlijnen en de grootte van het kamp maakte hij op dat het om zowat vijfduizend man ging, misschien een paar honderd meer of minder. Dat waren de krijgers. Pijlenmakers, hoefsmeden, wapensmeden, wasvrouwen, wagenrijders en andere volgelingen verdubbelden dat aantal bijna, hoewel zij gewoonlijk hun eigen kampementen aan de randen opsloegen. De meesten stonden meer te staren naar de heuvel waar Bashere stond dan dat ze werkten. Hier en daar hield een soldaat ook even op met werken om naar die plek te staren, maar de vaandeldragers en twee-handmeesters zetten ze snel weer aan het werk. De edelen en officieren die rond het kamp reden, keken niet één keer naar het noorden, voor zover Bashere kon zien. Een plooi in het landschap verborg hen voor de stad, hoewel hij de met zilver doorschoten grijze muren vanaf zijn hoge plek kon zien liggen. Natuurlijk wist de stad dat ze hier waren; ze hadden zichzelf aangekondigd met trompetten en vaandels in het zicht van de muren. Maar buiten het bereik van de boogschutters, natuurlijk.

Een stad belegeren die hoge, sterke muren had die zich meer dan zes roeden om de stad heen uitstrekten, was geen eenvoudige zaak. En hier werd het nog verergerd door Laag Caemlin, de wirwar van stenen huizen en winkels, vensterloze pakhuizen en uitgestrekte markten die buiten de muren van Caemlin lagen. Maar er werden nog zeven kampen rondom de stad opgericht, zodat ze elke weg in de gaten konden houden en elke poort die een uitval van enige omvang toeliet. Ze hadden al patrouilles uitgezonden, en waarschijnlijk zaten er al verspieders in de nu verlaten gebouwen van Laag Caemlin verborgen. Kleine groepen konden misschien de stad binnenglippen, misschien met een paar lastdieren bij nacht, maar dat was bij lange na niet genoeg om een van ’s werelds grootste steden te voeden. Honger en ziekte beëindigden meer belegeringen dan wapens en belegeringstuig ooit konden. De enige vraag was wie er het eerst op de knieën zou worden gebracht: belegeraars of belegerden. Het plan scheen door iemand goed genoeg te zijn uitgedacht, maar wat Davram Bashere verwarde waren de banieren in het kamp beneden hem. Zijn kijkglas was heel sterk en vervaardigd door een Cairhienin die Tovere heette. Het was een geschenk geweest van Rhand Altor en hij kon er de meeste banieren mee onderscheiden als een briesje ze liet wapperen. Hij wist genoeg van Andoraanse wapenkunde af om de eik en de bijl van Dawlin Armaghn en de vijf zilveren sterren van Daerilla Raened eruit te halen, en nog een paar banieren van mindere edelen die Naean Arawns aanspraak op de Leeuwentroon en de Rozenkroon van Andor steunden. Maar hij zag ook de met kruisen bezaaide rode muur van Jailin Maran, Carlys Ankerins twee witte luipaarden en Eram Talkends gouden gevleugelde hand. Volgens alle berichten waren zij eedgezworen aan Elenia Sarand, Naeans rivale. Al die banieren samen met de andere deden hem denken aan wolven en wolfshonden die een maaltje deelden. Met een tonnetje goede wijn om het te beklinken. Er waren nog twee banieren zichtbaar, van glinsterende zijde met gouden franje en ten minste twee keer zo groot als welke andere dan ook. Ze waren te zwaar om door een briesje op te wapperen,. Maar hij had ze al eerder goed kunnen zien, toen de vaandeldragers boven op de heuvel heen en weer reden die hun kamp verborg, de banieren hoog boven hen uit wapperend. De ene was de Leeuw van Andor, wit op rood, dezelfde als die wapperden op de hoge torens die verspreid tussen de muren van de stad stonden. Beide waren verklaringen van iemands recht op de troon en de kroon. De tweede grote banier onder hem vertegenwoordigde de aanspraak op de troon door Elayne Trakands rivale. Vier zilveren manen op een veld van azuur, het teken van het Huis Marne. Was dit allemaal ter ondersteuning van Arymilla Marne? Een maand geleden nog had ze zich gelukkig mogen prijzen als iemand, buiten haar eigen Huis of dat van die halve dwaas Nasin Caeren, haar een bed voor de nacht had aangeboden!

‘Ze slaan geen acht op ons,’ gromde Bael. ‘Ik kan ze vóór zonsondergang breken en ervoor zorgen dat geen van hen de zon weer ziet opkomen, maar toch slaan ze geen acht op ons.’ Bashere keek de Aiel zijdelings aan. Zijdelings en van beneden. De man torende wel een voet boven hem uit. Alleen Baels grijze ogen en een streepje gebronsde huid waren zichtbaar boven de zwarte sluier die zijn gezicht afdekte. Bashere hoopte dat de man alleen maar zijn mond en neus tegen de kou had beschermd. Hij droeg zijn korte speren en zijn schild van ossenhuid en hij had een foedraal met boog op zijn rug en een pijlkoker aan zijn heup, maar alleen de sluier deed ertoe. Dit was niet de tijd voor Aiel om een slachtpartij te beginnen. Twintig pas lager hurkten nog eens dertig Aiel, die hun wapens ontspannen gereedhielden. Een op de drie was ongesluierd, dus misschien was de sluier inderdaad tegen de kou. Maar met Aiel kon je daar nooit zeker van zijn.

Bashere overwoog snel verschillende benaderingen en koos voor luchthartigheid. ‘Elayne Trakand zou dat niet op prijs stellen, Bael, en voor het geval je vergeten bent wat het betekent om jong te zijn: Rhand Altor zou het ook niet op prijs stellen. Bael gromde zuur. ‘Melaine heeft me verteld wat Elayne Trakand zei. We mogen haar niet helpen. Maar dat is dom. Als een vijand tegen je optrekt, maak je gebruik van wie er ook maar aan jouw kant de speren wil laten dansen. Spelen zij met oorlog zoals ze het Spel der Huizen spelen?’

‘Wij zijn uitlanders, Bael. Dat telt, in Andor.’ De enorme Aiel gromde nog eens.

Het scheen weinig zin te hebben om te proberen de politieke achtergronden uit te leggen. Uitlandse hulp kon Elayne alles kosten wat ze probeerde te winnen, en haar vijanden wisten dit. En zij wist dat haar vijanden dit wisten, dus hoefden ze Bashere of Bael of het Legioen van de Draak niet te vrezen, hoe groot hun aantallen ook waren. Feitelijk zouden beide zijden hun uiterste best doen om ondanks de belegering een regelrechte veldslag uit de weg te gaan. Het was oorlog, maar een oorlog van gevechtsbewegingen en schermutselingen, tenzij iemand zou blunderen. Degene die een onaantastbare positie kon verwerven of de ander in een positie kon dwingen die niet te verdedigen was, was de winnaar. Wat Bael betrof, was er geen verschil met Daes Dae’mar. Eerlijk gezegd zag Bashere zelf ook een groot aantal overeenkomsten. Met de Verwording op de drempel kon ook Saldea zich geen strijd om de troon veroorloven. Tirannen kon men verdragen en de Verwording doodde al snel de stommelingen en de hebzuchtigen, maar dit soort burgerkrijg zou de Verwording de perfecte kans geven om Saldea uit te moorden. Hij bestudeerde het kamp weer door zijn kijkglas en probeerde te raden hoe een dwaas als Arymilla Marne de steun van Naean Arawn en Elenia Sarand kon hebben verworven. Dat stel was hebzuchtig en eerzuchtig en elk was overtuigd van zijn eigen recht op de troon. Voor zover hij het verwarde kluwen begreep dat Andoranen gebruikten om dit soort zaken te beslissen, had elk van hen een veel betere aanspraak op de troon dan Arymilla. Dit waren geen wolven en wolfshonden. Dit waren wolven die besloten hadden om een schoothondje te volgen. Misschien kende Elayne de reden, maar ze wisselde nauwelijks berichten met hem uit en stuurde alleen maar korte en niet ter zake doende nieuwtjes. De kans was te groot dat iemand erachter zou komen en denken dat zij met hem samenspande. Het leek inderdaad heel erg op het Spel der Huizen. ‘Het lijkt erop dat iemand wil gaan dansen met de speren,’ zei Bael. Bashere liet zijn kijkglas zakken en keek in de richting waarheen de Aiel wees.

Al dagen voor de belegering was een gestage stroom mensen de stad ontvlucht, maar iemand was te laat vertrokken. Net buiten de rand van Laag Caemlin stonden zes met zeildoek overspannen wagens op de weg naar Tar Valon, omringd door vijftig ruiters. Hun banier was in blauwwitte vlakken verdeeld en vertoonde een rennende beer of misschien een hond met een massief lijf. Een paar ontmoedigde mensen stonden ineengedoken aan de kant met hun mantels stijf om zich heen geslagen. De mannen hadden het hoofd gebogen en kinderen klemden zich vast aan de rokken van de vrouwen. Een paar ruiters waren afgestegen en rommelden in de wagens. Kisten en dozen en zelfs dingen die op kleren leken lagen al verspreid in de sneeuw. Waarschijnlijk zochten ze naar geld of drank, maar ook al het andere van waarde zou verdwijnen in iemands zadeltas. Al gauw zou iemand de paarden uit hun tuig lossnijden, of misschien zouden ze alleen maar de wagens meenemen. Een leger kon altijd wagens en paarden gebruiken, en de bijzondere regels van deze zeer bijzondere Andoraanse burgeroorlog boden kennelijk weinig bescherming aan degenen die zich op het verkeerde tijdstip op de verkeerde plaats bevonden. De stadspoorten zwaaiden open, en zodra de opening groot genoeg was galoppeerden de paarden van roodgejaste lansiers door de vijfentwintig voet hoge boog naar buiten. Het zonlicht schitterde op de speerpunten, kurassen en helmen van de mannen die over de weg tussen de uitgestrekte lege marktpleinen donderden. De Koninginnegarde rukte uit. In ieder geval voldoende van hen. Bashere richtte zijn kijkglas weer op de wagens.

De officier onder de berenbanier, als het tenminste een beer was, had zijn berekeningen al gemaakt. Hun vijftig man waren geen partij tegen tweehonderd van zijn mannen, en die paar wagens waren de moeite niet waard. De afgestegen ruiters zaten inmiddels alweer in het zadel en toen Basheres kijkglas hen vond, galoppeerde de hele groep onder een wapperende blauwwitte banier naar het noorden, naar hem toe. De mensen langs de kant van de weg staarden de wegrijdende soldaten na. Hij hoefde hun gezichten niet te zien om te weten dat ze verward waren, maar een paar van hen haastten zich onmiddellijk om hun verspreide bezittingen uit de sneeuw op te rapen en weer op de wagens te stapelen.

De aankomst van de garde, die even later om de wagens heen de teugels aantrok, maakte daar snel een einde aan. De gardisten drongen de mensen snel terug naar de wagens. Sommigen probeerden langs hen heen te schieten om een begeerd bezit op te rapen, en een man zwaaide protesterend met zijn armen tegen een gardist. Dat was kennelijk een officier, met witte pluimen op zijn helm en een rode sjerp over zijn borstkuras. Hij leunde uit het zadel en gaf de protesterende man met de rug van zijn hand een klap in het gezicht. De man viel als een zak zout achterover en iedereen bleef stokstijf staan. Toen haastte iedereen zich de wagens in; enkelen grepen de gevallen man bij schouders en voeten en schuifelden zo snel ze konden met het dode gewicht tussen hen in naar de wagens. Een vrouw op de laatste wagen rukte al aan de teugels om het span paarden te keren en terug te rijden naar de stad.

Bashere liet het kijkglas zakken om het kamp te bestuderen en drukte het toen snel weer tegen zijn oog voor een nadere blik. Er waren nog steeds mannen met schoppen en houwelen aan het graven, en anderen worstelden zakken en tonnen van de wagens. Edelen en officieren reden stapvoets om het kamp heen en hielden een oogje op het werk. Iedereen was zo rustig als vee in het weiland. Eindelijk wees er iemand naar de heuvel tussen hen en de stad, en toen nog iemand en nog iemand. Ruiters zetten hun paarden aan tot draf en schreeuwden bevelen. De banier met de beer was juist in het zicht van het kamp gekomen.

Bashere stak het kijkglas onder zijn arm en fronste zijn wenkbrauwen. Ze hadden geen wachten op de heuveltop om te waarschuwen tegen wat er buiten het zicht gebeurde. Zelfs met de zekerheid dat niemand een veldslag aan zou gaan, was dit stom. Maar het kon van pas komen als ook de andere kampen zo zorgeloos waren en niemand de fout herstelde. Hij blies nijdig zijn snorpunten op. Als hij van plan was geweest de belegeraars te bevechten. Een enkele blik liet hem zien dat de wagens met hun geleide van gardisten halverwege de Tar Valonpoort waren. De voerlieden joegen hun paarden op alsof achtervolgers hun op de hielen zaten. Of misschien was het alleen maar om de officier die zijn zwaard boven zijn hoofd zwaaide. ‘Er wordt vandaag niet gedanst,’ zei hij. ‘Dan kan ik mijn dag beter besteden dan te kijken hoe natlanders gaten graven,’ zei Bael. ‘Moge je voor immer water en schaduw vinden, Davram Bashere.’

‘Voorlopig heb ik liever droge voeten en een warm vuur,’ mopperde Bashere zonder nadenken, en wenste toen dat hij het niet gedaan had. Als je een man beledigde door op zijn vormelijkheden te trappen, kon hij je weleens proberen te doden; en de Aiel waren vreemde gasten die op vormelijkheid stonden.

Maar Bael wierp het hoofd in de nek en lachte. ‘De natlanden zetten alles op hun kop, Davram Bashere.’ Een vreemd gebaar van zijn rechterhand bracht de andere Aiel overeind, en met soepele lange passen beenden ze naar het oosten. De sneeuw scheen hun niet in de weg te zitten.

Bashere liet zijn kijkglas in de leren koker glijden die aan Snelvoets zadelknop hing, steeg op en stuurde de vos naar het westen. Zijn eigen gevolg had aan de andere kant van de helling gewacht en sloot zich achter hem aan met slechts het zwakke kraken van leer. Nergens was het getinkel van onbeschermd metaal te horen. Hij had niet zoveel mannen als Bael, maar dit waren taaie lieden uit zijn eigen landerijen in Tyr en hij had ze vele keren de Verwording in gevoerd voordat hij ze naar het zuiden had geleid. Elke man had een eigen deel van het spoor toegewezen gekregen om in het oog te houden, voor of achter, links of rechts, hoog of laag, en hun hoofden gingen voortdurend heen en weer. Hij hoopte maar dat ze niet deden alsof. Het bos was hier dun en de takken waren kaal, behalve die van eik en lederblad, pijnboom en den, maar het besneeuwde land golfde zodanig dat vijftig pas verder een honderdtal ruiters zich ongezien kon ophouden. Hij verwachtte zoiets wel niet, maar datgene wat je dood werd was altijd wat je nooit had verwacht. Onbewust maakte hij het zwaard in zijn schede losser. Je moest gewoon het onverwachte verwachten.

Tumad had het bevel over het gevolg, zoals op de meeste dagen als Bashere niets belangrijkers voor de jonge luitenant te doen had. Hij was Tumad aan het voorbereiden. Hij kon helder denken en verder kijken dan het voor de hand liggende. Hij was bestemd voor een hogere rang, als hij tenminste lang genoeg leefde. Hij was een lange man, zij het altijd nog een paar handbreedten korter dan Bael, en vandaag droeg hij ontevredenheid op zijn gezicht als een tweede neus. ‘Wat scheelt eraan, Tumad?’

‘De Aielman had gelijk, Heer.’ Tumad plukte boos met een gehandschoende hand aan zijn dikke zwarte baard. ‘Die Andoranen spugen voor onze voeten. Ik vind het niet leuk om weg te moeten rijden terwijl ze een lange neus naar ons maken.’ Nou ja, hij was nog jong. ‘Je vindt onze toestand wat eentonig misschien?’ lachte Bashere. ‘Je hebt wat meer opwinding nodig? Tenobia zit maar zo’n vijftig roeden ten noorden van ons, en als we de geruchten mogen geloven heeft ze Ethenielle van Kandor en Paitar van Arafel en zelfs die Shienaraan Easar bij zich. Al die machten van de Grenslanden zijn naar ons op zoek, Tumad. Die Andoranen in Morland vinden het ook niet leuk dat we in Andor zijn, heb ik gehoord. En als dat Aes Sedai-leger dat ze het hoofd moeten bieden hen niet in stukken hakt, of dat niet al gedaan heeft, komen ze misschien wel achter ons aan. Net als de Aes Sedai trouwens, vroeg of laat. We hebben gereden voor de Herrezen Draak en ik denk niet dat de zusters dat ooit zullen vergeten. En dan zijn er nog de Seanchanen, Tumad. Denk je echt dat we die niet meer terugzien? Zij zullen naar ons komen of wij zullen naar hen toe moeten gaan; een van de twee, daar kun je zeker van zijn. Jullie jongelieden weten niet wat opwinding is, al kruipt het rond in je snorharen!’

Er ging een zacht gegrinnik door de gelederen, bijna allemaal mannen van Basheres leeftijd, en zelfs Tumads witte tanden flitsten grijnzend door zijn baard. Ze waren allemaal eerder op een veldtocht geweest, zij het nooit op zo’n vreemde als deze. Bashere keek om zich heen door de bomen, maar hij was er niet helemaal bij met zijn gedachten.

Eerlijk gezegd maakte hij zich zorgen om Tenobia. Het Licht alleen mocht weten waarom Easar en de anderen besloten hadden de Verwording gezamenlijk te verlaten en waarom ze zoveel soldaten naar het zuiden hadden meegenomen als de geruchten zeiden. Een enorm aantal, zelfs als je de aantallen in de geruchten halveerde. Ze hadden zonder twijfel hun redenen die ze goed en gegrond achtten en zonder twijfel deelde Tenobia die redenen. Maar hij kende haar. Hij had haar leren rijden, had haar zien opgroeien, had haar de Gebroken Kroon overhandigd toen ze de troon besteeg. Ze was een goed heerser, niet al te streng, niet al te gemakkelijk, verstandig, zij het niet altijd wijs, dapper zonder al te roekeloos te zijn. Maar ze was ongeremd, en dat was nog een milde omschrijving. Soms was heethoofd zelfs een milde omschrijving. En hij was ervan overtuigd dat ze haar eigen doeleinden had naast datgene waar de anderen naar streefden. Het hoofd van Davram Bashere. Als dat zo was, zou ze zeker niet instemmen met nog eens een periode van verbanning. Niet nadat ze zo ver gekomen was. Hoe langer Tenobia een bot tussen haar tanden vasthield, hoe moeilijker het was om haar ervan te overtuigen het los te laten. Het was een hoofdbreker. Ze had in Saldea moeten zijn om de Verwordingsgrens te bewaken, maar dat gold ook voor hem. En door de dingen die hij in het zuiden had gedaan kon ze hem dubbel laten veroordelen wegens hoogverraad, maar hij zag nog steeds niet hoe hij anders had kunnen handelen. Opstandigheid – Tenobia kon die term uitleggen zoals het haar uitkwam – was vreselijk als je erover nadacht, maar hij wilde zijn hoofd nog een tijdje langer stevig op zijn nek houden. Een stekelige hoofdbreker.

Hij had de ongeveer achtduizend man lichte ruiterij achtergelaten nadat hij Illian verlaten had en de Seanchanen bevochten had. Hun kampement was groter dan het kamp achter hen op de weg van Tar Valon, maar je kon niet zeggen dat het er rommelig was. De piketlijnen waren recht, met de aambeelden van een hoefsmid aan weerszijden, en liepen tussen al even rechte rijen grijze of schelpwitte tenten, hoewel daar nu flink wat verstelzeil op te vinden was. Vijftig tellen na een trompetsignaal kon iedere man opgestegen zijn en klaar om te vechten, en de schildwachten waren zo geplaatst dat hij er zeker van was dat ze die vijftig tellen ook kregen. Zelfs de tenten en wagens van de hulptroepen, die honderd pas meer zuidwaarts lagen, waren ordelijker dan die van de soldaten die de stad belegerden, alsof ze het voorbeeld van de Saldeanen hadden gevolgd. Een beetje, tenminste.

Toen hij met zijn gevolg het kampement in reed, bewogen de mannen zich snel en grimmig tussen de piketlijnen, bijna alsof het signaal tot opstijgen geklonken had. Meer dan een had zijn zwaard getrokken. Stemmen riepen naar hem, maar hij verkilde bij het zien van die grote massa mannen en vrouwen, vooral vrouwen, die midden in het kamp verzameld waren. Hij schopte met zijn hielen en Snelvoet sprong in galop naar voren. Hij wist niet of iemand hem volgde, hoorde slechts hoe het bloed in zijn oren gonsde, en zag niets dan de menige voor zijn eigen tent met dat scherpe puntdak. De tent die hij deelde met Deira.

Hij hield de teugels niet in toen hij de menigte bereikte, maar sprong uit het zadel en raakte al rennend de grond. Hij hoorde mensen praten zonder te luisteren naar wat ze zeiden. Ze weken voor hem uiteen en openden een pad naar zijn tent, anders was hij gewoon over hen heen gerend.

Net binnen de tentflappen bleef hij stilstaan. De tent, die groot genoeg was om twintig soldaten een slaapplaats te bieden, was vol met vrouwen, echtgenotes van edelen en officieren. Ondanks de drukte vonden zijn ogen snel zijn eigen vrouw, Deira. Ze zat in het midden van de tent op een vouwstoel, boven op de kleden die als vloer dienst deden. Zijn verdoofde gevoel gleed van hem af. Hij wist dat ze op een dag zou sterven – dat zouden ze allebei – maar het enige dat hij vreesde was een leven zonder haar. Toen merkte hij dat een paar vrouwen haar hielpen om haar gewaad tot aan haar middel omlaag te stropen. Een ander drukte een gevouwen lap stof tegen Deira’s linkerarm, en de stof werd rood toen het bloed van haar arm naar beneden droop en van haar vingers in een kom die op het kleed stond viel. Er zat al een aanzienlijke hoeveelheid donker bloed in de kom.

Ze zag hem op hetzelfde ogenblik en haar ogen flitsten in een gezicht dat veel te bleek was. ‘Dat komt ervan als je uitlanders inhuurt, echtgenoot,’ zei ze vinnig en zwaaide naar hem met de lange dolk in haar rechterhand. Ze was even lang als de meeste mannen, een handbreedte langer dan hijzelf, en ze was een schoonheid. Haar gezicht werd omlijst door ravenzwart haar met witte vleugen. Ze was indrukwekkend, zelfs gebiedend als ze boos was. Zelfs als ze kennelijk nauwelijks rechtop kon zitten. De meeste vrouwen zouden verward en beschaamd zijn als ze tot het middel ontbloot waren voor de ogen van zovelen, waar haar echtgenoot bij was. Deira niet. ‘Als je er niet altijd op stond om er steeds als de wind vandoor te gaan, hadden we goede lieden van onze eigen grond gehad om te doen wat nodig was.’

‘Een twist met de bedienden, Deira?’ zei hij met een opgetrokken wenkbrauw. ‘Ik had nooit gedacht dat je messen tegen hen zou gaan gebruiken.’ Een paar vrouwen gaven hem koele schuinse blikken. Niet iedere man en vrouw sprongen met elkaar om zoals hij en Deira deden. Sommigen vonden hen een vreemd stel, want ze schreeuwden zelden naar elkaar.

Deira keek hem nijdig aan en moest toen onwillekeurig lachen. Het klonk als een grom. ‘Ik zal bij het begin beginnen, Davram. Langzaam, zodat je het kunt begrijpen,’ voegde ze er met een grijns aan toe. Ze onderbrak zichzelf om de vrouw te bedanken die een wit linnen laken om haar bovenlijf wikkelde. ‘Toen ik terugkwam van mijn rit trof ik twee vreemde mannen aan die onze tent ondersteboven haalden. Ze trokken dolken, dus mepte ik een ervan met een stoel en stak de ander met mijn mes.’ Ze wees met een vertrokken grijns naar de snee in haar arm. ‘Niet goed genoeg, want hij slaagde erin mij te raken. Toen kwamen Zavion en een paar anderen naar binnen en vluchtten de twee door een spleet die ze achter in de tent gemaakt hadden.’

Een paar vrouwen knikten grimmig en grepen het gevest van hun dolken, die ze allemaal droegen. Tot Deira somber zei: ‘Ik droeg hen nog op om achter ze aan te gaan, maar ze stonden erop mijn schram te verzorgen.’ Handen vielen van gevesten en gezichten kleurden, maar niemand leek zich schuldig te voelen omdat ze niet gehoorzaamd hadden. Het was een netelige positie voor ze geweest. Deira was hun leenvrouwe, zoals hij hun leenheer was, maar ze had kunnen doodbloeden door haar ‘schram’ als ze haar achtergelaten hadden om de dieven achterna te gaan. ‘Hoe dan ook,’ vervolgde ze, ‘ik heb een zoektocht bevolen. Ze moeten niet moeilijk te vinden zijn. Eentje heeft een bult op zijn hoofd en de ander bloedt.’ Ze gaf een scherpe en vergenoegde hoofdknik.

Zavion, de pezige rossige vrouwe van Gahaur, hield een naald en draad op. ‘Tenzij u belang bent gaan stellen in borduurwerk, Heer,’ zei ze koel, ‘stel ik voor dat u zich terugtrekt.’ Bashere stemde berustend in met een hoofdknikje. Deira had het nooit prettig gevonden als hij toekeek hoe ze werd dichtgenaaid. Hij hield er zelf ook niet van.

Buiten de tent verkondigde hij met luide stem dat het zijn vrouwe goed ging en dat ze allemaal weer aan het werk konden gaan. De mannen vertrokken met heilwensen voor Deira’s welbevinden, maar de vrouwen verzetten geen voet. Hij drong niet aan. Ze zouden blijven staan tot Deira zelf verscheen, wat hij ook zou zeggen, en een verstandig man vermeed veldslagen die hij niet alleen niet kon winnen, maar waarbij hij er ook nog als een dwaas uit zou zien. Tumad wachtte aan de rand van de menigte en liep naast Bashere op, die met zijn handen stijf achter zijn rug ineengeklemd doorliep. Hij had dit, of iets dergelijks, al een hele tijd verwacht, maar hij was bijna gaan geloven dat het niet zou gebeuren. Hij had alleen nooit verwacht dat Deira daarom bijna het leven zou laten. ‘De twee mannen zijn gevonden, Heer,’ zei Tumad. ‘Ze voldoen tenminste aan de beschrijving die vrouwe Deira heeft gegeven.’ Bashere draaide met een ruk zijn hoofd en had een moorddadige uitdrukking op zijn gezicht, en Tumad voegde er haastig aan toe: ‘Ze waren dood, Heer, net buiten het kamp. Allebei neergestoken met een dun lemmet.’ Hij zette een vinger onder aan zijn schedel, net achter het oor. ‘Het was meer dan één dader, tenzij hij sneller was dan een rotsadder.’

Bashere knikte. De prijs van een mislukking was vaak de dood. Twee om te zoeken, maar hoeveel om hen tot zwijgen te brengen? Hoeveel waren er achtergebleven, en wanneer zouden ze het weer proberen? Belangrijker nog: wie zat erachter? De Witte Toren? De Verzakers? Het scheen dat er een beslissing voor hem genomen was. Behalve Tumad was er niemand dicht genoeg bij hem om iets te horen, maar hij sprak toch zacht en koos zijn woorden met zorg. Soms kon onachtzaamheid ook je dood betekenen. ‘Je weet waar je de man kunt vinden die gisteren naar me toe kwam? Zoek hem op en zeg hem dat ik ermee instem, maar het zullen er een paar meer zijn dan we besproken hebben.’

De vederlichte sneeuw die op de stad Cairhien viel wist het ochtendlicht van de zon maar weinig te dempen, slechts de schitteringen wat af te zwakken. Vanuit het hoge en smalle venster van het Zonnepaleis, dat uitgerust was met stevige glasruiten tegen de kou, zag Samitsu duidelijk de houten stellages die rond het verwoeste gedeelte van het paleis waren opgericht. Vermorzelde donkere steenblokken waren nog steeds vermengd met puin en de trappentorens hielden veel lager op dan de overige paleistorens. Een ervan, de Toren van de Verrezen Zon, was gewoonweg verdwenen. Een paar van de befaamde ‘eindeloze’ torens van de stad doemden op door de warrelende witte vlokken. Het waren enorme vierkante spitsen met ontzagwekkende steunberen die veel groter waren dan enige paleistoren, ondanks het feit dat het paleis op de hoogste heuvel in een stad van heuvels was gebouwd. Ze werden omringd door steigers, en twintig jaar nadat de Aiel ze afgebrand hadden nog steeds niet helemaal herbouwd; misschien dat het de volgende twintig jaar zou lukken. Er klauterden geen werklieden rond op de plankieren, niet in dit weer. Ze wenste dat de sneeuw haar ook enig uitstel kon geven.

Toen Cadsuane een week geleden vertrok en haar het bevel overliet, had haar taak ronduit eenvoudig geleken. Zorg ervoor dat de Cairhiense pot niet opnieuw begint over te koken. Toen had dat tamelijk eenvoudig geleken, hoewel ze zich zelden met politiek bemoeid had. Slechts een enkele edelman had een redelijke strijdmacht onder de wapenen, en Dobraine werkte voor het grootste gedeelte met haar samen. Hij scheen inderdaad te willen dat alles rustig gehouden werd. Dat was logisch, want hij had die dwaze benoeming van ‘Stedehouder van Cairhien voor de Herrezen Draak’ aanvaard. De jongen had ook een stedehouder voor Tyr benoemd, een man die nog geen maand geleden tegen hem in opstand was gekomen! Als hij dat ook in Illian had gedaan... Het leek maar al te goed mogelijk. De zusters zouden enorm veel moeite moeten doen om die benoemingen uit te pluizen. De jongen bracht alléén maar moeilijkheden met zich mee! Maar tot nu toe scheen Dobraine zijn nieuwe post alleen te gebruiken om de stad te besturen. En om in alle stilte steun voor Elayne Trakands aanspraken op de Zonnetroon te zoeken, als ze die ooit kenbaar zou maken. Samitsu liet dat maar gaan. Ze gaf er niets om wie de Zonnetroon bezette. Ze gaf helemaal niets om Cairhien.

De vallende sneeuw buiten haar raam danste in een windstoot als een witte caleidoscoop. Zo... kalmerend. Had ze kalmte ooit eerder naar waarde geschat? Ze kon het zich in ieder geval niet herinneren. Noch de mogelijkheid dat Elayne Trakand de troon zou bestijgen, noch de nieuwe titel van Dobraine had zoveel consternatie verwekt als die belachelijke, aanhoudende geruchten dat dat Altor-joch naar Tar Valon was gegaan om zich te onderwerpen aan Elaida. Maar ze had geen pogingen ondernomen om ze te onderdrukken. Dat verhaal bezorgde iedereen ademnood, van staljongen tot edelvrouwe, hetgeen de rust zeker ten goede kwam. Het Spel der Huizen was knarsend tot stilstand gekomen, in ieder geval als je het vergeleek met hoe de zaken er gewoonlijk in Cairhien aan toegingen. Het hielp waarschijnlijk ook dat er Aiel vanuit hun enorme kampement een paar span oostwaarts de stad inkwamen, hoezeer ze ook door de meeste van de bewoners gehaat werden. Iedereen wist dat zij de Herrezen Draak volgden, en niemand wenste het risico te lopen aan de verkeerde kant van een paar duizend Aielsperen terecht te komen. De jonge Altor was afwezig veel meer waard dan aanwezig. Geruchten uit het westen over strooptochten door Aiel – roven en platbranden en doden zonder aanzien des persoons, volgens de geruchten van de kooplieden althans – gaven de mensen nog een reden om voorzichtig om te gaan met de Aiel die hier waren. Feitelijk was er niets wat de kalmte in Cairhien verstoorde, behalve soms een straatruzie tussen Voorpoorters en stadsvolk, die de luidruchtige, fel gekleurde Voorpoorters even vreemd vonden als de Aiel, maar een stuk veiliger om mee te vechten. De stad zat tot aan de nok toe vol. De mensen sliepen overal waar ze beschutting tegen de kou konden vinden en de voedselvoorraden waren meer dan voldoende, zei het niet overvloedig, en de handel verliep beter dan in de winter verwacht mocht worden. Alles bijeen zou ze tevreden moeten zijn dat ze Cadsuanes opdrachten uitvoerde zo goed als van een Groene zuster verwacht mocht worden. Behalve dan dat Cadsuane meer zou verwachten. Dat deed ze altijd. ‘Luister je naar me, Samitsu?’

Samitsu zuchtte. Ze wendde zich af van het vredige schouwspel buiten het venster en zorgde er voor dat ze haar rokken niet gladstreek. De in Jakanda gemaakte zilveren belletjes in haar haren tinkelden zachtjes, maar vandaag wist het geluid haar niet te kalmeren. Zelfs op haar best voelde zich nooit helemaal op haar gemak in haar verblijven in het paleis, hoewel een brullend vuur in de grote marmeren haard een gerieflijke warmte afgaf en haar bed in de kamer ernaast de best mogelijke veren matras en ganzendonzen kussens had. Al haar drie vertrekken vertoonden die veel te bewerkelijke en toch strenge Cairhiense stijf? Het witte pleisterwerk van de zoldering bestond uit overlopende vierkanten, de kroonlijsten waren zwaar verguld en de houten muurpanelen waren opgewreven tot ze donker glansden. Het massieve meubilair was nog donkerder, en afgewerkt met dunne lijnen van bladgoud en ingelegd met ivoren snijwerk in ingewikkelde patronen. Het kleed met het Tyreense maaswerk in deze kamer was veel te opzichtig. Het paste slecht bij de rest en benadrukte alleen maar de strengheid eromheen. De kamers deden de laatste tijd vaak aan als een kooi.

Maar wat haar helemaal ongemakkelijk maakte was de vrouw die midden in de kamer stond met haar handen op haar heupen. Sashalle had schouderlang, krullend haar, haar kin stond uitdagend omhoog en ze had haar blauwe ogen samengeknepen. Ze droeg uiteraard de Grote Serpent-ring aan haar rechterhand, maar ook een Aielketting en -armband van grote zilveren en ivoren kralen. Haar sieraden waren heel ingewikkeld bewerkt en staken nogal opzichtig af tegen haar heel gewone gewaad van bruine wol met een hoge halslijn. Het waren ook geen grove sieraden, maar... opzichtig en nauwelijks het soort dat een zuster zou willen dragen. Als Samitsu ooit kon ontdekken waarom Sashalle ze droeg, zou dat haar veel vertellen. De Wijzen, met Sorilea voorop, keken naar haar alsof ze een dwaas was dat ze het niet wist zonder het te vragen, en weigerden de moeite te nemen een antwoord te geven. Dat deden ze maar al te vaak, vooral Sorilea. Samitsu was er niet aan gewend om voor dwaas te worden versleten, en ze had er een enorme hekel aan. Het was niet voor het eerst dat ze moeite had om de blik van de ander te beantwoorden. Sashalle was de belangrijkste reden waarom ze ontevreden was, hoe goed alles verder ook verliep. Wat haar echter nog het meest dwarszat, was dat Sashalle een Rode zuster was en toch, ondanks haar Ajah, éédgezworen was aan de jonge Altor. Hoe kon een Aes Sedai eedgetrouw zijn aan iets of iemand anders dan de Witte Toren zelf? Hoe kon een Róde zuster in Lichtsnaam trouw zweren aan een man die kon geleiden? Misschien had Verin gelijk dat ta’veren de loop der dingen kon veranderen. Samitsu kon niet geloven dat er een andere reden zou zijn waarom eenendertig zusters, onder wie vijf Roden, een dergelijke eed zouden afleggen.

‘Vrouwe Ailil is benaderd door edelen die de meeste macht van Huis Riatin vertegenwoordigen,’ antwoordde ze met meer geduld dan ze voelde. ‘Ze willen dat ze de Hoogzetel van Riatin inneemt en ze wenst de instemming van de Witte Toren. Op zijn minst de instemming van de Aes Sedai.’ Omdat ze de ander niet langer wenste aan te staren – en dat ‘gevecht’ steeds te verliezen – schreed ze naar een ebbenhouten tafel. Op tafel stonden een zilveren dienblad en een met goud versierde zilveren schenkkan waaruit nog steeds de zwakke geur van kruiden opsteeg. Het vullen van een beker kruidenwijn gaf haar het voorwendsel om het oogcontact te verbreken. Ze zette de kan met een klap op het blad terug toen ze besefte dat ze blijkbaar een voorwendsel nodig had. Ze ontweek te vaak de blikken van Sashalle. Zelfs nu, merkte ze, keek ze de andere vrouw schuins aan. Tot haar teleurstelling kon ze zichzelf er niet toe brengen om Sashalle recht aan te kijken.

‘Zeg nee tegen haar, Sashalle. De laatste keer dat haar broer gezien werd was hij nog in leven, en opstandigheid tegen de Herrezen Draak is iets waar de Toren zich niet om hoeft te bekommeren; zeker niet nu de zaak is afgehandeld.’ Ze herinnerde zich Toram Riatin zoals hij het laatst gezien was. Hij rende toen regelrecht een vreemde mist in, die een vaste vorm kon aannemen en kon doden, een mist die de Ene Kracht kon weerstaan. Die dag had de Schaduw buiten de muren van Cairhien gelopen. Haar stem werd dun in een poging om niet te trillen. Niet van angst maar van woede. Dat was de dag geweest waarop het haar niet gelukt was de jonge Altor te helen. Ze haatte mislukkingen, haatte de herinneringen eraan. En ze vond dat ze zich niet hoefde te verantwoorden. ‘De meeste macht betekent nog niet alle macht. Degenen die nog steeds verbonden zijn aan Toram zullen haar weerstaan, desnoods met de kracht van wapens. Hoe dan ook, het aanwakkeren van onrust binnen de Huizen zelf is geen manier om de vrede te handhaven. Er heerst een hachelijk evenwicht in Cairhien, Sashalle, maar het is een evenwicht en dat mogen we niet verstoren.’ Ze hield op voordat ze er nog aan toe zou voegen dat Cadsuane misnoegd zou zijn als ze het wel deden. Dat zou bij Sashalle nauwelijks enig gewicht in de schaal leggen. ‘Er zal tóch wel onrust komen, of we die nu aanwakkeren of niet,’ zei de ander beslist. Haar frons was verdwenen toen Samitsu liet merken dat ze geluisterd had, maar haar opeengeklemde kaken bleven. Misschien was het meer koppigheid dan strijdlust, maar dat maakte nauwelijks uit. Sashalle probeerde haar niet te overtuigen, maar gaf alleen haar eigen positie aan. Wat haar nog het meest griefde was dat Sashalle het overduidelijk uit hoffelijkheid deed. ‘De Herrezen Draak is de heraut van onrust en verandering, Samitsu. De heraut die voorspeld werd. En zelfs als hij dat niet was, hebben we het hier nog steeds over Cairhien, hoor. Denk je echt dat ze opgehouden zijn met het spelen van Daes Dae’mar? Het oppervlak van het water mag dan kalm zijn, maar de vissen houden nooit op met zwemmen.’ Een Róde zuster die over de Herrezen Draak preekte als een straatredenaar. Licht! ‘En als je ongelijk hebt?’ Ondanks zichzelf snauwde ze. Drakenvuur! Sashalle bleef volmaakt kalm. ‘Ailil heeft elke aanspraak op de Zonnetroon afgezworen ten gunste van Elayne Trakand, en dat is wat de Herrezen Draak wenst, en ze is bereid om hem trouw te zweren als ik het vraag. Toram heeft een leger tegen Rhand Altor aangevoerd. Ik vind dat de we de verandering moeten doorvoeren en de kans moeten nemen, en dat zal ik haar ook zeggen.’

De belletjes in Samitsu’s haren tinkelden toen ze geprikkeld haar hoofd schudde en ze kon nog net een zucht inhouden. Achttien van die Draakgezworen zusters waren in Cairhien gebleven. Cadsuane had er een paar meegenomen en toen Alanna teruggestuurd om er nog meer te halen. Andere zusters van die achttien stonden hoger op de ladder dan zijzelf, maar de Wijzen van de Aiel hielden hen bij haar vandaan. Eigenlijk keurde ze dit alles af – Aes Sedai kónden geen leerlingen van wie dan ook zijn; het was ongehoord! – maar het maakte haar werk makkelijker. Zo konden ze zich niet met haar bemoeien, met Wijzen die hun levens bestuurden en over elk uur ervan waakten. Helaas keken de Wijzen om een voor haar ongrijpbare reden anders naar Sashalle en de andere twee bij Dumaisbron gesuste zusters. Gesust. Ze voelde een lichte huivering bij die gedachte, maar niet meer dan dat, en het zou nog minder zijn zodra ze er achter kwam hoe Damer Flin had geheeld wat niet geheeld had kunnen worden. Iémand kon tenminste een gesuste helen, zelfs al was het een man. Een man die kon geleiden. Licht, hoe makkelijk werd de gruwel van gisteren het ongemak van vandaag zodra je er aan gewend was.

Ze wist zeker dat Cadsuane voordat ze vertrokken was de zaken met de Wijzen zou hebben geregeld als ze geweten had van de verschillen met Sashalle en Irgain en Ronaille. Tenminste, ze dacht dat ze dat zeker wist. Het was niet de eerste keer dat ze bij een van de roemruchte plannen van de Groenen was betrokken. Cadsuane kon sluwer zijn dan een Blauwe zuster, met gekonkel in plannen en om listen heen gewikkeld en dat alles verborgen achter nog meer kuiperijen. Sommige konkelarijen werden opgezet om te mislukken waardoor andere plannen konden slagen, en alleen Cadsuane wist hoe het in elkaar zat, wat beslist geen geruststellende gedachte was. Hoe dan ook, deze drie zusters waren vrij om te komen en gaan wanneer ze wensten en te doen wat ze wilden. En ze hadden beslist geen trek in het opvolgen van de richtlijnen die Cadsuane had achtergelaten, of het volgen van de zuster die ze als leidster benoemd had. Alleen die krankzinnige eed aan Altor leidde of weerhield hen. Samitsu had zich haar hele leven nog nooit zwak of ongeschikt gevoeld, behalve als haar Talent haar in de steek liet, maar toch wenste ze dat Cadsuane zou terugkeren om het van haar over te nemen. Wat gefluister in Ailils oor zou natuurlijk elk verlangen van de vrouwe naar de Hoogzetel doen uitdoven, maar dat zou allemaal tot niets leiden, tenzij ze een manier vond om Sashalle van haar doel af te houden. Het maakte niet uit dat Ailil vreesde dat haar dwaze geheimpjes uitgekraamd werden, maar als er tegenstrijdigheden zaten in wat verschillende Aes Sedai tegen haar zeiden, besloot ze misschien wel dat ze beter achter de muren van haar landerijen kon verdwijnen dan te riskeren een zuster voor het hoofd te stoten. Cadsuane zou verstoord zijn als ze Ailil kwijtraakten. Samitsu zelf zou dat ook zijn. Ailil was het kanaal waardoor de helft liep van alle plannen die de edelen uitbroedden, en een maatstaf waaraan je kon aflezen of al dat gekonkel geen belangrijke verstoring zou veroorzaken. Die vervloekte Rode zuster wist dat. En als Sashalle haar toestemming aan Ailil gaf, zou de vrouw naar haar toe rennen in plaats van naar Samitsu Tamagowa.

Terwijl Samitsu nog worstelde met haar dilemma, ging de deur naar de gang open. Er kwam een bleke, strenge Cairhiense vrouw binnen, een hand kleiner dan de Aes Sedai. Haar dikke grijze haren waren in een knoet bijeengebonden in haar nek en ze droeg een donkergrijs gewaad dat bijna zwart leek. Dit was de huidige dracht van de dienaren van het Zonnepaleis. Bedienden kondigden zichzelf uiteraard nooit aan en vroegen geen toestemming om binnen te komen, maar Corgaide Marendevin was niet bepaald een gewone bediende. De zware zilveren ring met grote sleutels aan haar middel was het teken van haar rang. Wie er ook over Cairhien regeerde, de Hoedster der Sleutels regeerde eenvoudig over het Zonnepaleis. En er school niets onderdanigs in Corgaides manieren. Ze maakte een flauwe kniks die zorgvuldig zowel naar Samitsu als Sashalle gericht was. ‘Mij is gevraagd om u al wat ongewoon is te berichten,’ zei ze tegen niemand, hoewel het Samitsu was die het gevraagd had. Waarschijnlijk had ze even snel geweten van de machtsstrijd tussen hen als Samitsu en Sashalle zelf. Weinig in het paleis ontsnapte haar aandacht. ‘Mij is gezegd dat er een Ogier in de keuken is. Hij en een jongeman schijnen op zoek te zijn naar werk, maar ik heb nog nooit gehoord dat Ogier-steenhouwers samenwerken met mensen. En stedding Tsofu heeft bericht dat er in de nabije toekomst geen steenwerkers beschikbaar zouden zijn, uit geen enkele stedding, na de... gebeurtenissen.’ De pauze was nauwelijks te merken en haar sombere gezicht veranderde niet, maar de helft van alle geruchten over de aanval op het Zonnepaleis legde de schuld bij Altor en de andere helft bij de Aes Sedai. Een paar verhalen hadden het over de Verzakers, maar alleen om ze met Altor of met de Aes Sedai in verband te brengen.

Samitsu kneep haar lippen opeen en zette die vervloekte wirwar van zich af die Cairhienin maakten van alles waarbij ze betrokken waren. Het had weinig zin de betrokkenheid van de Aes Sedai te ontkennen; de Drie Geloften hadden niet veel effect in een stad waar een eenvoudig ja of nee zes elkaar tegensprekende geruchten kon laten ontstaan. Maar Ogier... De paleiskeukens namen zelden voorbijtrekkende vreemdelingen op, maar de koks zouden een Ogier waarschijnlijk wel een warme maaltijd geven, gewoon omdat ze zo zelden gezien werden. En sinds vorig jaar waren ze nog zeldzamer te zien. Soms zag men er wel een paar, maar ze liepen altijd heel snel, zoals alleen een Ogier kon doen. En ze bleven zelden langer op een plek dan om ergens te slapen. Ze reisden bijna nooit met mensen samen, laat staan dat ze met hen samenwerkten. Maar dit stel riep iets in haar gedachten op. Ze hoopte het naar boven te halen door een paar vragen te stellen en opende haar mond al.

‘Dank je, Corgaide,’ zei Sashalle met een glimlach. ‘Je bent heel behulpzaam. Maar zou je ons nu alleen willen laten?’ Kortaf zijn tegen de Hoedster van de Sleutels stond gelijk aan vuil beddengoed dat niet werd verschoond, slecht gekruide maaltijden, niet-geleegde nachtpo’s of boodschappen die verdwenen. Kortom: aan duizenden kleine vervelende dingen die je leven ellendig konden maken en je dwars konden zitten. Maar de glimlach haalde voor Corgaide de angel uit Sashalles woorden. Ze neeg haar hoofd instemmend en maakte opnieuw een vluchtige kniks, maar deze keer duidelijk naar Sashalle.

De deur was nog niet gesloten of Samitsu zette haar zilveren beker zo hard terug op het blad dat de warme wijn over haar pols spatte en keerde zich boos om naar de Rode zuster. Ze stond op het punt om de macht over Ailil kwijt te raken en nu scheen het Zonnepaleis zelf door haar vingers te glippen. Corgaide zou nog eerder vleugels krijgen en gaan vliegen dan dat ze voor zich zou houden wat ze hier gezien had. En wat ze ook zei, het zou zich als een lopend vuurtje door het paleis verspreiden, van de bedienden tot aan de stalknechten. Die laatste kniks had heel duidelijk gemaakt wat Corgaide ervan vond. Licht, wat haatte Samitsu Cairhien! De beleefdheid tussen de zusters onderling zat heel diep, maar Sashalles rang was niet hoog genoeg om over deze ramp haar tong in bedwang te houden en ze was van plan haar er flink van langs te geven. Ze staarde nijdig naar de ander en zag toen Sashalles gezicht – zag het toen, misschien wel voor het eerst, werkelijk – en plotseling wist ze waarom het haar zo’n moeite kostte om de Rode zuster rechtstreeks aan te kijken. Het was niet langer het gezicht van een Aes Sedai, dat buiten tijd en ouderdom stond. De meeste mensen wisten niet hoe zo iemand eruitzag tot iemand het hen aanwees, maar voor een andere zuster was het onmiskenbaar. Misschien was er nog iets blijven hangen, iets wat Sashalle er mooier deed uitzien dan ze werkelijk was, maar werkelijk iedereen kon zien dat ze nog net niet van middelbare leeftijd was. Dat besef verlamde Samitsu’s tong. Wat bekend was over vrouwen die gesust waren, was weinig meer dan een gerucht. Ze vluchtten weg en verborgen zich voor andere zusters, en uiteindelijk stierven ze. Gewoonlijk na niet al te lange tijd. Het verlies van saidar was meer dan de meeste vrouwen lang konden verdragen. Maar dat was allemaal maar kletspraat; voor zover ze wist had er al heel lang niemand meer moed gehad om te proberen er meer over te weten te komen. De zelden erkende vrees die in een donker hoekje van de geest van elke zuster huisde, dat dat noodlot in een onbewaakt ogenblik ook haar kon overkomen, weerhield iedereen ervan om meer te willen weten. Zelfs Aes Sedai konden hun ogen afwenden als ze iets niet wensten te zien. Maar altijd waren er die geruchten, hoewel ze zelden ter sprake kwamen en altijd zo vaag waren dat je je nooit voor de geest kon halen waar je ze voor het eerst had opgepikt, fluisteringen die je nauwelijks hoorde, maar die altijd rondzweefden. Er was een gerucht dat Samitsu zich maar half herinnerde, tot nu, dat zei dat een vrouw die gesust was weer jong werd als ze bleef leven. Dat had altijd belachelijk geleken, tot nu. Het vermogen om weer te geleiden had Sashalle niet alles teruggegeven. Ze zou weer jarenlang met de Kracht moeten oefenen om het uiterlijk terug te krijgen dat haar in de ogen van elke zuster weer tot Aes Sedai zou verheffen. Of... zou ze het terugkrijgen? Het leek onvermijdelijk, maar dit was onbekend gebied. En als haar gezicht veranderd was, was dan al het andere in haar ook veranderd? Samitsu huiverde, meer nog dan ze gehuiverd had bij de gedachte aan sussen. Misschien was het maar goed dat ze heel voorzichtig was geweest in haar pogingen te doorgronden hoe Damers Heling werkte. Sashalle speelde met haar Aielketting en leek zich niet bewust van Samitsu’s boosheid en haar onderzoekende blikken. ‘Het kan niets te betekenen hebben, of juist wel,’ zei ze, ‘maar Corgaide vertelde alleen maar wat ze gehoord heeft. Als we iets te weten willen komen, zullen we zelf moeten kijken.’ Zonder verder iets te zeggen nam ze haar rokken op en liep de deur uit. Samitsu had de keus om achter haar aan te gaan of achter te blijven. Maar dat laatste was ondenkbaar.

Sashalle was niet veel groter dan zij, maar ze moest zich haasten om bij te blijven toen de Rode zuster snel door de brede gangen met hun rechte gewelven liep. Vooroplopen was uitgesloten, tenzij ze bereid was het op een hollen te zetten. Ze knarsetandde in stilte. Openlijk ruziemaken met een zuster was op zijn best onbetamelijk. Sterker nog, het had helemaal geen zin. Het zou alleen maar het gat waar ze in zat dieper maken. Ze kreeg een sterke aandrang om tegen iets aan te schoppen.

De op regelmatige afstand staande olielampen gaven zelfs in de donkerste gangen voldoende licht. Slechts hier en daar hingen wat kleden met geordende afbeeldingen van jachtpartijen of dappere edelen in een veldslag. In een paar nissen stond wat gouden sierwerk of Zeevolk-porselein en in enkele gangen waren de kroonlijsten verwerkt tot een fries, waarvan het meeste onbeschilderd was gebleven. Dat was alles. Cairhienin verborgen hun rijkdommen, zoals ze met zoveel zaken deden.

De bedienden haastten zich als nijvere mieren door de gangen. Ze droegen diepzwarte livreien, behalve degenen die in dienst waren van edelen die in het paleis verbleven. Vergeleken met de rest leek hun kleding bijna vrolijk, met de tekens van hun Huis op de borst geborduurd en met kragen en soms mouwen in de kleur van hun Huis. Een of twee droegen zelfs een jas in die kleuren, en onder de andere dienaren leken het wel uitlanders. Maar ze hielden allemaal hun blikken op de grond gericht en namen nauwelijks de tijd om in het voorbijgaan een snelle buiging of kniks voor de twee zusters te maken. Het Zonnepaleis had honderden dienaren nodig en het leek wel alsof ze deze morgen met zijn allen tegelijk hun plichten vervulden. Er slenterden ook edelen door de gangen. Zij groetten de Aes Sedai in het voorbijgaan, met zachte stem en een zorgvuldig evenwicht tussen de illusie van gelijkheid en de werkelijke stand van zaken. Ze bevestigden het oude gezegde dat vreemde tijden ook vreemde reisgezellen maakten. Oude vijandschappen waren opzij gezet in het aangezicht van nieuwe gevaren. Voorlopig. Bleke Cairhiense edelen in donkere zijden jassen met smalle kleurige linten aan de voorzijde, sommigen met de voorzijde van hun hoofd geschoren en gepoederd op de manier van krijgslieden, liepen samen op met lange, donker- huidige Tyreners, die in hun fel gekleurde jassen met gestreepte mouwen boven hen uittorenden. Daar liep een Tyreense edelvrouwe met een met paarlen bestikt kapje en in een kleurig brokaten gewaad arm in arm met een kleinere Cairhiense edelvrouwe die haar haren had opgemaakt in een hoog bouwsel dat moeiteloos boven het hoofd van haar gezellin uitstak. Allemaal boezemvrienden en vertrouwelingen van elkaar.

Sommige mensen zagen er vreemder uit dan de rest. De laatste tijd droeg een aantal vrouwen uitlandse kleren. Ze zagen kennelijk niet hoe dat de aandacht van de mannen trok, en dat zelfs de bedienden moeite moesten doen om niet te staren. Nauwe broeken en jassen die nauwelijks over de heupen vielen waren geen dracht voor vrouwen, hoeveel pogingen er ook gedaan werden om alles met borduurwerk of edelstenen te verfraaien. Halskettingen en armbanden en spelden met waaiers van kleurrijke veren vestigden alleen maar meer aandacht op deze vreemdsoortigheden. En die fel gekleurde laarzen met hun hielen die wel een handbreedte aan de lengte van deze vrouwen toevoegde, dreigden de dragers met elke wankele stap om te laten vallen.

‘Schandalig,’ mopperde Sashalle, toen ze een dergelijk gekleed stel opmerkte en kneep afkeurend in haar rokken. ‘Schandelijk,’ mompelde Samitsu voor ze er erg in had en sloot toen haar mond zo stevig dat haar tanden ervan klikten. Ze moest haar tong in bedwang houden. Alleen maar instemmen omdat ze het ermee eens was, was een gewoonte die ze zich nauwelijks bij Sashalle kon veroorloven.

Maar ze kon het niet helpen dat ze het paar afkeurend nakeek. En ook wat verwonderd. Een jaar geleden zouden Alaine Chuliandred en Fionnda Annariz elkaar naar de keel gevlogen zijn. Nou ja, hun gewapende volgelingen dan. En wie had ooit verwacht dat Bertome Saighan en Weiramon Saniago vreedzaam naast elkaar liepen zonder naar de dolk in hun riem te grijpen? Vreemde tijden en vreemde reisgezellen. Ze speelden ongetwijfeld het Spel der Huizen en streefden zoals altijd naar de overhand, maar de lijnen van verdeeldheid die ooit in steen getrokken waren, bleken uiteindelijk met water getekend te zijn. Zeer vreemde tijden.

De keukens waren helemaal beneden, achter in het Zonnepaleis. Het was een verzameling ruimtes met stenen muren en een balken zoldering rond een grote raamloze ruimte, vol met ijzeren kachels en bakstenen ovens en plavuizen haarden. De hitte was voldoende om iedereen de sneeuw buiten te laten vergeten, of zelfs dat het winter was.

Gewoonlijk zouden zwetende koks en hulpjes in hun witte schorten druk bezig zijn met de voorbereidingen voor het middagmaal: brood kneden op lange met bloem bestoven marmeren tafels en gebraad en gevogelte bedruipen dat op het spit in de haarden draaide. Maar nu waren er alleen de honden die de spitten lieten ronddraaien, begerig om hun hapje van het gebraad te verdienen. Er stonden grote manden met ongeschilde knolrapen en met wortelen die fijngehakt hadden moeten zijn, terwijl zoete en kruidige geuren opstegen uit onbewaakte sauspannen. Zelfs de keukenmeiden en -jongens, die verstolen hun gezichten aan hun schorten afveegden, stonden aan de rand van een groep vrouwen die om een van de tafels stond. Vanaf de deur zag Samitsu de achterkant van het hoofd van een Ogier. Hij zat aan tafel en stak boven iedereen uit. Ogier waren zittend al langer dan de meeste rechtopstaande mannen. Natuurlijk moest je hierbij wel bedenken dat Cairhienin bijna allemaal vrij klein waren. Ze legde een hand op Sashalles arm en de ander hield zowaar stil zonder te protesteren.

‘...verdwenen zonder een aanwijzing waar hij naartoe ging?’ vroeg de Ogier met een diepe rommelende stem, alsof de aarde beefde. Zijn lange oorpluimen staken door zijn donkere haar dat tot aan zijn hoge kraag kwam en bewogen onrustig heen en weer. ‘Ach, hou toch op over hem, Meester Ledar,’ zei een vrouwenstem met een trilling die goed geoefend leek. ‘Een slechterik was het. Rukte het halve paleis uit elkaar met de Ene Kracht, dat deed-ie. Hij kon je bloed in ijs veranderen door alleen maar naar je te kijken, en hij hielp je nog eerder om zeep dan dat hij naar je keek. Duizenden zijn er door zijn hand gestorven. Tienduizenden! O, ik praat niet graag over hem.’

‘Voor iemand die niet graag over iets wil praten, Eldrid Methin,’ zei een andere vrouw scherp, ‘heb je je mond maar zelden dicht.’ Ze was stevig en voor een Cairhienin vrij lang, bijna even lang als Samitsu zelf. Ze moest de eerste kokkin zijn, want de anderen knikten instemmend, giechelden en zeiden op vleierige toon: ‘U hebt gelijk, Vrouwe Beldair.’ Dienaren hadden hun eigen rangorde, waar even strikt de hand aan gehouden werd als in de Toren zelf. ‘Maar het is niet echt aan ons om over dat soort zaken te kletsen, Meester Ledar,’ ging de vrouw door. ‘Zaken van de Aes Sedai, dat zijn het, en niet die van ons of u. Vertel ons meer over de Grenslanden. Hebt u echt Trolloks gezien?’

‘Aes Sedai,’ mompelde een man die door de menigte rond de tafel niet gezien kon worden. Dat moest Ledars gezel zijn. Samitsu zag deze ochtend geen volwassen man onder het keukenpersoneel. ‘Zeg eens, geloof je echt dat ze die mannen aan zich gebonden hebben, die Asha’man? Als zwaardhanden? En hoe zit het met die ene die gestorven is? Je hebt nooit gezegd hoe dat kwam.’

‘Het was de Herrezen Draak die hem gedood heeft,’ sprak Eldrid op hoge toon. ‘En natuurlijk als zwaardhand; hoe anders zou een Aes Sedai een man binden? O, vreselijk waren die Asha’man. Ze kunnen je met één blik in steen veranderen. Je herkent ze zó. Vreselijke gloeiende ogen, dat hebben ze.’

‘Stil, Eldrid,’ zei vrouw Beldair streng. ‘Misschien waren het Asha’man, misschien ook niet, Meester Onderheuvel. Alles wat ik of wie dan ook kan zeggen, is dat ze bij hém waren.’ De nadruk in haar stem gaf duidelijk aan over wie ze het had. Eldrid mocht Rhand Altor dan vrezen, maar deze vrouw wenste hem zelfs niet te noemen. ‘En zodra hij verdween begonnen de Aes Sedai hun te zeggen wat ze moesten doen en ze deden het. Natuurlijk weet iedere dwaas wel dat hij een Aes Sedai moet gehoorzamen. Hoe dan ook, die kerels zijn nu allemaal vertrokken. Waarom hebt u zo’n belangstelling voor hen, Meester Onderheuvel? Is dat een Andoraanse naam?’ Ledar wierp het hoofd in de nek en lachte, een dreunende lach die door de hele ruimte klonk. Zijn oren trilden heftig. ‘O, we willen alles weten over de plekken die we bezoeken, Vrouwe Beldair. De Grenslanden, zei u? U denkt misschien dat het hier koud is, maar we hebben in de Grenslanden bomen zien opensplijten van de kou als noten in een vuur. Jullie hebben ijsschotsen in de rivier, die stroomafwaarts komen drijven, maar wij hebben bevroren rivieren gezien die zo breed als de Alguenya waren, zodat kooplieden er karavanen met vol geladen wagens overheen konden rijden, en mannen vissen er door gaten in het ijs dat wel twee pas dik is. ’s Nachts zie je gordijnen van licht in de hemel die wel lijken te knetteren, helder genoeg om de sterren te doen verbleken, en...’

Zelfs vrouwe Beldair werd door het verhaal meegezogen en leunde naar de Ogier toe, maar een van de keukenjongens, die te klein was om langs de volwassenen te kijken, keek over zijn schouder. Zijn ogen werden groot toen hij Samitsu en Sashalle ontwaarde. Hij bleef hen aanstaren alsof hij in hun blikken gevangenzat, maar reikte met een hand naar vrouw Beldair tot hij een mouw te pakken kreeg en eraan rukte. De eerste keer schudde ze hem los zonder om te kijken. Bij de tweede keer keek ze nijdig om. Toen zag ook zij de Aes Sedai. ‘De genade zij met u, Aes Sedai,’ zei ze, terwijl ze haastig losse haarpieken in haar kapje stopte en een kniks maakte. ‘Hoe kan ik u van dienst zijn?’ Ledar brak midden in zijn zin af en even verstijfden zijn oren. Hij keek niet om naar de deuropening.

‘Wij wensen uw bezoekers te spreken,’ zei Sashalle en kwam de keuken in. ‘We zullen uw keuken niet lang verstoren.’

‘Natuurlijk, Aes Sedai.’ Als vrouwe Beldair verrast was door twee zusters die met keukenbezoek wilden spreken, liet ze dat niet blijken. Haar hoofd zwaaide van links naar rechts en ze nam iedereen in zich op. Ze klapte in haar mollige handen en begon bevelen te spuien. ‘Eldrid, die knolrapen schillen zich niet vanzelf. Wie hield de vijgensaus in de gaten? Er is moeilijk aan gedroogde vijgen te komen! Waar is je druiplepel, Kasi? Andil, rennen. Haal wat...’ Koks en keukenhulpen vlogen uit elkaar in iedere richting en al gauw was de keuken gevuld met het gekletter van potten en pollepels, hoewel iedereen zo stil mogelijk probeerde te werken om de Aes Sedai niet te storen. Ze probeerden zelfs niet in hun richting te kijken, hoewel dat wel enige moeite kostte.

De Ogier kwam moeiteloos overeind en zijn hoofd reikte bijna tot aan de dikke zolderbalken. Zijn kleren waren zoals Samitsu zich herinnerde van eerdere ontmoetingen met Ogier: een lange, donkere jas die uitwaaide over kaplaarzen. Vlekken op zijn jas zeiden haar dat hij flink wat gereisd had; Ogier waren een kieskeurig volkje. Hij wendde zich half tot haar en Sashalle en maakte een buiging. Hij wreef over zijn brede neus alsof die jeukte en verborg daarmee zijn gezicht gedeeltelijk. Maar voor een Ogier leek hij vrij jong te zijn. ‘Vergeef ons, Aes Sedai,’ mompelde hij, ‘maar we moeten echt verder.’ Hij bukte zich en raapte een enorme leren tas op waar bovenop een grote opgerolde deken was vastgebonden. De tas puilde uit met allerlei hoekige vormen, net als de grote zakken van zijn jas. Hij hees de brede draagriem over een schouder. ‘We hebben nog een lange weg te gaan voor het vallen van de nacht.’ Maar zijn gezel bleef met gespreide handen op het tafelblad zitten. Het was een jongeman met lichtblond haar en een baard van een week. Aan zijn gekreukte bruine jas te zien had hij er wel meer dan één nacht in geslapen. Hij keek met een achterdochtige blik naar de Aes Sedai. Zijn donkere ogen waren die van een in het nauw gedreven vos. ‘Waar gaan jullie naartoe dat je bij het vallen van de avond kunt bereiken?’ Sashalle bleef voor de jonge Ogier stilstaan, dichtbij genoeg om haar hoofd in de nek te moeten leggen om hem aan te kijken, maar ze deed het heel bevallig. ‘Ben je op weg naar de bijeenkomst waarvan we gehoord hebben, in stedding Shangtai? Meester... Ledar, is het niet?’

Zijn lange oren bewogen heftig en bleven toen stilliggen. Zijn enorme ogen vernauwden zich tot de uiteinden van zijn hangende wenkbrauwen tegen zijn wangen aan lagen. ‘Ledar, zoon van Shandin, zoon van Koimal, Aes Sedai,’ zei hij met tegenzin. ‘Maar ik ga beslist niet naar de Grote Stronk. De Ouderen zouden me niet binnen gehoorsafstand willen hebben.’ Hij grinnikte met een diepe basstem, maar het klonk gedwongen. ‘Waar wij naartoe willen zullen we vanavond niet bereiken, Aes Sedai, maar elke roede die we achter ons laten is een roede die we morgen niet hoeven te lopen. We moeten opstappen.’ De jonge gezel stond op en speelde onzeker met het lange gevest van het zwaard in zijn riem. Maar hij maakte geen aanstalten om de tas en de dekenrol aan zijn voeten op te pakken toen de Ogier in de richting van de deur naar de straat liep. Zelfs niet toen de Ogier over zijn schouder keen en zei: ‘We moeten gaan, Karldin.’

Sashalle gleed met een vloeiende beweging naar de Ogier toe, hoewel ze drie stappen moest doen tegen één van hem. ‘Je vroeg naar werk als metselaar, Meester Ledar,’ zei ze bruusk,’ maar je handen zijn niet zo vereelt als die van de metselaars die ik ben tegengekomen. Het zou beter voor je zijn om mijn vragen te beantwoorden.’ Samitsu onderdrukte een zegevierend glimlachje en ging naast de Rode zuster staan. Dus Sashalle dacht dat ze haar gewoon opzij kon zetten om zelf uit te zoeken wat er aan de hand was? Nou, er stond haar een verrassing te wachten. ‘Je moet echt nog een poosje blijven,’ zei ze zachtjes tegen de Ogier. Door de geluiden in de keuken zou niemand iets kunnen opvangen, maar dat was geen reden voor zorgeloosheid. ‘Toen ik naar het Zonnepaleis kwam, had ik al gehoord van een jonge Ogier, een vriend van Rhand Altor. Hij verliet Cairhien een paar maanden geleden, vergezeld door een jongeman die Karldin heette. Dat klopt, Loial?’ De oren van de Ogier werden slap. De jongeman slikte een ruwe vloek in die zeer zeker ongepast was in tegenwoordigheid van een paar zusters. ‘Ik vertrek wanneer ik wil, Aes Sedai,’ zei hij ruw, maar op zachte toon. Hij bleef van haar naar Sashalle kijken, maar hield ook het keukenpersoneel in de gaten. ‘Voor ik ga, wil ik een paar antwoorden. Wat is er met... mijn vrienden gebeurd? En met hém? Is hij krankzinnig geworden?’ Loial zuchtte diep en maakte een kalmerend gebaar met een van zijn enorme handen. ‘Kalm, Karldin,’ mompelde hij. ‘Rhand zou het niet op prijs stellen als je moeilijkheden met de Aes Sedai zou veroorzaken. Kalm.’ Karldins stuurse blik werd alleen maar stuurser. Het kwam Samitsu ineens voor dat ze dit op een betere manier had kunnen aanpakken. Dit waren niet de ogen van een in het nauw gedreven vos, maar die van een wolf. Ze was te zeer gewend geraakt aan Damer en Jahar en Eben, veilig gebonden en getemd. Dat was misschien wat overdreven, hoewel Merise het met Jahar probeerde, maar het scheen dat de verschrikking van gisteren de zelfgenoegzaamheid van vandaag kon worden als je er maar lang genoeg aan blootgesteld was. Karldin was ook een Asha’man, en niet gebonden of getemd. Had hij het mannelijke deel van de Kracht gegrepen? Ze moest bijna lachen. Vlogen vogels?

Sashalle bekeek de jonge gezel met een onderzoekende blik. Haar handen lagen te stil op haar rokken, maar Samitsu was blij dat ze het licht van saidar niet om haar heen zag gloeien. Asha’man konden het voelen als een vrouw de Kracht vasthield en dat zou hem kunnen verleiden... tot onbezonnen daden. Zeker, zij en Sashalle konden hem samen de baas – maar ook als hij de Kracht al gegrepen had? Natuurlijk konden ze hem de baas. Natuurlijk – maar het zou veel beter zijn als het niet hoefde.

Sashalle nam de leiding niet over, dus legde Samitsu lichtjes een hand op zijn linkerarm. Door zijn mouw heen voelde die aan als een ijzeren staaf. Hij voelde zich dus even weinig op zijn gemak als zijzelf. Even weinig als zijzelf? Licht, Damer en die twee anderen hadden haar inzichten om zeep geholpen!

‘De laatste keer dat ik hem zag leek hij me even normaal als de meeste mannen,’ zei ze zacht, met een klein beetje nadruk. Geen enkel lid van het keukenpersoneel was dichtbij, maar een paar wierpen verstolen blikken naar de tafel. Loial ademde opgelucht uit en het klonk als de wind die door de opening van een grot blies, maar ze hield haar aandacht op Karldin gericht. ‘Ik weet niet waar hij is, maar een paar dagen geleden was hij nog in leven.’ Alanna was verder zo gesloten als een oester geweest en aanmatigend bovendien, met Cadsuanes bericht in haar vuist. ‘Fedwin Mor stierf aan vergif, vrees ik, maar ik heb geen benul wie het hem heeft toegediend.’ Tot haar verrassing schudde Karldin slechts met een spijtig vertrokken gezicht zijn hoofd en mompelde iets onverstaanbaars over wijn. ‘Wat de anderen aangaat, zij zijn uit vrije wil zwaardhand geworden.’ Voor zover een man iets uit vrije wil deed. Haar eigen Roshan had zeker geen zwaardhand willen worden, tot zij besloten had dat ze hem als zwaardhand wilde. Zelfs een vrouw die geen Aes Sedai was kon een man meestal wel overhalen om te doen wat zij wenste. ‘Ze geloofden dat het een betere keuze was, veiliger ook, dan terug te keren naar... de anderen zoals jij. Zie je, de schade hier werd met saidin aangericht. Je begrijpt toch wie erachter moet hebben gezeten? Het was een poging om degene te doden voor wiens geestelijke gezondheid je vreest.’

Dat scheen hem ook al niet te verbazen. Wat waren die Asha’man toch voor lieden? Was hun zogenaamde Zwarte Toren een plaats waar gemoord werd? Maar de gespannenheid verdween uit zijn arm en plotseling was hij niets anders dan een vermoeide reiziger die zich nodig moest scheren. ‘Licht!’ zuchtte hij. ‘Wat doen we nu, Loial? Waar moeten we naartoe?’

‘Ik... weet het niet,’ zei Loial. Zijn schouders zakten vermoeid in en zijn lange oren hingen slap. ‘Ik... We moeten hem vinden, Karldin. Hoe dan ook. We kunnen nu niet opgeven. We moeten hem laten weten dat we gedaan hebben wat hij gevraagd heeft. Zo goed als we konden.’

En wat mocht dat dan wel zijn wat Altor gevraagd had, vroeg Samitsu zich af. Met wat geluk kon ze een hoop van deze twee opsteken. Een vermoeide man of Ogier, die zich verloren en alleen voelde, was rijp om vragen te beantwoorden.

Karldin schrok op en zijn hand klemde zich om het gevest van zijn zwaard. Samitsu slikte een vloek in toen een bediende de kamer in rende met haar rokken zowat tot haar knieën. ‘Heer Dobraine is vermoord!’ kreet de vrouw. ‘We worden allemaal in ons bed vermoord! Met eigen ogen heb ik de doden zien lopen, de ouwe Maringil zelf, en mijn moe zegt dat de geesten je doden als er een moord gepleegd is! Ze...’ Haar stem stief weg toen ze de aanwezigheid van de twee Aes Sedai opmerkte en ze kwam schuifelend tot stilstand met haar rokken nog steeds vastgeklemd. Het keukenpersoneel scheen ook verstard, glurend uit hun ooghoeken wat de Aes Sedai zouden doen. ‘Niet Dobraine,’ kreunde Loial. Zijn oren lagen plat tegen zijn hoofd. ‘Niet hij.’ Hij zag er even bedroefd als boos uit en zijn gezicht was hard als steen. Samitsu geloofde niet dat ze een Ogier ooit in woede gezien had.

Voordat Samitsu haar lippen maar kon bewegen sprak Sashalle scherp tegen de dienstmeid: ‘Wat is je naam? Hoe weet je dat hij vermoord is? Hoe weet je zelfs maar dat hij dood is?’ De vrouw slikte, haar ogen gevangen in de koele blik van Sashalle. ‘Cera, Aes Sedai,’ zei ze aarzelend en boog haar knieën in een kniks. Toen pas merkte ze dat ze haar rokken nog steeds vasthield. Ze streek ze haastig glad, wat haar een nog roder hoofd scheen te bezorgen. ‘Cera Donail. Ze zeggen... Iedereen zegt dat heer Dobraine is... Ik bedoel, hij was... Ik bedoel...’ Ze slikte weer. ‘Ze zeggen allemaal dat zijn kamer onder het bloed zit. Hij is gevonden in een grote plas bloed. Met zijn hoofd er afgehakt, zeggen ze.’

‘Zé zeggen een heleboel,’ zei Sashalle grimmig, ‘en meestal hebben ze het bij het verkeerde eind. Samitsu, kom mee. Als heer Dobraine inderdaad gewond is, kun je misschien iets voor hem doen. Loial, Karldin, jullie komen ook mee. Ik wil jullie niet uit het gezicht verliezen voor ik de kans heb gehad een paar vragen te stellen.’

‘De brand in je vragen!’ gromde de jonge Asha’man en hing zijn bepakking over zijn schouders. ‘Ik vertrek!’

‘Nee, Karldin,’ zei Loial zacht en legde een enorme hand op de schouder van zijn metgezel. ‘We kunnen niet vertrekken zonder te weten hoe het met Dobraine is. Hij is een vriend, zowel van Rhand als van mij. Bovendien, waarom zoveel haast?’ Karldin keek de andere kant op. Hij had geen antwoord.

Samitsu kneep haar ogen dicht en haalde diep adem, maar het hielp niet. Ze liep Sashalle achterna, de keukens uit. Opnieuw moest ze zich haasten om de snelle glijdende voetstappen van de ander bij te benen. Ze moest het zelfs bijna op een holletje zetten, want Sashalle ging er nog sneller vandoor dan eerder.

Zodra ze de deur uit waren steeg het gekakel van stemmen achter hen op. Het keukenpersoneel zou bij de vrouw aandringen op bijzonderheden, die ze waarschijnlijk uit haar duim zou zuigen als ze de antwoorden niet wist. Er zouden zich tien verschillende versies vanuit de keuken omhoog banen en, erger nog, er zouden zich ook tien verschillende versies verspreiden van wat er zich in de keuken had afgespeeld. Corgaide zou beslist al begonnen zijn. Samitsu kon zich nauwelijks een dag voor de geest halen die zo plotseling zo rampzalig was veranderd. Het was alsof je uitgleed op een stuk ijs en dan ontdekte dat er verderop nog een stuk lag en nog een. Na dit alles zou Cadsuane haar levend villen en haar huid voor handschoenen gebruiken!

Loial en Karldin kwamen tenminste mee. Wat ze van hen kon opsteken kon ze misschien nog gebruiken om iets te redden. Terwijl ze zich naast Sashalle voorthaastte wierp ze van tijd tot tijd blikken over haar schouder. De Ogier nam kleine stappen om de Aes Sedai niet voorbij te lopen. Hij zag er bezorgd uit. Waarschijnlijk vanwege Dobraine, maar misschien ook over het ‘zo goed als we konden’ volbrengen van zijn geheimzinnige taak. Dat was een geheim dat ze wilde ontrafelen. De jonge Asha’man had geen moeite om hen bij te houden, hoewel zijn gezicht een koppige trek van tegenzin vertoonde en zijn hand het gevest van zijn zwaard bleef strelen. Hij staarde achterdochtig naar de ruggen van de Aes Sedai en toen hun blikken elkaar kruisten, keek hij Samitsu donker aan. Maar hij was zo verstandig om zijn mond dicht te houden. Ze zou een manier moeten vinden om die mond open te wrikken en er iets anders uit te krijgen dan alleen maar wat gegrauw.

Sashalle keek niet één keer om om er zeker van te zijn dat de twee achter hen aan kwamen, maar het gebons van Ogier-laarzen op de vloertegels vertelde haar waarschijnlijk genoeg. Haar gezicht stond nadenkend en Samitsu zou er een lief ding voor overhebben om te weten waaraan ze dacht. Sashalle mocht dan eedgetrouw zijn aan Rhand Altor, maar wat voor bescherming gaf dat een Asha’man? Ze was per slot van rekening een Rode zuster. Dat was niet veranderd zoals haar gezicht. Licht, dit kon wel het gevaarlijkste stuk ijs van allemaal zijn!

Het was een lange, moeizame klimtocht van de keukens naar de vertrekken van heer Dobraine in de Vollemaanstoren, die gewoonlijk diende voor bezoekende edelen van hoge rang. Onderweg zag Samitsu het bewijs dat Cera beslist niet de eerste was die te horen had gekregen wat de immer naamloze zij te zeggen hadden. Geen eindeloze stromen bedienden nu die door de gangen liepen, maar kleine, opgewonden groepjes die heftig stonden te fluisteren. Bij het zien van de Aes Sedai vlogen ze uit elkaar en stoven ervandoor. Een handvol bleef staan om te gapen naar de Ogier die door het paleis schreed, maar de meesten vluchtten weg. De edelen waren allemaal verdwenen. Die waren ongetwijfeld naar hun vertrekken teruggegaan om te overpeinzen welke mogelijkheden en gevaren de dood van Dobraine hun bood. Wat Sashalle ook mocht denken, Samitsu twijfelde niet langer. Als Dobraine nog had geleefd, zouden zijn bedienden dat allang aan de geruchtenstroom toegevoegd hebben. Die gedachte werd nog verder bevestigd doordat de gang voor Dobraines kamers vol stond met lijkbleke bedienden in het blauwwit van Huis Taborwin. Sommigen huilden en anderen zagen er verloren uit, de grond onder hun bestaan weggeslagen. Op een woord van Sashalle weken ze werktuiglijk of verdoofd voor de Aes Sedai opzij. Verbijsterde blikken gleden over de Ogier heen zonder dat ze echt iets zagen. Slechts een paar dachten eraan om een halfhartige kniks te maken.

De voorkamer was bijna even vol met bedienden van Dobraine, die bijna allemaal stokstijf stonden. Dobraine zelf lag bewegingloos midden in de kamer op een baar. Zijn hoofd zat nog steeds aan zijn lichaam vast, maar zijn ogen waren gesloten en van een lange snee in zijn hoofdhuid liep een spoor opdrogend bloed over zijn verstilde trekken. Uit zijn openhangende mond had een donker straaltje gelekt. Twee bedienden bij wie de tranen over de wangen stroomden, waren net bezig om een lap witte stof over zijn gezicht te leggen, maar ze hielden op toen de Aes Sedai binnenkwamen. Dobraine leek niet te ademen en voorop zijn jas zaten met bloed bevlekte japen. Naast de baar ontsierde een donkere vlek groter dan een mensenlijf het groengele maaswerk van het Tyreense kleed. Iedereen die zoveel bloed verloren had moest wel dood zijn. Er lagen nog twee mannen op de vloer. De ene staarde met zijn glazige, dode ogen naar de zoldering, de andere lag op zijn zij met een ivoren mes tussen zijn ribben, waarvan het lemmet beslist het hart moest hebben bereikt. Het waren beiden bleke Cairhienin in de livrei van paleisbedienden, maar geen enkele bediende droeg zo’n lange dolk met houten heft bij zich zoals die naast de lichamen lag. Een bediende van Huis Taborwin stond op het punt met zijn voet uit te halen naar een van de lichamen. Hij aarzelde even bij het zien van beide zusters, maar plantte zijn voet toch in de ribben van de dode man. De juiste welvoeglijkheid was op een tijdstip als dit ver te zoeken. ‘Haal die lap weg,’ zei Sashalle tegen de mannen bij de baar. ‘Samitsu, kijk of je heer Dobraine nog kunt helpen.’ Wat ze ook dacht, Samitsu was al uit zichzelf naar Dobraine gelopen, maar dat bevel – en het was een bevel! – onderbrak haar snelle pas. Ze klemde de tanden opeen en knielde omzichtig naast de baar, aan de andere kant van de nog steeds vochtige vlek, en legde haar handen op Dobraines bebloede hoofd. Ze gaf er niet om dat er bloed op haar handen kwam, maar bloedvlekken waren niet meer uit zijde weg te krijgen tenzij je geleidde, en ze voelde zich nog altijd schuldig wanneer ze de Kracht voor zoiets gewoons gebruikte.

De benodigde wevingen waren een tweede natuur voor haar, zodat ze zonder nadenken de Bron omhelsde en de Cairhiense edelman ermee schouwde. En verrast met haar ogen knipperde. Ze had gevoelsmatig gehandeld, want ze was er zeker van geweest dat er drie lijken in de kamer lagen, maar er flikkerde nog steeds leven in Dobraine. Een kleine, bevende vlam, die door de schok van een Heling heel wel gedoofd kon worden. De schok van de Heling zoals zij die kende.

Haar ogen zochten de Asha’man. Hij zat gehurkt naast een van de dode bedienden en onderzocht de man kalm, zich niet bewust van de geschokte blikken van de bedienden. Een van de vrouwen ontdekte ineens Loial, die net binnen de deuropening stond, en ze staarde naar hem alsof hij uit de lucht was komen vallen. Met zijn over elkaar gevouwen armen en grimmige gezicht zag de Ogier eruit alsof hij op wacht stond.

‘Karldin, ken je het soort Heling dat Damer Flin gebruikt?’ vroeg Samitsu. ‘Het soort dat alle vijf de Krachten gebruikt?’ Hij dacht even na en keek haar fronsend aan. ‘Flin? Ik weet niet waar je het over hebt. Ik heb trouwens geen Talent voor Heling.’ Hij keek naar Dobraine. ‘Volgens mij is hij dood, maar ik hoop dat je hem kunt redden. Hij was bij Dumaisbron.’ En hij boog zich weer over de jas van de dode bediende heen.

Samitsu likte haar lippen. In omstandigheden als deze leek de opwinding van saidar altijd minder te zijn. In omstandigheden waarin er geen slechtste van kwaden was. Voorzichtig verzamelde ze stromen van Lucht, Geest en Water en weefde die dooreen, een algemene weving van Heling die iedere zuster kende. Sinds onheugelijke tijden had niemand zo’n sterk Talent voor Heling bezeten als zij. De meeste zusters waren beperkt in wat ze konden helen, soms niet meer dan kneuzingen. Zelf kon ze bijna even nauwkeurig helen als een gekoppelde cirkel. De meeste zusters konden de weving zelfs helemaal niet regelen; de meesten probeerden het zelfs niet eens onder de knie te krijgen. Maar zij had het vanaf het begin gekund. Nee, ze kon niet één enkel ding helen en de rest laten zoals het was, zoals Damer kon. Wat zij deed had invloed op al het andere, van de steekwonden tot de verstopte neus waar Dobraine ook last van had. Door te schouwen wist ze alles wat hem mankeerde. Ze kon de ergste verwondingen wegspoelen alsof ze er nooit geweest waren. Maar ze kon ook iemand zodanig helen dat het enkele dagen kostte om erbovenop te komen. Het kostte evenveel van haar krachten, maar het laatste vergde minder van de zieke. Hoe kleiner de veranderingen in het lichaam waren, hoe minder lichaamskracht het kostte. Maar Dobraines wonden waren, behalve de snee in zijn hoofdhuid, allemaal ernstig; vier diepe steekwonden in de longen en twee die het hart hadden geraakt. De sterkste Heling zou hem doden voordat zijn wonden gesloten waren, terwijl de zwakste Heling hem lang genoeg tot leven zou wekken om te verdrinken in zijn eigen bloed. Ze moest een middenweg kiezen en hopen dat ze het bij het rechte eind had. Ik ben de beste die er ooit geweest is, dacht ze verbeten. Dat had Cadsuane haar verteld. Ik ben de beste! Ze veranderde de weving iets en liet die in het lichaam van de bewegingloze man glijden. Een paar dienaren slaakten een kreet van ontsteltenis toen Dobraines lichaam schokte. Hij kwam half overeind en zijn diepliggende ogen sperden zich wijd open, lang genoeg om iets wat maar al te veel leek op een doodsgereutel te slaken. Toen rolden zijn ogen weer weg, en hij gleed uit haar greep weg en viel met een klap terug op de baar. Haastig veranderde ze de kracht van de weving en schouwde hem opnieuw, met ingehouden adem. Hij leefde. Zijn leven hing aan een zijden draadje en hij kon nog steeds doodgaan, maar niet door die steekwonden, tenminste niet rechtstreeks. Door het opdrogende bloed plakte zijn haar aan elkaar, maar er doorheen kon ze het samengetrokken verse roze litteken op zijn hoofdhuid zien. Op zijn borst zou hij ook littekens hebben, en hij zou last van kortademigheid kunnen krijgen als hij zich te veel inspande, als hij het haalde, maar nu leefde hij en dat was wat telde. Voorlopig. Er was nog steeds de kwestie van wie hem dood wilde hebben en waarom. Ze liet de Kracht gaan en stond wankelend op. Het wegstromen van saidar maakte haar altijd moe. Een van de bedienden staarde haar aan, en gaf haar toen aarzelend de doek die hij over het gezicht van zijn meester had willen leggen en ze gebruikte die om haar handen aan af te vegen. ‘Breng hem naar zijn bed,’ zei ze. ‘Probeer hem zo veel mogelijk honingwater te laten drinken. Hij moet zijn krachten zo snel mogelijk terugkrijgen. En zoek een wijsheid op... een Lezer? Ja, een Lezer. Die heeft hij ook nodig.’ Het was nu uit haar handen en kruiden konden helpen. Ze zouden tenminste geen schade aanrichten, komende van een Lezer, en de vrouw zou ervoor zorgen dat ze hem genoeg honingwater gaven, maar ook niet te veel. Met veel buigingen en gemompelde dankbetuigingen namen vier dienaren de draagbaar op en droegen Dobraine verder zijn vertrekken in. De meeste dienaren gingen hen haastig met opgeluchte gezichten achterna en de rest stoof de gang in, waar kreten van blijdschap en vreugde opklonken, en ze hoorde haar naam bijna even vaak als die van Dobraine. Heel prettig. Het zou nog beter geweest zijn als Sashalle niet geglimlacht had en haar een goedkeurend knikje had gegeven. Goedkeurend! Waarom niet meteen een schouderklopje? Voor zover Samitsu had kunnen opmerken, had Karldin geen enkele aandacht aan de Heling geschonken. Hij had het tweede lichaam onderzocht, stond nu op en liep naar Loial toe. Hij probeerde de Ogier iets te laten zien zonder het de Aes Sedai te laten merken. Loial plukte het verfrommelde vel papier uit de hand van de Asha’man en opende het met zijn dikke vingers vlak voor zijn gezicht, zonder zich iets aan te trekken van het nijdige gezicht van Karldin. ‘Maar dit slaat nergens op,’ mompelde de Ogier met gefronste wenkbrauwen onder het lezen. ‘Helemaal nergens op. Tenzij...’ Hij zweeg abrupt en zijn lange oren flapperden. Hij wisselde een gespannen blik met Karldin die een kort knikje gaf. ‘O, dit is heel erg. Als er meer dan twee waren, Karldin, als ze gevonden hebben...’ Een heftig hoofdschudden van de jongeman deed hem opnieuw zijn woorden inslikken.

‘Ik wil dat graag zien,’ zei Sashalle en hield haar hand op. Beleefd of niet, het was geen verzoek.

Karldin probeerde het papier uit Loials hand te grissen, maar de Ogier overhandigde het rustig aan Sashalle, die het papier onbewogen las en toen aan Samitsu gaf. Het was dik, glad en duur papier en zag er nieuw uit. Samitsu moest haar wenkbrauwen ervan weerhouden omhoog te komen terwijl ze las.

Op mijn bevel zijn de dragers dezes gerechtigd om zekere voorwerpen uit mijn vertrekken te verwijderen en uit het Zonnepaleis mee te nemen. Zij weten om welke voorwerpen het gaat. Geef hun toegang tot mijn vertrekken, geef hun alle hulp die zij verlangen en houd deze zaak stil in naam van de Herrezen Draak en op straffe van zijn ongenoegen.

Dobraine Taborwin

Ze had Dobraines handschrift vaak genoeg gezien om de ronde schrijfstijl als de zijne te herkennen. ‘Iemand heeft kennelijk een heel goede vervalser in dienst,’ zei ze, wat haar een minachtend glimlachje van Sashalle opleverde.

‘Het lijkt niet erg waarschijnlijk dat hij het zelf geschreven heeft en door zijn eigen mannen per ongeluk is neergestoken,’ zei de Rode zuster op snijdende toon. Haar blikken hechtten zich aan Loial en de Asha’man. ‘Wat zouden ze gevonden kunnen hebben?’ wilde ze weten. ‘Waar zijn jullie bang voor dat ze het gevonden hebben?’ Karldin blikte uitdrukkingloos terug.

‘Ik weet niet wat, ik bedoelde alleen maar dat ze naar iets op zoek waren,’ zei Loial. ‘Ze moeten hier zijn geweest om iets te stelen.’ Maar zijn pluimoren trilden. De meeste Ogier waren slechte leugenaars, tenminste als ze nog jong waren.

Sashalles krullen dansten toen ze haar hoofd schudde. ‘Wat jullie weten is belangrijk. Jullie vertrekken niet voordat ik het ook weet.’

‘En hoe had je ons willen tegenhouden?’ De rust waarmee Karldin de woorden uitsprak maakten ze des te gevaarlijker. Hij beantwoordde Sashalles blikken kalm, alsof er geen vuiltje aan de lucht was. O ja, zeker een wolf, en helemaal geen vos. ‘Ik heb me een ongeluk naar je gezocht,’ verkondigde Rosara Medrano toen ze binnenstapte, juist in dat ogenblik van gevaarlijke stilte. Ze droeg nog steeds haar rode handschoenen en met bont afgezette mantel, waarvan de kap was teruggeworpen zodat de ivoren kammen in haar zwarte haren zichtbaar waren. Op haar schouders zaten natte plekken van gesmolten sneeuw. Ze was een lange vrouw en even bruin als een Aiel, en ze was er bij het zonnegloren opuit getrokken om bepaalde kruiden te vinden voor een visschotel uit haar geboortestreek Tyr. Ze had slechts een korte blik over voor Loial en Karldin en verspilde geen tijd met vragen over Dobraine. ‘Er is een groep zusters in de stad aangekomen, Samitsu. Ik ben als een gek hierheen gereden om hen voor te zijn, maar ze kunnen elk ogenblik binnen komen rijden. Er zijn Asha’man bij hen, en een van hen is Logain!’

Karldin lachte blaffend, en plotseling vroeg Samitsu zich af of ze lang genoeg zou leven om door Cadsuane gevild te worden.

1

Tijd om te vertrekken

Het Rad des Tijds draait rond en rond. Eeuwen komen en gaan en laten herinneringen na die sagen worden. Dan vervagen die sagen tot mythen, tot ook die allang vergeten zijn bij de wederkomst van de Eeuw die deze verhalen schiep. In een Eeuw – door sommigen de Derde Eeuw genoemd, een Eeuw die nog zal komen, een Eeuw die al voorbij is – stak een wind op vanuit de Rhannonheuvels. De wind was niet het begin. Het Rad kent geen begin en de wenteling van het Rad kent geen einde. Maar het was een begin.

De koude wind kwam op uit de bosjes en wijngaarden die het grootste deel van de verweerde heuvels bedekten met olijfbomen in altijdgroene rijen en bladerloze wijnranken. Ze blies kil over het westen en het noorden, over de welvarende boerderijen die verspreid over het land tussen de heuvels en de machtige haven van Ebo Dar lagen. Het winterland lag nog braak, maar mannen en vrouwen waren al bezig om de ploegscharen in te vetten en de tuigage te verzorgen en zich voor te bereiden op de zaaitijd. Ze maalden niet om de stoeten zwaarbeladen wagens die over de zandwegen naar het oosten trokken en waarop mensen zaten die vreemde kleren droegen en in vreemde tongvallen spraken. Veel vreemdelingen schenen zelf boer te zijn, met bekend gereedschap dat aan hun wagens was vastgebonden, en in hun wagens hadden ze onbekende jonge loten waarvan de wortels in grove doeken waren gewikkeld. Maar zij trokken naar landen verder weg. Zij hadden niets van doen met het leven van hier en nu. De Seanchaanse hand rustte licht op hen die de Seanchaanse overheersing niet bestreden en de boeren van de Rhannonheuvels zagen geen verandering in hun levens. Voor hen was de regen, of het gebrek eraan, de ware heerser.

Naar het westen en het noorden blies de wind, over de breed uitwaaierende haven waar honderden schepen op de woelige golven aan hun ankers wiegden, sommige met stompe boeg en geribbelde zeilen, andere lang en met scherpe boegen, waar mannen zwoegden om hun zeilen gelijk te krijgen aan die van de bredere schepen. Maar het waren lang zo veel schepen niet meer als een paar dagen terug. Vele lagen in de ondiepe wateren, verkoolde wrakken die slagzij hadden gemaakt en kaalgebrande geraamten die als zwarte skeletten in de donkergrijze modder waren gezonken.

Kleinere bootjes joegen scheef onder hun driehoekige zeilen door de haven of kropen aan de riemen als veelpotige watertorren voort. De meeste brachten werklieden en voorraden naar de schepen die nog ronddreven. Andere bootjes en barken zaten vast aan wat boomstammen leken, ontdaan van hun takken, dobberend in het blauw-groene water. Vanaf die boten doken mannen het water in; ze hielden stenen vast die hen snel naar gezonken schepen in de diepte voerden, waar ze touwen bonden aan alles wat nog gered kon worden. Zes nachten geleden had de dood hier over de wateren gelopen, toen de Ene Kracht mannen en vrouwen had gedood en in het donker schepen doorkliefd had met zilveren bliksemschichten en vuurballen. Nu leek de woelige haven, met al die verwoed werkende mensen, er bijna vredig bij te liggen. De golven bruisten in de wind die over de monding van de Eldar blies, waar die zich verbreedde tot de haven. Naar het noorden en het westen en naar het binnenland. Mart zat in kleermakerszit boven op een met bruin mos bedekt rotsblok aan de rietoever van de rivier. Hij trok zijn schouders tegen de wind op en vloekte inwendig. Hier was geen goud te vinden, geen vrouwen, geen gedans, geen plezier. Maar meer dan genoeg ongemakken. Kort gezegd, dit was de laatste plek die hij gewoonlijk zou kiezen. De zon stond maar net boven de horizon, de lucht was leisteengrijs en dikke purperen wolken die vanuit de zee op kwamen zetten beloofden regen. De winter scheen niet echt een winter te zijn zonder sneeuw – hij moest de eerste sneeuwvlok nog zien vallen in Ebo Dar – maar een vochtige, koude ochtendwind kon een man evengoed tot op zijn botten verkleumen. Zes nachten sinds hij de storm in de stad doorstaan had, maar zijn pijnlijk kloppende heup scheen nog steeds te denken dat hij zich doornat aan een zadel vastklemde.

Voor een man was dit niet de tijd van de dag of het weer om buiten te zijn. Hij wenste dat hij eraan gedacht had om een mantel mee te nemen. Hij wenste dat hij in bed was gebleven. De golvingen van het land verborgen Ebo Dar, een span naar het zuiden toe, en verborgen hem evengoed voor de stad, maar er was geen boom of iets meer dan wat struikgewas te zien. Dat hij zich daar zo open en bloot bevond, gaf hem het gevoel dat er mieren onder zijn huid kropen. Maar hij zou veilig moeten zijn. Zijn gewone bruine jas en muts leken in niets op de kleren waarin men hem in de stad kende. In plaats van zwarte zijde werd het litteken om zijn hals verborgen door een kleurloze wollen sjaal, en hij had de kraag van zijn jas om dezelfde reden opgezet. Nog geen stukje borduursel of kant. Grauw genoeg voor een boer die koeien molk. Geen van de lieden die hij moest zien te vermijden, zou hem herkennen als ze hem zagen. Tenzij ze dichtbij waren. Voor de zekerheid trok hij de muts wat lager.

‘Ben je van plan om hier nog langer te blijven, Mart?’ Noals gerafelde blauwe jas had betere dagen gezien, maar dat had hijzelf ook. De oude man met het witte haar en de gebroken neus zat op zijn hurken onder aan het rotsblok met een bamboestaak bij de rivieroever te vissen. De meeste van zijn tanden waren verdwenen en soms voelde hij met zijn tong een gat alsof hij verbaasd was om er niks te vinden. ‘Het is koud, voor het geval je het niet gemerkt mocht hebben. Iedereen denkt altijd dat het warm is in Ebo Dar, maar de winter is overal koud, zelfs op plekken waarbij vergeleken Ebo Dar aanvoelt als Shienar. Mijn botten schreeuwen om een kampvuur. Of in ieder geval een deken. Een man kan het lekker hebben in een deken, als hij uit de wind zit. Ga je nog iets anders doen dan de rivier afkijken?’

Mart keek hem alleen maar aan, en Noal haalde zijn schouders op en tuurde weer naar de geteerde houten dobber die tussen het spaarzame riet dreef. Nu en dan bewoog hij een knoestige hand alsof de kou vooral in zijn kromme vingers was getrokken, maar als dat zo was, was het zijn eigen schuld. De oude dwaas had in het ondiepe lopen waden om met een mandje elritsen op te scheppen die hij als aas wilde gebruiken. De mand was langs de oever half onder water verankerd met een steen. Ondanks zijn klachten over het weer was Noal zonder aansporing of uitnodiging mee naar de rivier gegaan. Van wat hij losgelaten had, was iedereen om wie hij gaf al jarenlang dood, en zat hij wanhopig om gezelschap verlegen. Inderdaad, wanhopig, om Marts gezelschap te verkiezen terwijl hij inmiddels vijf dagreizen uit de buurt van Ebo Dar had kunnen zijn. Een man met een goed paard kon in vijf dagen een behoorlijke afstand afleggen als hij er reden toe had. Mart was over dit onderwerp vaak genoeg bij zichzelf te rade gegaan.

Aan de overkant van de Eldar, halfverborgen door een van de moeraseilanden die verspreid in de rivier lagen, haalde een roeiboot de riemen in. Een van de bemanningsleden stond op en viste met een lange bootshaak in het riet. Een tweede roeier hielp hem wat hij gevangen had in de boot te tillen. Op die afstand leek het op een grote zak. Mart huiverde en verlegde zijn blik stroomafwaarts. Ze vonden nog steeds lichamen, en hij was er verantwoordelijk voor geweest. De onschuldigen stierven samen met de schuldigen. En als je niets deed, stierven alleen de onschuldigen. Of hun lot was even erg als doodgaan. Misschien erger; het hing ervan af hoe je het bekeek.

Hij gromde nijdig. Bloed en as, hij begon te klinken als een wijsgeer! Verantwoordelijkheid onttrok alle plezier aan je leven en maakte een man gortdroog. Wat hij nu wilde was flink wat kruidenwijn in een gezellige gelagkamer vol muziek en een aardig en mollig dienstmeisje op zijn knie. Liefst ver weg van Ebo Dar. Maar hij had verplichtingen die hij niet kon ontlopen en een toekomst die hem niet aantrok. Het scheen er niet toe te doen dat hij ta’veren was, niet als dit de manier was waarop het Patroon zich naar je voegde. Hij had in ieder geval zijn geluk nog. Hij was tenminste nog in leven en niet vastgeketend in een kerker. Dat mocht onder deze omstandigheden wel als geluk worden aangemerkt.

Vanaf zijn post had hij een redelijk uitzicht tot voorbij de laatste moerassige riviereilandjes. Door de wind opstuivend schuim gleed als dunne mistbanken over de haven, maar het hinderde zijn zicht niet. Hij probeerde het op te tellen, hoeveel schepen er nog dreven, hoeveel wrakken er waren. Maar hij bleef de tel kwijtraken en dan begon hij weer opnieuw. Ook de leden van het Zeevolk die weer gevangengenomen waren bleven zich in zijn gedachten opdringen. Hij had opgevangen dat er in de Rahad aan de andere kant van de haven galgen stonden waar wel honderd lijken aan hingen, met borden waarop hun misdaden – ‘moord’, of ‘opstand’ – waren aangegeven. Gewoonlijk gebruikten de Seanchanen de beulsbijl en de staak, terwijl lieden van het Bloed het wurgkoord kregen, maar eigendommen moesten genoegen nemen met de strop. Drakenvuur, ik heb gedaan wat ik kon, dacht hij bitter. Het had geen zin om zich schuldig te voelen omdat dat alles was wat hij had kunnen doen. Helemaal geen zin. Helemaal niet! Hij moest zich richten op de mensen die ontsnapt waren.

De ontsnapte Atha’an Miere hadden in de haven schepen voor hun vlucht te pakken gekregen. Ze hadden ook kleinere boten genomen, alles wat ze maar in de nacht konden overrompelen en enteren, want ze waren van plan om zoveel van hun volk mee te nemen als mogelijk was. Omdat er duizenden van hen als gevangenen in de Rahad zwoegden, richtten ze zich op grote schepen en dat betekende Seanchaanse grootschepen. Veel van de schepen van het Zeevolk waren groot genoeg, zeker, maar ze waren allemaal van hun zeil en tuigage ontdaan en vervolgens uitgerust op Seanchaanse wijze. Als hij kon berekenen hoeveel grootschepen er achtergebleven waren, kon hij inzicht krijgen in hoeveel Atha’an Miere de vrijheid bereikt hadden. Het bevrijden van de windvindsters van het Zeevolk was een goede zaak geweest, en ook het enige dat hij had kunnen doen, maar naast de hangpartijen waren er de laatste vijf dagen vele honderden lichamen uit de haven gevist, en het Licht mocht weten hoeveel er met het getij naar de zee waren gedreven. De grafdelvers zwoegden van zonsopgang tot zonsondergang en de kerkhoven waren vol met huilende vrouwen en kinderen. En mannen. Velen van de doden waren Atha’an Miere geweest, met niemand die om hen huilde terwijl ze in massagraven werden gegooid. Hij wilde een schatting hebben van het aantal dat hij gered had, als tegenwicht voor zijn duistere vermoeden van het aantal dat hij gedood had.

Het was moeilijk om te schatten hoeveel schepen het gered hadden naar de Zee der Stormen, nog afgezien van het feit dat hij steeds de tel kwijtraakte. Anders dan de Aes Sedai hadden de windvindsters geen verbod om de Kracht als wapen te gebruiken, niet als de veiligheid van hun mensen in het geding was, en zij hadden waarschijnlijk geprobeerd een achtervolging tegen te houden voor die begonnen was. Niemand ging een achtervolging aan in een brandend schip. De Seanchanen hadden, met hun beteugelden, nog veel minder gewetensbezwaar om terug te vechten. Bliksemstralen kliefden in even groten getale als grashalmen door de regen en vuurbollen scheerden door de lucht, sommige zo groot als paarden. De haven leek van de ene tot de andere kant in brand te staan. Het was een schouwspel waarbij vergeleken elk vuurfeest een bleek afgietsel was, zelfs in een stormnacht als deze. Hij kon zonder zijn hoofd te wenden wel een tiental plekken tellen waar de verkoolde ribben van een grootschip uit ondiepe wateren staken, of waar een hoge, stompe boeg op zijn kant lag en de havengolven tegen het gekantelde dek aan spoelden. Hij kon twee keer zoveel plekken aanwijzen met de ranke omtrekken van het verbrande houtskelet van de klippers van het Zeevolk. Kennelijk wilden ze niet dat hun eigen schepen in handen vielen van mensen die hen geketend hadden. Een dertigtal recht voor hem, zonder de gezonken wrakken mee te tellen waar reddingsboten mee bezig waren. Misschien kon een zeeman het verschil tussen een grootschip en een klipper zien aan de toppen van de masten die uit het water staken, maar hij kon het niet. Ineens kwam een oude herinnering bij hem op, iets over het laden van schepen voor een aanval vanuit zee. En hoeveel man er in hoeveel ruimte gepropt kon worden voor hoelang. Het was niet echt zijn eigen herinnering, over een oude oorlog tussen Fergansea en Moreina, maar het voelde wel zo. Het verraste hem tegenwoordig wanneer hij besefte dat hij niet echt een van die oeroude stukjes van andermans leven geleefd had die nu door zijn hoofd spookten, dus misschien waren ze toch op de een of andere manier zijn herinneringen. Ze waren in ieder geval duidelijker dan sommige delen van zijn eigen leven. De schepen die hij zich herinnerde waren kleiner geweest dan de meeste die in de haven lagen, maar de vormen waren dezelfde.

‘Ze hebben niet genoeg schepen,’ mompelde hij. De Seanchanen hadden er nog meer in Tanchico gehad dan hier gekomen waren, maar deze verliezen waren belangrijk zat.

‘Genoeg schepen voor wat?’ zei Noal. ‘Ik heb er nog nooit eerder zoveel bij elkaar gezien.’ Voor hem was dat een hele uitspraak. Als je Noal hoorde vertellen, had hij alles gezien en het was altijd groter en grootser dan wat er voor zijn neus lag. Thuis zouden ze gezegd hebben dat hij zuinig was met de waarheid. Mart schudde zijn hoofd. ‘Ze hebben niet genoeg schepen over om hen allemaal terug naar huis te voeren.’

‘We hoeven niet naar huis terug,’ klonk een lijzige vrouwenstem achter hen. ‘We zijn al thuis.’

Hij sprong niet onmiddellijk omhoog bij het horen van de lijzige Seanchaanse tongval, maar het scheelde weinig, tot hij herkende wie er sprak.

Egeanin zag er verbeten uit en haar ogen waren azuren dolken, maar niet voor hem. Dat hoopte hij tenminste. Ze was lang en lenig, met een bleek gezicht ondanks een leven op zee. Haar groene gewaad was kleurig genoeg voor een ketellapper, in elk geval scheelde het weinig, en was om de hals en mouwen versierd met een massa geborduurde gele en witte bloempjes. Ze had een gebloemde sjaal onder haar kin gebonden, die een omvangrijke zwarte pruik vasthield die tot halverwege haar rug en over haar schouders viel. Ze haatte de sjaal en het gewaad, dat niet helemaal paste, en ze voelde steeds of de pruik nog recht zat. Daar zat ze meer over in dan over haar kleren, en dat was nog maar zwak uitgedrukt. Ze had slechts een zucht geslaakt toen ze haar lange vingernagels had kortgeknipt, maar ze had bijna een toeval gekregen, met een rood gezicht en uitpuilende ogen, toen hij haar gezegd had dat ze haar hoofd helemaal kaal moest scheren. De manier waarop haar haren eerst geknipt waren, weggeschoren boven haar oren, van voren als een kapje en met een brede staart tot aan haar schouders, verklaarde luid en duidelijk dat ze van het Seanchaanse Bloed was. Zelfs iemand die nog nooit een Seanchaanse gezien had, zou zich haar herinneren. Ze had er met tegenzin in toegestemd, maar stond daarna op het punt te barsten, tot ze haar hoofdhuid kon bedekken. Maar niet vanwege de reden waarom de meeste vrouwen uit hun dak zouden zijn gegaan. Nee, onder de Seanchanen schoren alleen de leden van de keizerlijke familie hun hoofden. Mannen die kaal begonnen te worden, droegen pruiken zodra hun haar zichtbaar begon uit te vallen. Egeanin was liever gestorven dan voor te wenden tot de keizerlijke familie te behoren, zelfs tegen mensen die dat nooit over haar gedacht zouden hebben. Goed, voorwenden dat je lid van de keizerlijke familie was leverde dan de doodstraf op, maar Mart had niet gedacht dat ze er zoveel misbaar om zou maken. Wat betekende nou de doodstraf als je nek toch al op het hakblok lag? Of het wurgkoord, in haar geval. Voor hem zou het de strop zijn. Hij liet het half getrokken mes terugschieten in zijn linkermouw en sprong van het rotsblok af. Hij landde nogal stuntelig waardoor hij bijna viel. Hij kon maar net voorkomen dat hij ineenkromp toen hij de steek in zijn heup voelde. Maar het lukte. Ze was een edelvrouwe én een scheepskapitein en ze probeerde al zo vaak de touwtjes in handen te nemen dat hij niet nog meer zwakke plekken wilde tonen. Ze was naar hém toe gekomen voor hulp, niet andersom, maar daar maalde ze niet om. Hij leunde met de armen over elkaar tegen de rots en schopte zogenaamd onverschillig tegen dode graspollen om de pijn wat te laten zakken. Die was fel genoeg om ondanks de koude wind het zweet op zijn voorhoofd te brengen. De vlucht in die storm had hem met die heup zijn voorsprong gekost, en hij had die nog niet helemaal terug.

‘Weet je het zeker, over het Zeevolk?’ vroeg hij. Het had geen zin om opnieuw het gebrek aan schepen te noemen. Er waren trouwens al te veel Seanchaanse kolonisten die zich vanuit Ebo Dar verspreid hadden en kennelijk nog meer vanuit Tanchico. Hoeveel schepen ze ook hadden, er was geen macht op aarde die alle Seanchanen nu uit kon roeien.

Ze raakte haar pruik weer aan, aarzelde, keek nijdig naar haar korte vingernagels en stak toen haar handen onder haar armen. ‘Wat is daarmee?’ Ze wist dat hij achter de uitbraak van de windvindsters had gezeten, maar geen van beiden had er echt iets van gezegd. Ze praatte liever niet over de Atha’an Miere. Afgezien van al die gezonken schepen, was het bevrijden van beteugelden ook weer een misdrijf waarop de doodstraf stond. Daarnaast was het in de ogen van de Seanchanen iets walgelijks, even erg als verkrachting of het misbruiken van kinderen. Ze had natuurlijk zelf meegeholpen om enkele beteugelden te bevrijden, maar in haar ogen was dit de minste van haar misdaden. Al vermeed ze dat onderwerp ook. Er waren nogal wat onderwerpen waar ze over zweeg.

‘Weet je zeker dat er windvindsters gepakt zijn? Ik hoorde geruchten over het afhakken van handen en voeten.’ Mart slikte een bittere smaak weg. Hij had mannen zien sterven, had mannen met zijn eigen handen gedood. Het Licht mocht hem genadig zijn, maar hij had zelfs ooit een vrouw gedood! Zelfs de meest duistere herinneringen van de ‘anderen’ brandden niet zo heftig als deze, en een paar waren zelfs zo duister dat hij ze moest verdrinken in wijn als ze naar de oppervlakte dobberden. Maar de gedachte om met opzet iemands handen af te hakken deed zijn maag omdraaien. Egeanin gaf een ruk met haar hoofd en even dacht hij dat ze zijn vraag zou negeren. ‘Praatjes van Renna, wed ik,’ zei ze met een wegwerpgebaar. ‘Er zijn sul’dam die dat soort onzin uitkramen om onwillige damane angst aan te jagen als ze net zijn beteugeld, maar niemand heeft zoiets in zes-, zevenhonderd jaar gedaan. Weinigen in ieder geval, en mensen die hun eigendom niet kunnen beheersen zonder... verminking... zijn om te beginnen al sei’mosiev.’ Haar mond vertrok van afkeer, maar het was onduidelijk of dat vanwege de verminking of om sei’mosiev was.

‘Beschamend of niet, ze doen het,’ beet hij haar toe. Sei’mosiev was voor een Seanchaan veel meer dan schaamte, maar hij betwijfelde of iemand die met opzet de hand van een vrouw afhakte, genoeg schaamte voelde om zichzelf te doden. ‘Is Suroth een van die “weinigen”?’

De Seanchaanse keek hem even woest aan en plantte haar vuisten op haar heupen. Ze leunde naar voren met haar voeten wijd uiteen, alsof ze op een scheepsdek stond en op het punt stond een klunzende zeeman uit te foeteren. ‘Hoogvrouwe Suroth is geen eigenaresse van die damane, boerenkinkel! Ze zijn van de Keizerin, moge ze eeuwig leven. Suroth kan evengoed onmiddellijk haar eigen polsen doorsnijden als zoiets bevelen aan keizerlijke damane. Als ze het ooit zou willen. Ik heb nog nooit gehoord dat ze die van haar mishandelt. Ik zal het uitleggen in termen die je kunt begrijpen. Als je hond wegloopt, vermink je hem niet. Je geeft hem slaag zodat hij weet dat hij het niet nog eens moet proberen en sluit hem weer op in de kennel. Bovendien zijn damane gewoon te...’

‘Te waardevol,’ maakte Mart de zin droogjes voor haar af. Hij had dit al zo vaak gehoord dat hij er ziek van werd. Ze sloeg geen acht op zijn sarcasme of merkte het misschien niet eens. Hij had ervaren dat als een vrouw iets niet wilde horen, ze het gewoon bleef negeren tot je er zelf aan begon te twijfelen of je het wel gezegd had. ‘Je begint het eindelijk te begrijpen,’ zei ze lijzig en knikte. ‘De damane om wie jij je zorgen maakt, hebben tegen deze tijd zelfs niet eens meer de sporen van striemen.’ Haar blik gleed naar de schepen in de haven en er kwam iets van verlorenheid op haar gezicht, wat des te scherper uitkwam door haar harde trekken. Ze bewoog haar duimen over haar vingertoppen. ‘Je zou niet kunnen bevatten wat mijn damane me gekost heeft,’ zei ze zacht. ‘Zij en de sul’dam die ik voor haar huurde. En ze was werkelijk elke troon waard die ik ervoor betaalde. Ze heet Serrisa. Goed geoefend, ontvankelijk. Ze zou zich volproppen met honingnoten als je haar liet begaan, maar ze is nooit zeeziek en ze pruilt nooit, zoals anderen doen. Zo jammer dat ik haar in Cantorin moest achterlaten. Ik denk dat ik haar nooit meer zal terugzien.’ Ze zuchtte spijtig. ‘Ik weet zeker dat ze u evenzeer mist als u haar,’ zei Noal en grijnsde, maar het klonk oprecht. Misschien was hij dat ook. Hij zei dat hij erger had gezien dan damane en da’covale, voor wat het waard was.

Egeanin verstijfde en keek alsof ze niet erg in zijn mededogen geloofde. Of misschien had ze net beseft hoezeer ze naar de schepen in de haven stond te staren. Hoe dan ook, ze keerde haar rug naar het water toe. ‘Ik heb bevolen dat niemand de wagens mocht verlaten,’ zei ze streng. Haar schepelingen waren op die toon waarschijnlijk opgesprongen. Ze gaf een ruk met haar hoofd alsof ze verwachtte dat Mart en Noal dat ook zouden doen.

‘Is dat zo?’ grinnikte Mart en toonde zijn tanden. Hij kon zo brutaal grijnzen dat de meeste verwaande dwazen er een aanval van zouden krijgen. Egeanin was beslist geen dwaas, tenminste meestal niet, maar wel verwaand. Scheepskapitein en edelvrouwe. Hij wist niet wat het ergste was. Maling aan allebei! ‘Ik was net van plan die kant op te gaan. Tenzij je nog niet klaar bent met vissen, Noal. In dat geval kunnen we hier nog wel even wachten.’

Maar de oude man gooide de overgebleven elritsen uit zijn mand het water in. Zijn handen waren ooit lelijk gebroken en aan hun knokige vorm te zien zelfs meer dan eens, maar hij kon er de lijn heel gezwind mee om de bamboestengel winden. In de korte tijd dat hij bezig was geweest, had hij een tiental vissen gevangen, de langste minder dan een voet. Hij had ze door de kieuwen aan een rieten hoepel geregen en gooide ze nu in de mand. Hij beweerde dat als hij de goede pepers kon vinden, hij een Sharaanse stoofschotel zou maken die Mart zijn heup totaal zou doen vergeten. Zoals Noal met zijn pepers tekeerging, vermoedde Mart dat hij zijn heup zou vergeten omdat hij op zoek moest naar mede om zijn brandende tong te blussen. Egeanin wachtte ongeduldig en lette helemaal niet op Marts grijns, dus sloeg hij een arm om haar heen. Ze moesten maar eens op weg terug. Ze sloeg zijn hand weg. Bij die vrouw vergeleken, waren ouwe vrijsters net taveernemeiden.

‘We worden geacht om geliefden te zijn, jij en ik,’ herinnerde hij haar. ‘Er is hier niemand die het kan zien,’ gromde ze. ‘Hoe vaak moet ik het je nog zeggen, Leilwin?’ Dat was de naam die ze gebruikte. Ze beweerde dat het een Tarabonse naam was. Het klonk in ieder geval niet Seanchaans. ‘Als we alleen elkaars handje vasthouden als we iemand zien kijken, lijken we maar een raar stelletje voor degenen die ons daar ongemerkt op betrappen.’ Ze snoof minachtend, maar ze liet toe dat hij zijn arm weer om haar heen sloeg en legde de hare om hem heen. Maar ze gaf hem tegelijkertijd een waarschuwende blik.

Mart schudde zijn hoofd. Als ze dacht dat hij hier plezier aan beleefde, was ze zo gek als een haas met de lentekolder. De meeste vrouwen hadden wat vlees op hun botten, tenminste de vrouwen die hij lekker vond, maar als je Egeanin omhelsde was het alsof je een hekpaal omarmde. Bijna even hard en beslist even stijf. Hij kon er maar niet achter komen wat Domon in haar zag. Misschien had ze de Illianer geen keuze gelaten. Ze had de man per slot van rekening gekócht, zoals ze een paard zou kopen. Bloedvuur, ik zal die Seanchanen nooit begrijpen, dacht hij. Niet dat hij dat zo graag wilde. Maar hij moest wel.

Hij keek nog een keer om naar de haven en wenste bijna dat hij dat niet gedaan had. Twee kleine zeilboten braken door een brede mistbank heen die traag over de haven gleed. Tegen de wind in. Tijd om te vertrekken, meer dan tijd.

De afstand van de rivier naar de Illiaanse Straatweg was meer dan twee span, over het golvende platteland. Er groeide winterbruin gras en onkruid, en het stond vol met door klimop doorstrengelde bosjes waar je niet doorheen kon komen, zelfs niet terwijl de meeste bladeren er al afgevallen waren. Je kon de golvingen in het terrein nauwelijks heuvels noemen, niet als je als jongen de Zandheuvels en de Mistbergen beklommen had – er zaten gaten in zijn eigen geheugen, maar dit kon Mart zich nog wel herinneren – maar het duurde niet lang of hij was blij dat hij een arm om iemand heen had. Hij had te lang bewegingloos op die stomme rots gezeten. Het kloppen in zijn heup was gezakt tot niet meer dan een doffe pijn, maar hij hinkte nog steeds en zonder wat steun zouden de hellingen hem heel wat meer moeite hebben gekost. Hij leunde wel niet op Egeanin, maar haar vasthouden hielp hem overeind te blijven. Ze keek hem misprijzend aan, alsof hij probeerde iets uit te halen. ‘Als je had gedaan wat je gezegd werd,’ gromde ze, ‘hoefde ik je nu niet te dragen.’

Hij liet zijn tanden weer zien, maar probeerde zelfs niet om het op een glimlach te laten lijken. Het was beschamend om te zien hoe makkelijk Noal naast hen liep en geen stap verkeerd zette, ondanks het feit dat hij met zijn ene hand de mand met vis tegen zijn heup in evenwicht hield en met zijn andere zijn vishengel droeg. Hij mocht er dan versleten uitzien, maar de oude man was kwiek genoeg. Soms te kwiek.

Hun weg liep ten noorden van de Renbaan van de Hemel. Ze zagen de lange, open rijen van gladde stenen zetels waar bij mooi weer rijke toeschouwers op kussens onder kleurige zeildoeken luifels zaten om hun paarden te zien rennen. Nu waren de luifels en de palen opgeborgen en de paarden stonden in hun stallen op het platteland, tenminste de paarden die niet door de Seanchanen waren gevorderd. De zetels waren leeg en een handvol jongens rende de rijen op en af en speelde tikkertje. Mart was gek op paarden en paardenrennen, maar zijn ogen gleden voorbij de renbaan naar Ebo Dar. Telkens wanneer hij boven op een heuvel stond zag hij de massieve witte stadswallen, die breed genoeg waren om als een weg gebruikt te worden die om de hele stad heen liep. Het gaf hem een voorwendsel om even te blijven staan. Stom mens. Een beetje hinken wilde nog niet zeggen dat ze hem droeg! Hij slaagde erin zijn stemming te bewaren en het goede met het slechte te verenigen. Waarom kon zij dat niet? In de stad glinsterden de witte daken en muren, koepels en spitsen met smalle kleurige ringen in het grijze ochtendlicht, een toonbeeld van kalme rust. Hij kon de gaten niet onderscheiden waar gebouwen tot de grond toe waren afgebrand. Een lange stoet ossenwagens op hun hoge wielen rolde onder de brede hoogpoort door die op de Illiaanse Straatweg uitkwam; mannen en vrouwen op weg naar de stadsmarkten met wat ze nog zo laat in de winter te verkopen hadden. In hun midden reed een koopmanskaravaan van grote huifkarren achter spannen van zes of acht paarden, met goederen die het Licht mocht weten waar vandaan kwamen. Er stonden nog zeven karavanen van vier tot tien wagens achter elkaar aan de kant van de weg te wachten tot de stadswachten hun inspectie voltooid hadden. Zolang de zon scheen bleef de handel doorgaan, ongeacht wie er de baas was, tenzij er werkelijk gevochten werd. De mensenstroom naar buiten toe bestond vooral uit Seanchanen, nette rijen soldaten in gelede wapenrustingen met gekleurde strepen en helmen die leken op de koppen van enorme insecten. De edelen waren te paard, gekleed in kostbare mantels en rijkleding en kanten sluiers, of in wijde broeken en lange jassen. Er trokken ook nog steeds Seanchaanse kolonisten de stad uit, wagen na wagen vol boeren en handwerkslieden en hun gereedschappen. De kolonisten trokken weg zodra ze van de schepen gekomen waren, maar het zou weken duren voor iedereen vertrokken was. Het was een vredig, alledaags en heel gewoon tafereel, als je geen acht sloeg op wat er gebeurd was. Maar elke keer wanneer hij ergens de stadspoorten zag, vlogen zijn gedachten naar zes nachten terug en was hij daar weer, bij diezelfde poorten. De storm was erger geworden toen ze vanuit het Tarasinpaleis door de stad trokken. De regen viel met bakken tegelijk, ranselde op de verduisterde stad en maakte het plaveisel onder de paardenhoeven glad. De wind huilde vanaf de Zee der Stormen, dreef de regen voort als stenen uit slingers en rukte aan mantels zodat droog blijven een verloren zaak was. De maan ging schuil achter de wolken en de hevige regenval scheen het licht op te zuigen van de lantaarns die Blaeric en Fen droegen terwijl ze te voet voor de anderen uit gingen. Toen betraden ze de lange tunnel die dwars door de stadsmuur liep, zodat ze in ieder geval even tegen de regen beschut werden. De wind floot langs de hoge zoldering van de tunnel. De poortwachten stonden net binnen de tunnel, en vier van hen droegen ook lantaarns. Zes anderen, van wie de helft Seanchanen, droegen hellebaarden waarmee ze konden uithalen naar iemand in het zadel of hem van het paard trekken. Er tuurden twee Seanchanen zonder helmen vanuit de verlichte deuropening van het wachthuis dat in de witgepleisterde muur was gebouwd. De bewegende schaduwen achter hen gaven aan dat er nog anderen binnen waren. Te veel om in een stil gevecht voorbij te komen, wellicht te veel om hoe dan ook vechtend te passeren. Niet zonder dat alles af zou gaan als vuurwerk dat in zijn hand ontplofte.

Maar de wachten waren het gevaar niet, tenminste niet het grootste gevaar. Er stapte een lange vrouw met een bol gezicht langs de mannen in de deuropening van het wachthuis. Ze droeg een enkellange broekrok met rode vlakken waarin zilveren bliksemflitsen waren verwerkt. Een lange zilverige armband zat om de linkerpols van de sul’dam; aan die armband zat een ketting vast die haar verbond met een grijze vrouw in een donkergrijs gewaad die haar met een verwachtingsvolle grijns volgde. Mart had geweten dat ze hier zouden zijn. De Seanchanen hadden nu bij elke poort sul’dam en damane. Er kon zelfs nog een stel binnen zijn, of twee. Ze waren niet van plan om ook maar één enkele vrouw die kon geleiden door de mazen van hun netten te laten glippen. Het zegel met de zilveren vossenkop lag onder zijn hemd koud tegen zijn borst aan. Het was niet het soort kilte dat aangaf dat iemand dichtbij geleidde; nee, het was slechts de nachtkou en zijn eigen vlees dat te ijzig was om het zegel te verwarmen, maar hij kon niet stilhouden en op het andere wachten. Licht, deze nacht jongleerde hij met vuurwerk waarvan de lont al ontstoken was.

Het mocht de wachten bevreemden dat een edelvrouwe midden in de nacht en in dit weer Ebo Dar verliet, met een tiental bedienden en een hele rij pakpaarden die aangaven dat het om een lange reis ging, maar Egeanin was van het Bloed. Op haar mantel was een adelaar met gespreide zwarte vleugels geborduurd, en de lange vingers van haar rode ruiterhandschoenen gaven ruimte aan haar vingernagels. Gewone soldaten vroegen zich niet af wat het Bloed verkoos te doen, zelfs niet bij iemand van het Lage Bloed. Wat niet betekende dat er geen regels waren. Iedereen was vrij om naar believen de stad te verlaten, maar de Seanchanen legden de beweging van elke damane vast en er reden er drie mee in de stoet. Hun hoofden waren gebogen en hun gezichten bedekt door de kappen van hun grijze mantels, en elk van hen was door een zilverige a’dam verbonden met een sul’dam te paard.

De sul’dam met het bolle gezicht liep hen voorbij de tunnel in en gunde hun nauwelijks een blik. Maar haar damane tuurde ingespannen naar elke vrouw die ze voorbijliep om aan te voelen of die kon geleiden. Mart hield zijn adem in toen ze met een fronsende blik stilhield bij de laatste damane. Zelfs met zijn geluk zou hij niet durven wedden dat de Seanchanen het leeftijdloze gezicht van een Aes Sedai niet zouden herkennen als ze in die kap zouden kijken. Goed, er werden Aes Sedai als damane gehouden, maar wat waren de kansen dat de drie van Egeanin allen Aes Sedai zouden zijn. Licht, wat waren de kansen dat iemand van het Lage Bloed er drie bezat? De sul’dam maakte een klikkend geluid zoals je dat tegen je hond zou doen, gaf een rukje aan de a’dam en de damane volgde haar. Ze waren op zoek naar marath’damane die aan de geleideband probeerden te ontsnappen, niet naar damane. Mart dacht nog steeds dat hij zou stikken. Het geluid van rollende dobbelstenen was weer in zijn hoofd begonnen, luid genoeg om het op te nemen tegen de van tijd tot tijd rommelende donderslagen in de verte. Er ging iets fout; hij wist het.

De officier van de wacht was een gedrongen Seanchaan met de schuine ogen van een Saldeaan, maar met een lichte honingbruine huid. Hij boog hoffelijk en nodigde Egeanin uit om in het wachthuis een beker kruidenwijn te komen drinken terwijl een schrijver de gegevens van de damane optekende. Elk wachthuis dat Mart ooit gezien had was een kale bedoening, maar het schijnsel van het lamplicht door de schietgaten maakte dit lokaal bijna aantrekkelijk. Maar kannetjeskruid had waarschijnlijk dezelfde uitwerking op een vlieg. Hij was blij om de regen die van zijn kap op zijn gezicht stroomde; het verborg zijn angstzweet. Hij hield een van zijn werpmessen plat boven op de bundel voor op zijn zadel. Geen van de soldaten zou dat opmerken. Hij kon de vrouw in die bundel onder zijn hand voelen ademen, en zijn schouders waren verkrampt van de angst dat ze om hulp zou schreeuwen. Selucia hield haar rijdier dicht bij hem en tuurde van onder haar kap naar hem, met haar gouden vlecht weggestopt. Ze wendde haar blikken niet af toen de sul’dam en de damane voorbijkwamen. Een kreet van Selucia zou de vos evengoed in de kippenren hebben losgelaten als eentje van Tuon. Hij dacht dat de bedreiging van het mes beide vrouwen wel stilhield – ze moesten geloven dat hij wanhopig of krankzinnig genoeg was om het te gebruiken – maar hij was er nog steeds niet zeker van. Er was op dit ogenblik zoveel waar hij niet zeker van was, er was zoveel uit evenwicht, zoveel verstoord.

Hij wist nog hoe hij zijn adem had ingehouden en zich had afgevraagd wanneer iemand in de gaten zou krijgen dat de bundel die hij bij zich had rijk geborduurd was. Hij had zichzelf vervloekt omdat hij een wandkleed had gegrepen dat toevallig bij de hand was. In zijn geheugen vertraagde alles. Egeanin steeg af en wierp haar teugels naar Domon, die ze met een buiging vanuit het zadel aannam. Zijn kap was net ver genoeg teruggeschoven om te laten zien dat zijn hoofd aan een kant was geschoren en dat zijn overgebleven haar in een vlecht tot op zijn schouder hing. De regen druppelde van de korte baard van de Illianer, maar hij slaagde erin om de hooghartigheid uit te stralen van een so’jhin, een erfelijke hoge dienaar van iemand van het Bloed en dus bijna gelijk aan hen. Beslist hoger dan een gewone soldaat. Egeanin keek even naar Mart en zijn vrachtje. Haar gezicht was een stijf masker dat kon doorgaan voor hoogmoed, als je niet wist dat ze doodsbang was voor wat ze aan het doen waren. De sul’dam en haar damane kwamen met gezwinde pas terug door de tunnel, klaar met hun inspectie. Vanin, die meteen achter Mart een rij pakpaarden leidde en zoals gewoonlijk als een zak zout op zijn paard zat, leunde uit het zadel en spuugde. Mart wist niet waarom juist dat in zijn geheugen was blijven hangen. Vanin spuugde en er werden trompetten gestoken, dun en scherp, ver achter hen. Vanuit het zuiden van de stad, waar lieden van plan waren om Seanchaanse voorraden in brand te steken die langs de Baaiweg waren opgestapeld.

Bij het horen van de trompetten aarzelde de officier van de wacht, maar opeens begon er in de stad een klok te luiden, en toen nog een. Even later leek het wel of er honderden klokken in de nacht luidden, terwijl de zwarte lucht gespleten werd door meer bliksem dan ooit een storm gebaard had, zilverblauwe flitsen die binnen de muren insloegen en de tunnel in flikkerend licht baadden. En toen begon het geschreeuw in de stad, te horen tussen de ontploffingen door. Even had Mart de windvindsters vervloekt omdat ze eerder begonnen waren dan hem beloofd was. Maar het geratel van de dobbelstenen in zijn hoofd was opgehouden, besefte hij. Waarom? Hij had weer zin om te vloeken, maar zelfs daarvoor was geen tijd. Het volgende ogenblik hielp de officier Egeanin haastig in het zadel en op weg, terwijl hij bevelen brulde naar zijn manschappen die het wachthuisje uit stroomden. Hij stuurde er een naar de stad om uit te zoeken waarom er alarm was geslagen en stelde de rest op tegen enige bedreiging van binnen of buiten. De sul’dam vloog met haar damane naar haar plaats tussen de soldaten, tezamen met nog een stel vrouwen die door een a’dam met elkaar verbonden waren en uit het wachthuis kwamen rennen. Mart en de anderen galoppeerden de storm in met hun drie Aes Sedai. Twee van hen waren ontsnapte damane en de derde was de gegijzelde erfgename van de Seanchaanse Kristallen Troon. Achter hen brak een nog vreselijker storm over Ebo Dar uit. Bolbliksems talrijker dan grassprieten... Huiverend verplaatste Mart zijn gedachten naar het heden. Egeanin schold hem uit en trok overdreven hard aan hem. ‘Geliefden arm in arm haasten zich niet,’ mompelde hij. ‘Ze... wandelen.’ Ze schamperde. Domon moest wel liefdesblind zijn. Of hij had te veel klappen op zijn hoofd opgelopen.

Het ergste was hoe dan ook achter de rug. Mart hoopte dat hun vlucht uit de stad het ergste was geweest. Hij had de dobbelstenen daarna niet meer gevoeld. Ze gaven altijd aan dat er iets ergs te gebeuren stond. Hij had geprobeerd om zijn sporen zo goed mogelijk te verdoezelen, en hij geloofde dat alleen iemand met evenveel geluk als hijzelf het goud van de droesem kon scheiden. De Waarheidszoekers waren al voor deze nacht op het spoor van Egeanin gekomen, en ze werd vast ook nu nog gezocht wegens het stelen van damane. Maar de machthebbers verwachtten ongetwijfeld dat ze zo hard zou rijden als ze kon en al vele roeden van Ebo Dar vandaan zou zijn; niet dat ze net buiten de stad zou blijven zitten. Er was niets dan het toeval van de tijd dat haar met Tuon verbond. Of met Mart, en dat was belangrijk. Koningin Tylin zou beslist haar eigen aanklachten tegen hem hebben opgesteld – geen enkele vrouw zou een man vergeven dat hij haar had vastgebonden en onder een bed geschoven, zelfs al had ze het zelf voorgesteld – maar met een beetje geluk werd hij niet verdacht van al die andere zaken die die nacht waren voorgevallen. Met een beetje geluk zou niemand behalve Tylin ook maar een enkele gedachte aan hem wijden. Een koningin als een varken voor de markt insnoeren was gewoonlijk om je de kop te kosten, maar het had niets om het lijf vergeleken met de verdwijning van de Dochter van de Negen Manen, en wat kon Tylins Speeltje daarmee te maken hebben? Het maakte hem nog steeds wrevelig dat men hem slechts als aanhang had gezien, erger nog, als een schoothondje, maar er zaten ook voordelen aan. Hij dacht dat hij veilig was – tenminste, voor de Seanchanen – maar er was iets wat hem stak als een doorn in zijn hiel. Meerdere doorns zelfs, en de meeste hadden te maken met Tuon zelf, maar deze doorn had een heel lange punt. Tuons verdwijning zou evenveel beroering hebben moeten veroorzaken als het verdwijnen van de zon midden op de dag, maar er was geen alarm geslagen. Niets! Geen aankondigingen van beloningen of aanbiedingen van losgeld. Geen woeste soldaten die iedere wagen en kar binnen een paar span ondersteboven haalden, of door het land raasden en elk konijnenhol opgroeven waarin een vrouw verborgen kon zitten. Zijn oude herinneringen zeiden hem iets over de jacht op ontvoerde leden van het koninklijk huis, maar behalve de hangpartijen en de geblakerde schepen in de haven scheen Ebo Dar van buiten onveranderd te zijn. Egeanin beweerde dat er in het diepste geheim zou worden gezocht en dat veel Seanchanen waarschijnlijk niet eens wisten dat Tuon vermist werd. Ze had het over de schok die door het Keizerrijk ging en de veile voortekenen die ze erin zouden zien over de Terugkeer en het verlies van sei’taer. Ze klonk alsof ze er ieder woord van geloofde, maar Mart gaf er geen stuiver voor. De Seanchanen waren een vreemd volk, maar niemand kon zó vreemd zijn. De stilte van Ebo Dar bezorgde hem kippenvel. In die stilte voelde hij een valkuil. Toen ze de Illiaanse Straatweg bereikten was hij blij dat de stad achter de lage heuvels verborgen werd.

Het was een brede weg, een belangrijke handelsroute, en er pasten vijf of zes wagens naast elkaar op zonder dat ze elkaar in de wielen reden. Het oppervlak bestond uit stof en klei die in honderden jaren van gebruik waren aangestampt tot ze bijna even hard waren als de eeuwenoude straatstenen die hier en daar boven de weg uitstaken. Mart en Egeanin haastten zich naar de overzijde, met Noal hardnekkig achter hen aan. Ze doorkruisten een koopmanskaravaan die naar de stad rommelde. De bewakers waren een vrouw met een gezicht vol littekens en tien man met harde ogen in maliënkolders. Vervolgens liepen ze achter een stoet naar het noorden rijdende vreemde kolonistenkarren met opstekende huiven, getrokken door paarden, muildieren of ossen. Tussen de wagens liepen jongens op blote voeten met twijgen waarmee ze kudden vierhoornige geiten met lange, zwarte vachten en grote witte koeien met halskwabben dreven. Achteraan liep een man in een wijde blauwe broek en met een ronde rode muts op. Hij leidde een enorme bultige stier met een stevig touw aan een ring door zijn neus. Op zijn kleren na had hij zo uit Tweewater kunnen komen. Hij keek Mart en de anderen aan alsof hij iets wilde zeggen, maar schudde toen zijn hoofd en slofte door zonder hen nog aan te kijken. Vanwege Marts hinken liepen ze niet snel, en de kolonisten trokken langzaam voor hen uit. Egeanin, die haar schouders had opgetrokken en met een hand de sjaal onder haar kin had vastgegrepen, liet haar adem’ ontsnappen en haar pijnlijke greep om Marts middel gaan. Toen richtte ze zich op en keek nijdig naar de rug van de boer alsof ze bereid was achter hem aan te gaan en hem en zijn stier een oplawaai te verkopen. En toen de boer een pas of twintig verder was, richtte ze haar nijdige blikken op een groep Seanchaanse soldaten die midden op de weg marcheerde en de kolonisten weldra zou inhalen. Het waren zo’n tweehonderd man in rijen van vier, gevolgd door een bonte verzameling van wagens die met stevig vastgebonden zeildoek waren afgedekt. Het midden van de weg werd vrijgelaten voor soldaten. Voorop reed een zestal officieren met pluimhelmen die alleen hun ogen vrijlieten; ze keken recht voor zich uit, met hun rode mantels keurig over de achterhand van hun paarden uitgespreid. Op de banier vlak daarachter stond iets wat leek op een gestileerde zilveren pijlpunt of misschien een anker, gekruist door een lange pijl en een bliksemschicht in goud, met lettertekens en cijfers eronder. Mart kon het goed zien door het klapperen van de banier. De mannen op de voorraadwagens hadden donkerblauwe jassen en broeken en vierkante rood-blauwe petten, maar de soldaten zagen er nog opzichtiger uit dan de meeste Seanchanen, met hun gelede wapenrusting in alle mogelijke kleuren. En hun helmen waren zo beschilderd dat ze wel leken op de koppen van angstwekkende spinnen. Op de voorkant van iedere helm zat een groot merkteken met het anker – Mart meende nu dat het een anker was – de pijl en de bliksemflits en iedere man, behalve de officieren, had een dubbele boog aan zijn zijde en een volle pijlkoker aan zijn riem, met als tegenwicht een kort zwaard aan de andere kant.

‘Scheepsboogschutters,’ gromde Egeanin. Haar vrije hand had haar sjaal losgelaten maar was nog steeds tot een vuist gebald. ‘Taveerneknokkers. Ze geven altijd problemen als ze te lang aan wal gelaten worden.’

Voor Mart zagen ze er goed geoefend uit. Trouwens, hij had nog nooit van soldaten gehoord die niet bij vechtpartijtjes betrokken raakten, vooral als ze dronken waren of zich verveelden, en verveelde soldaten hadden de neiging om dronken te raken. In een hoekje van zijn geest vroeg hij zich af hoe ver die bogen wel konden reiken, maar het was een losse gedachte. Hij wilde niets met Seanchaanse soldaten te maken hebben. Als het aan hem lag, zou hij nooit meer met welke soldaten dan ook iets te maken hebben. Maar zover ging zijn geluk nooit, naar het scheen. Noodlot en geluk waren helaas twee heel verschillende zaken. Hooguit tweehonderd pas, geloofde hij. Een goede kruisboog zou verder schieten, en elke boog uit Tweewater ook.

‘We zijn niet in een taveerne,’ zei hij met opeengeklemde tanden, ‘en dit is geen kroegruzie. Laten we er dus maar niet eentje beginnen, alleen maar omdat je bang was dat een boer je zou aanspreken.’ Ze klemde haar kaken opeen en schonk hem een moordlustige blik. Maar het was de waarheid. Ze was ontzettend bang dat iemand haar tongval zou ontdekken als ze haar mond zou opendoen. Dus hield ze die in de buurt van vreemden dicht, wat volgens Mart een verstandige voorzorg was, maar alles scheen nu op haar zenuwen te werken. ‘Als je zo dreigend blijft kijken komt er zo een vaandeldrager naar ons toe om vragen te stellen. Vrouwen in het gebied van Ebo Dar staan bekend om hun ingetogenheid,’ loog hij. Wat wist ze tenslotte van plaatselijke gewoontes?

Ze heek hem schattend aan – misschien probeerde ze erachter te komen wat ingetogenheid betekende – maar hield gelukkig op met haar dreigende blikken naar de boogschutters. Ze zag er nu alleen maar uit als iemand die klaarstond om te bijten in plaats van te slaan. ‘Die kerel is zo donker als een Atha’an Miere,’ mompelde Noal afwezig en staarde naar de voorbijtrekkende soldaten. ‘Zo donker als iemand uit Shara. Maar ik zou zweren dat hij blauwe ogen heeft. Ik heb dat eerder gezien, maar waar?’ Toen hij probeerde om nadenkend tegen zijn slaap te wrijven, sloeg hij zichzelf bijna met de vishengel op het hoofd. Hij zette een stap naar voren alsof hij van plan was om de kerel te vragen waar hij geboren was. Mart wist nog net de mouw van de oude man te grijpen. ‘Terug naar de vertoning, Noal. Nu. We hadden nooit weg moeten gaan.’

‘Vind ik ook!’ zei Egeanin met een abrupte hoofdknik. Mart kreunde, maar er zat niets anders op dan door te blijven lopen. O ja, het was hoog tijd om ervandoor te gaan. Hij hoopte dat hij niet al te lang had gewacht.

2

Twee kapiteins

Een span of twee ten noorden van de stad stond op een brede blauwe banier die tussen twee hoge palen was gespannen te lezen: Valan Luca’s Grote Reizende Voorstelling en Schitterende Vertoning van Wereldwonderen en Verbazingwekkende Zaken. De felrode letters waren groot genoeg om gelezen te kunnen worden vanaf de weg, die ongeveer honderd pas naar het oosten lag. Voor wie niet lezen kon, gaf het in ieder geval de plek van iets buitengewoons aan. Dit was de Grootste Reizende Vertoning ter Wereld, zo beweerde de banier. Luca beweerde een heleboel dingen, maar Mart dacht dat hij hierover wel de waarheid sprak. De zeildoeken wand om de vertoning heen, tien voet hoog en onderaan stevig vastgezet, omsloot evenveel terrein als een redelijk groot dorp. De mensen die voorbijkwamen keken nieuwsgierig naar de banier, maar de boeren en kooplieden hadden hun werk en de kolonisten hun toekomst om zich druk over te maken, en niemand ging de weg af. Tussen dikke touwen aan palen was een pad gemaakt, bedoeld om de menigte naar de brede, overhuifde ingang juist achter de banier te loodsen, maar er stond niemand te wachten om binnen te komen, niet op dit uur. De laatste tijd kwamen er maar weinig bezoekers, op welk uur dan ook. De val van Ebo Dar had het bezoekersaantal slechts een klein beetje laten teruglopen, want de mensen hadden al snel doorgekregen dat de stad niet geplunderd zou worden en dat ze niet voor hun leven hoefden te vluchten. Maar met de Terugkeer en al die schepen en kolonisten besloot bijna iedereen om de knip op de beurs te houden voor dringender zaken. Er waren twee forse kerels in haveloze mantels onder de banier op wacht gezet om iedereen die zonder betaling een kijkje wilde nemen tegen te houden, maar zelfs dat soort volk was er vandaag de dag nauwelijks meer. Eentje had een scheve neus boven een dikke snor en de ander miste een oog. Ze hurkten op de grond en dobbelden.

Tot zijn verrassing zag Mart dat Petra Anhil, de sterke man van de vertoning, met zijn armen over elkaar toekeek bij het dobbelen van de twee paardenknechten. Hij was kleiner dan Mart maar zeker twee keer zo breed. Zijn schouders deden de zware blauwe jas opbollen die zijn vrouw hem tegen de kou had laten aantrekken. Petra scheen op te gaan in het dobbelen al gokte de man zelf helemaal niet, nog geen penner. Hij en zijn vrouw Clarine, die een hondennummer had, spaarden zoveel ze konden. Petra had maar weinig aanleiding nodig om te vertellen over de herberg die ze op een dag wilden kopen. Het was nog vreemder dat Clarine naast hem stond, gewikkeld in een donkere mantel en kennelijk evenzeer in het spel opgaand als hij. Petra keek achterdochtig over zijn schouder naar het kamp toen hij Mart en Egeanin arm in arm dichterbij zag komen, waardoor Mart zich ongemakkelijk begon te voelen. Als mensen over hun schouder keken, voorspelde dat nooit veel goeds. Maar Clarines bolle bruine gezicht brak uit in een warme glimlach. Zoals de meeste vrouwen van de Vertoning dacht ze dat hij en Egeanin met elkaar gingen. De paardenknecht met de scheve neus en een stel zware schouders – hij heette Col en kwam uit Tyr – grijnsde naar hen toen hij de inzet van een paar koperstukjes opraapte. Alleen Domon kon in Egeanin een schoonheid zien, maar voor sommige dwazen bracht stand een eigen schoonheid mee. Geld ook, en een edelvrouwe moest wel rijk zijn. Anderen dachten dat een edelvrouwe die haar echtgenoot verliet voor een man als Mart Cauton, er ook wel voor open zou staan om hém te verlaten en haar rijkdom met zich mee te nemen. Dat was het verhaal dat Mart en de anderen rondgestrooid hadden om te verklaren waarom ze zich verborgen hielden voor de Seanchanen: een wrede echtgenoot en een stel verliefden op de vlucht. Iedereen kende genoeg van dat soort verhalen, verteld door speelmannen of gelezen in boeken, om het te geloven. Maar Col hield zijn hoofd omlaag. Egeanin had al eens – als Leilwin – haar mes getrokken tegen een zwaardkunstenaar, een mooie jongen die haar met een wat al te duidelijke toespeling gevraagd had om een beker wijn te komen drinken in zijn wagen. Niemand twijfelde eraan dat ze het mes ook gebruikt zou hebben als hij maar een duim verder was gegaan.

Toen Mart bij de sterke man was aangekomen zei Petra zacht: ‘Er zijn Seanchaanse soldaten om met Luca te praten, een stuk of twintig. Nou ja, de officier dan.’ Hij klonk niet al te bezorgd, maar er zaten rimpels in zijn voorhoofd en hij legde een beschermende hand op de schouder van zijn vrouw. Clarines glimlach vervluchtigde en ze legde een hand op de zijne. Ze vertrouwden min of meer op het oordeel van Luca, maar ze wisten welk gevaar ze liepen. Of dachten het te weten. En dat was erg genoeg.

‘Wat willen ze?’ wilde Egeanin weten en ze trok zich van Mart los voor hij iets kon zeggen. Niemand wachtte op hem. ‘Hou deze voor me vast,’ zei Noal en gaf zijn hengel en mand aan de eenogige man, die hem stomverbaasd aangaapte. Noal rechtte zijn rug en stak een knobbelige hand onder zijn jas, waar twee messen met lange lemmeten zaten. ‘Kunnen we bij onze paarden?’ vroeg hij aan Petra. De sterke man keek hem weifelend aan. Mart was niet de enige die niet zeker wist of Noal nog wel helemaal bij zijn verstand was. ‘Ze schijnen niet naar iets op zoek te zijn,’ zei Clarine haastig, en maakte een soort vage kniks voor Egeanin. ‘De officier is al een dik halfuur bij Luca in de wagen, maar de soldaten zijn al die tijd bij hun paarden blijven staan.’

‘Ik geloof niet dat ze hier voor u zijn,’ voegde Petra er voorkomend aan toe. Tegen Egeanin. Ach, waarom zou hij anders zijn. Misschien oefende hij alvast hoe hij edelen moest verwelkomen in die herberg van hem. ‘We wilden alleen maar voorkomen dat u verrast of bezorgd zou zijn als u hen zag. Ik ben er zeker van dat Luca hen zonder problemen zal kunnen wegsturen.’ Ondanks zijn beleefde toon bleven de rimpels in zijn voorhoofd. De meeste mannen raakten verstoord als hun vrouwen ervandoor gingen, en een edelman kon anderen het volle gewicht van zijn gramschap doen voelen. Een reizende vertoning, waar vreemdelingen alleen maar langsreden, was een heel gemakkelijk doelwit. ‘U hoeft niet bang te zijn dat iemand zijn mond voorbijpraat, Vrouwe.’ Hij keek naar de paardenknechten en vroeg: ‘Niet, Col?’ De scheve neus schudde zijn hoofd en hield zijn ogen op de dobbelstenen die op zijn handpalm dansten. Hij was een forse kerel, maar niet zo fors als Petra; de sterke man kon een hoefijzer met zijn blote handen rechtbuigen.

‘Iedereen wil weleens een kansje maken om op de laarzen van een edelman te spugen,’ mompelde de eenogige kerel en tuurde in de mand met vis. Hij was bijna even groot en breedgeschouderd als Col, maar zijn gezicht was een en al getaande rimpels en hij had zelfs nog minder tanden dan Noal. Hij keek even naar Egeanin, trok toen zijn hoofd in en zei: ‘Vergeving, Vrouwe. Bovendien krijgen we allemaal een beetje geld, en daar is de laatste tijd niet al te veel van, hè, Col? Als er eentje praat, grijpen de Seanchanen ons allemaal, en misschien hangen ze ons dan wel op, zoals ze met dat Zeevolk gedaan hebben. Of ze zetten ons aan het werk om die kanalen aan de overkant van de haven schoon te maken.’ Paardenknechten deden wat er maar nodig was rond de vertoning. Ze verwijderden mest langs de piketlijnen, maakten dierenkooien schoon en hielpen bij het optrekken en neerhalen van de zeildoeken wand, maar de eenogige man rilde alsof het uitscheppen van verzande kanalen in de Rahad erger was dan opgehangen te worden.

‘Zei ik iets over praten?’ protesteerde Col en spreidde zijn handen. ‘Ik vroeg alleen maar hoelang we hier nog blijven zitten. Ik vroeg alleen maar of we nog eens iets van dat geld te zien krijgen.’

‘We blijven hier zitten zolang als ik zeg.’ Het was opmerkelijk hoe hard Egeanin haar lijzige stem kon laten klinken zonder die te verheffen, als een zwaard dat uit zijn schede wordt getrokken. ‘Je zult je geld zien als we op onze bestemming zijn aangekomen. Er zal wat extra’s zijn voor wie me trouw dient. En een kil graf voor wie aan verraad denkt.’ Col trok zijn al vaak herstelde mantel dichter om zich heen en probeerde verontwaardigd te kijken, of misschien wel onschuldig, maar hij zag er alleen maar uit alsof hij hoopte dat ze dicht genoeg bij hem zou komen om haar beurs te gappen. Mart knarsetandde. Om te beginnen was het zijn goud dat ze met gulle hand beloofde. Ze had haar eigen goud, maar dat was voor dit bij lange na niet genoeg. Maar wat erger was, ze probeerde weer de leiding te nemen. Licht, als hij er niet geweest was zou ze nog steeds in Ebo Dar zitten en plannetjes maken hoe ze aan de Waarheidszoekers kon ontkomen, of al zijn opgebracht. Zonder hem zou ze er nooit opgekomen zijn om dicht bij Ebo Dar te blijven en zo de achtervolgers van zich af te schudden; zonder hem zou ze nooit deze schuilplaats in de vertoning van Luca hebben gevonden. Maar waarom waren die soldaten er? De Seanchanen zouden honderd, nee duizend man gestuurd hebben als ze maar een vaag benul hadden van Tuons aanwezigheid. Als ze achterdocht koesterden ten aanzien van de Aes Sedai... Nee! Petra en Clarine wisten niet dat ze meehielpen aan het verbergen van Aes Sedai. Ze zouden zeker iets gezegd hebben als er sul’dam en damane waren, want de soldaten zouden zonder hen nooit naar zusters zoeken. Hij betastte de vossenkop door zijn jas heen. Hij droeg die wakend en slapend, in de hoop iets van een waarschuwing te krijgen.

Hij dacht er zelfs niet aan om koers naar de paarden te zetten, en niet slechts omdat Col en nog wat meer van zijn soort naar de Seanchanen zouden rennen voor hij goed en wel uit het zicht was. Niet dat ze hem of Egeanin vijandig gezind waren – zelfs Ruman de zwaardkunstenaar scheen heel tevreden samen te hokken met een slangenvrouw die Adria heette – maar sommige lieden zouden de verleiding van wat meer goud niet kunnen weerstaan. Hoe dan ook, er rolden geen waarschuwende dobbelstenen in zijn hoofd. En er waren mensen binnen die zeildoeken wanden die hij niet kon achterlaten.

‘Als ze niet aan het zoeken zijn, hoeven we ons nergens bezorgd om te maken,’ zei hij zelfverzekerd. ‘Maar bedankt voor de waarschuwing, Petra. Ik heb nooit van verrassingen gehouden.’ De sterke man maakte een gebaar alsof het niets was, maar Egeanin en Clarine keken naar Mart alsof ze verbaasd waren hem daar te vinden. Zelfs Col en de eenogige kinkel knipperden verbaasd met hun ogen. Hij moest moeite doen om niet weer te knarsetanden, ik slenter gewoon naar Luca’s wagen en kijk wat ik kan zien. Leilwin, ga met Noal op zoek naar Olver en blijf bij hem.’ Ze waren dol op de jongen, net als iedereen, en dat zou hen bij hem vandaan houden. In zijn eentje kon hij beter afluisteren. En als ze ervandoor moesten, konden Egeanin en Noal misschien de jongen weg krijgen. Het Licht mocht hopen dat het zover niet kwam. Dat zou een ramp zijn. ‘Nou ja, niemand leeft eeuwig,’ zuchtte Noal en nam zijn hengel en mand weer over. Bloedvuur, soms zag een geit met koliek er nog opgewekter uit als die kerel! Petra’s rimpels werden alleen maar dieper. Getrouwde mannen schenen zich altijd maar zorgen te maken, een van de redenen waarom Mart daar geen haast mee had. Noal verdween om de hoek van de zeildoeken wand en de eenogige man zag de vis spijtig gaan. Hij scheen er ook al eentje te zijn zonder verstand. Hij zou wel ergens een vrouw hebben zitten. Mart trok zijn muts tot zowat over zijn ogen. Nog steeds geen dobbelstenen. Hij probeerde er niet aan te denken hoeveel keer zijn keel bijna was doorgesneden of zijn kop ingebeukt zonder dat de stenen rolden. Maar als er echt gevaar dreigde zouden ze er toch wel zijn? Vast wel.

Hij had nog geen drie stappen binnen de omheining genomen toen Egeanin hem inhaalde en haar arm om zijn middel sloeg. Hij bleef stokstijf staan en keek haar nijdig aan. Ze verzette zich tegen zijn bevelen zoals een snoek tegen de haak, maar dit was meer dan koppigheid. ‘Wat denk je dat je aan het doen bent? Als die Seanchaanse officier je herkent, wat dan?’ Dat leek net zo waarschijnlijk als Tylin die de vertoning binnenwandelde, maar hij greep alles aan om haar kwijt te raken.

‘Wat zijn de kansen dat die kerel me kent?’ zei ze minachtend, ik heb...’ Haar gezicht verwrong heel even. ik had... niet veel vrienden aan deze zijde van de oceaan, en helemaal niemand in Ebo Dar.’ Ze raakte een streng van de pruik aan die over haar boezem lag. ‘Hoe dan ook, zelfs mijn moeder zou me hierin niet herkennen.’ Er klonk iets verlorens in haar stem.

Er zou nog een splinter van zijn tand vliegen als hij zo bleef knarsetanden. Hier met haar te ruziën zou meer dan nutteloos zijn, maar de manier waarop ze op de weg naar de Seanchaanse soldaten had gekeken, stond nog vers in zijn geheugen. ‘Geen woeste blikken,’ waarschuwde hij. ‘Kijk zelfs niemand aan.’

‘Ik ben een bedeesde Ebodaraanse vrouw.’ Ze liet het klinken als een uitdaging. ‘Jij mag het woord doen.’ Dat liet ze klinken als een waarschuwing. Licht! Als een vrouw de dingen er niet gemakkelijker op maakte, kon ze de zaken inderdaad fors verstoren, en Egeanin maakte nooit iets gemakkelijk. Hij raakte beslist een stuk tand kwijt. Voorbij de ingang slingerde de hoofdstraat zich tussen de wagens door. Het Trekkende Volk had net zulke wagens, huisjes op wielen waarvan de assen zowat tegen de bok van de voerlui aan kwamen en tenten die vaak even groot waren als een klein huis. De meeste wagens waren in felle kleuren geschilderd, in elke schakering van rood of groen, geel of blauw, en veel tenten waren al net zo kleurrijk. Een paar waren zelfs gestreept. Hier en daar stonden houten verhogingen naast de straat, waar kunstenmakers konden optreden. De gekleurde vlaggen begonnen er wat morsig uit te zien. De weg was bijna dertig pas breed en platgetrapt door duizenden voeten; behalve deze straat slingerden er zich nog een paar over het terrein. De wind blies de dunne grijze slierten weg die uit de tinnen schoorstenen op de daken van de wagens kronkelden. De meeste kunstenmakers zaten waarschijnlijk nog aan het ochtendmaal of lagen zelfs nog in bed. Ze stonden laat op – een regel die Mart wel beviel – en niemand wilde in deze kou bij een vuurtje buiten zitten eten. De enige die hij zag was Aludra. Haar helblauwe wagen stond net om de hoek van een van de nauwere zijstraatjes. Aan de zijkant van haar wagen hing een klaptafel, en ze stond met opgestroopte mouwen iets te vermalen in een bronzen vijzel.

De slanke Tarabonse ging helemaal op in haar werk en zag Egeanin en Mart niet. Maar hij kon het niet helpen dat hij wel naar haar keek. Met haar donkere haren in dunne, met kralen versierde vlechten tot aan haar middel was Aludra waarschijnlijk het meest uitheems van al Luca’s wonderen. Hij kondigde haar aan als een Vuurwerker, en in tegenstelling tot veel andere kunstenmakers en spektakels was ze werkelijk wat Luca beweerde, hoewel hij dat waarschijnlijk zelf niet eens geloofde. Mart vroeg zich af wat ze daar aan het fijnstampen was. En of het zou kunnen ontploffen. Ze had hem beloofd dat ze het geheim van vuurwerk aan hem zou onthullen als hij een raadsel zou kunnen oplossen, maar tot op heden had hij nog niet één aanknopingspunt gevonden. Maar het zou hem lukken, hoe dan ook. Egeanin priemde een vinger in zijn ribben. ‘We worden geacht geliefden te zijn, zoals je zelf zo vaak zegt,’ gromde ze. ‘Wie gelooft dat als je zo hongerig naar die vrouw blijft staren?’ Mart grijnsde wulps. ‘Ik kijk altijd naar knappe vrouwen, is je dat nog niet opgevallen?’ Ze rukte heftiger aan haar sjaal dan gewoonlijk en gromde minachtend. Hij was tevreden. Haar preutse trekjes kwamen soms heel aardig van pas. Egeanin vluchtte voor haar leven, maar ze bleef een Seanchaanse en ze wist al meer van hem dan hem lief was. Hij ging haar niet al zijn geheimen toevertrouwen. Zelfs niet de geheimen die hij nog niet kende.

Luca’s wagen stond midden in het kamp, op de beste plaats, het verste weg van de geuren van de dierenkooien en de piketlijnen langs de zeildoeken wanden. De wagen was protserig, zelfs als je hem vergeleek met de andere wagens op het veld. Het was een roodblauw bouwsel dat glom als het mooiste lakwerk, bezaaid met gouden kometen en sterren. Net onder het dak liep een fries met alle maanstanden in het zilver. Zelfs de tinnen schoorsteenpijp was beschilderd met rode en blauwe ringen. Een ketellapper zou ervan gebloosd hebben. Aan een kant van de wagen stonden twee rijen gehelmde Seanchaanse soldaten stram naast hun paarden, en hun met groene kwasten versierde lansen stonden allemaal in precies dezelfde hoek. Een van de mannen hield de teugels vast van een fraaie vale ruin met een gespierde achterhand en stevige koten. Naast Luca’s wagen stak de blauw-groene wapenrusting van de soldaat maar povertjes af. Het verbaasde Mart niet dat hij niet de enige was die belang stelde in de Seanchanen. Zo’n dertig pas van de soldaten af zat Baile Domon. Hij had een donkere muts over zijn geschoren hoofd getrokken en zat gehurkt met zijn rug tegen een wiel van de groene wagen van Petra en Clarine. De gezette Illianer deed alsof hij bezig was met wat houtsnijwerk, maar er kwam niets anders uit zijn handen dan wat houtkrullen. Mart wenste dat de man een snor zou laten groeien om zijn bovenlip te bedekken, of de rest van zijn baard af zou scheren. Iemand zou een Illianer in verband kunnen brengen met Egeanin. Blaeric Negina, een lange kerel, leunde tegen de wagen alsof hij Domon gezelschap hield. Hij had niet geaarzeld en zijn Shienaraanse knot weggesneden om geen aandacht van de Seanchanen te trekken, hoewel hij net zo vaak zijn hand over de zwarte stoppels op zijn hoofd liet gaan als Egeanin aan haar pruik zat te prutsen. Misschien kon hij beter een muts opzetten.

In hun donkere jassen met rafelige boorden en afgetrapte laarzen konden beide mannen doorgaan voor kunstenmakers of misschien paardenknechten, maar niet in de ogen van andere kunstenmakers. Ze probeerden de Seanchanen in de gaten te houden zonder dat het opviel, en Blaeric slaagde daar het beste in, wat van een zwaardhand ook verwacht mocht worden. Hij leek al zijn aandacht op Domon te richten terwijl hij soms als terloops naar de soldaten keek. Domon keek met nijdige blikken naar de Seanchanen als hij niet nijdig naar het blok hout in zijn handen staarde, alsof hij wenste dat het ter plekke in een fraai stuk houtsnijwerk veranderde. Hij had zijn rol als so’jhin veel te letterlijk opgevat.

Mart was nog bezig om uit te knobbelen hoe hij naar Luca’s wagen kon sluipen en zijn oor ongezien voor de soldaten te luisteren kon leggen, toen de deur aan de achterkant van de wagen openging. Een Seanchaan met blond haar stampte het trapje af en plantte een helm met een enkele blauwe pluim op zijn hoofd zodra zijn laars de grond raakte. Luca verscheen achter hem, uitgedost in een scharlakenrode jas waarop gouden zonnen geborduurd waren. Hij boog met veel omstandige gebaren en liep achter de officier aan. Luca bezat ten minste twintig jassen, de meeste rood en de een nog opzichtiger dan de ander. Het was maar goed dat zijn wagen de grootste van allemaal was, anders had hij de ruimte er niet voor gehad. De Seanchaan sloeg geen acht op Luca en besteeg zijn ruin, verlegde zijn zwaard en blafte bevelen die zijn mannen in het zadel deden springen, waarna ze in een rij van twee stapvoets naar de ingang reden. Luca stond hen na te kijken met een glimlach op zijn gezicht gebeiteld, klaar voor nog een buiging als iemand omkeek. Mart bleef aan de kant staan en liet zijn mond in verbazing openhangen toen de soldaten voorbijreden. Niet dat er iemand zelfs maar een blik voor hem overhad – de officier staarde recht vooruit, net als de soldaten achter hem – maar dat was niet vreemd, want niemand besteedde ooit enige aandacht aan een boerenpummel, of herinnerde zich er ooit een.

Hij was verrast te zien hoe Egeanin de grond voor haar voeten bekeek en de sjaal vastgreep tot de laatste ruiter haar voorbij was. Ze hief haar hoofd op en tuitte haar lippen, ik geloof dat ik die jongen ken,’ zei ze zacht, ik heb hem naar Falme gebracht op de Onbevreesde. Halverwege de reis stierf zijn bediende en hij dacht dat hij wel iemand van mijn bemanning kon gebruiken. Ik moest hem tot de orde roepen. Je zou gedacht hebben dat hij van het Bloed was, zo’n ophef maakte hij.’

‘Bloed en as,’ zuchtte Mart. Hoeveel meer mannen had ze tegen de schenen geschopt, hoeveel meer mannen hadden haar gezicht in hun gedachten geprent? Egeanin kennende zou dat wel in de honderden lopen. En hij had haar rond laten lopen in niet meer dan een pruik en wat andere kleren! Honderden? Waarschijnlijk duizenden. Ze kon nog een steen tegen zich in het harnas jagen.

Nou ja, de officier was vertrokken. Mart liet zijn adem langzaam ontsnappen. Zijn geluk had hem nog steeds niet in de steek gelaten. Soms dacht hij dat dat alles was wat hem ervan weerhield om als een klein kind te gaan janken. Hij koerste op Luca af om erachter te komen wat de soldaten hier kwamen doen. Domon en Blaeric bereikten Luca tegelijkertijd met hen, en de boze trek op Domons gezicht werd alleen maar heviger toen hij naar Marts arm om Egeanins schouder staarde. De Illianer begreep de noodzaak voor dit uiterlijke vertoon, of zei dat tenminste, maar hij meende dat ze het ook wel af konden zonder dat hun handen elkaar zelfs maar aanraakten. Mart haalde zijn arm weg – hier hoefde niets voorgewend te worden; Luca was van alles op de hoogte – en Egeanin stond op het punt hetzelfde te doen, maar toen ze een blik van Domon opving, verstevigde ze haar greep om Marts middel zonder ook maar de geringste verandering in haar gezichtsuitdrukking. Domon bleef nijdig kijken, maar nu naar de grond. Mart bedacht dat hij veel eerder Seanchanen zou begrijpen dan dat hij vrouwen zou begrijpen. Of Illianers, nu hij erover nadacht.

‘Paarden,’ gromde Luca, nog voor Mart stilstond. Hij keek hen allemaal nijdig aan, vooral Mart. Hij was iets langer dan Mart en strekte zich uit om op hem neer te kunnen kijken. ‘Dat wou hij. Ik liet hem het bevel zien dat mij vrijstelde van de paardenloterij, getekend door hoogvrouwe Suroth zelf, maar was hij onder de indruk? Het kon hem niks schelen dat ik een Seanchaanse van hoge rang heb gered.’ De betreffende vrouw was niet van hoge rang en hij had haar niet zozeer gered als wel de mogelijkheid gegeven om als kunstenmaker mee te reizen, maar als het om eigen voordeel ging overdreef Luca altijd, ik weet trouwens niet hoelang die vrijstelling nog nuttig is. De Seanchanen zitten te springen om paarden. Ze kunnen die vrijstelling elke dag terugnemen.’ Zijn gezicht werd bijna net zo rood als zijn jas en hij porde Mart een aantal keren met zijn vinger. ‘Door jou raak ik mijn paarden kwijt! Hoe krijg ik mijn vertoning op de weg zonder paarden? Geef daar eens antwoord op, als je kunt. Ik was klaar om ervandoor te gaan toen ik dat krankzinnige gedoe in de haven zag, tot jij m’n arm op m’n rug draaide. Je zorgt er nog voor dat m’n kop wordt afgehakt! Ik had al honderd span ver kunnen zijn als jij er niet geweest was om mij te verstrikken in je krankzinnige plannetjes. Ik verdien hier nog geen penner. De laatste drie dagen zijn er nog niet genoeg klanten geweest om de dieren één dag van te kunnen voeden! Een halve dag! Ik had een maand geleden moeten vertrekken! Eerder nog! Dat had ik moeten doen!’ Mart begon bijna te lachen toen Luca begon te sputteren. Paarden. Dat was alles; alleen maar paarden. Bovendien was het denkbeeld dat de zwaarbeladen wagens van de vertoning in vijf dagen honderd roeden konden halen al even dwaas als Luca’s wagen. De man had inderdaad al een maand geleden weg kunnen zijn, twee maanden, ware het niet dat hij elk beetje kopergeld uit Ebo Dar en zijn Seanchaanse veroveraars wilde persen. En hem ompraten om te blijven, nu zes nachten terug, was net zo makkelijk als uit bed te vallen. Maar Mart lachte niet. In plaats daarvan legde hij een hand op Luca’s schouder. De man was zo ijdel als een pauw en nog inhalig ook, maar het had geen zin om hem nog bozer te maken dan hij al was. ‘Als je die nacht vertrokken was, Luca, denk je dan dat er niemand achterdochtig was geworden? De Seanchanen zouden je wagens overhoopgehaald hebben voor je twee roeden ver zou zijn geweest. Je kunt wel zeggen dat ik je dat bespaard heb.’ Luca keek hem woest aan. Sommige mensen konden gewoon niet verder kijken dan hun eigen neus lang was. ‘En je kunt ophouden met tobben. Zodra Thom uit de stad is teruggekeerd, kunnen we net zo veel span achter ons laten als je maar wilt.’

Luca sprong zo plotseling op dat Mart geschrokken terugdeinsde, maar de kerel begon alleen maar schaterlachend een huppeldansje te maken. Domon keek hem met uitpuilende ogen aan en zelfs Blaeric staarde. Soms leek Luca wel een driedubbele dwaas. Luca was nog maar net begonnen toen Egeanin Mart van zich af duwde. ‘Zodra Merrilin terugkomt? Ik heb bevel gegeven dat niemand weg mocht!’ Ze keek Mart en Luca om de beurt met koude woede aan. ik verwacht dat mijn bevelen worden opgevolgd!’

Luca hield ineens op met dansen, keek haar schuins aan en maakte toen een buiging voor haar met zoveel zwier dat je zijn denkbeeldige mantel zowat kon zien. Je kon bijna het bordüürwerk op de mantel zien. Ja, Luca dacht dat hij met de vrouwtjes om kon gaan. ‘U beveelt, lieve Vrouwe, en ik haast mij om te gehoorzamen.’ Hij richtte zich op en haalde verontschuldigend de schouders op. ‘Maar Meester Cauton heeft goud, en ik vrees dat goud mijn allereerste gehoorzaamheid verlangt.’ Marts kist vol met goudstukken in zijn eigen wagen was alles wat nodig was geweest om hem te overtuigen. Misschien had het geholpen dat Mart ta’veren was, maar Valan Luca zou voor genoeg geld zelfs geholpen hebben om de Duistere te ontvoeren.

Egeanin haalde diep adem om verder tegen Luca van leer te trekken, maar de man draaide zich om en stoof al roepend de trap van zijn wagen op. ‘Latelle! Latelle! We moeten iedereen meteen opporren! We vertrekken eindelijk, zodra Merrilin terug is. Het Licht zij geprezen!’

Een tel later was hij alweer terug en denderde het trapje af, gevolgd door zijn vrouw, die een zwartfluwelen mantel omsloeg die bezaaid was met glinsterende lovertjes. Ze had een streng gezicht en haalde haar neus voor Mart op alsof hij stonk. Ze wierp Egeanin een blik toe die zelfs haar afgerichte beren in de bomen zou hebben gejaagd. Latelle had het niet begrepen op een vrouw die van haar man wegliep, ook al wist ze dat het een leugen was. Het was maar goed dat ze Luca om wat voor reden dan ook aanbad en ze hield bijna evenveel van goud als hij. Luca rende naar de dichtstbijzijnde wagen en begon op de deur te bonzen, en Latelle deed hetzelfde bij de volgende.

Mart wachtte niet af maar haastte zich door een zijstraat, meer een weggetje, die tussen gelijksoortige wagens en tenten kronkelde; ze waren allemaal tegen de kou vergrendeld en overal kringelde rook uit de tinnen schoorsteenpijpen. Hier waren geen verhogingen waar kunstenmakers op oefenden, maar tussen de wagens waren waslijnen gespannen en hier en daar lag wat houten speelgoed. Hier werd geleefd, en het nauwe straatje was bedoeld om buitenstaanders af te schrikken.

Ondanks de pijn in zijn heup liep hij vlug door, maar hij had nog geen tien stappen gedaan toen Egeanin en Domon hem al ingehaald hadden. Blaeric was verdwenen; waarschijnlijk ging hij de zusters vertellen dat ze nog steeds veilig waren en eindelijk konden vertrekken. De Aes Sedai deden zich voor als bedienden die doodsbenauwd waren dat de echtgenoot van hun meesteres hen te pakken zou nemen, en ze waren het zat om opgesloten te zitten in hun wagen, om nog maar te zwijgen van opgesloten te zitten met de sul’dam. Mart had ervoor gezorgd dat ze dezelfde wagen deelden, zodat de Aes Sedai de sul’dam konden bewaken terwijl de sul’dam de Aes Sedai bij Mart vandaan hielden. Maar Mart was blij dat Blaeric de noodzaak om die wagen nog eens te bezoeken had weggenomen. Sinds hun ontsnapping uit de stad hadden de zusters hem wel vier of vijf keer op een dag bevolen op te komen draven, en hij ging alleen als hij er echt niet onderuit kon, maar het was nimmer een prettige ervaring. Deze keer sloeg Egeanin geen arm om hem heen. Ze schreed naast hem voort, staarde recht voor zich uit en bekommerde zich niet eens om haar pruik. Domon waggelde als een beer achter hen aan en bromde binnensmond iets in zijn zware Illiaanse tongval. De gebreide muts liet zien dat zijn donkere baard ineens bij zijn oren ophield, met alleen maar stoppels erboven. Hij zag er... onafgemaakt uit. ‘Twee kapiteins op een schip is vragen om rampspoed,’ zei Egeanin lijzig en overdreven geduldig. Haar begrijpende glimlach zag eruit alsof die pijn deed aan haar gezicht. ‘We zijn niet op een schip,’ zei Mart.

‘Het beginsel is hetzelfde, Cauton! Je bent een boer. Ik weet dat je een goed man bent als het erom spant.’ Egeanin wierp over haar schouder een donkere blik op Domon. Hij was de man die haar en Mart bijeengebracht had, in de dagen dat ze had gedacht dat ze een huurling zou krijgen. ‘Maar deze omstandigheden vragen om beoordelingsvermogen en ervaring. We zijn in gevaarlijke wateren en je weet niets van bevelvoering.’

‘Meer dan je zou denken,’ zei hij droog. Hij had een lijst kunnen opdreunen van de veldslagen die hij had geleid, maar alleen een geschiedkundige zou de meeste ervan herkennen en misschien zou zelfs die het niet kunnen. Niemand zou het trouwens geloven. Hijzelf zou dat zeker niet gedaan hebben als iemand anders dat beweerd had. ‘Moeten jij en Domon jullie niet gereedmaken? Je wilt toch niets achterlaten?’ Alles wat ze bezat was al opgeborgen in de wagen die zij en Mart met Domon deelden – niet bepaald een prettige regeling – maar hij versnelde zijn passen en hoopte dat ze de wenk zou begrijpen. Bovendien had hij zijn bestemming in het oog. De helderblauwe tent die tussen een opvallende gele en een smaragdgroene stond geklemd, was maar nauwelijks groot genoeg voor drie veldbedden, maar hij bood onderdak aan iedereen die hij uit Ebo Dar had meegenomen. Hij had steekpenningen uitgedeeld om mensen te verplaatsen, en met nog meer omkoperij wist hij anderen over te halen zijn eigen mensen onderdak te geven. Hij had kunnen huren wat de eigenaars bereid waren hem te geven. Tegen bedragen die pasten bij een goede herberg. Juilin, een donkere, stevig gebouwde man met kort zwart haar, zat in kleermakerszit voor de tent met OIver, een magere kleine jongen, zij het niet zo mager als toen Mart hem voor het eerst ontmoette. Hij was klein voor zijn leeftijd, waarvan hij beweerde dat die tien jaar was. Ondanks de wind hadden ze geen van beiden jassen aan, en ze speelden slangen-en-vossen op een veld dat de overleden vader van de jongen op een stuk rode stof had getekend. Olver wierp de dobbelstenen, telde zorgvuldig het aantal stippen en overwoog zijn zet over het spinnenweb van zwarte lijnen en pijlen. De Tyreense dievenvanger had wat minder aandacht voor het spel. Bij het zien van Mart ging hij rechtop zitten. Ineens kwam Noal vanaf de achterkant van de tent te voorschijn. Hij ademde moeizaam alsof hij hard gelopen had. Juilin keek verrast om naar de oude man en Mart fronste de wenkbrauwen. Hij had Noal gezegd om rechtstreeks hiernaartoe te komen. Waar was hij geweest? Noal keek hem vragend aan. Niet schuldig, niet in verlegenheid gebracht, alleen maar nieuwsgierig naar wat Mart te zeggen had.

‘Je weet het, over de Seanchaan?’ vroeg Juilin, die zijn aandacht ook op Mart vestigde.

Er bewoog een schaduw binnen de tentflappen. Er zat een vrouw met donker haar aan het voeteneind van een van de bedden, met een oude grijze mantel om zich heen gewikkeld. Ze leunde naar voren, legde een hand op Juilins arm en keek Mart gereserveerd aan. Thera was knap, als je hield van een mond die altijd op pruilen leek te staan, en het leek erop dat Juilin daar wel van hield, als je zag hoe hij geruststellend naar haar glimlachte en op haar hand klopte. Ze was ook Amathera Aelfdene Casmir Lounault. Panarch van Tarabon en bijna de gelijke van een koningin. Dat was ze tenminste ooit geweest. Juilin had het geweten en Thom ook, maar niemand had eraan gedacht om het Mart te vertellen tot ze de vertoning bereikt hadden. Vergeleken bij de rest bedacht hij maar dat het nauwelijks wat uitmaakte. Ze reageerde sneller op Thera dan op Amathera, ze vroeg niets behalve Juilins tijd, en er was weinig kans op dat iemand haar hier zou herkennen. Hoe dan ook, Mart hoopte dat ze meer dan alleen dankbaar was dat ze gered was, omdat Juilin zeker meer voor haar voelde. En waarom kon een onttroonde panarch niet verliefd worden op een dievenvanger? Er waren wel vreemdere dingen gebeurd. Hoewel hij er niet zo zeker van was dat hij er eentje uit zijn blote hoofd kon opnoemen.

‘Ze wilden alleen maar het vrijstellingsbevel voor Luca’s paarden zien,’ zei hij en Juilin knikte. Hij ontspande zich zichtbaar. ‘Goed dat ze de piketpaaltjes niet hebben geteld.’ Het bevel gaf nauwkeurig aan hoeveel paarden Luca mocht houden. De Seanchanen konden heel vrijgevig met hun beloningen zijn, maar gezien hun behoefte aan rijdieren en wagenspannen waren ze niet bereid om iemand de kans te geven een paardenhandel op touw te zetten. ‘In het gunstigste geval zouden ze de extra paarden meegenomen hebben. In het ergste geval...’ De dievenvanger haalde zijn schouders op. Nog zo’n opgewekte ziel.

Toen hijgde Thera, trok haar mantel strakker om zich heen en trok zich met een ruk terug in de tent. Juilin keek langs Mart en zijn ogen verhardden zich, en als het om hard ging kon de Tyrener een zwaardhand evenaren. Egeanin kon een wenk kennelijk niet vatten en ze bleef naar de tent staren. Domon stond met over elkaar gevouwen armen naast haar en zoog nadenkend op zijn tanden. ‘Pak je tent in, Sandar,’ beval Egeanin. ‘De vertoning vertrekt zodra Merrilin terug is.’ Ze klemde haar kaken opeen. ‘Zorg dat jouw... vrouw geen moeilijkheden maakt.’ Thera was voorheen een dienares geweest, een da’covale en het eigendom van hoogvrouwe Suroth, tot Juilin haar gestolen had. Voor Egeanin was het stelen van een da’covale bijna net zo erg als het bevrijden van een damane. ‘Mag ik op Wind rijden?’ riep Olver opgewonden en sprong op. ‘Mag het, Mart? Leilwin?’ Egeanin glimlachte zowaar naar hem. Mart had haar nog nooit naar iemand anders zien glimlachen, zelfs niet naar Domon.

‘Later,’ zei Mart. Tot ze ver genoeg van Ebo Dar vandaan waren, waar niemand zich zou herinneren hoe de grijze paardenrennen had gewonnen met een kleine jongen op zijn rug. ‘Over een paar dagen misschien. Juilin, wil jij de anderen waarschuwen? Blaeric weet het al, dus de zusters kun je overslaan.’

Juilin verspilde geen tijd, behalve om even de tent in te duiken om Thera gerust te stellen. Dat had ze regelmatig nodig. Hij kwam weer te voorschijn in een donkere Tyreense jas die wat sleets begon te worden en zei Olver het spel op te bergen en Thera te helpen met pakken. Toen zette hij zijn rode kachelpijphoed op en ging ervandoor. Hij keek niet eens naar Egeanin. Ze beschouwde hem als een dief, wat voor een dievenvanger een belediging was, en de Tyrener was ook niet bepaald dol op haar.

Mart wilde Noal vragen waar hij geweest was, maar de oude man rende lichtvoetig achter Juilin aan en riep over zijn schouder dat hij de anderen zou laten weten dat de vertoning ging vertrekken. Nou ja, twee man konden het bericht sneller verspreiden. Vanin en de vier overlevende Roodarmen deelden een tent die ergens naast de vertoning stond, terwijl Noal een tent aan de andere kant deelde met Thom en de twee bedienden, Lopin en Nerim. De vraag kon wachten. Misschien had hij zijn dierbare vis ergens veilig opgeborgen. De vraag scheen trouwens van weinig belang meer.

Het kamp begon zich te vullen met het geluid van mensen die de paardenknechten riepen om hun spannen te brengen, en anderen brulden om het hardst dat ze wilden weten wat er aan de hand was. Adria, een slanke vrouw met een wapperend groen gewaad, kwam blootsvoets aanrennen en verdween in de gele wagen waarin de andere vier slangenmensen woonden. Iemand in de groene wagen riep met hese stem dat er mensen waren die probeerden te slapen. Een handvol kinderen, van wie er een paar zelf kunsten vertoonden, rende voorbij en Olver keek op bij het opvouwen van zijn spel. Dat was zijn kostbaarste bezit, anders zou hij zeker achter hen aan gegaan zijn. Het zou nog wel wat tijd kosten voor de vertoning klaar was om op reis te gaan, maar dat was niet de reden waarom Mart kreunde. Hij had zojuist die stomme dobbelstenen opnieuw in zijn hoofd horen rammelen.

3

Een waaier van kleuren

Mart wist niet of hij moest vloeken of janken. De soldaten waren vertrokken en zij stonden op het punt Ebo Dar in het stof achter zich te laten; er scheen geen reden voor de dobbelstenen te zijn, maar er scheen nooit een reden voor te zijn tot het te laat was. Wat eraan zat te komen kon dagen ver weg zijn, of minder dan een uur, maar dat had hij nooit van tevoren kunnen uitrekenen. De enige zekerheid was dat er iets belangrijks – of iets ergs – stond te gebeuren en dat hij dat niet kon ontlopen. Soms, zoals die nacht bij de poort, kon hij niet bevatten waarom de dobbelstenen hadden gerold, zelfs niet nadat ze ermee opgehouden waren. Het enige dat hij met zekerheid wist was dat, hoe zenuwachtig de stenen hem ook maakten, hij wenste dat ze nooit meer ophielden als ze eenmaal begonnen waren. Maar dat deden ze. Vroeg of laat deden ze dat altijd.

‘Gaat het, Mart?’ zei Olver. ‘Die Seanchanen kunnen ons niet te pakken krijgen.’ Hij probeerde een barse overtuiging in zijn stem te leggen, maar er lag iets vragends in.

Mart merkte plotseling dat hij naar niets had zitten staren. Egeanin keek hem verstoord aan terwijl ze afwezig met haar pruik speelde. Ze was duidelijk boos dat hij haar negeerde. Domon keek hem waakzaam aan en zelfs Thera gluurde naar hem vanuit de tent, terwijl ze altijd probeerde uit het zicht van Egeanin te blijven. Hij kon het niet uitleggen. Alleen een man met pap in plaats van hersens zou geloven dat hij waarschuwingen kreeg door het geratel van dobbelstenen die niemand kon zien. Misschien een man die door de Kracht was aangeraakt. Of de Duistere. Hij wilde niet graag dat men dat over hem zou denken. En het kon weer net als die nacht bij de poort zijn. Nee, dit was geen geheim dat hij wilde onthullen. Het zou trouwens toch niet helpen.

‘Ze krijgen ons nooit, Olver, jou niet en mij niet.’ Hij woelde door het haar van de jongen en Olver grijnsde breed naar hem. Zo makkelijk was zijn vertrouwen weer hersteld. ‘Niet zolang we onze ogen openhouden en ons verstand bewaren. Bedenk dat je elke moeilijkheid de baas kunt als je je ogen en je verstand scherp houdt, maar als je dat niet doet struikel je over je eigen voeten.’ Olver knikte ernstig, maar Mart had het voor de anderen bedoeld. Misschien wel voor zichzelf. Licht, niemand van hen kon nog meer op zijn hoede zijn. Behalve Olver, voor wie het allemaal een groot avontuur leek, was iedereen buiten zichzelf geweest nog voor ze de stad verlaten hadden. ‘Ga Thera helpen zoals Juilin zei, Olver.’ Een windvlaag sneed door Marts jas en deed hem huiveren. ‘En doe je jas aan, het is koud,’ voegde hij eraan toe toen de jongen langs Thera de tent in dook. Het geritsel en geschraap zeiden Mart dat Olver begonnen was, met of zonder jas, maar Thera bleef gehurkt bij de ingang van de tent zitten en staarde Mart aan. Zodra Olver verdwenen was kwam Egeanin dichterbij. Ze had haar handen weer in haar zij geplant en hij kreunde binnensmonds. ‘We zullen deze zaak voor eens en altijd afhandelen, Mart Cauton,’ zei ze met harde stem. ‘Nu! Ik laat onze reis niet verpesten omdat jij mijn bevelen blijft herroepen.’

‘Er is niets af te handelen,’ zei hij. ik ben niet jouw huurling, en dat is dat.’ Haar gezicht werd harder. Die vrouw was net zo volhardend als een hijgende schildpad, maar er moest een manier te vinden zijn om haar kaken van zijn been af te trekken. Bloed en as, hij wilde niet alleen zijn als de dobbelstenen in zijn hoofd ratelden, maar dat was beter dan er naar te moeten luisteren terwijl hij met haar ruziede. ik neem een kijkje bij Tuon voor we gaan.’ De woorden kwamen uit zijn mond voor ze goed en wel in zijn hoofd gevormd waren. Maar hij besefte dat ze daar al een tijdje in het donker hadden gelegen en zich langzaam hadden gevormd.

Zodra Tuons naam viel trok het bloed weg uit Egeanins wangen en hoorde hij Thera een kreetje slaken. De tentflappen werden met een ruk gesloten. De vroegere panarch had een heleboel Seanchaanse manieren opgedaan toen ze Suroths bezit was, en ook een hoop van hun taboes. Maar Egeanin was van harder materiaal gemaakt. ‘Waarom?’ vroeg ze, en liet er woedend en tegelijk ongerust meteen op volgen: ‘Je mag haar niet zo noemen. Je moet eerbied tonen.’

Mart grijnsde, maar ze scheen de grap niet in te zien. Eerbied? Een prop in iemands mond stoppen en diegene vervolgens in een muurkleed rollen getuigde niet echt van eerbied. Dat zou niet veranderen als hij haar hoogvrouwe of wat dan ook noemde. Natuurlijk, Egeanin was eerder bereid om te praten over het bevrijden van damane dan over het bevrijden van Tuon. Als ze kon voorgeven dat de ontvoering nooit had plaatsgevonden zou ze dat gedaan hebben, en ze probeerde het kennelijk. Licht, ze had geprobeerd het te negeren toen het gebeurde. Daarbij vergeleken verbleekte elke misdaad die ze gepleegd mocht hebben in haar geest tot niets.

‘Omdat ik met haar wil praten,’ zei hij. En waarom niet? Hij moest wel, vroeg of laat. Er liepen steeds meer mensen door de nauwe straat, mannen met hun hemd nog uit hun broek en vrouwen met hun haar nog in nachtdoekjes gewikkeld. Sommigen leidden paarden en anderen liepen wat doelloos rond voor zover hij dat kon beoordelen. Een pezige jongen die iets groter dan Olver was, maakte overal waar maar ruimte was een raddraai. Misschien oefende hij, of was het alleen maar spelen. De slaperige kerel van de groene wagen was nog steeds niet verschenen. Luca’s Grote Reizende Voorstelling zou de komende uren nog niet reizen. Er was genoeg tijd. ‘Je kunt met me meekomen,’ stelde hij onschuldig voor. Daar had hij eerder aan moeten denken.

Die uitnodiging deed Egeanin verstijven als een tentpaal. Hoewel ze onmogelijk nog bleker kon worden, verdween er toch nog wat kleur. ‘Je moet haar passende eerbied tonen,’ zei ze hees, en greep haar sjaal met twee handen vast alsof ze de zwarte pruik nog vaster op haar hoofd wilde drukken. ‘Kom mee, Baile. Ik wil me ervan overtuigen dat mijn zaken netjes worden opgeborgen.’

Domon aarzelde toen ze zich omdraaide en zich door de menigte heen weghaastte zonder om te kijken, en Mart keek hem achterdochtig aan. Hij had vage herinneringen aan een ontvluchting die ooit op Domons rivierschip had plaatsgevonden, maar het bleef onduidelijk. Thom was aardig tegen Domon, wat in het voordeel van de Illianer was, maar hij was Egeanins messentrekker en hij zou haar in alles ondersteunen, tot en met haar afkeer van Juilin, en Mart had niet meer vertrouwen in hem dan in haar. En dat was niet veel. Egeanin en Domon hadden hun eigen plannen, en of Mart Cauton het er daarin heelhuids van afbracht speelde geen rol. Hij betwijfelde trouwens of de man hém wel vertrouwde, maar geen van beiden had op dit ogenblik veel keus.

‘Het fortuin mag me halen,’ mompelde Domon en krabde aan de stoppels die boven zijn linkeroor opkwamen, ‘maar misschien is het wel te hoog gegrepen, waar je ook mee bezig bent. Ik denk dat ze taaier is dan je verwacht.’

‘Egeanin?’ zei Mart ongelovig. Hij keek haastig om zich heen of niemand in het straatje zijn uitglijder had gehoord. Een paar mensen keken even in het voorbijgaan naar hem en Domon op, maar niemand keek nog eens. Luca was niet de enige die maar al te graag wilde vertrekken uit een stad waar de stroom bezoekers voor de vertoning was opgedroogd, en ook de nacht waarin de bliksem de haven in vuur en vlam had gezet wilden ze graag achter zich laten. Ze zouden er die eerste nacht allemaal vandoor zijn gegaan en Mart zonder schuilplaats hebben achtergelaten als Luca het hen niet uit hun hoofd had weten te praten. Dat beloofde goud had Luca heel overtuigend gemaakt, ik weet dat ze taaier is dan ouwe laarzen, Domon, maar ouwe laarzen komen niet ver bij mij. Dit is geen stom schip, en ik laat haar niet de leiding nemen en alles verprutsen.’ Doman vertrok zijn gezicht alsof Mart zijn verstand had verloren, ik heb het over het méisje, kerel. Geloof je dat jij even kalm zou zijn geweest als ze jou midden in de nacht hadden weggedragen? Waar je ook op mikt, met al die wilde praat dat ze je vrouw is, wees voorzichtig of ze scheert je kop bij je schouders af.’ ik kletste maar wat,’ bromde Mart. ‘Hoeveel keer moet ik dat nog zeggen? Ik was even van slag.’ Dat was hij zeker. Erachter komen wie Tuon was terwijl hij met haar worstelde, zou een bloedige Trollok nog van slag hebben gebracht.

Domon gromde ongelovig. Nou ja, het was niet bepaald het beste verhaal waarmee Mart voor de dag was gekomen. Maar behalve Domon scheen iedereen het te geloven. Dat dacht hij tenminste. Egeanin mocht dan een knoop in haar tong krijgen als ze maar aan Tuon dacht, maar ze zou heel wat te zeggen hebben als ze geloofd had dat hij het meende. Waarschijnlijk zou ze hem aan haar mes geregen hebben.

Domon staarde in de richting waarin Egeanin verdwenen was en schudde zijn hoofd. ‘Probeer je tong vanaf nu in bedwang te houden. Eg... Leilwin... krijgt bijna een aanval als ze weer denkt aan wat je gezegd hebt. Ik heb haar binnensmonds horen mompelen, en je kunt er een wedje op maken dat het meisje zelf het ook niet licht opvat. Speel de dwaas met haar en je zorgt er misschien voor dat we allemaal een kopje kleiner worden gemaakt.’ Hij haalde uitdrukkelijk een vinger langs zijn keel, knikte kort en drong zich toen achter Egeanin aan door de menigte heen.

Mart zag hem gaan en schudde zijn hoofd. Tuon een taaie? Zeker, ze was de Dochter van de Negen Manen en de hele rataplan. En in het Tarasinpaleis was ze erin geslaagd hem met een enkele blik op stang te jagen toen hij dacht dat ze gewoon een Seanchaanse edelvrouwe was met haar neus in de lucht, maar dat was gewoon omdat ze steeds opdook waar hij haar niet verwachtte. Meer niet. Taai? Ze zag eruit als een pop van zwart porselein. Hoe taai kon ze nou helemaal zijn?

Je moest haar er uit alle macht van weerhouden je neus te breken en misschien wel meer, bracht hij zichzelf in herinnering. Hij had er zorgvuldig op gelet die ‘wilde praat’, zoals Domon het uitdrukte, niet te herhalen, maar de waarheid was dat hij Tuon inderdaad zou trouwen. Hij zuchtte bij die gedachte. Hij wist het even zeker alsof het een voorspelling was, wat het ook min of meer was. Hij kon zich niet voorstellen hoe zo’n huwelijk kon plaatsvinden; op het oog leek het onmogelijk en hij zou er niet om rouwen als dat ook zo was. Maar hij wist dat het niet onmogelijk was. Waarom werd hij altijd opgescheept met vrouwen die probeerden hem met messen te bewerken of zijn kop er af te schoppen? Het was niet eerlijk. Hij was van plan om rechtstreeks naar de wagen te gaan waar Tuon en Selucia door Setalle Anan bewaakt werden. De herbergierster was harder dan steen en een verwende edelvrouwe en een kamenierster zouden haar geen last bezorgen, vooral niet met een Roodarm die buiten op wacht stond. Maar hij merkte dat hij onwillekeurig ronddwaalde door de slingerende straten van het kamp. Ze waren nu vol bedrijvigheid. Mannen haastten zich voorbij met onstuimige paarden die duidelijk te weinig beweging gehad hadden. Anderen braken tenten af en stouwden de pakwagens vol, of haalden in stof gewikkelde bundels en met koper beslagen kisten, tonnen en bussen in alle mogelijke maten uit de woonwagens die hier maanden gestaan hadden. Ze werden nu voor een gedeelte leeggehaald zodat alles voor het reizen opnieuw ingepakt kon worden, zelfs terwijl de paarden werden ingespannen. Er was voortdurend lawaai van hinnikende paarden, van vrouwen die om hun kinderen schreeuwden, van kinderen die huilden om kwijtgeraakt speelgoed of gewoon maar krijsten vanwege het pure plezier om lawaai te maken, van mannen die brulden dat ze wilden weten wie er aan het tuig had gezeten of wie er gereedschap geleend had. Enkele slanke maar gespierde acrobates die tijdens de voorstelling op touwen aan lange palen werkten, stonden om een van de paardenknechten heen en zwaaiden met hun armen en schreeuwden uit alle macht, maar niemand luisterde. Mart bleef even staan om te horen waar ze over ruzieden, maar uiteindelijk besloot hij dat ze het zelf ook niet wisten. Er rolden twee vechtende mannen over de grond, gadegeslagen door de waarschijnlijke oorzaak van de twist: een slanke vrouw die Jameine heette en kostuums maakte, maar voordat Mart een wedje kon maken verscheen Petra en trok de mannen uit elkaar.

Hij was helemaal niet bang om Tuon terug te zien. Natuurlijk niet. Hij was weggebleven nadat hij haar in een wagen had gestopt zodat ze tijd had om tot zichzelf te komen. Dat was alles. Alleen... Kalm, zo noemde Domon haar, en dat was waar. Ze was midden in de nacht ontvoerd door mensen die, voor zover zij wist, nog liever haar keel hadden doorgesneden dan naar haar te kijken, en ze was veruit het kalmst van iedereen gebleven. Licht, ze had het zelf beraamd kunnen hebben, zo geschokt was ze! Toen had hij er het gevoel van gekregen alsof de punt van een mes tussen zijn schouderbladen kietelde, en dat mes was er weer, alleen maar omdat hij aan haar dacht. En in zijn hoofd bleven die dobbelstenen maar doorratelen.

Ze zou toch niet hier en nu huwelijksbeloften willen uitwisselen, dacht hij wrang, maar dat klonk zelfs hem onecht in de oren. Er was geen enkele reden om bevreesd te zijn. Hij was alleen maar voorzichtig, niet bang.

Het kamp mocht dan in grootte gelijk zijn aan een redelijk groot dorp, maar uiteindelijk was je er toch doorheen. Hij was al snel, te snel, bij een vensterloze wagen in verschoten purper en omringd door huifkarren, alles in het zicht van de zuidelijke piketlijnen. De mestwagens waren deze morgen nog niet uitgereden en er hing een sterke geur. De wind bracht ook de muskusachtige geur van katten en beren en van het Licht mocht weten wat nog meer vanuit de dichtstbijzijnde dierenkooien. Voorbij de huifkarren en de piketlijnen verdween een stuk van de wand van zeildoek, en een ander stuk begon te schudden toen de mannen de scheerlijnen lostrokken waarmee de tentstokken waren vastgezet. De zon ging half verscholen achter donkere wolken en was tot halverwege het hoogste punt geklommen, maar het was nog steeds te snel.

Harnan en Metwin, twee van de Roodarmen, hadden het eerste stel paarden al aan de dissel van de purperen wagen gespannen en waren bijna klaar met het tweede stel. Het waren soldaten die in de Bond van de Rode Hand goed geoefend waren. Zij zouden al lang en breed op weg zijn terwijl de kunstenmakers nog steeds probeerden uit te vogelen welke kant hun paarden moesten opkijken. Mart had de Bond geleerd snel op weg te zijn als dat nodig was. Zijn eigen voeten sleepten zich voort alsof hij door modder waadde. Harnan, met die stomme tatoeage van een havik op zijn wang, zag hem het eerst. De brigantenleider gespte een trekriem vast en wisselde een blik met Metwin, een jongensachtige Cairhienin die er ouder uitzag dan hij was, en van wie je niet zou verwachten dat hij een zwak voor kroegruzies had. Ze zouden helemaal niet verbaasd moeten zijn.

‘Loopt alles gesmeerd? Ik wil zo snel mogelijk op pad.’ Mart wreef zijn handen tegen de kou en keek onbehaaglijk naar de purperen wagen. Hij had een geschenk voor haar mee moeten brengen, juwelen of bloemen. Dat scheen te werken bij de meeste vrouwen. ‘Gesmeerd genoeg, Heer,’ antwoordde Harnan behoedzaam. ‘Geen geroep, geen geschreeuw, geen gejank.’ Hij keek even naar de wagen alsof hij daar bevestiging zocht.

‘Stilte bevalt me wel,’ zei Metwin, terwijl hij een van de teugels door een ring in het gareel haalde. ‘Als een vrouw begint te janken, moet je je uit de voeten maken als je je vel wilt houden, en we kunnen haar toch niet langs de kant van weg zetten.’ Maar ook hij keek naar de wagen en schudde ongelovig zijn hoofd.

Er zat voor Mart niets anders op dan naar binnen te gaan, dus deed hij dat maar. Nadat hij een glimlach op zijn gezicht had getoverd kon hij zich er na twee pogingen toe zetten de beschilderde treetjes aan de achterkant van de wagen te bestijgen. Hij was niet bang, maar zelfs een dwaas zou hier zenuwachtig van worden. Er waren geen ramen, maar de ruimte in de wagen was goed verlicht met vier brandende spiegellampen. Ze gebruikten goede olie, dus hing er geen ranzige stank. Met die stank buiten zou die toch nauwelijks opgemerkt worden. Hij moest een betere plek zien te vinden om zijn wagen neer te zetten. Een kleine kachel met een ijzeren deur en bovenplaat om op te koken maakte de plek behoorlijk warm. Het was geen grote wagen, en elke vrije duim aan de muur werd ingenomen door kastjes of planken of haken om kleren en handdoeken aan op te hangen. De tafel die aan touwen omlaag gebracht kon worden, zat plat tegen de zoldering aan en de drie vrouwen in de wagen hadden ruimte genoeg.

Dit drietal had niet meer van elkaar kunnen verschillen. Vrouw Anan zat op een van de twee smalle bedden die in de wanden waren ingebouwd. Het was een koninklijke vrouw die kennelijk geheel opging in haar borduurraam en er helemaal niet uitzag als een bewaakster. In haar oren hingen grote gouden ringen en aan een strak zittende zilveren halsketting bungelde haar trouwdolk; het met rode en witte stenen bezette heft hing tussen de zwelling van haar borsten, zichtbaar door de lage halslijn van haar Ebodaraanse gewaad waarvan één zijde was opgenomen om haar gele onderrokken te laten zien. Ze had nog een mes met een flinke, gebogen kling in haar riem zitten, maar dat was slechts een Ebodaraanse gewoonte. Setalle had geweigerd om zich te vermommen en dat scheen redelijk genoeg. Niemand had een reden om achter haar aan te gaan en het was al moeilijk genoeg geweest om kleren voor alle anderen te vinden.

Selucia zat in kleermakerszit op de vloer tussen de bedden. Een doek bedekte haar geschoren hoofd. Ze keek knorrig, hoewel ze er gewoonlijk zo waardig uitzag dat vrouw Anan er lichtzinnig bij leek. Haar ogen waren net zo blauw als die van Egeanin en priemden zelfs nog meer, en ze had nog meer drukte gemaakt dan Egeanin om het verlies van wat er van haar haren restte. Ze had een hekel aan het donkerblauwe Ebodaraanse gewaad dat ze gekregen had en beweerde dat de lage halslijn onwelvoeglijk was, maar het verborg haar even goed als een masker. Eenmaal gevangen door de aanblik van Selucia’s indrukwekkende boezem zouden weinig mannen zich later haar gezicht kunnen herinneren. Mart had er ook even van genoten, ware het niet dat Tuon op de enige kruk van de wagen zat met een in leer gebonden boek op haar schoot, en hij had nergens anders ogen voor. Zijn toekomstige vrouw. Licht!

Tuon was klein, bijna zo smal als een jongen. In haar ruime gewaad van bruine wol, dat gekocht was van een van de kunstenmakers, zag ze eruit als een kind dat de kleren van haar oudere zuster droeg. Beslist niet het soort vrouw voor wie hij belangstelling had, zeker niet met die zwarte stoppels die binnen enkele dagen haar hoofdhuid hadden bedekt. Maar als je daar doorheen keek was ze best aardig, op een koele manier, met haar hartvormige gezicht, volle lippen en donkere grote ogen, glanzende poelen van serene kalmte. Het was die buitengewone kalmte die hem bijna van zijn stuk bracht. Zelfs een Aes Sedai zou in haar omstandigheden niet zo kalm zijn. Die stomme dobbelstenen in zijn hoofd maakten het er ook niet makkelijker op.

‘Setalle heeft me op de hoogte gehouden,’ zei ze koel toen hij de deur achter zich sloot. Hij begon verschillen in Seanchaanse tongval te herkennen; die van Tuon deed Egeanin klinken alsof ze een mondvol pulp maar ze klonken allemaal lijzig en onduidelijk. ‘Ze heeft me het verhaal verteld dat je over me hebt rondgestrooid, Speeltje.’ Zo had Tuon hem steeds genoemd in het Tarasinpaleis. Hij had er toen niks om gegeven. Nou ja, niet al te veel. ‘Ik heet Mart,’ begon hij. Hij had de aardewerken kom in haar hand helemaal niet gezien, maar hij slaagde erin naar beneden te duiken voor die in stukken tegen de deur vloog in plaats van tegen zijn hoofd. ‘Ben ik een bediénde, Speeltje?’ Haar toon had nu de kilte van winterijs. Ze verhief haar stem nauwelijks, maar die was ook even hard als ijs. ‘Een bediénde die gestolen heeft?’ Het boek gleed van haar schoot toen ze opstond en zich bukte om de witte kamerpot met deksel en al op te pakken. ‘Een ontrouwe bediénde?’

‘Die hebben we nog nodig,’ zei Selucia met gepaste eerbied terwijl ze de grote witte pot uit Tuons hand trok. Ze zette de pot voorzichtig opzij en hurkte neer aan Tuons voeten alsof ze bereid was om zich op Mart te werpen, hoe belachelijk dat ook mocht zijn. Hoewel er op dit ogenblik niets belachelijk scheen te zijn. Vrouw Anan richtte zich op en gaf Tuon een andere kom van een van de planken. ‘Hier hebben we er genoeg van,’ murmelde ze. Mart wierp haar een verontwaardigde blik toe, maar haar lichtbruine ogen twinkelden van plezier. Plezier! Ze werd geacht die twee te bewaken!

Een vuist bonsde op de deur. ‘Hulp nodig daar binnen?’ riep Harnan onzeker. Mart wist eigenlijk niet aan wie hij het vroeg. ‘We hebben alles in de hand,’ riep Setalle terug en stak kalm de naald door de stof in haar borduurraam. Je zou gedacht hebben dat er in de wereld niets belangrijker was dan haar borduurwerk. ‘Ga aan je werk. Treuzel niet.’ Ze kwam niet uit Ebo Dar, maar ze had duidelijk Ebodaraanse manieren opgepikt. Even later bonkten laarzen het trapje weer af. Harnan was kennelijk ook te lang in Ebo Dar geweest.

Tuon draaide de kom in haar hand om en om alsof ze de beschilderde bloemen bekeek, en haar lippen vertrokken in een glimlach die zo smal was dat Mart het zich bijna verbeeld kon hebben. Als ze glimlachte was ze meer dan aardig, maar dit was zo’n soort lachje dat aangaf dat ze meer wist dan hij. Hij zou er nog netelroos van krijgen als ze zo doorging. ‘Ik weiger bekend te staan als bediende, Speeltje.’

‘Mijn naam is Mart, niet dat... andere,’ zei hij terwijl hij overeind kwam en voorzichtig zijn heup uitprobeerde. Tot zijn verbazing deed die niet meer pijn dan voor hij tegen de vloer gesmakt was. Tuon trok een wenkbrauw op en woog de kom in haar hand. ik kon het volk buiten toch moeilijk vertellen dat ik de Dochter van de Negen Manen heb ontvoerd,’ zei hij geprikkeld.

‘Hoogvrouwe Tuon, boer!’ zei Selucia scherp. ‘Ze is gesluierd.’ Gesluierd? Tuon had in het paleis een sluier gedragen, maar daarna niet meer.

De kleine vrouw maakte een sierlijk handgebaar, als een koningin die een gunst verleent. ‘Het is niet van belang, Selucia. Hij is nog onwetend. We zullen hem moeten onderwijzen. Maar je gaat het verhaal veranderen, Speeltje. Ik weiger een bediende te zijn.’

‘Het is te laat om nog iets te veranderen,’ zei Mart en hield een oogje op de kom. Haar handen zagen er erg breekbaar uit nu haar lange vingernagels waren afgeknipt, maar hij herinnerde zich hoe snel ze konden zijn. ‘Niemand vraagt u een bediende te zijn.’ Luca en zijn vrouw kenden de waarheid, maar voor alle anderen moest er een reden zijn waarom Tuon en Selucia in deze wagen waren opgesloten en werden bewaakt. De beste oplossing was geweest om een verhaal te verzinnen over een stel dienstmeiden die op het punt stonden ontslagen te worden vanwege diefstal, en die de vlucht van hun meesteres en haar geliefde hadden willen verraden. Mart zelf vond het een uitstekend verhaal. Voor het volk van de vertoning voegde het alleen maar meer toe aan de romantiek. Hij dacht dat Egeanin haar tong zou inslikken toen hij het aan Luca uitlegde. Misschien had ze geweten hoe Tuon het zou opvatten. Licht, hij wenste bijna dat de dobbelstenen zouden ophouden. Hoe kon een man nadenken met dat gerommel in zijn hoofd?

‘Ik kon u niet achterlaten om alarm te slaan,’ vervolgde hij geduldig. Dat was waar. ik weet dat vrouw Anan het u heeft uitgelegd.’ Hij twijfelde even of hij zou zeggen dat hij van pure zenuwen had zitten babbelen over het feit dat zij zijn vrouw was – ze moest wel denken dat hij volslagen gek was! – maar het scheen het beste om dat niet nog eens te berde te brengen. Als zij bereid was om het te laten rusten, des te beter, ik weet dat ze u dit al gezegd heeft, maar ik beloof dat niemand u zal deren. We zijn niet op losgeld uit, maar willen hier alleen maar levend vandaan komen. Zodra ik heb bedacht hoe ik u veilig terug kan sturen naar huis, zal ik dat doen. Dat beloof ik. Tot die tijd zal ik het u zo geriefelijk maken als mogelijk is. De rest zult u moeten verdragen.’

Tuons grote donkere ogen bliksemden als onweer in de nacht, maar ze zei: ‘Het schijnt dat ik erachter zal komen wat je beloften waard zijn. Speeltje.’ Aan haar voeten siste Selucia als een kat die een emmer water over zich heen heeft gekregen. Ze draaide haar hoofd half omhoog alsof ze iets wilde zeggen, maar Tuons linkerhand gebaarde wat, en Selucia bloosde en zweeg. Het Bloed gebruikte met hun dienaren zoiets als de handtaal van de Speervrouwen. Mart wenste dat hij de tekens kon doorgronden. ‘Geef me antwoord op een vraag, Tuon,’ zei hij. Hij dacht dat hij Setalle ‘dwaas’ hoorde mompelen. Selucia verstrakte en er verscheen een gevaarlijke gloed in Tuons ogen, maar als ze hem ‘Speeltje’ bleef noemen, zou hij eerst verbranden voor hij haar met een titel aansprak.

‘Hoe oud bent u?’ Hij had gehoord dat ze maar een paar jaar jonger was dan hij, maar als hij haar in dat zakkige gewaad zag leek dat onmogelijk.

Tot zijn verbazing ontstak die gevaarlijke vonk in vlammen. Hij zou ter plekke verzengd moeten zijn. Tuon rechtte haar schouders en richtte zich op tot haar volle lengte. Niet dat dat veel was; hij betwijfelde of ze op blote voeten meer dan vijf voet mat. ‘Mijn veertiende echtnaamsdag zal binnen vijf maanden vallen,’ zei ze met een stem die verre van kil was; sterker nog, die stem had de wagen beter kunnen verhitten dan de kachel. Hij voelde even hoop, maar ze was nog niet klaar. ‘Nee. Jullie houden hier je geboortenamen aan, niet? Dat zal dan mijn twintigste naamdag zijn. Was je bang dat je een... kind had gestolen?’ Ze siste die laatste woorden bijna. Mart wuifde afwerend met zijn handen. Als een vrouw begon te sissen als een ketel op het vuur, deed een man er verstandig aan om haar heel snel te laten afkoelen. Ze greep de kom zo stevig vast dat de pezen op de rug van haar hand strak stonden, en hij had geen zin om met zijn heup nog een keer een val op de grond te wagen. Trouwens, hij wist niet hoe hard ze hem de eerste keer had willen raken. Haar handen waren heel snel. ik wilde het alleen maar weten, dat is alles,’ zei hij haastig, ik was nieuwsgierig en wilde alleen maar wat praten. Ik ben zelf maar iets ouder.’ Twintig. Daar ging zijn hoop dat ze te jong was om hem de eerstvolgende drie of vier jaar te huwen. Alles wat er tussen hem en zijn huwelijksdag kwam, zou hem welkom geweest zijn.

Tuon hield haar hoofd scheef, bekeek hem achterdochtig en gooide toen de kom op bed naast vrouw Anan. Ze ging weer op de kruk zitten en schikte haar omvangrijke rokken met evenveel zorg alsof ze een zijden gewaad vormden. Maar ze bleef hem door haar lange wimpers aankijken. ‘Waar is je ring?’ wilde ze weten.

Onbewust tikte hij op zijn linkerringvinger waar de grote zegelring gewoonlijk zat. ik draag hem niet de hele tijd.’ Niet wanneer iedereen in het Tarasinpaleis wist dat hij hem droeg. De ring zou trouwens nogal hebben afgestoken bij zijn werkkleren. Het was trouwens niet eens zijn eigen zegel, maar slechts het probeersel van een goudsmid. Vreemd hoe zijn hand lichter aanvoelde zonder de ring. Te licht. Vreemd ook dat ze er een opmerking over maakte. Maar ja, waarom ook niet? Licht, die dobbelstenen lieten hem terugdeinzen voor schaduwen en opspringen bij elk zuchtje. Of misschien kwam het door Tuon; een onbehaaglijke gedachte.

Hij wilde op het lege bed gaan zitten maar Selucia wierp zich er zo snel op dat een acrobaat er jaloers op zou zijn geweest. Ze strekte zich er volledig op uit en steunde haar hoofd met haar hand. Haar hoofddoek verschoof maar ze trok hem haastig recht, en al die tijd staarde ze hem trots en koud als een koningin aan. Hij keek naar het andere bed en vrouw Anan legde haar borduurwerk lang genoeg neer om opzichtig haar rokken te schikken; het was duidelijk dat ze nog geen duimbreed wilde opschuiven. Bloed en as, ze gedroeg zich alsof ze Tuon tegen hem bewaakte! Vrouwen leken wel altijd samen te scholen zodat een man nooit een eerlijke kans had. Nou ja, hij was er tot nu toe in geslaagd om Egeanin de leiding uit handen te nemen. En hij was niet van plan zich de les te laten lezen door Setalle Anan of een kamenierster met een grote boezem of de hoogmoedige Dochter van de Negen mottige Manen! Maar hij kon er toch moeilijk eentje hardhandig opzij schuiven om een plekje te vinden om te gaan zitten.

Hij leunde tegen een ladekastje aan de voet van het bed waar vrouw Anan op zat en probeerde te bedenken wat hij zou zeggen. Hij had nooit moeite om met vrouwen te praten, maar zijn hersens leken verdoofd door het geluid van die dobbelstenen. Alledrie keken ze hem afkeurend aan. Hij kon er eentje bijna horen zeggen dat hij niet zo slungelig moest staan. Dus glimlachte hij. De meeste vrouwen vonden zijn glimlach heel aantrekkelijk.

Tuon liet een lange ademteug ontsnappen. Het klonk niet bepaald alsof ze met hem ingenomen was. ‘Herinner je je het gezicht van Haviksvleugel, Speeltje?’ Vrouw Anan knipperde verrast met haar ogen en Selucia ging rechtop zitten en keek hem fronsend aan. Waarom? Tuon bleef naar hem kijken met haar handen in haar schoot gevouwen, kalm en beheerst als een Wijsheid in de vrouwenkring. Mart voelde zijn glimlach bevriezen. Licht, wat wist ze? Hoe kon ze ook maar iets weten? Hij lag onder de brandende zon en hield zijn zij met twee handen vast. Hij probeerde het laatste beetje weglekkende leven tegen te houden terwijl hij zich afvroeg of er nog wel een reden was om zich aan het leven vast te klampen. Na vandaag was Aldeshar verslagen. Even werd de zon verduisterd door een schaduw, en toen knielde een grote man in wapenrusting naast hem neer. Hij had zijn helm onder zijn arm en donkere diepliggende ogen onder een haakneus. ‘Je hebt je vandaag kranig tegen me geweerd, Culain, en vele dagen daarvoor,’ zei die gedenkwaardige stem. ‘Wil je in vrede met me leven?’ Hij blies lachend zijn laatste adem uit in het gezicht van Artur Haviksvleugel. Hij haatte die herinnering aan het sterven. Een tiental andere ontmoetingen ijlde door zijn geest, oude herinneringen die nu de zijne waren. Artur Paendrag was moeilijk in de omgang, zelfs voor de oorlogen begonnen waren. Hij haalde diep adem en koos zijn woorden zorgvuldig. Dit was niet de tijd om de Oude Spraak te spuien. ‘Natuurlijk niet!’ loog hij. Vrouwen maakten korte metten met een man die niet overtuigend kon liegen. ‘Licht, Haviksvleugel stierf duizend jaar geleden! Wat is dit voor vraag?’

Haar mond opende zich traag en even dacht hij dat ze zijn vraag met een wedervraag wilde beantwoorden. ‘Een dwaze vraag, Speeltje,’ zei ze ten slotte, ik weet niet waarom het in me opkwam.’ De stijfheid trok een klein beetje weg uit Marts schouders. Natuurlijk. Hij was ta’veren. Mensen om hem heen deden en zeiden dingen die ze ergens anders nooit zouden doen. Duidelijke onzin. Maar zoiets kon hem onbehaaglijk maken als het te dicht bij de waarheid kwam. ‘Mijn naam is Mart. Mart Cauton.’ Hij had net zo goed zijn mond kunnen houden.

‘Ik weet niet wat ik zal doen als ik terugkeer naar Ebo Dar, Speeltje. Ik heb nog geen beslissing genomen. Misschien maak ik een da’covale van je. Je bent niet knap genoeg voor een schenker, maar misschien behaagt het mij wel. Maar je hebt mij zekere beloften gedaan, dus behaagt het me om jou ook iets te beloven. Ik zal niet ontsnappen, noch je op enige manier verraden of enige tweespalt tussen je volgelingen veroorzaken. Ik geloof dat dit alles wel dekt.’ Deze keer keek vrouw Anan haar met open mond aan en Selucia maakte een geluid in haar keel, maar Tuon leek aan geen van hen aandacht te schenken. Ze keek hem slechts verwachtingsvol aan en wachtte op een antwoord.

Ook hij maakte een geluid in zijn keel. Tuons gezicht was zo strak als een masker van donker glas. Haar kalmte was waanzin, maar dit deed wartaal lijken op zinnigheid! Ze móést wel waanzinnig zijn als ze dacht dat hij dat aanbod zou geloven. Maar op de een of andere manier dacht hij dat ze het meende. Of ze was een betere leugenaar dan hij ooit zou kunnen worden. Opnieuw had hij dat misselijkmakende gevoel dat ze meer wist dan hij. Belachelijk natuurlijk, maar daar lag het. Hij slikte een prop in zijn keel door. Een harde prop. ‘Goed van u,’ zei hij in een poging wat tijd te winnen. ‘Maar Selucia dan?’ Tijd voor wat? Hij kon niet nadenken met die dobbelstenen die in zijn schedelpan rondtolden.

‘Selucia volgt mijn wensen op, Speeltje,’ zei Tuon ongeduldig. Selucia richtte zich op en staarde hem zo verontwaardigd aan dat hij dat betwijfelde. Voor een kamenierster kon ze knap kwaadaardig kijken als ze wilde.

Mart wist niet wat hij kon zeggen of doen. Zonder nadenken spuwde hij in zijn handpalm en bood haar zijn hand aan alsof hij de koop van een paard bezegelde.

‘Jullie gewoontes zijn... aards,’ zei Tuon droog, maar ze spuwde in haar eigen handpalm en greep zijn hand. ‘Alzo is ons verdrag geschreven, alzo is overeenstemming bereikt. Wat betekent dat schrift op jouw speer, Speeltje?’

Deze keer jankte hij zowat, en niet omdat ze het opschrift in de Oude Spraak op zijn ashandarei had gelezen. Een steen zou nog gejankt hebben. De dobbelstenen waren opgehouden zodra hij haar hand had aangeraakt. Licht, wat was er gebeurd?

Er bonsden knokkels tegen de deur en hij was zo gespannen dat hij zich zonder bedenken omdraaide met een mes in elke hand, klaar om ze te werpen naar wat er binnenkwam. ‘Blijf achter me,’ snauwde hij.

De deur ging open en Thom stak zijn hoofd naar binnen. Hij had zijn kap op en Mart besefte dat het buiten regende. Tussen Tuon en de dobbelstenen had hij het geluid van regen op het dak volledig gemist. ik vertrouw erop dat ik niet stoor?’ zei Thom, en trok aan zijn lange witte snorrenbaarden.

Mart werd rood. Setalle zat als bevroren met een borduurnaald in haar hand en een stel wenkbrauwen die over haar voorhoofd heen probeerden te klimmen. Selucia zat gespannen op de rand van het andere bed en keek met grote belangstelling toe hoe hij de messen terug in hun scheden schoof. Hij had niet gedacht dat ze het soort vrouw was dat wel wat voelde voor gevaarlijke mannen. Dat soort vrouwen was het waard om vermeden te worden. Hij keek niet om naar Tuon. Ze keek hem waarschijnlijk aan alsof hij net zo als Luca aan het rondspringen was. Maar dat hij niet wilde huwen betekende nog niet dat hij wilde dat zijn toekomstige vrouw hem een dwaas vond.

‘Ben je wat te weten gekomen, Thom?’ vroeg hij kortaf. Er moest iets gebeurd zijn, anders zouden de dobbelstenen niet gestopt zijn. Er kwam een gedachte in hem op waarvan zijn haren te berge rezen. Dit was de tweede keer dat ze gestopt waren in de aanwezigheid van Tuon. De derde keer, als je die keer meetelde bij de poort waardoor ze Ebo Dar hadden verlaten. Drie keer, en allemaal verbonden met haar.

De man met het witte haar kwam licht hinkend binnen. Hij duwde zijn kap af en trok de deur achter zich dicht. Zijn kreupelheid kwam van een oude wond, niet van moeilijkheden in de stad. Hij was lang, mager en getaand, met scherpe blauwe ogen en sneeuwwitte snorrenbaarden die tot onder zijn kin reikten. Thom zou overal de aandacht trekken, maar wist zich altijd ‘onzichtbaar’ te maken. Zijn bronskleurige jas en bruinwollen mantel pasten goed bij een man die wel wat te besteden had, maar niet te veel. ‘De straten zijn vol geruchten over haar,’ zei hij en knikte naar Tuon, ‘maar helemaal niets over haar verdwijning. Ik heb een paar Seanchaanse officieren wat te drinken gegeven, en ze schijnen te geloven dat ze veilig in het Tarasinpaleis is opgeborgen of een inspectiereis maakt. Ik merkte niets van geveins, Mart. Ze wisten het niet.’

‘Verwachtte je openbare aankondigingen, Speeltje?’ zei Tuon ongelovig. ‘Zoals het er nu voor staat, overweegt Suroth zich vanwege de schande van het leven te beroven. Verwacht je nu ook nog van haar dat ze zo’n slecht voorteken aangaande de Terugkeer zou verspreiden, zodat iedereen er kennis van kan nemen?’ Egeanin had dus gelijk. Het deed nog steeds ongelooflijk aan. En het leek helemaal niet van belang als je het vergeleek met het ophouden van de dobbelstenen. Wat was er gebeurd? Hij had Tuon een hand gegeven, dat was alles. Haar een hand gegeven en een overeenkomst bezegeld. Hij was van plan om zich aan zijn deel ervan te houden, maar wat hadden de dobbelstenen hem gezegd? Dat zij zich aan het hare zou houden? Of juist niet? Voor zover hij wist hadden alle Seanchaanse edelvrouwes de gewoonte om te huwen. Wat zei ze ook alweer wat ze van hem zou maken? Een schenker? Misschien huwden ze achter elkaar hun wijnschenkers.

‘Er is meer, Mart,’ zei Thom terwijl hij Tuon nadenkend en met een zweem van verrassing bekeek. Het kwam Mart voor dat ze zich niet bepaald ongerust maakte dat Suroth zichzelf van kant zou maken. Misschien was ze inderdaad zo taai als Domon dacht. Wat wilden die verdomde dobbelstenen hem vertellen? Dat was de belangrijkste vraag. Toen ging Thom door, en Mart vergat hoe taai Tuon mocht zijn en vergat zelfs de dobbelstenen. ‘Tylin is dood. Ze houden het stil uit angst voor oproer, maar een van de paleiswachten kon niet tegen brandewijn en vertelde me dat ze op een en dezelfde dag haar begrafenis en Beslans kroning voorbereiden.’

‘Hoe?’ wilde Mart weten. Licht! Ze was ouder geweest dan hij, maar niet zoveel ouder! Beslans kroning. Licht, hoe zou Beslan zich daar doorheen slaan, met al zijn haat tegen de Seanchanen? Het was zijn plan geweest om die voorraden aan de kustweg in brand te steken. Hij zou geprobeerd hebben een opstand te beginnen als Mart hem er niet van had overtuigd dat het alleen maar zou eindigen in een slachtpartij, en de Seanchanen zouden niet degenen zijn die zouden worden afgeslacht.

Thom aarzelde en streek met een duim over zijn snorrenbaarden. Toen zuchtte hij. ‘Ze is op de ochtend na ons vertrek gevonden in haar slaapkamer. Haar hoofd... Haar hoofd was van haar lijf gerukt.’

Mart besefte pas dat zijn knieën het hadden begeven toen hij merkte dat hij op de grond zat. Zijn hoofd gonsde, en hij kon haar stem horen: Je hoofd wordt er nog eens afgesneden als je niet voorzichtig bent, varkentje, en dat zou ik niet leuk vinden. Setalle leunde naar voren en legde haar hand in een medelijdend gebaar tegen zijn wang. ‘De windvindsters?’ zei hij met holle stem. Hij hoefde niet meer te zeggen.

‘Volgens die luitenant houden de Seanchanen de Aes Sedai voor de schuldigen. Omdat Tylin de Seanchaanse eden gezworen had. Dat is wat ze bij haar begrafenis zullen verkondigen.’

‘Tylin sterft op dezelfde nacht dat de windvindsters ontsnappen en de Seanchanen geloven dat de Aes Sedai haar gedood hebben?’ Hij kon zich Tylin niet dood voorstellen. Jij bent mijn avondmaal, eendje. ‘Dat raakt kant noch wal, Thom.’

Thom aarzelde terwijl hij zijn woorden overdacht. ‘Het kan deels politiek zijn, maar ik denk dat ze het werkelijk geloven, Mart. Die luitenant zei dat ze er zeker van waren dat de windvindsters het op een lopen hebben gezet, zonder omweg, en de snelste weg vanaf de damanekennels naar de uitgang van het paleis komt nergens in de buurt van Tylins vertrekken.’

Mart gromde. Hij geloofde er niets van. En als het wel zo was, was er niets ter wereld wat hij eraan kon doen.

‘De marath’damane hadden reden om Tylin te vermoorden,’ zei Selucia plotseling. ‘Ze moeten bang geweest zijn dat ze een voorbeeld voor anderen kon zijn. Welke reden zouden de damane moeten hebben? Geen. De hand der gerechtigheid verlangt motief en bewijs, zelfs voor damane en da’covale.’ Ze klonk alsof ze de woorden voorlas. En ze keek vanuit haar ooghoek naar Tuon.

Mart keek over zijn schouder, maar als Tuon haar handen had gebruikt om Selucia te vertellen wat ze moest zeggen, was daar niets van te zien. Ze lagen in haar schoot. Ze keek hem uitdrukkingsloos aan. ‘Gaf je zoveel om Tylin?’ vroeg ze voorzichtig. ‘Ja. Nee. Bloed en as, ik mocht haar!’ Hij wendde zich af en haalde zijn vingers door zijn haar. Zijn muts viel af. Hij was in zijn leven nog nooit zo blij geweest om bij een vrouw uit de buurt te komen, maar dit... ‘En ik heb haar vastgebonden achtergelaten, met een prop in haar mond zodat ze niet eens om hulp kon roepen, een makkelijke prooi voor de gholam,’ zei hij bitter. ‘Hij was op zoek naar mij. Nee, Thom, schud je hoofd niet. Dat weet je net zo goed als ik.’

‘Wat is een... gholam?’ vroeg Tuon.

‘Schaduwgebroed, Vrouwe,’ zei Thom. Hij keek bezorgd. Dat was hij niet gauw, maar alleen een dwaas zou zich geen zorgen om een gholam maken. ‘Hij ziet eruit als een man, maar kan door een muizengat glippen, of onder een deur door, en hij is sterk genoeg om...’ Hij kuchte. ‘Genoeg hierover. Mart, ze had honderd wachten om zich heen kunnen hebben en die zouden dat ding niet tegengehouden hebben.’ Ze had geen honderd wachten nodig gehad als ze het niet had aangelegd met Mart Cauton.

‘Een gholam,’ murmelde Tuon. Ineens tikte ze hard met haar knokkels op zijn hoofd. Hij sloeg een hand op zijn hoofd en staarde ongelovig over zijn schouder, ik ben heel blij dat je laat zien dat je trouw was aan Tylin, Speeltje,’ zei ze streng, ‘maar ik wil bij jou geen bijgeloof zien. Niets daarvan. Het doet Tylin geen eer aan.’ Tylins dood scheen haar even weinig te deren als de mogelijkheid dat Suroth zelfmoord zou plegen. Wat voor soort vrouw ging hij huwen?

Toen een vuist tegen de deur sloeg nam hij niet eens de moeite om op te staan. Hij voelde zich verdoofd vanbinnen en rauw geschraapt aan de buitenkant. Blaeric kwam zonder toestemming te vragen de wagen binnen. Zijn mantel droop van de regen. Het was een oude mantel met kale plekken, maar het scheen hem niet te deren dat de regen erdoorheen kwam. De zwaardhand negeerde iedereen behalve Mart, hoewel de man zowaar even de tijd nam om een blik op Selucia’s boezem te werpen. ‘Joline vraagt naar je, Cauton,’ zei hij.

Licht, dit was alles wat Mart nog nodig had om er een mooie dag van te maken.

‘Wie is Joline?’ vroeg Tuon.

Mart negeerde haar. ‘Zeg Joline dat ik haar zal zien als we eenmaal onderweg zijn, Blaeric.’ Het laatste wat hij wilde was om nu naar nog meer klachten van de Aes Sedai te moeten luisteren. ‘Ze wil je nu zien, Cauton.’

Met een zucht kwam Mart overeind en raapte zijn muts op. Blaeric zag eruit of hij hem anders mee zou sleuren. In zijn huidige bui zou hij waarschijnlijk een mes in de man steken als die het probeerde. En een gebroken nek oplopen, want een zwaardhand nam een mes tussen zijn ribben niet licht op. Hij was er redelijk zeker van dat hij gestorven was, die ene keer die hem toegestaan was, en dat was geen oude herinnering. Zeker genoeg om het niet te riskeren als hij het kon omzeilen.

‘Wie is Joline, Speeltje?’ Als hij niet beter geweten had, zou hij gezegd hebben dat Tuon jaloers klonk.

‘Een stomme Aes Sedai,’ gromde hij en trok zijn muts op zijn hoofd, en hij kreeg een klein beetje genoegdoening voor deze dag. Tuons mond viel geschokt open. Hij sloot de deur achter zich voor ze een antwoord kon vinden. Een heel klein beetje genoegdoening. Een enkele vlinder op een mesthoop. Tylin was dood, en de blaam zou de windvindsters treffen, wat Thom ook mocht zeggen. En dan nog Tuon en die rottige dobbelstenen. Een heel kleine vlinder op een heel grote mesthoop.

De lucht was zwaarbewolkt en de regen bleef gestadig stromen. Thuis zouden ze het een doordrenkende regen noemen. Zijn haar werd nat, muts of geen muts, en de regen begon door zijn kleding te sijpelen zodra hij naar buiten stapte. Blaeric scheen het nauwelijks te merken. Er zat voor Mart niets anders op dan zijn schouders op te trekken en door de steeds grotere plassen op de straat te stappen. Tegen de tijd dat hij bij zijn eigen wagen kon zijn voor een mantel, zou hij trouwens doorweekt zijn. Bovendien paste het weer bij zijn gemoed. Tot zijn verrassing was er ondanks de regen een enorme hoeveelheid werk verzet in de korte tijd dat hij binnen had gezeten. Voor zover hij kon zien was de zeildoeken wand in beide richtingen helemaal verdwenen, evenals de helft van de voorraadkarren om Tuons wagen heen. Ook de meeste dieren die aan de piketlijnen hadden vastgezeten waren al weg. Een grote kooi met ijzeren spijlen waarin een leeuw met zwarte manen zat, rommelde achter een ploeterend stel paarden aan. De paarden trokken zich blijkbaar even weinig aan van de kennelijk slapende leeuw achter hen als van de regen. Sommige kunstenmakers trokken de weg al op, hoewel het hem een raadsel was hoe ze de volgorde van vertrek bepaalden. De meeste tenten schenen verdwenen te zijn. Hier waren drie wagens weg, elders elke tweede wagen, terwijl op andere plekken alle wagens nog dicht opeen stonden. Het enige dat aangaf dat de kunstenmakers er niet zomaar willekeurig vandoor gingen was Luca zelf, die een vuurrode mantel tegen de regen had omgeslagen en over de straat paradeerde. Hij stopte hier en daar om een man een schouderklop te geven of iets tegen een vrouw te zeggen wat haar liet lachen. Als de mensen er zomaar vandoor waren gegaan, zou Luca erachteraan zijn gegaan om ze tegen te houden. Hij bezat als geen ander de kracht van overreding, en hield zo de kunstenmakers bij elkaar; hij liet niemand vertrekken zonder alles te proberen om het hem uit zijn hoofd te praten. Mart wist dat het hem een goed gevoel zou moeten geven dat Luca er nog steeds was, hoewel het nimmer bij hem zou zijn opgekomen dat de man ervandoor zou gaan zonder Marts goud, maar op dit ogenblik voelde hij zich alleen maar kwaad en verdoofd.

De wagen waar Blaeric hem naartoe bracht was bijna net zo groot als die van Luca, maar hij was witgekalkt in plaats van kleurig beschilderd. Het witsel was verbleekt en in strepen vervaagd, en de regen waste het nog wat meer naar grijs toe op plekken waar het hout nog niet kaal was. De wagen behoorde toe aan een gezelschap van narren, vier sombere mannen die hun gezichten beschilderden, elkaar natgooiden met water en elkaar sloegen met opgeblazen varkensblazen. De rest van hun tijd en geld besteedden ze aan het zich volgieten met zoveel wijn als ze konden kopen. Van het bedrag dat Mart voor de huur van de wagen betaalde, konden ze zich maandenlang bedrinken, en zijn pogingen om hen elders onder te brengen hadden hem nog meer gekost.

Er waren al vier ruige paarden ingespannen en Fen Mizar, Jolines andere zwaardhand, zat op de bok, gewikkeld in een oude grijze mantel en met de teugels in de hand. Zijn schuine ogen sloegen Mart gade zoals een wolf een brutale hond gadeslaat. De zwaardhanden waren van het begin af aan niet gelukkig geweest met Marts plan. Ze waren ervan overtuigd dat ze de zusters veilig weg hadden kunnen krijgen als ze eenmaal buiten de stadsmuren waren. Misschien was dat ook zo, maar de Seanchanen joegen verbeten op vrouwen die konden geleiden – het kamp zelf was kennelijk vier keer doorzocht sinds de val van Ebo Dar – en één enkele uitglijder was genoeg om hen allemaal in de kookpot te laten belanden. Van wat Egeanin en Domon verteld hadden, konden de Waarheidszoekers zelfs een rotsblok laten vertellen wat het gezien had. Gelukkig waren niet alle zusters zo zeker van zichzelf als Jolines zwaardhanden. Aes Sedai hadden de neiging om te treuzelen als ze het niet eens konden worden over wat er gedaan moest worden.

Toen Mart het trapje aan de achterkant van de wagen bereikt had, hield Blaeric hem met een hand op zijn borst tegen. Het gezicht van de zwaardhand kon even goed uit een stuk hout gekerfd zijn, zo weinig deerde hem de regen die langs zijn wangen stroomde. ‘Fen en ik zijn je dankbaar dat je haar de stad uit gekregen hebt, Cauton, maar dit kan zo niet doorgaan. De zusters zitten op elkaars lip nu ze de ruimte met die andere vrouwen moeten delen, en ze hebben het al niet zo op elkaar begrepen. Er komen moeilijkheden als we geen andere wagen vinden.’

‘Gaat het daarom?’ zei Mart verstoord, en trok zijn kraag wat dichter om zich heen. Niet dat het veel hielp; hij was doornat. Als Joline hem hierheen gehaald had om weer over de ruimte te zaniken... ‘Zij zegt je wel waar het over gaat, Cauton. Onthoud jij maar wat ik gezegd heb.’

Binnensmonds grommend beklom Mart de bemodderde treden en sloeg nog net niet de deur achter zich dicht.

De wagen had bijna dezelfde indeling als die van Tuon, maar deze had vier bedden: twee ervan plat tegen de wand gevouwen boven de andere twee. Hij had er geen benul van hoe de zes vrouwen het regelden om te slapen, maar hij vermoedde dat het er niet bepaald vreedzaam aan toeging. De lucht in de wagen knisperde als vet op een bakplaat. Op elk van de lagere bedden zaten drie vrouwen. Joline, die nooit als damane was beteugeld, gedroeg zich alsof de drie sul’dam niet bestonden. Ze las een in hout gebonden boekje en elke duim aan haar straalde de hooghartigheid van een Aes Sedai uit, ondanks haar versleten blauwe gewaad dat ooit had toebehoord aan een vrouw die de leeuwen kunstjes leerde. Maar de andere twee zusters wisten uit ervaring wat het was om damane te zijn. Edesina bewaakte de drie sul’dam met een hand in de buurt van haar mes, terwijl Teslyns blikken overal heen zwierven en op alles bleven rusten, behalve op de sul’dam. Haar vingers plukten aan haar donkere wollen rokken. Hij wist niet hoe Egeanin de drie sul’dam had overgehaald om de damane te helpen ontsnappen, maar hoewel ze net als Egeanin gezocht werden, was hun houding ten aanzien van vrouwen die konden geleiden niet veranderd. Bethamin was even lang en donker als Tuon. Ze was gekleed in een Ebodaraans gewaad met een lage halslijn en aan één kant tot aan de knie opgenomen rokken, waaronder verbleekte rode onderrokken te zien waren. Ze leek een moeder die wachtte op het onvermijdelijke wangedrag van haar kinderen. De stroblonde Seta, in een grijswollen gewaad tot aan haar hals, leek een koppel gevaarlijke honden te bestuderen die vroeg of laat gekooid zouden moeten worden. Renna, degene die had gepraat over het afhakken van handen en voeten, deed ook alsof ze las, maar van tijd tot tijd rezen haar bedrieglijk milde bruine ogen van het dunne boekje om de Aes Sedai te bestuderen, en als ze dat deed glimlachte ze heel onplezierig. Mart had de neiging om te gaan vloeken voordat iemand zelfs maar zijn mond had geopend. Een verstandig man bleef uit de buurt als vrouwen met elkaar overhoop lagen, vooral als er Aes Sedai tussen zaten, maar zo ging het altijd als hij naar deze wagen kwam.

‘Dit kan maar beter belangrijk zijn, Joline.’ Hij knoopte zijn jas los en probeerde wat water van zich af te schudden. Hij dacht dat hij het kledingstuk beter kon uitwringen, ik ben zojuist te weten gekomen dat de gholam Tylin heeft gedood in de nacht dat we vertrokken, en ik ben niet in de stemming voor klachten.’ Joline legde zorgvuldig een geborduurde boekenlegger op de plek waar ze gebleven was en vouwde haar handen over het boek voor ze begon te spreken. Aes Sedai haastten zich nooit; ze verwachtten slechts dat elk ander mens dat deed. Zonder hem zou ze waarschijnlijk zelf een a’dam gedragen hebben, maar enig teken van dankbaarheid was de Aes Sedai vreemd. Ze negeerde wat hij over Tylin had gezegd. ‘Blaeric zei me dat de vertoning al begonnen is met opbreken,’ zei ze koel, ‘maar je moet het stopzetten. Luca luistert naar niemand anders dan jou.’ Haar mond vertrok wat bij deze woorden. Aes Sedai waren evenmin gewend dat er niet naar hen geluisterd werd, en Groene zusters konden hun ongenoegen niet zo goed verbergen. ‘We moeten de gedachte aan Lugard voor nu laten varen. We moeten de veerboot aan de overkant van de haven nemen en naar Ulian gaan.’

Dat was het domste plan wat hij haar ooit had horen uiten, hoewel het uiteraard niet als voorstel bedoeld was. In dat opzicht was ze nog erger dan Egeanin. Het halve kamp was al vertrokken of bijna op weg, en het zou een hele dag kosten om bij de aanlegplaats van de veerboot te komen. Bovendien moesten ze dan door de stad heen. De weg naar Lugard was de snelst mogelijke manier om zo ver mogelijk van de Seanchanen te raken, die helemaal tot aan de Illiaanse grens soldaten langs de weg hadden gelegerd, misschien nog wel verder. Egeanin had niet zoveel zin om alles te vertellen wat ze wist maar Thom had zo zijn manieren om achter dit soort zaken te komen. Mart nam echter niet de moeite om met zijn tanden te knarsen. Dat hoefde ook niet.

‘Nee,’ zei Teslyn gespannen. Haar Illiaanse tongval was duidelijk te horen. Ze leunde voorbij Edesina en zag eruit alsof ze drie keer per dag stenen at, met haar harde gezicht en opeengeklemde kaken. Maar in haar ogen speelde de onzekerheid, ontstaan door haar tijd als damane. ‘Nee, Joline. Ik heb je gezegd dat we het niet kunnen riskeren. Het kan niet!’

‘Licht!’ spuwde Joline en gooide haar boek op de vloer. ‘Beheers je, Teslyn! Dat je een poosje gevangen werd gehouden is nog geen reden om in te storten!’

‘In te storten? In te storten? Laat ze jou die halsband maar eens omdoen, en praat dan nog eens over instorten!’ Teslyns hand ging naar haar keel alsof ze nog steeds de halsband van de a’dam kon voelen. ‘Help me haar te overtuigen, Edesina. We worden weer beteugeld als we haar laten begaan!’

Edesina rechtte haar rug tegen de wand achter haar. Ze was een slanke, aantrekkelijke vrouw met zwart haar dat tot haar middel viel, die altijd zweeg als de Rode en Groene zusters met elkaar ruzieden. Maar Joline gunde haar zelfs geen blik. ‘Je vraagt een ópstandelinge om hulp, Teslyn? We hadden haar voor de Seanchanen moeten achterlaten. Luister naar me. Je voelt het net zo goed als ik. Zou je werkelijk het grotere gevaar riskeren om het kleinere gevaar te vermijden?’

‘Kleiner!’ snauwde Teslyn. ‘Je weet niets van...’ Renna hield haar boek op armslengte vooruit en liet het met een klap op de vloer vallen. ‘Heer, als u het ons niet kwalijk neemt, we hebben nog steeds onze a’dam en we kunnen deze meisjes snel leren om zich weer te gedragen.’ Ze had een muzikale tongval, maar de glimlach om haar lippen bereikte nimmer haar bruine ogen. ‘Het is nooit goed om hen op deze manier te laten verslappen.’ Seta knikte grimmig en stond op alsof ze de halsbanden wilde pakken, ik denk dat we de a’dam kunnen vergeten,’ zei Bethamin terwijl ze de geschokte blik van de andere twee sul’dam negeerde, ‘maar er zijn andere manieren om ze te bedwingen. Mag ik voorstellen, Heer, dat u over een uur weer terugkomt? Als ze eenmaal weer kunnen zitten zullen ze u zonder geruzie vertellen wat u wilt.’ Ze klonk alsof ze meende wat ze zei. Joline staarde woedend en ongelovig naar de drie sul’dam, maar Edesina ging rechtop zitten en greep vastberaden haar mes. Teslyn kromp nu tegen de muur ineen met haar handen stijf om haar middel geklampt.

‘Dat zal niet nodig zijn,’ zei Mart na een paar tellen. Slechts een paar tellen. Hoe aanlokkelijk het ook mocht lijken om Joline ‘in te tomen’, Edesina zou dat mes kunnen trekken en dan zat de vos tussen de kippen, hoe het ook zou aflopen. ‘Over welk groot gevaar heb je het, Joline? Joline? Welk gevaar is op dit ogenblik groter dan de Seanchanen?’

De Groene zuster ontdekte dat haar starende blik geen indruk maakte op Bethamin en richtte die toen op Mart. Als ze geen Aes Sedai geweest was, zou je gezegd hebben dat ze er knorrig uitzag. Joline had een hekel aan uitleg geven. ‘Als je het zo nodig moet weten: iemand is aan het geleiden.’ Teslyn en Edesina knikten, de Rode zuster met tegenzin, de Gele zuster met nadruk.

‘In het kamp?’ zei hij gealarmeerd. Zijn rechterhand kwam als vanzelf omhoog en raakte de zilveren vossenkop onder zijn hemd aan, maar het zegel was niet koud geworden.

‘Ver weg,’ zei Joline, nog steeds onwillig. ‘Naar het noorden toe.’

‘Veel verder dan een van ons zou horen te voelen.’ Er sloop wat angst in Edesina’s stem. ‘De hoeveelheid saidar die gehanteerd wordt, moet onvoorstelbaar groot zijn.’ Ze viel stil na een scherpe blik van Joline, die zich weer tot Mart wendde en hem bestudeerde alsof ze afwoog hoeveel ze hem zou zeggen.

‘Op die afstand,’ ging ze door, ‘zouden we het niet eens voelen als elke zuster in de Toren tegelijk geleidde. Het móéten de Verzakers zijn, en wat ze ook doen, we willen niet dichterbij komen dan noodzakelijk is.’

Mart viel enkele ogenblikken stil en zei toen: ‘Als het ver weg is, houden we ons aan het plan.’

Joline begon weer te pleiten, maar hij luisterde niet. Als hij aan Rhand of Perijn dacht, dansten er kleuren in zijn hoofd. Dat hoorde bij ta’veren zijn, nam hij aan. Deze keer had hij aan geen van zijn twee vrienden gedacht, maar de kleuren waren er ineens, een waaier van duizend regenbogen. Deze keer hadden ze bijna een beeld gevormd, een vage indruk van wat een man en een vrouw konden zijn die op de grond zaten en elkaar aankeken. Het beeld was er slechts een oogwenk, maar hij was er zo zeker van als van zijn eigen naam. Niet de Verzakers. Rhand. En hij kon het niet helpen maar hij vroeg zich af wat Rhand deed toen de dobbelstenen stilvielen.

4

Het verhaal van een pop

Furyk Karede staarde naar zijn schrijftafel zonder dat hij de papieren en kaarten zag die voor hem uitgespreid lagen. Zijn beide olielampen waren aangestoken en stonden op de tafel, maar hij hoefde ze niet langer te gebruiken. De zon moest al aan de kim staan, maar sinds hij uit een onrustige slaap ontwaakt was en zijn gebeden tot de Keizerin had opgezegd, dat ze voor eeuwig moge leven, had hij alleen maar zijn kamerjas aangetrokken, gemaakt van het keizerlijke donkergroen dat sommigen voor zwart aanzagen, en hier bewegingloos gezeten. Hij had zich niet eens geschoren. De regen was opgehouden en hij overwoog om zijn bediende Ajimbura op te dragen een venster te openen in zijn kamer in De Zwerfster om wat frisse lucht binnen te laten. Frisse lucht kon misschien zijn hoofd helder maken. Maar in de laatste vijf dagen waren er tijden geweest dat de regen ophield om dan plotseling als een stortbui terug te komen, en zijn bed stond tussen de ramen. Hij had al een keer de matras en het beddengoed in de keuken moeten laten drogen. Hij keek op toen hij iets hoorde piepen, gevolgd door een tevreden gegrom van Ajimbura. De pezige kleine man liet een rat zo groot als een kat aan het eind van zijn lange mes zien. Het was niet de eerste rat die Ajimbura de laatste tijd in deze kamer gedood had. Karede geloofde dat het nooit zover was gekomen als Setalle Anan de herberg nog gedreven had, hoewel het aantal ratten in Ebo Dar flink toenam nu het voorjaar naderde. Ajimbura zag er zelf een beetje uit als een verschrompelde rat met zijn woeste en tegelijk tevreden grijns. Na meer dan driehonderd jaar onder keizerlijk gezag waren de heuvelstammen van Kaensada nog steeds maar half beschaafd en minder dan half getemd. De man droeg zijn met wit doorschoten rode haar in een dikke vlecht tot aan zijn middel. Dat zou een mooie trofee zijn als hij ooit zou kunnen terugkeren naar zijn heuvels en zou sneuvelen in een van die eindeloze vetes tussen families of stammen. Hij stond erop te drinken uit een in zilver gevatte kom die iedereen met ogen in zijn hoofd kon herkennen als de bovenzijde van een schedel. ‘Als je dat ding wilt opeten,’ zei Karede, alsof dat niet zeker was, ‘been je het maar uit op het erf, uit het zicht.’ Ajimbura at alles, behalve hagedissen, die voor zijn stam verboden waren om een reden die hijzelf nimmer verduidelijkte.

‘Maar natuurlijk, hoge Heer,’ zei de man en trok zijn schouders op in een gebaar dat onder zijn volk doorging voor een buiging. ‘Ik ken de gebruiken van het stadsvolk goed en ik zou de hoge Heer nooit in verlegenheid willen brengen.’ Na bijna twintig jaar in dienst bij Karede had hij zonder vermaning desondanks zo de rat gevild en boven de vlammen van de kleine stenen haard geroosterd. Ajimbura trok het karkas van het lemmet, stopte het in een kleine jutezak en legde die in een hoek weg voor later. Hij veegde zijn mes zorgvuldig af voor hij het in de schede stak en ging op zijn hurken zitten wachten op Karedes bevelen. Hij zou als het moest zo de hele dag blijven wachten, zo geduldig als een da’covale. Karede had er nooit achter kunnen komen waarom Ajimbura zijn heuvels had verlaten om iemand van de Doodswachtgarde te volgen. Het was een veel beperkter leven dan de man tevoren gekend had, en Karede had hem bovendien drie keer bijna gedood voor hij die keuze maakte.

Hij schudde de gedachten over zijn bediende uit zijn hoofd en richtte zijn aandacht weer op het schrijfwerk op zijn tafel, hoewel hij op dit ogenblik niet van plan was de pen op te nemen. Hij was verheven tot baniergeneraal omdat hij wat succes had geboekt in de veldslagen tegen de Asha’man toen weinigen ook maar iets bereikt hadden. En omdat hij het bevel gevoerd had tegen mannen die geleiden konden, hadden sommigen bedacht dat hij die kennis moest inzetten bij het bevechten van marath’damane. Niemand had dat in eeuwen hoeven doen, en sinds de zogenaamde Aes Sedai slechts een paar roeden van hier hun onbekende wapen onthuld hadden, was er veel denkwerk gaan zitten in hoe hun macht kon worden verlamd. Dat was niet het enige verzoek waarmee zijn tafel bezaaid lag. Behalve het gebruikelijke aantal verzoeken en verslagen dat zijn handtekening vereiste, lag er ook het verzoek van vier heren en drie vrouwen die zijn mening wilden horen over het vraagstuk van de legers die in Illian tegen hen optrokken. En dan was er nog het probleem van de Aiel, dat zes vrouwen en vijf heren hem hadden voorgelegd. Maar over die vraagstukken zou elders beslist worden. Waarschijnlijk was dat zelfs al gebeurd. Zijn kennis zou alleen maar worden gebruikt om in de onderlinge strijd te bepalen wie wat deed tijdens de Terugkeer. Hoe dan ook, oorlog was altijd de tweede roeping van de Doodswachtgarde geweest. Zeker, de Garde was altijd daar waar een belangrijke veldslag werd uitgevochten. Het was het wapen van de Keizerin, moge ze eeuwig leven, die uithaalde naar haar vijanden of ze er zelf nu bij was of niet. De Garde ging altijd voor waar de strijd het hevigst was. Maar hun eerste roeping was de bescherming van de leden van de keizerlijke familie. Zonodig met hun eigen leven, en met graagte gegeven. Negen nachten geleden was hoogvrouwe Tuon verdwenen alsof ze door de storm was opgeslokt. Hij dacht niet aan haar als de Dochter van de Negen Manen, kon dat niet tot hij wist dat ze niet langer gesluierd was. Hij had ook niet de gedachte gekoesterd om zijn eigen leven te nemen, hoewel de schande diep in hem sneed. Het Bloed mocht de makkelijke weg nemen om schande te ontlopen; de Doodswachtgarde vocht tot de laatste adem. Musenge had het bevel over haar persoonlijke lijfwacht, maar het was Karedes plicht, als hoogte gardist aan deze kant van de Arythische Oceaan, om haar veilig te laten terugkeren. Onder elk mogelijk voorwendsel werden elke uithoek van de stad en elke boot groter dan een roeiboot doorzocht. Het zoeken werd meestal gedaan door lieden die niet wisten waarnaar of naar wie ze zochten, en die zich niet bewust waren dat het lot van de Terugkeer afhing van hun vasthoudendheid. De plicht was de zijne. Natuurlijk was de keizerlijke familie betrokken bij nog ingewikkelder gekonkel dan de rest van het Bloed, en hoogvrouwe Tuon speelde geregeld een zeer diep spel, met een scherpe en dodelijke vaardigheid. Slechts weinigen wisten dat ze twee keer eerder was verdwenen en dood gemeld was, tot aan de regeling van haar begrafenisrituelen toe, en dat alles door haar eigen toedoen. Maar welke redenen haar verdwijning ook mocht hebben, hij moest haar vinden en beschermen. Tot dusver had hij geen enkel spoor. Opgeslokt door de stormen. Of misschien door de Vrouwe der Schaduwen. Vanaf de dag van haar geboorte waren er talloze pogingen geweest om haar te ontvoeren of om te brengen. Als hij haar lijk vond, moest hij ontdekken wie haar gedood had en wie de uiteindelijke bevelen had gegeven. En hij moest haar tot elke prijs wreken. Ook dat was zijn plicht.

Een magere man glipte de kamer in zonder aan te kloppen. Aan zijn grove jas te zien kon het een stalknecht van de herberg zijn, maar geen enkele inwoner had zulk lichtblond haar of zulke blauwe ogen, die door de kamer gleden alsof ze alles in zich wilden opnemen. Toen de man zijn hand onder zijn jas stak, flitsten Karede twee manieren door het hoofd om hem met de blote hand te doden. Maar toen haalde de man een ivoren, goudgerande penning met de Raaf en de Toren te voorschijn. Waarheidszoekers hoefden nooit te kloppen. Hen doden werd niet op prijs gesteld.

‘Laat ons alleen,’ zei de Zoeker tegen Ajimbura, en stak de penning weg toen hij er zeker van was dat Karede die herkend had. De kleine man bleef bewegingloos op zijn hurken zitten en de wenkbrauwen van de Zoeker gingen verbaasd omhoog. Zelfs in de Kaensadaheuvels wist iedereen dat het woord van een Zoeker wet was. Misschien niet in een van de meer afgelegen heuvelnederzettingen, maar Ajimbura wist wel beter.

‘Wacht buiten,’ beval Karede scherp. Ajimbura kwam haastig overeind en murmelde: ik hoor en gehoorzaam u, hoge Heer.’ Hij nam de Zoeker openlijk op, alsof hij hem wilde laten weten dat hij diens gezicht in zijn geheugen had gegrift, voordat hij de kamer verliet. Op een dag zou hij nog eens tegen een onthoofding aanlopen, die van hemzelf.

‘Een kostelijk iets, trouw,’ zei de Zoeker nadat Ajimbura de deur achter zich had dichtgetrokken. Hij keek naar de tafel. ‘U bent betrokken bij de plannen van heer Yulan, baniergeneraal Karede? Ik had niet verwacht dat de Doodswachtgarde daar deel van uitmaakte.’

Karede trok twee bronzen kaartgewichten in de vorm van leeuwen weg en liet de kaart van Tar Valon oprollen. De andere kaart was nog niet ontrold. ‘Dat moet je heer Yulan vragen, Zoeker. Trouw aan de Kristallen Troon is kostbaarder dan de levensadem zelf, op de voet gevolgd door te weten wanneer men moet zwijgen. Hoe meer mensen over iets spreken, hoe meer anderen iets ontdekken wat ze niet mogen weten.’

Behalve de keizerlijke familie was er niemand die een Waarheidszoeker berispte, maar het scheen de man niet te deren. Hij ging in de enige beklede armstoel in de kamer zitten en maakte een tent van zijn vingers. Hij staarde eroverheen naar Karede, die de keus had om zijn eigen stoel te verplaatsen of de man bijna tegen zijn rug aan te hebben. De meeste mensen zouden erg zenuwachtig geworden zijn van een Zoeker achter hen. De meesten zouden zenuwachtig geworden zijn van een Zoeker in dezelfde kamer. Karede verborg een glimlach en verroerde zich niet. Hij hoefde zijn hoofd maar heel weinig te verdraaien en hij was geoefend om duidelijk waar te nemen wat in de hoeken van zijn blikveld lag.

‘U moet trots op uw zonen zijn,’ zei de Zoeker. ‘Twee zijn er u gevolgd in de Doodswachtgarde, de derde staat op de lijst van geëerde doden. Uw vrouw zou erg trots geweest zijn.’

‘Wat is je naam, Zoeker?’ De stilte was oorverdovend. Er waren meer mensen die Zoekers berispten dan naar hun naam vroegen. ‘Mor,’ kwam het antwoord eindelijk. ‘Almurat Mor.’ Zo, het was Mor. Dan had hij een voorouder gehad die met Luthair Paendrag was meegekomen, en daar mocht hij terecht trots op zijn. Zonder toegang tot de fokboeken, wat geen da’covale was toegestaan, kon Karede er op geen enkele manier achter komen of de verhalen over zijn eigen afkomst waar waren – ook hij kon een voorvader gehad hebben die eens de grote Haviksvleugel gevolgd was – maar het maakte niet uit. Mannen die probeerden op de schouders van hun voorouders te staan in plaats van op hun eigen voeten, ondervonden vaak dat ze een hoofd te kort kwamen. Vooral da’covale. ‘Noem mij Furyk. We zijn beiden eigendom van de Kristallen Troon. Wat wil je van me, Almurat? Toch niet over mijn familie praten, denk ik.’ Als zijn zonen in moeilijkheden zaten, zou de kerel hen nooit zo vroeg in het gesprek genoemd hebben, en Kalia kon niets meer gebeuren. Vanuit zijn ooghoek kon Karede zien dat de kerel moeite had om zijn gezicht uitdrukkingsloos te houden, hoewel hij dat redelijk wist te verbergen. De man had de beheersing over het vraaggesprek verloren. Dat had hij kunnen verwachten, zo zwaaiend met zijn penning, alsof een Doodswachtgardist niet bereid zou zijn om op bevel een dolk in zijn eigen hart te stoten, ik zal een verhaal vertellen,’ zei Mor langzaam, ‘en ik hoor graag wat u ervan vindt.’ Zijn blik was aan Karede vastgenageld en bestudeerde en woog hem alsof Karede op het blok te koop werd aangeboden. ‘Dit is in de laatste paar dagen tot ons gekomen.’ Met ‘ons’ bedoelde hij de Zoekers. ‘Het is begonnen onder de plaatselijke bevolking, voor zover we kunnen nagaan, hoewel we de oorspronkelijke bron nog niet hebben gevonden. Het schijnt dat een meisje met een Seandaraanse tongval goud en juwelen heeft afgeperst van kooplieden hier in Ebo Dar. De titel van Dochter van de Negen Manen is gevallen.’ Hij vertrok zijn gezicht in afkeer, en even werden zijn vingertoppen wit toen hij ze hard tegen elkaar drukte. ‘Niemand van de bevolking schijnt te begrijpen wat die titel inhoudt, maar de beschrijving van het meisje is opmerkelijk duidelijk. Opmerkelijk juist. En niemand kan zich dat gerucht heugen vóór de nacht na... de nacht waarin de moord op Tylin werd ontdekt.’

‘Een Seandaraanse tongval,’ zei Karede met vlakke stem, en Mor knikte. ‘Dit gerucht is doorgedrongen tot onze mensen.’ Het was geen vraag, maar Mor knikte opnieuw. Een Seandaraanse tongval en een juiste beschrijving, twee dingen die een inwoner niet had kunnen bedenken. Iemand speelde een heel gevaarlijk spel. Gevaarlijk voor hen en voor het Keizerrijk. ‘Hoe zijn de recente gebeurtenissen in het Tarasinpaleis gevallen?’ Onder de bedienden zouden Hoorders zijn, vandaag de dag zelfs onder de Ebodaraanse bedienden, en wat de Hoorders opvingen, werd snel doorgegeven aan de Zoekers.

Mor begreep de vraag uiteraard. Het was niet nodig om te noemen wat niet genoemd moest worden. Hij antwoordde op onverschillige toon: ‘Het gevolg van hoogvrouwe Tuon gedraagt zich alsof er niets is gebeurd, behalve dat Anath, haar Waarheidsspreker, zich heeft afgezonderd, maar mij is verteld dat dat niet ongebruikelijk is. Suroth zelf is in besloten kring nog meer van slag dan in het openbaar. Ze slaapt slecht, snauwt haar gunstelingen af en laat haar bezittingen slaan om kleinigheden. Ze beval elke dag een Zoeker te doden tot alles hersteld is, en herriep dat pas vanmorgen toen ze besefte dat de Zoekers eerder zouden opraken dan de dagen.’ Hij haalde lichtjes zijn schouders op, misschien om aan te geven dat ook dit bij het werk van de Zoekers hoorde, misschien opgelucht dat hij eraan ontsnapt was. ‘Het is begrijpelijk. Als ze ter verantwoording wordt geroepen, zal ze bidden om de Dood van Tienduizend Tranen. De anderen van het Bloed die weten wat er gebeurd is, proberen ogen in hun achterhoofd te laten groeien. Een paar hebben zelfs in stilte begrafenisregelingen getroffen, om op alles voorbereid te zijn.’ Karede wilde het gezicht van de man beter zien. Hij was gewend aan beledigingen – dat hoorde bij de opleiding – maar dit... Hij schoof zijn stoel achteruit en ging op de rand van de schrijftafel zitten. Mor staarde hem strak aan en spande zijn spieren, klaar om zich te verdedigen tegen een aanval. Karede haalde diep adem om zijn woede in te tomen. ‘Waarom ben je naar mij gekomen als je gelooft dat de Doodswachtgarde hierbij betrokken is?’ De moeite om zijn stem vlak te houden deed hem bijna stikken. Sinds de eerste Doodswachtgardisten bij het lijk van Luthair Paendrag zwoeren om zijn zoon te verdedigen, was er nimmer verraad onder Gardisten geweest. Nimmer! Mor ontspande zich behoedzaam toen hij besefte dat Karede niet van zins was om hem te doden, tenminste niet meteen, maar er lag een waas van zweet op zijn voorhoofd. ‘Ik heb horen zeggen dat een Doodswachtgardist de adem van een vlinder kan zien. Hebt u iets te drinken?’

Karede gebaarde kort naar de haard, waar een zilveren schenkkan bij de vlammen stond om de drank warm te houden. De kan en beker hadden daar onaangeroerd gestaan sinds Ajimbura ze binnen had bracht toen Karede wakker werd. ‘De wijn zal wat zijn afgekoeld, maar maak er vrijelijk gebruik van. En als je keel bevochtigd is, wil ik graag een antwoord op mijn vraag. Of je verdenkt Gardisten, of je wenst mij te betrekken bij een spel van jezelf, en bij mijn ogen, ik zal te weten komen welk van de twee het is en waarom.’ De man schoof naar de haard en hield Karede vanuit zijn ooghoeken in de gaten, maar toen Mor zich boog om de kan op te pakken, schrok Karede op. Naast de beker stond een kom met een zilveren rand op een zilveren ramshoornvoet. Licht van de hemel, hij had Ajimbura al zo vaak opgedragen dat ding uit het zicht te houden! Mor had het ongetwijfeld herkend. De man dacht dat de Garde in staat was tot verraad? ‘Schenk ook voor mij in, als je wilt.’ Mor knipperde lichtelijk ontsteld met zijn ogen – hij hield de enige beker in zijn hand – maar toen verscheen er begrip in zijn ogen. Ongemakkelijk begrip. Hij vulde wat beverig de schedelkom en veegde zijn hand af aan zijn jas voor hij de kom opnam. Iedere man had zijn grenzen, zelfs een Zoeker, en een man die tot die grenzen geduwd werd was bijzonder gevaarlijk, maar hij was ook uit zijn evenwicht gebracht.

Karede nam de schedelkom met beide handen aan, hief hem hoog op en boog zijn hoofd. ‘Op de Keizerin, moge ze eeuwig leven in eer en glorie. Dood en schande aan haar vijanden.’

‘Op de Keizerin, moge ze eeuwig leven in eer en glorie,’ herhaalde Mor, boog zijn hoofd en hief zijn beker op. ‘Dood en schande aan haar vijanden.’

Karede zette Ajimbura’s kom aan zijn lippen. Hij was zich ervan bewust hoe de ander toekeek terwijl hij dronk. De wijn was inderdaad koel, de kruiden waren bitter en hij bespeurde een vage, bittere vleug van zilverpoets. Hij hield zichzelf voor dat de lijkensmaak zijn eigen verbeelding was.

Mor werkte de helft van zijn wijn haastig naar binnen, staarde naar de beker en scheen toen pas te beseffen wat hij gedaan had. Hij probeerde zichtbaar zijn zelfbeheersing te herwinnen. ‘Furyk Karede,’ zei hij op afgemeten toon. ‘Tweeënveertig jaar geleden geboren uit wevers, eigendom van een zekere Jalid Magonine, een handwerksman in Ancarid. Op zijn vijftiende uitverkoren om opgeleid te worden voor de Doodswachtgarde. Twee keer geroemd voor heldendom en drie keer eervol vermeld. Daarna als zevenjaarsveteraan toegevoegd aan de lijfwacht van hoogvrouwe Tuon bij haar geboorte.’ Dat was toen uiteraard niet haar naam geweest, maar het noemen van haar geboortenaam zou een belediging zijn geweest. ‘Datzelfde jaar, als een van drie overlevenden van de eerste bekende aanslag op haar leven, gekozen om opgeleid te worden tot officier. Deed dienst tijdens de Muyami-opstand en het Jianmin-incident, meer onderscheidingen en eervolle vermeldingen en opnieuw toegewezen aan de lijfwacht van de hoogvrouwe, juist voor haar eerste echtnaamsdag.’ Mor tuurde in zijn wijn en keek toen plotseling op. ‘Op uw verzoek. Nogal ongebruikelijk. Het jaar daarop liep u drie ernstige verwondingen op toen u haar met uw lichaam afschermde tegen een ander stel moordenaars. Ze gaf u haar kostbaarste bezit, een pop. Na een voortreffelijk dienstverband met nog meer onderscheidingen en vermeldingen werd u uitverkoren voor de lijfwacht van de Keizerin zelf, moge ze eeuwig leven. Daar diende u tot u uitgekozen werd om hoogheer Turak met de Voorlopers naar deze landen te begeleiden. Tijden veranderen en mensen veranderen, maar voordat u de troon ging bewaken, diende u nog twee verzoeken in om toegewezen te worden aan de lijfwacht van hoogvrouwe Tuon. Zéér ongebruikelijk. En u hield de pop tot deze vernietigd werd in de Grote Brand van Sohima, in totaal tien jaar.’

Het was niet voor het eerst dat Karede blij was dat hij geoefend was om zijn gezicht in de plooi te houden, wat er ook gebeurde. Een onbeheerste gezichtsuitdrukking gaf te veel weg aan een tegenstander. Hij herinnerde zich het gezicht van het kleine meisje dat de pop op zijn veldbed had gelegd. Hij kon haar in gedachten nog steeds horen. ‘U hebt mijn leven beschermd, dus nu moet u Emela aanvaarden om op haar beurt over u te waken,’ had ze gezegd. ‘Natuurlijk kan ze u niet werkelijk beschermen; ze is maar een pop. Maar bewaar haar om u eraan te herinneren dat ik het altijd zal horen als u mijn naam uitspreekt. Als ik dan nog in leven ben, uiteraard.’

‘Mijn eer is mijn trouw,’ zei hij, en zette Ajimbura’s kom voorzichtig op de schrijftafel neer om geen wijn over de papieren te morsen. Hoe vaak de man het zilver ook poetste, Karede geloofde niet dat Ajimbura de moeite nam om het ding af te wassen. ‘Trouw aan de troon. Waarom ben je naar mij gekomen?’

Mor verplaatste zich iets, zodat de armstoel tussen hen in stond. Hij dacht ongetwijfeld dat hij er heel ontspannen bij stond, maar hield zich zichtbaar gereed om de wijnbeker naar de ander te gooien. Hij had een mes onder zijn jas bij zijn lendenen, en waarschijnlijk minstens nog eentje ergens anders. ‘Drie verzoeken om u bij de lijfwacht van hoogvrouwe Tuon te voegen. En u behield de pop.’

‘Dat begrijp ik allemaal,’ zei Karede droog. De Gardisten werden niet geacht zich te binden aan degenen die ze moesten bewaken. De Doodswachtgarde diende slechts de Kristallen Troon, diende wié er ook op zat, met heel het hart en vol vertrouwen. Maar hij herinnerde zich dat ernstige kindergezicht, dat er zich al van bewust was dat ze misschien niet lang genoeg zou leven om haar plicht te vervullen maar dat desondanks probeerde, en hij had de pop behouden. ‘Maar er zit meer achter dan het gerucht over een meisje, is het niet?’

‘De adem van een vlinder,’ murmelde Mor. ‘Het is een genoegen om te spreken met iemand die zo diep kan schouwen. In de nacht dat Tylin werd vermoord, verdwenen er twee damane uit de kennels van het Tarasinpaleis. Beiden waren voormalige Aes Sedai. Vindt u dat niet al te toevallig?’

‘Ik verdenk elk soort toeval, Almurat. Maar wat heeft dat te maken met geruchten en... andere zaken?’

‘Dit web is ingewikkelder dan u zich kunt voorstellen. Die nacht hebben verschillende anderen het paleis verlaten, onder wie een jongeman die kennelijk Tylins speeltje was, vier man die beslist soldaten waren, en een oudere man, een zekere Thom Merrilin, zo noemt hij zich tenminste. Deze laatste werd geacht een bediende te zijn, maar liet veel meer ontwikkeling zien dan van een bediende te verwachten was. Op verschillende tijden zijn ze allemaal gezien met Aes Sedai die in Ebo Dar waren voordat het Keizerrijk de stad terugvorderde.’ De Zoeker leunde gespannen over de rug van de stoel. ‘Misschien is Tylin niet vermoord omdat ze dienstbaarheid gezworen had, maar omdat ze gevaarlijke dingen wist. Misschien was ze zorgeloos met geheimen in bed bij de jongen, en briefde hij ze door aan Merrilin. We noemen hem maar zo tot we een betere naam hebben. Hoe meer ik over die man te weten kom, hoe opmerkelijker hij wordt. Hij kent de wereld, is welbespraakt, voelt zich op zijn gemak met edelen en kronen. Een hoveling feitelijk, als je niet zou weten dat hij een bediende was. Als de Witte Toren plannen met Ebo Dar had, zouden de Aes Sedai een dergelijke man sturen om ze uit te voeren.’

plannen. Gedachteloos nam Karede Ajimbura’s kom op en dronk er bijna van voor hij besefte wat hij deed. Hij bleef de kom echter vasthouden om zijn draaikolk van gevoelens niet te verraden. Iedereen die ervan op de hoogte was, was er zeker van dat de verdwijning van hoogvrouwe Tuon onderdeel was van de strijd om de opvolging van de Keizerin, moge ze eeuwig leven. Zo was het leven in de keizerlijke familie nu eenmaal. Als de hoogvrouwe dood was, moest er per slot van rekening een nieuwe erfgenaam worden benoemd. Als ze dood was. En zo niet... De Witte Toren zou hun beste man gestuurd hebben, als ze van plan waren om haar te ontvoeren. Als de Zoeker hem niet in een spel van zichzelf betrok. Zoekers konden iedereen verstrikken behalve de Keizerin, moge ze eeuwig leven. ‘Je hebt deze gedachten gemeld aan je meerderen en die hebben ze verworpen, anders zou je niet naar mij gekomen zijn. Dat, of... Je hebt het voor hen verzwegen nietwaar? Waarom?’

‘Het is nog ingewikkelder dan u zich kunt voorstellen,’ zei Mor zacht, en keek naar de deur alsof hij een afluisteraar vreesde. Waarom werd hij nu opeens voorzichtig? ‘Er zijn vele... verwikkelingen. De twee damane werden weggehaald door vrouwe Egeanin Tamarath, die al eerder betrokken was bij Aes Sedai. Nauw zelfs. Heel erg nauw. Ze heeft beslist de andere damane losgelaten om haar ontsnapping te maskeren. Egeanin heeft de stad dezelfde nacht verlaten met drie damane in haar gevolg en met, geloven wij, Merrilin en de anderen. We weten niet wie de derde damane was – we vermoeden dat het iemand van gewicht was bij de Atha’an Miere, of misschien een Aes Sedai die zich in de stad verborgen had. Maar we zijn erachter gekomen wie de sul’dam zijn die ze gebruikt heeft, en twee van hen zijn nauw verbonden met Suroth. Die zelf vele bindingen met de Aes Sedai heeft.’ Mor mocht dan op zijn hoede zijn, maar hij zei het achteloos, alsof hij zich niet bewust was van de blikseminslag die zijn woorden veroorzaakten. Geen wonder dat hij zo gespannen was.

Zo, dus Suroth spande samen met de Aes Sedai en had ten minste een paar Zoekers gecorrumpeerd die boven Mor stonden, en de Witte Toren had mannen onder het bevel van een van hun beste lieden geplaatst om bepaalde plannen uit te voeren. Het was allemaal heel geloofwaardig. Toen Karede met de Voorlopers werd meegestuurd, was hem opgedragen om een oogje te houden op al te eerzuchtige leden van het Bloed. Het was altijd mogelijk dat die, zo ver van het Keizerrijk af, probeerden eigen koninkrijkjes op te bouwen. En hijzelf had manschappen een stad in gestuurd waarvan hij wist dat die zou vallen, hoe die ook verdedigd zou worden, zodat ze de vijand van binnenuit kwaad konden doen. ‘Weet je in welke richting ze zijn vertrokken, Almurat?’ Mor schudde zijn hoofd. ‘Ze gingen naar het noorden en in de paleisstallen werd Jehanna genoemd, maar dat lijkt me een al te duidelijke poging tot misleiding. Ze zullen bij de eerste de beste gelegenheid van richting veranderd zijn. We hebben boten nagezocht die groot genoeg waren om de hele groep over het water te vervoeren, maar schepen van die grootte komen en gaan voortdurend. Er is in dit land geen orde, geen beheersing.’

‘Dit geeft me een hoop om over na te denken.’ De Zoeker vertrok zijn mond, maar hij scheen te beseffen dat dit alles was waartoe Karede zich wilde binden. Hij knikte. ‘Wat u ook verkiest te doen, u moet dit weten. U vraagt zich misschien af hoe het meisje iets van deze kooplieden kon loskrijgen. Het schijnt dat ze altijd wordt begeleid door twee of drie soldaten. De beschrijving van hun wapenrusting was ook heel erg duidelijk.’ Hij strekte zijn hand alsof hij Karedes kamerjas aan wilde raken, maar liet toen wijselijk zijn arm langs zijn zij vallen. ‘De meeste mensen noemen dit zwart. Begrijpt u me? Wat u ook besluit te doen, talm niet.’ Mor hief zijn beker op. ‘Op uw gezondheid, baniergeneraal Furyk. Op uw gezondheid en op de gezondheid van het Keizerrijk.’ Karede leegde Ajimbura’s kom zonder aarzeling. De Zoeker vertrok net zo abrupt als hij was binnengekomen en enkele tellen nadat de deur achter hem dichtgevallen was, ging hij weer open en kwam Ajimbura binnen. De kleine man staarde beschuldigend naar de schedelkom in Karedes hand.

‘Wist je van dit gerucht, Ajimbura?’ Vragen of de kerel had zitten afluisteren was hetzelfde als vragen of de zon in de ochtend opkwam. Hij ontkende het in ieder geval niet.

‘Ik zou mijn tong niet besmeuren met zulke vuiligheid, hoge Heer,’ zei hij en richtte zich op.

Karede stond zichzelf een zucht toe. Of de verdwijning van hoogvrouwe Tuon nu haar eigen werk was of dat van een ander, ze was in groot gevaar. En als het gerucht een zet van Mor was... Wel, de beste manier om het spel van een ander te verslaan was het spel het jouwe te maken. ‘Leg mijn scheermes klaar.’ Hij ging zitten, reikte naar zijn pen en hield de mouw van zijn kamerjas met zijn linkerhand uit de inkt. ‘Zoek dan kapitein Musenge op, en als hij alleen is, geef hem dit. Kom snel terug; ik heb nog meer opdrachten voor je.

Kort na de middag van de volgende dag stak hij de haven over met het veer dat ieder uur vertrok op het stipte luiden van de bel. Het was een logge, deinende schuit die met lange riemen door het woelige water werd geroeid. Een zestal wagens was aan de kikkers op het dek vastgesjord met touwen die kraakten bij elke slag. De paarden stampten zenuwachtig met hun hoeven en de roeiers moesten zich teweerstellen tegen voerlui en ingehuurde wachten die hun maag over de reling wilden legen. Sommigen konden gewoon niet tegen het stampende water. De koopvrouw, een vrouw met mollige wangen en een huid als koper, stond in haar mantel gewikkeld voor op het dek en deinde gemakkelijk mee met de bewegingen van de veerboot. Ze staarde star naar de aanlegplaats en negeerde Karede naast haar. Aan het zadel van zijn bruine ruin kon ze zien dat hij een Seanchaan was, maar een eenvoudige grijze mantel bedekte zijn met rode zomen afgezette groene jas, dus als ze al aan hem dacht, was het als een gewone soldaat. Geen kolonist, met een zwaard aan zijn heup. In de stad zelf konden er scherpere ogen geweest zijn, ondanks alles wat hij gedaan had om hen te mijden, maar daar was niets aan te doen. Met wat geluk ging er een dag, misschien wel twee, voorbij voordat iemand zou beseffen dat hij voorlopig niet naar de herberg zou terugkeren.

Zodra de veerboot tegen de met stootleer beschermde palen van de aanlegplaats bonsde en de laadklep opzij zwaaide, klom hij in het zadel. Hij verliet de schuit als eerste, terwijl de koopvrouw nog bezig was haar voerlieden uit te schelden en de veerlui de wielen van de karren losmaakten. Hij liet Aldazar stapvoets over de stenen gaan. Ze waren nog glibberig van de regen van die ochtend, en van paardenmest en de sporen van een kudde schapen. Hij zette de ruin pas aan toen ze de Illiaanse Straatweg bereikten, maar zelfs toen liet hij hem nog niet voluit draven. Ongeduld was een slechte zaak als je begon aan een reis van onbestemde duur.

Voorbij de aanlegplaats was de weg bezaaid met herbergen met platte daken, gebarsten en geschilferd pleisterwerk en verschoten uithangborden, als ze al een bord hadden. Deze weg gaf de noordelijke rand van de Rahad aan. Er hingen voddig geklede mannen op banken voor de herbergen die knorrig toekeken hoe hij voorbijreed. Niet omdat hij een Seanchaan was; hij nam aan dat ze iedereen te paard zo bekeken. Waarschijnlijk iedereen die met wat muntjes kon rammelen. Hij liet hen achter zich en reed in de volgende uren langs olijfboomgaarden en kleine boerderijen waar de werkers gewend waren aan voorbijgangers en niet van het veld opkeken. Er was weinig verkeer: een handvol boerenkarren op hoge wielen en twee keer een koopmanskaravaan die voorbij rommelde op weg naar Ebo Dar, omringd door ingehuurde wachten. Veel voerlieden en beide kooplui hadden die kenmerkende Illiaanse baarden. Het deed vreemd aan dat de Illianers hun koopwaar naar Ebo Dar bleven sturen terwijl hun land zich vechtend tegen het Keizerrijk verzette, maar de mensen aan deze kant van de Oostelijke Zee hadden wel vaker vreemde gebruiken. Ze leken helemaal niet op de mensen in de verhalen die over het thuisland van de grote Haviksvleugel werden verteld. Helemaal niet. Men moest ze uiteraard leren kennen voor het geval ze weer werden opgenomen in het Keizerrijk, maar dat was voor anderen die hoger waren dan hij. Hij had zijn plicht.

De boerderijen maakten plaats voor bossen en struikgewas, en de schaduw voor hem lengde zich toen de zon al halverwege de horizon was. Tegen die tijd zag hij datgene waarnaar hij op zoek was geweest. Net voor hem hurkte Ajimbura aan de noordkant van de weg. Hij speelde op een rietfluit en wekte de indruk van iemand die zijn tijd verdeed. Voordat Karede hem bereikt had, stak hij zijn fluit in zijn riem, trok zijn bruine mantel om zich heen en verdween tussen het onderhout en de bomen. Karede keek achter zich om zeker te weten dat de weg leeg was en stuurde Aldazar toen op dezelfde plek het bos in.

De kleine man stond net buiten het zicht van de weg te wachten naast een bosje pijnbomen waarvan de langste zeker honderd voet hoog was. Hij maakte een buiging en klom in het zadel van een mager kastanjekleurig paard met vier witte sokken. Hij beweerde dat witte sokken bij een paard geluk brachten. ‘Deze kant op, hoge Heer?’ zei hij, en op Karedes instemmende gebaar stuurde hij zijn rijdier dieper het bos in.

Ze hoefden niet ver te rijden, niet meer dan een halve span, maar niemand die over de weg reed had kunnen raden wat daar wachtte op een grote open plek. Musenge had een honderdtal Gardisten op goede paarden en twintig Ogier meegenomen, allemaal in volle wapenrusting en met pakpaarden met voorraad voor twee weken. Ook Karedes eigen wapenrusting was meegenomen. Er stond een groepje sul’dam naast hun eigen rijdieren, hun aandacht gericht op zes aangelijnde damane. Musenge reed naar voren om Karede te begroeten. Naast hem schreed Hartha, de Eerste Strijder, met een grimmig gezicht en zijn met groene kwasten versierde bijl. Een van de vrouwen, Melitene, de der’sul’dam van hoogvrouwe Tuon, gleed in het zadel en voegde zich bij hen.

Musenge en Hartha raakten met hun vuist hun hart aan en Karede beantwoordde hun groet, maar zijn ogen trokken naar de damane. Maar een in het bijzonder, een kleine vrouw wier haar gestreeld werd door een donkere sul’dam met een hoekig gezicht. Het gezicht van een damane was altijd bedrieglijk – ze werden heel langzaam oud en leefden ook heel lang – maar dit gezicht was anders; zo zagen de vrouwen eruit die zichzelf Aes Sedai noemden, had hij geleerd. ‘Welk voorwendsel heb je gebruikt om ze allemaal tegelijk de stad uit te krijgen?’ vroeg hij.

‘Oefeningen, baniergeneraal,’ zei Melitene met een droog lachje, iedereen gelooft altijd in oefeningen.’ Er werd gezegd dat hoogvrouwe Tuon helemaal geen der’sul’dam nodig had om haar eigendom of haar sul’dam te oefenen. Maar Melitene, wier haar meer grijs dan zwart was, was geoefend in meer dan haar vaardigheden alleen en wist wat hij werkelijk had gevraagd. Hij had Musenge verzocht een paar damane mee te nemen als hij kon. ‘Geen van ons wilde achterblijven, baniergeneraal. Niet voor dit. En wat Mylen betreft...’ Dat moest de voormalige Aes Sedai zijn. ‘Zodra we de stad verlaten hadden, hebben we de damane verteld waarom we gingen. Het is altijd het beste als ze weten wat er verwacht wordt. Sindsdien hebben we Mylen moeten kalmeren. Ze houdt van de hoogvrouwe. Dat doen ze allemaal, maar Mylen vereert haar als zat ze reeds op de Kristallen Troon. Als Mylen een van die “Aes Sedai” te pakken krijgt, zullen we snel moeten zijn om te zorgen dat die vrouw niet tot pulp geslagen wordt en het niet meer waard is om beteugeld te worden.’

‘Ik zie geen reden voor vrolijkheid,’ gromde Hartha met zijn diepe stem. De Ogier was zelfs nog grijzer en verweerder dan Musenge, met zijn lange grijze snor en ogen die als zwarte stenen onder zijn helm uit staarden. Hij was al een Strijder voordat Karedes vader geboren was, misschien zelfs wel voor de geboorte van Karedes grootvader. ‘We hebben geen doel. We proberen de wind in een net te vangen.’ Melitene verstrakte en Musenge keek nog grimmiger dan Hartha, als dat nog kon.

In de afgelopen tien dagen zouden de mensen die zij zochten vele spannen achter zich gelaten hebben. De beste mensen die de Witte Toren gestuurd kon hebben, zouden niet zo overduidelijk naar het oosten gereden zijn nadat ze de list met Jehanna hadden gebruikt, maar ook niet zo stom om te ver naar het noorden te rijden. Maar dat liet een steeds groter wordend gebied over om te doorzoeken. ‘Dan moeten we onze netten zonder vertraging gaan uitgooien,’ Karede, ‘en een heel fijnmazig net gebruiken.’ Musenge en Harte knikten. De Doodswachtgarde deed wat er gedaan moest worden. Zelfs het vangen van de wind.

5

Het smeden van een hamer

Hij snelde door de nacht en de sneeuw deerde hem niet. Hij was een met de schaduwen die door het woud gleden en het maanlicht was voor zijn ogen even helder als het licht van de zon. Een koude wind streelde zijn dikke vacht, en ineens bracht die hem een geur die zijn nekharen recht overeind deed staan en zijn hart deed kloppen met een haat die groter was dan die voor de Nooitgeborenen. Haat en de gewisse kennis van een naderende dood. Er waren geen keuzes, niet nu. Hij snelde nog harder, naar de dood toe.

Perijn ontwaakte abrupt in de diepe duisternis voor de dageraad. Hij lag onder een van de voorraadwagens met hoge wielen. De kou uit de grond was in zijn botten gedrongen ondanks zijn dikke met bont afgezette mantel en twee dekens, en er speelde een bries, niet sterk genoeg om zelfs maar een lichte wind genoemd te worden, maar hij was ijzig. Toen hij met een gehandschoende hand over zijn gezicht wreef kraakte de vorst in zijn korte baard. Het scheen tenminste niet verder gesneeuwd te hebben die nacht. Hij was al zo vaak wakker geworden onder een sneeuwlaagje ondanks de bescherming van de wagen, en een sneeuwbui maakte de zaken moeilijker voor de verkenners. Hij wenste dat hij op dezelfde manier kon praten met Elyas zoals hij met wolven deed. Dan hoefde hij dat eindeloze wachten niet te verduren. De vermoeidheid hing aan hem als een tweede huid; hij kon zich niet voor de geest halen wanneer hij voor het laatst goed geslapen had. Maar slaap, of het gebrek eraan, scheen onbelangrijk.

Tegenwoordig gaf alleen de hitte van woede hem de kracht om door te gaan.

Hij dacht niet dat de droom hem wakker had gemaakt. Elke nacht verwachtte hij nachtmerries, en elke nacht kwamen ze. In de ergste ervan vond hij Faile, dood, of hij kon haar helemaal niet vinden. Uit die nachtmerries ontwaakte hij bevend en in zweet gedrenkt. Door al die andere die minder erg waren sliep hij heen of hij werd er maar half wakker van, wanneer Trolloks hem levend in stukken hakten voor de kookpot of een Draghkar zijn ziel opvrat. Deze droom vervaagde snel, zoals dat met de meeste dromen ging, maar hij herinnerde zich dat hij een wolf was en iets rook... Wat? Iets wat wolven nog meer haatten dan Myrddraal. Iets waarvan een wolf wist dat het hem kon doden. De kennis die hij in de droom had opgedaan was verdwenen; er bleven slechts vage indrukken achter. Hij had niet in de wolfsdroom gezeten, die afschaduwing van zijn wereld waarin dode wolven voortleefden en die de levende konden betreden om hen te raadplegen. De wolfsdroom bleef altijd helder in zijn geheugen nadat hij hem verlaten had, of hij er nu bewust binnen was gegaan of niet. Maar deze droom scheen echt en had iets dringends.

Hij lag bewegingloos op zijn rug en stuurde zijn geest vragend uit, tastend naar wolven. Hij had geprobeerd om wolven te gebruiken voor zijn jacht, maar dat had niet geholpen. Het was op zijn zachtst gezegd moeilijk om hen over te halen belang te stellen in de zaken van tweebeners. Ze vermeden grote groepen mensen en voor hen waren zes man al meer dan genoeg om uit de weg te gaan. Mensen verjoegen niet alleen hun prooi; de meesten probeerden een wolf meteen te doden.

Zijn gedachten vonden niets, maar na een tijdje raakte hij op afstand wolven aan. Hij wist niet zeker hoe ver het was, maar het leek wel alsof hij fluisteringen bijna buiten het gehoor opving. Heel ver. Dat was vreemd. Ondanks de verspreid liggende dorpjes en landgoederen en zelfs hier en daar een stadje was dit een uitgelezen landstreek voor wolven, met ongerepte wouden en meer dan genoeg herten en kleinere prooidieren.

Er kwam altijd een zekere vormelijkheid kijken bij een gesprek met een horde waarvan je geen deel uitmaakte. Beleefd stuurde hij zijn naam onder de wolven: Jonge Stier. Hij deelde zijn geur en hij kreeg hun namen terug: Bladjager, Grote Beer, Witstaart, Gevederde, Dondermist, en nog vele andere. Het was een grote horde en Bladjager, een wolvin die kalme zekerheid uitdroeg, was hun leider. Gevederde was slim en sterk en haar gezel. Ze hadden gehoord van Jonge Stier en wilden maar al te graag praten met de vriend van de roemruchte Langtand, de eerste tweebener die geleerd had om met wolven te spreken, na een leemte in de tijd die aanvoelde als Eeuwen die in de mist van het verleden waren verdwenen. Het was allemaal een maalstroom van beelden en herinneringen van geuren die zijn geest omzette in woorden, zoals de woorden die hij bedacht beelden en geuren werden die zij konden begrijpen.

Er is iets wat ik wil weten, dacht hij, toen de begroetingen beëindigd waren. Wat kan een wolf meer haten dan de Nooitgeborenen? Hij probeerde weer de geur van zijn droom op te roepen om die eraan toe te voegen, maar die was uit zijn geheugen verdwenen. Iets waarvan een wolf weet dat het de dood betekent.

Hij werd beantwoord door stilte en een dunne stroom van vrees vermengd met haat, vastberadenheid en tegenzin. Hij had al eerder wolvenvrees gevoeld – zij vreesden boven alles het wilde vuur dat door een woud joeg, zo zou hij het gezegd hebben – maar dit was het soort van stekelige vrees waar een mens kippenvel van zou krijgen, het soort dat mensen zou doen huiveren en opspringen voor dingen die ze niet konden zien. Doordrongen als het was van het voornemen om hoe dan ook door te gaan, voelde het bijna aan als een verschrikking. Wolven ervoeren dat soort schrikbeelden nooit. Maar deze wolven wel.

Een voor een vervaagden ze in zijn bewustzijn, een welbewuste daad van uitsluiting, tot alleen Bladjager overbleef. De Laatste Jacht komt, zei ze ten slotte, en toen was ook zij verdwenen.

Heb ik jullie gekrenkt? verzond hij. Als dat zo is, kwam dat door mijn onwetendheid. Maar er kwam geen antwoord. Deze wolven zouden niet meer met hem spreken, in elk geval de eerstkomende tijd niet.

De Laatste Jacht komt. Dat was de naam die de wolven aan Tarmon Gai’don gaven, aan de Laatste Slag. Ze wisten dat ze daar zouden zijn, bij de laatste strijd tussen het Licht en de Schaduw, hoewel ze het waarom ervan niet konden verklaren. Sommige zaken waren voorbestemd, even zeker als de opkomst en ondergang van de zon en de maan, en het was voorbestemd dat er vele wolven zouden sterven in de Laatste Jacht. Wat zij vreesden was iets anders. Perijn had het sterke gevoel dat hij daar ook moest zijn, dat was althans de bedoeling, maar als de Laatste Slag ophanden was, zou hij er niet zijn. Hij had een opdracht waarvoor hij niet kon terugdeinzen, niet wilde terugdeinzen, zelfs niet voor Tarmon Gai’don.

Hij zette naamloze angsten en de Laatste Slag uit zijn geest, worstelde zich uit zijn handschoenen en voelde in zijn zak naar het leren koord dat hij daar bewaarde. In een ochtendritueel maakten zijn vingers werktuigelijk een nieuwe knoop en gleden dan terug om de knopen te tellen. Tweeëntwintig knopen sinds Faile was ontvoerd. Aanvankelijk had hij niet gedacht dat hij zou hoeven tellen. Die eerste dag, zo had hij geloofd, had hij zich koud en verdoofd maar ook doelgericht gevoeld. Maar als hij terugkeek kon hij zien dat hij overweldigd was door een ongebreidelde woede en een allesverterende noodzaak om de Shaido zo snel te vinden als maar kon. Er waren ook lieden van andere Aielstammen bij geweest toen Faile werd ontvoerd, maar het bewijs gaf aan dat de meesten Shaido waren en zo noemde hij hen ook in zijn gedachten. De drang om Faile van hen weg te rukken voordat iemand haar zou verwonden had hem bij de keel gegrepen tot hij bijna stikte. Zeker, hij zou de andere vrouwen die tezamen met haar gegrepen waren ook redden, maar soms moest hij hun namen in zijn hoofd op een rij zetten om er zeker van te zijn dat hij hen niet helemaal zou vergeten. Alliandre Maritha Kigarin, koningin van Geldan en zijn leenvrouwe. Het scheen hem nog steeds zo dwaas toe dat iemand eedgezworen was aan hem, vooral een koningin. Hij was een smid, tenminste, dat was hij ooit geweest. Maar hij had een verantwoordelijkheid voor Alliandre en ze zou nimmer in gevaar zijn geweest als het niet om hem was. Bain van de Zwartrotssibbe en Chiad van de Riviersteensibbe, beide Speervrouwen van de Aiel die Faile hadden gevolgd tot aan Geldan en Amadicia. Ze hadden samen met hem Trolloks in Tweewater bevochten, toen Perijn iedere hand nodig had die een wapen kon voeren, en daarmee verdienden ze het recht om een beroep op hem te doen. Arrela Shiego en Lacile Aldorwin, twee dwaze meiden die dachten dat ze konden leren om Aiel te worden, of iets wat daarop leek. Ze waren eedgezworen aan Faile, net als Maighdin Dorlain, een straatarme vluchtelinge die Faile onder haar hoede had genomen als kamenierster. Hij kon Failes mensen niet in de steek laten. Faile ni Bashere t’Aybara.

De litanie kwam weer terug naar haar, naar zijn vrouw, de adem van zijn leven. Kreunend greep hij het koord zo stevig vast dat de knopen pijnlijk in zijn hand drongen, een hand die gehard was door de lange dagen in de smidse. Licht, tweeëntwintig dagen! Het werken met ijzer had hem geleerd dat metaal door haast verpest werd, maar in het begin was hij haastig geweest. Hij was naar het zuiden getrokken door Poorten die gemaakt waren door Gradi en Neald, de twee Asha’man, tot waar de laatste sporen van de Shaido waren gevonden. Toen nog verder naar het zuiden gesprongen, in de richting waarin de sporen gingen, zodra de Asha’man meer Poorten konden maken. Hij verbeet zich vanwege de tijd die de Asha’man nodig hadden om te herstellen van het maken en openhouden van een Poort. Hij vrat zich op over de vraag hoe hij Faile kon bevrijden, wat het ook mocht kosten.

Zijn dagen werden steeds meer van pijn vervuld terwijl de verkenners zich verder, steeds verder door onbewoonde wildernissen verspreidden zonder dat er ook maar een enkel teken werd gevonden dat hier al eerder mensen waren geweest. Dan wist hij dat hij terug moest keren om de grond af te speuren waar de Asha’man hem in een enkele stap overheen hadden gevoerd, zoekend naar enig teken waar de Shaido afgebogen konden zijn.

Hij had moeten weten dat ze om zouden draaien. Een zuidelijke koers bracht hen naar warmere landen, zonder de sneeuw die zo vreemd leek voor de Aiel, maar het bracht hen ook dichterbij de Seanchanen in Ebo Dar. Hij wist van de Seanchanen, en hij had verwacht dat de Shaido iets opgestoken hadden. Ze waren uit op een strooptocht, niet op een gevecht met Seanchanen en damane. Dagenlang trokken ze traag achter de verspreide verkenners aan, dagen waarin de vallende sneeuw zelfs de Aiel verblindde en hen geprikkeld een halt toeriep. Tot uiteindelijk Jondien Barran een boom vond waarvan de bast door een wiel was afgeschraapt, en Elyas de schacht van een gebroken Aielspeer onder de sneeuw vond. Uiteindelijk keerde Perijn naar het oosten, niet meer dan twee dagen zuidelijk van de plek waar hij het eerst naartoe gereisd was. Hij had willen janken toen hij dat besefte, maar hield zich in bedwang. Hij kon niet toegeven, nog geen duimbreed, niet terwijl Faile op hem rekende. Dat was het ogenblik dat hij zijn woede begon te verzamelen en te smeden.

Haar ontvoerders hadden een grote voorsprong omdat hij haastig was geweest, maar vanaf die tijd was hij even behoedzaam als in een smederij. Zijn woede was verhard en tot een doel gesmeed. Sinds ze het spoor van de Shaido gevonden hadden, was hij in één sprong nooit verder gereisd dan de verkenners konden halen tussen zonsopgang en zonsondergang. Het was maar goed dat hij zo voorzichtig was geweest, want de Shaido veranderden ineens een paar keer zigzaggend van richting alsof ze niet konden besluiten welke weg ze moesten nemen. Of misschien waren ze gekeerd om zich bij anderen van hun stam te voegen. Hij had niet meer dan oude sporen, oude kampplaatsen die door de sneeuw begraven waren, maar alle verkenners waren het erover eens dat het aantal stamleden van de Shaido was toegenomen. Het moesten ten minste twee of drie sibben zijn, een formidabele prooi om te achtervolgen. Langzaam maar zeker begon hij op hen in te lopen. Dat was het belangrijkste. Gelet op hun aantal en de sneeuw wisten de Shaido grotere afstanden af te leggen dan hij voor mogelijk had gehouden, maar het scheen hun niet te deren of iemand hun sporen volgde. Misschien geloofden ze dat niemand dat zou wagen. Soms hadden ze een paar dagen achtereen op dezelfde plek hun kamp opgeslagen. Woede die tot een doel was gesmeed. Verwoeste dorpen en stadjes bezaaiden het pad van de Shaido, alsof het menselijke sprinkhanen waren. Pakhuizen en waardevolle zaken waren geplunderd, mannen en vrouwen tezamen met het vee afgevoerd. Tegen de tijd dat hij voorbijkwam was er vaak niemand meer te vinden, alleen maar lege huizen, omdat de mensen elders naar voedsel zochten om te kunnen overleven tot de lente. Hij was de Eldar overgestoken en was Altara binnengetrokken, op een plek waar ooit een veerbootje tussen twee dorpen aan beide kanten van de beboste rivieroevers heen en weer had gevaren. Hoe de Shaido waren overgestoken wist hij niet, maar hij liet de Asha’man Poorten maken. Alles wat van de veerdienst was overgebleven waren de stenen aanlegplaatsen op beide oevers geweest. Een paar niet in brand gestoken bouwsels waren verlaten, op drie broodmagere woeste honden na die bij de aanblik van mensen wegslopen. Woede die gehard werd en gevormd tot een hamer. Gisteren bij het aanbreken van de dag was hij bij een klein dorpje gekomen waar een tiental mensen met bevuilde gezichten uit hun huizen was gekomen. Ze hadden verbijsterd toegekeken hoe honderden lansiers en boogschutters uit het bos kwamen rijden, met voorop de rode adelaar van Manetheren en de scharlaken wolfskop, de zilveren sterren van Geldan en de gouden havik van Mayene. De stoet werd afgesloten door lange rijen karren en reservepaarden. Toen ze Gaul en de andere Aiel in het oog kregen, hervonden ze de macht over hun lijf en renden ze in paniek naar de bomen. Het was lastig geweest om er een paar te pakken te krijgen om vragen te beantwoorden; ze waren eerder bereid om zich dood te rennen dan een Aiel dichterbij te laten komen. Brytan had uit niet meer dan een tiental families bestaan, maar de Shaido hadden slechts twee dagen geleden negen jonge mannen en vrouwen meegenomen, tezamen met al hun dieren. Twee dagen. Een hamer was een stuk gereedschap dat ergens toe diende, het had een doel.

Hij wist dat hij voorzichtig moest zijn, anders zou hij Faile voor altijd kwijtraken, maar als hij té voorzichtig was kon hij haar ook verliezen. Gisteren had hij in alle vroegte tegen de verkenners gezegd dat ze verder moesten gaan dan ooit en pas moesten terugkeren bij zonsopgang de volgende ochtend, tenzij ze de Shaido eerder vonden. En nu was het vlak voor zonsopgang, en over ten hoogste een paar uur zouden Elyas en Gaul en de anderen terugkeren. Hij wist dat de Speervrouwen en de mannen van Tweewater nog een schaduw over het water konden opsporen. Hoe snel de Shaido ook verder trokken, de verkenners gingen sneller. Ze werden niet gehinderd door families en wagens en gevangenen. Deze keer zouden ze in staat zijn om hem precies te vertellen waar de Shaido waren. Hij voelde het in zijn botten. Die zekerheid stroomde door zijn aderen. Hij zou Faile vinden en bevrijden. Dat kwam voor alles, zelfs voor zijn leven, zolang hij maar lang genoeg in leven bleef om die taak te vervullen. En omdat hij toch een hamer was, wilde hij deze Shaido tot moes hameren.

Perijn gooide de dekens opzij, trok zijn handschoenen weer aan, raapte zijn bijl op waarvan het sikkelvormige blad in evenwicht werd gehouden door een zware piek, en rolde onder de wagen uit. Hij kwam overeind op platgetrapte en bevroren sneeuw. Overal om hem heen stonden wagens in wat ooit de velden van Brytan geweest waren. De aankomst van nog meer vreemdelingen met wapens en hun vreemde banieren was voor de overlevenden van het kleine dorp te veel geweest. Zodra Perijn hen had vrijgelaten waren ze de bossen in gevlucht met wat ze konden dragen en op sleeën hadden kunnen vastbinden. Ze waren er zo snel vandoor gegaan alsof Perijn een Shaido was, en ze keken niet om uit angst dat hij hen achterna zou komen.

Terwijl hij de steel van de bijl door een lus aan zijn riem stak, verscheen er een diepe schaduw naast een kar. De schaduw bleek een man die in een mantel gehuld was die in de duisternis zwart leek. Perijn was niet verbaasd. De piketlijnen vervulden de lucht met de reuk van een paar duizend dieren, rijdieren, reservepaarden en trekpaarden, om nog maar te zwijgen van de zoete stank van paardenmest. Desondanks had hij bij het ontwaken de geur van de ander ontwaard. De geur van mensen onderscheidde zich altijd. Bovendien was Aram er altijd wanneer Perijn wakker werd, wachtend. De afnemende sikkelmaan die laag aan de hemel stond gaf genoeg licht om het gezicht van de ander te onderscheiden, zij het niet erg duidelijk, evenals de koperen zwaardknop en het gevest dat schuin boven zijn schouder uitstak. Aram was ooit een Ketellapper geweest, maar Perijn dacht niet dat hij er ooit weer een zou worden, zelfs al zou hij een fel gestreepte ketellappersjas dragen. Aram straalde nu een hardheid uit die door de maanschaduwen niet verborgen kon worden. Hij stond daar alsof hij klaar was om dat zwaard te trekken en sinds Faile meegenomen was, was woede een deel van zijn geur geworden. Er was heel wat veranderd sinds Faile ontvoerd werd. Voor die tijd had Perijn woede nooit echt begrepen, maar nu wel. ‘Ze willen u spreken, Heer Perijn,’ zei Aram en wees met een hoofdknik naar twee schimmige gestalten die verderop tussen de rijen wagens stonden. De woorden kwamen er in de koude lucht uit als kleine mistwolkjes. ik zei hun dat ze u moesten laten slapen.’ Dat was een zwakheid van Aram, dat hij te bemoederend was, ongevraagd. Perijn proefde de lucht en zonderde de geuren van de twee schaduwen af van de allesoverheersende geuren van de paarden, ik zal met ze spreken. Zorg dat ze Stapper voor me gereedmaken, Aram.’ Hij probeerde altijd in het zadel te zitten voor de rest van het kamp ontwaakt was. Dat was gedeeltelijk omdat hij er niet goed tegen kon om al te lang stil te staan. Met stilstaan kon je geen Shaido te pakken krijgen. En gedeeltelijk om het gezelschap te ontlopen van iedereen wiens gezelschap hij niet wenste. Hij zou zelf met de verkenners zijn uitgereden als de mannen en vrouwen die dat werk deden daar niet zoveel beter in waren dan hij.

‘Ja, Heer.’ Er kwam iets scherps bij Arams geur naar boven terwijl hij door de sneeuw wegsjokte, maar Perijn sloeg er nauwelijks acht op. Alleen iets belangrijks kon Sebban Balwer uit zijn dekens in het donker doen kruipen, en wat Selande Darengil aanging... Balwer zag er spichtig uit, zelfs in zijn omvangrijke jas, en zijn schrale gezicht was bijna geheel verborgen in de diepe kap. Als hij rechtop had gestaan in plaats van gebogen, dan zou hij hooguit een handbreedte langer zijn geweest dat de Cairhiense vrouw, die niet groot was. Hij had zijn armen om zich heen geslagen en huppelde van het ene op het andere been om de kou te verdrijven die door zijn laarzen omhoog kroop. Selande had een donkere mannenjas en -broek aan en poogde niet onverdienstelijk de kou te negeren ondanks de wolkjes die haar adem vormde. Ze stond stil en huiverde, maar ze slaagde erin zich een houding te geven met haar mantel teruggeslagen en een gehandschoende hand op het gevest van haar zwaard. Ze had haar kap omlaag zodat haar kortgeknipte haar zichtbaar was, evenals de paardenstaart die onder aan haar nek met een donkerkleurig lint was vastgebonden. Selande was de aanvoerster van dat stel dwazen die Aiel wilden nabootsen, Aiel met zwaarden. Haar geur was zacht en zwaar, als zoete gelei. Ze maakte zich zorgen. Balwer rook... gespannen, maar dat deed hij bijna altijd. De magere kleine man bleef stilstaan en maakte een haastige stijve buiging- ‘Vrouwe Selande heeft nieuws dat u uit haar eigen mond moet horen, Heer.’ Balwers stem was droog en afgemeten, evenals de eigenaar ervan. Hij zou nog precies zo klinken als zijn nek op het beulsblok lag. ‘Vrouwe, als u zo goed wilt zijn?’ Hoewel hij slechts een schrijver was voor Faile en Perijn en meestal een pietluttig, zichzelf wegcijferend mannetje, en Selande een edelvrouwe, liet Balwer het als meer dan een verzoek klinken.

Ze keek hem zijdelings aan met een scherpe blik en verschoof haar zwaard, en Perijn stond klaar om in te grijpen. Hij geloofde niet dat ze het zwaard zou trekken tegen de man, maar hij kende haar niet goed genoeg, of een van die belachelijke vrienden van haar, om het gevaar geheel te negeren. Balwer sloeg haar alleen maar gade met een scheef hoofd, en zijn geur voerde ongeduld met zich mee, geen bezorgdheid.

Selande wierp haar hoofd in de nek en verlegde haar aandacht naar Perijn. ‘Ik zie u, Heer Perijn Guldenoog,’ begon ze in haar afgemeten Cairhiense tongval, maar ze was zich ervan bewust dat hij weinig geduld had met haar Aielvormelijkheid en ging haastig door. ‘Vannacht ben ik drie dingen te weten gekomen. Haviar heeft bericht dat Masema gisteren opnieuw een ruiter naar Amadicia heeft teruggestuurd. Nerion probeerde hem te volgen maar raakte hem kwijt.’

‘Zeg Nerion dat hij niemand volgt,’ zei Perijn scherp. ‘En zeg tegen Haviar hetzelfde. Ze zouden beter moeten weten! Ze zijn hier om te verspieden, om te luisteren en te berichten wat ze zien en horen, en niet anders. Heb je me begrepen?’ Selande knikte haastig en even drong een doorn van vrees haar geur binnen. Vrees voor hem, nam Perijn aan, vrees dat hij kwaad op haar was. Een man met gele ogen maakte sommige mensen onrustig. Hij haalde zijn handen van zijn bijl weg en sloeg ze achter zijn rug ineen.

Haviar en Nerion waren nog twee van Failes twintigtal jonge dwazen. De een was een Tyrener en de ander een Cairhienin. Faile had het hele stel gebruikt als ogen-en-oren, iets waarover hij nog steeds geprikkeld kon raken, hoewel ze hem in zijn gezicht had verteld dat verspieden het werk van een echtgenote was. Een man moest echt goed luisteren als hij dacht dat zijn vrouw grappen maakte; het zou weleens niet zo kunnen zijn. De gedachte aan verspieden maakte hem onbehaaglijk, maar als Faile hen op die manier kon gebruiken, kon haar echtgenoot het ook, als het nodig was. Maar alleen deze twee. Masema scheen ervan overtuigd te zijn dat het de bestemming was van iedereen, behalve de Duistervrienden, om hem vroeg of laat te volgen, maar hij zou misschien achterdochtig worden als er te veel Perijns kamp verlieten om zich bij hem te voegen. ‘En noem hem geen Masema, zelfs hier niet,’ voegde hij er kortaf aan toe. De laatste tijd beweerde de man dat Masema Dagar werkelijk dood was geweest en dat hij uit het graf was opgestaan als de Profeet van de Herrezen Draak, en hij was lichtgeraakter dan ooit als zijn vroegere naam genoemd werd. ‘Als je niet oppast met je woorden mag je van geluk spreken als hij je alleen maar door een paar van zijn bullebakken laat afranselen als die jou de volgende keer ergens alleen aantreffen.’ Selande knikte opnieuw ernstig, deze keer zonder enige vrees in haar geur. Licht, die dwazen van Faile ontbrak het gewoon aan verstand om te herkennen waar ze bang voor zouden moeten zijn.

‘De ochtend breekt bijna aan,’ murmelde Balwer. Hij huiverde en trok zijn mantel dichter om zich heen. ‘Het duurt niet lang of iedereen is wakker, en sommige zaken kunnen het beste ongezien worden besproken. Als de Vrouwe door wil gaan?’ Dat was wederom meer dan een voorstel. Voor zover Perijn kon zien waren Selande en de rest van Failes aanhang slechts goed in het veroorzaken van moeilijkheden, en probeerde Balwer haar er mee te prikkelen, maar ze schrok zowaar en mompelde een bedremmelde verontschuldiging. Perijn merkte dat de duisternis inderdaad begon te wijken, tenminste gezien door zijn ogen. De hemel zag er nog steeds zwart uit en was bespikkeld met heldere sterren, maar hij kon bijna de kleuren van de zes linten voor op Selandes jas onderscheiden. Hij gromde toen hij besefte dat hij langer had geslapen dan gewoonlijk. Hij kon zich niet veroorloven om toe te geven aan zijn vermoeidheid, hoe groot die ook was. Hij moest Selandes verslag aanhoren – het baarde haar geen zorgen dat Masema ruiters uitstuurde; dat deed de man bijna iedere dag – maar hij keek verlangend uit naar Aram en Stapper. Zijn oren pikten geluiden bij de piketlijnen op, maar er was nog geen teken van zijn paard.

‘Het tweede is, Heer,’ zei Selande, ‘dat Haviar tonnen met zoute vis en zout vlees heeft gezien die gebrandmerkt zijn met Altaraanse merktekens, een heleboel. Hij zegt dat er ook Altaranen onder de volgelingen van Mas... van de Profeet zijn. Verschillende schijnen handwerkslieden te zijn, en een of twee zijn wellicht kooplieden of stadsbestuurders. In ieder geval het betere volk, en sommigen lijken er niet zo zeker van te zijn dat ze de juiste keuze hebben gemaakt. Misschien kunnen een paar vragen onthullen waar het voedsel vandaan is gekomen. Misschien kunnen die ook meer ogen-en-oren voor u opleveren.’

‘Ik weet waar het voedsel vandaan komt,’ zei Perijn geprikkeld, ‘en dat weet jij ook.’ Zijn handen balden zich achter zijn rug tot vuisten. Hij had gehoopt dat de snelheid waarmee hij voorttrok Masema ervan zou weerhouden om plundertochten te organiseren. Want dat waren het gewoon, plundertochten, net zo erg als die van de Shaido, of nog erger. Ze boden mensen een kans om trouw te zweren aan de Herrezen Draak en degenen die weigerden, of soms alleen maar iets te lang aarzelden, stierven door vlam of staal. Hoe dan ook, of ze met Masema meegingen of niet, van degenen die gezworen hadden werd verwacht dat ze vrijgevig gaven ten behoeve van de zaak van de Profeet. Degenen die weigerden werden gezien als Duistervrienden en hun bezittingen werden verbeurdverklaard. Onder Masema’s wetten verloren dieven een hand, maar volgens hem was wat zijn schurken deden geen diefstal. Onder zijn wetten verdiende moord en nog een hele reeks andere misdaden de strop, maar een behoorlijk deel van zijn aanhangers scheen liever mensen te vermoorden dan ze trouw te laten zweren. Zo kreeg je meer buit, en voor sommigen was moord een leuk spel om te spelen voor je ging eten.

‘Zeg hun dat ze bij die Altaranen weg moeten blijven,’ ging Perijn door. ‘Masema’s gevolg bestaat uit allerlei slag, en zelfs al hebben ze bedenkingen, dan nog duurt het niet lang of ze stinken net zo erg naar fanatieke ijver als de rest. Ze zullen dan niet aarzelen om een buurman te villen, laat staan iemand die de verkeerde vragen stelt. Wat ik wil weten is wat Masema zelf doet, wat hij beraamt.’ Dat de man een plan had leek wel duidelijk. Masema beweerde dat het voor iedereen, behalve Rhand, lasterlijk was om de Ene Kracht aan te raken. En hij beweerde dat hij niets meer wilde dan zich bij Rhand in het oosten te voegen. Als altijd deed de gedachte aan Rhand kleuren door Perijns hoofd wervelen, deze keer nog helderder dan gewoonlijk, maar zijn woede liet ze tot mist versmelten. En lasterlijk of niet, Masema had het Reizen aanvaard, en dat hield niet alleen geleiden in, maar ook nog eens mannen die geleidden. En wat hij ook beweerde, dat had hij gedaan om zo lang mogelijk in het westen te kunnen blijven, niet om Faile te helpen redden. Perijn had de neiging mensen te vertrouwen tot ze onbetrouwbaar bleken te zijn, maar een enkele snuif van Masema had hem geleerd dat de man zo gek was als een dolle hond en nog minder betrouwbaar. Hij had manieren overwogen om Masema’s plan tegen te houden, wat het ook mocht zijn. Een manier om Masema te laten ophouden met moorden en branden. Masema had tien tot twaalfduizend man – de man was niet bepaald vrijgevig met aantallen en ze waren onmogelijk te tellen in die rotzooi die ze hun kamp noemden – terwijl minder dan een kwart Perijn volgde. Tot die groep behoorden ook nog een paar honderd kwartiermeesters en knechten en anderen van wie hij meer hinder dan hulp had, maar met drie Aes Sedai en twee Asha’man, om nog maar te zwijgen van zes Aielse Wijzen, kon hij Masema tot staan brengen. De Wijzen en twee van de Aes Sedai wilden maar al te graag meedoen. Sterker nog, ze wilden Masema dood hebben. Maar het opbreken van Masema’s leger zou het alleen maar uiteen doen vallen in honderden kleinere bendes die zich nog steeds plunderend en moordend door Altara en verder zouden verspreiden. En deze keer voor zichzelf in plaats van voor de Herrezen Draak. Het breken van de Shaido brengt hetzelfde teweeg, bedacht hij en verdrong het weer. Het tegenhouden van Masema kostte tijd en die had hij niet. De man moest maar wachten tot Faile veilig was. Tot de Shaido aan splinters geslagen waren.

‘Wat is het derde dat je vannacht te weten bent gekomen, Selande?’ vroeg hij grof. Tot zijn verbazing werd de geur van bezorgdheid die van haar af kwam steeds sterker.

‘Haviar heeft iemand gezien,’ zei ze langzaam. ‘Eerst zei hij me er niets over.’ Haar stem verhardde, ik heb ervoor gezorgd dat dat nooit meer gebeurt!’ Ze haalde diep adem en scheen even in tweestrijd te zijn. Toen barste ze uit: ‘Masuri Sedai heeft Masema... de Profeet bezocht. Het is waar, Heer, geloof me! Haviar heeft haar meermalen gezien. Ze glipt hun kamp binnen met haar kap op en ze gaat op dezelfde manier weg, maar hij heeft haar gezicht twee keer goed kunnen zien. Er is steeds een man bij haar, en soms een andere vrouw. Haviar kon de man niet goed genoeg zien maar de beschrijving past bij Rovair, Masuri’s zwaardhand, en Haviar is er zeker van dat de andere vrouw Annoura Sedai is.’ Ze stopte abrupt en haar ogen glansden donker in het maanlicht terwijl ze hem aankeek. Licht, ze was net zo bezorgd over hoe hij het zou opnemen als over wat dit nieuws betekende. Hij dwong zijn handen zich te ontspannen. Masema verachtte de Aes Sedai net zo erg als Duistervrienden; hij beschouwde hen bijna als zodanig. Dus waarom zou hij twee zusters ontvangen? Waarom zouden ze naar hem toegaan? Annoura’s mening over de man lag verborgen achter de geheimzinnigheid en dubbelhartigheid die Aes Sedai zo eigen waren, maar Masuri had ronduit gezegd dat de man als een dolle hond moest worden afgemaakt.

‘Zorg ervoor dat Haviar en Nerion de zusters scherp in de gaten houden en kijk of ze een ontmoeting met Masema kunnen afluisteren.’ Kon Haviar het bij het verkeerde eind hebben? Nee! Er waren betrekkelijk weinig vrouwen in Masema’s kamp, en het was niet geloofwaardig dat de Tyrener een van die ongewassen moorddadige feeksen voor Masuri kon houden. Als je het soort vrouwen zag dat bereid was om met Masema op te trekken, zou je denken dat het kamp waar ze verbleven er een van de ketellappers was. ‘Maar zeg hun dat ze voorzichtig moeten zijn. Het is beter om een kans voorbij te laten gaan dan gesnapt te worden. Ze zijn niemand van nut als ze aan een boom worden opgehesen.’ Perijn wist dat hij bars klonk en probeerde zijn stem milder te maken. Dat scheen moeilijker te worden sinds Faile ontvoerd was. ‘Goed werk, Selande.’ Hij klonk nu tenminste niet alsof hij haar afblafte. ‘Van jou en Haviar en Nerion. Faile zou er trots op zijn geweest als ze het geweten had.’

Een glimlach lichtte haar gezicht op. Haar trots lichtte helder op en het overweldigde bijna alle andere geuren die van haar kwamen. ‘Dank u, Heer. Dank u!’ Je zou gedacht hebben dat hij haar een prijs had gegeven. En misschien had hij dat ook wel. Hoewel... Faile zou het misschien niet echt op prijs stellen dat hij haar ogen-en-oren gebruikte, of zelfs maar van hen afwist. Ooit zou de gedachte aan een geërgerde Faile hem onbehaaglijk hebben gemaakt, maar dat was voordat hij achter haar verspieders gekomen was. En dat zaakje van de Gebroken Kroon dat Elyas ontschoten was. Iedereen zei dat echtgenotes hun geheimen goed bewaarden, maar er waren grenzen!

Balwer trok aan zijn mantel en kuchte achter zijn hand. ‘Goed gezegd, Heer. Zeer goed. Vrouwe, ik ben ervan overtuigd dat u heer Perijns raadgevingen zo snel mogelijk zult doorgeven. We moeten misverstanden voorkomen.’

Selande knikte zonder haar ogen van Perijn af te houden. Haar mond ging open en hij dacht dat ze wilde zeggen dat ze hoopte dat hij water en schaduw zou vinden. Licht, water was het enige waar ze meer dan genoeg van hadden, zelfs al was het meestal bevroren, en in deze tijd van het jaar had niemand schaduw nodig, zelfs niet midden op de dag. Ze was het misschien inderdaad van plan, want ze aarzelde voor ze zei: ‘Dat genade u moge toevallen, Heer. Als ik zo vrij mag zijn, de genade is vrouwe Faile door u toegevallen.’ Perijn knikte als dank. Hij proefde as in zijn mond. Fijne genade, die haar een echtgenoot had gegeven die haar na meer dan twee weken zoeken nog steeds niet had gevonden. De Speervrouwen zeiden dat ze tot gai’shain was gemaakt en dat ze niet mishandeld zou worden, maar ze hadden moeten toegeven dat de Shaido hun gewoontes al op honderd manieren hadden gebroken. In zijn boek was ontvoering al mishandeling genoeg. Bittere as.

‘De vrouwe zal het goed doen, Heer,’ zei Balwer zacht, terwijl hij Selande in de duisternis tussen de wagens zag verdwijnen. Die instemming kwam als een verrassing; hij had geprobeerd om Perijn uit zijn hoofd te praten om Selande en haar vrienden te gebruiken omdat ze heethoofden en onbetrouwbaar waren. ‘Ze heeft er gevoel voor. Dat hebben Cairhienin meestal, en Tyreners tot op zekere hoogte, de edelen tenminste, vooral als...’ Hij zweeg en keek Perijn achterdochtig aan. Als het een andere man was geweest, zou Perijn gedacht hebben dat hij meer gezegd had dan de bedoeling was, maar hij betwijfelde of Balwer op die manier zijn mond voorbij zou praten. De geur van de man bleef onveranderd en werd niet grillig zoals die van iemand die niet zeker van zichzelf was. ‘Mag ik een of twee dingen over haar verslag zeggen, Heer?’

Het gekraak van hoeven in de sneeuw kondigde de nadering van Aram aan, die Perijns hengst en zijn eigen magere grijze ruin leidde. De dieren probeerden naar elkaar te bijten en Aram hield ze op flinke afstand van elkaar, zij het niet zonder moeite. Balwer zuchtte. ‘Wat je te zeggen hebt kun je in Arams aanwezigheid doen, Meester Balwer,’ zei Perijn. De kleine man boog berustend zijn hoofd en zuchtte nogmaals. Iedereen in het kamp wist dat Balwer de gave had om geruchten en toevallige opmerkingen samen te voegen en zich zo een beeld te vormen van wat er werkelijk gebeurd was of zou kunnen gebeuren. Balwer beschouwde dat als een van zijn taken als schrijver, maar vreemd genoeg deed hij altijd alsof hij zich daar niet mee bezighield. Het was een onschuldige eigenaardigheid en Perijn wilde hem zijn pleziertjes gunnen.

Hij nam Stappers teugels van Aram over en zei: ‘Blijf even achter ons lopen, Aram. Ik moet Meester Balwer alleen spreken.’ Balwers zucht was zelfs voor Perijn bijna onhoorbaar.

Aram sloot zwijgend op enige afstand achter hen aan. De bevroren sneeuw kraakte onder hun voeten. Arams geur trilde, een dunne, zure geur. Deze keer herkende Perijn de geur, maar hij liet het als gewoonlijk gaan. Afgezien van Faile was Aram jaloers op iedereen die een tijd met hem omging. Perijn kon geen manier bedenken om er een einde aan te maken. Hij was trouwens evenzeer gewend aan Arams bezitterigheid als aan de manier waarop Balwer zich naast hem voortspoedde. Balwer keek over zijn schouder om te zien of Aram genoeg afstand hield om niets te kunnen horen van wat hij wilde zeggen. Zijn messcherpe en vreemd droge geur van achterdocht contrasteerde aardig met Arams jaloezie. Mensen die niet veranderd wilden worden, kon je niet veranderen.

De piketlijnen en voorraadwagens stonden midden in het kamp, waar dieven er moeilijk bij konden komen. De lucht leek voor de meeste ogen nog zwart, maar de voerlieden en de paardenknechten die dicht bij hun dieren sliepen, waren al wakker en bezig hun dekens op te vouwen. Sommigen versterkten hun onderkomens gemaakt van dennentakken en andere dunne boomstammen die uit het omringende bos waren gehaald, voor het geval ze hier nog een nacht moesten doorbrengen. Er werden kookvuurtjes gestookt waar kleine zwarte ketels boven gehangen werden, hoewel er behalve havermout of gedroogde bonen weinig te eten was. De jacht en het zetten van strikken voegden er wat herten- of konijnenvlees aan toe, of patrijzen en snippen, maar er waren gewoon te veel monden om te voeden. Sinds ze de Eldar waren overgestoken konden ze nergens meer voorraden kopen. Perijn werd gevolgd door een stroom van buigingen en kniksen en gemurmelde ‘Een goede dag, Heer,’ en ‘Het Licht moge u gunstig gezind zijn, Heer,’ maar de mannen en vrouwen die hem zagen hielden op met het versterken van hun onderkomens en enkelen begonnen ze zelfs af te breken, alsof ze zijn vastberadenheid aan zijn stappen konden afmeten. Ze moesten nu onderhand wel weten hoe vastberaden hij was. Vanaf de dag dat hij beseft had hoe erg hij had geblunderd, had hij geen enkele keer twee nachten op dezelfde plek doorgebracht. Hij beantwoordde hun begroetingen zonder zijn pas te vertragen.

De rest van het kamp lag als een smalle kring om de paarden en karren naar het bos toe gericht. De mannen van Tweewater waren in vier groepen verdeeld, en tussen hen legerden de lansiers van Geldan en Mayene. Wie ook maar uit welke richting op hen afkwam, zou zich tegenover de handbogen van Tweewater en een geoefende ruiterij bevinden. Het was niet zozeer het plotselinge verschijnen van de Shaido dat Perijn vreesde, als wel dat van Masema. De man scheen hem redelijk gedwee te volgen, maar er waren de laatste twee weken negen Geldaners en acht Mayeners verdwenen, en niemand geloofde dat ze gedeserteerd waren. En daarvoor, op de dag dat Faile hem ontstolen was, waren er twintig Mayeners in een hinderlaag gelopen en gedood, en iedereen geloofde dat dat het werk was van Masema’s mannen. Dus bestond er een ongemakkelijke vrede, een vreemd, verontrustend soort vrede, maar iemand die wat kopergeld zou durven inzetten op een blijvende vrede zou zijn geld waarschijnlijk kwijtraken. Masema deed alsof hij zich niet bewust was dat die vrede bedreigd werd, maar zijn volgelingen schenen zich nergens wat van aan te trekken. Perijn zag het aan, maar alleen tot Faile bevrijd was. Zijn kamp zodanig opbouwen dat het een te harde noot was om te kraken, was een manier om de vrede te bewaren. De Aiel hadden gestaan op een eigen stukje van die vreemde kring, hoewel ze met minder dan vijftig waren, met inbegrip van gai’shain die de Wijzen dienden. Hij hield even stil om hun lage donkere tenten te bekijken. De enige andere tenten die waren opgericht, waren de tenten van Berelain en haar twee kameniersters, aan de andere kant van het kamp en niet ver van de paar huizen van Brytan. De hordes vlooien en luizen maakten die onbewoonbaar, zelfs voor geharde soldaten die bescherming tegen de kou zochten, en de schuren waren stinkende bouwvallen waar de wind doorheen huilde en waar nog erger ongedierte zat dan in de huizen. De Speervrouwen en Gaul, buiten de gai’shain de enige man onder de Aiel, waren allemaal met de verkenners mee. Hun tenten stonden stil en leeg, hoewel de geur van rook uit een van de luchtgaten hem zei dat de gai’shain het ochtendmaal voor de Wijzen bereidden of opdienden. Annoura was de raadsvrouwe van Berelain en deelde gewoonlijk haar tent, maar Masuri en Seonid zouden wel bij de Wijzen zijn, misschien om de gai’shain met het ochtendmaal te helpen. Ze probeerden nog steeds te verhullen dat de Wijzen hen beschouwden als leerlingen, hoewel iedereen in het kamp dat nu wel moest weten. Iedereen die een Aes Sedai brandhout of water zag dragen, of hoorde hoe er eentje een pak slaag kreeg, kon het op zijn vingers natellen. De twee Aes Sedai waren eedgezworen aan Rhand – opnieuw wervelden de kleuren in zijn hoofd rond in een uitbarsting van tinten, en opnieuw smolten ze onder zijn woede weg – maar Edarra en de andere Wijzen waren gestuurd om een oogje op hen te houden.

Alleen de Aes Sedai zelf wisten hoe sterk die eed hen bond, of hoeveel speling ze tussen de woorden ervan konden vinden, en geen van hen was het toegestaan om zelfs maar te springen tot een Wijze het zei. Seonid en Masuri hadden allebei gezegd dat Masema als een dolle hond moest worden afgemaakt, en de Wijzen stemden daarmee jn. Dat zeiden ze tenminste. Zij hadden geen Drie Geloften die hen aan de waarheid bonden, hoewel de Aes Sedai eerlijk gezegd meer gebonden waren door de letter dan door de geest van die geloften. Een van de Wijzen had hem verteld dat Masuri dacht dat die dolle hond in een leiband in bedwang kon worden gehouden, zo meende hij zich te herinneren. Niet toegestaan om te springen tot een Wijze het zei. Het leek op een spijkerpuzzel waarvan de metalen randen aangescherpt waren. Hij moest de puzzel oplossen, maar als hij een enkele fout maakte kon hij zich tot op het bot snijden. Vanuit zijn ooghoek zag Perijn hoe Balwer hem bedachtzaam met samengeknepen lippen bekeek. Als een vogel die iets ongebruikelijks bestudeerde; niet bang, niet hongerig, alleen nieuwsgierig. Hij pakte Stappers teugels bijeen en liep zo snel door dat de kleine man moest huppelen om hem bij te houden.

Een van de groepen uit Tweewater bewoonde een gedeelte van het kamp naast de Aiel. Perijn overwoog of hij naar het noorden zou lopen waar de Geldaanse lansiers waren gelegerd, of naar het zuiden, naar de Mayeense ruiterij. Maar hij haalde diep adem en leidde zijn paard door het kamp van zijn vrienden en buren van thuis. Ze waren allemaal wakker, ineengedoken in hun dekens, en stookten de resten van hun onderkomens in de kookvuurtjes of sneden de koude overblijfselen van het konijn van gisteravond in stukjes voor de stoofpot. Het praten werd minder en de geur van behoedzaamheid dikker toen hoofden werden opgericht om hem gade te slaan. Slijpstenen lagen stil en hervatten toen hun slissend gefluister langs koud staal. De boog was het wapen van hun voorkeur, maar iedereen droeg ook een grote dolk of een kort zwaard en soms een grootzwaard. En onderweg hadden ze speren en hellebaarden en andere steekwapens met vreemde bladen en punten opgepikt, achtergelaten door de Shaido, die ze niet de moeite waard hadden gevonden om mee te slepen. Ze waren gewend aan speren, en de mensen die gewend waren aan het hanteren van vechtstokken tijdens wedstrijden op feestdagen, vonden stokwapens niet zo heel anders als ze eenmaal gewend waren aan het ijzeren gewicht aan een kant. In hun gezicht las hij honger, vermoeidheid en teruggetrokkenheid.

Iemand hief weifelend de kreet ‘Guldenoog’ aan, maar niemand nam die over, iets wat Perijn een maand geleden wel zou hebben bevallen. Maar er was veel veranderd sinds Faile was meegenomen. Nu was hun stilte beladen. De jonge Kenne Maren met bleke wangen waar hij zijn beginnende baard had afgeschraapt, vermeed Perijns blik. Jori Kongar, die zulke snelle vingers had als hij iets kleins en waardevols zag en altijd dronken was als hij de kans kreeg, spuwde verachtelijk toen Perijn voorbijkwam. Ben Craaf stompte tegen zijn schouder, maar ook Ben keek Perijn niet aan. Danel Lewin stond op en trok zenuwachtig aan de dikke snor die zo belachelijk stond onder die haakneus van hem. ‘Bevelen, Heer Perijn?’ Hij trok zowaar een opgelucht gezicht toen Perijn ontkennend zijn hoofd schudde, ging snel weer zitten en staarde naar de dichtstbijzijnde ketel alsof hij niet kon wachten op zijn waterige haverpap. Misschien was dat nog waar ook; niemand had de laatste tijd een volle maag gehad en Danel had toch al weinig vlees op zijn botten. Achter Perijn gromde Aram verachtelijk.

Naast het volk van Tweewater waren er nog anderen, maar die reageerden niet veel anders. Zeker, Langwin Dorn, een logge kerel met littekens op zijn gezicht, trok aan een lok haar en knikte. Langwin zag eruit als een plompe taveernevechter, maar hij was nu Perijns eigen bediende als hij er een nodig had, wat niet al te vaak was, en wilde misschien in een goed blaadje komen bij zijn werkgever. Basel Gil, een voormalige herbergier die Faile als haar sambajan had aangenomen, was druk bezig zijn dekens overdreven netjes op te vouwen en hield zijn kalende hoofd gebogen. En Lini Eltring, een knokige vrouw met een strenge witte knot die haar gezicht nog smaller maakte, richtte zich op van het roeren in een ketel en hief haar lange houten pollepel op alsof ze Perijn wilde afweren. Breane Taborwin, een Cairhienin met felle ogen, sloeg hard op Langwins arm en keek hem nijdig aan. Ze hoorde bij Langwin, was misschien zijn echtgenote, en de tweede van Failes drie kameniersters. Ze zouden de Shaido volgen tot ze er dood bij neervielen, en ze zouden om Failes hals vallen als ze haar gevonden hadden, maar alleen Langwin had Perijn iets van een welkom betoond. Hij zou meer gekregen hebben van Jur Gradi, maar de Asha’man lag nog steeds in zijn dekens gerold en onder een afdakje van dennentakken te ronken, ondanks het gestamp in de bevroren sneeuw rondom hem en het gevloek als er iemand uitgleed. De Asha’man waren vervreemd van iedereen door wie en wat ze waren, maar geen van hen had enige afkeer van Perijn betoond.

Perijn liep tussen zijn vrienden en buren door en voelde zich alleen. Anderen konden genegenheid tonen, maar het hart van zijn leven was ergens in het noordoosten. Alles zou weer gewoon worden als hij haar eenmaal terughad.

Een tien passen diepe ring van scherpe staken liep om het kamp heen tot aan de rand van het gedeelte van de Geldaners, waar zigzagpaden waren vrijgelaten voor de ruiters. Balwer en Aram moesten achter hem lopen over het smalle pad. Een indringer zou zich in allerlei bochten moeten wringen om erdoorheen te komen. De rand van het woud lag op minder dan honderd pas afstand, een gemakkelijk doelwit voor de boogschutters uit Tweewater. Enorme bomen staken hun bladerdak hoog de lucht in. Er waren bomen bij die Perijn niet kende, maar er waren ook pijnbomen en iepen en lederbladbomen waarvan de stam soms wel drie of vier pas dik was, en eiken die nog veel groter waren. Bomen van zulke omvang verstikten alles behalve onkruid of wat struikgewas dat onder ze groeide, zodat er veel ruimte tussen de bomen was. Een ruimte die werd gevuld door schaduwen die dieper dan de nacht waren. Een oud woud dat hele legers kon verzwelgen en nimmer de beenderen zou teruggeven. Balwer besefte dat hij niet snel écht alleen met Perijn zou zijn, en besloot blijkbaar de gelegenheid te baat te nemen. ‘De ruiters die Masema heeft uitgezonden, Heer,’ zei hij en wierp een achterdochtige blik op Aram, die de zijne met een vlakke blik beantwoordde. ‘Ik weet het,’ zei Perijn. ‘Je denkt dat ze naar de Witmantels gaan.’ Hij wilde weer verder lopen, verder van zijn vrienden vandaan. Hij legde een hand op zijn zadelpunt maar weerhield zich ervan een laars in de stijgbeugel te zetten. Ook Stapper wierp zijn hoofd ongeduldig op en neer. ‘Masema kan even goed boodschappen naar de Seanchanen hebben gestuurd.’

‘Dat is goed mogelijk, Heer, zoals u al eerder gezegd hebt. Maar mag ik opnieuw aanduiden dat Masema’s opvattingen over de Aes Sedai heel dicht bij die van de Witmantels liggen? Ze zijn in feite hetzelfde. Hij zou elke zuster doden, tot de laatste aan toe, als hij kon. Het Seanchaanse standpunt is... praktischer, als ik het zo mag noemen. In ieder geval minder in overeenstemming met dat van Masema.’

‘Hoezeer je de Witmantels ook haat, Balwer, ze zijn niet de wortel van elk kwaad. En Masema heeft al eerder zaken gedaan met de Seanchanen.’

‘Zoals u zegt, Heer.’ Balwers gezicht bleef onveranderd, maar zijn geur was vol twijfels. Perijn had geen bewijs voor ontmoetingen tussen Masema en de Seanchanen, en vertellen hoe hij daarachter was gekomen, zou alleen maar meer moeilijkheden geven. Dat was niet makkelijk voor Balwer; die hield van harde bewijzen. ‘Wat de Aes Sedai en de Wijzen betreft, Heer... Aes Sedai schijnen altijd te denken dat ze het beter weten dan wie dan ook, behalve misschien een andere Aes Sedai. Ik geloof dat de Wijzen net zo in elkaar zitten.’ Perijn snoof en witte pluimpjes verschenen in de lucht. ‘Vertel me iets wat ik niet weet. Zoals waarom Masuri ontmoetingen met Masema zou hebben en waarom de Wijzen dat zouden toestaan. Ik verwed er Stapper onder dat ze het niet zonder hun toestemming zou doen.’ Annoura was een ander verhaal, die zou op eigen gelegenheid hebben kunnen handelen. Het leek erg onwaarschijnlijk dat ze het op Berelains bevel zou doen.

Balwer tuurde achter zich over de rijen puntige staken naar het kamp, naar de tenten van de Aiel. Hij kneep zijn ogen dicht alsof hij door het tentdoek heen wilde kijken. ‘Er zijn vele mogelijkheden, Heer,’ zei hij geprikkeld. ‘Voor sommigen die een eed gezworen hebben, is iets wat niet verboden is toegestaan, en kan iets wat niet bevolen wordt genegeerd worden. Anderen handelen in de overtuiging dat ze hun meerderen helpen, zonder toestemming te vragen. Het lijkt erop dat een van die omschrijvingen van toepassing is op de Aes Sedai en de Wijzen, maar zoals de zaken nu staan kan ik verder alleen maar gissen.’

‘Ik zou het kunnen vragen. Aes Sedai kunnen niet liegen, en als ik maar hard genoeg doordruk zou Masuri weleens de waarheid kunnen vertellen.’

Balwer vertrok zijn gezicht alsof hij ineens last kreeg van zijn maag. ‘Misschien, Heer. Misschien. Het ligt echter meer voor de hand dat ze u iets vertelt wat klinkt als de waarheid. Daar zijn Aes Sedai heel bedreven in, zoals u weet. Hoe dan ook, Masuri zou zich afvragen hoe u de juiste vraag wist te stellen, en dat kan naar Haviar en Nerion leiden. Wie zou het onder deze omstandigheden kunnen zeggen? Rechttoe rechtaan is niet altijd de beste manier. Soms moet je steels te werk gaan, voor de veiligheid.’

‘Ik zei u dat de Aes Sedai niet vertrouwd kunnen worden,’ zei Aram ineens. ‘Dat heb ik u gezegd, Heer Perijn.’ Hij zweeg toen Perijn een hand ophief, maar de bittere geur van woede was zo sterk dat Perijn moest uitademen om zijn longen te zuiveren. Een deel van hem wilde die geur dieper opsnuiven en zich erin dompelen. Perijn bekeek Balwer oplettend. Als Aes Sedai de waarheid konden verdraaien tot je niet meer wist wat boven en wat onder was, en dat konden en deden ze, hoe ver kon je dan gaan met je vertrouwen? Het draaide altijd om vertrouwen. Hij had dat door schade en schande geleerd. Maar hij bedwong zijn woede. Je moest een hamer zorgvuldig gebruiken, en dit was een smidse waar een enkele misstap het hart uit zijn borst zou scheuren. ‘Misschien veranderen de zaken als een paar van Selandes vrienden wat meer tijd onder de Aiel doorbrengen? Ze willen per slot van rekening Aiel worden. Dat zou beslist als voorwendsel kunnen dienen. Misschien kan een van hen vriendschap sluiten met Berelain en haar raadsvrouwe.’

‘Dat zou kunnen, Heer,’ zei Balwer na een zeer kleine aarzeling. ‘De vader van vrouwe Medore is een hoogheer van Tyr, wat haar voldoende aanzien geeft om de Eerste van Mayene te benaderen, en een reden. Misschien hebben een of twee van de Cairhienin ook voldoende aanzien. Maar het is makkelijker om er een paar te vinden die bij de Aiel willen verblijven.’

Perijn knikte. Heel voorzichtig met de hamer, hoezeer je alles binnen bereik ook wilde verpletteren. ‘Doe dat dan maar. Maar, Meester Balwer, je probeert me al in die richting te sturen sinds Selande weg is. Als je vanaf nu nog voorstellen hebt, stel ze dan gewoon voor. Zelfs al zeg ik negen keer nee, dan nog zal ik de tiende keer luisteren. Ik ben geen al te schrander man, maar ik luister naar mensen die dat wel zijn en ik weet dat jij dat bent. Probeer me alleen niet in de richting te duwen die jij wilt. Daar houd ik niet van, Meester Balwer.’

Balwer knipperde met zijn ogen en boog toen met zijn handen gevouwen. Hij rook verrast. En voldaan. Voldaan? ‘Zoals u wilt, Heer. Mijn vorige werkgever hield er niet van als ik iets voorstelde, tenzij het mij gevraagd werd. Ik zal de vergissing geen tweede keer begaan, dat verzeker ik u.’ Hij keek Perijn recht aan en scheen een beslissing te hebben genomen. ‘Als ik zo vrij mag zijn,’ zei hij voorzichtig, ‘heb ik bevonden dat u van dienst te zijn een... aangename ervaring is, op een manier die ik niet verwacht had. U bent wat u schijnt te zijn, Heer, zonder verborgen giftige naalden om de argelozen te grijpen. Mijn vorige werkgever stond wijd en zijd bekend als een schrander man, maar ik geloof dat u even schrander bent, op een andere manier. Ik geloof dat het mij zou spijten om uw dienst te verlaten. Dat kan iedereen zeggen die zijn positie wil behouden, maar ik meen het.’

Giftige naalden? Voordat hij bij Perijn in dienst trad was Balwer de schrijver geweest van een Morlandse edelvrouwe die in moeilijke tijden verzeild was geraakt en het zich niet langer kon veroorloven hem in dienst te houden. Morland moest een moeilijker plaats om te leven zijn dan Perijn zich voorgesteld had. ik zie niet in waarom je mijn dienst zou moeten verlaten. Vertel me gewoon wat je vindt dat ik zou moeten doen en laat mij beslissen. En vergeet de vleierij.’ ik vlei nimmer, Heer. Maar ik pas mij aan de behoeften van mijn meester aan; dat is een vereiste in mijn beroep.’ De kleine man boog nog eens. Hij was nog nooit eerder zo vormelijk geweest. ‘Als u geen verdere vragen hebt, Heer, mag ik dan vrouwe Medore gaan opzoeken?’

Perijn knikte. De kleine man boog opnieuw en snelde toen met wapperende mantel terug naar het kamp terwijl hij tussen de staken heen en weer sprong als een mus die in de sneeuw rondhipte. Het was een vreemd kereltje.

‘Ik vertrouw hem niet,’ mompelde Aram en staarde Balwer na. ‘En ik vertrouw Selande en dat stel ook niet. Ze zullen gaan konkelen met de Aes Sedai, let maar op.’

‘Je zult iemand moeten vertrouwen,’ zei Perijn ruw. De vraag was: wie? Hij zwaaide in het zadel en porde Stapper in zijn ribben. Een hamer had geen nut als hij stillag.

6

De geur van een droom

De koude lucht rook fris en schoon terwijl Perijn door het woud galoppeerde. De wind rook naar de knisperende sneeuw die onder Stappers hoeven omhoog spatte. Hier kon hij oude vrienden vergeten die louter op basis van geruchten bereid waren het ergste te vrezen. Hij kon proberen Masema te vergeten, en de Aes Sedai en de Wijzen. Maar de Shaido waren aan de binnenkant van zijn schedel vastgesmeed. Hij wou dat hij ze eruit kon rukken, maar zo werkte dat niet.

Na een korte galop hield hij Stapper beschaamd in tot ze stapvoets gingen. Onder het bladerdak van het woud was het aardedonker, en boven de sneeuw uitstekende stenen tussen de bomen wezen op nog meer verborgen gesteente. Er waren wel honderden plekken waar een galopperend paard zijn been kon breken, om nog maar te zwijgen van de holen van grondeekhoorns, vossen en dassen. Het was helemaal niet nodig zoveel te riskeren. Een galop zou Faile geen uur eerder bevrijden en geen enkel paard kon dat tempo trouwens lang volhouden. Op plaatsen waar de sneeuw was opgewaaid was die wel kniediep, maar ook elders was de sneeuwlaag behoorlijk dik. Hij reed naar het noordoosten. De verkenners zouden uit die richting komen, met nieuws over Faile. Dat wilde zeggen, met nieuws over waar de Shaido gelegerd waren. Hij had hier zo vaak op gehoopt en voor gebeden, maar vandaag wist hij dat er nieuws zou zijn. Maar die kennis maakte hem alleen maar onrustiger. Het vinden van de Shaido was slechts het eerste deel van het oplossen van de puzzel.

Zijn woede deed zijn geest van het een naar het ander springen. Maar wat Balwer ook gezegd had, Perijn wist dat hij op zijn hoogst erg nauwgezet was. Hij kon niet erg snel nadenken, en al te snugger was hij ook niet. Hij zou het dus met nauwgezetheid moeten doen. Aram liet zijn grijze ruin flink draven, haalde hem in en bleef als een hond in het gareel schuin achter hem rijden. Perijn liet hem begaan. Aram rook niet op zijn gemak als Perijn hem naast zich liet rijden. De vroegere ketellapper sprak niet, maar ijzige luchtstroompjes brachten zijn geur mee, een mengsel van boosheid, achterdocht en ontevredenheid. Hij zat in het zadel als een strak opgewonden veer en loerde naar het woud om zich heen alsof hij verwachtte dat er Shaido vanachter de dichtstbijzijnde boom te voorschijn zouden springen.

Eerlijk gezegd had zich hier bijna van alles en nog wat voor de meeste mensen kunnen verbergen. Waar de lucht door de overkoepeling van takken zichtbaar was, had die een donkergrijze kleur die het woud in schaduwen hulde die nog somberder waren dan de nacht zelf. In die duisternis stonden de bomen als massieve zuilen. Maar zelfs de geringe beweging van een zwarte kauw met opgestoken veren op een besneeuwde tak trof Perijns blik, net als het behoedzaam opgestoken kopje van een jagende marter die nog zwarter dan de duisternis was. Hij ving ook hun geuren op. Ergens van boven in een enorme eik met uitwaaierende takken die zo dik als de voorbenen van een pony waren, kwam een vleugje mensengeur. De Geldaners en Mayeners hadden bereden patrouilles die het kamp een paar span verder omcirkelden, maar hij vertrouwde liever op de mannen van Tweewater dichterbij. Hij had er niet genoeg om het hele kamp te omringen, maar ze waren gewend aan het woud en aan het jagen op dieren die op hun beurt naar hen op jacht konden zijn. Ze zagen bewegingen die een man zouden ontgaan die in termen van oorlog en soldaten dacht. Klipkatten die achter schapen aan van de bergen omlaag kwamen, konden zich goed verbergen, en van beren en wilde zwijnen was bekend dat ze hun achtervolgers soms vanuit een hinderlaag aanvielen. Vanaf dertig en veertig voet hoge takken konden de mannen alles op tijd zien en het kamp waarschuwen, en met hun handbogen konden ze een zware prijs vorderen van iedereen die langs hen probeerde te komen. De aanwezigheid van een wacht raakte zijn gedachten even licht aan als de aanwezigheid van de kauw. Hij had al zijn aandacht gericht op de schaduwen en de duisternis tussen de bomen, erop gespitst om het eerste teken van de terugkerende verkenners op te vangen.

Ineens wierp Stapper het hoofd in de nek en snoof een wolk van mist. Zijn ogen rolden van angst en hij bleef stokstijf staan, en Arams grijze ruin brieste en deinsde verschrikt achteruit. Perijn leunde naar voren om de bevende hengst op zijn hals te kloppen, maar hield zijn hand stil toen hij een vage geur opving waarvan de haren in zijn nek recht overeind gingen staan; de geur van verbrande zwavel. Bijna. Het had de stank van... iets verkeerds, iets wat niet in deze wereld thuishoorde. De geur was niet nieuw – je kon deze stank moeilijk ‘vers’ noemen – maar ook niet oud. Een uur, misschien minder. Misschien vanaf de tijd dat hij ontwaakt was. Vanaf de tijd dat hij van deze geur gedroomd had.

‘Wat is er, Heer Perijn?’ Aram had moeite om zijn grijze ruin te beheersen, die in kringetjes ronddanste, tegen de teugels vocht en er in elke richting vandoor wilde zolang hij maar kon ontsnappen. Maar zelfs terwijl Aram met de teugels vocht, had hij zijn zwaard met de wolfskop al getrokken. Wanneer hij kon oefende hij er elke dag urenlang mee, en degenen die er verstand van hadden zeiden dat hij goed was. ‘U kunt misschien een zwarte draad van een witte onderscheiden in deze duisternis, maar voor mij is het nog geen dag. Ik kan helemaal niets onderscheiden.’

‘Doe dat zwaard weg,’ zei Perijn. ‘Je hebt het niet nodig. Zwaarden zouden trouwens toch niet helpen.’ Hij moest zijn bevende rijdier aansporen, maar volgde de bedorven geur en speurde de besneeuwde grond voor zich af. Hij kende die geur, en niet alleen uit een droom.

Het kostte hem weinig moeite om te vinden wat hij zocht. Stapper hinnikte opgelucht toen Perijn hem intoomde, vlak bij een rots als een grafzerk die twee pas breed was en rechts van hem opdoemde. De sneeuw eromheen was onberoerd, maar er liepen sporen over de schuine steen alsof er een meute honden overheen was geklauterd. Schemering en schaduw of niet, Perijn kon de sporen duidelijk zien. Voetsporen groter dan zijn handpalm stonden in de steen gedrukt alsof die van modder was. Hij gaf Stapper opnieuw een klopje. Geen wonder dat het dier geschrokken was.

‘Ga terug naar het kamp en zoek Danel op, Aram. Zeg hem dat ik iedereen wil laten weten dat hier Duisterhonden zijn geweest, misschien een uur geleden. En steek je zwaard weg. Je zou geen Duisterhond met je zwaard willen doden, geloof me.’

‘Duisterhonden?’ riep Aram uit. Hij tuurde om zich heen in de diepe schaduwen tussen de bomen. Nu zat er angst in zijn geur. De meeste lieden zouden het weggelachen hebben als reizigersverhalen of kindervertelsels. Ketellappers zwierven door alle landen en wisten wat er in de wildernis gevonden kon worden. Aram stak met duidelijke tegenzin zijn zwaard weg op zijn rug, maar zijn rechterhand bleef opgestoken en klaar om het gevest te grijpen. ‘Hoe kun je een Duisterhond doden? Kunnen ze wel gedood worden?’

‘Wees blij dat je het niet hoeft te proberen, Aram. Ga nu, zoals ik je gezegd heb. Iedereen moet goed uitkijken voor het geval ze terugkomen. Daar is weinig kans op, volgens mij, maar het is beter om voorzichtig te zijn.’ Perijn herinnerde zich hoe hij ooit tegenover een troep Duisterhonden had gestaan en er een had gedood. Hij dacht tenminste dat hij er een gedood had, nadat hij het beest met drie pijlen met brede punten had getroffen. Schaduwgebroed ging niet gauw dood. Moiraine had de rest van de horde toen afgemaakt met lotsvuur. ‘Zorg ervoor dat de Aes Sedai en de Wijzen dit te weten komen, en de Asha’man.’ Er was weinig kans op dat een van hen wist hoe hij of zij lotsvuur moest maken – de vrouwen zouden niet willen toegeven dat ze een verboden weving kenden, en dat kon ook voor de mannen gelden – maar misschien wisten ze iets anders wat kon werken.

Aram aarzelde om Perijn alleen te laten tot Perijn hem afsnauwde en hij in een geurwolk van ergernis en gekwetstheid omkeerde en naar het kamp terugreed, alsof twee mannen een haartje veiliger waren dan één. Zodra de ander uit het zicht was verdwenen stuurde Perijn zijn rijdier naar het zuiden, de richting die de Duisterhonden hadden genomen. Hij wilde nu geen gezelschap, zelfs niet dat van Aram. Mensen merkten zijn scherpe ogen of reukzin op, maar dat was nog geen reden om ermee te koop te lopen. Er waren al genoeg redenen om hem te mijden zonder er nog meer aan toe te voegen. Het had toeval kunnen zijn dat de wezens zijn kamp zo dicht voorbijgegaan waren, maar de laatste jaren vertrouwde hij niet meer zo op het toeval. Al te vaak ging het helemaal niet om toeval, niet zoals andere lieden dat zagen. Als dit weer een stukje ta’veren was dat aan het Patroon trok, dan was het iets waar hij wel zonder kon. Ta’veren zijn scheen meer nadelen dan voordelen te hebben. Het kon even in je voordeel werken en zich vervolgens tegen je keren. En er was nog een mogelijkheid. Als je ta’veren was, viel je op in het Patroon en sommige Verzakers konden dat gebruiken om je op te sporen. Dat was hem in ieder geval gezegd. Misschien kon Schaduwgebroed dat ook.

Het spoor dat hij volgde was zeker een uur oud, maar Perijn voelde de huid tussen zijn schouderbladen prikken. Waar de lucht te zien was, was die nog steeds donkergrijs, zelfs voor zijn ogen. De zon was nog niet boven horizon uit gekomen. Het slechtste ogenblik om Wilde Jacht te treffen was vlak voor zonsopgang als de duisternis begon te wijken voor het licht, als het licht nog geen grip had. Er was tenminste geen kruising nabij, of een begraafplaats. Maar de enige haardstenen in de buurt lagen in Brytan, en hij wist niet zeker hoe veilig die krotten waren. In gedachten liep hij de plaats van een stroompje dichtbij na, waarvan het kamp water kreeg door het ijs open te hakken. Het was niet meer dan tien of twaalf pas breed en slechts kniediep, maar men zei dat stromend water tussen jou en de Duisterhonden ze tegenhield. Maar ja, ze zeiden ook dat een Duisterhond stopte als je het moedig tegen hem opnam, en hij had zelf gezien wat er dan gebeurde. Zijn neus beproefde de briesjes en zocht naar die oude geur. En naar elke aanduiding van een nieuwe. Als je onvoorbereid op die monsters stuitte, was dat meer dan onplezierig. Stapper kon bijna even gemakkelijk als Perijn geuren opvangen en wist soms nog eerder wat die inhielden, maar telkens als hij tegenstribbelde dwong Perijn hem voorwaarts. Er lagen een heleboel sporen verspreid in de sneeuw: hoefafdrukken van de bereden patrouilles en hier en daar sporen van konijnen en vossen. Maar de enige sporen die de Duisterhonden achterlieten waren te vinden op stenen die uit de grond staken. Daar was de verbrande zwavelgeur altijd het sterkst, maar tussen de stenen rook hij voldoende om naar de volgende plek te komen. De enorme pootafdrukken overlapten elkaar en hij kon niet zeggen hoeveel Duisterhonden er geweest waren, maar elk rotsachtig oppervlak waar ze over gelopen hadden, zat helemaal vol met hun sporen. Een grotere meute dan de tien die hij buiten IIlian had gezien. Veel groter. Waren er daarom geen wolven in dit gebied? Hij was ervan overtuigd dat de zekerheid van de dood die hij in zijn droom had ervaren ook echt was geweest, en in de droom was hij een wolf geweest.

Toen het spoor begon af te buigen naar het westen, begon een vermoeden bij hem te groeien dat in zekerheid omsloeg toen het spoor bleef afbuigen. De Duisterhonden hadden het kamp geheel omcirkeld. Ze waren de plek ten noorden van het kamp overgestoken waar een paar grote bomen half waren omgevallen en overeind gehouden werden door hun buren, en bij elk ervan was een groot stuk uit de versplinterde stam verdwenen. De sporen liepen over een steenlaag die zo glad was als gepolijst marmer, op een enkele haardunne spleet na die zo recht liep als een schietlood. Er was niets wat de opening van een Poort van de Asha’man kon weerstaan, en hier waren er twee geopend. Er was een dikke pijnboom over een van de spleten gevallen en er was een gedeelte van vier pas breed verbrand, maar de verkoolde uiteinden waren afgesneden alsof ze door een zaagmolen waren gegaan. Maar het scheen dat de sporen van het gebruik van de Een Kracht de Duisterhonden niet deerden. Voor zover hij kon zien had de meute hier niet stilgehouden of zelfs maar hun gang vertraagd. Duisterhonden konden sneller rennen dan paarden en het langer volhouden, en hun stank was overal even sterk. Op twee punten in het spoor had hij een vork ontdekt, maar dat waren slechts de plekken waar de meute uit het noorden aankwam en naar het zuiden vertrok. Om het kamp heen en vervolgens op weg naar wat ze maar achternazaten.

Het was duidelijk dat hij niet hun doelwit was. Misschien had de meute het kamp omcirkeld omdat ze hem hadden gevoeld, omdat ze iemand hadden gevoeld die ta’veren was, maar hij geloofde niet dat de Duisterhonden geaarzeld zouden hebben om het kamp binnen te vallen als ze het op hem voorzien hadden. De meute die hij eerder tegengekomen was, was de stad Illian binnengegaan, hoewel de honden pas later een poging gedaan hadden om hem te doden. Maar gaven Duisterhonden door wat ze zagen, zoals ratten en raven deden? Bij die gedachte klemde hij zijn kaken opeen. Aandacht van de Schaduw was iets wat elk verstandig man vreesde, en zulke aandacht kon het bevrijden van Faile belemmeren. Daar zat hij meer over in dan al het andere. Maar er waren manieren om Schaduwgebroed en de Verzakers te bevechten, als het zover mocht komen. Wat er ook tussen hem en Faile mocht komen, Duisterhonden of de Verzakers, hij zou een weg vinden om ze te omzeilen of dwars door ze heen te gaan, wat maar nodig was. Een man kon slechts een bepaalde hoeveelheid angst tegelijk koesteren, en al zijn angsten waren op Faile gericht. Er was gewoon geen ruimte voor nog meer vrees. Voor hij zijn beginpunt weer bereikte brachten de briesjes hem de geuren van mensen en paarden, scherp in de ijzige kou, en hij toomde Stapper in en hield uiteindelijk halt. Hij had honderd pas verderop vijftig of zestig paarden opgemerkt. De zon was eindelijk boven de horizon uit gekomen en stuurde scherpe lichtbundels door het bladerdak. Ze werden weerkaatst door de sneeuw en lieten de duisternis wijken, hoewel er diepe, gevlekte schaduwen tussen de dunne vingers van de zon bleven. De ruiters waren niet ver van de plek waar hij voor het eerst de sporen van de Duisterhonden had gezien, en hij zag Arams groene mantel en roodgestreepte jas; zijn ketellapperskleren vloekten met het zwaard op zijn rug. De meeste ruiters droegen breedgerande pothelmen en hadden donkere mantels over rode kurassen, en de lange rode wimpels aan hun lansen wapperden in de lichte bries terwijl de soldaten probeerden om alle kanten tegelijk op te kijken. De Eerste van Mayene reed vaak in de ochtend uit, met een passende lijfwacht van de Vleugelgarde.

Hij wilde wegglippen om Berelain te vermijden, maar zag toen drie lange vrouwen te voet tussen de paarden, met donkere sjaals om hun hoofd en bovenlijf gewonden. Hij aarzelde. De Wijzen gingen te paard als het moest, met tegenzin, maar een span of twee door de sneeuw in zware wollen rokken was geen reden om hen op een paardenrug te krijgen. Seonid of Masuri zou vast en zeker ook bij die groep zijn, hoewel de Aielvrouwen Berelain wel schenen te mogen – hij kon zich niet voorstellen waarom.

Hij had zich niet bij de ruiters willen aansluiten, wie er ook bij mocht zijn, maar door zijn aarzeling kon hij hen niet meer ontwijken. Een van de Wijzen – hij dacht dat het Carelle was, een vrouw met vuurrode haren en uitdagende, scherpe blauwe ogen – hief een hand op en wees in zijn richting, en de hele groep keerde zich naar hem toe. De soldaten wendden hun paarden en tuurden door de bomen zijn kant op en lieten hun lansen met stalen punten zakken. Ze konden hem waarschijnlijk niet onderscheiden door de diepe schaduwpoelen en heldere strepen zonlicht. Hij was verrast dat de Wijze hem had gezien, maar Aiel hadden gewoonlijk scherpe ogen. Masuri was bij hen, een slanke vrouw in een bronsmantel op een appelschimmel, evenals Annoura die haar bruine merrie inhield; ze was te herkennen aan de vele dunne vlechten die onder haar kap uit piekten. Berelain zelf zat vooraan op een glanzende roodvos. Ze was een grote en mooie jonge vrouw met lang zwart haar, gekleed in een rode mantel die met zwart bont was afgezet. Maar haar schoonheid werd verminderd door één enkele ongerechtigheid; ze was geen Faile. Maar wat hem betrof werd haar schoonheid geruïneerd door iets veel ergers. Zij was degene die hem verteld had dat Faile ontvoerd was en dat Masema contacten had met de Seanchanen, maar bijna iedereen in het kamp dacht dat hij met Berelain geslapen had in de nacht dat Faile ontvoerd was, en ze had niets gedaan om dat verhaal te ontzenuwen. Hij kon haar moeilijk vragen om het openlijk te ontkennen, maar ze had best iéts kunnen doen, zoals tegen haar kameniersters zeggen dat het niet waar was, wat dan ook. In plaats daarvan bleef Berelain zwijgen en haar kameniersters, die roddelden als wasvrouwen, stookten het verhaal zelfs op. Zulke dingen bleven een man aankleven in Tweewater.

Sinds die nacht had hij Berelain ontweken. Hij zou ook nu zijn weggereden, zelfs nadat hij gezien was, maar ze nam een mand aan van haar kamenierster, een mollige vrouw die in een blauwgouden mantel was gewikkeld, sprak de anderen toe en stuurde toen haar rijdier naar hem toe. Alleen. Annoura stak een hand op en riep haar iets na, maar Berelain keek niet om. Perijn twijfelde er niet aan dat ze hem zou volgen, waar hij ook naartoe ging. Bovendien zouden de mensen zoals het er nu voorstond denken dat hij zich met haar wilde afzonderen als hij nu wegreed. Hij dreef zijn hielen in Stappers flanken om zich bij de anderen te voegen, hoewel hij er weinig zin in had. Als ze dat zo graag wilde, moest ze maar weer met hem mee teruggaan. Maar ondanks de ongelijke grond en de sneeuw zette ze haar vos aan tot een draf en ontmoette hem halverwege met wapperende rode mantel. Hij moest met tegenzin toegeven dat ze een goed ruiter was. Niet zo goed als Faile, maar beter dan de meesten.

‘Je kijkt behoorlijk kwaad,’ lachte ze zachtjes, toen ze voor hem stilhield. Zoals ze de teugels vasthield leek ze bereid om hem de weg te versperren als hij probeerde om haar heen te komen. Die vrouw schaamde zich ook nergens voor! ‘Glimlach, zodat de mensen denken dat we flirten.’ Ze stak de mand naar hem uit. ‘Dit tovert vast wel een glimlach op je lippen. Ik hoorde dat je nog weleens vergeet te eten.’ Ze trok haar neus op. ‘En je te wassen, schijnt het. Je baard moet ook worden bijgeknipt. Een gekwelde, onverzorgde echtgenoot die zijn vrouw redt is heel romantisch, maar misschien is ze niet zo te spreken over een vuile schooier. Een vrouw vergeeft het je niet als je het beeld dat ze van je heeft de grond instampt.’ Perijn was ineens de kluts kwijt. Hij nam de mand aan, zette hem voor zich op het zadel en wreef zonder nadenken over zijn neus. Hij was gewend aan bepaalde geuren van Berelain, gewoonlijk die van een wolvin op jacht – met hem als prooi – maar vandaag gaf ze geen jachtgeur af. Nog geen spoortje. Ze rook geduldig, zo geduldig als steen, en vermaakt, met een onderstroom van vrees. Voor zover hij zich voor de geest kon halen was ze nog nooit bang van hem geweest. En waarom was ze zo geduldig? Trouwens, wat vermaakte haar zo? Hij had niet verwarder kunnen zijn als hij op een klipkat met de geur van een lammetje was gestuit.

Verwarring of niet, zijn maag begon te rommelen bij de geuren die uit de mand opstegen. Gebraden boshoen, als zijn neus hem niet bedroog, en brood dat nog warm was. Er was weinig bloem in voorraad, en brood was bijna even zeldzaam als vlees. Het was waar dat hij op sommige dagen niet at. Soms vergat hij het echt, en als hij eraan dacht was het bemachtigen van een maaltijd een opgave omdat hij dan spitsroeden moest lopen langs Lini en Breane, of omdat de mensen met wie hij was opgegroeid hem links lieten liggen. Voedsel recht onder zijn neus deed hem watertanden. Zou het van trouweloosheid getuigen als hij voedsel opat dat door Berelain gebracht werd?

‘Dank je voor het brood en de boshoen,’ zei hij ruw, ‘maar het laatste wat ik wil is dat iemand denkt dat we aan het flirten zijn. En ik was me wanneer ik kan, hoewel dat jouw zaak niet is. Het is niet makkelijk in dit weer. Bovendien ruiken de anderen niet veel beter.’ Maar zij wel, besefte hij ineens. Onder haar lichte, bloemige parfum was geen spoortje zweet of vuil te bekennen. Het ergerde hem dat hij had opgemerkt dat ze parfum gebruikte en schoon rook. Alsof hij Faile verried.

Berelains ogen verwijdden zich even in verbazing – waarom? – maar toen zuchtte ze. Haar glimlach begon er wat star uit te zien en er kwam een spoortje ergernis in haar geur op. ‘Laat je tent opzetten. Ik weet dat er in een van jouw wagens een koperen badkuip zit. Die heb je vast niet weggegooid. Mensen verwachten dat een edelman er als een edelman uitziet, Perijn, en daar hoort toonbaarheid bij, zelfs als het wat moeite kost. Het is een overeenkomst tussen jou en hen. Je moet hun geven wat ze verwachten, evengoed als wat ze nodig hebben of willen hebben. Anders verliezen ze hun achting voor je en krijgen een hekel aan je omdat jij ervoor gezorgd hebt dat ze die achting kwijtraken. Eerlijk gezegd kan niemand van ons zich veroorloven dat te laten gebeuren. We zijn allemaal ver van huis en omringd door vijanden en ik ben ervan overtuigd dat jij, Heer Perijn Guldenoog, onze enige kans bent om heelhuids thuis te komen. Zonder jou valt alles uit elkaar. Glimlach nou maar, want als we flirten hebben we het tenminste niet over andere dingen.’ Perijn ontblootte zijn tanden. Op vijftig pas afstand zouden de Mayeners en de Wijzen dat in deze ochtendschemer wel voor een glimlach aanzien. Hun achting verliezen? Berelain had er juist voor gezorgd dat de achting was verdwenen die de mensen uit Tweewater ooit voor hem hadden gehad. Om nog maar te zwijgen van die van Failes bedienden. Erger nog, Faile had hem meer dan eens haar eigen les gelezen over de verplichtingen van een edelman. Maar het stond hem helemaal niet aan om uitgerekend Berelain zijn vrouw te horen napraten. ‘Hebben we het over dingen die je eigen mensen niet mogen weten dan?’

Haar gezicht bleef onbewogen maar de onderstroom van angst i haar geur werd sterker. Het was beslist geen paniek, maar ze dacht dat ze in gevaar was. Haar gehandschoende handen waren om de teugels van haar vos geklemd, ik heb mijn dievenpakkers in het kamp van Masema laten rondneuzen en “vrienden” laten maken. Het was natuurlijk beter als we daar ogen-en-oren zouden hebben, maar toch. Ze namen wijn mee die ze zogenaamd van mij gestolen hadden, en ze hebben wel wat opgestoken.’ Even keek ze hem schuins en raadselachtig aan. Licht! Berelain wist dat Faile Selande en die andere dwazen als verspieders had gebruikt. Dat had ze hem tenslotte zelf verteld. Haar dievenpakkers Gendar en Santes hadden waarschijnlijk Haviar en Nerion in Masema’s kamp gezien. Hij moest Balwer waarschuwen voor hij Medore op Berelain en Annoura afstuurde, want dat zou beslist een flinke rotzooi geven. Toen hij bleef zwijgen ging ze door. ‘Er zit meer in die mand dan eten. Iets... dat Santes gisterochtend in Masema’s kamptafel vond. Die dwaas kan geen slot zien zonder te willen weten wat erachter zit. Hij had zich dat ding moeten inprenten in plaats van het mee te nemen, maar gedane zaken nemen geen keer. Laat niemand het je zien lezen nadat ik zoveel moeite gedaan heb om het te verbergen!’ voegde ze er scherp aan toe toen hij het deksel van de mand optilde en een in stof gewikkelde bundel opmerkte. De geuren van gebraden gevogelte en warm brood stegen op in zijn gezicht, ik heb eerder gezien dat Masema’s mannen je volgden. Ze kunnen nu ook wel op de uitkijk staan!’

‘Ik ben geen dwaas,’ gromde hij. Hij wist van Masema’s verspieders. De meesten van Masema’s volgelingen waren stedelingen, en vrijwel alle anderen waren zo onhandig in de bossen dat een tienjarige in Tweewater zich ervoor zou schamen. Maar dat wilde niet zeggen dat er niet een of twee tussen de bomen konden zitten, dichtbij genoeg om hen vanuit de schaduwen te bespieden. Ze bewaarden altijd afstand omdat ze door zijn ogen dachten dat hij een soort Schaduwgebroed was, dus ontwaarde hij zelden hun geuren. Bovendien had hij deze ochtend wel wat anders aan zijn hoofd. Hij schoof de bundel opzij om bij de boshoen te komen. Het ding was bijna zo groot als een kip en knapperig bruin gebraden. Hij rukte een van de poten af terwijl zijn andere hand de bundel losmaakte en er een in vieren gevouwen stuk perkament uit viste. Hij bekommerde zich niet op de vetvlekken die hij erop maakte en vouwde het boven op de vogel onhandig in zijn handschoenen open. Hij las terwijl hij aan de bout kloof. Voor iedereen die hem in het oog hield zou het lijken alsof hij twijfelde op wat voor stukje gebraad hij aan ging vallen. Er zat een dik groen waszegel op dat aan een kant opengebarsten was, met daarop, dacht hij, de afbeelding van drie handen waarvan de wijsvingers en pinken gestrekt waren en de rest gevouwen. De letters waren vloeiend geschreven maar vreemd gevormd. Sommige waren zelfs onherkenbaar, maar met wat moeite was de boodschap te lezen.

De drager dezes staat onder mijn persoonlijke bescherming. Geef hem uit naam van de Keizerin, moge zij eeuwig leven, alle hulp die hij verlangt in dienst van het Keizerrijk, en spreek hierover tot niemand dan tot mij.

Gezegeld door Suroth Sabelle Meldarath van Asinbayar en Barsabba Hoogvrouwe

‘De Keizerin,’ zei hij zacht, zo zacht als ijzer dat langs zijde strijkt. Een bevestiging van Masema’s banden met de Seanchanen, al had hij zelf geen bevestiging nodig gehad. Dit was geen zaak waarover Berelain gelogen zou hebben. Suroth Sabelle Meldarath moest iemand van belang zijn dat ze zo’n volmacht kon opstellen. ‘Dit is zijn ondergang, zodra Santes getuigt waar hij het gevonden heeft.’ In dienst van het Keizerrijk? Masema wist dat Rhand de Seanchanen bevochten had! De regenboog in zijn hoofd barstte uiteen en werd weer weggevaagd. De man was een verrader! Berelain lachte alsof hij iets geestigs gezegd had, maar haar glimlach had nu iets gedwongens. ‘Santes heeft me gezegd dat hij niet is opgemerkt in de drukte bij het opzetten van het kamp, dus heb ik hem en Gendar teruggestuurd met mijn laatste vaatje goeie Tunaighan. Ze zouden een uur na donker terug zijn, maar geen van beiden is teruggekomen. Het kan zijn dat ze hun roes uitslapen, maar ze hebben nog nooit...’

Ze zweeg geschrokken af en staarde hem aan, en hij merkte dat hij de kippenbout doormidden had gebeten. Licht, hij had er al het vlees vanaf gekloven zonder dat hij er erg in had. ik was hongeriger dan ik dacht,’ bromde hij. Hij spuwde de botsplinters in zijn handschoen en liet ze op de grond vallen. ‘Je kunt er gerust van uitgaan dat Masema weet dat jij dit in handen hebt. Ik hoop dat je een forse lijfwacht om je heen hebt, en niet alleen als je uitrijdt.’

‘Sinds gisteravond staan er vijftig man om mijn tent,’ zei ze. Ze staarde hem nog steeds aan en hij zuchtte. Je zou denken dat ze nog nooit eerder iemand een bot in tweeën had zien bijten. ‘Wat heeft Annoura je verteld?’

‘Ze wilde dat ik de volmacht aan haar gaf zodat ze hem kon vernietigen, en zodat ik kon zeggen dat ik hem niet had als men mij ernaar vroeg, en dan kon zij mijn woorden bevestigen. Maar ik betwijfel of dat Masema tevreden zou stellen.’

‘Dat betwijfel ik ook.’ En Annoura moest dat geweten hebben. Aes Sedai konden eigenzinnig zijn, en soms zelfs dwazen, maar ze waren niet achterlijk. ‘Zei ze dat ze het zóu vernietigen of kón vernietigen?’ Berelains voorhoofd rimpelde nadenkend en ze had even tijd nodig voordat ze kon antwoorden. ‘Dat ze het zóu doen.’ De vos danste ongeduldig weg maar ze bracht hem gedachteloos en gemakkelijk onder de teugel, ik zou niet weten waar ze het anders voor zou willen hebben,’ zei ze. ‘Masema lijkt niet bepaald ontvankelijk voor... dwang.’ Afpersing, bedoelde ze. Ook Perijn betwijfelde of dat Masema zou tegenhouden. Vooral niet als een Aes Sedai dat bij hem probeerde.

Hij rukte de andere poot van de vogel af en wist onder dekking daarvan het perkament op te vouwen en in zijn mouw te schuiven. Door zijn handschoen zou het er niet uit kunnen vallen. Het was tenslotte bewijs. Maar waarvan? Hoe kon de man tegelijk een overtuigd volgeling van de Herrezen Draak én een verrader zijn? Had hij de volmacht misschien gestolen van...? Wie? Van een overloper die hij gevangen had genomen? Maar waarom zou Masema het achter slot en grendel bewaren, als het niet het voor hemzelf bedoeld was? Hij had met de Seanchanen gesproken. En hoe had hij het willen gebruiken? Wie kon zeggen waarop een man met zo’n volmacht een beroep kon doen? Perijn zuchtte zwaar. Hij had te veel vragen en geen antwoorden. Er was een scherpere geest dan de zijne nodig om die antwoorden te vinden. Misschien kon Balwer wat bedenken. Nu zijn maag eenmaal voedsel had geproefd wilde hij de poot in zijn hand ook verslinden, samen met de rest van de vogel, maar hij sloot ferm het deksel en probeerde niet te gulzig te zijn. Er was iets waar hij wel zelf achter kon komen. ‘Wat heeft Annoura nog meer gezegd? Over Masema?’

‘Niets. Behalve dat hij gevaarlijk is en dat ik hem moet mijden, alsof ik dat al niet wist. Ze mag hem niet en praat ook niet graag over hem.’ Ze aarzelde weer en vroeg toen: ‘Hoezo?’ De Eerste van Mayene was gewend aan gekonkel en luisterde naar wat niet werd uitgesproken.

Perijn nam nog een hap om zich wat uitstel te gunnen terwijl hij jouwde en slikte. Hij was niét gewend aan gekonkel, maar hij had het vaak genoeg meegemaakt om te weten dat het gevaarlijk kon zijn om te veel te zeggen. Net als te weinig zeggen, wat Balwer er ook van mocht denken. ‘Annoura heeft Masema in het geheim ontmoet. En Masuri ook.’

Berelains glimlach bleef op zijn plaats, maar er drong schrik door in haar geur. Ze begon zich om te draaien alsof ze naar de twee Aes Sedai wilde kijken, maar bedacht zich toen. Ze likte haar lippen. ‘Aes Sedai hebben altijd hun redenen,’ was alles wat ze zei. Was ze geschrokken dat haar raadsvrouwe Masema ontmoette? Was ze geschrokken omdat Perijn het wist? Of... Hij haatte al die intriges. Ze stonden alleen maar in de weg van wat belangrijk was. Licht, hij had de tweede poot ook al schoon afgekloven. Hij hoopte dat Berelain het niet gezien had en gooide de botten haastig weg. Zijn maag gromde om meer.

Haar mensen hadden afstand bewaard, maar Aram was een klein stukje naar hen toe gereden. Hij leunde voorover in het zadel en tuurde door de beschaduwde bomen naar Perijn en Berelain. De Wijzen stonden onder elkaar te praten en schenen niet op te merken dat ze tot hun enkels in de sneeuw stonden, of dat de kille bries genoeg was aangewakkerd om de uiteinden van hun sjaals te doen wapperen. Van tijd tot tijd keek een van hen hun kant op. Niets weerhield een Wijze er van om haar neus overal in te steken. In dat opzicht leken ze net Aes Sedai. Ook Masuri en Annoura sloegen hen gade, hoewel ze een zekere afstand tot elkaar schenen te bewaren. Perijn durfde te wedden dat beide zusters de Ene Kracht gebruikt zouden hebben om hen af te luisteren als de Wijzen er niet bij waren geweest. Natuurlijk wisten de Wijzen waarschijnlijk ook hoe dat moest én hadden ze Masuri’s bezoeken aan Masema toegestaan. Zouden de Aes Sedai met hun tanden knarsen als ze zagen dat de Wijzen met de Kracht luisterden? Annoura scheen al bijna even voorzichtig met de Wijzen om te gaan als Masuri deed. Licht, hij had geen tijd voor dit soort doornige kluwens, maar hij moest er wel in leven. ‘We hebben genoeg aanleiding tot roddelen gegeven,’ zei hij. Niet dat ze daar nog meer van nodig hadden. Hij haakte de hengsels van de mand over zijn zadelknop en spoorde Stapper aan. Hij was toch niet echt trouweloos, alleen omdat hij die vogel had verorberd? Berelain kwam niet meteen achter hem aan, maar voor hij Aram bereikte, had ze hem al ingehaald en hield haar vos naast hem in. ik zal uitzoeken wat Annoura in haar schild voert,’ zei ze beslist, terwijl ze strak voor zich uitkeek. Haar ogen stonden hard. Perijn zou medelijden met Annoura gehad hebben als hij niet zelf bereid was geweest om haar onzachtzinnig wat antwoorden te laten spuien. Bovendien hadden Aes Sedai zelden medelijden nodig, en gaven ze al even zelden antwoord als ze dat niet wilden. Het volgende ogenblik was Berelain weer een en al glimlach, hoewel de vastberadenheid nog om haar heen hing en bijna de geur van haar vrees verdrong. ‘De jonge Aram heeft ons alles verteld over Hartsvloek die met de Wilde Jacht door deze wouden rijdt, Heer Perijn. Zou dat echt zo zijn, denkt u? Ik weet nog hoe ik die verhalen in de kinderkamer hoorde.’ Haar stem was licht en onderhoudend en droeg ver. Aram kleurde, en een paar mannen achter hem lachten.

Het lachen verging hen toen Perijn hen de sporen in de stenen liet zien.

7

De spijkerpuzzel van de smid

Toen het lachen ophield grijnsde Aram zelfgenoegzaam en was er niets meer te bespeuren van zijn eerdere vrees. Je zou denken dat hij de sporen zelf al gezien had en er alles vanaf wist. Alle aandacht was echter gericht op de immense hondensporen in de steen. Niemand schonk Arams grijns enige aandacht, of luisterde zelfs maar naar Perijns uitleg dat de Duisterhonden allang verdwenen waren. Hij kon hun uiteraard niet vertellen hoe hij dat wist, maar dat scheen niemand op te merken. Een bundel zonnestralen viel juist op de grijze steenplaat en verlichtte die scherp. Stapper was gewend geraakt aan de vervagende stank van verbrande zwavel – hij snoof slechts en legde zijn oren in de nek – maar de andere paarden deinsden terug voor de steen. Behalve Perijn rook niemand die stank, dus gromden de meesten over het gedrag van hun rijdieren en tuurden naar die vreemd gemerkte rots alsof het een bezienswaardigheid van een reizend beestenspul was.

Berelains kamenierster krijste toen ze de sporen zag en zwaaide in het zadel van haar angstig dansende omvangrijke merrie. Ze stond op het punt om er af te vallen, maar Berelain vroeg Annoura afwezig om een oogje op haar te houden. Ze staarde even onbewogen als een Aes Sedai naar de afdrukken, maar haar handen knepen zich om het dunne rode leer van haar teugels tot haar knokkels wit waren. Bertin Gallenne, de kapiteinheer van de Vleugelgarde, wiens rode helm versierd was met vleugels en drie dunne rode pluimen, had deze ochtend het bevel over Berelains lijfwacht. Hij dwong zijn grote zwarte ruin tot vlak bij de rots, zwaaide uit het zadel en landde in de kniediepe sneeuw. Hij zette zijn helm af en staarde nadenkend met zijn ene oog naar de steenplaat. De lege oogkas werd bedekt door een roodleren ooglap en het riempje ervan sneed door zijn schouderlange grijze haar. Zijn vertrokken gezicht gaf aan dat hij moeilijkheden voorzag, maar hij vreesde altijd het ergste. Perijn vond dat bij een soldaat beter dan altijd overal de zonnige kant van zien. Ook Masuri steeg af, maar bleef stilstaan met de teugels van haar appelschimmel in de hand en keek onzeker naar de drie Aielvrouwen. Een paar Mayeense soldaten bromden daar over, maar ze zouden er zo langzamerhand aan gewend moeten zijn. Annoura verborg haar gezicht dieper in haar grijze kap alsof ze de steen niet wilde zien. Ze schudde Berelains kamenierster eens stevig door elkaar en de vrouw keek haar verbijsterd aan. Masuri wachtte ogenschijnlijk heel geduldig naast haar merrie, maar het plaatje werd bedorven doordat ze onbewust voortdurend haar rijgewaad gladstreek. De Wijzen wisselen blikken uit maar bleven even onbewogen als Aes Sedai. Nevarin stond tussen Carelle en Marline. Ze waren alledrie lange vrouwen, even lang als sommige mannen, en geen van hen leek meer dan een paar jaar ouder dan Perijn. Maar voor die kalme zelfverzekerdheid waren meer jaren nodig geweest dan aan hun gezichten te zien was. Ondanks de lange gouden kettingen en de zware goudivoren armbanden zouden hun zware donkere rokken en sjaals een boerenvrouw niet misstaan hebben, maar het leed geen twijfel wie er meer gezag had, zij of de Aes Sedai. Eerlijk gezegd leek er soms twijfel te bestaan wie er het bevel had: de Wijzen of Perijn. Toen knikte Nevarin. En ze schonk hem een warme, goedkeurende glimlach. Perijn had haar nog nooit eerder zien glimlachen. Niet dat ze kwaad rondstapte, maar gewoonlijk scheen ze op zoek te zijn naar iemand die ze iets kon verwijten.

Pas na Nevarins knikje gaf Masuri haar teugels over aan een soldaat. Haar zwaardhand was nergens te zien en dat moest het werk van de Wijzen zijn. Gewoonlijk bleef Rovair als een braamstruik aan haar klitten. Ze tilde haar rokken op en waadde door de steeds diepere sneeuw naar de rots toe. Ze liet haar handen over de pootafdrukken gaan en was klaarblijkelijk aan het geleiden, hoewel Perijn niets zag gebeuren. De Wijzen sloegen haar nauwlettend gade, maar voor hen waren Masuri’s wevingen dan ook zichtbaar. Annoura deed alsof ze er volstrekt geen belangstelling voor had. De eindjes van haar dunne vlechten bewogen alsof haar hoofd in haar kap heen en weer schudde, en ze leidde haar paard bij de kamenierster vandaan, uit het zicht van de Wijzen. Het verwijderde haar ook van Berelain. Iedereen zou gedacht hebben dat die haar raad nu wel kon gebruiken, maar Annoura meed de Wijzen zoveel ze kon.

‘Verhalen bij het haardvuur die tot leven komen,’ bromde Gallenne en stuurde zijn paard met een zijdelingse blik op Masuri weg van de rots. Hij had ontzag voor Aes Sedai, maar net als vele anderen stond hij liever niet te dicht bij een Aes Sedai als ze geleidde. ‘Al zou ik eigenlijk nergens meer van moeten opkijken na alles wat ik gezien heb sinds ons vertrek uit Mayene.’ Masuri had al haar aandacht op de sporen gericht en scheen hem niet op te merken. Zijn woorden veroorzaakten deining onder de lansiers, alsof ze hun eigen ogen niet echt geloofd hadden tot hun bevelhebber het bevestigd had. Van sommige van hen kwam een geur van onrustige angst, alsof ze verwachtten dat ze elk ogenblik vanuit de schaduwen besprongen konden worden door Duisterhonden. Temidden van al die mensen kon Perijn niet aanwijzen om wie het ging, maar de geur van ongemak was sterk genoeg om van meer dan slechts een paar soldaten te komen.

Gallenne scheen aan te voelen wat Perijn rook. Hij had zijn gebreken, maar hij was al lang bevelhebber. Hij hing zijn helm aan het lange gevest van zijn zwaard en grijnsde. Het ooglapje gaf zijn grijns iets grimmigs, als van een man die ergens de grap van inzag, ook al stond hij oog in oog met de dood, en die dat ook van anderen verwachtte. ‘Als de zwarthonden ons lastig vallen, strooien we zout op hun oren,’ verkondigde hij bulderend. ‘Dat doen ze toch, in de verhalen? Als je zout op hun oren strooit, verdwijnen ze.’ Een paar lansiers lachten, hoewel de walm van vrees niet merkbaar afnam. Verhalen bij het haardvuur waren één ding, maar dat die verhalen lijfelijk rondliepen was iets heel anders.

Gallenne leidde zijn zwarte paard naar Berelain en legde een gehandschoende hand op de hals van de vos. Hij keek Perijn bedachtzaam aan, en Perijn keek uitdrukkingsloos terug. Hij weigerde op Gallennes zinspeling in te gaan. Wat de man ook te zeggen had, hij kon het Aram en hem in het gezicht zeggen. Gallenne zuchtte. ‘Ze houden hun zenuwen wel in bedwang, Vrouwe,’ zei hij zacht, ‘maar we verkeren in een hachelijke positie, omringd door vijanden en met oprakende voorraden. Schaduwgebroed kan de zaken alleen maar erger maken. Mijn plicht is aan u en aan Mayene, Vrouwe, en met alle achting voor heer Perijn, misschien wenst u uw plannen aan te passen.’ Er vlamde woede in Perijn op – de man zou Faile gewoon in de steek laten! – maar Berelain sprak voordat hij iets kon zeggen.

‘Er zullen geen veranderingen zijn, Heer Gallenne.’ Soms was het zo makkelijk om te vergeten dat zij een heerseres was, hoe klein Mayene ook mocht wezen, maar er lag een klank in haar stem die de koningin van Andor heel wel zou passen. Met haar rechte rug gaf ze haar zadel het voorkomen van een troon, en ze sprak luid genoeg om zeker te zijn dat iedereen haar beslissing gehoord had, en ferm genoeg om iedereen te laten weten dat die beslissing vaststond. ‘Als we omringd zijn door vijanden, is doorgaan even veilig als omkeren of opzijgaan. Maar al was omkeren of opzijgaan tien keer veiliger, dan nog zou ik doorgaan. Ik ben van plan vrouwe Faile te bevrijden, al moeten we ons een weg banen door duizend Duisterhonden en Trolloks. Dat heb ik gezworen!’

Dit werd begroet met een brullend gejuich, en vleugelgardisten staken hun lansen in de lucht zodat de rode linten dansten. De geur van vrees bleef, maar ze klonken alsof ze zich liever een weg door Trolloks heen baanden, hoe groot hun aantal ook mocht zijn, dan te dalen in Berelains achting. Gallenne was hun bevelhebber, maar ze waren hun heerseres meer dan toegedaan, ondanks haar faam met mannen. Misschien zelfs wel deels dankzij die faam. Berelain had Tyr ervan weerhouden om Mayene op te slokken door haar bewonderaars tegen elkaar uit te spelen.

Perijn had moeite zijn mond niet van verbazing open te laten vallen. Ze klonk even vastbesloten als hij was! En zo róók ze ook! Gallenne boog zijn hoofd in onwillige berusting en Berelain gaf een klein, tevreden knikje voor ze haar aandacht op de Aes Sedai naast de stenen plaat richtte.

Masuri was klaar met haar weving en staarde nu naar de pootafdrukken terwijl ze met haar vinger nadenkend tegen haar lippen tikte. Ze was geen schoonheid, maar ze had een aardig gezicht, hoewel dat kon komen door de leeftijdloosheid van de Aes Sedai, en haar sierlijkheid kon daar ook mee te maken hebben. Er was vaak weinig verschil te zien tussen een zuster die geboren was op een povere boerderij en een die geboren was in een machtig paleis. Perijn had haar gezien met een rood hoofd van boosheid, maar ook vermoeid en ten einde raad. En ondanks het vele reizen en haar verblijf in Aieltenten zagen haar donkere haren en haar kleren eruit alsof ze een kamenierster had. Zoals ze nu stond had ze in een librije kunnen staan.

‘Wat ben je te weten gekomen, Masuri?’ vroeg Berelain. ‘Masuri, vertel eens? Masuri?’

Dat laatste kwam er wat scherper uit en Masuri schrok op alsof ze verbaasd was dat ze niet alleen was. In veel opzichten leek ze meer op een Groene dan een Bruine zuster, meer gericht op daden dan op overpeinzing, rechtdoorzee en nooit vaag. Toch kon ze zichzelf geheel verliezen als iets haar aandacht trok. Ze vouwde haar handen en opende haar mond, maar aarzelde toen en keek vragend naar de Wijzen.

‘Ga door, meisje,’ zei Nevarin ongeduldig en plantte haar vuisten in haar heupen onder het geluid van rinkelende armbanden. Zo zag ze er meer uit als zichzelf, en ook de twee andere Wijzen keken afkeurend. Drie fronsende blikken op een rijtje, als drie kraaien op een hek. ‘Het was niet de bedoeling dat je slechts je eigen nieuwsgierigheid bevredigde. Schiet op. Vertel ons wat je te weten bent gekomen.’

Masuri bloosde vurig, maar ze begon onmiddellijk te spreken met haar ogen op Berelain gericht. Ze vond het beslist niet prettig om in het bijzijn van anderen vernederd te worden, ook al wisten die anderen hoe haar verhouding tot de Wijzen was. ‘Er is betrekkelijk weinig bekend over de Duisterhonden, maar ik heb enige studie naar ze gedaan. In de loop der tijd heb ik het pad van zeven meutes gekruist. Vijf van die meutes ben ik twee keer op het spoor gekomen, en twee andere drie keer.’ Inmiddels bloosde ze niet meer, en ze klonk alsof ze lesgaf. ‘Sommige oude schrijvers beweren dat er slechts zeven meutes zijn, anderen zeggen dat het er negen zijn, of dertien, of een ander getal waarvan ze geloofden dat het een speciale betekenis had. Maar tijdens de Trollok-oorlogen schreef Sorelana Alsahhan over “de honderd meutes van de honden van de Schaduw die in de nacht jagen”. En nog eerder schijnt Ivonel Bharatiya geschreven te hebben over “honden geboren uit de Schaduw, in aantallen zo groot als de nachtmerries van de mensheid”. Hoewel Ivonel misschien niet echt bestaan heeft. Hoe dan ook, de...’ Ze gebaarde alsof ze naar een woord zocht. ‘Geur is niet het juiste woord, en smaak ook niet. Elke meute laat zijn eigen kenmerkende gevoel achter, en ik kan met zekerheid zeggen dat ik deze beesten nog nooit ben tegengekomen. Er zijn dus in ieder geval meer dan zeven meutes. Of het juiste aantal negen is of dertien of iets anders weet ik niet. Er zijn meer verhalen over de Duisterhonden dan Duisterhonden zelf, en zover ten zuiden van de Verwording zijn ze buitengewoon zeldzaam. En er is nog iets opvallends: ik denk dat deze meute weleens uit vijftig beesten kan bestaan. Gewoonlijk zijn het er niet meer dan tien of twaalf. Twee afwijkende zaken dus, en dat is onze aandacht meer dan waard.’ Ze hield op en hief een vinger op als om het punt te benadrukken; ze knikte toen ze dacht dat Berelain het begrepen had en vouwde haar handen weer samen. Een windvlaag blies haar mantel van een schouder, maar ze scheen het verlies van warmte niet op te merken.

‘Bij de sporen van Duisterhonden voel ik altijd een soort gedrevenheid, die kan verschillen naar gelang van de omstandigheden, en van sommige ben ik niet zeker. Dit spoor heeft een mengeling van... je zou het ongeduld kunnen noemen. Dat is beslist te zwak uitgedrukt – zoals als een messteek een speldenprik noemen – maar het moet maar volstaan. Ik zou zeggen dat hun jacht al een poos aan de gang is, en dat hun prooi steeds weet te ontkomen. En, Heer Gallenne, wat de verhalen ook zeggen, zout doet Duisterhonden helemaal niets.’ Dus ze was toch niet geheel in gedachten verzonken geweest. ‘Ondanks de verhalen jagen ze nooit naar willekeur, hoewel ze doden als de gelegenheid zich voordoet en het de jacht niet in de weg staat. Bij Duisterhonden is de jacht het allerbelangrijkste. Hun prooi is altijd van belang voor de Schaduw, hoewel we soms niet kunnen zeggen waarom. Het is bekend dat ze soms groten en machtigen voorbijgaan om een boerin of een handwerksman te doden, of een stad of dorp betreden zonder te doden terwijl ze toch duidelijk met een reden kwamen. Mijn eerste gedachte over hun komst hier moest ik laten varen, aangezien ze verder getrokken zijn.’ Haar blik flitste zo snel naar Perijn dat hij dacht dat niemand anders het gezien kon hebben. ‘Daarom lijkt het me onwaarschijnlijk dat ze terugkomen. O ja, en ze zijn al een uur of langer weg. Ik ben bang dat dit alles is wat ik kan zeggen.’ Nevarin en de andere Wijzen knikten instemmend en Masuri kreeg weer wat kleur op haar wangen, wat echter al gauw weer verdween onder het masker van Aes Sedai-kalmte. Een briesje bracht haar geur naar Perijn, een geur van verrassing en genoegzaamheid, en ontdaanheid omdat ze vergenoegd was. ‘Dank u, Masuri Sedai,’ zei Berelain vormelijk en boog licht vanuit het zadel. Masuri erkende dat met een lichte neiging. ‘U hebt ons gerustgesteld.’

Inderdaad, de geur van angst onder de soldaten begon te verminderen, hoewel Perijn Gallenne hoorde brommen: ‘Ze had dat laatste best meteen mogen zeggen.’

Perijns oren vingen ook nog iets anders op, dwars door het gestamp van paardenhoeven en het zachte, opgeluchte gelach van de mannen. Vanuit het zuiden klonk het trillen van een pimpelmees, meteen gevolgd door het tsjilpen van een ringoogmus. Weer klonk een pimpelmees, opnieuw gevolgd door de ringoogmus en toen klonk het tweetal nog eens, nog dichterbij. Er konden pimpelmezen en ringoogmussen in Altara zitten, maar hij wist dat deze vogels handbogen uit Tweewater droegen. De pimpelmees betekende dat er mannen aan kwamen, meer dan een handvol en mogelijk onvriendelijk. Maar de ringoogmus, die thuis soms de diefekster werd genoemd omdat hij graag glinsterende voorwerpen pikte... Perijns duim gleed langs de rand van zijn bijl, maar hij wachtte op nog een laatste vogelroep, dichtbij genoeg om door de anderen opgemerkt te worden. ‘Hebben jullie dat gehoord?’ zei hij, en keek naar het zuiden alsof hij het net zelf had opgevangen. ‘Mijn schildwachten hebben Masema opgemerkt.’ Dat bracht de hoofden omhoog om te luisteren en een paar mannen knikten toen de roep herhaald werd, nog dichterbij. ‘Hij komt deze kant op.’

Gallenne gromde vervloekingen, pootte zijn helm op zijn hoofd en steeg op. Annoura pakte haar teugels op en Masuri liep terug naar haar appelschimmel. De lansiers verschoven in het zadel en gaven een geur van woede af, opnieuw vermengd met die van vrees. De Vleugelgarde had, in hun ogen, nog een bloedwraak tegoed van Masema, maar niemand was erop gebrand om die te innen met slechts vijftig man, vooral niet omdat Masema altijd uitreed met honderd man.

‘Ik ga niet voor hem op de vlucht,’ verkondigde Berelain. Ze staarde met een koude blik naar het zuiden. ‘We wachten hem hier op.’ Gallenne opende zijn mond en sloot hem weer zonder te spreken – tenminste tegen haar. Hij haalde diep adem en begon bevelen te bulderen en zijn gardisten in slagorde op te stellen. Dat was niet gemakkelijk. Het maakte niet uit hoever de bomen uit elkaar stonden, maar bossen waren niet de beste plekken voor lansiers. Elke aanval zou vanaf het begin rommelig verlopen en het was lastig om een man aan een speer te rijgen als hij achter een boomstam kon wegduiken en achter je weer kon opdoemen. Gallenne probeerde hen op te stellen tussen Berelain en de naderende lieden, maar ze gaf hem een scherpe blik en de man veranderde zijn bevelen. Hij zette zijn mannen in een nogal kronkelig gelid dat zich om dikke bomen heen slingerde maar haar in het midden hield. Hij stuurde een soldaat in vliegende haast naar het kamp; de man zat ineengedoken in het zadel met zijn lans zó diep alsof hij wilde aanvallen. Hij reed zo hard als hij kon ondanks de sneeuw en het terrein. Berelain trok een wenkbrauw op, maar zei niets.

Annoura stuurde haar paard naar Berelain, maar hield in toen Masuri haar naam riep. De Bruine zuster had haar appelschimmel bij de teugels maar stond nog steeds in de sneeuw. Met de rijzige Wijzen om zich heen leek ze net een kind. Annoura aarzelde tot Masuri haar opnieuw riep, scherper nu. Perijn dacht dat hij haar zwaar hoorde zuchten voor ze naar hen toe reed en afsteeg. De stemmen van de Aielvrouwen klonken te zacht om door Perijn opgevangen te kunnen worden, met hun hoofden naar Annoura gebogen. Maar wat ze ook te zeggen hadden, de Tarabonse zuster vond het niet prettig. Haar gezicht bleef in haar kap verborgen, maar haar vlechten zwaaiden steeds heftiger door het schudden van haar hoofd. Ze draaide zich uiteindelijk abrupt om en zette een voet in haar stijgbeugel. Masuri had zich kalm afzijdig gehouden en de Wijzen hun zegje laten doen, maar nu legde ze een hand op Annoura’s arm en zei iets met lage stem. De Wijzen knikten en Annoura’s schouders zakten. Ze wachtte tot Masuri opgestegen was voor ze op haar eigen paard klom, en de twee zusters reden samen terug naar de linie van lansiers naast Berelain. Annoura’s brede mond had een sombere trek en ze wreef zenuwachtig met haar duimen.

‘Wat zijn jullie van plan?’ vroeg Perijn terwijl hij probeerde zijn achterdocht te verbergen. Misschien hadden de Wijzen Masuri opgedragen Masema te ontmoeten, hoewel zij beweerden dat de man beter dood kon zijn. Aes Sedai konden de Kracht niet als wapen gebruiken tenzij ze in gevaar verkeerden, maar Wijzen werden niet gehinderd door zo’n gebod. Hij vroeg zich af of de vrouwen met elkaar gekoppeld waren. Hij wist meer dan hem lief was over de Ene Kracht, en genoeg over de Wijzen om te weten dat Nevarin zou leiden als de Wijzen een cirkel hadden gevormd met de Aes Sedai. Annoura deed haar mond open, sloot hem met een klap na een waarschuwende aanraking van Carelle, en keek boos naar Masuri. De Bruine zuster kneep haar lippen opeen en schudde onmerkbaar haar hoofd, wat Annoura niet scheen te vermurwen. Haar handen grepen de teugels zo krampachtig vast dat ze ervan trilden. Nevarin keek langs Berelain op naar Perijn alsof ze zijn gedachten gelezen had. ‘We gaan ervoor zorgen dat je veilig terugkeert naar het kamp, Perijn Aybara,’ zei ze scherp, ‘jij en Berelain sur Paendrag. We zullen erop toezien dat zo veel mogelijk mensen deze dag en de dagen erna zullen overleven. Heb je daar bezwaar tegen?’

‘Zolang je maar niets doet tot ik het je zeg,’ zei hij. Een antwoord dat een heleboel kon betekenen. ‘Helemaal niets.’ Nevarin schudde haar hoofd in afkeer en Carelle lachte, alsof Perijn een geweldige grap verteld had. Geen van de Wijzen vond blijkbaar dat ze hem nog meer hoefden te vertellen. Hun was opgedragen hem te gehoorzamen, maar hun opvatting van gehoorzaamheid stond haaks op alles wat hij daar ooit over geleerd had. Varkens zouden eerder vliegen dan dat hij een duidelijker antwoord uit hen kreeg. Hij had er een stokje voor kunnen steken. En eigenlijk zou hij dat ook moeten doen, wist hij. Welk plannetje de Wijzen ook bedacht hadden, zo ver van het kamp was een ontmoeting met Masema zoiets als erop vertrouwen dat je je hand van het aambeeld kon wegtrekken voor de hamer viel. Zeker nu de man ongetwijfeld wist wie zijn Seanchaanse volmacht had gestolen. Als het om het opvolgen van bevelen ging was Berelain bijna even erg als de Wijzen, maar hij geloofde dat ze wel zou luisteren als hij hun opdroeg zich in het kamp terug te trekken. Dat dacht hij tenminste, want haar geur zei hem dat ze zo koppig als een muilezel was. Toch wilde ook hij niet voor Masema op de loop gaan. Een deel van hem zei dat hij een dwaas was. Maar een groter deel kookte van woede, een woede die hij moeilijk kon beheersen. Aram wrong zich met een dreigende blik naast hem, maar hij had tenminste zijn zwaard niet getrokken. Zwaaien met een zwaard was net zoiets als een gloeiend kooltje naar een hooiberg gooien, en de tijd voor een treffen met Masema was nog niet gekomen. Perijn legde een hand op zijn bijl. Nog niet. Ondanks de heldere lichtstralen die door de dikke takken boven hun hoofden drongen, baadde het hele woud nog in een vage ochtendschemer. Zelfs in de middag zou het hier nog schemerig zijn. De geluiden bereikten hem het eerst: de gedempte hoefslagen in de sneeuw, het hijgen van paarden die tot snelheid werden gemaand. Toen verschenen er een hoop ruiters, een ongeordende massa die bijna in volle galop tussen de enorme bomen naar het noorden daverde, ondanks de sneeuw en de ongelijke grond. Het waren er beduidend meer dan honderd, misschien wel twee of drie keer zoveel. Een paard hinnikte en landde met schoppende benen boven op zijn berijder, maar geen van de andere ruiters hield in. Een pas of zeventig verder stak de man voorop zijn hand op, en de mannen hielden plotseling hun paarden in temidden van opstuivende sneeuw. De paarden snoven en het schuim stond op hun flanken. Hier en daar priemden lansen omhoog. De meeste ruiters droegen geen wapenrusting, of niet meer dan een borstkuras of een helm, maar hun zadels hingen vol zwaarden, bijlen en knotsen. Een paar gezichten werden door zonnestralen getroffen, grimmige lieden met lege ogen die eruitzagen alsof ze nog nooit geglimlacht hadden en dat ook nooit zouden doen. Perijn bedacht dat hij misschien een vergissing begaan had door de beslissing van Berelain niet te verwerpen. Dat kwam ervan als je haastige beslissingen nam, als je je denken liet beïnvloeden door woede. Iedereen wist dat Berelain in de ochtend vaak uitreed, en Masema wilde misschien wanhopig graag zijn Seanchaanse volmacht terugkrijgen. Zelfs met hulp van de Aes Sedai en de Wijzen kon een gevecht in deze bossen uitmonden in een bloedbad waarin mannen en vrouwen zouden sterven zonder zelfs maar te zien wie hen gedood had. Als er geen overlevenden waren, kon Masema de schuld altijd op bandieten schuiven, of zelfs op de Shaido. Dat was eerder gebeurd. En als er wel overlevenden waren, was Masema in staat om enkele tientallen van zijn eigen mensen op te hangen en te verkondigen dat de schuldigen gestraft waren. Maar hij zou Perijn Aybara nog wel een tijdje in leven willen houden, en waarschijnlijk verwachtte hij de Wijzen en de tweede Aes Sedai niet. Dat was weinig om vijftig levens op te vergokken. Zeer weinig om Failes leven vanaf te laten hangen. Perijn maakte de bijl in zijn riem wat losser. Naast hem rook Berelain naar koele kalmte en een verbeten vastberadenheid. Vreemd genoeg niet naar vrees. Nog geen spoortje. Aram rook naar... opwinding.

De twee partijen staarden elkaar in stilte aan, tot Masema uiteindelijk naar voren reed, slechts begeleid door twee man. Ze schoven hun kappen terug. Geen van hen droeg een helm of iets van een wapenrusting. Net als Masema waren Nengar en Bartu Shienaranen, en net als hij hadden ze hun knot afgeschoren zodat hun hoofden eruitzagen als doodskoppen. De komst van de Herrezen Draak had alle geloften verbroken, met inbegrip van de belofte die deze mannen hadden afgelegd om de Schaduw tot aan de Verwording te bevechten. Nengar en Bartu droegen elk een zwaard op hun rug, en er hing een tweede aan hun zadels. Bartu was kleiner dan de anderen en had ook nog een ruiterboog in een foedraal en een pijlkoker aan zijn zadel hangen. Masema droeg geen zichtbare wapens. De Profeet van de Verrezen Draak had er geen nodig. Perijn was blij dat Gallenne een oogje hield op de mannen die Masema had achtergelaten, want er was iets aan Masema dat alle aandacht trok. Misschien kwam dat slechts door wie hij was, maar dat was meer dan genoeg. Masema liet zijn magere vos op een paar pas van Perijn halt houden. De Profeet was een donkere, strenge man met een normale lichaamsbouw en met een oud litteken van een pijlwond op zijn wang. Hij droeg een verschoten bruine jas en een donkere gerafelde mantel. Masema gaf niet om uiterlijk vertoon, het minste nog van zichzelf. Achter hem kon Perijn de koorts in de ogen van Nengar en Bartu zien, maar in Masema’s diepliggende zwarte ogen smeulde een vuur als van een smidshaard. Het leek alleen maar te wachten op een briesje om aan te wakkeren, en zijn geur had de onaangename scherpte van pure waanzin. Hij trok zich niets aan van de Wijzen en de Aes Sedai en liet zijn afkeer van hen duidelijk blijken. Wat hem betrof waren Wijzen nog erger dan Aes Sedai; niet alleen belasterden zij Rhands bestaan door de Ene Kracht te geleiden, maar ze waren ook nog eens Aielwilden, een dubbele zonde. En de Vleugelgarde was in zijn ogen niet belangwekkender dan de schaduwen tussen de bomen.

‘Een buitenontbijt?’ vroeg hij, met een blik op de mand die aan Perijns zadel hing. Gewoonlijk was Masema’s stem al even indringend als zijn ogen, maar nu klonk hij droog en zijn lippen krulden terwijl zijn blik naar Berelain dwaalde. Hij had de geruchten uiteraard ook gehoord.

Een golf van woede raasde door Perijn, maar hij dwong de golf zich bij de rest van de kolkende maalstroom te voegen. Zijn woede had één doel, en hij zou die niet verspillen aan een ander. Stapper voelde de stemming van zijn berijder aan en ontblootte zijn tanden naar Masema’s ruin. Perijn moest hem met kracht intomen. ‘Er zijn hier vannacht Duisterhonden geweest,’ zei hij plompverloren. ‘Ze zijn weg en Masuri gelooft niet dat ze terugkomen, dus is er niets om je zorgen over te maken.’

Masema rook niet bezorgd. De enige geur die de man ooit afgaf was die van waanzin. Zijn vos hapte kwaadaardig naar Stapper, maar Masema gaf een harde ruk aan de teugels. Masema was een goed ruiter maar hij behandelde zijn paarden net als zijn mensen. Nu pas keek hij naar Masuri. Misschien schroeiden zijn blikken nog wat erger, als dat al mogelijk was. ‘Je kunt de Schaduw overal tegenkomen,’ zei hij, en dat was de onweerlegbare waarheid. ‘Niemand die de Herrezen Draak volgt, moge het Licht op zijn naam schijnen, behoeft de Schaduw te vrezen. Zelfs in de dood vinden zij de uiteindelijke overwinning van het Licht.’

Masuri’s merrie week terug alsof ze zich aan Masema’s ogen gebrand had, maar Masuri beheerste haar rijdier met een lichte teugelwending. Ze ontmoette Masema’s blik met de ondoorgrondelijkheid van een Aes Sedai, zo kalm als een bevroren poel. Niets wees erop dat ze de man in het geheim ontmoet had. Ze zei: ‘Vrees kan zijn verdienste hebben om iemands denken en vastberadenheid aan te sporen, mits ze goed beteugeld kan worden. Als we de vijand niet vrezen, blijft er slechts verachting over, en verachting maakt dat de vijand overwint.’ Je zou kunnen denken dat ze tot een eenvoudige boer sprak die ze nog nooit eerder ontmoet had. Annoura keek licht onpasselijk toe. Was ze bang dat hun geheim zou uitkomen? Dat hun plannen voor Masema in duigen vielen?

Masema krulde zijn lippen opnieuw in een glimlach, of een sneer. Hij richtte zijn aandacht weer op Perijn alsof de Aes Sedai voor hem opgehouden hadden te bestaan. ‘Een aantal volgelingen van de Drakenheer heeft een stadje gevonden dat So Habor heet.’ Zo noemde hij zijn volgelingen: ze volgden de Herrezen Draak, niet hem. Het deed niet ter zake dat het Masema was die hun opdroeg wat ze moesten doen en wanneer en hoe. ‘Een aardig plaatsje van drie- of vierduizend mensen, op minder dan een dag afstand naar het zuidwesten. Schijnbaar zijn de Aiel er niet langsgekomen, en vorig jaar was de oogst goed ondanks de droogte. Ze hebben pakhuizen vol gerst en haver en ik denk nog wel meer bruikbaars. Ik weet dat je voorraad voedsel uitgeput raakt. Voor je mensen en je paarden.’

‘Waarom zouden hun pakhuizen om deze tijd van het jaar vol zitten?’ Berelain leunde naar voren. Haar vraag klonk bijna als een eis, haar toon was ongelovig.

Nengar legde dreigend een hand op zijn zwaard. Niemand sprak zo tegen de Profeet van de Drakenheer. En niemand twijfelde aan hem. Niemand die in leven wenste te blijven. Er kraakte leer toen lansiers in hun zadels verschoven, maar Nengar sloeg er geen acht op. De geur van Masema’s waanzin kroop Perijns neusgaten in. Masema bekeek Berelain onderzoekend. Hij scheen niets te merken van Nengar of de lansiers of dat de mannen op het punt stonden elkaar uit te moorden.

‘Een kwestie van hebzucht,’ zei hij ten slotte. ‘Kennelijk meenden de graanhandelaren van So Habor dat ze grotere winsten konden maken door hun voorraden vast te houden tot de winter de prijzen opjoeg. Gewoonlijk verkopen ze hun waren in het westen, in Geldan en Amadicia. Maar door de gebeurtenissen daar en in Ebo Dar waren ze bang dat alles wat ze op weg stuurden in beslag zou worden genomen. Door hun hebzucht zitten ze nu met volle pakhuizen en lege beurzen.’ Er klonk tevredenheid in Masema’s stem door. Hij verafschuwde hebzucht. Maar ja, hij verafschuwde elke menselijke zwakheid, klein of groot. ‘Ik denk dat ze nu wel heel goedkoop afstand zullen doen van hun graan.’

Perijn rook een list, en daar had je geen wolvenneus voor nodig. Masema moest zijn eigen mannen en paarden ook voeden, en hoe grondig ze ook het land hadden geplunderd waar ze doorheen getrokken waren, ze waren er niet veel beter aan toe dan Perijns eigen mensen.

Daarom had Masema niet een paar duizend volgelingen op die stad losgelaten om te grijpen wat er te grijpen viel? Een dagmars terug, pat zou hem verder van Faile verwijderen, en misschien de Shaido opnieuw een voorsprong geven. Was dat de reden van het vreemde aanbod? Of probeerde Masema hen te vertragen zodat hij langer in het westen kon blijven, dicht bij zijn Seanchaanse bondgenoten? ‘Misschien is er tijd om die stad aan te doen als mijn vrouw vrij is.’ Opnieuw vingen Perijns oren vóór ieder ander de vage geluiden op van mannen en paarden die door het woud trokken. Deze keer kwam het geluid uit het westen, vanuit het kamp. Het paard van Gallennes boodschapper moest de hele weg hard gedraafd hebben. ‘Je vrouw,’ zei Masema met vlakke stem en wierp een blik op Berelain die Perijns bloed deed koken. Zelfs Berelain kleurde, hoewel haar gezicht strak bleef. ‘Denk je echt dat je vandaag nieuws over haar zult krijgen?’

‘Dat denk ik, ja.’ Perijns stem was even vlak, en klonk harder dan die van Masema. Hij greep zijn zadelknop boven de hengsels van Berelains mand zodat hij niet naar zijn bijl zou grijpen. ‘Haar bevrijden staat op de eerste plaats. Haar en de anderen. We kunnen onze buiken tot barstens toe vullen als dat eenmaal gebeurd is, maar dat gaat voor.’

Iedereen kon nu de naderende paarden horen. Vanuit het westen verscheen een lange rij lansiers die hun weg zochten door de schaduwen tussen de bomen, gevolgd door een tweede rij. De rode banieren en borstkurassen van Mayene vermengden zich met de groene wimpels en glanzende kurassen van Geldan. De rij strekte zich uit van de plek tegenover Perijn tot aan de ruitertroep van Masema. Voetsoldaten met lange bogen uit Tweewater glipten van boom tot boom. Perijn hoopte dat ze het kamp niet helemaal ontvolkt hadden. De diefstal van dat Seanchaanse perkament kon Masema tot een reactie gedwongen hebben, en hij was een veteraan die had gevochten langs de Verwording en tegen de Aiel. Misschien had hij verder gedacht dan gewoon op weg te gaan om Berelain te zoeken. Het was weer zo’n spijkerpuzzel. Je moest één spijker een stukje bewegen zodat je een andere net genoeg kon verplaatsen om een derde vrij te maken. Een kamp met een verzwakte verdediging kon overrompeld worden, en in deze wouden waren aantallen minstens zo belangrijk als wie er mensen had die konden geleiden. Wilde Masema zijn geheim zo graag bewaren dat hij bereid was die geheimhouding hier en nu te bezegelen? Perijn merkte dat zijn hand om de steel van zijn bijl gekropen was, maar hij liet hem daar.

De paarden van Masema’s volgelingen bewogen zich zenuwachtig onder de teugeldruk van hun ruiters, en mannen schreeuwden en zwaaiden met wapens. Maar Masema zelf bestudeerde de aankomende lansiers en boogschutters zonder dat zijn gezicht van uitdrukking veranderde. Hij had niet meer belangstelling voor ze dan voor vogels die van tak tot tak hipten. Zijn geur kringelde in waanzin maar veranderde niet.

‘We moeten doen wat nodig is om het Licht te dienen,’ zei hij toen de nieuwkomers op zo’n tweehonderd pas stilhielden. Een boogschutter uit Tweewater kon die afstand gemakkelijk overbruggen, en Masema had er een voorproefje van gezien, maar niets in zijn gezicht gaf aan dat hij zich iets aantrok van de pijlen die op zijn hart gericht waren. ‘Al het andere is droesem en afval. Onthoud dat, Heer Perijn Guldenoog. Al het andere is droesem en afval.’ Hij keerde zijn vos zonder verder iets te zeggen en reed terug naar zijn wachtende mannen, gevolgd door Nengar en Bartu. Ze spoorden hun paarden aan zonder zorg over gebroken benen of verbrijzelde schedels. Het gezelschap sloot aan en stroomde massaal naar het zuiden. Een paar lieden achteraan hielden stil om een levenloze gedaante onder het gevallen paard uit te trekken. Ze verlosten het dier uit zijn lijden met een snelle dolksteek, waarna ze het vilden en slachtten. Ze konden het zich niet veroorloven zoveel vlees te laten liggen. De ruiter lieten ze liggen waar ze hem hadden laten vallen. ‘Hij gelooft elk woord dat hij zegt,’ zei Annoura bijna onhoorbaar, ‘maar waar leidt zijn geloof hem heen?’

Perijn overwoog haar rechtstreeks te vragen waar zij dacht dat Masema’s geloof hem naartoe zou leiden, of waarheen zij hem wilde leiden, maar ineens kregen haar trekken weer die onverstoorbare Aes Sedai-kalmte. Het puntje van haar scherpe neus was rood aangelopen van de kou en ze keek hem vlak aan. Je kon nog eerder met je blote handen die rots met de sporen van de Duisterhonden uit de grond trekken als antwoord krijgen van een Aes Sedai die zo keek. Hij zou de vragen aan Berelain moeten overlaten. De man die de lansiers gehaald had spoorde plotseling zijn paard aan. Gerad Arganda was een kleine, gezette man met een verzilverd borstkuras en een getraliede helm met drie korte witte pluimen. Hij was een taaie kerel, een soldaat die tegen alles in was opgeklommen tot eerste kapitein van Alliandres lijfwacht. Hij had het niet begrepen op Perijn, die zijn koningin zonder goede redenen naar het zuiden gevoerd had en haar had laten ontvoeren. Maar Perijn verwachtte dat hij halt zou houden en Berelain zou groeten, of misschien met Gallenne zou overleggen. Arganda had behoorlijk wat ontzag voor Gallenne en rookte vaak een pijp met hem. Maar de man reed Perjjn en de anderen voorbij en begroef zijn hielen in de flanken van het dier om het nog meer aan te sporen. Toen Perijn zag waar Arganda naartoe reed begreep hij het. Vanuit het oosten kwam een enkele ruiter stapvoets aanrijden op een muisgrijs paard. Naast hem schuifelde een Aiel op sneeuwschoenen mee.

8

Een warreling van kleuren

Perijn joeg diep over Stappers nek gebogen achter Arganda aan. De sneeuw was niet minder diep, de grond was niet begaanbaarder, het licht niet beter, maar Stapper stoof door de schaduwen heen, niet van plan om de ruin van Arganda voor zich te houden, en nog spoorde Perijn hem aan. De naderende ruiter was Elyas, wiens baard op zijn borst wapperde. Zijn gezicht ging verscholen onder de brede rand van zijn hoed en zijn met bont afgezette mantel hing over zijn rug. De Aiel was een van de Speervrouwen. Ze had een donkere sjoefa om haar hoofd gewikkeld en over haar kleren, in de tinten grijs, bruin en groen, droeg ze een witte mantel om niet op te vallen in de sneeuw. Elyas en een enkele Speervrouwe, zonder de anderen. Dat betekende dat Faile gevonden was. Het kon niet anders.

Arganda bereed zijn paard alsof hij er niet om gaf of hij de nek van de ruin brak, of die van zichzelf. Hij sprong over rotsige uitsteeksels heen en stoof bijna in galop door de sneeuw, maar Stapper haalde hem in vlak voor hij Elyas bereikte. Perijn vroeg hem op harde toon: ‘Heb je de koningin gezien, Machera? Leeft ze nog? Zeg op, man!’ Het donkere gezicht van de Speervrouwe die Elienda heette bleef onbewogen en ze hief een hand op naar Perijn. Het had een groet kunnen zijn, of een gebaar van meeleven, maar ze onderbrak haar schuifelende passen geen ogenblik. Elyas kon Perijn op de hoogte stellen; zij zou haar boodschap aan de Wijzen doorgeven. ‘Je hebt haar gevonden?’ Perijns keel was ineens kurkdroog. Hij had hier zo lang op gewacht. Arganda gromde door de spijlen van zijn vizier. Hij wist dat Perijn niet op Alliandre doelde. ‘We hebben de Shaido gevonden naar wie we op zoek waren,’ zei Elyas behoedzaam. Zijn handen rustten op de zadelknop. Zelfs Elyas, de beroemde Langtand die onder de wolven geleefd en gerend had, was getekend door te veel reizen en te weinig slaap. Zijn hele gezicht was vertrokken van vermoeidheid, en dat werd nog benadrukt door de goudgele gloed in zijn ogen vlak onder de hoedrand. Er sloop grijs door zijn baard en zijn haar, dat tot zijn middel kwam en met een leren band in zijn nek was gebonden. Voor het eerst sinds Perijn hem had leren kennen zag hij er oud uit. ‘Ze zijn gelegerd rond een middelgrote stad die ze ingenomen hebben, bijna veertig span van hier. Ze hebben wat schildwachten uitgezet, en die letten vooral op dat er geen gevangenen ontsnappen. Maar Perijn, het zijn er meer dan we dachten. Ten minste negen of tien sibben, zeggen de Speervrouwen. Met de gai’shain erbij – of in elk geval mensen in het wit – zitten er misschien wel evenveel mensen in dat kamp als in Mayene of Ebo Dar. Ik weet niet hoeveel speervechters er zijn, maar ik zou zeggen zeker tienduizend.’

Perijns maag verkrampte van wanhoop. Zijn mond was zo droog dat hij zelfs niets had kunnen uitbrengen als Faile als door een wonder plotseling voor hem opdook. Tienduizend algai’d’siswai, en zelfs wevers en zilversmeden en oude mannen die de hele dag in de schaduw mijmerden zouden allemaal een speer grijpen als ze werden aangevallen. Hij had minder dan tweeduizend lansiers, en die hadden al niet op gekund tegen even zoveel Aiel. En hij had minder dan driehonderd man uit Tweewater, die op afstand danig konden huishouden, maar ook zij konden geen tienduizend Aiel tegenhouden. Zo’n grote massa Shaido zou Masema’s moorddadige bende uiteenrijten zoals een kat een nest muizen. Zelfs als je de Asha’man en de Wijzen en de Aes Sedai meetelde... Edarra en de anderen hadden hem niet veel over de Wijzen verteld, maar hij wist dat er in een gemiddelde sibbe al gauw vijf vrouwen woonden die konden geleiden, misschien meer. Misschien ook minder – het was geen vast aantal – maar in ieder geval niet veel minder.

Moeizaam wurgde hij de wanhoop die in hem opwelde. Hij bleef knijpen tot er slechts wat kronkelende draden overbleven die zijn woede kon opbranden. In een hamer was geen plaats voor wanhoop. Of het nu tien sibben waren of de gehele Shaido-stam, ze hadden Faile, en hij moest een manier zien te vinden om haar terug te krijgen.

‘Wat maakt het uit hoeveel het er zijn?’ vroeg Aram. De Trolloks kwamen destijds met duizenden, tienduizenden naar Tweewater maar we maakten ze allemaal af. De Shaido kunnen niet erger zijn dan Trolloks.’

Perijn knipperde met zijn ogen, verrast dat de man pal achter hem stond, om nog maar te zwijgen van Berelain en Gallenne en de Aes Sedai. In zijn haast om Elyas te bereiken had hij zich voor al het andere afgesloten. De mannen die Arganda had opgetrommeld om zich teweer te stellen tegen Masema, waren vaag zichtbaar door de bomen heen. Hun linies waren nog min of meer intact, maar Berelains lijfwacht had een kring rondom Elyas gevormd, met de rug naar hem toe. De Wijzen stonden buiten de kring en luisterden naar Elienda. Haar stem was een laag gemurmel en zo nu en dan schudde ze haar hoofd. Haar kijk op de zaken was niet hoopvoller dan die van Elyas.

Perijn had de mand in zijn haast kennelijk verloren of weggeworpen, want hij hing nu aan Berelains zadel. Er was iets in haar gezicht te bespeuren. Medeleven? Bloedvuur, hij was te vermoeid om helder te kunnen denken. Behalve dat hij nu meer dan ooit helder móést denken. Zijn volgende fout kon de laatste zijn, voor Faile. ‘Zoals ik het hoorde, ketellapper,’ zei Elyas kalm, ‘kwamen de Trolloks naar Tweewater en slaagden jullie erin ze in de tang te nemen. Heb je niet een paar leuke plannen om de Shaido in de tang te nemen?’ Aram keek hem nijdig aan. Elyas had hem gekend voordat hij het zwaard had opgenomen, en Aram hield er niet van om daaraan herinnerd te worden, ook al droeg hij nog steeds fel gekleurde kleren.

‘Tien sibben of vijftig,’ gromde Arganda, ‘er moet een manier zijn om de koningin te bevrijden. En de anderen, natuurlijk. En de anderen.’ Zijn doorgroefde gezicht was vertrokken van boosheid, maar zijn geur deed Perijn denken aan een vos die bereid was zijn eigen poot af te knauwen om aan een val te ontsnappen. ‘Zouden ze... Zouden ze een losprijs aanvaarden?’ De Geldaner keek om zich heen tot hij Marline aan zag komen, die zich een weg door de Vleugelgarde baande. Ondanks de sneeuw stapte ze bedaard door en struikelde niet. De andere Wijzen waren niet langer meer tussen de bomen te zien, net als Elienda. ‘Zouden de Shaido losgeld aannemen... Wijze?’ Arganda’s eerbetuiging klonk alsof die pas later bij hem was opgekomen. Hij geloofde niet langer dat de Aiel die bij hen waren iets met de ontvoering van doen hadden, maar ze bleven in zijn ogen een smet op de wereld.

‘Dat durf ik niet te zeggen.’ Marline scheen zijn toon niet op te merken. Ze had haar armen over elkaar geslagen en keek naar Perijn in plaats van Arganda. Het was een van die blikken waarmee een vrouw je kon wegen en inschatten, of je kon vertellen wanneer je onderkleren voor het laatst gewassen waren. Vroeger, toen er tijd voor zulke gedachten was, zou het hem een onbehagelijk gevoel hebben gegeven. Toen ze weer begon te spreken klonk dat niet alsof ze raad gaf, maar enkel als een opsomming van feiten. ‘Wij kennen jullie natlander-gewoonte van het betalen van een losprijs niet. Gai’shain mogen als geschenk worden aangeboden, of geruild worden tegen andere gai’shain; het zijn geen dieren waar een prijs op gezet kan worden. Maar het schijnt dat de Shaido niet langer de weg van ji’e’toh volgen. Ze maken natlanders tot gai’shain en pikken alles in, in plaats van een vijfde. Misschien zijn ze bereid een prijs te noemen.’

‘Mijn juwelen staan tot je beschikking, Perijn,’ bood Berelain aan. ‘Als het nodig is kunnen Gradi en Neald meer juwelen of goud gaan halen bij Mayene.’

Gallenne schraapte zijn keel. ‘Altaranen zijn gewend aan plunderingen, Vrouwe, zowel door naburige edelen als door bandieten,’ zei hij langzaam terwijl hij zijn teugels tegen zijn handpalm sloeg. Hij sprak Berelain niet graag tegen, maar desondanks ging hij door. ‘Op deze afstand van Ebo Dar is er geen gezag, behalve van de plaatselijke heer of vrouwe. Zowel de edelen als de gewone man zijn gewend om iedereen te betalen van wie ze niet kunnen winnen, en ze schatten razendsnel in welke kant het op gaat. Er moeten in deze streek lieden zijn geweest die geprobeerd hebben de Shaido af te kopen, maar we hebben niets dan ruïnes gevonden, en alles was geplunderd. Misschien staan ze open voor een aanbod om losgeld te betalen, en misschien nemen ze het zelfs aan, maar kunnen we erop vertrouwen dat ze er iets voor teruggeven? Daarbij komt nog dat we ons enige echte voordeel weggeven als we ze een aanbod doen; dan weten ze meteen dat we hier zijn.’ Annoura schudde bijna onmerkbaar haar hoofd, maar Gallenne merkte de beweging op. ‘U bent het er niet mee eens, Annoura Sedai? vroeg hij beleefd. En met iets van verrassing. De Grijze zuster was bij tijden op het bedeesde af, vooral voor een Aes Sedai, maar ze aarzelde nooit om zich uit te spreken als ze het niet eens was met raad die Berelain werd gegeven. Maar deze keer aarzelde Annoura, en maskeerde dat door haar mantel om zich heen te trekken en de vouwen zorgvuldig te schikken. Dat was onhandig van haar; Aes Sedai konden hitte of kou negeren wanneer ze maar wilden, en ze bleven er onaangedaan onder terwijl iedereen om hen heen baadde in het zweet of stond te klappertanden. Een Aes Sedai die aandacht schonk aan de temperatuur rekte tijd om na te denken; gewoonlijk om te verbergen wat ze echt dacht Ze keek even naar Marline en nam ten slotte een beslissing. De denkrimpels in haar voorhoofd verdwenen.

‘Onderhandelen is altijd beter dan vechten,’ zei ze in haar koele Tarabonse tongval, ‘en in onderhandelingen is vertrouwen altijd een zaak van voorzorgen, niet? We moeten de te nemen voorzorgen zorgvuldig overwegen. En wie moet hen benaderen? De Wijzen zijn misschien niet langer onaantastbaar aangezien ze deelnamen aan de slag bij Dumaisbron. Een zuster, of een groep zusters, zou beter zijn, maar zelfs dat moet zorgvuldig voorbereid worden. Zelf ben ik bereid om...’

‘Geen losgeld,’ zei Perijn. Iedereen staarde hem aan, de meesten in verwarring, maar Annoura’s gezicht verraadde niets. Hij zei het opnieuw, harder dit keer: ‘Geen losgeld.’ Hij zou deze Shaido niet betalen voor wat ze Faile hadden laten doormaken. Ze hadden Faile bang gemaakt en daar moesten ze voor boeten, niet van profiteren. Bovendien had Gallenne het bij het rechte eind. Niets wat Perijn in Altara of Amadicia, of daarvoor in Cairhien, had gezien gaf aanleiding om te geloven dat je de Shaido kon vertrouwen, dat ze zich aan welke afspraak dan ook zouden houden. Dan kon je net zo goed ratten in de graanschuren en aardrupsen bij de oogst vertrouwen. ‘Elyas, ik wil hun kamp zien.’ Toen hij jong was had hij een blinde man gekend, Nat Torfin, met een verkreukeld gezicht en dunne witte haren, die elke spijkerpuzzel kon oplossen. Jarenlang had Perijn geprobeerd om dat kunstje na te doen, maar hij slaagde er nooit in. Hij moest zién hoe de stukken in elkaar pasten voordat hij er wijs uit kon worden. ‘Aram, zoek Gradi op en zeg hem mij op de Reisplek te ontmoeten, zo snel als hij kan.’ Zo noemden ze de plaats waar ze aan het eind van elke sprong aankwamen en waarvandaan ze weer vertrokken voor de volgende. Het was voor de Asha’man makkelijker om een Poort te weven op een plek die al was aangeraakt door een weving.

Aram knikte kort en doelbewust, keerde zijn grijze paard en joeg naar het kamp, maar Perijn kon de vragen en twijfels in de gezichten om hem heen zien opdoemen. Marline keek hem nog steeds onderzoekend aan alsof ze er ineens niet meer zo zeker van was wat hij was. Gallenne keek fronsend naar de teugels in zijn hand, waarschijnlijk omdat hij het donker inzag. Berelain had een ongeruste trek op haar gezicht, en de tegenwerpingen waren in haar ogen te lezen.

Annoura’s mond was tot een dunne streep samengeknepen. Aes Sedai hielden er niet van onderbroken te worden. Ze mocht dan voor een Aes Sedai bedeesd genoemd worden, maar ze zag eruit alsof ze haar ongenoegen elk ogenblik kon uiten. Arganda’s gezicht was rood aangelopen en hij opende zijn mond met de bedoeling iets te gaan schreeuwen. Arganda had vaak geschreeuwd sinds zijn koningin ontvoerd was, maar ernaar luisteren had geen enkele zin. Perijn begroef zijn hielen in Stappers flanken en dreef hem door de linie van de Vleugelgarde heen, terug naar de bomen. Niet in galop, maar ook niet aarzelend – hij draafde snel door het hoog oprijzende woud, de handen strak om de teugels en speurend naar Gradi tussen de gevlekte schaduwen. Elyas kwam hem zonder iets te zeggen op zijn ruin achterna. Perijn dacht dat hij al overliep van angst, maar Elyas’ zwijgen maakte alles nog erger. Geen struikelblok was ooit zo groot geweest dat Elyas er geen weg omheen had gezien. Zijn stilte moest betekenen dat hij onbedwingbare bergen zag. Maar er moest een manier zijn. Toen ze de Reisplek bereikt hadden was Perijn rusteloos, en hij liet Stapper tussen de schuine lichtstralen en de bomen heen en weer stappen. Hij moest in beweging blijven. Er moest een manier zijn. Zijn geest sprong heen en weer als een gekooide rat. Elyas steeg af en keek op zijn hurken nadenkend naar de gespleten steen op de Reisplek. Hij sloeg geen acht op zijn ruin, die aan de teugels trok en probeerde achteruit te lopen. Naast de steen steunde een machtige omgevallen pijnboom, die ooit een goede honderd pas hoog geweest was, op de versplinterde resten van zijn stam; het geheel lag hoog genoeg voor Elyas om onderdoor te kunnen lopen. De scherpe zonnestralen die zich elders door de kronen van het woud boorden schenen de schaduw om de steen te verdiepen tot bijna duisternis, maar daar trok hij zich even weinig van aan als Perijn. Zijn neus vertrok bij de lucht van verbrande zwavel die nog steeds in de lucht hing. ‘Ik meende die stank al onderweg naar hier op te vangen. Een grote meute. Groter dan ik ooit gezien of van gehoord heb.’

‘Dat zei Masuri ook,’ zei Perijn afwezig. Waar bleef Gradi toch? Hoeveel mensen waren er eigenlijk in Ebo Dar? Zoveel mensen zaten er ook in het Shaidokamp. ‘Ze zei dat ze het pad van zeven meutes had gekruist, en dat ze deze nog niet kende.’

‘Zeven,’ mompelde Elyas verrast. ‘Zelfs een Aes Sedai moet behoorlijk wat moeite doen om dat voor elkaar te krijgen. De meeste verhalen over Duisterhonden komen van mensen die bang zijn in het donker.’ Hij keek nadenkend naar de sporen die over de gladde steen liepen en schudde zijn hoofd. Er lag droefenis in zijn stem toen hij zei: ‘Ooit waren het wolven. In ieder geval de zielen van wolven, gevangen en verwrongen door de Schaduw. Dat was de kern die gebruikt werd om Duisterhonden te maken, de schaduwbroeders. Ik denk dat de wolven daarom bij de Laatste Slag moeten zijn. Maar het kan ook dat de Duisterhonden gemaakt zijn, juist omdat er wolven zullen zijn om hen te bevechten. Vergeleken met het Patroon is Sovarra-kant soms niet meer dan wat draden. Hoe dan ook, dat was lang geleden. Tijdens de Trollok-oorlogen, als ik het me goed herinner, en de Oorlog van de Schaduw daarvoor. Wolven hebben diepe herinneringen. Wat een wolf weet, wordt nooit echt vergeten zolang er andere wolven leven. Maar ze spreken liever niet over Duisterhonden, en ze ontlopen hen ook. Er kunnen wel honderd wolven sterven om een enkele schaduwbroeder te doden. Erger nog, als ze falen kan de Duisterhond de zielen verslinden van degenen die nog niet helemaal dood zijn, en binnen een jaar of zo is er dan een nieuwe meute schaduwbroeders die zich niet eens herinneren dat ze ooit wolf waren. Ik hoop in ieder geval maar dat ze het vergeten.’ Perijn hield in, hoewel hij erop gebrand was om in beweging te blijven. Schaduwbroeders. De wolvennaam voor Duisterhonden had een nieuwe grimmigheid gekregen. ‘Weet je of ze de ziel van een man kunnen verslinden, Elyas? Een man die met wolven kan praten?’ Elyas haalde zijn schouders op. Voor zover beide mannen wisten was slechts een handjevol mensen in staat tot wat zij tweeën deden. Misschien zouden ze het antwoord op die vraag pas weten als ze stierven. Belangrijker was nu echter dat als ze ooit wolven geweest waren, ze slim genoeg waren om te berichten over wat ze gevonden hadden. Masuri had zoiets al te kennen gegeven, in bedekte termen. Het was dwaasheid om ergens anders op te hopen. Hoelang zou het duren voordat de Duisterhonden dat zouden doen? Hoeveel tijd had hij nog om Faile te bevrijden?

Het geluid van knerpende hoeven in de sneeuw kondigde de komst van ruiters aan, en haastig vertelde hij Elyas dat de Duisterhonden in een kring om het kamp waren gelopen, en dat ze hem hadden geroken. Dat nieuws zouden ze ongetwijfeld overbrengen. ‘Daar zou ik me maar niet al te veel van aantrekken, jongen,’ antwoordde Elyas, die behoedzaam uitkeek naar de naderende paarden. Hij liep van de steen weg en begon zich uit te rekken om zijn verkrampte spieren los te maken. Elyas was te gewiekst om gesnapt te worden terwijl hij opmerkte wat andere ogen niet konden zien. ‘Het klinkt alsof ze jagen op iets wat belangrijker is dan jij. Ze blijven op dat spoor hangen tot ze het gevonden hebben, al kost het ze een jaar.

Maak je geen zorgen. We halen je vrouw terug voor die Duisterhonden vertellen dat je hier was. Ik zeg niet dat het eenvoudig zal zijn, maar het lukt ons wel.’ Er klonk vastbeslotenheid in zijn stem, en die lag ook in zijn geur, maar er was weinig hoop in te bespeuren. Bijna helemaal niets, eigenlijk.

Perijn vocht tegen zijn wanhoop, weigerde eraan toe te geven. Hij bleef stapvoets met Stapper heen en weer rijden tot hij Berelain en haar lijfwacht door de bomen heen zag verschijnen. Marline zat achterop bij Annoura en zodra de Aes Sedai haar paard inhield gleed de Wijze op de grond en schudde haar zware rokken uit om haar donkere kousen te bedekken. Een andere vrouw zou zich hebben geschaamd om haar benen te laten zien, maar niet Marline. Ze trok slechts haar kleren recht. Het was Annoura die verstoord leek. Haar gezicht vertrok zuur waardoor haar neus bijna als een snavel leek uit te staan. Ze zweeg, maar aan haar mond te zien wilde ze iemand bijten. Ze moest er wel erg zeker van zijn geweest dat haar aanbod aanvaard zou worden om met de Shaido te onderhandelen, vooral met de steun van Berelain en een schijnbaar onpartijdige Marline. Grijze zusters waren onderhandelaars, bemiddelaars, scheidsrechters en opstellers van verdragen. Dat kon haar drijfveer geweest zijn. Wat kon het anders zijn? Een probleem dat hij nu van zich af moest zetten en tegelijk in zijn achterhoofd moest houden. Hij moest alles overwegen wat de bevrijding van Faile kon verstoren, maar het probleem dat hij moest oplossen lag veertig span naar het noordoosten. Terwijl de Vleugelgarde hun beschermende kring tussen de hoge bomen om de Reisplek vormde, reed Berelain naar Perijn toe. Ze trachtte hem tot praten te bewegen en hem te verleiden met de rest van de mand. Ze rook naar onzekerheid, naar twijfel over zijn beslissing. Misschien hoopte ze hem over te halen om de Shaido losgeld aan te bieden. Hij hield Stapper in beweging en weigerde te luisteren. Voor hem was een dergelijke poging net zoiets als al je geld inzetten op één enkele worp met de dobbelstenen. Hij kon niet spelen met Faile als inzet. Ordelijk als het werk in een smederij, zo moest het gebeuren. Hij wikkelde zichzelf nog dieper in zijn woede, omhelsde de hitte ervan om er kracht uit te putten.

Kort na Berelain kwamen Gallenne en Arganda aan met een dubbele rij Geldaanse lansiers in hun gepolijste wapenrusting en kegelvormige helmen. Ze voegden zich bij de Mayeners onder de bomen. Perijn bespeurde iets van geprikkeldheid in Berelains geur toen ze hem achterliet en naar Gallenne reed. Het stel had hun paarden zo dicht naar elkaar toe gestuurd dat hun knieën elkaar raakten. Perijn boog zich voorover om te horen wat Berelain te zeggen had. Haar stern was laag maar Perijn wist waar ze het over hadden, deels tenminste. Nu en dan gluurde er een van hen naar hem terwijl hij op Stapper heen en weer reed. Arganda liet zijn schimmel stoppen en staarde door de bomen naar het zuiden, naar het kamp. Hij stond stil als een schaduw, maar het ongeduld straalde van hem af zoals een vuur hitte uitstraalt. Hij was het toonbeeld van een soldaat, met zijn pluimen en zijn zwaard en zijn verzilverde wapenrusting. Zijn gezicht was zo hard als steen, maar hij rook naar iemand die op de rand van paniek verkeerde. Perijn vroeg zich af hoe hijzelf rook. Je kon je eigen geur nooit opvangen tenzij je in een afgesloten ruimte was. Hij geloofde niet dat hij naar paniek rook, maar slechts naar vrees en woede. Alles zou weer goed zijn als hij Faile maar eenmaal terug had. Alles zou zich dan ten goede keren. Heen en weer, heen en weer. Uiteindelijk verscheen Aram met een gapende Jur Gradi op een donkere ruin, zo donker dat de witte bles op zijn neus het dier bijna zwart liet lijken. Danel en een tiental mannen uit Tweewater, die hun speren en hellebaarden hadden achtergelaten ten gunste van hun voetbogen, reden erachteraan, maar niet te dichtbij. Gradi was een gedrongen figuur met een verweerd gezicht waarop al diepe rimpels te zien waren, hoewel hij nog niet van middelbare leeftijd was. Hij zag eruit als een slaperige boer ondanks het lange zwaard om zijn middel en zijn zwarte mantel met een pin in de vorm van een zilveren zwaard op de kraag. Maar hij had zijn boerderij voor altijd verlaten en Danel en de anderen gaven hem alle ruimte. Ze gaven Perijn ook de ruimte. Ze hielden afstand en staarden naar de grond of wierpen soms haastige, verlegen blikken naar hem of Berelain. Het maakte niet uit. Alles zou zich straks ten goede keren. Aram probeerde Gradi naar Perijn te voeren, maar de Asha’man wist waarom hij was geroepen. Met een zucht stapte hij af naast Elyas, die in een plek zonlicht op zijn hurken zat en met zijn vinger een kaart in de sneeuw tekende. Hij praatte over afstand en richting, en beschreef uitgebreid de plaats waar hij naartoe wilde: een open plek op een helling die bijna op het zuiden uitkeek, waarvan de rand erboven op drie plaatsen inkepingen had. Afstand en richting waren genoeg als ze heel precies waren, maar hoe beter het beeld in het hoofd van een Asha’man zat, hoe dichter hij bij een plaats kon komen.

‘Hier is geen ruimte voor vergissingen, jongen.’ Elyas’ ogen schenen fel op te lichten. Wat de anderen ook van Asha’man mochten denken, ze boezemden hem geen angst in. ‘Er zijn een heleboel richels in dat landschap, en het hoofdkamp ligt maar een span of zo voorbij de andere kant van deze richel. Er zullen schildwachten zijn, kleine groepen die elke nacht op een andere plaats kamperen, misschien wel minder dan twee span de andere kant uit. Als je ons ook maar een stukje verkeerd neerzet, worden we zeker gezien.’ Gradi beantwoordde zijn blik zonder met zijn ogen te knipperen. Toen knikte hij, krabde met zijn dikke vingers door zijn haar en haalde diep adem. Hij zag er even vermoeid uit als Elyas. Even doodvermoeid als Perijn zich voelde. Het maken van Poorten en ze lang genoeg openhouden om er duizenden mensen en paarden door te laten, was zwaar werk.

‘Ben je uitgerust genoeg?’ vroeg Perijn. Vermoeide mannen maakten fouten, en fouten met de Ene Kracht konden dodelijk zijn. ‘Moet ik Neald niet laten halen?’

Gradi keek hem vermoeid aan en schudde toen zijn hoofd. ‘Fager is niet uitgeruster dan ik. Minder, misschien. Ik ben sterker dan hij, een beetje tenminste. Het is beter dat ik het doe.’ Hij draaide zich om naar het noordoosten en zonder waarschuwing verscheen er een verticale zilverblauwe streep naast de steen. Annoura trok haar merrie met een luide kreet uit de weg toen de lichtstreep zich verbreedde tot een opening. Er verscheen een gat in de lucht dat uitzicht bood op een door de zon verlichte plek op een steile helling, met bomen die veel kleiner waren dan die Perijn en de anderen nu omringden. De reeds versplinterde pijnboom trilde toen er nog een stuk van de stam verdween, kraakte en viel met een door de sneeuw gedempte dreun op de grond. De paarden snoven en dansten weg. Annoura wierp een boze blik op de Asha’man, maar Gradi knipperde slechts met zijn ogen en zei: ‘Ziet dat eruit als de goede plaats?’ Elyas zette zijn hoofddeksel recht en knikte.

Die knik was alles waar Perijn op wachtte. Hij trok zijn hoofd in en reed Stapper door de Poort, de sneeuw in die tot aan zijn vetlokken kwam. Het was een kleine open plek, maar door de lucht vol witte wolken leek het een enorme open ruimte, na het dichte woud dat hij achterliet. Vergeleken met het woud was het licht bijna verblindend, hoewel de zon nog steeds verborgen was achter de met bomen begroeide heuvelrug. Het kamp van de Shaido lag aan de andere kant. Hij staarde er verlangend naar. Hij moest moeite doen om te blijven waar hij was in plaats van vooruit te snellen om eindelijk te zien waar Faile was. Hij dwong zich Stapper naar de Poort te keren, waar Marline uit kwam.

Ze bekeek hem nog steeds onderzoekend en keek nauwelijks waar ze haar voeten in de sneeuw plantte; toen ging ze opzij om Aram en de mannen van Tweewater door te laten. Ze waren nu wel gewend aan Reizen en zelfs aan Asha’man, en ze trokken hun hoofd maar net genoeg in om de bovenkant van het gat niet te raken. Zelfs de langste onder hen boog maar nauwelijks. Perijn meende dat deze Poort groter was dan de eerdere die Gradi gemaakt had. Toen had hij nog moeten afstappen. Het was een vage gedachte, niet meer dan een zoemende vlieg. Aram reed recht naar Perijn toe met een resolute trek op zijn gezicht. Hij rook ongeduldig, gretig om door te gaan. Danel en de anderen reden verder, stegen toen af en legden kalmpjes hun pijlen aan terwijl ze de omringende bomen gadesloegen. Toen verscheen Gallenne en hij bekeek grimmig de bomen om zich heen alsof hij verwachtte dat er elk ogenblik een vijand naar voren kon stormen. Hij werd gevolgd door zes Mayeners die hun lansen moesten laten zakken om door de Poort te kunnen. Lange tijd bleef de Poort leeg, maar juist toen Perijn besloot om terug te gaan om te kijken waar Elyas bleef, leidde de bebaarde man zijn paard erdoorheen. Arganda en zes Geldaners met ontevreden gezichten volgden hem op de hielen. Hun glinsterende helmen en borstplaten waren nergens te zien en ze keken nijdig, alsof ze hun broeken hadden moeten achterlaten.

Perijn knikte inwendig. Natuurlijk. Het kamp van de Shaido lag achter de heuvelrug, waar ook de zon stond. Een glinsterende wapenrusting zou als spiegel hebben gewerkt. Daar had hij aan moeten denken. Zijn vrees maakte hem nog steeds ongeduldig, waardoor zijn denken vertroebelde. Hij moest nu meer dan ooit het hoofd koel houden. Elk kleinigheidje dat hij nu over het hoofd zag, kon hem doden en Faile in handen van de Shaido achterlaten. Maar dat was makkelijker gezegd dan gedaan. Hoe kon hij niét bevreesd zijn voor Faile? Hij moest zijn vrees intomen, maar hoe?

Annoura reed door de Poort, tot zijn verrassing vlak voor Gradi uit, die zijn paard bij de teugels leidde. Zoals elke andere keer dat hij haar door een Poort had zien gaan, lag ze zo plat op haar merrie als haar hoge zadel toestond, en grimaste naar de opening die gemaakt was met de besmette mannelijke kant van de Kracht. Zodra ze erdoorheen was spoorde ze haar paard aan om te zorgen dat ze een flink eind uit de buurt van de Poort kwam. Gradi liet de Poort dichtvallen. Het beeld van de purperen verticale spleet bleef op Perijns netvlies staan. Annoura kromp ineen en wendde haar blik af, staarde boos naar Marline en vervolgens naar Perijn. Als ze geen Aes Sedai was geweest zou hij gezegd hebben dat ze kookte van ingehouden woede. Berelain had haar gezegd dat ze mee moest, maar het was niet Berelain die ze er de van schuld gaf dat ze hier moest zijn. ‘Vanaf hier gaan we te voet,’ verkondigde Elyas zachtjes. Hij kwam nauwelijks uit boven het zachte gestamp van paardenvoeten. Hij had gezegd dat de Shaido zorgeloos waren en niet of nauwelijks schildwachten hadden, maar hij sprak alsof ze op twintig pas konden staan. ‘Een man te paard valt op. Volgens Aielmaatstaven zijn de Shaido blind, maar niet volgens de onze. Dat betekent dat ze twee keer zo scherp zien als wij, dus zorg dat je niet tegen de lucht afsteekt als we de heuveltop naderen. En ze zijn ook niet doof. Uiteindelijk zullen ze onze sporen vinden – daar is in de sneeuw niets aan te doen – maar we moeten zorgen dat ze onze aanwezigheid pas opmerken als we alweer weg zijn.’

Arganda, die al nijdig was omdat hij ontdaan was van zijn pluimen en wapenrusting, begon te redetwisten met Elyas over wie het bevel had. Hij was geen dwaas en hield zijn stem in bedwang, maar hij was al soldaat sinds zijn vijftiende en had troepen aangevoerd die tegen Witmantels, Altaranen en Amadicianen hadden gevochten. En hij had er een handje van om te benadrukken dat hij in de Aiel-oorlog had gevochten en de Bloedsneeuw bij Tar Valon had overleefd. Hij kende de Aiel en had geen ongeschoren woudloper nodig om hem te vertellen hoe hij zijn laarzen aan moest trekken. Perijn liet het maar gaan, aangezien de man terwijl hij klaagde wel tegelijkertijd twee van zijn mannen beval bij de paarden te blijven. Hij was echt geen dwaas, alleen bezorgd om zijn koningin. Gallenne liet al zijn mannen achter, mopperend dat lansiers zonder hun paarden nutteloos waren en waarschijnlijk hun nek zouden breken als hij hen te voet liet gaan. Ook hij was geen dwaas maar hij zag de donkere kant van de zaak altijd eerst. Elyas ging voorop en Perijn wachtte slechts tang genoeg om het in koper gevatte kijkglas uit Stappers zadeltas te halen en in zijn zak te stoppen voor hij achter hen aan ging. Onder de dennen en pijnbomen en andere wintergrijze en bladerloze bomen groeide het struikgewas in kleine bosjes. Het terrein was niet steiler dan de Zandheuvels thuis, zij het rotsachtiger. Het vormde geen probleem voor Danel en de andere mannen uit Tweewater, die met gespannen bogen als schimmen waakzaam over de helling slopen, bijna zo stil als de mist van hun adem. Aram, die zelf geen vreemdeling in de bossen was, bleef met getrokken zwaard dicht bij Perijn. Toen hij een verwarde bos dikke bruine wijnranken begon af te hakken om erdoorheen te komen, hield Perijn hem met een hand op zijn arm tegen, hoewel hij weinig meer geluid maakte dan Perijn zelf, niet meer dan het zachte geluid van laarzen in de krakende sneeuw. Het was verrassend dat Marline tussen de bomen door bewoog alsof ze in een bos was grootgebracht in plaats van in de Aielwoestenij, waar alles wat een boom genoemd kon worden heel zeldzaam was en waar men nog nooit van sneeuw gehoord had, hoewel al haar armbanden en kettingen toch enig geluid hadden moeten geven. Annoura beklom de helling al even moeiteloos. Ze stuntelde soms met haar rokken maar vermeed kundig de scherpe doorns van dode kattenklauw en wacht-even wingerd. Aes Sedai vonden gewoonlijk wel een manier om je te verrassen. Ze slaagde er ook nog in om Gradi in de gaten te houden, maar de Asha’man lette enkel op waar hij zijn voeten neerzette. Nu en dan zuchtte hij diep en bleef hij even staan om naar de top te staren, maar desondanks raakte hij niet achterop. Gallenne en Arganda waren niet jong meer en ook niet gewend aan lopen waar ze konden rijden. Hun adem ging zwaarder toen ze de helling beklommen en zich soms van boom tot boom optrokken, maar ze hielden elkaar bijna evenveel in de gaten als de grond onder hen, niet bereid om zich door de ander te laten overtroeven. Maar de vier Geldaanse lansiers gleden uit en struikelden over verborgen wortels onder de sneeuw en hun zwaardscheden bleven achter ranken haken. Ze vloekten grommend als ze op rotsen vielen of door doorns geprikt werden, en Perijn overwoog hen terug te sturen en bij de paarden te laten wachten. Dat, of hen stevig op hun hoofd te meppen en ze op de terugweg weer op te pikken. Ineens kwamen er uit de bosjes vlak voor Elyas twee Aiel te voorschijn. Hun donkere sluiers verborgen hun gezichten tot aan hun ogen, hun witte mantels hingen over hun rug en ze hadden speren en schilden in hun handen. Aan hun lengte te zien waren het Speervrouwen, wat hen niet minder gevaarlijk maakte dan andere algai’d’siswai, en ogenblikkelijk werden er negen voetbogen getrokken en pijlen op hun hart gericht.

‘Er overkomt je nog eens iets, Tuandha,’ bromde Elyas. ‘En jij zou beter moeten weten, Sulin.’ Perijn gebaarde de mannen van Tweewater hun bogen te laten zakken. Hij en Elyas hadden tegelijkertijd hun geur geroken, nog voor ze uit de struiken kwamen. De Speervrouwen wisselden een verbaasde blik uit maar lieten hun donkere sluier tot hun borst zakken. ‘Je hebt scherpe ogen, Elyas Machera,’ zei Sulin. Ze was pezig en er liep een litteken over haar gelooide wang. Haar scherpe blauwe ogen konden priemen, maar nu keken ze verbaasd. Tuandha was langer en jonger, en ze zou er aardig hebben uitgezien als ze haar rechteroog niet verloren had. Er liep een dik litteken van haar kin tot onder haar sjoefa, dat een van haar mondhoeken tot een halve glimlach optrok – de enige glimlach die ze ooit bood.

‘Jullie jassen zijn verschillend,’ zei Perijn. Tuandha keek naar beneden, naar haar jas in grijs en groen en bruin, en toen naar Sulins kleding, die er hetzelfde uitzag. ‘Jullie mantels ook.’ Elyas was inderdaad moe als hij liet blijken hoe goed hij kon ruiken. ‘Ze zijn nog niet opgebroken, toch?’

‘Nee, Perijn Aybara,’ zei Sulin. ‘De Shaido schijnen van plan te zijn om een poosje op één plaats te blijven. Gisteravond dwongen ze de mensen uit de stad om naar het noorden te vertrekken, althans degenen die ze wilden laten gaan.’ Ze schudde even met haar hoofd, nog steeds van streek omdat de Shaido mensen dwongen om gai’shain te worden terwijl ze ji’e’toh niet volgden. ‘Je vrienden Jondien Barran en Get Eldin en Hu Marwin zijn achter hen aan gegaan om te zien of ze iets van hen kunnen opsteken. Onze speerzusters en Gaul trekken opnieuw om het kamp heen. We hebben hier gewacht tot Elyas Machera met je zou terugkeren.’ Ze liet haar gevoelens zelden in haar stem kruipen, en dat was ook nu niet het geval, maar ze rook naar droefheid. ‘Kom, ik zal het je laten zien.’ De twee Speervrouwen begonnen de helling te beklimmen en hij haastte zich achter hen aan en vergat al het andere. Even voor de heuveltop doken ze ineen en gingen op handen en knieën verder. Hij volgde hun voorbeeld en kroop de laatste stappen door de sneeuw om langs een boom over de heuveltop te turen. Daar hield het bos op en er waren slechts verspreide struiken en een paar jonge bomen aan de andere kant. Hij bevond zich hoog genoeg om enkele roeden ver te kunnen kijken over rollende boomloze heuvelruggen, tot waar weer een donkere streep van bomen begon. Hij kon alles zien wat hij wilde zien, maar veel minder dan hij móést zien. Uit Elyas’ beschrijving had hij geprobeerd zich het kamp van de Shaido voor te stellen, maar de werkelijkheid overtrof zijn verwachtingen. Ongeveer duizend pas lager lag een zee van lage Aieltenten en andere soorten tenten, en daartussen een massa wagens, karren, mensen en paarden. Alles lag in elke richting wel een span van de grijze stenen muren van de stad tot halverwege de volgende helling. Hij wist dat het aan de andere kant hetzelfde moest zijn. Het was geen grote stad zoals Caemlin of Tar Valon. De plaats mat minder dan vierhonderd pas aan de kant die hij kon zien en was kennelijk smaller aan de andere kanten, maar het was toch een stad, met hoge muren en torens en met iets wat eruitzag als een vesting aan de noordkant. Maar het kamp van de Shaido had alles opgeslokt. Ergens in die zee van mensen was Faile.

Hij tastte naar het kijkglas in zijn zak en dacht er op het laatste ogenblik aan om zijn hand als een soort kap rond het uiteinde van de buis te houden. De zon was een gouden bol, bijna recht voor hem en bijna op middaghoogte. Een enkele weerspiegeling in de lens kon alles bederven. In het kijkglas sprongen groepen mensen naar voren. Hij kon hun gezichten makkelijk onderscheiden, althans met zijn ogen. Vrouwen met lang haar, donkere omslagdoeken en tientallen lange kettingen, vrouwen met minder kettingen die geiten melkten, vrouwen die soms cadin’sor droegen en soms speren en schilden hadden, vrouwen die vanonder de diepe kap van hun zware witte gewaden tuurden terwijl ze zich over de modderige sneeuw haastten. Er waren mannen en ook kinderen, maar zijn ogen gleden haastig over hen heen en sloegen geen acht op hen. Er liepen duizenden vrouwen, en dan telde hij alleen nog die in het wit waren gekleed. ‘Te veel,’ fluisterde Marline, en hij liet zijn kijkglas zakken en staarde haar nijdig aan. De anderen hadden zich bij hem en de Speervrouwen gevoegd en lagen allemaal in een rij in de sneeuw rond de heuveltop. De mannen van Tweewater deden alle moeite om hun boogpezen uit de sneeuw te houden zonder de bogen boven de top te laten uitsteken. Arganda en Gallenne gebruikten hun eigen kijkglas om het kamp beneden hen te bestuderen en Gradi keek langs de helling naar beneden met zijn kin op zijn handen. Hij was al even waakzaam als de twee soldaten. Misschien gebruikte hij ergens de Kracht voor. Ook Marline en Annoura staarden naar het kamp. De Aes Sedai likte haar lippen en de Wijze keek fronsend. Perijn dacht niet dat Marline hardop had willen spreken.

‘Als je denkt dat ik wegloop omdat er meer Shaido zijn dan ik verwacht had,’ begon hij verhit, maar ze onderbrak hem en keek hem vlak aan.

‘Te veel Wijzen, Perijn Aybara. Waar ik maar kijk zie ik vrouwen geleiden. Het ene ogenblik hier, het andere daar – Wijzen geleiden niet de hele tijd – maar waar ik maar kijk, zie ik ze. Te veel om de Wijzen van tien sibben te zijn.’ Hij haalde diep adem. ‘Hoeveel denk je dat er zijn?’

‘Misschien wel alle Wijzen van de Shaido,’ antwoordde Marline kalm alsof ze het had over de prijs van gerst. ‘Iedereen die kan geleiden.’

‘Allemaal? Dat kan niet! Hoe kunnen ze hier allemaal samen zijn als de Shaido overal verspreid schijnen te zijn?’ Hij had tenminste verhalen gehoord over Shaidostrooptochten overal in Geldan en Amadicia, verhalen van strooptochten hier in Altara lang voordat Faile gegrepen was, en geruchten van zelfs nog verder weg. ‘Hoeveel?’ vroeg hij nog eens, op beheerste toon.

‘Grom niet tegen me, Perijn Aybara. Ik kan niet zeggen hoeveel Wijzen van de Shaido het overleefd hebben. Zelfs Wijzen sterven door ziekten of slangenbeten of ongelukken. Sommigen zijn gestorven bij Dumaisbron. We hebben achtergelaten doden gevonden, maar ze hebben er ongetwijfeld zoveel mogelijk meegenomen voor een gepaste begrafenis. Zelfs de Shaido kunnen niet alle gebruiken hebben opgegeven. Als iedereen die het overleefd heeft hier beneden is, plus alle leerlingen die kunnen geleiden, denk ik misschien vierhonderd. Zeker minder dan vijfhonderd. Voordat ze de Drakenmuur overstaken waren er minder dan vijfhonderd Shaido Wijzen die konden geleiden, en misschien vijftig leerlingen.’ De meeste boeren zouden met meer gevoel over hun gerst hebben gesproken. Annoura bleef naar het kamp van de Shaido staren en maakte een verstikt geluid, een halve snik. ‘Vijfhonderd? Licht! De halve Toren uit één stam? O, Licht!’

‘We zouden bij nacht binnen kunnen glippen,’ murmelde Danel, ‘zoals je thuis dat kamp van de Witmantels bent binnengeslopen.’ Elyas gromde. Het kon van alles betekenen, maar klonk niet erg hoopvol.

Sulin snoof honend. ‘Wij zouden dat kamp niet in kunnen sluipen, niet met de hoop om er weer uit te komen. Jullie zouden gebonden zijn als een geit voor het spit, vóór jullie de eerste tenten achter je gelaten zouden hebben.’

Perijn knikte langzaam. Hij had eraan gedacht om onder dekking van de duisternis naar binnen te glippen en Faile heimelijk weg te halen. En de anderen, natuurlijk. Ze zou de anderen niet willen achterlaten. Maar hij had nooit echt geloofd dat dat kon werken, niet tegen Aiel. En de omvang van het kamp had de laatste glimpjes hoop doen doven. Hij kon dagenlang tussen al die mensen lopen zonder haar te vinden.

Ineens besefte hij dat hij de wanhoop niet langer hoefde te bevechten. De woede bleef, maar die was nu koud als staal in de winter, en hij kon nergens ook maar iets van de hopeloosheid ontwaren waarin hij eerder dreigde te verdrinken. Er waren tienduizend algai’d’siswai in het kamp, en vijfhonderd vrouwen die konden geleiden – Gallenne had gelijk; bereid je voor op het ergste, dan zijn alle verrassingen aangenaam. Vijfhonderd vrouwen die niet zouden aarzelen om de Kracht als wapen te gebruiken. Faile was verborgen als één enkele sneeuwvlok in een weiland vol sneeuw, maar als de kansen zo lagen had het gewoon geen zin meer om te wanhopen. Je moest je wapenen, anders werd je ondergeploegd. Bovendien kon hij de puzzel nu zien. Nat Torfin had altijd gezegd dat elk raadsel opgelost kon worden als je eenmaal wist waar je moest duwen en trekken. Naar het noorden en zuiden toe was het land verder van de stad af vrijgemaakt dan bij de helling waarboven hij lag. Hier en daar lagen boerderijen, maar bij geen enkele rookte de schoorsteen, en hekken gaven de velden onder de sneeuw aan. Het leek schier onmogelijk om zelfs maar met een handjevol mannen uit welke richting dan ook een poging te doen om naderbij te komen. Dan kon je bij wijze van spreken net zo goed meteen brandende fakkels en banieren dragen en hoorns steken. Er scheen een weg te zijn die ruwweg langs de boerderijen naar het zuiden liep, en een andere naar het noorden. Onbruikbaar waarschijnlijk, maar je wist maar nooit. Jondien kon misschien wat inlichtingen over de stad mee terugbrengen, hoewel hij er maar naar moest raden wat voor nut dat had, aangezien de stad midden tussen de Shaido lag. Gaul en de Speervrouwen die om het kamp heen trokken, konden hem zeggen wat er voorbij de volgende helling lag. Een zadelrug in die helling wees misschien op een weg naar het oosten. Er stond, vreemd genoeg, een stel windmolens bij elkaar op ongeveer een span ten noorden van de zadelrug, met lange, witte, traag wiekende armen, en er scheen nog een groep windmolens voorbij de volgende heuveltop te staan. Een rij bogen, zoals van een lange, smalle brug, strekte zich uit over de helling vanaf de dichtstbijzijnde windmolens tot helemaal aan de stadsmuren.

‘Weet iemand wat dat is?’ vroeg hij en wees ernaar. Hij had door het kijkglas gekeken, maar dat daar werd hij niet wijzer van; hij wist nu alleen dat de bogen van dezelfde grijze steen als de stad gemaakt schenen te zijn. De hele zaak was veel te smal voor een brug. Er zaten geen zijwanden op en er scheen niets te zijn waar deze brug overheen moest lopen.

‘Dat is om water naar de stad te brengen,’ zei Sulin. ‘Hij is vijf span lang, tot aan een meer. Ik weet niet waarom ze hun stad niet dichter bij het water hebben gebouwd, maar het meeste land rond het meer ziet eruit alsof het modder zal zijn als de winter voorbij is.’ Ze struikelde niet langer over onbekende woorden als modder, maar ze sprak woorden als ‘meer’ nog steeds met ontzag uit, bij de gedachte aan zoveel water op een enkele plek. ‘Denk je eraan om hun watervoorziening te stoppen? Dat zal ze zeker naar buiten brengen.’

Vechten over water was iets wat ze begreep. De meeste gevechten in je Woestenij begonnen met water. ‘Maar ik denk niet...’ De kleuren barstten in Perijns hoofd los, een uitbarsting van zulke sterke schakeringen dat zicht en geluid verdwenen. Hij zag alleen nog een vloedgolf van kleuren. Alsof al die keren dat hij ze eerder uit zijn hoofd geduwd had tezamen een dam gebouwd hadden die nu werd weggeslagen. De kleuren wentelden rond in geluidloze draaikolken die probeerden hem mee te sleuren. In het midden vloeide een beeld samen, Rhand en Nynaeve die op de grond zaten en elkaar aanstaarden. Het was zo duidelijk alsof ze recht voor hem zaten. Maar hij had geen tijd voor Rhand, niet nu. Niet nu! Hij klauwde naar de kleuren als een verdrinkend man die naar de oppervlakte probeert te zwemmen, en hij dwong het beeld naar buiten. Zicht en geluid, de wereld om hem heen stortte zich over hem uit. ‘... is waanzin,’ zei Gradi ongerust. ‘Niemand kan zoveel saidin aan dat ik het van zó ver kan voelen! Niemand!’

‘En niemand kan zoveel saidar aan,’ mompelde Marline. ‘Maar iemand doet het.’

‘De Verzakers?’ Annoura’s stem schokte. ‘De Verzakers die een sa’angreaal gebruiken waarvan we niets wisten. Of... de Duistere zelf.’

Ze tuurden alledrie naar het noorden en het westen. Marline mocht dan kalmer lijken dan Annoura of Gradi, ze rook even bevreesd en bezorgd. Behalve Elyas keek iedereen naar het drietal alsof ze wachtten op de aankondiging dat het Breken van de Wereld opnieuw begonnen was. Elyas was de enige die dat aanvaarden kon. Een wolf kon bijten naar een aardverschuiving die hem naar zijn dood zou voeren, maar een wolf wist ook dat de dood vroeg of laat zou komen, en dat je de dood niet bevechten kon.

‘Het is Rhand,’ mompelde Perijn. Hij huiverde toen de kleuren terug probeerden te keren, maar hij drukte ze weg. ‘Zijn zaken. Hij zal het afhandelen, wat het ook mag zijn.’ Nu staarde iedereen hem aan, zelfs Elyas. ‘Ik heb gevangenen nodig, Sulin. De Shaido sturen ongetwijfeld jachtgroepen op pad. Elyas zegt dat ze een paar schildwachten hebben, kleine groepen. Kun je me gevangenen bezorgen?’

‘Luister goed naar me,’ zei Annoura opgewonden. Ze kwam ver genoeg uit de sneeuw omhoog om over Marline te buigen en Perijns mantel te grijpen. ‘Er staat iets te gebeuren, misschien iets wonderbaarlijks, misschien iets verschrikkelijks, maar hoe dan ook, iets belangrijks, belangrijker dan alles wat in de bekende geschiedenis is beschreven! We moeten te weten komen wat het is! Gradi kan ons erheen brengen, dichtbij genoeg om het te zien. Ik zou ons erheen kunnen brengen als ik de wevingen kende. We moeten het weten!’ Perijns ogen ontmoetten de hare. Hij hief zijn hand op en ze viel stil met haar mond nog open. Aes Sedai wisten vaak niet van ophouden, maar zij deed het. ‘Ik heb je gezegd wat het is. Ons werk ligt hier, voor ons. Sulin?’

Sulins hoofd zwaaide van hem naar de Aes Sedai naar Marline. Toen haalde ze haar schouders op. ‘Je zult weinig bruikbaars uit hen krijgen als je hen ondervraagt. Ze zullen de pijn omarmen en je uitlachen. En de dreiging van schande is geen snelwerkend middel – als deze Shaido nog schaamte hebben.’

‘Alles waar ik achter kom, zal meer zijn dan ik nu weet,’ zei hij. Zijn werk lag voor hem: een puzzel oplossen, Faile bevrijden en de Shaido vernietigen. Dat was alles wat er in de wereld toe deed.

9

In vele vallen

En toen klaagde ze weer dat de andere Wijzen zo timide waren,’ maakte Faile met haar beste gedweeë stemmetje het verhaal af. Ze verschoof de hoge mand die ze op haar schouder had en wiebelde van de ene voet op de andere in de modderige sneeuw. De wasmand was weliswaar niet zwaar en onder haar dikke, warme gewaad van witte wol droeg ze twee onderkleden, maar haar zachte laarzen van wit gebleekt leer boden weinig bescherming tegen de koude smurrie. ‘U vroeg me woord voor woord te herhalen wat de Wijze Sevanna had gezegd,’ voegde ze er snel aan toe. Someryn was een van die andere Wijzen en bij het woord ‘timide’ waren haar mondhoeken verstrakt.

Vanwege haar neergeslagen ogen was die mond het enige dat ze van Someryns gezicht kon zien. Gai’shain werden geacht een nederige houding aan te nemen, met name gai’shain die geen Aiel waren. Ze tuurde door haar wimpers heen omhoog om de uitdrukking op Someryns gezicht te kunnen zien, maar dat lukte niet. Dat kwam doordat de andere vrouw langer was dan de meeste mannen, zelfs dan Aiel; ze was een vlassige reuzin die hoog boven Faile uittorende. Feitelijk kon ze alleen Someryns uit de kluiten gewassen boezem zien. Haar volle, zongebruinde borsten werden grotendeels onbedekt gelaten door een hemd waarvan het rijgkoord tot halverwege haar borst loshing, maar gingen schuil onder een indrukwekkende verzameling lange kettingen: strengen vuurdruppels, smaragden, robijnen en opalen, driedubbele snoeren dikke parels en rijkelijk bewerkte gouden kettingen. Sevanna sprak namens het stamhoofd tot de Shaido een nieuw hoofd kozen, wat waarschijnlijk niet gauw zou gebeuren. De meeste Wijzen leken een hekel aan haar te hebben. Als ze het niet te druk hadden met onderling kibbelen of kliekjes vormen, deden ze dan ook hun uiterste best om haar gezag te ondermijnen. Velen deelden echter Sevanna’s voorliefde voor natlandersieraden en sommigen droegen nu zelfs net als Sevanna vingerringen. Aan haar rechterhand had Someryn een grote witte opaal, waarin rode spelonken leken op te flitsen als ze haar schouderdoek verschikte; aan de linker had ze een langwerpige blauwe saffier omringd door robijnen. Vooralsnog weigerde ze echter zijden kleding te dragen. Haar hemd was gemaakt van eenvoudige witte algoed uit de Woestenij. Haar rok en schouderdoek waren van dikke wol, die net zo donker was als de dubbelgevouwen sjaal waarmee ze haar lange, vlasblonde haar uit haar gezicht hield. Ze leek helemaal geen last te hebben van de kou.

Ze stonden met zijn tweeën net voorbij wat Faile beschouwde als de grens tussen het Shaidokamp en het gai’shainkamp – het gevangenenkamp. Niet dat er echt sprake was van twee afzonderlijke kampen, want een paar gai’shain sliepen bij de Shaido. De anderen moesten echter, als ze niet elders een taak te verrichten hadden, in het middelste deel van het kamp blijven. Daar werden ze als vee door een muur van Shaido afgeschermd van de lokroep van de vrijheid. De meeste mannen en vrouwen die langskwamen droegen witte gai’shaingewaden, hoewel die maar zelden zo fijn geweven waren als wat zij droeg. Nu ze zoveel mensen moesten kleden, verzamelden de Shaido alle witte stof die ze maar krijgen konden. Sommige gai’shain gingen gekleed in lagen ruw linnen en handdoeken, of in gewaden van grove tentstof, en veel gewaden zaten onder de modder- en roetvlekken. Slechts hier en daar zag ze Aiel-gai’shain, die herkenbaar waren aan hun lengte en hun lichte ogen. Voor het merendeel waren het echter Amadicianen met rode appelwangen, Altaranen met een olijfkleurige huid en bleke Cairhienin. Ook was er een enkele reiziger of koopman uit Illian, Tarabon of een andere stad bij, die toevallig op het slechtst denkbare tijdstip op de verkeerde plaats was geweest. De Cairhienin werden al het langst vastgehouden en hadden zich, afgezien van het handjevol in het wit geklede Aiel, over het algemeen het best verzoend met hun toestand. Allemaal hielden ze echter hun blik neergeslagen en werkten ze vlug hun taken af, zo snel als de vertrapte smurrie van sneeuw en modder het toeliet. Gai’shain moesten zich nederig en gehoorzaam opstellen en die houding bovendien gretig omarmen. Als ze daarin tekortschoten, werd hun geheugen op pijnlijke wijze opgefrist.

Faile zou zelf het liefst ook snel weer aan het werk gaan. Dat had maar weinig te maken met haar koude voeten en nog minder met haar verlangen de was te doen voor Sevanna. Er waren te veel mensen die haar daar openlijk bij Someryn konden zien staan; en ondanks de grote kap die haar gezicht verborg, was ze aan de brede gordel van glanzende, ineen gevlochten gouden ringetjes om haar middel en de bijpassende, strak zittende halsband gemakkelijk te herkennen als een bediende van Sevanna. Niemand noemde hen zo – in de ogen van de Aiel was het een vernedering om een bediende te zijn – maar dat waren ze wel degelijk. De natlanders in elk geval wel. Alleen werden ze niet voor hun diensten betaald en hadden ze minder rechten en vrijheden dan enige andere bediende van wie Faile ooit had gehoord. Vroeg of laat zou Sevanna erachter komen dat de Wijzen regelmatig haar gai’shain staande hielden om hen te ondervragen. Sevanna had meer dan honderd bedienden en er kwamen er steeds meer bij, en Faile was ervan overtuigd dat ze tot op de laatste man elk woord dat ze Sevanna hoorden zeggen doorspeelden aan de Wijzen.

Het was een wreed doelmatige val. Als bazin was Sevanna op een achteloze manier veeleisend: ze snauwde nooit en werd zelden merkbaar boos, maar de kleinste overtreding, het kleinste ogenblik van onachtzaamheid in houding of gedrag, werd onmiddellijk afgestraft met de zweep of de knoet. Elke avond werden de vijf gai’shain over wie ze die dag het minst tevreden was extra gestraft, alleen om de anderen aan te sporen. Soms hield dat in dat ze na een pak slaag de hele nacht gebonden en gekneveld moesten blijven. Faile durfde er niet aan te denken wat dat mens een verspieder zou aandoen. Aan de andere kant hadden de Wijzen pijnlijk duidelijk gemaakt dat iedereen die niet vrijuit praatte over wat hij gehoord had een onzekere toekomst tegemoet kon zien en dat iedereen die probeerde te onderhandelen of iets achter te houden wellicht zou eindigen in een ondiep graf. Een gai’shain erger pijnigen dan toegestaan was om de tucht te handhaven, betekende een schending van ji’e’toh, het web van eer en verplichting waardoor het leven van de Aiel bepaald werd. Er waren echter wel meer regels die kennelijk niet van toepassing waren op de natlanders onder de gai’shain.

Vroeg of laat zou de val of aan de ene kant of aan de andere kant dichtklappen. Het enige dat de kaken al die tijd open had gehouden, was dat de Shaido geen onderscheid leken te maken tussen hun gai’shain uit de natlanden en karrenpaarden of lastdieren – de dieren werden over het algemeen zelfs beter behandeld. Nu en dan probeerde een gai’shain te vluchten, maar afgezien daarvan waren ze in de ogen van de Shaido gewoon werkers die voedsel en onderdak moesten krijgen, taken moesten uitvoeren, en gestraft werden als ze iets verkeerd deden. De Wijzen verwachtten evenmin van hen dat ze ongehoorzaam zouden zijn als van een karrenpaard dat het zou gaan zingen, en daarom kwam het niet bij Sevanna op dat ze haar zouden bespieden. Maar vroeg of laat... En dat was niet de enige val waarin Faile klem zat.

‘Wijze, ik heb verder niets te melden,’ prevelde ze toen Someryn niets zei. Alleen als je niet goed bij je hoofd was liep je zomaar weg bij een Wijze. Je wachtte totdat ze je vertelde dat je mocht vertrekken. ‘De Wijze Sevanna praat vrijuit in ons bijzijn, maar ze zegt weinig.’ De lange vrouw bleef zwijgen en na een tijdje durfde Faile een beetje verder omhoog te kijken. Someryn stond over Failes hoofd heen in de verte te staren en haar mond hing open van verbijstering en verwondering. Faile verschoof de mand op haar schouder en keek met een frons op haar voorhoofd achterom, maar ze zag niets wat Someryns verbazing kon verklaren. Het enige dat ze zag was het uitgestrekte kamp vol lage donkere Aieltenten, afgewisseld met puntige tenten, vierkante tenten met rechte wanden en verder alle soorten tenten die je maar kon bedenken. Meestal waren ze vuilwit of lichtbruin, maar sommige waren groen, blauw, rood en zelfs gestreept. Als ze toesloegen, namen de Shaido alles mee wat ook maar enige waarde had, alles wat van pas kon komen, en ze zouden nooit iets achterlaten wat ook maar in de verste verte op een tent leek. Desondanks was er maar nauwelijks genoeg onderdak voor iedereen. Tien sibben hadden zich hier verzameld. Er waren meer dan zeventigduizend Shaido en bijna evenveel gai’shain, schatte Faile, en overal waar ze keek zag ze alleen maar de gebruikelijke drukte: Aiel in donkere kledij die temidden van de haastig rondlopende gevangenen hun leven leidden. Een smid bediende voor zijn open tent de blaasbalg van zijn smidsvuur, met naast zich, uitgestald op een lap gelooid leer, zijn gereedschap; kinderen hoedden met hun zweepjes kudden blatende schapen; een koopvrouw stalde in een open paviljoen van geel linnen haar waren uit, alles van gouden kandelaars en zilveren kommen tot potten en pannen, allemaal geroofd. Een magere man met een paard aan de leidsels stond te praten met Masalin, een grijze Wijze. Waarschijnlijk zocht hij een geneesmiddel voor iets wat het dier mankeerde, want hij wees telkens naar de buik van het paard. Er was niets waar Someryn zo naar Icon staan gapen.

Juist toen Faile zich weer wilde omdraaien, zag ze een Aielvrouw die met de rug naar haar toe stond. Haar haren waren zo zwart als de vleugels van een raaf, wat voor een Aiel erg zeldzaam was. Zelfs van achteren meende Faile Alarys, een andere Wijze, te herkennen. Er waren meer dan vierhonderd Wijzen in het kamp, maar ze had ze al snel allemaal van gezicht leren kennen. Een Wijze aanzien voor een wever of een pottenbakker was de snelste weg naar een pak slaag met de zweep.

Misschien had het niets te betekenen dat Alarys roerloos in dezelfde richting stond te kijken als Someryn, of dat ze haar schouderdoek op de grond had laten glijden. Vlak voor haar zag Faile echter nóg een Wijze staan, die ook in noordwestelijke richting stond te kijken en die uithaalde naar iedereen die voor haar langsliep. Dat moest Jesain zijn. Zelfs als ze geen Aiel was geweest, zou je Jesain klein genoemd hebben. Ze had een indrukwekkende bos haar dat zo rood was dat vuur erbij verbleekte en dat perfect paste bij haar vurige temperament. Masalin stond nog steeds tegen de man met het paard te praten en naar het dier te gebaren. Zij kon niet geleiden, maar drie Wijzen die dat wel konden, keken allemaal dezelfde kant op. Er was maar één verklaring voor: ze zagen daar op de beboste richel aan de andere kant van het kamp iemand die geleidde. En ze zouden vast niet zo staren als het een Wijze was. Zou het een Aes Sedai kunnen zijn? Of misschien zelfs meer dan één? Ze durfde nergens op te hopen. Daarvoor was het nog te vroeg.

Een klap tegen haar hoofd bracht haar aan het wankelen en ze liet bijna de mand vallen.

‘Wat sta je daar als een zoutzak te staan?’ snauwde Someryn. ‘Ga door met je werk. Wegwezen, voordat ik...’

Faile maakte dat ze wegkwam. Met één hand hield ze de mand in balans, met de andere tilde ze de rok van haar gewaad boven de modderige sneeuw uit en ze liep weg, zo snel als ze maar kon zonder uit te glijden en in de drek te belanden. Someryn sloeg nooit iemand en ze verhief nooit haar stem. Als ze het nu opeens allebei deed, kon ze er maar het best voor zorgen dat ze meteen – nederig en gehoorzaam – uit de weg ging.

Haar trots zei haar dat ze een koele, opstandige houding moest aannemen, die een stille weigering uitdrukte om toe te geven. Haar verstand zei haar echter dat ze daar niets mee zou bereiken, behalve dat ze nog beter in de gaten zou worden gehouden dan nu. De Shaido mochten de gai’shain uit de natlanden misschien beschouwen als huisdieren, ze waren niet helemaal blind. Ze moesten denken dat ze haar gevangenschap aanvaard had als een onontkoombaar feit, wilde ze kunnen ontsnappen – en in gedachten was ze daar doorlopend mee bezig. Hoe eerder hoe liever, en in elk geval voordat Perijn haar wist in te halen. Ze had er geen ogenblik aan getwijfeld dat Perijn achter haar aan zou komen en dat hij er hoe dan ook in zou slagen haar te vinden – die man kon zelfs door een muur heen lopen als hij daar zijn zinnen op zette! – maar ze moest voor die tijd zien te ontsnappen. Ze was de dochter van een soldaat. Ze wist met hoeveel de Shaido waren en hoe klein de troepenmacht was die Perijn om zich heen kon verzamelen, en daarom wist ze ook dat ze hem moest zien te bereiken voordat die confrontatie plaatsvond. Het enige probleempje was dat ze eerst moest zien te ontsnappen. Waar hadden de Wijzen naar staan kijken – naar de Aes Sedai of de Wijzen bij Perijn? Licht, ze hoopte van niet, nog niet! Maar andere zaken waren nu even belangrijker, zoals de was. Ze liep met de mand naar wat er nog over was van de stad Malden, zich zigzaggend een weg banend door een constante stroom gai’shain. Degenen die uit de stad kwamen, droegen ieder twee zware emmers aan de uiteinden van een juk dat over de schouders gedragen werd. De emmers aan het juk van degenen die naar de stad toe liepen, zwaaiden leeg heen en weer. Met al die mensen die in het kamp woonden was er veel water nodig, en zo kwamen ze eraan: emmer voor emmer. De gai’shain die in Malden hadden gewoond waren gemakkelijk te herkennen. In dit noordelijke deel van Altara hadden de mensen geen olijfkleurige maar een lichte huid, en sommigen hadden blauwe ogen. Allemaal strompelden ze echter verdwaasd rond. De Shaido die ’s nachts tegen de stadsmuren omhoog waren geklommen, hadden de verdediging overrompeld voordat de meeste inwoners zelfs maar beseften dat ze in gevaar verkeerden. Ze leken dan ook nog steeds niet te kunnen geloven wat er met hen gebeurd was. Faile was echter op zoek naar een bepaald iemand, van wie ze hoopte dat die vandaag geen water hoefde te dragen. Ze was al naar diegene op zoek sinds de Shaido hier vier dagen geleden hun kamp hadden opgeslagen. Vlak buiten de stadspoort, waarvan de deuren helemaal tot aan de granieten muren waren opengeduwd, trof ze haar aan: een in het wit geklede vrouw, langer dan zij, met een mand met brood op haar heup en haar kap net ver genoeg naar achteren om wat donkerrood haar te onthullen. Chiad leek de met ijzer beslagen poort te bestuderen die Malden niet had kunnen beschermen, maar zodra ze Faile zag naderen, draaide ze zich om. Ze bleven zonder elkaar recht aan te kijken naast elkaar staan en deden alsof ze hun „landen verschikten. Er was geen enkele reden waarom twee gai’shain niet met elkaar zouden mogen praten, maar niemand mocht zich herinneren dat ze samen gevangen waren genomen. Bain en Chiad werden niet zo scherp in de gaten gehouden als de gai’shain die in dienst waren van Sevanna, maar dat zou kunnen veranderen als iemand zich hen samen herinnerde. Bijna iedereen die daar liep was gai’shain en bovendien allemaal afkomstig van het gebied ten westen van de Drakenmuur, maar er waren er te veel die geleerd hadden dat ze in de gunst konden komen door verhalen en geruchten door te spelen. De meeste mensen deden nu eenmaal wat nodig was om te kunnen overleven en sommigen waren er altijd op uit om hun zakken te vullen.

‘Ze zijn al tijdens de eerste nacht hier ontsnapt,’ mompelde Chiad. ‘Bain en ik zijn tot aan de bomen met hen meegelopen en hebben op de terugweg de sporen uitgewist. Voor zover ik kan beoordelen, lijkt niemand te beseffen dat ze weg zijn. Met al die gai’shain hier mag het een wonder heten dat de Shaido het ooit merken als er iemand wegloopt.’

Faile slaakte een zuchtje van verlichting. Drie dagen waren ze dus al weg. De Shaido merkten het gewoonlijk wel als er mensen wegliepen. Maar weinigen slaagden erin een hele dag in vrijheid door te brengen, maar met elke dag die voorbijging namen je kansen toe. Bovendien leek het vrij zeker dat de Shaido de volgende dag verder zouden trekken, of anders de dag erna. Ze hadden sinds Failes gevangenneming nog nooit zo lang halt gehouden. Ze vermoedde dat ze terug wilden marcheren naar de Drakenmuur, om vervolgens weer de Woestenij in te trekken.

Het was niet meegevallen om Lacile en Arrela ertoe over te halen zonder haar weg te gaan. Wat hen uiteindelijk over de streep had getrokken, was het argument dat ze Perijn konden vertellen waar Faile was en hoeveel Shaido er waren. Ook konden ze hem waarschuwen dat Faile haar ontsnapping zelf al geregeld had en dat haar poging – en daarmee zijzelf – gevaar zou lopen als hij zich ermee bemoeide. In zekere zin had ze haar ontsnapping inderdaad al geregeld – ze had zelfs meerdere plannen en minstens één ervan zou toch moeten werken. Ze was er zeker van dat ze hen had weten te overtuigen. Tot op dat ogenblik was ze echter bang geweest dat de twee vrouwen alsnog hadden besloten dat hun eed vereiste dat ze bij haar bleven. Een watereed legde je in sommige opzichten meer beperkingen op dan een eed van trouw, maar toch bood hij nog meer dan genoeg ruimte voor stommiteiten, begaan in naam van eer. Ze was er niet van overtuigd dat het tweetal Perijn zou kunnen vinden, maar ze waren hoe dan ook vrij. Nu waren er dus nog maar twee vrouwen over wie ze zich zorgen hoefde te maken. Natuurlijk zou het al heel snel opvallen als drie van Sevanna’s bedienden verdwenen, en dan zouden de beste spoorzoekers eropuit worden gestuurd om hen terug te halen. Faile voelde zich goed thuis in de bossen, maar ze wilde zich liever niet meten met Aielspoorzoekers. Ze wist wel beter. Het pakte altijd erg onplezierig uit voor ‘gewone’ gai’shain die wegliepen en weer gevangengenomen werden. Voor Sevanna’s gai’shain zou het waarschijnlijk beter zijn als ze tijdens de vluchtpoging omkwamen. In het beste geval zouden ze nooit meer een tweede kans krijgen om te ontsnappen.

‘Ik en de anderen zouden een grotere kans van slagen hebben als jij en Bain met ons meegingen,’ zei ze op gedempte toon. De stoet waterdragende mannen en vrouwen in het wit die hen passeerde bleef in beweging; af en toe wierp iemand hun een blik toe en daar bleef het bij, maar de afgelopen twee weken was voorzichtigheid voor haar een tweede natuur geworden. Licht, het leek wel twee jaar! ‘Wat is nu het verschil tussen Lacile en Arrela helpen het bos te bereiken en mij en de anderen verder op weg helpen?’ Haar woorden kwamen voort uit pure wanhoop. Ze wist heel goed dat er wel degelijk verschil was. Bain en Chiad waren haar vriendinnen. Ze hadden haar van alles geleerd over de gewoontes van de Aiel en over ji’e’toh en zelfs wat handtaai van de Speervrouwen. Het verbaasde haar dan ook niet toen Chiad haar hoofd een beetje in haar richting draaide en haar aankeek met grijze ogen waarin geen greintje gai’shain-achtige meegaandheid lag. Hetzelfde gold voor haar stem, hoewel ze nog steeds fluisterde.

‘Ik zal je helpen zoveel als ik kan, want het is niet juist dat de Shaido je vasthouden. Jij volgt ji’e’toh niet. Ik wel. Als ik mijn eer en mijn verplichtingen verzaak omdat de Shaido dat toevallig ook gedaan hebben, dan laat ik hen voor mij beslissen hoe ik moet handelen. Ik zal een jaar en een dag in het wit gekleed gaan en dan zullen ze me vrijlaten, of ik zal weglopen, maar ik zal niet vergeten wie ik ben.’ Zonder nog een woord te zeggen voegde Chiad zich met grote passen bij de stroom gai’shain.

Faile stak half haar hand uit om haar tegen te houden, maar liet hem toen weer zakken. Ze had diezelfde vraag al eens eerder gesteld en een vriendelijker antwoord gekregen; nu ze het opnieuw had gevraagd, had ze haar vriendin beledigd. Ze zou zich moeten verontschuldigen. Niet om zich te verzekeren van Chiads hulp – die zou haar nooit in de steek laten – maar omdat ze zo haar eigen erecode had, al leefde ze dan niet volgens ji’e’toh. Je kon een vriendin niet beledigen en het vervolgens gewoon vergeten en hetzelfde van hen verwachten. Die verontschuldiging moest echter maar even wachten. Ze mochten niet te lang met elkaar praten, anders zou het misschien opvallen.

Malden was ooit een welvarende stad geweest, waar goede wol en grote hoeveelheden redelijke wijn gemaakt werden, maar nu restte er binnen de muren nog slechts een verlaten ruïne. Van de met leisteen gedekte huizen waren er evenveel van hout als van steen gemaakt, en tijdens de plunderingen was er brand uitgebroken. Het zuidelijke deel van de stad bestond voor de ene helft uit hopen zwartgeblakerd hout versierd met ijspegels en voor de andere uit verschroeide muren zonder daken. Overal waren de geplaveide straten en zandwegen grijs van de as, die door de wind was verspreid en door vele voeten in de sneeuw was getrapt, en in de hele stad stonk het naar verkoold hout. Water was kennelijk het enige waaraan in Malden nooit gebrek was, en zoals alle Aiel hechtten de Shaido er zeer veel waarde aan. Ze wisten bovendien niets over het blussen van branden, want in de Aielwoestenij was er nooit veel wat kón verbranden. Als ze al klaar waren geweest met plunderen, hadden ze misschien de hele stad wel in vlammen laten opgaan. Hoe dan ook hadden ze een hele tijd geaarzeld of ze het water wel wilden verspillen aan het blussen van branden, maar uiteindelijk hadden ze de gai’shain dreigend met hun speren gedwongen in een rij te gaan staan en emmers water door te geven. Ook stonden ze de mannen van Malden toe uit te rukken met hun pompwagens. Faile had op zijn minst verwacht dat de Shaido die mannen zouden belonen door hen te laten vertrekken met de mensen die niet gai’shain zouden worden gemaakt. De mannen die de pompen bedienden waren echter jong en fit, precies het soort mannen dat de Shaido graag als gai’shain hadden. De Shaido hielden zich weliswaar aan een paar regels betreffende gai’shain – vrouwen die zwanger waren of kinderen jonger dan tien jaar mochten gaan, net als jongens onder de zestien en de smeden van de stad, die tegelijk verbaasd en dankbaar waren geweest – maar ze lieten zich nooit leiden door dankbaarheid. Overal op straat lagen meubels: grote tafels die op hun kant lagen, rijk bewerkte kisten en stoelen en soms een gekreukt wandkleed of kapot serviesgoed. Overal lagen kledingstukken: mantels, broeken en gewaden, die voor het grootste deel aan flarden waren gereten. De Shaido hadden alles meegenomen dat van goud en zilver was, alles waar edelstenen in verwerkt waren en alles wat bruikbaar of eetbaar was. De meubels hadden ze waarschijnlijk in hun opwinding mee naar buiten gesleurd en vervolgens achtergelaten, toen ze besloten hadden dat de vergulde randjes of het prachtige houtsnijwerk niet de moeite waard waren. Aiel gebruikten immers geen stoelen, alleen het stamhoofd, en op de karren en wagens was geen ruimte voor zulke zware tafels. Een paar Shaido zwierven nog steeds door de straten en doorzochten de huizen, de herbergen en de winkels op zoek naar dingen die ze misschien over het hoofd hadden gezien. De meeste mensen die ze zag waren echter gai’shain die emmers droegen. De Aiel hadden geen interesse in steden. Ze zagen ze slechts als pakhuizen die ze konden plunderen. Twee Speervrouwen passeerden haar en gebruikten de stompe kant van hun speer om een naakte man met een wilde blik in zijn ogen en zijn handen op zijn rug gebonden naar de poort te drijven. Ongetwijfeld had hij gedacht dat hij zich in een kelder of op een zolder verborgen kon houden totdat de Shaido weg waren. Ongetwijfeld hadden de Speervrouwen verwacht een geheime voorraad munten of kostbaar bestek aan te treffen. Toen een kolossale man in de cadin’sor van een algai’d’siswai voor haar kwam staan, week ze zo soepel mogelijk uit om om hem heen te lopen. Een gai’shain maakte altijd plaats voor een Shaido. ‘Je bent erg mooi,’ zei hij, terwijl hij opnieuw haar pad blokkeerde. Hij was de grootste man die ze ooit had gezien, misschien wel zeven voet lang en verhoudingsgewijs fors. Niet dik – ze had nog nooit een dikke Aiel gezien – maar wel heel breed. Hij boerde en ze rook wijn in zijn adem. Dronken Aiel had ze inmiddels weleens gezien, sinds ze hier in Malden al die wijnvaten gevonden hadden. Ze was echter niet bang. Gai’shain mochten gestraft worden voor allerlei overtredingen – ook al begrepen de natlanders vaak niet eens wat ze verkeerd hadden gedaan – maar de witte gewaden boden ook een zekere mate van bescherming. Zij had bovendien nog iets extra’s wat ze als schild kon gebruiken.

‘Ik ben gai’shain van de Wijze Sevanna,’ zei ze zo onderdanig mogelijk. Tot haar afschuw merkte ze dat ze er erg goed in was geworden. ‘Het zou Sevanna mishagen als ik me onttrok aan mijn taken om met iemand te praten.’ Ze probeerde opnieuw om hem heen te lopen en snakte naar adem toen hij haar arm vastgreep. Zijn hand was zo groot dat hij hem gemakkelijk twee keer om haar arm had kunnen slaan en dan zou hij nog ruimte over hebben.

‘Sevanna heeft honderden gai’shain. Ze kan er best een tijdje een missen.’

De mand viel op straat toen hij haar moeiteloos optilde, alsof ze een kussen was. Voordat ze besefte wat er gebeurde, had hij haar al onder zijn arm gestopt, met haar eigen armen strak langs haar zij. Ze deed haar mond open om te gillen, maar hij gebruikte zijn vrije hand om haar gezicht plat tegen zijn borstkas te drukken. De stank van zweet en wol drong in haar neusgaten. Ze zag alleen maar grijsbruine wol. Waar waren die twee Speervrouwen? Zij zouden dit nooit toelaten! Iedere Aiel die dit zag zou meteen ingrijpen! Van de andere gai’shain hoefde ze geen hulp te verwachten. Als ze geluk had, waren er misschien een of twee die snel hulp zouden gaan halen, maar dat was alles. De allereerste les die een gai’shain immers leerde, was dat je aan je enkels opgehangen en afgeranseld zou worden totdat je hing te gillen als je zelfs maar dreigde met geweld. Voor de natlanders was dat althans de eerste les die ze leerden. De Aiel wisten het al: een gai’shain mocht onder geen beding geweld gebruiken. Onder geen enkel beding. Dat weerhield haar er echter niet van om woest naar de man te trappen. Ze had net zo goed tegen een muur kunnen schoppen, zo weinig indruk maakte het. Hij liep gewoon verder. Kennelijk wilde hij haar ergens naartoe brengen. Ze beet hem zo hard als ze kon, maar dat leverde haar slechts een mond vol ruwe, vuile wol op. Haar tanden ketsten zonder schade aan te richten af op zijn spieren, die te hard waren om er grip op te kunnen krijgen. Die man leek wel van steen. Ze gilde, maar zelfs in haar eigen oren klonk haar stem gedempt. Opeens bleef het monster dat haar vasthield stilstaan. ‘Ik heb deze hier gai’shain gemaakt, Nadric,’ zei een andere man met een diepe stem.

Faile voelde de lach al opborrelen in de borstkas die tegen haar gezicht drukte voordat ze hem hoorde. Ze hield geen tel op met schoppen, kronkelen en proberen te schreeuwen, maar haar ontvoerder leek zich niet eens bewust van haar inspanningen. ‘Ze behoort nu toe aan Sevanna, Broederloze,’ zei de kolossale man – Nadric? – minachtend. ‘Sevanna neemt wat ze hebben wil en ook ik neem wat ik hebben wil. Dat is de nieuwe gewoonte.’

‘Sevanna heeft haar van me afgenomen,’ antwoordde de andere man kalm, ‘maar ik heb haar nooit aan Sevanna gegeven. Verzaak jij je eer omdat Sevanna toevallig die van haar verzaakt?’ Er viel een lange stilte, die slechts verbroken werd door de gesmoorde geluiden die Faile maakte. Ze hield niet op met tegenstribbelen, dat kon ze niet, maar ze voelde zich net een ingebakerde zuigeling.

‘Ze is niet mooi genoeg om voor te vechten,’ zei Nadric uiteindelijk Hij klonk niet bang, zelfs niet bezorgd.

Hij trok zijn handen van haar af en Failes tanden werden zo plotseling losgerukt van zijn buis dat ze even vreesde dat er een of twee uitgerukt zouden worden. Toen viel ze met een klap op haar rug op de grond, waardoor alle lucht uit haar longen gedreven werd, samen met de meeste gedachten uit haar hoofd. Tegen de tijd dat ze genoeg op adem was gekomen om zichzelf op haar handen omhoog te duwen, was de kolossale man al met grote passen verder het steegje in gelopen. Hij had de straat alweer bijna bereikt. Het was inderdaad niet meer dan een steegje, een smal strookje zand dat tussen twee stenen gebouwen door liep. Niemand zou het gezien hebben als hij haar daar iets had aangedaan. Huiverend – ze beefde niet, ze huiverde alleen maar! – spuugde ze de smaak van ongewassen wol en Nadrics zweet uit, hem onderwijl woedend nakijkend. Als het mes dat ze verstopt had binnen handbereik was geweest, had ze hem neergestoken. O, dus ze was niet mooi genoeg om voor te vechten, hè? Ergens besefte ze dat het een belachelijke gedachte was. Ze greep echter alles aan om haar woede te voeden, al was het maar omdat ze het dan misschien wat warmer zou krijgen en zou ophouden met huiveren. Ze zou hem keer op keer gestoken hebben, totdat ze haar armen niet meer kon optillen van vermoeidheid. Ze kwam met onvaste benen overeind en voelde met haar tong aan haar tanden. Ze waren allemaal nog heel. Er was niets kapot, er ontbrak er geen. Haar gezicht was geschaafd door de ruwe wol van Nadrics buis en haar lippen waren gekneusd, maar verder was ze ongedeerd. Dat hield ze zichzelf koppig voor. Ze was ongedeerd en vrij om uit het steegje weg te lopen. Tenminste, zo vrij als iemand in het gewaad van een gai’shain maar kon zijn. Als er veel mensen waren zoals Nadric, die de beschermende werking van de witte kledij had genegeerd, dan begon de tucht van de Shaido scheuren te vertonen. Dat betekende dat het gevaarlijker zou worden in het kamp, maar aan de andere kant zou gebrek aan orde ook meer ontsnappingskansen opleveren. Zo moest ze het maar bekijken. Ze was iets te weten gekomen waar ze haar voordeel mee kon doen. Kon ze nu maar eens ophouden met huiveren.

Eindelijk keek ze, met tegenzin, naar haar redder. Ze had zijn stem herkend. Hij stond een flink eind bij haar vandaan rustig naar haar te kijken, zonder enig medeleven te tonen. Ze dacht dat ze gegild zou hebben als hij haar had aangeraakt. Ook dat was absurd – hij had haar immers gered – maar toch was het een feit. Rolan was niet meer een handbreedte kleiner dan Nadric en bijna even breed, en ze had reden genoeg om ook hem te willen neersteken. Hij was geen Shaido, maar een van de Broederlozen, de Mera’din: mannen die hun stam hadden verlaten omdat ze Rhand Altor niet wilden volgen. Hij Was inderdaad degene geweest die haar ‘gai’shain had gemaakt’. Natuurlijk had hij haar de nacht na haar gevangenneming voor de bevriezingsdood behoed door haar in zijn eigen buis te wikkelen, maar die bescherming zou ze niet nodig hebben gehad als hij niet eerst haar kleren tot op de laatste draad van haar lijf had gesneden. Dat was de eerste stap als je gai’shain werd gemaakt: al je kleren werden uitgetrokken. Dat was voor haar echter geen reden om het hem zomaar te vergeven.

‘Dank u,’ zei ze, maar de woorden smaakten zuur op haar tong. ‘Ik vraag niet om dankbaarheid,’ zei hij vriendelijk. ‘Kijk me niet aan alsof je me wilt bijten, alleen omdat je Nadric niet bijten kon.’ Ze slaagde er ternauwernood in om niet naar hem te grauwen, maar het scheelde niet veel. Ze had op dat ogenblik geen gedweeë houding kunnen aannemen al had haar leven ervan afgehangen. Toen draaide ze zich om en liep met grote, boze passen terug naar de straat. Nou ja, dat probeerde ze althans. Haar benen trilden nog zo hevig dat het meer op zwalken leek. De gai’shain die met hun emmers water over straat sjokten, keurden haar nauwelijks een blik waardig. De gevangenen wilden maar zelden delen in de problemen van anderen. Ze hadden er zelf al genoeg.

Toen ze bij de wasmand aankwam, slaakte ze een diepe zucht. De mand lag op zijn kant. De witte zijden hemden en de donkere zijden rokken met een spleet erin voor het paardrijden waren eruit gevallen en op de vuile, met as besmeurde stoep terechtgekomen. In elk geval leek het erop dat niemand eroverheen was gelopen. Ze had er niet eens boos om kunnen worden als iemand die al de hele ochtend water had gedragen en er de rest van de dag mee moest doorgaan, niet de moeite had genomen om eromheen te lopen – vooral omdat er overal kapotte kleren lagen, die de inwoners van Malden die gai’shain waren gemaakt van het lijf waren gesneden. In elk geval zou ze haar best hebben gedaan om niet boos op zo iemand te worden. Ze zette de mand overeind, raapte de kleren op, schudde het losse vuil en de as er zoveel mogelijk af en zorgde ervoor dat ze de rest niet verder in de stof wreef. In tegenstelling tot Someryn had Sevanna de geneugten van zijde ontdekt. Ze droeg niets anders meer. Ze was net zo trots op haar zijden kleding als op haar sieraden en ze was er net zo bezitterig over. Ze zou zeer misnoegd zijn als ook maar een van deze kledingstukken niet schoon terugkwam. Toen Faile het laatste hemd op de stapel legde, reikte Rolan langs haar heen om de mand met één hand op te tillen. Ze stond op het punt hem af te snauwen – ze kon haar eigen last wel dragen, hoor! – maar ze slikte haar tong in. Haar hersens waren het enige echte wapen dat ze had, en die moest ze gebruiken in plaats van zich te laten leiden door boosheid. Het was geen toeval dat Rolan hier was. Zo goedgelovig was ze nu ook weer niet. Ze had hem sinds haar gevangenneming regelmatig gezien, veel vaker dan je op grond van toeval kon verwachten. Hij was haar gevolgd. Wat had hij ook alweer tegen Nadric gezegd? Dat hij haar niet aan Sevanna had gegeven en evenmin had aangeboden om haar te verhandelen. Hij mocht dan degene zijn die haar gevangengenomen had, ze vermoedde dat hij erop tegen was om natlanders gai’shain te maken. Dat gold overigens voor de meeste Broederlozen. Kennelijk deed hij zijn rechten op haar echter nog steeds gelden.

Ze was ervan overtuigd dat ze niet bang hoefde te zijn dat hij haar ergens toe zou dwingen. Daar had Rolan al een keer een kans toe gehad, toen ze naakt en vastgebonden in zijn macht was, en toen had hij naar haar gekeken alsof ze een houten paal was. Misschien was hij niet op die manier in vrouwen geïnteresseerd. Hoe dan ook, de Broederlozen werden door de Shaido al bijna net zozeer als buitenstaanders beschouwd als de natlanders. De Shaido vertrouwden hen niet echt. De Broederlozen op hun beurt wekten vaak de indruk dat ze hun neus dichtknepen om iets te kunnen aanvaarden wat zij als het minste van twee kwaden beschouwden, in plaats van het grotere kwaad te omarmen. Inmiddels leken ze echter niet meer zo zeker te weten of dit inderdaad het minste van de twee kwaden was. Als ze een vriendschap met deze man kon aanknopen, zou hij misschien bereid zijn haar te helpen. Niet om te ontsnappen, natuurlijk – dat zou te veel gevraagd zijn – maar... Of misschien toch niet? Daar kon ze maar op één manier achter komen: door het te proberen. ‘Dank u,’ zei ze opnieuw en deze keer slaagde ze erin te glimlachen. Tot haar verrassing glimlachte hij terug. Het was maar een heel vaag glimlachje, nauwelijks zichtbaar, maar Aiel waren dan ook erg gereserveerd. Hun gezichten leken wel van steen, tot je hen wat beter leerde kennen.

Een paar passen lang liepen ze zij aan zij zwijgend verder, hij met de mand onder zijn arm en zij met haar beide handen aan de rokken van haar gewaad, om die omhoog te houden. Je zou bijna denken dat ze gewoon een wandelingetje maakten. Dan moest je wel je ogen half dichtknijpen. Een paar gai’shain die langskwamen keken hen verrast aan, maar sloegen snel hun blik weer neer. Ze wist niet hoe ze moest beginnen. Ze wilde immers niet dat hij zou denken dat ze met hem flirtte, want misschien hield hij toch van vrouwen. Maar hij loste het dilemma al snel voor haar op.

‘Ik heb naar je gekeken,’ zei hij. ‘Je bent sterk en vurig en niet bang, denk ik. De meeste natlanders zijn half gek van angst. Ze doen stoer totdat ze gestraft worden en dan krimpen ze jankend ineen. Ik denk dat jij een vrouw met veel ji bent.’

‘Ik ben wel degelijk bang,’ antwoordde ze. ‘Ik probeer het alleen niet te tonen. Aan tranen heb je toch niets.’ De meeste mannen geloofden dat. Tranen konden je hinderen als je dat toeliet, maar als je er ’s nachts een paar vergoot, kon dat je door de volgende dag heen helpen.

‘Er zijn tijden om te huilen en tijden om te lachen. Ik zou jou graag eens zien lachen.’

Toen lachte ze inderdaad, maar het was een droog lachje. ‘Ik heb er weinig reden toe zolang ik in het wit gekleed ben, Rolan.’ Ze wierp vanuit haar ooghoek een blik op hem. Ging ze te snel? Maar hij knikte alleen maar.

‘Toch zou ik het graag willen zien. Glimlachen past bij je gezicht. Lachen zou er nog veel beter bij passen. Ik ben niet getrouwd, maar ik kan een vrouw soms aan het lachen maken. Ik heb gehoord dat jij een man hebt. Klopt dat?’

Geschrokken struikelde Faile over haar eigen voeten en ze moest zijn arm vastgrijpen om niet te vallen. Snel trok ze haar hand weer weg, en langs de rand van haar kap nam ze hem schattend op. Hij bleef even staan totdat ze haar evenwicht hervonden had en liep weer verder toen ze in beweging kwam. De uitdrukking op zijn gezicht drukte hooguit lichte nieuwsgierigheid uit. Wat Nadric ook gedaan had, bij de Aiel was het gebruikelijk dat een vrouw het initiatief nam als een man haar aandacht getrokken had. Dat kon hij bijvoorbeeld doen door haar geschenken te geven. Of door haar aan het lachen te maken. Hij hield dus wel degelijk van vrouwen, ik heb inderdaad een echtgenoot, Rolan, en ik hou zielsveel van hem. Zielsveel. Ik wil niets liever dan weer bij hem zijn.’

‘Wat er gebeurt terwijl je gai’shain bent, kan je niet kwalijk worden genomen als je de witte gewaden weer aflegt,’ zei hij rustig, ‘maar misschien denken natlanders als jullie daar anders over. Maar toch, het leven kan erg eenzaam zijn als je gai’shain bent. Misschien kunnen we af en toe met elkaar praten.’

De man wilde haar zien lachen en ze wist niet of ze moest lachen of huilen. Hij kondigde in feite aan dat hij niet van plan was zijn pogingen om haar aandacht te trekken op te geven. Aielvrouwen hadden bewondering voor vasthoudende mannen. En als Chiad en Bain haar niet meer hulp wilden of konden bieden dan ze nodig had om de bomen te bereiken, was Rolan haar enige hoop. Ze dacht dat ze hem wel kon overtuigen als ze de kans kreeg. Natuurlijk kon ze dat; een angstig hart bereikte nooit iets! Hij was een geminachte verschoppeling, wiens aanwezigheid alleen maar gedoogd werd omdat de Shaido zijn speer nodig hadden. Maar ze moest hem wel een reden geven om het niet op te geven.

‘Dat zou ik prettig vinden,’ zei ze voorzichtig. Een beetje flirten zou bij nader inzien misschien toch noodzakelijk zijn, maar ze kon niet het ene ogenblik beweren dat ze zoveel van haar man hield en het volgende ogenblik doen alsof hij haar helemaal in vervoering bracht. Niet dat ze van plan was het zover te laten komen – ze was geen Domani! – maar ze zou er misschien wel dicht bij in de buurt moeten komen. Voorlopig zou het niet verkeerd zijn om hem eraan te herinneren dat Sevanna inbreuk had gemaakt op zijn ‘rechten’. ‘Maar nu moet ik weer aan het werk en ik betwijfel of Sevanna het prettig zou vinden als ik in plaats daarvan met u bleef staan praten.’

Rolan knikte opnieuw en Faile slaakte een zucht. Hij mocht dan misschien weten hoe hij een vrouw aan het lachen kon maken, zoals hij beweerde, veel praten deed hij niet. Ze zou er hard aan moeten werken om hem uit zijn schulp te doen kruipen, als ze meer uit hem wilde krijgen dan grapjes die ze niet begreep. Zelfs met de hulp van Chiad en Bain bleef de humor van de Aiel haar ontgaan. Ze hadden het brede plein voor het fort aan de noordkant van de stad bereikt, een gebouw met torenhoge muren van grijze steen, dat zijn inwoners geen haar beter had beschermd dan de stadsmuren. Faile dacht dat ze de vrouwe die over Malden en alles binnen een straal van twintig mijl had geheerst, een knappe, voorname vrouw van middelbare leeftijd, had herkend tussen de gai’shain die water moesten halen. In het wit geklede mannen en vrouwen met emmers krioelden over het geplaveide plein. Aan de oostelijke rand van het plein stond iets wat eruitzag als een deel van de buitenste muur van de stad, maar in werkelijkheid maakte deze grijze, dertig voet hoge muur deel uit van een kolossale vergaarbak die gevoed werd door een aquaduct. Uit vier pompen, die stuk voor stuk door twee mannen bediend werden, stroomde water waarmee de emmers gevuld werden. De mannen lieten heel wat meer water op de geplaveide grond terechtkomen dan ze gedurfd zouden hebben als ze hadden geweten dat Rolan hen kon zien. Faile had overwogen door het aquaduct, dat sterk leek op een tunnel, te ontsnappen, maar ze hadden niets waarin ze hun spullen droog konden houden. Als ze eruit kwamen, waar wisten ze niet, zouden ze door en door nat zijn en hoogstwaarschijnlijk doodvriezen voordat ze in de sneeuw twee mijl hadden afgelegd.

Er waren in de stad nog twee andere waterplaatsen, die werden gevoed door stenen aanvoerkanalen onder de grond. Hier was aan de voet van de muur van de vergaarbak een lange zwarthouten tafel met klauwpoten neergezet. Ooit was het een eettafel geweest met een met ivoor ingelegd blad, maar het-ivoor was eruit gewrikt en nu stonden er een paar wastobbes op het tafelblad. Naast de tafel stonden twee emmers, en aan het ene eind stond een koperen ketel te stomen boven een vuur dat werd gevoed met kapotgeslagen stoelen. Faile betwijfelde of Sevanna haar wasgoed naar de stad liet dragen omdat het voor haar gai’shain te vermoeiend zou zijn om water naar de tenten te slepen, maar hoe dan ook was ze er dankbaar voor. Een mand vol wasgoed was nog altijd lichter dan twee volle emmers water. Ze had er genoeg gedragen om dat te weten. Op de tafel stonden twee manden, maar er was slechts één vrouw met een gouden gordel en een gouden halsband om aan het werk. Ze had de mouwen van haar witte gewaad zo ver mogelijk opgerold en een reep witte stof om haar lange, donkere haar gebonden, om te voorkomen dat het in het water ging hangen.

Toen Alliandre Faile samen met Rolan aan zag komen lopen, ging ze rechtop staan en veegde ze haar blote armen af aan haar gewaad. Alliandre Maritha Kigarin, koningin van Geldan, Gezegende van het Licht, Verdedigster van Garens Muur en nog een stuk of tien andere titels, was vroeger een sierlijke, gereserveerde vrouw, evenwichtig en statig. Als gai’shain was Alliandre nog steeds aantrekkelijk, maar ze had nu altijd een gekwelde uitdrukking op haar gezicht. Met de vochtige plekken op haar gewaden en haar handen die gerimpeld waren omdat ze zo lang in het water waren gehouden, had ze zó kunnen doorgaan voor een mooi wasvrouwtje. Toen ze zag dat Rolan de mand neerzette en naar Faile glimlachte voordat hij met grote passen wegliep, en zag dat Faile die glimlach beantwoordde, trok ze vragend haar wenkbrauwen op.

‘Hij is degene die me gevangengenomen heeft,’ zei Faile terwijl ze kledingstukken uit de mand haalde en op de tafel legde. Zelfs hier, waar ze uitsluitend door gai’shain omringd waren, was het beter als ze onder het praten doorwerkten. ‘Hij is een van de Broederlozen en ik denk dat hij er eigenlijk niet zo’n voorstander van is om natlanders gai’shain te maken. Ik denk dat hij ons misschien wel wil helpen.’

‘Op die manier,’ zei Alliandre. Ze veegde zachtjes met haar hand over de achterkant van Failes gewaad.

Met een frons op haar voorhoofd draaide Faile zich om en ze keek over haar schouder naar het vuil en de as die haar rug van haar schouders tot aan haar benen bedekten. Toen voelde ze dat haar gezicht rood werd. ik ben gevallen,’ zei ze snel. Ze kon Alliandre niet vertellen wat er met Nadric was gebeurd. Ze geloofde dat ze het aan geen levende ziel zou kunnen vertellen. ‘Rolan bood aan mijn mand te dragen.’

Alliandre haalde haar schouders op. ‘Als ik op die manier zou kunnen ontsnappen, zou ik met hem trouwen. Of niet, net wat hij wilde. Hij is niet echt knap, maar het zou niet erg pijnlijk zijn en mijn man, als ik er een had, zou het nooit te weten hoeven komen. Als hij verstandig was, zou hij dolblij zijn dat ik weer terug was en geen vragen stellen waarop hij het antwoord niet wilde weten.’ Failes handen verstrakten om een zijden hemd en ze klemde haar kaken op elkaar. Alliandre was haar vazal, vanwege Perijn. Ze gedroeg zich daar over het algemeen ook naar, in elk geval wat het opvolgen van bevelen betrof, maar de laatste tijd was hun relatie onder druk komen te staan. Ze hadden besloten dat ze moesten denken als bedienden, dat ze bedienden moesten wórden als ze dit wilden overleven. Dat hield echter wel in dat ze elkaar buigingen hadden zien maken en haastig bevelen hadden zien gehoorzamen. Als Sevanna iemand straf oplegde, werd die uitgevoerd door de gai’shain die dan het dichtst in de buurt was. Faile had een keer opdracht gekregen om Alliandre zweepslagen te geven. Erger nog, Alliandre had tot twee keer toe het bevel gekregen om met Faile hetzelfde te doen. Als je je inhield, betekende dat alleen maar dat je er zelf ook van langs kreeg en bovendien kreeg de ander dan een dubbele hoeveelheid te verduren van iemand die zich niet zou inhouden. Er móést wel iets veranderen als je tot twee keer toe je leenvrouwe had laten gillen en tegenstribbelen.

Opeens besefte ze dat het hemd dat ze zo stevig omklemde een van de kledingstukken was die extra vuil waren geworden toen de mand op de grond was gevallen. Ze ontspande haar handen en bekeek het hemd bezorgd. Zo te zien had ze het vuil er niet nog dieper in gewreven. Even werd ze overspoeld door opluchting en toen door ergernis omdat ze zo opgelucht was. Het ergerlijkste was nog dat het gevoel van opluchting niet weg wilde gaan.

‘Arrela en Lacile zijn drie dagen geleden ontsnapt,’ zei ze zachtjes. ‘Als het goed is zijn ze nu al een heel eind weg. Waar is Maighdin?’ Op het voorhoofd van de andere vrouw verscheen een frons van bezorgdheid. ‘Ze probeert binnen te glippen in de tent van Therava. Therava kwam langs met een groep Wijzen, en afgaand op wat we van hun gesprek konden opvangen, waren ze op weg naar Sevanna voor overleg. Maighdin duwde me haar wasmand in de armen en zei dat ze het ging proberen. Ik denk... Ik denk dat ze inmiddels wanhopig genoeg is om te veel te riskeren,’ zei ze, en in haar stem klonk iets van wanhoop door. ‘Ze had allang weer terug moeten zijn.’ Faile ademde diep in en toen langzaam weer uit. Ze begonnen allemaal wanhopig te worden. Ze hadden inmiddels alle spullen die ze nodig hadden voor hun ontsnapping: messen, voedsel, laarzen, mannenbroeken en -jassen die redelijk pasten. Dat alles hadden ze zorgvuldig verborgen in de wagens. De witte gewaden zouden ze gebruiken als dekens en als mantels om hen in de sneeuw te verhullen. Alleen leek de kans dat ze iets zouden hebben aan al die voorbereiding nu niet groter dan de dag dat ze gevangengenomen werden. Twee weken geleden nog maar. Tweeëntwintig dagen, om precies te zijn. In zo’n korte tijd hoorde alles eigenlijk gewoon hetzelfde te blijven, maar hoewel ze eigenlijk alleen maar deden alsof ze bedienden waren, begon het hen toch te veranderen. Twee weken nog maar en nu al betrapten ze zichzelf erop dat ze zonder erbij na te denken meteen opsprongen om bevelen op te volgen en zich bezorgd afvroegen of ze gestraft zouden worden en of Sevanna wel tevreden over hen was. Het ergste was dat ze zich ervan bewust waren, en dat ze voelden dat iets in hen tegen hun wil vervormd werd. Voorlopig konden ze zichzelf nog voorhouden dat ze gewoon hun best deden om geen wantrouwen te wekken totdat ze weg konden, maar ze reageerden met de dag werktuiglijker. Hoelang zou het nog duren voordat ontsnapping een sleetse droom werd, na een dag waarop ze zich in woord en daad hadden gedragen als volmaakte gai’shain? Tot nu toe had niemand die vraag hardop durven stellen en Faile deed erg haar best om er niet aan te denken, maar toch speelde het doorlopend door haar hoofd. Ergens was ze bang dat hij zou verdwijnen. Als dat gebeurde, zou hij daarmee dan beantwoord zijn? Met enige moeite drong ze de vertwijfeling naar de achtergrond. Dat was de tweede val, en alleen met wilskracht kon ze voorkomen dat die zou dichtklappen. ‘Maighdin weet dat ze voorzichtig moet zijn ’ zei ze stellig. ‘Ze komt zo wel terug, Alliandre.’

‘En als ze betrapt wordt?’

‘Dat gebeurt niet!’ zei Faile vinnig. Als dat gebeurde... Nee. Ze moest blijven denken aan de overwinning, niet aan de nederlaag. Een angstig hart bereikte nooit iets.

De zijden kleren wassen was een tijdrovende klus. Het water dat ze uit de vergaarbak pompten was ijskoud, maar ze maakten het handwarm door er heet water uit de koperen ketel bij te scheppen. Je kon zijde niet in heet water wassen. In de kou was het heerlijk om je handen in de wastobbe te laten zakken. Je moest ze er echter altijd weer uit halen en dan was de kou twee keer zo bitter. Er was geen zeep – en anders zou die toch niet mild genoeg zijn geweest – dus elke rok en elk hemd moest apart ondergedompeld en zachtjes schoongewreven worden. Dan werd het kledingstuk voorzichtig in een handdoek gerold om er zoveel mogelijk water uit te wringen. Vervolgens werd het vochtige kledingstuk ondergedompeld in een andere wastobbe, met een mengsel van azijn en water – dat ging het verkleuren tegen en liet de zijde weer glanzen – en opnieuw in een handdoek gerold. De natte handdoeken werden stevig uitgewrongen en ergens in de zon te drogen gelegd. De zijden kleren werden met de hand gladgestreken om kreukels te voorkomen en over een roede gehangen in de schaduw van een paviljoen van tentdoek, dat aan de rand van het plein was opgezet. Met een beetje geluk hoefden ze niet gestreken te worden. Faile en Alliandre wisten allebei hoe je zijde moest wassen, maar om het te kunnen strijken had je ervaring nodig en die hadden ze geen van beiden. De andere gai’shain van Sevanna konden het ook niet, zelfs Maighdin niet, hoewel die voordat ze bij Faile in dienst kwam als kamenierster had gewerkt. Sevanna wilde dat soort smoesjes echter niet horen. Telkens als Faile en Alliandre iets ophingen, inspecteerden ze de kleren die er al hingen en streken ze die indien nodig glad. Faile stond net warm water in een wastobbe te scheppen toen Alliandre verbitterd zei: ‘Daar heb je de Aes Sedai.’ Galina had het leeftijdloze gezicht dat zo kenmerkend was voor Aes Sedai en een gouden ring in de vorm van het Grote Serpent. Ook zij droeg echter witte gai’shaingewaden – van zijde nog wel, even dik als de wol van de gewaden die anderen droegen – en een brede, rijkelijk bewerkte gordel van goud en vuurdruppels die nauw aansloot om haar middel. Om haar hals zat een brede bijpassende halsband. Het waren koninklijke sieraden. Ze was een Aes Sedai en soms reed ze in haar eentje weg uit het kamp. Ze kwam echter steeds weer terug en gehoorzaamde meteen zodra een Wijze haar wenkte – vooral als het Therava was, bij wie ze vaak sliep. En dat maakte het zo vreemd. Galina wist namelijk wie Faile was. Ze wist wie haar echtgenoot was en dat Perijn banden met Rhand Altor had, en ze had gedreigd het tegen Sevanna te zeggen – tenzij Faile en haar vriendinnen iets voor haar stalen uit de tent van Therava, waarin ze nota bene zelf sliep. Dat was de derde val waarvoor ze moesten oppassen. Sevanna was geobsedeerd door Altor en er op het krankzinnige af van overtuigd dat hij haar zou huwen. Als zij het wist van Perijn, zou ze Faile zo goed in de gaten houden dat die niet eens meer aan ontsnappen zou kunnen dénken. Dan zou ze worden gekluisterd als de geit aan een staak die een leeuw moet lokken.

Faile had vaak genoeg gezien hoe Galina wegdook en ineenkromp, maar nu schreed de zuster over het plein als een koningin die neerkijkt op het gepeupel om zich heen, op en top een Aes Sedai. Er waren nu geen Wijzen in de buurt bij wie ze zich kon inlikken. Galina was aantrekkelijk, maar verre van mooi, en Faile snapte niet wat Therava in haar zag. Misschien vond ze het gewoon leuk om de baas te spelen over een Aes Sedai. Daarmee was de vraag echter nog niet beantwoord waarom Galina bleef, terwijl Therava elke gelegenheid te baat nam om haar te vernederen.

Galina bleef op een pas van de tafel stilstaan en nam hen op met een vaag glimlachje dat misschien medelijdend genoemd kon worden. ‘Jullie maken niet echt vorderingen,’ zei ze. Ze doelde niet op de was. Faile was eigenlijk degene die het woord moest voeren, maar Alliandre was haar voor en zei, nog meer verbitterd dan daarvoor: ‘Maighdin is vanochtend weggegaan om die ivoren staf voor je te halen, Galina. Wanneer krijgen wij nu eens de hulp die je ons beloofd hebt?’ Hulp bij hun ontsnapping was de wortel die Galina hun had voorgehouden, als aanvulling op de stok: haar dreigement dat ze Failes identiteit zou onthullen. Tot nu toe hadden ze echter alleen met de stok te maken gehad.

‘Is ze naar de tent van Therava gegaan? Vanochtend al?’ fluisterde Galina, en het bloed trok weg uit haar gezicht. Faile besefte opeens dat de zon in het westen al een heel eind gezakt was en haar hart begon pijnlijk te bonzen. Maighdin had allang weer terug moeten zijn.

De Aes Sedai leek nog erger geschrokken dan zij. ‘Vanochtend al?’ vroeg Galina opnieuw, terwijl ze achteromkeek. Ze slaakte een verschrikte kreet toen Maighdin plotseling opdook uit de menigte gai’shain die zich op het plein verdrong.

In tegenstelling tot Alliandre was de vrouw met het goudblonde haar sinds hun gevangenneming met de dag taaier geworden. Ze was net zo wanhopig als de anderen, maar leek de wanhoop vooral te gebruiken om haar vastberadenheid mee te voeden. Ze had altijd al iets uitgestraald wat beter paste bij een koningin dan bij een kamenierster, maar ja, eigenlijk gold dat voor de meeste kameniersters. Nu strompelde ze echter met een doffe blik in haar ogen langs hen heen en dompelde haar handen met een plons onder in een emmer water. Ze schepte met beide handen wat water op dat ze dorstig opdronk, en wreef toen met de rug van haar hand langs haar mond. ik wil Therava vermoorden voordat we weggaan,’ zei ze moeizaam, ik zou haar het liefst nu meteen vermoorden.’ Haar blauwe ogen leken weer tot leven te komen en er sprak woede uit. ‘Je bent veilig, Galina. Ze dacht dat ik er was om iets te stelen. Ik was nog niet begonnen met zoeken. Er... Er gebeurde iets en ze ging weg, maar pas nadat ze me had vastgebonden. Voor later.’ De woede in haar blik maakte plaats voor verwarring. ‘Wat gebeurt er, Galina? Zelfs ik kan het voelen en mijn vermogen is zo verwaarloosbaar dat die Aielvrouwen me niet eens als een bedreiging beschouwen.’ Maighdin kon geleiden, maar haar gave was niet sterk en nog minder betrouwbaar. Afgaand op het weinige wat Faile wist, zou de Witte Toren haar al binnen een paar weken weggestuurd hebben. Bovendien beweerde Maighdin dat ze daar nooit geweest was. Bij hun ontsnappingspoging zouden ze aan haar gave dan ook niet veel hebben. Faile wilde eigenlijk vragen waar ze het over had, maar kreeg daarvoor de kans niet.

Galina zag nog steeds bleek, maar verder was ze het toonbeeld van een kalme Aes Sedai. Toen greep ze echter Maighdins kap vast en het haar dat eronder zat, en rukte haar hoofd achterover. ‘Het gaat je niet aan wat er gebeurt,’ zei ze kil. ‘Daar heb jij niets mee te maken. Jij hoeft er alleen maar voor te zorgen dat ik krijg wat ik hebben wil. En daar zou ik maar flink mijn best voor doen, als ik jou was.’

Voordat Faile de kans kreeg om Maighdin te verdedigen, dook er opeens een andere vrouw op met een gouden gordel om haar witte gewaden. Zij trok Galina weg en wierp haar op de grond. Aravine, een mollige, alledaags uitziende vrouw, had een vermoeide, berustende blik in haar ogen gehad op de dag dat Faile haar voor het eerst zag. Dat was toen de Amadiciaanse vrouw haar de gouden gordel die ze nu droeg had gegeven en haar had meegedeeld dat ze nu ‘in dienst was bij vrouwe Sevanna’. In de tussenliggende tijd was Aravine echter nog halsstarriger geworden dan Maighdin. ‘Ben je soms gek, dat je een Aes Sedai aanvliegt?’ snauwde Galina, die moeizaam overeind kwam. Ze klopte het vuil van haar zijden gewaad af en richtte al haar woede op het mollige vrouwtje, ik zal ervoor zorgen dat je...’

‘Zal ik tegen Therava zeggen dat je een gai’shain van Sevanna hebt aangevallen?’ onderbrak Aravine haar koeltjes. Ze had een beschaafde manier van spreken. Misschien was ze ooit een vooraanstaand koopvrouw geweest, of wellicht was ze zelfs van adel, maar ze repte nooit over wat ze geweest was voordat ze in het wit gekleed werd. ‘De laatste keer dat Therava vond dat je je bemoeide met dingen die je niet aangingen, waren jouw gekrijs en gesmeek op honderd pas afstand te horen.’

Galina beefde zowaar van woede. Faile had nog nooit een Aes Sedai gezien die zo ontdaan was. Met zichtbare inspanning kreeg ze haar zelfbeheersing terug – ternauwernood. Haar stem droop van het venijn. ‘Aes Sedai doen wat ze doen om hun eigen redenen, Aravine. Dat zul jij nooit begrijpen. Je zult er spijt van krijgen dat je deze schuld op je schouders hebt genomen, als ik de betaling kom opeisen. Dan zul je het tot in het diepst van je ziel betreuren.’ Ze veegde nog een laatste keer over haar gewaden en liep met grote, boze passen weg. Nu zag ze er niet langer uit als een koningin die hooghartig neerkeek op het gepeupel, maar als een luipaard die schapen waarschuwde dat ze haar maar beter niet in de weg konden lopen. Aravine keek haar na. Ze leek niet erg onder de indruk en kennelijk had ze ook geen trek in een babbeltje. ‘Sevanna ontbiedt je, Faile,’ zei ze, meer niet.

Faile nam niet de moeite te vragen waarom. Ze droogde gewoon haar handen af, rolde haar mouwen omlaag en liep achter de Amadiciaanse vrouw aan, nadat ze Alliandre en Maighdin had beloofd zo snel mogelijk terug te komen. Sevanna vond hen drieën zeer boeiend. Maighdin, de enige echte kamenierster onder haar gai’shain, leek ze minstens zo interessant te vinden als koningin Alliandre, of Faile, die kennelijk zo machtig was dat ze een koningin als vazal had. Soms ontbood ze een van hen dan ook persoonlijk om haar te helpen bij het omkleden, of bij het baden in de grote, koperen tobbe die ze vaker gebruikte dan de zweettent, of gewoon om wijn voor haar in te schenken. De rest van de tijd kregen zij dezelfde klussen als de andere bedienden, maar ze vroeg nooit of ze al een taak toebedeeld hadden gekregen en zag nooit van haar verzoeken af als dat zo was. Wat Sevanna ook wilde, Faile wist dat ze net als de andere twee toch nog verantwoordelijk zou worden gehouden voor de was. Sevanna wilde wat ze wilde wanneer ze het wilde en ze aanvaardde geen smoesjes.

Faile wist zonder hulp ook wel waar de tent van Sevanna stond, maar Aravine liep voor haar uit door de menigte waterdragers totdat ze de eerste lage Aieltenten bereikten. Daar aangekomen wees ze niet naar Sevanna’s tent, maar in de tegenovergestelde richting en zei ze: ‘Eerst deze kant op.’

Faile bleef staan. ‘Waarom?’ vroeg ze wantrouwig. Er waren mannen en vrouwen onder Sevanna’s bedienden die jaloers waren op de aandacht die Faile, Alliandre en Maighdin kregen. Faile had Aravine weliswaar nooit op jaloezie weten te betrappen, maar er waren genoeg mensen die hen in de problemen konden brengen door valse berichten door te geven.

‘Je wilt dit vast eerst zien voordat je naar Sevanna gaat, geloof me.’ Faile deed haar mond open om verdere uitleg te eisen, maar Aravine draaide zich gewoon om en liep weg. Faile tilde haar rokken op en liep achter haar aan.

Tussen de tenten stonden wagens in alle soorten en maten, met glijders in plaats van wielen. De meeste waren hoog opgetast met bundels, houten kratten en vaten en de wielen waren boven op de lading vastgebonden. Ze was echter nog maar een klein eindje achter Aravine aan gelopen toen ze een platte kar zag die was uitgeruimd. Helemaal leeg was de kar echter niet. Op de bodem van ruwe houten planken lagen twee naakte vrouwen. Hun handen en voeten waren op wrede wijze samengebonden en ze lagen te rillen van de kou, maar tegelijkertijd hijgden ze alsof ze hard gerend hadden. Beide vrouwen lieten vermoeid het hoofd hangen, maar opeens keken ze op, alsof ze voelden dat Faile er was. Arrela, een donkere Tyreense die bijna even lang was als de meeste Aielvrouwen, wendde beschaamd haar blik af. Lacile, een slanke Cairhienin met een lichte huid, werd vuurrood. ‘Ze zijn vanochtend teruggebracht,’ zei Aravine, die Faile strak aankeek. ‘Ze worden voor het donker weer losgemaakt, omdat dit de eerste keer is dat ze hebben geprobeerd te ontsnappen. Ik betwijfel echter of ze voor morgen in staat zullen zijn om te lopen.’

‘Waarom laat je me dit zien?’ vroeg Faile. Ze hadden zo hun best gedaan om te verhullen dat ze elkaar kenden. ‘U vergeet, Vrouwe, dat ik erbij was toen jullie allemaal in het wit gekleed werden.’ Aravine nam Faile even schattend op, waarna ze opeens haar handen vastpakte en omdraaide, zodat haar eigen handen tussen die van Faile lagen. Ze zakte licht door haar knieën in jets wat net geen buiging genoemd kon worden en zei snel: ‘Onder het Licht en hopend op mijn wedergeboorte, zweer ik, Aravine Carnel trouw en dienstbaarheid aan vrouwe Faile t’Aybara.’ Alleen Lacile leek het opgemerkt te hebben; de Shaido die langskwamen schonken geen aandacht aan twee gai’shainvrouwen. Faile rukte haar handen los. ‘Hoe kom je aan die naam?’ Ze had natuurlijk een naam moeten noemen, en alleen Faile voldeed niet. Zodra ze echter besefte dat de Shaido geen flauw benul hadden wie Davram Bashere was, had ze gekozen voor Faile Bashere. Afgezien van Alliandre en de anderen was Galina de enige die de waarheid wist. Dat dacht ze tenminste. ‘En aan wie heb je het verteld?’

‘Ik leg mijn oor te luisteren, Vrouwe. Ik heb Galina eens tegen u horen praten.’ Er klonk bezorgdheid door in Aravines stem. ‘En ik heb het aan niemand verteld.’ Dat Faile niet wilde dat iemand wist hoe ze heette, leek haar niet te verbazen, hoewel de naam t’Aybara haar duidelijk niets zei. Misschien was Aravine Carnel niet haar echte naam, of in elk geval niet haar volledige naam. in dit oord moet je geheimen even goed bewaren als in Amador. Ik wist dat die vrouwen bij u in dienst waren, maar ik heb het tegen niemand gezegd. Ik weet dat u van plan bent te ontsnappen. Daar ben ik al sinds de tweede of derde dag zeker van, en sindsdien heb ik niets gezien wat me van het tegendeel kon overtuigen. Aanvaard mijn gelofte en laat me met u meegaan. Ik kan u helpen en bovendien kunt u me vertrouwen. Dat heb ik al bewezen door uw geheimen te bewaren. Alstublieft.’ Dat laatste woord kwam slechts moeizaam over haar lippen, alsof ze niet gewend was het te zeggen. Dan was ze dus geen koopvrouw, maar een edelvrouwe.

De vrouw had helemaal niets bewezen, behalve dat ze achter geheimen kon komen, maar dat was op zich een nuttige gave. Aan de andere kant wist Faile ook dat minstens twee gai’shain die hadden geprobeerd te ontsnappen door anderen verraden waren. Sommige mensen waren werkelijk alleen maar uit op eigengewin, ongeacht de omstandigheden. Aravine wist echter al genoeg om alles te kunnen bederven. Faile moest weer denken aan het mes dat ze had verstopt. Een dode vrouw kon immers niets verraden. Maar het mes bevond zich een halve span verderop en ze wist niet waar ze het lijk zou moeten verbergen. Bovendien had de vrouw zichzelf misschien al bij Sevanna in het gevlei gebracht door te zeggen dat ze vermoedde dat Faile van plan was te ontsnappen.

Ze nam Aravines handen in die van haar en sprak even snel als de ander gedaan had. ‘Onder het Licht aanvaard ik uw eed. Ik zal u en de uwen verdedigen en beschermen ten tijde van verwoestende strijd en winterse kilte en alles wat de tijd ons brengt. Welnu. Ken je verder nog iemand die we kunnen vertrouwen? Geen mensen van wie je dénkt dat je ze kunt vertrouwen, maar mensen van wie je het wéét.’

‘Niet wat dit betreft, Vrouwe,’ zei Aravine grimmig. De opluchting straalde echter van haar gezicht – ze was er kennelijk niet zeker van geweest of Faile haar wel zou aanvaarden. Daardoor was Faile geneigd haar te geloven, hoewel ze haar nog steeds niet helemaal vertrouwde. ‘De helft zou zijn eigen moeder nog verraden in de hoop zichzelf op die manier vrij te kunnen kopen. De andere helft is te bang om het te proberen, of zo verdwaasd dat ik er niet op durf te vertrouwen dat ze niet in paniek zullen raken. Er zullen er ongetwijfeld wel een paar zijn en ik heb er een of twee op het oog, maar ik ben heel voorzichtig. Eén vergissing is al meer dan ik me kan veroorloven.’

‘Heel voorzichtig,’ zei Faile instemmend. ‘Heeft Sevanna me echt ontboden? Zo niet...’

Maar kennelijk was het wel zo, en Faile maakte dat ze snel bij Sevanna’s tent kwam, sneller dan ze prettig vond. Vreselijk dat ze zo haar best deed om te voorkomen dat Sevanna boos zou worden. Toen ze binnenkwam en gedwee bij de tentflappen bleef staan, besteedde niemand echter enige aandacht aan haar.

Sevanna’s tent was geen laag Aielbouwsel, maar een vierkant gevaarte van rood tentdoek, dat zo groot was dat er twee palen voor nodig waren om het overeind te houden. Het werd verlicht door zeker tien staande spiegellampen. Twee vergulde komforen gaven een beetje warmte af en stootten dunne sliertjes rook uit, die door de rookgaten in het dak naar buiten zweefden. Binnen was het desondanks nauwelijks warmer dan buiten. De weelderige kleden, die pas waren neergelegd nadat de sneeuw zorgvuldig weg was geschraapt, vormden samen een rood met groen en blauwe vloer vol Tyreens maaswerk, bloemen en dieren. Zijden kussens met kwastjes lagen verspreid over de kleden en in de hoek stond één stoel, een groot geval vol ingewikkeld houtsnijwerk en met een dikke laag verguldsel. Faile had er nog nooit iemand in zien zitten, maar ze wist dat de stoel de indruk moest wekken dat er een stamhoofd was. Ze bleef stilletjes en met haar ogen neergeslagen staan. Drie andere gai’shain met gouden gordels en halsbanden om, onder wie een man met een baard, stonden bij de ene wand van de tent, voor het geval ze een dienst moesten verrichten. Sevanna was er ook, net als Therava.

Sevanna was een lange vrouw, iets langer dan Faile zelf, met lichtgroene ogen en haar als gesponnen goud. Ze zou mooi geweest zijn, ware het niet dat er om haar volle mond een hebzuchtige trek lag. gr was maar weinig aan haar waaraan je kon zien dat ze een Aiel was, afgezien van haar ogen, haar haren en haar zongebruinde gezicht. Haar hemd was van witte zijde. In haar rok – die weliswaar donkergrijs was, maar ook van zijde – zat een split voor het paardrijden. De eveneens zijden sjaal die ze om haar voorhoofd had gebonden was felrood met goud. Als ze liep, staken de tenen van haar rode laarzen onder de zoom van haar rok uit. Om elke vinger droeg ze een ring met een juweel, en vergeleken bij haar kettingen en armbanden van dikke parels, geslepen diamanten, robijnen zo groot als duiveneieren, saffieren, smaragden en vuurdruppels viel alles wat Someryn droeg in het niet. Niet één sieraad was van Aielmakelij. Therava daarentegen was in alles een Aiel. Ze droeg kleren van donkere wol en witte algoed, haar handen waren onopgesmukt en haar kettingen en armbanden waren van goud en ivoor. Voor haar geen vingerringen of edelstenen. Ze was langer dan de meeste mannen en haar donkerrode haar was doorspekt met witte lokken. Met haar felblauwe ogen leek ze wel een adelaar, die Sevanna ogenschijnlijk als een kreupel lam kon verslinden. Faile wilde tien keer liever Sevanna boos maken dan Therava. De twee vrouwen stonden op dit ogenblik lijnrecht tegenover elkaar aan weerszijden van een tafel ingelegd met ivoor en turkoois en Sevanna beantwoordde Therava’s boze blik al even fel.

‘De dingen die gaande zijn, duiden op gevaar,’ zei Therava, op een toon alsof ze het moe was zichzelf steeds te moeten herhalen en misschien zelfs overwoog het mes te trekken dat aan haar gordel hing. Ze streek over het heft terwijl ze praatte, en niet geheel achteloos, dacht Faile. ‘We moeten maken dat we wegkomen, en wel zo snel mogelijk. Ten oosten van hier ligt een gebergte. Als we dat weten te bereiken, zijn we veilig en kunnen we alle sibben weer om ons heen verzamelen, sibben waarvan we nooit gescheiden zouden zijn geweest als jij niet zo zeker van je zaak was geweest, Sevanna.’

‘Veiligheid? Durf je te spreken van veiligheid?’ Sevanna lachte. ‘Ben je zo oud en tandeloos geworden dat we je brood en melk moeten gaan voeren? Luister. Hoe ver is het naar dat gebergte van je? Hoeveel dagen, of weken, moeten we door die bloedige sneeuw zwoegen om daar te komen?’ Ze gebaarde naar de tafel tussen hen in, waar een uitgerolde landkaart op lag die met twee dikke, gouden kommen en een zware gouden kandelaar met drie poten op zijn plaats werd gehouden. De meeste Aiel trokken hun neus op voor landkaarten maar Sevanna had het gebruik ervan overgenomen, samen met allerlei andere gewoontes van de natlanders. ‘Welke dingen er ook gaande zijn, het is ver weg, Therava. Dat heb je zelf gezegd, net als alle andere Wijzen. Deze stad heeft heel wat voorraden, genoeg om ons nog weken te voeden als we hier blijven. Wie zal het wagen ons te bedreigen als we dat doen? En als we blijven... Je hebt zelf gehoord wat de lopers zeiden, wat er in de berichten stond. Over twee of drie weken, hooguit vier, zullen zich nog tien sibben bij me hebben aangesloten. Misschien zelfs meer! Tegen die tijd is de sneeuw wel gesmolten, als je de natlanders uit de stad mag geloven. Dan kunnen we veel sneller reizen, want dan hoeven we niet alles op sleeën voort te sleuren.’ Faile vroeg zich af of de mensen uit de stad ook iets over de modder hadden gezegd.

‘Nog tien sibben zullen zich aansluiten bij jóu,’ zei Therava. Haar stem klonk vlak, behalve bij dat laatste woord. De hand die om het heft van het mes lag, verstrakte. ‘Je spreekt namens het stamhoofd, Sevanna. Daarom ben ik gekozen om jou raad te geven alsof je een stamhoofd bent, en die moet omwille van de stam elke raad ter harte nemen. Ik raad je naar het oosten te trekken en die richting aan te houden. De overige sibben kunnen zich in de bergen even gemakkelijk bij ons aansluiten als hier. En wat geeft het als we onderweg een beetje honger moeten lijden? Zijn we niet allemaal gewend aan ontberingen?’

Sevanna speelde met haar kettingen en de grote smaragd aan haar rechterhand vlamde in het licht van de staande lampen op als groen vuur. Haar mond verstrakte, waardoor ze er alleen maar hongeriger uitzag. Ze mocht dan gewend zijn aan ontberingen, maar ze had er geen trek in. Ze vond het al erg genoeg dat het in haar tent niet zo warm was. ik spreek namens het stamhoofd, en ik zeg dat we hier blijven.’ Er klonk een duidelijke uitdaging door in haar stem, maar ze gaf Therava niet de kans om erop in te gaan. ‘Aha, ik zie dat Faile, mijn brave, gehoorzame gai’shain, aangekomen is.’ Ze pakte iets van de tafel en haalde de doek eraf die eromheen gewikkeld was. ‘Komt dit je bekend voor, Faile Bashere?’

In haar handen had Sevanna een mes van anderhalve hand lang, dat aan één kant geslepen was. Het was een eenvoudig werktuig van het soort dat duizenden boeren bezaten. Alleen herkende Faile het patroon van de klinknagels in het houten heft en het kerfje in de rand. Het was het mes dat ze had gestolen en zo zorgvuldig had verborgen. Ze zei niets. Er viel niets te zeggen. Het was een gai’shain verboden een wapen te bezitten. Je mocht zelfs geen mes hebben, tenzij je voor het eten vlees of groenten moest snijden. Ze kon de schok die door haar heenging toen Sevanna verder ging echter niet verhullen.

‘Maar §oed dat Galina het me kwam brengen voordat je het kon gebruiken, al weet ik niet welk doel je voor ogen had. Als je iemand had neergestoken, zou ik erg boos op je zijn geworden.’ Galina? Natuurlijk. De Aes Sedai zou echt niet toestaan dat ze ontsnapten voordat ze hadden gedaan wat zij wilde. ‘Ze schrikt ervan, Therava.’ Sevanna lachte vermaakt. ‘Galina weet wat er van een gai’shain verwacht wordt, Faile Bashere. Wat zal ik met haar doen, Therava? Daarin mag je me wel raad geven. Er zijn al verschillende natlanders gedood omdat ze een wapen in hun bezit hadden, maar deze zou ik niet graag kwijtraken.’ Therava tilde met één vinger Failes kin op en keek haar recht in de ogen. Faile keek strak terug, maar ze voelde dat haar knieën knikten. Ze probeerde zichzelf niet eens wijs te maken dat het door de kou kwam. Faile wist van zichzelf dat ze geen lafaard was, maar als Therava haar aankeek, voelde ze zich een konijntje in de klauwen van een adelaar dat wachtte tot de snavel op haar af zou komen. Therava was degene die haar als eerste had opgedragen om Sevanna te bespieden. De andere Wijzen mochten dan misschien terughoudender zijn, Faile twijfelde er niet aan dat Therava er geen enkele moeite mee zou hebben haar de keel door te snijden als ze haar teleurstelde. Het had geen zin om te doen alsof ze niet bang was voor deze vrouw. Ze moest de angst alleen zien te bedwingen, als ze kon.

‘Ik denk dat ze van plan was weg te lopen, Sevanna. Maar ik denk ook dat we haar wel kunnen leren dat ze moet doen wat haar gezegd wordt.’

De ruwe houten tafel was op de dichtstbijzijnde open plek, honderd pas bij Sevanna’s tent vandaan, tussen de tenten neergezet. Faile dacht dat ze de schaamte over haar naaktheid het ergst zou vinden, naast de ijzige kou die haar kippenvel bezorgde. De zon hing laag aan de hemel. Het koelde al flink af en voordat de ochtend aanbrak zou het nog veel kouder worden. Ze moest tot de volgende ochtend blijven liggen. De Shaido waren erg goed in het bedenken van straffen die voor de natlanders beschamend waren, en ze deinsden er niet voor terug ze te gebruiken. Ze dacht dat ze zou sterven van schaamte als er iemand naar haar keek, maar de Shaido die voorbijkwamen hielden hun pas niet eens in. Naaktheid was voor een Aiel op zich niets om je voor te schamen. Aravine bleef even voor haar staan, net lang genoeg om te fluisteren: ‘Houd moed.’ Toen was ze weer weg Faile begreep het wel. Of de vrouw nu trouw aan haar was of niet ze durfde niets te doen om haar te helpen.

Het duurde niet lang voordat Faile zich niet meer druk maakte over haar naaktheid. Haar polsen waren achter haar rug samengebonden en vervolgens waren haar enkels naar achteren getrokken en aan haar ellebogen gebonden. Nu begreep ze waarom Lacile en Arrela zo moesten hijgen. In deze houding kostte ademhalen veel moeite. De kou beet steeds feller in haar huid, totdat ze onbeheersbaar lag te rillen, maar zelfs dat leek al snel niet meer zo van belang. Haar benen, schouders en zij verkrampten; haar spieren leken wel in brand te staan en ze trokken zich steeds verder, steeds heviger samen. Ze wendde al haar wilskracht aan om niet te gillen. Dat werd het brandpunt van haar bestaan. Ze... weigerde... te... gillen. Maar o, Licht, wat deed het pijn!

‘Sevanna heeft bevolen dat je hier tot de dageraad moet blijven, Faile Bashere, maar ze heeft niet gezegd dat niemand je gezelschap mocht houden.’

Ze moest een paar keer met haar ogen knipperen om de spreker duidelijk te kunnen zien. Zweet prikte in haar ogen. Hoe kon het toch dat ze lag te zweten terwijl ze tot op het bot verkleumd was? Rolan stond voor haar. Vreemd genoeg had hij twee platte, bronzen komforen bij zich, die hij vasthield bij een met stof omwikkelde poot, om zijn handen te beschermen tegen de hitte. Toen hij haar naar de komforen zag kijken, haalde hij zijn schouders op. ‘Vroeger zou ik mijn hand niet hebben omgedraaid voor een nacht in de kou, maar sinds ik de Drakenmuur overgestoken ben, ben ik week geworden.’ Ze slaakte bijna een kreet toen hij de komforen onder de tafel zette. Warmte steeg omhoog door de kieren tussen de planken. Haar verkrampte spieren protesteerden nog steeds hevig, maar o, wat een gezegende warmte. Toen de man zijn ene arm om haar borst en zijn andere arm om haar gebogen knieën legde, slaakte ze wél een kreet. Opeens besefte ze dat de druk op haar ellebogen verdwenen was. Hij had haar... geknepen, of zoiets. Nu kneedde hij met één hand haar dij. Ze gilde het bijna uit toen zijn vingers in haar verkrampte spieren groeven, maar ze voelde dat de knopen losser werden. Het deed nog steeds pijn, het kneden deed pijn, maar de pijn in die ene dijspier was anders. Hij werd niet echt minder, maar ze wist dat dat uiteindelijk wel zou gebeuren als hij hiermee doorging.

‘Je hebt er toch geen bezwaar tegen als ik mijn handen even bezighoud terwijl ik nadenk over een manier om je aan het lachen te maken?’ vroeg hij.

Opeens besefte ze dat ze al lachte, en het was niet eens een hysterische lach. Nou ja, deels kwam hij wel degelijk voort uit hysterie. Ze was opgebonden als een gans die in de oven wordt geschoven en ze werd voor de tweede keer van de kou gered door een man die ze, zo dacht ze, misschien toch maar niet zou neersteken. Sevanna zou haar van nu af aan met haviksogen in de gaten houden en Therava zou haar misschien wel vermoorden om een voorbeeld te stellen. Desondanks wist ze dat ze zou ontsnappen. Als er een deur dichtging, ging er ergens anders altijd een raam open. Ze lachte totdat ze ervan moest huilen.

10

Een stralend baken

De bediende was meer gewend aan het kneden van brooddeeg dan aan prutsen met rijen kleine knoopjes. Toen ze eindelijk klaar was met het dichtknopen van Elaynes donkergroene reismantel, maakte ze een kniks en stapte ze zwaar hijgend achteruit. Het was moeilijk te zeggen of dat kwam van de inspanning of omdat ze in de aanwezigheid was van de erfdochter. Misschien had de ring met het Grote Serpent aan Elaynes linkerhand er ook iets mee te maken. In vogelvlucht lag er iets meer dan twintig span tussen Huis Matherin en de rivier de Erinin met zijn drukke handel, maar de reis door de Chishenbergen duurde veel langer. De mensen hier waren meer gewend aan het drijven van vee over de grenzen van Morland dan aan bezoekers, vooral als dat de erfdochter en een Aes Sedai waren. De eer leek meer dan sommige bedienden konden verdragen. Elsie had het blauwzijden gewaad dat Elayne de avond ervoor had gedragen zorgvuldig opgevouwen en in een grote reiskist opgeborgen; zó zorgvuldig dat Elayne het bijna zelf had gedaan. Ze had slecht geslapen. Ze was rusteloos geweest en steeds wakker geworden, toen had ze zich verslapen en nu kon ze niet wachten om terug te gaan naar Caemlin.

Dit was de vijfde keer dat ze een nacht buiten Caemlin had doorgebracht sinds de stad bedreigd werd. Op elke reis had ze een dag besteed met bezoeken aan drie of vier landhuizen, eenmaal zelfs vijf, allemaal eigendom van mensen die door bloed of eed aan het Huis Trakand waren verbonden. Elk bezoek kostte tijd. Ze had haast, maar het was belangrijk om een goede indruk te maken. Ze trok telkens reiskleding aan wanneer ze van het ene landhuis naar het andere reisde. Anders zou ze in gekreukelde kleding arriveren en een vluchteling lijken. Maar voordat ze ergens aankwam, voor een overnachting of slechts een kort bezoek, moest ze zich omkleden. De helft van de tijd was ze bezig met omkleden, maar als ze haar reiskleding aanhield zou ze gehaast en behoeftig, misschien zelfs wanhopig lijken. Door het diadeem van de erfdochter en een geborduurd gewaad afgezet met kant straalde ze vertrouwen en kracht uit. Ze zou haar eigen bediende hebben meegebracht om een extra goede indruk te maken, als Essande hun tempo in de winterkou had kunnen bijhouden. Bovendien was de oude vrouw zó traag, dat ze waarschijnlijk van frustratie op haar tong zou bijten. Toch was Essande niet zo langzaam als de jonge Elsie met haar grote ogen. Eindelijk gaf Elsie haar met een kniks de met bont gevoerde rode mantel aan, die Elayne gehaast om haar schouders sloeg. Er laaide een vuur in de stenen haard maar de ruimte was allesbehalve warm en het leek wel of ze de laatste tijd de kou niet meer zo goed op een afstand kon houden. Het meisje maakte een kniks en vroeg of ze een paar mannen moest halen om de kisten naar beneden te dragen, als het Hare Majesteit beliefde. De eerste keer had Elayne vriendelijk uitgelegd dat ze nog geen koningin was, maar Elsie gruwde van de gedachte om haar eenvoudig met vrouwe aan te spreken, of zelfs met prinses, hoewel dat laatste eerlijk gezegd zeer ouderwets was. Meestal was Elayne blij wanneer iemand haar aanspraak op de troon erkende, maar vanochtend was ze te moe en wilde ze zo snel mogelijk vertrekken. Ze onderdrukte een geeuw toen ze Elsie opdroeg snel de mannen te gaan halen en keerde zich om naar de paneeldeur. Het meisje haastte zich om die voor haar te openen, wat langer duurde dan wanneer ze het zelf zou hebben gedaan, met een kniks voor het openen en nog een erna. Elaynes zijden broekrok ruiste venijnig toen ze de kamer uit beende terwijl ze haar rode rijdhandschoenen aantrok. Als Elsie haar ook maar een tel langer had opgehouden, zou ze waarschijnlijk zijn gaan gillen.

Maar het was het meisje zelf dat schreeuwde voordat Elayne ook maar drie stappen had gezet; een ijselijke gil die uit haar keel leek te worden getrokken. Elaynes mantel waaierde uit toen ze zich abrupt omdraaide, de Ware Bron omhelsde en de rijkdom van saidar door haar heen liet stromen. Elsie stond op de loper die in het midden van de vaal bruine vloertegels lag en staarde naar de andere kant van de hal, beide handen tegen haar mond gedrukt. Er was niemand te zien.

‘Wat is er, Elsie?’ vroeg Elayne. Ze had al een aantal ongevormde wevingen klaar, van een eenvoudig net van lucht tot een vuurbal die de helft van de muren voor haar zou hebben vernietigd. In haar huidige gemoedstoestand wilde ze een van beide gebruiken; ze wilde de Kracht gebruiken. Haar stemmingen waren de laatste tijd op zijn minst onberekenbaar.

Het meisje keek sidderend over haar schouder en als haar ogen daarvóór al groot waren geweest, dan puilden ze nu echt uit. Ze hield haar handen voor haar mond alsof ze een volgende schreeuw wilde tegenhouden. Met haar donkere haren en ogen, haar lengte, haar volle boezem en in de kledij van Huis Matherin zag ze er echt uit als een meisje. Elsie was dan misschien vier of vijf jaar ouder dan zij, maar de manier waarop ze zich gedroeg maakte het moeilijk om haar anders te zien.

‘Wat is er, Elsie en zeg niet dat het niéts was. Je kijkt alsof je een geest hebt gezien.’

Het meisje schrok. ‘Dat heb ik ook,’ zei ze bevend. Ze sprak Elayne zonder titel aan, wat bewees hoe geschokt ze was. ‘Vrouwe Nelein, Heer Admuns grootmoeder. Ze stierf toen ik klein was, maar ik weet nog dat zelfs heer Admun bij haar op zijn tenen liep, dat de bedienden opsprongen als ze naar hen keek en andere vrouwes en heren die op bezoek waren ook. Iedereen was bang voor haar. Ze stond recht voor me en ze keek zo woedend...’ Ze brak haar relaas blozend af toen Elayne lachte.

Ze lachte voornamelijk uit opluchting. De Zwarte Ajah was haar niet gevolgd naar het landhuis van heer Admun. Er stonden geen moordenaars met messen te wachten, geen zusters die loyaal waren aan Elaida en haar terug wilden brengen naar Tar Valon. Soms droomde ze over die dingen, meestal allemaal tegelijk in dezelfde droom. Ze liet saidar los, zoals altijd met tegenzin, en voelde hoe de vreugde en levenslust uit haar wegstroomden. Matherin steunde haar, maar Admun zou het misschien verkeerd opvatten als ze zijn halve huis ruïneerde.

‘De doden kunnen de levenden niets doen, Elsie,’ zei ze vriendelijk. Nog vriendelijker omdat ze had gelachen en niet te vergeten de neiging had gehad het meisje een draai om haar domme oren te geven. ‘Ze zijn niet meer van deze wereld en kunnen niets in deze wereld aanraken, ook ons niet.’ Het meisje knikte en maakte nog een kniks, maar aan de grootte van haar ogen en het trillen van haar lip te zien was ze niet overtuigd. Elayne had echter geen tijd om haar te vertroetelen. ‘Haal de mannen voor mijn kisten, Elsie,’ zei ze met vaste stem, ‘en maak je geen zorgen over geesten.’ Het meisje maakte nog een kniks en haastte zich op weg, haar hoofd angstig alle kanten opdraaiend voor het geval vrouwe Nelein te voorschijn zou springen. Geesten! Dat kind was werkelijk dom!

Matherin was een oud Huis, al was het dan niet groot of machtig. De brede trappen naar de voorhal hadden marmeren balustrades. De hal zelf was ruim, met grijsblauwe vloertegels en spiegellampen die aan twintig voet lange kettingen aan de zoldering hingen. Er waren geen vergulde en ingelegde voorwerpen, maar er stonden kunstig gesneden kisten en kasten langs de muren. Aan een van de muren hingen twee wandkleden, en op een ervan waren mannen afgebeeld die vanaf hun paard op luipaarden jaagden, wat zacht gezegd een riskante onderneming was. Op het andere gaven vrouwen van Huis Matherin een zwaard aan de eerste koningin van Andor, een gebeurtenis die Matherin koesterde, of die nu werkelijk had plaatsgevonden of niet.

Aviendha was al beneden en ijsbeerde rusteloos door de hal, en Elayne zuchtte toen ze haar zag. Ze zouden een kamer hebben gedeeld als dat niet de indruk zou hebben gewekt dat Matherin niet kon zorgen voor twee belangrijke gasten. Hoe kleiner het Huis, hoe sterker zijn gevoel van trots. Vaak bezaten de kleinere Huizen weinig meer dan dat. Aviendha kon die trots begrijpen, aangezien zijzelf een enorme trots en kracht uitstraalde. Met haar rechte rug was ze langer dan Elayne. Ze had een dikke donkeren sjaal over haar bloes gedrapeerd en hield haar lange rossige haar uit haar gezicht met een grijze hoofddoek. Ze was het toonbeeld van een Wijze, hoewel ze maar een jaar ouder was dan Elayne. Wijzen die konden geleiden leken vaak veel jonger dan ze werkelijk waren, en Aviendha zag er waardig uit. Op dit ogenblik tenminste, ook al hadden ze samen vaak genoeg gegiecheld. De enige opsmuk die ze droeg, zoals gewoonlijk, waren een lange zilveren ketting uit Kandor, een schildpadvormige broche van amber en een brede ivoren armband. Wijzen droegen altijd veel kettingen en armbanden, maar Aviendha was nog geen Wijze, slechts een leerlinge. Elayne dacht nooit aan Aviendha in termen van ‘slechts’, maar het leverde nu en dan problemen op. Soms dacht ze dat de Wijzen haar ook als een soort leerlinge zagen, of op zijn minst als student. Een dwaze gedachte, natuurlijk, maar soms....

Toen Elayne beneden was, schikte Aviendha haar sjaal en vroeg: ‘Heb je goed geslapen?’ Ze klonk onbekommerd, maar haar groene ogen keken onrustig. ‘Je hebt toch geen wijn laten brengen om in slaap te komen? Ik heb ervoor gezorgd dat je wijn bij het avondmaal was verdund met water, maar ik zag je naar de wijnkan kijken.’

‘Ja, moeder,’ zei Elayne zoetjes. ‘Nee, moeder. Ik vroeg me af hoe Admun aan zulke goede wijn was gekomen, moeder. Het leek zonde om het te verdunnen. En ik heb geitenmelk gedronken voor ik ging slapen.’ Als iets haar misselijk maakte, was het wel geitenmelk. En dan te bedenken dat ze het ooit lekker had gevonden. Aviendha zette haar vuisten op haar heupen en vormde zo’n toonbeeld van verontwaardiging dat Elayne moest lachen. Een zwangerschap ging gepaard met ongemakken, van abrupte stemmingswisselingen tot pijnlijke borsten en die eeuwige vermoeidheid, maar het bemoederen van anderen was soms het ergste. Iedereen in het koninklijk paleis wist dat ze zwanger was – velen hadden het zelfs eerder geweten dan zij, dankzij Mins beelden en haar losse tong – en zelfs toen ze klein was werd ze niet zo bemoederd. Toch droeg ze alle lasten met zoveel hoffelijkheid als ze kon opbrengen. Meestal, tenminste. Ze probeerden haar alleen maar te helpen. Ze wilde alleen dat niet iedereen die ze kende, deed alsof ze door haar zwangerschap hersenloos was geworden. Bijna iedereen die ze kende. Degenen die zelf nog nooit een kind hadden gedragen waren het ergste. Soms wilde ze dat Min had verteld of het een meisje of een jongen zou worden, of dat Aviendha of Birgitte zich precies kon herinneren wat Min had gezegd. Min had altijd gelijk, maar ze hadden met zijn drieën vrij veel wijn gedronken en Min was allang vertrokken voor Elayne eraan had gedacht het te vragen. Als ze aan het kind dacht dat in haar groeide, moest ze altijd aan Rhand denken, net zoals ze meteen aan de baby dacht wanneer ze aan hem dacht. Ze miste Rhand vreselijk, al was hij eigenlijk altijd bij haar. Een deel van hem, een gevóél van hem, reisde altijd mee in haar achterhoofd net als dat ze Birgitte voelde, haar andere zwaardhand. De binding had echter zijn grenzen. Hij was ergens in het westen, zo ver weg dat ze weinig meer wist dan dat hij leefde. Eigenlijk niets meer dan dat, ook al dacht ze dat ze het wel zou weten als hij zwaargewond zou zijn. Ze was er niet zeker van dat ze wilde weten waar hij mee bezig was. Hij was na zijn vertrek lang ver in het zuiden geweest en nu, net deze morgen, was hij naar het westen gereisd. Het was eigenlijk verontrustend om hem eerst in de ene richting te voelen en dan plotseling in een andere richting, nóg verder weg. Hij kon wel achter vijanden aan zitten, of voor vijanden op de loop zijn, of nog duizend andere dingen doen. Ze hoopte vurig dat zijn reden om te Reizen een onschuldige was. Hij zou toch al veel te snel sterven – mannen die konden geleiden overleden er altijd aan – maar ze wilde hem graag zo lang mogelijk in leven houden.

‘Het gaat hem goed,’’ zei Aviendha, bijna alsof ze haar gedachten kon lezen. Ze hadden sinds ze elkaar als eerstezusters aannamen meer gevoel voor elkaar, maar dat ging niet zo ver als de zwaardhandbinding die zij en Min met Rhand deelden. ‘Als hij zich laat ombrengen, hak ik zijn oren af.’

Elayne keek even beduusd en schoot in de lach, en na een geschrokken blik lachte Aviendha met haar mee. Het was eigenlijk niet zo grappig, behalve misschien voor een Aiel – Aviendha had een zéér vreemd gevoel voor humor – maar Elayne kon niet meer ophouden met lachen en Aviendha leek even hulpeloos. Ze zochten schuddebuikend van pret steun bij elkaar. Het leven was vreemd. Als iemand haar een paar jaar geleden zou hebben verteld dat ze een man zou delen met een andere vrouw – met twee andere vrouwen! – dan zou ze diegene voor gek hebben uitgemaakt. De gedachte alleen al zou haar onzedelijk hebben geleken. Maar ze hield evenveel van Aviendha als van Rhand, zij het op een andere manier, en Aviendha hield evenveel van Rhand als zijzelf. Als ze dat ontkende zou ze Aviendha ontkennen, en ze zou nog eerder uit haar huid stappen. Aielvrouwen, zusters of naastzusters, trouwden vaak met dezelfde man, en naar zijn mening daarover werd maar zelden gevraagd. Ze zou met Rhand gaan trouwen, en Aviendha ook, en Min ook. Wat de mensen ook zouden zeggen of denken, zo zou het gaan. Als hij tenminste lang genoeg in leven bleef.

Plotseling werd ze bang dat haar lachen in huilen zou overgaan. Alstublieft, Licht, laat mij niet een van die vrouwen zijn die huilbuien hebben tijdens hun zwangerschap. Het was al erg genoeg dat ze niet wist of haar stemming van het ene op het andere ogenblik van melancholie naar razernij zou omslaan. Ze kon zich urenlang volkomen normaal voelen en dan waren er uren dat ze zich voelde als een speelbal die een eindeloze trap af stuiterde. Het leek erop dat ze vanochtend die speelbal was.

‘Het gaat hem goed en het zal hem goed blijven gaan,’ fluisterde Aviendha vurig, alsof ze daar zelf voor zou zorgen door iedereen te doden die hem bedreigde.

Met haar vingertoppen veegde ze een traan van haar zusters wang. ‘Het gaat hem goed en het zal hem goed blijven gaan,’ bevestigde ze zachtjes. Ze konden saidin niet doden, maar de smet op de mannelijke helft van de Kracht zou Rhand wel doden. De lampen boven hen flikkerden toen een van de hoge buitendeuren openzwaaide en er een ijskoude windvlaag binnenkwam. Ze stapten snel, nog wel hand in hand, een eindje uit elkaar. Elayne zette het serene, gladde gezicht op dat een Aes Sedai waardig was. Ze kon het zich niet veroorloven dat iemand zou zien hoe ze troost zocht in een omhelzing. Als je wilde regeren, mocht je niet het minste teken geven van zwakte of tranen, tenminste niet in het bijzijn van anderen. Er waren nu al genoeg geruchten over haar, net zoveel goede als slechte. Ze was goedaardig of wreed, eerlijk of partijdig, gul of hebzuchtig, al naar gelang het verhaal waar je naar luisterde. De verhalen waren tenminste met elkaar in evenwicht, maar als iemand kon zeggen dat ze de erfdochter in de armen van haar gezel hadden gezien zou dat nóg een verhaal aan de geruchtenstroom toevoegen. Als haar vijanden dachten dat ze bang was, zouden ze alleen maar nog brutaler worden. En sterker. Lafhartigheid was het soort gerucht dat bleef hangen als vettige modder; je kon het nooit helemaal afspoelen. De geschiedenis vertelde over vrouwen die hun kans op de Leeuwentroon hadden verspeeld om niet meer dan dat. Bekwaamheid was een vereiste om succesvol te kunnen regeren en wijsheid was iets waarop gehoopt werd, hoewel vrouwen zonder beide eigenschappen de troon hadden bestegen en zich desondanks gered hadden. Maar er waren slechts weinig mensen die een lafaard zouden steunen en geen van hen wilde zij aan haar kant.

De man die binnenkwam en zich omdraaide om de enorme deur achter zich dicht te duwen, had slechts één been en ondersteunde zichzelf met een kruk. Ondanks de vliesvulling was de mouw van zijn zware wollen jas door de kruk versleten. Fridwyn Ros was een breedgeschouderd oud-soldaat die heer Admuns landgoed beheerde met behulp van een dikke schrijver. Die laatste had gisteren in consternatie naar de erfdochter geknipperd, met ontzag gestaard naar haar ring met het Grote Serpent en zich opgelucht teruggehaast naar zijn boeken toen hij besefte dat ze hem niet nodig had. Hij was waarschijnlijk bang voor belasting op de rekeningen van het landhuis. Meester Ros had ook verbaasd naar haar ring gestaard, dat wel, maar hij had blij naar de erfdochter gegrijnsd. Hij betreurde oprecht dat hij niet meer voor haar kon rijden. Als hij een leugenaar was geweest, zou hij Admun en de schrijver allang al hun gezamenlijke bezittingen hebben afgesnoept. Ze was niet bang dat hij de verkeerde verhalen zou rondvertellen.

Zijn kruk klikte ritmisch op de vloertegels terwijl hij de hal doorliep en hij maakte ondanks zijn gebrek een aardige kniks naar hen beiden. Hij was eerst van Aviendha geschrokken, maar had snel begrepen dat de twee vrouwen vriendinnen waren. Hoewel hij een Aiel niet helemaal kon vertrouwen, betekende het wel dat hij haar aanvaardde. Je kon niet alles hebben.

‘De mannen zijn bezig uw bagage op de lastdieren te bevestigen, mijn Koningin, en uw geleide is gereed.’ Hij was een van die mensen die weigerde haar op een andere manier aan te spreken dan met ‘mijn Koningin’ of ‘Majesteit’. Toch klonk er twijfel in zijn stem toen hij het geleide noemde. Hij verborg dit haastig door te hoesten en verder te vertellen. ‘De mannen die met u meegaan zijn allen bereden, voor zover ik heb kunnen regelen. Jonge mannen voornamelijk, en een aantal met meer ervaring, maar ze weten aan welke kant van de hellebaard de punt zit. Ik wenste dat het Huis u er meer kon meegeven, maar zoals ik al heb uitgelegd: toen heer Admun hoorde dat er anderen waren die aanspraak maakten op wat u toebehoort, besloot hij niet te wachten tot de lente maar heeft hij zijn krijgslieden bij elkaar geroepen en naar Caemlin gestuurd. Sindsdien is er een paar keer flink sneeuw gevallen, maar met wat geluk in de passen is hij nu halverwege.’ Uit zijn blik sprak overtuiging, maar hij wist beter dan zij dat als Admun pech had, hij en zijn krijgslieden dóód in de passen zouden liggen.

‘Matherin heeft altijd geloofd in Trakand,’ vertelde Elayne hem, ‘en ik vertrouw erop dat dat altijd zo zal blijven. Ik waardeer heer Admuns trouw, Meester Ros, en de uwe.’

Ze beledigde Matherin en hem niet met de belofte van grote beloningen, maar de brede glimlach van Meester Ros zei haar dat ze hem al alle beloning had gegeven die hij wenste. Matherin zou natuurlijk beloond worden, maar dat kon ze hem niet als een worst voorhouden.

Meester Ros boog terwijl ze naar de deur liep. Hij bleef buigen toen ze op het brede granieten bordes stapte. In de bittere kou stonden bedienden in dikke jassen te wachten met een kom warme kruidenwijn. Ze weigerde die mompelend. Tot ze een kans had gehad zich in te stellen op de scherpe koude lucht wilde ze beide handen vrij hebben om haar mantel dicht te houden. Bovendien zou Aviendha die wijn toch uit haar hand slaan. Aviendha nam wel een kom aan nadat ze haar sjaal rond haar hoofd en schouders had gedrapeerd, haar enige tegemoetkoming aan het weer. Ze negeerde de kou natuurlijk, zoals Elayne haar had geleerd. Elayne probeerde de kou weer van zich af te duwen en tot haar verrassing lukte dat gedeeltelijk. Het was nog steeds kil, maar het leek haar niet meer te bevriezen.

De lucht was helder en de zon scheen fel over de bergen, maar er konden ieder ogenblik stormwolken over de omringende pieken komen aanrollen. Het was beter wanneer ze hun eerste bestemming van vandaag zo snel mogelijk bereikten. Helaas deed Vuurhart, haar grote zwarte ruin, zijn naam eer aan door te snuiven en te bokken en wolken stomende adem uit te blazen, alsof hij nog nooit een halster had gedragen. Aviendha’s langbenige grijze merrie had het in haar kop gehaald om hem na te doen. Ze danste in de kniediepe sneeuw en sprong alle kanten op, behalve daarheen waar de verzorger haar wilde hebben. De merrie was vuriger dan Elayne voor haar zuster zou hebben uitgekozen, maar Aviendha had erop gestaan nadat ze de naam van het dier had gehoord. Siswai betekende speer in de Oude Taal. De verzorgers leken vaardige vrouwen, maar ze dachten blijkbaar dat ze de dieren moesten kalmeren voordat ze de teugels uit handen konden geven. Elayne moest zich beheersen om niet te snauwen dat ze Vuurhart al had getemd voordat zij hem ooit hadden gezien.

Haar geleide zat al te paard zodat ze niet in de sneeuw hoefden te staan; een twintigtal ruiters in de rode tunieken met witte kragen en glanzend gepoetste borstplaten en helmen van de Koninginnegarde. Misschien twijfelde Meester Ros omdat de tunieken van de ruiters van zijde waren gemaakt, net als hun rode broeken met witte strepen langs de pijp, en vanwege het lichtgekleurde kant langs hun halzen en mouwen. Ze zagen er in elk geval meer ceremonieel dan effectief uit. Of misschien kwam het doordat het allemaal vrouwen waren. Je zag niet veel vrouwen werken met wapens, op de enkele bewaker van een koopman of in oorlogstijd hier en daar een vrouw in het leger na. Voordat ze er zelf een samenstelde had Elayne nog nooit gehoord van een groep soldaten die enkel uit vrouwen bestond. Met uitzondering van de Speervrouwen natuurlijk, maar zij waren Aiel en iets heel anders. Ze hoopte dat de mensen hen zouden zien als aanstellerij, als voornamelijk decoratief bedoeld, met hun kant en zijde. Mannen hadden de neiging vrouwen met wapens te onderschatten tot ze er een tegenover zich hadden staan, en zelfs de meeste andere vrouwen vonden haar een hersenloos wicht. Lijfwachten deden meestal hun best er zó dreigend uit te zien dat niemand zou proberen langs hen heen te komen. Maar haar vijanden zouden wel een manier vinden om aan te vallen, zelfs al zou ze de complete Koninginnegarde schouder aan schouder om zich heen zetten. Het was haar doel geweest een lijfwacht samen te stellen die door haar vijanden werd genegeerd tot het te laat was. Ze was van plan hun uniform nog meer in het oog te laten springen, deels om deze misvattingen een verdere voedingsbodem te bieden en deels om de trots van deze bijzondere soldatenvrouwen te doen groeien, maar zelf had ze geen twijfels. Elk van deze vrouwen, van koopmanswachten tot Jagers op de Hoorn, was zorgvuldig uitgekozen om haar vaardigheden, ervaring en moed. Elayne was bereid haar leven in hun handen te leggen. Dat had ze al gedaan.

Een slanke vrouw met twee gouden luitenantsknopen op de schouder van haar rode mantel bracht Elayne een saluut met een arm over haar borst. Haar gespikkelde ruin schudde met zijn hoofd waardoor de zilveren bellen in zijn manen lichtjes rinkelden, alsof ook hij haar een saluut bracht. ‘We zijn klaar, Vrouwe, en het terrein is veilig.’ Caseille Raskovni was een van degenen die als lijfwacht van een koopman hadden gewerkt. Haar Arafelse accent was niet dat van een geschoolde vrouw, maar haar stem was kordaat en rechtdoorzee. Ze gebruikte de juiste aanspreektitel en dat zou ze blijven doen totdat Elayne gekroond was, maar ze was bereid om te vechten om die kroon voor Elayne zeker te stellen. Zeer, zeer weinigen, mannen zowel als vrouwen, tekenden tegenwoordig in voor dienst in de Koninginnegarde. ‘De mannen van Meester Ros zijn ook klaar. Voor zover mogelijk.’ De man schraapte zijn keel, verschoof zijn kruk en bestudeerde de sneeuw voor zijn laars.

Elayne zag wat Caseille bedoelde. Meester Ros had elf man van het Huis bij elkaar gesprokkeld om met haar mee te rijden naar Caemlin. Hij had ze voorzien van hellebaarden en korte zwaarden en wat hij verder aan wapenrusting had kunnen vinden: negen antieke helmen zonder gezichtsbescherming en zeven gedeukte borstplaten waardoor ze kwetsbaar waren. Hun rijdieren hadden dikke wintervachten, maar waren niet slecht. Toch zag Elayne, ondanks het feit dat de ruiters in dikke mantels waren gehuld, dat acht van hen zich waarschijnlijk niet vaker dan eens per week hoefden te scheren, of nog helemaal niet. De mannen die meester Ros als ervaren had beschreven, hadden gerimpelde gezichten en benige handen en hadden gezamenlijk waarschijnlijk nog niet één volledig stel tanden. Hij had niet gelogen of geprobeerd te bezuinigen; Admun had waarschijnlijk alle sterke mannen in de omgeving meegenomen en hen zo goed mogelijk toegerust. Het was overal hetzelfde liedje. Blijkbaar was een groot aantal gezonde, sterke mannen verspreid over Andor bezig haar in Caemlin te bereiken. En waarschijnlijk zou geen van hen de stad bereiken totdat alles al beslist was. Ze kon elke dag zoeken zonder ooit een garnizoen te vinden. Maar de mannen in deze kleine groep hielden hun hellebaarden vast alsof ze wisten hoe ze die moesten gebruiken. Aan de andere kant was dat niet zo moeilijk als je in een zadel zat en het uiteinde van de hellebaard in je stijgbeugel kon laten rusten. Dat had zij zelf ook nog wel gekund. ‘We hebben nu negentien van dit soort landhuizen bezocht, zuster,’ zei Aviendha zachtjes, terwijl ze zo dicht naar Elayne toe kwam dat hun schouders elkaar raakten, ‘en met deze erbij hebben we zo 5 jongens verzameld die te jong zijn om tot het Bloed te worden verheven, en oude mannen die hun speer allang terzijde hadden moeten leggen. Ik heb het niet eerder gevraagd, want jij kent je mensen en je gebruiken, maar is dit je tijd wel waard?’

‘O ja, zuster.’ Elayne antwoordde even zachtjes, zodat de eenbenige oud-soldaat en de bedienden hen niet konden horen. De beste mensen konden koppig worden als je wilde dat ze zich op een bepaalde manier gedroegen. Vooral als ze merkten dat de hulp die ze met pijn en moeite hadden verzameld en aangeboden en die je had aanvaard, niet was wat je eigenlijk wilde, iedereen in dat dorp bij de rivier weet inmiddels dat ik hier ben, en dat geldt ook voor de helft van de boerderijen in de wijde omtrek. Tegen de middag weet de andere helft het ook, en morgen bereikt het nieuws het volgende dorp en nog meer boerderijen. Nieuws verspreidt zich langzaam in de winter, vooral in dit land. Ze wéten dat ik mijn aanspraak op de troon heb uitgesproken, maar als ik morgen de troon bestijg of morgen sterf, horen ze dat pas bij aanvang van de lente, misschien zelfs pas in de zomer. Maar vandaag weten ze dat Elayne Trakand leeft, dat ze de Huizen heeft bezocht in juwelen en zijden kleding en dat ze mannen tot haar banier heeft geroepen. Mensen die hier twintig mijl vandaan wonen zullen beweren dat ze me gezien hebben en mijn hand hebben aangeraakt. En als ze dat zeggen, spreken ze meteen ook hun voorkeur uit. Wanneer je voor iemand spreekt, overtuig je jezelf ervan dat je vóór hen bent. Er zijn mannen en vrouwen in negentien plaatsen rondom Andor die praten over hoe ze de erfdochter nog vorige week hebben gezien, en elke dag verspreiden die geruchten zich verder als een inktvlek.

Als ik er de tijd voor zou hebben, zou ik elk dorp in Andor bezoeken. Het zal geen verschil maken voor wat er gebeurt in Caemlin, maar het kan wel alle verschil maken nadat ik gewonnen heb.’ Ze wilde niet denken aan een andere mogelijkheid dan winnen. Vooral niet omdat ze wist wie de troon zou bestijgen als zij faalde. ‘De meeste koninginnen in onze geschiedenis hebben er de eerste jaren van hun regeringsperiode voor moeten zorgen dat het volk achter hen stond, Aviendha, en sommigen hebben dat nooit gedaan, maar er zijn zwaardere tijden dan deze op komst. Ik heb misschien niet eens een jaar de tijd om elke Andoraan aan mijn kant te krijgen. Ik kan niet wachten tot ik op de troon zit. Er komen moeilijke tijden aan en ik moet er klaar voor zijn. Andor moet er klaar voor zijn, en daar moet ik voor zorgen,’ besloot ze vastberaden. Aviendha raakte lachend Elaynes wang aan. ik denk dat ik veel van je zal leren over hoe het is om een Wijze te zijn.’ Tot haar ontsteltenis bloosde Elayne. Haar wangen stonden in brand! Misschien waren haar buien tóch erger dan het bemoederen. Licht, ze zou er nog maanden onder lijden! Niet voor de eerste keer voelde ze iets van wrok jegens Rhand. Hij had haar dit aangedaan – goed, ze had hem geholpen, hem er zelfs toe aangezet, maar dat deed er niet toe – hij had dit gedaan en was met een zelfvoldane grijns op zijn gezicht weggelopen. Ze wist niet zeker of zijn grijns werkelijk zelfvoldaan was geweest, maar ze kon het zich maar al te goed voorstellen. Laat hém maar eens telkens afwisselend vrolijk en huilerig zijn, eens kijken hoe hij dat zou vinden! Ik kan niet goed nadenken, dacht ze geërgerd. Dat was óók zijn schuld.

Eindelijk vonden de verzorgers Vuurhart en Siswai rustig genoeg voor vrouwen. Aviendha klom vanaf het stenen opstapje in haar zadel met heel wat meer sierlijkheid dan vroeger, terwijl ze met haar omvangrijke rokken zo veel mogelijk haar donkere kousen bedekte. Ze vond nog steeds dat haar eigen benen beter waren dan die van een paard, maar ze was een verdienstelijk amazone geworden. Al had ze nog steeds de neiging om verrast te kijken wanneer het paard deed wat ze wilde. Vuurhart probeerde weer heen en weer te dansen toen Elayne op zijn rug zat, maar ze gaf een ruk aan de teugels, misschien iets harder dan ze anders zou hebben gedaan. Haar buien waren omgeslagen in een plotselinge angst om Rhand. Als ze zijn veiligheid niet kon verzekeren, dan was er een man in de buurt van wie ze zeker wist dat hij precies dat zou doen wat hij moest doen. Zes gardevrouwen gingen in een langzaam wandeltempo voor over de weg vanaf het huis; sneller ging niet in deze sneeuw. De rest volgde haar en Aviendha in ordelijke rijen, terwijl de laatste amazones de lastdieren leidden. De plaatselijke mannen reden in slordige rijen achter hen aan met hun eigen lastdier, een ruig paard dat was beladen met kookpotten, slordige bundels en zelfs een zestal levende kippen. Hier en daar steeg gejuich op toen ze door het dorpje met rieten daken reden en over de stenen brug boven een meanderende, bevroren rivier. Ze hoorde luide uitroepen: ‘Elayne van de Lelie!’ en ‘Trakand! Trakand!’ en ‘Matherin houdt stand!’ Maar ze zag ook een vrouw huilen tegen de borst van haar man, die ook tranen op zijn wangen had, en een andere vrouw die met haar rug naar de ruiters bleef staan en weigerde om te kijken. Elayne hoopte dat ze hun zonen weer naar huis kon terugsturen. Er zou waarschijnlijk niet zwaar gevochten worden bij Caemlin, behalve als ze een zware blunder beging. Maar gevechten waren onvermijdelijk en zodra de Rozenkroon van haar was, lag er nog meer strijd in het verschiet. In het zuiden lag Seanchan en in het noorden wachtten Myrddraal en Trolloks op Tarmon Gai’don. Andor zou zonen verliezen in de dagen die komen gingen. Drakenvuur, ze ging niét huilen! Voorbij de brug ging de weg weer omhoog, een steile klim door dennen en sparren en lederbladbomen, maar het was niet meer dan een lange mijl naar de bergweide. De sneeuw glinsterde onder de ochtendzon en droeg nog de sporen van waar een eerdere Poort een diepe voor had achtergelaten. Ze hadden wel dichterbij het huis kunnen uitkomen, maar het was veiliger om een Poort te openen op een plaats waar minder mensen kwamen.

De gloed van saidar omringde Aviendha terwijl ze de weide opreden. Ze had hier gistermiddag een Poort gemaakt vanaf hun laatste verblijfplaats, een huis dat zich honderd mijl naar het noorden bevond, dus zou ze ook een Poort weven om naar Caemlin te gaan. Maar de aanblik van Aviendha die straalde door de Kracht maakte Elayne sikkeneurig. Degene die de Poort had gemaakt waardoor ze Caemlin hadden verlaten, maakte ook alle andere tot ze terugkeerden, omdat ze de grond had leren kennen op elke plek waar haar Poort de grond raakte. Maar op elk van hun vijf reizen had Aviendha gevraagd of ze de eerste Poort mocht maken. Het kon zijn dat ze wilde oefenen, zoals ze beweerde, hoewel Elayne nauwelijks meer ervaring had dan zij, maar er was haar een andere mogelijkheid ingevallen. Misschien wilde Aviendha haar ervan weerhouden te geleiden. Omdat ze zwanger was. Ze hadden geen eerstezusters kunnen worden als een van hen toen zwanger was geweest. Het ongeboren kind zou die binding dan hebben gedeeld, en het was niet sterk genoeg om dat te overleven. Maar een van de Aes Sedai in het paleis zou zeker iets hebben gezegd als geleiden tijdens de zwangerschap werd afgeraden. Aan de andere kant waren er maar zeer weinig Aes Sedai die kinderen kregen. Misschien wisten ze het niet. Er waren veel dingen die Aes Sedai niet wisten, hoezeer ze ook probeerden de rest van de wereld van het tegendeel te overtuigen – zijzelf had van tijd tot tijd haar voordeel met die aanname gedaan.

Maar het leek Elayne onwaarschijnlijk dat ze hier niets over wisten, terwijl het voor zoveel vrouwen belangrijk was. Wijzen kregen echter wel kinderen, en zij hadden niets gezegd over... plotseling werden alle gedachten over haar baby en geleiden en wat de Aes Sedai wel of niet wisten uit haar hoofd geduwd. Ze voelde dat iemand saidar geleidde. Niet Aviendha, niet iemand in de omringende bergen, niet zo dichtbij. Dit was ver weg, als een baken dat straalde op een afgelegen bergtop in de nacht. Een zeer afgelegen bergtop. De hoeveelheid Ene Kracht die werd gebruikt moest onvoorstelbaar zijn, als zij die op deze afstand kon voelen. Elke vrouw ter wereld die kon geleiden moest dit kunnen voelen, er zonder meer naar kunnen wijzen. En het baken lag in het westen. Er was niets veranderd in haar binding met Rhand, ze kon niet precies aanwijzen waar hij was, maar ze wist het.

‘Hij is in gevaar,’ zei ze. ‘We moeten naar hem toe, Aviendha.’ Aviendha rechtte haar rug en keek haar aan. De gloed bleef om haar heen hangen en Elayne voelde dat ze diep uit de Bron had geput. Maar terwijl Aviendha zich tot haar wendde, voelde ze de Kracht in de andere vrouw afnemen. ‘Dat moeten we niet doen, Elayne.’ Verbijsterd draaide Elayne zich om in het zadel en staarde haar aan. ‘Wil je hem aan zijn lót overlaten? Aan dat!’ Niemand kon zoveel saidar aan, zelfs niet de sterkste cirkel, niet zonder hulp. Er werd gezegd dat er een sa’angreaal bestond, groter dan alle andere die ooit waren gemaakt. Als wat ze had gehoord juist was, dan was dat misschien een middel om hiermee om te gaan. Misschien. Maar ze had ook gehoord dat geen vrouw hem kon gebruiken en het overleven, niet zonder de ter’angreaal die voor dat doel was gemaakt, en voor zover ze wist had niemand er ooit een gezien. En als ze er al een vonden, zou er vast geen zuster zijn die het zou proberen. Zoveel Kracht kon bergketens wegblazen! Geen enkele zuster zou het proberen, behalve misschien een van de Zwarte Ajah. Of erger nog, een van de Verzakers. Misschien meer dan een. Wat anders kón het zijn? En Aviendha wilde het gewoon negéren, terwijl ze móést weten dat Rhand daar was!

De gardevrouwen, zich nergens van bewust, wachtten nog steeds geduldig en hielden de bomenrij rond de weide in de gaten. Ze maakten zich weinig zorgen na hun ontvangst in het landhuis, hoewel Caseille met opgetrokken wenkbrauwen vanachter de tralies van haar helm naar Elayne en Aviendha keek. Ze wist dat ze nooit aarzelden tijdens het openen van een Poort. De mannen van het Huis Matherin stonden in de bundels op hun lastdier te graaien en maakten ruzie over iets wat al dan niet was meegenomen. Aviendha dreef haar grijze merrie dichter naar Elaynes zwarte ruin en sprak haar zachtjes toe.

‘We weten niets, Elayne. Niet of hij danst met de speren of dat dit iets anders is. Als hij danst met de speren en wij verschijnen plotseling, valt hij misschien aan voordat hij ziet wie we zijn. Misschien leiden we hem af omdat hij ons niet verwacht en geven we daardoor zijn vijanden de kans om te winnen. Als hij sterft, zullen we degene die zijn leven heeft genomen opsporen en doden, maar als we nu naar hem toe gaan, gaan we blind en kunnen we rampspoed over onszelf afroepen.’

‘We kunnen toch voorzichtig zijn,’ zei Elayne knorrig. Het maakte haar woedend dat ze knorrig was, maar ze kon alleen maar met haar buien meegaan en proberen ze niet de overhand te laten krijgen. ‘We hoeven niet meteen naar die plek te Reizen.’ Ze greep haar buidel met het kleine ivoren beeldje van de zittende vrouw vast en keek nadrukkelijk naar de broche van haar zuster. ‘Licht, Aviendha, we hebben een angreaal, en geen van ons is hulpeloos.’ Nu klonk ze pas echt nukkig. Ze wist heel goed dat zij samen, mét angreaal, als vliegen ten strijde zouden trekken tegen een vlam, maar zelfs een vliegenbeet kon op het juiste tijdstip alle verschil maken. ‘En zeg me niet dat ik mijn kind in gevaar breng. Min zegt dat ze sterk en gezond wordt geboren. Dat heb je me zelf verteld. Dat betekent dat ik ten minste lang genoeg leef om mijn dochter ter wereld te brengen.’ Ze hoopte op een dochter.

Vuurhart besloot net op dat ogenblik de grijze merrie te bijten. Siswai beet terug en even was Elayne druk bezig haar ruin in de hand te krijgen, te zorgen dat Aviendha niet uit het zadel werd geworpen en Caseille te zeggen dat ze geen hulp nodig hadden. Dat alles leidde haar zozeer af dat ze zich erna niet meer nukkig voelde. Ze wilde Vuurhart een pets tussen zijn oren geven.

Aviendha deed alsof er, behalve het geworstel met de paarden, niets gebeurd was. Ze fronste haar voorhoofd, enigszins onzeker, haar gezicht omlijst door de donkere wol van haar sjaal, maar haar onzekerheid had niets met het paard te maken.

‘Ik heb je verteld over de ringen in Rhuidean,’ sprak ze langzaam, en Elayne knikte ongedurig. Elke vrouw die Wijze wilde worden moest door een ter’angreaal van drie ringen stappen voordat haar opleiding begon. Het was zoiets als de ter’angreaal die werd gebruikt om Novices te testen voor ze een Aanvaarde in de Witte Toren konden worden, behalve dat in het geval van de ringen een vrouw haar hele leven zag. Al haar mogelijke levens, eigenlijk, elke beslissing anjers genomen, een oneindige waaier van levens op basis van andere keuzes. ‘Niemand kan dat allemaal onthouden, Elayne, alleen maar stukjes ervan. Ik wist dat ik van Rhand Altor zou houden...’ ze voelde zich nog steeds ongemakkelijk als ze zijn voornaam gebruikte in het bijzijn van anderen, ‘en dat ik zustervrouwen zou vinden. Van de meeste van die beelden hou je hoogstens een indruk over. Soms een vaag waarschuwend gevoel. Ik denk dat er iets ergs zal gebeuren als we nu naar hem toe gaan. Misschien zal een van ons sterven, misschien wij beiden, ondanks wat Min gezegd heeft.’ Ze zei Mins naam zonder hakkelen, wat aangaf hoeveel zorgen ze zich maakte. Ze kende Min niet erg goed en gebruikte meestal haar volledige naam, Min Farsen. ‘Misschien zal hij sterven. Misschien iets anders. Ik weet het niet zeker – misschien overleven we het wel allemaal en zitten we dan later met hem rond een vuur pecara te roosteren, maar ik voel een vage waarschuwing in mijn hoofd.’ Elayne opende boos haar mond. Toen sloot ze hem weer terwijl haar woede wegsijpelde als water en liet haar schouders zakken. Misschien was Aviendha’s gevoel juist en misschien niet, maar het feit was dat haar argumenten van meet af aan goed waren geweest. Als ze onbezonnen te veel riskeerden, zou dat tot rampspoed kunnen leiden. Het baken was nog sterker geworden. En hij was daar, precies bij het baken. Dit werd haar niet ingegeven door de binding, niet over deze afstand, maar ze wist het. En ze wist dat ze hem voor zichzelf zou moeten laten zorgen terwijl zij voor Andor zorgde, ik kan je niets meer leren over hoe je een Wijze moet zijn, Aviendha,’ zei ze zachtjes. ‘Je bent al veel wijzer dan ik. En dapperder en beheerster, bovendien. We gaan terug naar Caemlin.’ Aviendha kleurde lichtjes onder haar prijzende woorden – ze kon soms erg gevoelig zijn – maar ze verknoeide geen tijd en opende de Poort. Ze keken door een wervelende opening in de lucht uit op de stalhof van het koninklijk paleis. Sneeuw van de weide viel op de schoongeveegde tegels, bijna driehonderd mijl verderop, alsof het niets was. Elayne voelde Birgitte ergens in het paleis. Birgitte had hoofdpijn en een zuur gevoel in haar maag, wat de laatste tijd vaker voorkwam, maar het paste uitstekend bij Elaynes stemming. Hij moet zichzelf redden, dacht ze terwijl ze door de Poort reed. Licht, hoe vaak had ze dat al niet gedacht? Laat maar. Rhand was de liefde van haar hart, de vreugde van haar leven, maar Andor was haar plicht.

11

Over schulden gesproken

De Poort was zodanig geplaatst dat het leek alsof Elayne vanuit een gat in de muur de straat opreed. Op het pleintje was voor de veiligheid een vierkant gedeelte afgezet met wijnvaten die met zand waren gevuld. Vreemd genoeg voelde ze niemand geleiden in het paleis, hoewel er meer dan honderdvijftig vrouwen woonden die konden geleiden. Sommigen zouden natuurlijk de stad uit zijn, te ver weg voor haar om iets te voelen wat kleiner was dan een gekoppelde cirkel, maar normaal gesproken was er altijd wel iemand in het paleis die saidar gebruikte. Het werd gebruikt om gevangengenomen sul’dam te laten toegeven dat ze wevingen van de Ene Kracht konden zien, of gewoon om de kreukels uit een stola te halen zonder een ijzer te hoeven opwarmen. Maar niet deze ochtend. Windvindsters waren vaak even arrogant als Aes Sedai, maar zelfs zij moesten zich hierdoor bedrukt voelen. Elayne dacht dat als ze naar een hooggelegen raam zou klimmen, ze de wevingen van dat grote baken zou kunnen zien, ook al was het honderden roeden ver. Ze voelde zich als een mier die zich net bewust was geworden van de bergen, een mier die de Rug van de Wereld vergeleek met de heuvels waar hij altijd ontzag voor had gehad. Zelfs de windvindsters moesten zich klein voelen bij dit verschijnsel.

Aan de oostzijde van het paleis, geflankeerd door puur witte stenen stallen van twee verdiepingen hoog, was de stalhouderij van de Koningin. Deze was traditioneel bestemd voor de paarden en wagens van de Koningin, en ze had geaarzeld er gebruik van te maken voordat de Leeuwentroon van haar was. De trappen naar de troon waren zo delicaat als een hofdans, en ook al leek de dans soms meer op een taveernegevecht, je moest toch je passen met gratie en precisie zetten om je doel te bereiken. Sommige vrouwen hadden hun kans op regeren verspeeld door de faciliteiten op te eisen voor ze waren gekroond. Uiteindelijk had ze besloten de overtreding toch maar te begaan. De stalhouderij was klein en werd verder nergens anders voor gebruikt. Je hoefde hier ook niet zoveel mensen uit de buurt te houden wanneer er een Poort werd geopend. Toen ze de stalhouderij binnenreed was er inderdaad niemand, behalve een verzorger in een rode tuniek die voor een van de gewelfde staldeuren stond. Hij draaide zich om en schreeuwde naar binnen. Terwijl Elayne Vuurhart uit het afgebakende gedeelte leidde, stroomden er tientallen andere verzorgers naar buiten. Ze waren er blijkbaar op voorbereid dat ze zou terugkeren met vooraanstaande edelen, of misschien hadden ze dat alleen maar gehoopt.

Caseille leidde de gardisten door de Poort en liet de meesten van hen afstijgen en voor hun dieren zorgen. Zij en nog zes anderen bleven in het zadel en keken over de hoofden van de rondlopende mensen. Zelfs hier zou ze Elayne niet onbewaakt laten. Vooral niet hier, waar ze meer gevaar te duchten had dan in elk van de Huizen die ze hadden bezocht. De mannen van Matherin liepen de verzorgers en de garde voor de voeten; ze staarden naar de witte stenen balkons en colonnades die over het plein uitkeken en naar de torens en gouden koepels in de verte. De kou leek hier minder erg dan in de bergen – hoewel ze weigerde zich door de kou te laten aanraken, was ze er nog wel gevoelig voor – maar de mensen en de paarden ademden nog steeds wolkjes mist uit. De geur van paardenmest leek sterk na de schone berglucht. Een warm bad voor een laaiend vuur zou nu welkom zijn. Daarna zou ze terugduiken in haar werk om de troon te bemachtigen, maar nu was een bad precies wat ze nodig had.

Een stel verzorgers rende op Vuurhart af. De een pakte de leidsels en was meer bezig met te zorgen dat de grote ruin zich rustig hield terwijl Elayne afstapte dan met het maken van kniksen. De ander maakte een buiging en bleef gebogen staan terwijl hij met zijn handen een afstapje voor Elayne maakte. Geen van beiden keken ze langer dan een tel naar de met sneeuw bedekte bergweide op de plek waar normaal een stenen muur stond. De stalknechten waren inmiddels wel gewend aan Poorten. Ze had gehoord dat ze in de taveerne drankjes verdienden door op te scheppen hoe vaak ze de Kracht al hadden zien gebruiken en de dingen die ze met gebruik van de Kracht hadden zien gebeuren. Elayne kon zich voorstellen hoe die verhalen klonken tegen de tijd dat ze Arymilla bereikten. Het deed haar stiekem deugd als ze zich voorstelde hoe Arymilla op haar nagels zat te bijten.

Toen ze haar voeten op de stenen zette, verscheen er een groep gardevrouwen. Ze droegen rode hoeden met witte pluimen die plat op de brede randen lagen, en over hun glimmende borstplaten zaten met kant afgezette rode sjerpen waarop de Witte Leeuw was geborduurd. Pas toen vergezelde Caseille de rest van Elaynes geleide naar de stal. Hun vervangers waren even oplettend, hun blikken alle kanten opschietend, hun handen in de buurt van hun zwaardgevesten. Behalve Deni, een grote vrouw met een kalm gezicht die een lange, met koperen pennen bezette knuppel bij zich droeg. Er waren er maar negen – maar negen, dacht Elayne bitter. Ik heb maar negen lijfwachten nodig in het koninklijk paleis! – maar iedereen die een zwaard droeg kon er mee omgaan. De vrouwen die ‘het vak van het zwaard’ volgden, zoals Caseille het noemde, moesten wel goed zijn, anders zouden ze vroeg of laat worden verslagen door kerels die als enige voordeel de kracht hadden om hen neer te slaan. Deni bezat helemaal geen vaardigheid met het zwaard, maar de weinige mannen die haar knuppel hadden leren kennen, hadden daar spijt van. Ondanks haar grote omvang was Deni razendsnel, en ze had er geen moeite mee om oneerlijk te vechten.

Rasoria, de gedrongen onderluitenant die de leiding had, leek opgelucht toen de verzorgers Vuurhart wegleidden. Als Elaynes lijfwachten hun zin kregen zou niemand behalve zijzelf zich binnen armlengte mogen begeven. Ach, misschien waren ze zo slecht ook niet, maar ze keken argwanend naar bijna iedereen behalve Birgitte en Aviendha. Rasoria, een Tyreense ondanks haar blauwe ogen en haar kortgeknipte blonde haar, was in dat opzicht een van de ergsten. Ze keek toe wanneer de koks Elaynes maaltijden bereidden en eiste dat alles werd geproefd voordat het naar boven werd gebracht. Elayne had niet geprotesteerd, hoe overdreven het ook was. Eén ervaring met wijn waaraan een verdovend kruid was toegevoegd was meer dan genoeg, zelfs al wist ze dat ze ten minste lang genoeg zou leven om haar kind te voldragen. Toen ze verstrakte, was dat niet door het wantrouwen van de gardevrouwen en ook niet door de noodzaak daarvan. Het kwam door Birgitte, die zich een weg baande over het plein van de stalhouderij, maar niet naar haar toe. Aviendha was natuurlijk de laatste die door de Poort kwam, toen ze zeker wist dat iedereen erdoor was. Nog voor ze de Poort liet verdwijnen liep Elayne al in haar richting, zó plotseling dat haar geleide moest opspringen om de beschermende ring om haar heen in stand te houden. Maar toch was Birgitte, met haar dikke gouden vlecht tot aan haar middel, er het eerst om Aviendha van haar paard te helpen. Ze droeg de grijze merrie over aan een verzorger met een lang gezicht en bijna net zulke lange benen als Siswai. Aviendha had altijd meer moeite met af- dan met opstijgen, maar Birgitte was er niet enkel om assistentie te verlenen. Elayne en haar lijfwacht arriveerden net op tijd om haar op zachte, gehaaste toon aan Aviendha te horen vragen: ‘Heeft ze haar geitenmelk gedronken? Heeft ze genoeg geslapen? Ze voelt...’ Haar stem haperde en ze haalde diep adem voordat ze zich omdraaide naar Elayne, uiterlijk kalm en niet verrast om haar te zien. De binding werkte beide kanten op.

Birgitte was geen grote vrouw, al was ze langer dan Elayne in haar hooggehakte laarzen en even lang als Aviendha. Haar aanwezigheid werd enkel versterkt door het uniform van de kapitein-generaal van de Koninginnegarde: een korte rode tuniek met een hoge witte kraag, gedragen over een wijde blauwe broek die in glimmende zwarte laarzen was gestopt, vier gouden knopen op haar linkerschouder en vier gouden strepen langs elke manchet. Zij was tenslotte Birgitte Zilverboog, een heldin uit de legenden. Ze was nog altijd moe van het voldoen aan die legenden; ze beweerde dat de verhalen schromelijk overdreven of volslagen verzonnen waren. Maar ze was nog steeds dezelfde vrouw die alles had gedaan wat het hart vormde van die legenden, en meer. Nu, ondanks haar ogenschijnlijke kalmte, werd haar zorg om Elayne, die samen met haar hoofdpijn en ontregelde maag door de binding vloeide, gekleurd door onrust. Ze wist heel goed dat Elayne er een hekel aan had als ze achter haar rug om probeerde voor haar te zorgen. Dat was niet de enige reden voor Elaynes irritatie, maar door de binding wist Birgitte precies hoe ontstemd ze was.

Aviendha, die kalm haar sjaal afdeed en om haar schouders legde, deed alsof ze niets verkeerd had gedaan en ook zeker niets te maken had met iemand die dat wel had gedaan. Het zou misschien gelukt zijn als ze geen grote ogen had opgezet om nóg onschuldiger te lijken. Birgitte had soms een slechte invloed op haar. ik heb de geitenmelk gedronken,’ zei Elayne met vlakke stem, zich maar al te zeer bewust van de gardevrouwen die om hen heen stonden. Ze stonden met de ruggen naar hen toe en lieten hun ogen over het plein en balkons en daken glijden, maar ze zouden vrijwel zeker luisteren. ‘Ik heb genoeg geslapen. Is er nog iets anders wat je mij wilt vragen?’ Aviendha kreeg een kleur.

‘Ik denk dat ik voorlopig alles weet wat ik weten wil,’ antwoordde Birgitte zonder ook maar een zweem van de kleur waar Elayne op had gehoopt. De vrouw wist dat ze moe was, wist dat ze waarschijnlijk loog dat ze genoeg had geslapen.

De binding was soms erg onhandig. Ze had gisteravond niets anders gedronken dan een halve beker zeer verdunde wijn, maar ze begon de kater én maagpijn van Birgitte te vóélen. Geen van de andere Aes Sedai met wie ze over de binding had gesproken had daar iets over gezegd, maar zij en Birgitte spiegelden elkaar maar al te vaak, lichamelijk en emotioneel. Dat laatste gaf problemen wanneer haar stemming zo wisselde. Soms kon ze het van zich afzetten, maar vandaag wist ze dat ze zou lijden totdat Birgitte geheeld was. Ze dacht dat dit spiegelen kwam doordat ze beiden vrouw waren. Er waren maar weinig mensen die ooit hadden gehoord van binding met een andere vrouw, en sommigen leken te denken dat het niet waar kon zijn. Een zwaardhand was mannelijk, net zoals een stier mannelijk was. Iedereen wist dat en niet veel mensen vroegen zich af of dat wat ‘iedereen wist’ misschien nader onderzocht moest worden. Ze was betrapt op een leugen terwijl ze Egwenes opdracht probeerde na te leven; te doen alsof ze de Drie Geloften al had afgelegd. Het maakte Elayne defensief en kortaf, is Dyelin al terug?’

‘Nee,’ zei Birgitte even kortaf, en Elayne zuchtte. Dyelin had de stad al dagen voor de aankomst van Arymilla’s leger verlaten. Ze had Reanne Corlie met zich meegenomen om Poorten te maken en haar reis te bespoedigen, en er hing veel af van haar terugkeer. Van het nieuws dat ze zou brengen. Of ze nog iets anders mee zou brengen behalve nieuws.

Als je het terugbracht naar de basis was het eenvoudig om te kiezen wie de Koningin van Andor zou worden. Er waren meer dan vierhonderd Huizen in het rijk, maar slechts negentien daarvan waren zo sterk dat andere hun leiding zouden volgen. Normaal gesproken stonden ze alle negentien achter de erfdochter, de meeste ervan tenminste, behalve als ze overduidelijk incompetent was. Huis Mantear had de troon aan Trakand verloren toen Mordrellen stierf, maar alleen omdat Tigraine, de erfdochter, was verdwenen en er voornamelijk mannelijke kinderen in Mantear werden geboren. En omdat Morgase Trakand dertien Huizen aan haar zijde had weten te krijgen. Maar tien van de negentien waren noodzakelijk om de troon te bestijgen; dat was wettelijk en volgens het gebruik zo geregeld. Zelfs pretendenten die meenden dat zij recht hadden op de troon voegden zich dan meestal bij de rest, of gaven hun pogingen op zodra een andere vrouw tien Huizen aan haar zijde had. Het was al erg genoeg toen ze drie uitgesproken rivalen had gehad maar nu stonden Naean en Elenia achter Arymilla Marne; zij hadden van die drie de minste kans op succes. Dat betekende dat ze twee Huizen had – twee die groot genoeg waren om mee te tellen; Matherin en die achttien andere die ze had bezocht waren te klein – en wel haar eigen Trakand en Dyelins Taravin, tegenover zes andere. O, Dyelin was er zeker van dat Carand, Coelan en Renshar zich nog bij Elayne zouden scharen, en ook Norwelijn en Pendar en Traemane, maar de eerste drie wilden dat Dyelin zelf de troon zou bestijgen, en het leek wel of de laatste drie een winterslaap hielden. Dyelin was echter standvastig in haar trouw en onvermoeibaar waar het Elayne betrof. Ze bleef geloven dat sommige Huizen die zich nog stilhielden wel konden worden overgehaald om Elayne te steunen. Natuurlijk kon Elayne deze Huizen niet zelf benaderen, maar Dyelin kon dat wel. En nu was de toestand zo goed als wanhopig. Zes Huizen steunden Arymilla en alleen een stommeling zou geloven dat ze geen voelhoorns naar de andere had uitgestoken. En sommige van die Huizen zouden naar haar luisteren, al was het maar omdat ze er al zes had.

Hoewel Caseille en haar garde het plein hadden verlaten, moesten Elayne en de anderen zich een weg banen door een menigte. De mannen van Matherin waren eindelijk afgestegen maar ze liepen nog steeds rond, lieten hun hellebaarden uit hun handen vallen en probeerden hun lastdier van zijn last te ontdoen. Een van de jongens rende achter een kip aan die was ontsnapt en tussen de benen van de paarden door schoot. Een gerimpelde oude man joelde aanmoedigingen, maar het was niet duidelijk of die voor de jongen of voor de kip bedoeld waren. Een banierdrager in een vaalrode tuniek die om zijn buik spande, met een leren gezicht en een schamel randje wit haar, probeerde orde te scheppen, geholpen door een iets jongere gardist. Beiden waren waarschijnlijk teruggeroepen van hun oudedag, zoals zovelen. Een andere jongen leek van plan zijn ruige paard het paleis binnen te leiden, en Birgitte moest hem opdragen uit de weg te gaan voordat Elayne naar binnen kon. De jongen, een knaap van een jaar of veertien met pluis op zijn wangen, gaapte Birgitte aan. In haar uniform was ze inderdaad indrukwekkender dan de erfdochter in haar reiskleding, en bovendien had hij de erfdochter al eens gezien. Rasoria duwde hem hoofdschuddend terug in de richting van de oude banierdrager.

‘Ik weet niet wat ik met ze aan moet,’ gromde Birgitte toen ze in de kleine voorhal stonden. Klein voor het koninklijk paleis, dan. Met vergulde staande lampen die flakkerden tussen spits toelopende witte pilaren, was hij anderhalf keer zo groot als de hoofdingang van Huis Matherin, al was de zoldering niet zo hoog. Een bediende met de Witte Leeuw op de linkerborstzak van haar kleding, een meisje niet veel ouder dan de jongen die had geprobeerd zijn paard naar binnen te leiden, bood hun een dienblad van gedraaid zilver aan waarop hoge bekers dampende kruidenwijn stonden. Ze werd door de fronsende gezichten van zowel Aviendha als Birgitte verjaagd. ‘Die verdraaide jongens vallen in slaap als ze moeten wachtlopen,’ ging Birgitte verder terwijl ze het meisje boos nakeek. ‘De oude mannen blijven wakker, maar die weten niet meer wat ze ook alweer moeten doen als iemand probeert tegen de muur op te klimmen, en de andere helft kan samen nog niet eens zes herders met een hond van zich afhouden.’

Aviendha trok een wenkbrauw op naar Elayne en knikte. ‘Ze zijn hier niet om te vechten,’ herinnerde Elayne hen terwijl ze over de blauwe tegels van de gang liepen die werd geflankeerd door staande lampen en ingelegde kisten. Birgitte en Aviendha liepen aan weerskanten van Elayne en de gardevrouwen enkele passen voor en achter hen. Licht, dacht ze, ik zou die wijn heus niet genomen hebben! Haar hoofd klopte mee met dat van Birgitte, en ze wreef over haar slapen terwijl ze zich afvroeg of ze haar zwaardhand kon bevelen onmiddellijk een Heler op te zoeken.

Maar Birgitte had andere plannen. Ze keek naar Rasoria en de anderen voor hen, keek toen over haar schouder en gebaarde naar de gardisten achter hen dat ze iets verder achter moesten blijven. Dat was vreemd. Ze had persoonlijk elke vrouw in de gardisten geselecteerd en ze vertrouwde hen. Toch fluisterde ze gehaast, met haar hoofd dicht bij dat van Elayne. ‘Er is iets gebeurd, net voor je terugkwam. Ik vroeg Sumeko of ze me wilde helen voor je terugging, en plotseling viel ze flauw. Haar ogen draaiden weg en daar ging ze. Maar dat is niet het enige. Niemand wil iets toegeven, niet tegen mij, maar de andere Kinsvrouwen die ik heb gezien zijn doodzenuwachtig, en de windvindsters ook. Je was terug voor ik een zuster kon vinden, maar van hen verwacht ik ook geen antwoorden. Ik denk dat ze het jou wel zullen vertellen.’

Er was een bevolking van een klein dorp nodig om het paleis draaiende te houden en ze kwamen onvermijdelijk bedienden tegen; lakeien en vrouwen die zich door de gangen haastten, zich platdrukten tegen de muren of snel een andere gang insloegen om ruimte te maken voor Elaynes lijfwacht. Dus vertelde Elayne het weinige wat ze wist op zo zacht mogelijke toon en met zo weinig mogelijk woorden. Sommige geruchten mochten van haar best de straat bereiken, en onvermijdelijk ook Arymilla, maar verhalen over Rhand konden even erg zijn als verhalen over de Verzakers. Vooral tegen de tijd dat ze een paar keer waren herverteld. Of erger nog, op een bepaalde manier. Niemand zou geloven dat de Verzakers haar als speelpop op de troon wilden hebben, in elk geval,’ besloot ze, ‘heeft het niets met ons hier te maken.’

Ze dacht dat ze erg overtuigend klonk, koel en afstandelijk, maar Aviendha pakte haar hand en kneep erin, wat met zoveel mensen in de buurt voor een Aiel net zoiets was als een troostende omarming, en Birgittes medeleven stroomde door de binding. Het was méér dan medeleven; het was het gedeelde gevoel van een vrouw die het verlies dat zij vreesde al had geleden. Gaidal Cain was voor Birgitte even onbereikbaar als wanneer hij dood was geweest, en bovendien waren haar herinneringen aan haar vroegere levens aan het vervagen. Ze kon zich bijna niets meer duidelijk herinneren van vóór de stichting van de Witte Toren, en zelfs van de Witte Toren niet meer alles. Soms vervaagde ’s nachts ook de angst dat ze Gaidal zou vergeten, dat ze niet meer zou weten dat ze hem gekend had en van hem gehouden had, en kon ze niet slapen tot ze zoveel brandewijn had gedronken als ze binnen kon houden. Dat was geen goede oplossing, en Elayne wenste dat ze een betere kon bieden. Maar ze wist dat haar eigen herinneringen aan Rhand niet zouden sterven voordat zij dat deed. Ze kon zich niet voorstellen hoe verschrikkelijk het moest zijn om te weten dat je die herinneringen kwijtraakte. Toch hoopte ze dat iemand snel iets aan de kater van Birgitte kon doen, voordat haar eigen hoofd zou openbarsten als een overrijpe meloen. Ze was zelf te zwak in Heling, en Aviendha was niet veel beter.

Ondanks de emotie die ze in Birgitte kon voelen, hield de andere vrouw haar gezicht glad en onbewogen. ‘De Verzakers,’ mompelde ze zachtjes. Dit was geen naam om hardop uit te roepen. ‘Wel, zolang het met ons niets van doen heeft, is het in orde.’ Een grom die misschien als lach bedoeld was, verried dat ze loog. Maar ook al zei Birgitte dat ze nooit eerder soldaat was geweest, ze dacht wel als een soldaat. De meeste kansen die je kreeg waren klein, maar je moest toch je taak volbrengen, ik vraag me af wat zij ervan vinden?’ voegde ze eraan toe, knikkend in de richting van vier Aes Sedai die verderop uit een zijgang te voorschijn waren gekomen. Vandene, Merilille, Sareitha en Careane hadden hun hoofden dicht bij elkaar gestoken. De laatste drie hadden zich rond Vandene geschaard en praatten tegen haar met drukke gebaren, waardoor de franje aan hun stola’s heen en weer zwaaide. Vandene schreed langzaam vooruit en leek het zich niet aan te trekken. Ze was altijd slank geweest, maar haar donkergroene gewaad met geborduurde bloemetjes op de mouwen en schouders hing rond haar lijf alsof het gemaakt was voor een grotere vrouw, en haar witte haren moesten nodig geborsteld worden. Haar gezicht stond troosteloos, maar dat hoefde niet per se iets te maken te hebben met wat de andere zusters vertelden. Ze was al vreugdeloos sinds haar zuster was vermoord. Sinds de moord droeg Vandene de kleren van haar zuster vaker dan haar eigen kleding. Niet dat ze daarom niet pasten. De twee vrouwen hadden dezelfde maat gehad, maar Vandenes eetlust was samen met haar zuster gestorven. Het leek wel of haar lust voor de meeste dingen was gestorven.

Sareitha, een Bruine zuster wier vierkante, donkere gezicht nog niet leeftijdloos was, zag hen en legde een hand op Vandenes arm om haar de gang door te trekken. Vandene veegde de hand van de Tyreense vrouw weg en verdween in de gang waar ze uit waren gekomen, met slechts een korte blik op Elayne. Twee vrouwen in het wit van Novices, die de anderen op respectvolle afstand waren gevolgd, maakten snelle kniksen naar de achtergebleven zusters en haastten zich achter Vandene aan. Merilille, een kleine vrouw in donkergrijs dat haar Cairhiense bleke huid wel op ivoor deed lijken, staarde alsof ze achter hen aan wilde gaan. Careane schikte haar stola op haar schouders die breder waren dan die van de meeste mannen, en wisselde een paar kalme woorden met Sareitha. Het stel draaide zich om om Elayne te begroeten en ze maakten kniksen die bijna zo diep waren als die van de Novices. Merilille zag de gardevrouwen en knipperde met haar ogen, merkte Elayne op en schrok. Haar kniks was even diep als die van de Novices.

Merilille had de stola meer dan honderd jaar gedragen, Careane meer dan vijftig jaar, en zelfs Sareitha droeg hem al langer dan Elayne Trakand, maar rang ging onder de Aes Sedai hand in hand met vermogen, en geen van deze drie was meer dan middelmatig sterk. In de ogen van de Aes Sedai gaf vermogen misschien geen wijsheid, maar het verleende wel gewicht aan je mening. Met voldoende verschil in vermogen werden meningen opdrachten. Soms dacht Elayne dat de regels van de Kinne beter waren.

‘Ik weet niet wat het is,’ zei ze, voordat een van de andere Aes Sedai kon spreken, ‘maar we kunnen er niets aan doen, dus kunnen we maar beter ophouden ons zorgen te maken. We hebben genoeg om ons mee bezig te houden zonder dat we ook nog eens ongerust moeten zijn over dingen die we toch niet kunnen beïnvloeden.’ Rasoria draaide haar hoofd, fronste en vroeg zich duidelijk af wat ze had gemist, maar de onrust in Sareitha’s donkere ogen werd door Elaynes woorden weggenomen. Ze bleef wel haar handen onrustig bewegen alsof ze haar bruine rokken wilde gladstrijken, maar ze was bereid om het voorbeeld te volgen van een zuster die zo hoog stond als Elayne. Soms was het voordeel van een hoge positie dat je tegenwerpingen met een enkele uitspraak in de kiem kon smoren. Careane had haar onverstoorbaarheid teruggevonden, als ze die ooit al kwijt was geweest. Het ging haar moeiteloos af, hoewel ze meer op een voerman dan een Aes Sedai leek, ondanks de berilkleurige zijde en haar leeftijdloze koperen gezicht. Maar Groenen waren meestal wat geharder dan Bruinen. Merilille zag er helemaal niet sereen uit. Ze had grote ogen opgezet en haar mond stond een beetje open, waardoor het leek alsof ze geschrokken was. Maar die indruk wekte ze tegenwoordig vaker.

Elayne liep door en hoopte dat de vrouwen hun eigen werkzaamheden zouden hervatten, maar Merilille kwam naast Birgitte lopen. De Grijze zuster zou eigenlijk de hoogste rang onder de drie moeten hebben ingenomen, maar ze had de neiging ontwikkeld om te wachten tot anderen haar vertelden wat ze moest doen. Ze schoof dan ook zonder commentaar op toen Sareitha beleefd vroeg of Birgitte haar wat ruimte wilde geven. De zusters waren altijd beleefd tegen Elaynes zwaardhand in haar rol als kapitein-generaal. Birgitte de zwaardhand probeerden ze te negeren. Aviendha ontving niets van deze beleefdheid van Careane, die zich met haar ellebogen een plaats verwierf tussen haar en Elayne. Iedereen die niet was opgeleid in de Witte Toren was per definitie een wilder, en Careane had de pest aan wilders. Aviendha tuitte haar lippen, al trok ze het mes niet uit haar riem en liet ze ook niet merken dat ze dat van plan was, waar Elayne dankbaar voor was. Haar eerstezuster kon soms onbezonnen zijn, hoewel ze Aviendha enige gehaastheid op dat ogenblik wel had kunnen vergeven. Het was onder alle omstandigheden verboden brutaal te zijn tegen een andere Aes Sedai, maar Aviendha had bedreigingen kunnen grommen en met haar mes kunnen zwaaien zoveel ze wilde.

pat was misschien voldoende geweest om het drietal in alle staten te doen vertrekken. Maar Careane leek de koele groene blik die op haar viel niet op te merken.

‘Ik heb Merilille en Sareitha gezegd dat we er niets aan kunnen doen,’ zei ze kalm. ‘Maar moeten we niet zorgen dat we klaar zijn om te vluchten voor het geval het naderbij komt? Het is geen schande om hiervoor te vluchten. Zelfs gekoppeld zouden we als motten tegen een bosbrand strijden. Vandene wilde absoluut niet luisteren.’

‘We moeten echt voorbereidingen treffen, Elayne,’ mompelde Sareitha afwezig, alsof ze in gedachten al lijsten aan het opstellen was. ‘Juist wanneer je geen plannen maakt, zou je willen dat je het wel had gedaan. Er staan enkele boeken in de librije die we niet moeten achterlaten. Ik geloof dat een paar niet eens in de librije van de Toren staan.’

‘Ja.’ Merilille klonk ademloos en ongerust. ‘Ja, we moeten klaar zijn om te vertrekken. Misschien... Misschien moeten we niet wachten. Als we uit noodzaak vertrekken, is dat vast geen schending van onze overeenkomst. Daar ben ik zeker van.’ Enkel Birgitte keurde haar een blik waardig, maar ze schrok.

‘Als we inderdaad gaan,’ zei Careane alsof Merilille niet had gesproken, ‘moeten we de Kinne meenemen. Als ze zich verspreiden, weet alleen het Licht wat ze doen en of we ze ooit terugvinden, vooral nu sommigen hebben geleerd om te Reizen.’ Er klonk geen bitterheid in haar stem, al kon van de zusters in het paleis alleen Elayne Reizen. Het leek voor Careane verschil te maken dat de Kinsvrouwen in de Witte Toren waren begonnen, zelfs al waren de meesten weggestuurd of weggelopen. Ze had er zelf niet minder dan vier herkend, onder wie één wegloper. Maar het waren tenminste geen wilders.

Sareitha’s mond verstrakte. Het bedrukte haar dat verschillende Kinsvrouwen Poorten konden weven; zij had heel andere denkbeelden over de Kinne. Normaal gesproken beperkte ze haar tegenwerpingen tot een frons of een minachtend gezicht sinds Elayne haar eigen standpunt duidelijk had gemaakt, maar de spanning leek haar tong te hebben losgemaakt. ‘We moeten ze inderdaad meenemen,’ zei ze kortaf, ‘anders zullen ze zodra we onze hielen gelicht hebben, zeggen dat ze Aes Sedai zijn. Elke vrouw die beweert dat ze meer dan driehonderd jaar geleden uit de Toren is gezet, kan van alles beweren! We moeten ze in het oog houden als je het mij vraagt, en ze niet zomaar hun gang laten gaan, vooral diegenen die kunnen Reizen. Misschien dat ze tot nu toe alleen weggingen en weer terugkwamen als jij dat zei, Elayne, maar hoelang zal het duren voordat een van hen niet meer terugkomt? Let op mijn woorden, zodra er eentje ontsnapt zullen er meer volgen, en dan hebben we een chaos die we niet meer kunnen opruimen.’

‘We hebben geen reden om weg te gaan,’ zei Elayne vastberaden, evenzeer bedoeld voor de garde als voor de zusters. Dat verre baken was nog steeds op dezelfde plek waar ze het aanvankelijk had waargenomen. Als het al bewoog, dan leek de kans klein dat het de kant van Caemlin uit zou gaan, laat staan dat het naar het paleis zou komen. Maar een gerucht dat de Aes Sedai bang waren en zich klaarmaakten om te vluchten, zou genoeg kunnen zijn om de menigte als een dolle troep in de richting van de poorten te doen stormen. Zelfs een leger dat een stad aanviel zou niet zoveel slachtoffers maken. En deze drie kletsten maar alsof niemand behalve de wandkleden het kon horen! Van Merilille kon ze het min of meer begrijpen, maar dat gold niet voor de anderen. ‘We blijven hier, zoals de Amyrlin Zetel heeft bevolen en totdat zij anders beveelt. De Kinsvrouwen worden als voorheen beleefd behandeld totdat ze weer welkom zijn in de Toren. Dat is ook een bevel van de Amyrlin, zoals jullie heel goed weten. En jullie blijven de windvindsters onderwijzen en jullie leven leiden zoals dat Aes Sedai past. Er wordt van ons verwacht dat we de angsten van mensen wegnemen, niét dat we zinloos geroddel en paniek verspreiden.’

Goed, misschien was ze een beetje streng geweest. Sareitha keek als een terechtgewezen Novice naar de vloertegels. Merilille schrok weer op toen de windvindsters werden genoemd, maar dat was te verwachten. De anderen gaven lessen, maar het Zeevolk hield Merilille even stevig vast als een leerling. Ze sliep in hun vertrekken en werd doorgaans niet zonder twee of drie van hen gezien, waarbij ze gedwee achter hen aan liep. Ze waren alleen tevreden met deemoedigheid van haar.

‘Natuurlijk, Elayne,’ zei Careane haastig. ‘Natuurlijk. Geen van ons zou voorstellen om ongehoorzaam te zijn aan de Amyrlin.’ Aarzelend legde ze haar stola met de groene franje over haar armen, blijkbaar erg in beslag genomen door de juiste schikking ervan. Ze wierp wel een medelijdende blik op Merilille. ‘Maar over het Zeevolk gesproken: zou je Vandene kunnen zeggen dat ze haar aandeel in de lessen moet leveren?’ Toen Elayne zweeg, kreeg haar stem een klank die bij ieder ander dan een Aes Sedai nors zou worden genoemd. ‘Ze zegt dat ze te druk is met de twee weglopers, maar ze heeft wél genoeg tijd om mij ’s avonds aan de praat te houden tot ik bijna tol van de slaap. Die twee zijn al zo bang dat ze nog geen kik zouden geven als hun gewaad in brand vloog. Ze hebben haar aandacht niet nodig. Ze zou best een deel van de lessen aan die bloedige wilders op zich kunnen nemen. Vandene moet zich maar eens als een Aes Sedai gaan gedragen!’

Terechtwijzing of niet, ze loerde onheilspellend naar Elayne, een blik die even aanhield en toen wegstierf. Elayne was degene geweest die had beloofd dat de Aes Sedai de windvindsters zouden onderwijzen. Tot zover had ze zelf maar een handvol van de lessen gemist omdat ze andere, belangrijkere zaken te doen had gehad. Bovendien zag het Zeevolk een leraar aan wal als een huurling, zelfs als het een Aes Sedai was, met een lagere status dan een keukenmeid. Een keukenmeid die zou kunnen proberen zich er gemakkelijk van af te maken. Ze dacht nog steeds dat Nynaeve was weggegaan om het geven van die lessen te ontlopen. Natuurlijk had niemand verwacht in Merililles toestand te eindigen, maar zelfs een paar uur achtereen was al erg genoeg.

‘O, nee, Careane,’ zei Sareitha, terwijl ze nog steeds Elaynes blikken ontweek. En die van Merilille. Zij vond dat de Grijze zuster zichzelf in deze positie had gebracht en dus verdiende wat ze kreeg, maar ze probeerde geen zout in de wonde te wrijven. ‘Vandene is van streek over haar zuster, en Kirstian en Zarya proberen haar af te leiden.’ Wat ze ook van de andere Kinne vond, ze aanvaardde dat Zarya een wegloper was. Dat moest ook wel, aangezien Zarya een van degenen was die Careane had herkend, en als Kirstian een leugenaar was, dan zou ze daar nog wel voor boeten. Weglopers werden niet vriendelijk behandeld, ik breng ook tijd met haar door en ze praat over bijna niets anders dan Adeleas. Het is alsof ze herinneringen wil verzamelen. Ik denk dat we haar zoveel tijd moeten geven als ze nodig heeft, en die twee zorgen ervoor dat ze niet te vaak alleen is.’ Ze keek Elayne zijdelings aan en haalde diep adem. ‘Maar het onderwijzen van de windvindsters is zeker een uitdaging. Misschien dat een uurtje nu en dan helpt haar uit haar wanhoop te halen, al is het maar omdat ze er boos van wordt. Vind je niet, Elayne? Gewoon een uurtje, zo nu en dan?’

‘We geven Vandene evenveel tijd om te rouwen als ze nodig heeft,’ zei Elayne vlak. ‘En dat is dat.’

Careane zuchtte diep en begon weer aan haar stola te plukken. Sareitha draaide aan haar ring met het Grote Serpent. Misschien hadden ze haar stemming aangevoeld, of misschien was het dat niemand zich verheugde op een volgende sessie met de windvindsters. Merililles altijd verbaasde uitdrukking veranderde niet, maar haar sessies met het Zeevolk duurden dag en nacht, behalve wanneer het Elayne lukte haar weg te krijgen. De windvindsters waren steeds minder bereid haar te laten gaan, hoezeer Elayne ook pleitte. Het was haar in elk geval gelukt niet kortaf te doen tegen de drie. Het kostte moeite, vooral met Aviendha erbij. Elayne wist niet wat ze zou doen als ze ooit haar zuster verloor. Vandene rouwde niet alleen om Adeleas, ze zocht ook naar haar moordenaar. En zonder twijfel was dat een van deze vrouwen: Merilille Ceandevin, Careane Fransi of Sareitha Tomares. Een van hen, of erger nog, meer dan één. De aanklacht was moeilijk te geloven in het geval van Merilille, in haar huidige toestand, maar dat gold eigenlijk voor alle zusters. Birgitte had eens verteld dat een van de ergste Duistervrienden die ze ooit had ontmoet, tijdens de Trollok-oorlogen, een onschuldig uitziende knaap was geweest die al van harde geluiden schrok. Hij had de complete watervoorraad van een stad vergiftigd. Aviendha had geopperd ze alledrie te ondervragen, waardoor Birgitte ontsteld was geweest, maar Aviendha had veel minder ontzag voor de Aes Sedai dan voorheen. De juiste omgangsvormen moesten in acht worden genomen tot er bewijs was voor een veroordeling. Pas dan ging alle beleefdheid overboord.

‘O,’ zei Sareitha, terwijl haar gezicht plotseling opklaarde. ‘Daar komt kapitein Mellar. Hij was weer de held toen je weg was, Elayne.’

Aviendha greep naar het heft van haar mes en Birgitte verstijfde. Careanes gezicht werd een kil masker en zelfs Merilille lukte het om hooghartig te kijken. Geen van de zusters maakte een geheim van haar afkeer van Doilan Mellar.

Met zijn smalle gezicht was hij niet aantrekkelijk, maar hij bewoog met de soepele gratie van een zwaardvechter, wat zijn fysieke kracht toonde. Als kapitein van Elaynes lijfwacht droeg hij drie gouden knopen op een schouder van zijn glanzend gepoetste borstplaat. Een onwetende toeschouwer zou kunnen denken dat zijn rang hoger was dan die van Birgitte. Het sneeuwwitte kant rond zijn keel en manchetten was twee keer zo dik en twee keer zo lang als dat van de gardevrouwen, maar hij had de sjerp niet om, waarschijnlijk omdat deze een paar van de gouden knopen zou hebben bedekt. Hij beweerde dat hij niets liever wilde dan haar lijfwacht aanvoeren, maar hij sprak vaak over gevechten waarin hij als huursoldaat had meegedaan. Volgens zeggen had Mellar nog nooit aan de kant van de verliezers gevochten, en de overwinning was vaak behaald door zijn onvolprezen daden op het slagveld. Hij zwaaide zijn witbepluimde hoed af in een diepe, zwierige buiging waarbij hij zijn zwaard behendig in de hand hield, en boog toen iets minder diep naar Birgitte, met een arm over zijn borst.

Elayne produceerde een glimlach. ‘Sareitha zegt dat u weer de held was, kapitein Mellar. Hoe dat zo?’

‘Niets meer dan mijn plicht aan mijn Koningin.’ Ondanks zijn stem vol onderdanigheid was zijn glimlach warmer dan gepast. De helft van het paleis dacht dat hij de vader van Elaynes kind was. Dat zij dat gerucht niet de kop in had gedrukt, deed hem blijkbaar geloven dat hij een kans maakte. Zijn glimlach bereikte zijn donkere ogen geen ogenblik; ze bleven zo koud als de dood. ‘Mijn plicht aan u is mijn plezier, mijn Koningin.’

‘Kapitein Mellar heeft zonder orders gisteren weer een uitval gedaan,’ zei Birgitte met zorgvuldig vlakke stem. ‘Deze keer kostten de gevechten ons bijna de Far Madding-poort, die hij open had gelaten voor zijn terugkeer.’ Elayne voelde haar gezicht verstrakken. ‘O, nee,’ protesteerde Sareitha. ‘Zo was het helemaal niet. Honderd mannen van heer Luan probeerden ’s nachts de stad te bereiken, maar ze waren te laat en werden verrast door de zonsopgang. En door een drie keer zo grote troepenmacht van heer Nasin. Als kapitein Mellar de poort niet had geopend en hen had gered, waren ze in het zicht van de muren in mootjes gehakt. Hij heeft er tachtig weten te redden voor je zaak.’ Lachend onderging Mellar de prijzende woorden van de Aes Sedai alsof hij Birgittes kritiek niet had gehoord. Natuurlijk leek hij zich ook niet bewust van de misprijzende blikken van Careane en Merilille. Hij kon afkeuring altijd goed negeren.

‘Hoe wist u dat het de mannen van heer Luan waren, kapitein?’ vroeg Elayne zachtjes. Op Birgittes gezicht verscheen een glimlachje dat Mellar had moeten waarschuwen. Maar hij was ook een van diegenen die niet schenen te geloven dat ze een zwaardhand was. En zelfs al geloofde hij het, er waren maar weinigen, behalve zwaardhanden en Aes Sedai, die begrepen wat die binding inhield. Hij keek zelfs nog zelfvoldaner.

‘Ik heb niet naar banieren gekeken, mijn Koningin. Iedereen kan een banier dragen. Ik herkende Jurad Accan door mijn kijkglas. Accan is tot in zijn tenen een man van Luan. Toen ik dat wist...’ Hij maakte een wegwerpgebaar. ‘De rest was niet meer dan een beetje oefening.’

‘En had deze Jurad Accan een bericht van heer Luan? Iets met een handtekening en een zegel, iets wat de steun van Huis Norwelijn voor Trakand bevestigde?’

‘Niet op schrift, mijn Koningin, maar zoals ik zei...’

‘Heer Luan heeft niet gezegd dat hij me steunt, kapitein.’ Mellars glimlach verzwakte. Hij was het niet gewend onderbroken te worden. ‘Maar mijn Koningin, Vrouwe Dyelin zegt dat Luan zo goed als aan uw kant staat. Dat Accan verschenen is bewijst dat...’

‘Bewijst niets, kapitein,’ zei Elayne koel. ‘Misschien schaart heer Luan zich ooit aan mijn kant, kapitein, maar totdat hij dat uitspreekt, hebt u mij tachtig man gegeven die bewaakt moeten worden.’ Tachtig van de honderd. En hoeveel van haar mannen had hij verloren? En hij had daarbij ook nog Caemlin in gevaar gebracht, Drakenvuur! ‘Aangezien u blijkbaar tijd hebt om mijn lijfwacht ten strijde te laten trekken, kunt u ook wel tijd vinden om die mannen te bewaken. Ik kan niemand missen vanaf de muren. Laat Meester Accan en zijn mannen degenen die ik van de Huizen heb meegebracht maar opleiden. Dat zal ze een groot deel van de tijd bezighouden, maar ik laat het aan u over om ze de rest van de tijd bij de muren weg te houden en te zorgen dat ze niets uithalen, kapitein. Ga uw gang.’ Mellar staarde haar onthutst aan. Ze had hem nog nooit aan het werk gezet en hij vond het niet leuk, vooral niet in het bijzijn van zoveel getuigen. Er werd niet meer warm naar hem geglimlacht. Zijn mond trilde en er verscheen een gevaarlijke gloed in zijn ogen. Maar hij kon niets anders doen dan stram buigen, met hese stem ‘Zoals mijn Koningin gebiedt’ te zeggen en zo waardig mogelijk te vertrekken. Hij beende door de gang alsof hij iedereen die voor zijn voeten liep zou vertrappen. Ze zou Rasoria moeten manen voorzichtig te zijn. Hij zou zich weleens kunnen afreageren op diegenen die er getuige van waren geweest. Merilille en Careane knikten bijna gelijktijdig; ze hadden liefst al veel eerder gezien dat Mellar op zijn nummer werd gezet, of liever nog dat hij het paleis werd uitgezet. ‘Zelfs al heeft hij iets verkeerds gedaan,’ zei Sareitha voorzichtig, ‘en daar ben ik niet van overtuigd, dan nog heeft kapitein Mellar met gevaar voor eigen leven dat van jou gered, Elayne, en dat van vrouwe Dyelin. Was het echt nodig om hem in ons bijzijn te vernederen?’

‘Denk nooit dat ik mijn schulden niet inlos, Sareitha.’ Elayne voelde dat Aviendha haar hand greep, terwijl Birgitte haar andere hand pakte. Ze gaf hun elk een kneepje in de hand. Wanneer je omringd was door vijanden, was het fijn een zuster en een vriendin bij je in de buurt te hebben, ik ga nu een warm bad nemen, dus als niemand van jullie zin heeft om mijn rug te wassen...’ Ze herkenden het bevel om te gaan en vertrokken met meer gratie dan kapitein Mellar. Careane en Sareitha bespraken al of de windvindsters vandaag lessen zouden willen volgen, en Merilille keek om zich heen in de hoop dat ze de windvindsters zou kunnen ontlopen. Waar zouden ze het echter later over hebben? Of Elayne ruzie had met de vader van haar kind? Of ze hun aandeel in de moord op Adeleas goed verborgen hadden gehouden?

Ik los altijd mijn schulden in, dacht Elayne terwijl ze hen nakeek. En ik help mijn vrienden om die van hen in te lossen.

12

Een akkoord

Een bad was niet moeilijk te vinden, al moest Elayne in de gang wachten terwijl Rasoria en twee gardevrouwen het vertrek inspecteerden. Ze keek fronsend naar de met leeuwen besneden deuren van haar vertrekken. De staande spiegellampen flikkerden in de tocht. Zodra ze er zeker van waren dat er geen moordenaars op de loer lagen en er wachten waren geplaatst in de gang en de voorkamer, mocht Elayne naar binnen. De oude Essande was in de slaapkamer met Naris en Sefanie, de twee jonge diensters die ze aan het opleiden was. Essande was slank, met Elaynes Gouden Lelie op haar linkerborstzak geborduurd. Ze bezat een grote waardigheid die werd benadrukt door haar precieze bewegingen, al weigerde ze toe te geven dat die net als haar witte haar te wijten waren aan haar leeftijd en de pijn in haar gewrichten. Naris en Sefanie waren zusters met frisse gezichten, een stevige bouw en verlegen ogen. Ze waren trots op hun livrei en gelukkig dat ze voor dit werk waren uitgekozen in plaats van voor het schrobben van de gangen, maar beiden hadden bijna evenveel ontzag voor Essande als voor Elayne. Er waren meer ervaren diensters beschikbaar, vrouwen die al jaren in het paleis werkten, maar helaas was het veiliger om meisjes aan te nemen die naar willekeurig wat voor soort werk hadden gezocht. Op de roze vloertegels stonden twee koperen badkuipen op dikke lagen handdoeken. Een van de kleden was opgerold, wat bewees dat het nieuws van Elaynes aankomst haar was vooruitgesneld. Bedien: den hadden de gave om te weten wat er gebeurde, iets waar de ogen-en-oren van de Toren jaloers op zouden zijn. Er brandde een vuur in de haard en de vensters waren dichtgestopt, waardoor het in de kamer aanzienlijk warmer was dan in de gang. Essande wachtte tot Elayne in de kamer was voor ze Sefanie op een drafje wegstuurde om de mannen met het warme water te halen. Het water zou worden gebracht in dubbelwandige emmers met deksels, zodat het niet koud zou worden onderweg vanuit de keukens, al kon er wat oponthoud ontstaan wanneer de gardevrouwen nagingen of er geen messen in het water verstopt waren.

Aviendha bekeek de tweede badkuip met bijna evenveel twijfel als waarmee Essande naar Birgitte keek. Birgitte vroeg zich af of ze wel in bad wilde, terwijl Essande nog steeds niet aanvaardde dat er meerdere mensen aanwezig moesten zijn bij het baden. Maar de oude vrouw verknoeide geen tijd en wenkte Elayne en Aviendha naar de kleedkamer, waar een vuur was aangelegd in een brede marmeren haard. Elayne was opgelucht toen Essande haar uit haar reiskleding hielp. Het was fijn te weten dat er meer in het verschiet lag dan een haastige wasbeurt. Dat ze de schijn niet hoefde op te houden terwijl ze zich eigenlijk druk maakte over hoe snel ze verder kon naar haar volgende bestemming. Ze moest wel vaker de schijn ophouden, het Licht helpe haar, en ze had nog meer zorgen, maar ze was thuis en dat maakte een hoop goed. Ze kon bijna dat baken in het westen vergeten. Bijna. Nou ja, eigenlijk helemaal niet, maar het lukte haar er niet over te piekeren zolang ze er niet te lang bij stil bleef staan. Ze kleedden zich uit – Aviendha sloeg Naris’ handen weg en ontdeed zichzelf van haar juwelen en kleding – en werden in geborduurde zijden baddoeken gewikkeld met hun haar in witte handdoeken. Aviendha had zelf geprobeerd de handdoek rond haar haren te wikkelen, en pas nadat het geheel voor de derde keer van haar hoofd was gegleden had ze het Naris laten doen. Onderwijl mompelde ze dat ze te zacht werd en dat ze binnenkort iemand nodig zou hebben om haar laarzen dicht te knopen. Elayne begon te lachen en Aviendha deed mee, waarbij ze haar hoofd in haar nek gooide zodat Naris weer opnieuw kon beginnen. Tegen de tijd dat dit alles gedaan was en ze terug waren in de slaapkamer, waren de badkuipen vol en kwam de geur van de rozenolie in het water hun tegemoet. De mannen die het water hadden gebracht waren natuurlijk alweer vertrokken, en Sefanie wachtte hen op met opgerolde mouwen voor het geval ze een van hen de rug moest wassen. Birgitte zat op de met turkoois ingelegde kist aan de voet van het bed, haar ellebogen op haar knieën.

Essande hielp Elayne uit haar lichtgroene, met zwaluwen bewerkte badmantel, waarna Elayne zich onmiddellijk tot haar hals in het nét niet te hete water liet zakken. Haar knieën staken boven water uit maar het grootste deel van haar lichaam werd omringd door warmte en ze voelde de vermoeidheid van zich afglijden en de loomte opkomen. Warm water was misschien wel de grootste gave van de beschaving.

Aviendha staarde naar de andere badkuip en schrok toen Naris probeerde haar lavendelkleurige, met bloemetjes geborduurde badmantel af te nemen. Ze liet het uiteindelijk grimassend toe en stapte voorzichtig in het water, maar ze greep de ronde zeep uit Sefanies hand en begon zichzelf energiek te wassen. Energiek, maar heel voorzichtig zodat er nog geen druppel water over de rand van de badkuip zou spatten. Ook de Aiel gebruikten water om zich te wassen en in de zweettenten, vooral om de shampoo uit te spoelen die ze maakten van vette bladeren die in de Woestenij groeiden, maar het vuile water werd bewaard en gebruikt om de gewassen te besproeien. Elayne had haar twee van de grote cisternen onder Caemlin laten zien die werden gevoed door een stel ondergrondse rivieren. Ze waren zo groot dat de andere oever verscholen ging in een bos van pilaren en schaduwen, maar de droge Woestenij zat in Aviendha’s beenderen. Birgitte negeerde Essandes nadrukkelijke blikken – zij sprak zelden twee woorden meer dan noodzakelijk en vond dat er tijdens het baden helemaal niets gezegd hoefde te worden – en praatte met Elayne, al paste ze op haar woorden in het bijzijn van Naris en Sefanie. Het was niet waarschijnlijk dat ze werden betaald door een ander Huis, maar dienstmeiden roddelden bijna evenveel als mannen – het leek wel een traditie. Sommige geruchten waren het echter waard om gekoesterd te worden. Birgitte praatte het meest over de twee grote handelskaravanen die gisteren uit Tyr waren aangekomen, de wagens zwaarbeladen met graan en gezouten vlees, en een andere uit Illian, met olie, zout en gerookte vis. Het was altijd de moeite waard om de mensen eraan te herinneren dat er nog steeds voedsel de stad in bleef komen. Slechts weinig handelslieden waagden zich in de winter op de straten van Andor, zeker niet met zulke goedkope lading als voedsel. Maar dankzij de Poorten kon Arymilla geen kooplieden onderscheppen, en haar leger zou allang van de honger gestorven zijn voordat de voorraden van Caemlin zouden opraken. De windvindsters, die veel gebruik maakten van de Poorten, meldden dat hoogheer Darlin – die in Tyr aanspraak maakte op de titel van stedehouder voor de Herrezen Draak! – in de Steen van Tyr was bestormd. Hij was aangevallen door edelen die de Herrezen Draak uit Tyr wilden verdrijven. Maar zelfs zij zouden geen profijtelijke graanhandel tegenhouden, vooral omdat ze geloofden dat de Kinne die met de windvindsters meekwamen Aes Sedai waren. Er werd niet echt een poging tot bedrog gedaan, maar er waren Grote Serpent- ringen gemaakt voor Kinsvrouwen die hun proeven voor Aanvaarding hadden doorstaan voordat ze uit de Toren waren gezet, en als iemand de verkeerde conclusie trok dan was dat niet vanwege een werkelijke leugen.

Het water zou afkoelen als ze nog langer wachtte, daarom pakte Elayne een stuk zeep met rozengeur van Sefanie aan en liet ze Naris haar rug schrobben met een borstel. Als er nieuws van Gawein of Galad was geweest, zou Birgitte dat meteen hebben gezegd. Ze keek er evenzeer naar uit als Elayne. Gaweins terugkeer was een gerucht waarvan ze zéker wilden dat het de straten zou bereiken. Birgitte voerde haar taken als kapitein-generaal goed uit en Elayne wilde haar die positie laten behouden als ze haar kon overtuigen, maar als Gawein er was, zouden beide vrouwen zich een beetje kunnen ontspannen. De meeste soldaten in de stad waren huurlingen en er waren er net genoeg om de stadspoorten te bemannen en het juiste beeld te geven langs de mijlenlange muren rond de Nieuwe Stad. Maar die troepen bestonden nog steeds uit meer dan dertig compagnieën, elk met een eigen kapitein die onvermijdelijk trots was, geobsedeerd door zijn eigen verlangens en altijd bereid om te vechten vanwege een ingebeelde belediging van een andere kapitein. Gawein was zijn hele leven voorbereid op het aanvoeren van legers. Hij kon de vechters wel aan zodat zij haar handen vrij zou hebben om de troon veilig te stellen.

Bovendien wilde ze hem gewoon weg hebben bij de Witte Toren. Ze bad dat een van zijn boodschappers had kunnen ontkomen en dat hij al ver langs de rivier was gevorderd. Egwene en haar leger waren nu al meer dan een week bezig met de belegering van Tar Valon. Het zou een wrede wending van het lot zijn als Gawein zich gevangen zou voelen tussen zijn eed om de Toren te beschermen en zijn liefde voor Egwene. Erger nog, hij had die eed al eens gebroken, of tenminste ruim opgevat, uit liefde voor zijn zuster en misschien voor Egwene. Als Elaida ooit zou vermoeden dat Gawein had geholpen bij de ontsnapping van Siuan, dan zou het krediet dat hij had opgebouwd door Siuan als Amyrlin te vervangen als een dauwdruppel verdampen. En als hij dan nog binnen Elaida’s bereik was, zou hij in een cel worden gegooid en geluk hebben als hij aan de beul kon ontkomen. Elayne nam hem zijn keuze om Elaida te helpen niet kwalijk; hij wist in die tijd niet beter. Een groot aantal zusters was ook verward geweest over wat er gaande was. Veel van hen leken dat nog steeds te zijn. Hoe kon ze van Gawein verlangen dat hij zag wat de Aes Sedai niet eens konden zien?

En wat Galad betreft... Ze had hem nooit gemogen. Dus zou hij haar ook wel niet aardig vinden, en Gawein nog wel het minst. Galad had vast gedacht dat hij ooit de Eerste Prins van het Zwaard zou worden, tot Gawein werd geboren. Haar vroegste herinneringen aan hem waren van toen hij een jongen was, een jongeman die zich gedroeg als een vader of oom in plaats van een broer, en die Gawein zijn eerste zwaardlessen gaf. Ze wist nog dat ze bang was dat hij Gaweins hoofd zou opensplijten met het oefenzwaard. Maar hij had hem alleen wat blauwe plekken bezorgd, wat te verwachten viel als je als jongeling met het zwaard oefende. Galad wist wat juist was en was ook bereid dat te doen, wat de prijs ook was voor anderen of hemzelf. Licht, hij was een oorlog begonnen om haar en Nynaeve te helpen ontsnappen uit Samara, en hij had waarschijnlijk van het begin af aan geweten hoeveel hij riskeerde! Galad was een tijdje verliefd op Nynaeve geweest – het was moeilijk te geloven dat hij dat nog steeds was, nu hij een Witmantel was, en het Licht mocht weten waar hij uithing en wat hij deed – maar de waarheid was dat hij die oorlog was begonnen om zijn zuster te redden. Ze kon niet goedkeuren dat hij een Kind van het Licht was, ze kon hem niet aardig vinden, maar ze hoopte dat hij veilig en gezond was. Ze hoopte ook dat hij zijn weg terug naar Caemlin zou vinden. Nieuws over hem zou bijna even welkom zijn als nieuws over Gawein. Dat verraste haar, maar het was waar.

‘Er zijn nog twee zusters gekomen terwijl je weg was. Ze zijn in de Zilveren Zwaan.’ Birgitte liet het klinken alsof ze alleen maar in de herberg overnachtten omdat alle bedden in het paleis bezet waren. ‘Een Groene met twee zwaardhanden en een Grijze met eentje. Ze kwamen afzonderlijk. Een Gele en een Bruine zijn diezelfde dag vertrokken, dus zijn er nog steeds in totaal tien. De Gele is naar het zuiden gegaan, naar Far Madding. De Bruine ging naar het oosten.’ Sefanie wachtte geduldig naast de badkuip van Aviendha met niets om handen, keek haar zuster aan over Elaynes hoofd en grijnsde. Net als vele anderen in de stad wisten ze dat de aanwezigheid van Aes Sedai in de Zilveren Zwaan betekende dat de Witte Toren Elayne en Huis Trakand steunde. Essande hield de twee meisjes als een havik in de gaten en knikte; zij wist het ook. Elke straatveger en voddenverzamelaar wist dat de Toren verdeeld was, maar ondanks dat had de naam gewicht en bezat een nimmer aflatende kracht. Iedereen wist dat de Witte Toren elke rechtmatige Koningin van Andor had gesteund. De waarheid moest gezegd, de meeste zusters verheugden zich op een zittende vorst die ook Aes Sedai was; de eerste in duizend jaar en de eerste die sinds het Breken van de Wereld openlijk als Aes Sedai bekendstond. Het zou Elayne echter niet verbazen als er een zuster in Arymilla’s kamp zat die discreet onopgemerkt bleef. De Witte Toren had nooit alles op één paard gezet totdat de wedstrijd gereden was.

‘Dat is genoeg zo met die borstel,’ zei ze, terwijl ze geïrriteerd wegdraaide. Het meisje was goed opgeleid en legde de borstel op een kruk. Ze gaf Elayne een grote Illiaanse spons waarmee ze de zeep begon af te spoelen. Wist zij maar wat de aanwezigheid van die zusters betekende. Ze waren als een zandkorrel in haar muiltje, zo klein dat ze zich bijna niet kon voorstellen dat het ongemak veroorzaakte, maar hoe langer het bleef zitten, hoe groter het leek te worden. De zusters in de Zilveren Zwaan werden intussen een aanzienlijke steen, alleen al door hun aanwezigheid.

Al voor ze in Caemlin was aangekomen, was het aantal Aes Sedai in de herberg steeds gewijzigd. Elke week gingen er een paar zusters weg en kwamen er weer andere in hun plaats. Het beleg had niets veranderd; de soldaten rond Caemlin zouden even snel een Aes Sedai tegenhouden als de opstandige edelen in Tyr. Er waren ook een tijdje Rode zusters in de stad geweest. Ze hadden gevraagd naar mannen die onderweg waren naar de Zwarte Toren, maar hoe meer ze ontdekten, hoe meer ze hun misnoegen lieten blijken. Het laatste stel Roden had de stad verlaten op de dag nadat Arymilla voor de muren was verschenen. Elke Aes Sedai die de stad binnenkwam werd zorgvuldig in de gaten gehouden, en geen van de Roden was in de buurt van de Zilveren Zwaan gekomen, dus leek het onwaarschijnlijk dat de zusters door Elaida waren gestuurd om haar te ontvoeren. Ze stelde zich voor dat er overal, van de Verwording tot aan de Zee der Stormen, groepjes Aes Sedai verspreid waren, en dat er doorlopend zusters heen en weer reisden, gegevens verzamelden en deelden. Een typische gedachte. De zusters gebruikten hun ogen-en-oren om de wereld in de gaten te houden en deelden maar zelden wat ze ontdekten, behalve wanneer het om een bedreiging voor de Toren zelf ging. Waarschijnlijk behoorden de zusters in de Zwaan tot diegenen die de onrust in de Toren afwachtten. Ze wachtten waarschijnlijk ook af of Egwene of Elaida als Amyrlin Zetel zou eindigen. Dat was verkeerd – een Aes Sedai moest staan voor wat ze juist vond, zonder zich zorgen te maken of ze zich bij de winnende partij geschaard had! – maar deze zusters baarden haar om een andere reden zorgen.

Kortgeleden had een van haar wakers bij de Zwaan een verontrustende naam opgevangen, gemompeld en snel het zwijgen opgelegd, alsof men bang was voor afluisteraars. Cadsuane. Geen gebruikelijke naam. En Cadsuane Melaidhrin had zich in de buurt van Rhand begeven toen hij in Cairhien was. Vandene was niet zo gecharmeerd van de vrouw, ze vond haar eigenwijs en koppig, maar Careane was bijna flauwgevallen van ontzag toen ze die naam hoorde. Het leek wel alsof de verhalen over Cadsuane legenden waren. En de Herrezen Draak op eigen houtje proberen te verslaan was precies het soort actie dat Cadsuane zou kunnen ondernemen. Niet dat Elayne zich zorgen, maakte over Rhand en een Aes Sedai, behalve dat hij haar tot razernij zou kunnen brengen – de man was soms veel te koppig om te zien wat goed voor hem was! – maar waarom zou een zuster in Caemlin haar naam noemen? En waarom had iemand haar gemaand om te zwijgen?

Ondanks het warme badwater huiverde ze. Ze dacht aan alle webben die de Witte Toren door de eeuwen heen had gesponnen, zo fijn dat niemand ze kon zien behalve de zusters die ze gesponnen hadden, zo ingewikkeld dat niemand behalve die zusters ze had kunnen ontrafelen. De Toren spon webben, de Ajahs sponnen webben, zelfs individuele zusters sponnen webben. Soms liepen die plannen in elkaar over alsof ze door een enkele hand werden gestuurd. En soms hadden ze elkaar uiteen gereten. Dat was hoe de wereld gedurende drieduizend jaar vorm had gekregen. Nu had de Toren zich in drie even grote kampen verdeeld: een voor Egwene, een voor Elaida en een dat zich afzijdig hield. Wanneer die laatste twee contact met elkaar hadden, gegevens uitwisselden – plannen maakten? – dan zou dat betekenen...

Er klonk een plotseling tumult van stemmen, gedempt door de gesloten deur en Elayne ging rechtop zitten. Naris en Sefanie gilden en sprongen elkaar in de armen terwijl ze met grote ogen naar de deur staarden.

‘Wat in de naam van...?’ Birgitte sprong grauwend op van de kist en liep de kamer uit, waarbij ze de deur achter zich dichtsloeg. De stemmen werden luider.

Het klonk niet alsof de gardevrouwen aan het vechten waren. Er werd enkel luid geruzied. De binding gaf vooral woede en frustratie door, samen met Birgittes rottige hoofdpijn, maar Elayne klom uit de badkuip en stak haar armen uit zodat Essande haar de badmantel kon aantrekken. De kalmte van de witharige vrouw en misschien die van Elayne, stelde de twee meisjes voldoende gerust zodat ze bloosden toen Essande hen aankeek. Aviendha sprong uit haar badkuip, overal water in het rond spattend, en rende druipend naar de kleedkamer. Elayne dacht dat ze zou terugkeren met haar mes, maar in plaats daarvan kwam ze omringd door de gloed van saidar en met haar schildpad van amber in haar hand de kamer weer binnen. Met haar andere hand gaf ze Elayne de angreaal die in haar beurs had gezeten, een oud ivoren beeldje van een vrouw die enkel door haar haren werd bedekt. Aviendha droeg, behalve de handdoek op haar hoofd, enkel een laagje water en ze wuifde Sefanie boos weg toen de vrouw probeerde haar een badmantel aan te trekken. Ze wilde tijdens een mogelijk gevecht niet belemmerd worden in haar bewegingen.

‘Leg dit terug in de kleedkamer,’ zei Elayne, terwijl ze de ivoren angreaal aan Essande gaf. ‘Aviendha, ik denk echt niet dat we...’ De deur ging een stukje open en Birgittes fronsende gezicht verscheen om de hoek. Naris en Sefanie sprongen op, toch niet zo gerust als ze hadden geleken.

‘Zaide wil je spreken,’ gromde Birgitte naar Elayne. ‘Ik zei haar dat ze moest wachten, maar...’ Met een plotselinge kreet struikelde ze de kamer binnen. Ze hervond haar evenwicht na twee passen en draaide zich woest om naar de vrouw die haar geduwd had. De golfvrouwe van de Catelarclan zag er niet uit alsof ze iemand had geduwd. De uiteinden van haar ingewikkeld geknoopte sjerp bungelden rond haar knieën toen ze kalm de kamer binnenstapte. Ze werd gevolgd door twee windvindsters, en een van hen sloeg de deur voor Rasoria’s boze gezicht dicht. Ze wankelden alledrie tijdens het lopen, net als Birgitte in haar hooggehakte laarzen. Zaide was klein, met strepen grijs in haar krulhaar, maar haar donkere gezicht werd met de jaren mooier. Haar schoonheid leek nog te worden versterkt door de gouden ketting, vol kleine penningen, die een van haar dikke oorringen met haar neusring verbond. Belangrijker nog, ze had een houding van gezag over zich. Niet van hoogmoed, maar van de wetenschap dat ze gehoorzaamd zou worden. De windvindsters loerden naar Aviendha, die nog steeds gloeide met de Kracht, en Chanelles hoekige gezicht verstrakte. Maar behalve een gemompel van Shielyn dat het ‘Aielmeisje’ klaarstond om te weven, bleven ze stil en afwachtend. De acht ringen in het oor van Shielyn bewezen dat ze windvindster was voor een golfvrouwe, en aan de ereketen van Chanelle zaten bijna evenveel gouden penningen als aan die van Zaide. Ze waren beiden vrouwen met gezag, dat was duidelijk te zien aan hun houding en bewegingen, en je hoefde niets te weten van de Atha’an Miere om met één blik te kunnen zien dat Zaide din Parede de hoogste rang had.

‘U bent vast over uw laarzen gestruikeld, kapitein-generaal,’ mompelde ze met een glimlachje om haar volle lippen, terwijl haar donker getatoeëerde hand speelde met het gouden geurdoosje dat op haar borst bungelde. ‘Onhandige dingen, laarzen.’ Zij en de twee windvindsters waren blootsvoets, zoals altijd. De voetzolen van de Atha’an Miere waren hard als schoenzolen en ze hadden geen last van ruwe planken of kille vloertegels. Vreemd genoeg droeg elk van de vrouwen, behalve een bloes en broek van fel gekleurd zijden brokaat, een brede, eenvoudige witte sjerp die tot over hun heupen viel en die bijna hun vele kettingen bedekte.

‘Ik zat in bad,’ zei Elayne met geknepen stem. Alsof ze dat niet konden zien, met haar haren omhoog en haar badmantel die vochtig tegen haar huid plakte. Essande stond bijna te rillen van verontwaardiging, wat betekende dat ze waarschijnlijk razend was. Elayne voelde ook dat ze boos werd. ‘Ik stap weer terug in mijn bad zodra jullie vertrokken zijn. Ik zal jullie spreken als ik klaar ben. Zo het Licht het wil.’ Zo! Als ze haar kamer zomaar binnendrongen konden ze een staaltje ceremonie krijgen!

‘Moge het Licht ook op u schijnen, Elayne Sedai,’ antwoordde Zaide fijntjes. Ze trok een wenkbrauw op naar Aviendha, maar dat was niet vanwege de nog altijd aanwezige gloed van saidar – Zaide kon niet geleiden – en ook niet vanwege haar naaktheid, aangezien het Zeevolk daar vrij laconiek over was wanneer ze uit het zicht waren van landrotten. ‘U hebt mij nog nooit uitgenodigd om met u te baden, maar daar zullen we het maar niet over hebben. Ik heb gehoord dat Nesta din Reas Tweemanen dood is, vermoord door de Seanchanen. We betreuren het verlies.’ Alledrie de vrouwen raakten hun witte sjerpen aan en legden vervolgens hun vingertoppen op hun lippen, maar Zaide leek even weinig geduld te hebben met formaliteiten als Elayne. Zonder haar stem te verheffen of haar woorden te versnellen, ging ze eenvoudig verder, bijna schokkend abrupt en terzake voor iemand van het Zeevolk.

‘De Eerste Twaalf van de Atha’an Miere moeten bijeenkomen om een nieuwe Vrouwe der Schepen te kiezen. De gebeurtenissen in het westen maken duidelijk dat er haast bij is.’ Shielyns mond verstrakte en Chanelle hield haar geurdoos onder haar neus alsof ze een andere geur wilde blokkeren. De kruidige geur was sterk genoeg om de geur van de rozenolie te overstemmen. Hoe ze ook aan Zaide hadden beschreven wat ze voelden, zij vertoonde geen tekenen van onrust of onzekerheid. Haar blik bleef op Elaynes gezicht gericht. ‘We moeten klaar zijn voor wat er komen gaat, en daarvoor hebben we een Vrouwe der Schepen nodig. In de naam van de Witte Toren hebt u mij twintig onderwijzers beloofd. Vandene is in de rouw, en u kan ik ook niet meenemen, maar ik neem de andere drie mee. De rest komt de Witte Toren nog toe, en ik verwacht prompte betaling. Ik heb een bericht aan de zusters in de Zilveren Zwaan gestuurd om te kijken of enkelen van hen bereid zijn de schuld van de Toren in te lossen, maar ik kan niet wachten op hun antwoord. Als dat het Licht behaagt, zal ik vanavond bij de haven van Illian baden met de andere golfvrouwe.’

Elayne deed moeite om haar gezicht onbewogen te houden. De vrouw kondigde gewoon aan dat ze van plan was elke loslopende Aes Sedai in Caemlin bij de kraag te grijpen en mee te nemen? En het klonk bovendien alsof ze geenszins van plan was windvindsters achter te laten. De moed zonk Elayne in de schoenen. Totdat Reanne terugkeerde waren er zeven Kinsvrouwen met voldoende kracht om een Poort te weven, maar twee van hen konden niet eens een Poort maken die groot genoeg was voor een paardenkar. Zonder de windvindsters zou het bevoorraden van Caemlin vanuit Tyr en Illian op zijn minst problematisch worden. De Zilveren Zwaan! Licht, wie Zaide ook gestuurd had, zij zou elk woord van het akkoord dat ze had gesloten bekendmaken! Egwene zou niet blij zijn dat ze de vuile was buiten had gehangen. Ze dacht niet dat ze ooit zoveel problemen tegelijkertijd had gekregen door één korte verklaring. ‘Ik betreur uw verlies, en het verlies van de Atha’an Miere,’ zei ze, terwijl ze razendsnel nadacht. ‘Nesta din Reas was een bewonderenswaardige vrouw.’ Ze was een vrouw geweest met een sterke persoonlijkheid. Elayne was altijd blij geweest als ze na een ontmoeting met haar met haar stola had kunnen weglopen. En over stola’s gesproken, ze had geen tijd om zich aan te kleden. Zaide zou waarschijnlijk niet wachten. Ze snoerde haar badmantel dichter om zich heen. ‘We moeten praten. Laat wijn brengen voor onze gasten, Essande, en thee voor mij. Slappe thee.’ Ze zuchtte bij de waarschuwing die door de binding met Birgitte kwam. ‘In de kleinere zitkamer. Wilt u mij volgen, golfvrouwe?’

Tot haar verrassing knikte Zaide alsof ze dit had verwacht. Dat zette Elayne aan het denken over Zaides kant van hun akkoord. De akkoorden; het waren er eigenlijk twee, en dat was misschien belangrijk.

Niemand had verwacht dat de kleinere zitkamer snel gebruikt zou worden, en het was er koud, zelfs nadat Sefanie aan was komen snellen met een vonkwiel om de grote witte haard aan te steken. De vlammen sprongen op van het vethout en kregen houvast op het houtblok, terwijl de vrouwen plaatsnamen in de stoelen met lage rugleuningen die in een halve cirkel voor de haard stonden. Elayne trok haar badmantel zorgvuldig over haar knieën en wenste dat Zaide een uurtje later was gekomen zodat ze zich fatsoenlijk had kunnen aankleden. De windvindsters wachtten geduldig tot de golfvrouwe was gaan zitten en namen toen aan weerszijden van haar plaats. Birgitte stond voor de schrijftafel met haar handen op haar heupen en haar voeten gespreid. Haar gezicht was een donderwolk. Door de binding was duidelijk te voelen dat ze een van de Atha’an Miere de nek wilde omdraaien. Aviendha leunde ontspannen tegen een van de kasten, en toen Essande haar badmantel bracht en die nadrukkelijk voor haar openhield, trok ze die aan en leunde weer met haar armen over elkaar tegen de kast. Ze had saidar losgelaten maar de schildpad lag nog in haar handpalm, en Elayne vermoedde dat ze elk ogenblik de Kracht weer kon oproepen. Noch de blik in Aviendha’s kille groene ogen, noch de frons op Birgittes gezicht deerde het Zeevolk in het minst. Ze waren wie ze waren en ze wisten wie ze waren.

‘Er zijn de Atha’an Miere twintig onderwijzers beloofd,’ zei Elayne met lichte nadruk. Zaide had gezegd dat ze aan haar waren beloofd en dat zij de betaling zou innen, maar dit akkoord was gesloten met Nesta din Reas. Natuurlijk dacht Zaide waarschijnlijk dat zij de nieuwe Vrouwe der Schepen zou worden. ‘Goede onderwijzers, die worden uitgekozen door de Amyrlin Zetel. Ik weet dat de Atha’an Miere er trots op zijn dat zij hun overeenkomsten volledig naleven en de Toren zal ook voldoen aan haar verplichtingen. Maar u weet dat, toen de zusters ermee instemden te gaan onderwijzen, dit tijdelijk was. En er is een geheel gescheiden akkoord gesloten met de Vrouwe der Schepen. U hebt dat ook toegegeven toen u beloofde dat windvindsters Poorten zouden weven om proviand van Illian en Tyr naar Caemlin te brengen. U zou zich toch ook niet met de zaken der landgebondenen hebben ingelaten om een andere reden dan het afbetalen van een schuld. Maar als u vertrekt helpt u ons niet langer, en hebben wij geen verplichting meer tot onderwijzen. Ik ben bang dat u ook geen onderwijzers bij de Zilveren Zwaan zult vinden. De Atha’an Miere zullen moeten wachten tot de Amyrlin Zetel onderwijzers zendt. Zoals is overeengekomen met de Vrouwe der Schepen.’ Jammer dat ze niet van hen kon eisen dat ze uit de buurt van de herberg bleven, maar misschien was het daarvoor al te laat, en elke reden die ze kon bedenken klonk hol. Een loos argument zou Zaide alleen maar sterker maken. De Atha’an Miere waren felle onderhandelaars. Scrupuleus, maar fel. Ze moest heel langzaam, heel voorzichtig handelen.

‘Mijn zuster heeft u beet, Zaide din Parede,’ gnuifde Aviendha en sloeg op haar dij. ‘U hangt aan uw enkels, zogezegd.’ Dat was een straf van het Zeevolk die ze eindeloos grappig vond. Elayne onderdrukte haar ergernis. Aviendha greep elke kans aan om het Zeevolk bij de neus te nemen – daar was ze mee begonnen toen ze uit Ebo Dar vluchtten en ze was er eigenlijk nooit mee opgehouden – maar dit was niet het juiste tijdstip.

Chanelle verstrakte, haar kalme gezicht stond nu boos. De slanke vrouw was al meer dan eens slachtoffer geweest van het jolijt van Aviendha, waaronder een betreurenswaardige gebeurtenis met oosquai, een zeer sterke drank van de Aiel. Ze werd zowaar omgeven door de gloed van saidar! Zaide kon dit niet zien, maar ze wist van de oosquai en dat Chanelle brakend naar haar bed was gedragen, en ze hief een afwerende hand op naar de windvindster. De gloed nam af, maar Chanelles gezicht stond donker. Misschien bloosde ze, maar ze kon ook woedend zijn.

‘Wat u zegt kan wel waar zijn,’ zei Zaide, wat bijna een belediging was, vooral tegenover een Aes Sedai. ‘In elk geval was Merilille daar geen deelgenoot van. Zij stemde lang voordat ze Caemlin bereikte al toe een van de onderwijzers te zijn en ze gaat met mij mee om haar lessen voort te zetten.’

Elayne haalde diep adem. Ze hoefde niet eens te proberen Zaide om te praten. Een groot deel van de invloed van de Witte Toren was gebaseerd op het feit dat zusters hun woord hielden, evenzeer als het Zeevolk. Dat bekénd was dat ze woord hielden. O, de mensen zeiden wel dat je goed moest luisteren om zeker te weten dat een Aes Sedai ook echt beloofde wat je dacht dat ze beloofde, en dat was vaak wel waar, maar zodra de belofte duidelijk was, was dat zo goed als een eed onder het Licht. Het was niet waarschijnlijk dat de windvindsters Merilille zouden laten ontkomen. Ze hielden haar nu al nauwlettend in het oog. ‘U zult haar misschien terug moeten laten keren als ik haar nodig heb.’ Als Vandene en de twee helpers bewijzen zouden vinden dat ze van de Zwarte Ajah was. ‘Wanneer dat gebeurt, zal ik voor vervanging zorgen.’ Niet dat ze wist wie ze zover zou kunnen krijgen.

‘Ze moet de rest van het jaar nog dienen. Ten minste een jaar, volgens het akkoord.’ Zaide gebaarde alsof ze wat toegaf. ‘Zolang u maar begrijpt dat haar vervangster moet komen voordat zij vertrekt. Ik laat haar niet gaan zonder dat ik een ander in haar plaats heb.’

‘Dat aanvaard ik,’ antwoordde Elayne kalm. Ze zou wel moeten, want ze had geen keus!

Zaide glimlachte flauwtjes en liet de stilte voortduren. Chanelle schoof met haar voeten, meer uit ongeduld dan dat ze van plan was op te staan. De golfvrouwe bewoog zich niet. Ze wilde duidelijk nog iets, misschien nog een akkoord en het was duidelijk dat ze wachtte tot Elayne als eerste weer sprak. Elayne nam zich voor te wachten. Het vuur laaide en knetterde, vonken schoten omhoog naar de schoorsteen en warmte straalde de kamer in, maar haar vochtige badmantel nam de kou in de lucht op en bracht die op haar huid over. Ze kon best een beetje kou negeren, maar hoe negeerde je kou én nattigheid? Ze beantwoordde de blik van Zaide afgemeten en weerspiegelde haar vage glimlach. Essande keerde terug met Naris en Sefanie, die gevlochten dienbladen droegen. Op een ervan stonden een zilveren theepot in de vorm van een leeuw en fijne groene kommen van Zeevolkporselein, op het andere gedreven zilveren kommen en een hoge wijnkan waar de geur van kruiden uit opsteeg. Iedereen nam wijn behalve Elayne, die niet eens de keuze kreeg. Ze keek in haar thee en zuchtte. Ze kon de bodem van haar kom duidelijk zien. Als ze die thee nog slapper maakten, kon ze even goed water drinken!

Even later beende Aviendha door de kamer om haar wijnkom terug te zetten op het dienblad dat op een van de kasten stond en voor zichzelf een kom thee in te schenken. Ze knikte naar Elayne en glimlachte met een mengeling van medelijden. Ze deed alsof ze echt de voorkeur gaf aan waterige thee boven wijn. Ondanks zichzelf lachte Elayne terug. Eerstezusters deelden de goede én de slechte dingen. Birgitte grijnsde over de rand van haar zilveren kom en dronk die vervolgens in één teug halfleeg. Door de binding voelde Elayne dat Birgitte het grappig vond dat ze zo sikkeneurig was. En ze voelde ook haar hoofdpijn, die geenszins minder geworden was. Elayne wreef over haar slapen. Ze had Merilille kunnen vragen Birgitte te helen. Een aantal Kinsvrouwen waren beter in Heling dan Merilille, maar zij was de enige zuster in het paleis die er iets van kon.

‘U hebt zeer veel behoefte aan vrouwen die Poorten kunnen weven,’ zei Zaide plotseling. Haar volle lippen glimlachten niet meer. Ze waardeerde niet dat ze als eerste had moeten spreken. Elayne nipte van het armzalige aftreksel dat men thee noemde en zweeg.

‘Misschien zou het het Licht behagen als ik hier een of twee windvindsters achterlaat,’ ging Zaide door. ‘Voor een bepaalde tijd.’ Elayne keek ingespannen en deed of ze nadacht. Ze had die vrouwen nódig, en meer dan een of twee. ‘Wat zou u in ruil verlangen?’ vroeg ze uiteindelijk.

‘Een vierkante mijl grond langs de rivier de Erinin. Goede grond, let wel. Geen moerasland of zompige bodem. Het moet de Atha’an Miere tot in de eeuwigheid toebehoren. Onder onze wetten, niet die van Andor.’ Dat laatste voegde ze toe alsof het een kleine kanttekening was, nauwelijks de moeite van het noemen waard. Elayne verslikte zich in haar thee. De Atha’an Miere vonden het vreselijk de zee te verlaten, haatten het om geen zicht op de zee te hebben. En Zaide vroeg om een stuk land dat duizend mijl van het dichtstbijzijnde zoute water lag? En dat moest ook nog gewoon onvoorwaardelijk worden overgedragen! Cairhienin en Morlanders en zelfs Altaranen hadden bloed vergoten bij hun pogingen delen van Andor in te nemen, en Andoranen hadden met bloed betaald om hen buiten te houden. Toch was een vierkante mijl niet veel; een kleine prijs om Caemlin bevoorraad te houden. Niet dat ze Zaide dat zou laten merken. En als het Zeevolk meteen in Andor zou gaan handelen, dan zouden Andoraanse goederen in de schepen van het Zeevolk overal met hen mee kunnen gaan. Zaide wist dit vast al, maar het had geen zin om haar te laten merken dat Elayne eraan gedacht had. De binding met haar zwaardhand maande haar tot voorzichtigheid, maar er waren tijden dat je doortastend moest zijn, zoals Birgitte als geen ander zou moeten weten.

‘Soms valt thee verkeerd.’ Geen leugen; slechts een afleiding. ‘Voor een vierkante mijl van Andor verdien ik meer dan twee windvindsters. De Atha’an Miere krijgen twintig onderwijzers om hulp te bieden bij het gebruik van de Windkom, en wanneer zij vertrekken krijgt u twintig vervangers. U hebt eenentwintig windvindsters. Voor een mijl van Andor zou ik ze alle eenentwintig moeten krijgen, en nog eenentwintig in hun plaats wanneer zij vertrekken, zolang als de Aes Sedai het Zeevolk onderwijzen.’ Het was beter om de vrouw niet te laten denken dat dit haar manier was om het aanbod zonder meer van de hand te wijzen. ‘Natuurlijk gelden de gebruikelijke belastingen voor goederen die van dit stukje land naar Andor worden gebracht.’

Zaide hief haar zilveren kom naar haar mond en glimlachte fijntjes. Toch dacht Elayne dat het een glimlach van opluchting was, en niet van overwinning. ‘Goederen die Andor binnenkomen, maar niet de goederen die via de rivier ons stukje land bereiken. Ik kan misschien drie windvindsters achterlaten. Ik laat mijn mensen niet voor u sterven en ik wil ook niet dat andere Andoranen boos op ons zijn omdat het Zeevolk enkelen van hen gedood heeft.’

‘Ze zullen alleen worden ingezet om Poorten te weven,’ zei Elayne, ‘maar ze moeten die weven waar ik het vraag.’ Licht! Alsof ze de Ene Kracht als wapen zou gebruiken! Het Zeevolk deed dit wel, maar zij probeerde uit alle macht om zich te gedragen zoals Egwene eiste, alsof ze de Drie Geloften al had afgelegd. En bovendien, als ze die kampen buiten de muren met saidar zou bestoken, of iemand anders dat zou laten doen, dan zou geen Huis in Andor meer aan haar kant staan. ‘Ze moeten blijven tot de kroon door mij is veilig gesteld, of dat nu een halfjaar duurt of nog langer.’ De kroon zou veel sneller van haar moeten zijn, maar zoals haar verzorgster Lini altijd zei, je telde de pruimen die in de mand lagen, niet die aan de boom hingen. Zodra de kroon echter van haar was, zou ze geen windvindsters meer nodig hebben om de stad te bevoorraden, en eerlijk gezegd zou ze blij zijn als ze van hen af was. ‘Maar drie is bij lange na niet voldoende. U zult Shielyn bij u willen houden, omdat ze uw eigen windvindster is, maar ik wil de rest.’

De penningen aan Zaides ereketting slingerden lichtjes toen de vrouw haar hoofd schudde. ‘Talaan en Metarra zijn nog maar leerlingen. Ze moeten terug naar hun opleiding. De anderen hebben ook verplichtingen. Ik kan er vier missen tot uw kroon is veilig gesteld.’

Van daaraf was het nog slechts een kwestie van sjacheren. Elayne had ook niet verwacht dat ze de leerlingen zou mogen houden, en de windvindsters van de golfvrouwen konden ook niet worden gemist. De meeste golfvrouwen gebruikten hun windvindsters en zwaardmeesters als raadgevers, en zouden even makkelijk afstand van hen doen als zij van Birgitte. Zaide probeerde ook anderen uit te sluiten, zoals windvindsters die dienst deden op grote schepen als klippers en zoevers, maar daarmee zouden de meesten van hen meteen al afvallen, en Elayne weigerde haar eisen bij te stellen als Zaide niet ook haar aanbod bijstelde. Wat de vrouw langzaam deed, elke tegemoetkoming ging moeizaam. Maar niet zo langzaam als Elayne had verwacht. De golfvrouwe had dit akkoord blijkbaar evenzeer nodig als zij vrouwen die Poorten konden weven. ‘Onder het Licht, het is overeengekomen,’ kon ze uiteindelijk zeggen, een kus drukkend op de vingers van haar rechterhand en voorover leunend om haar vingers tegen de lippen van Zaide te drukken. Aviendha grijnsde, duidelijk onder de indruk. Birgitte hield haar gezicht in de plooi, maar Elayne voelde dat ze moeite had te geloven dat het zo goed was gegaan.

‘Het is overeengekomen, onder het Licht,’ mompelde Zaide. Haar vingers op de lippen van Elayne voelden hard en eeltig aan, al had ze vast al vele jaren niet meer zelf aan de touwen gehangen. Ze zag er tevreden uit voor iemand die negen van haar veertien windvindsters had overhandigd. Elayne vroeg zich af hoeveel van die negen vrouwen hun schepen waren kwijtgeraakt door de Seanchanen in Ebo Dar. Het verlies van een schip was een ernstige zaak onder de Atha’an Miere en misschien genoeg reden om nog wat langer van huis weg te blijven. Het maakte niet uit.

Chanelle keek nors, haar getatoeëerde handen grepen de knieën van haar rode brokaten broek. Toch viel het mee als je bedacht dat ze een vrouw van het Zeevolk was die nog langer aan land moest blijven. Zij zou het bevel voeren over de windvindsters die bleven, en ze waardeerde het niet dat Zaide haar onder Elayne en Birgitte had geplaatst. Het Zeevolk zou niet langer door het paleis benen alsof het van hen was en links en rechts eisen kunnen stellen. Maar Elayne vermoedde dat Zaide naar dit onderhoud was gekomen in de wetenschap dat ze een deel van haar mensen zou achterlaten, en dat Chanelle had geweten dat zij ze zou aanvoeren. Dat deed ook niet echt ter zake, en het maakte ook niet uit welk voordeel Zaide dacht te behalen door Vrouwe der Schepen te worden. Ze zag voordelen, dat was zo duidelijk als goed glas. Alles wat ertoe deed was dat Caemlin geen honger zou lijden. Dat en dat... verdómde baken dat nog steeds straalde in het westen. Nee, ze zou koningin worden, en ze kon zich niet aanstellen als een onnozel wicht. Caemlin en Andor waren het enige dat ertoe kón doen.

13

Hoogzetels

Zaide en de twee windvindsters verlieten Elaynes vertrekken, uiterlijk sierlijk en ongehaast, maar met bijna even weinig ceremonieel als waarmee ze waren binnengekomen. Ze spraken enkel de wens uit dat het Licht Elayne mocht verlichten en bewaren. Voor Atha’an Miere was dat bijna hetzelfde als wegsnellen zonder groeten. Elayne dacht dat als Zaide inderdaad de volgende Vrouwe der Schepen wilde worden, ze waarschijnlijk een rivale had die ze hoopte te verslaan. Het kon goed zijn voor Andor als Zaide inderdaad de troon van de Atha’an Miere besteeg, of hoe het Zeevolk dat ook noemde. Akkoord of niet, ze zou zich er altijd van bewust zijn dat Andor haar had geholpen, en dat moest wel een goede zaak zijn. Maar als ze er niet in slaagde, dan zou iedereen ook weten naar wie de voorkeur van Andor was uitgegaan. Hoe je het ook wendde of keerde, het was allemaal onzeker. Het hier en nu was iets heel anders.

‘Ik verwacht niet dat iemand een gezant aanraakt,’ zei ze zachtjes toen de deuren achter hen gesloten waren, ‘maar van nu af aan wil ik dat de beslotenheid van mijn vertrekken wordt gerespecteerd. Zelfs gezanten mogen niet zomaar binnenwandelen. Begrepen?’ Rasoria knikte, haar gezicht van steen, maar de kleur op haar wangen verraadde dat ze zich evenzeer schaamde als Birgitte dat ze het Zeevolk binnen had gelaten. De binding kronkelde en Elayne voelde haar eigen gezicht rood worden van schaamte. ‘Jullie hebben niets verkeerd gedaan, niet echt, maar laat het niet weer gebeuren.’ Licht, nu klonk ze als een dom wicht! ‘We zullen het er niet meer over hebben,’ zei ze stijfjes. O, Drakenvuur op Birgitte en de binding! Zaide zou zich écht niet met minder dan geweld hebben laten tegenhouden. Ze schaamde zich dat ze de vrouw, die toch al zo’n hoofdpijn had, zo vernederde. En Aviendha had geen reden om op die vleiende manier te grijnzen. Elayne wist niet hoe of wanneer haar zuster had gehoord dat zij en Birgitte elkaar soms weerspiegelden, maar Aviendha vond het allemaal reuze grappig. Haar gevoel voor humor kon soms vrij platvloers zijn.

‘Jullie laten elkaar nog eens smelten,’ zei ze lachend. ‘Maar die grap heb je al uitgehaald, Birgitte Trahelion.’ Birgitte keek haar boos aan. Plotseling kwam er schrik in plaats van schaamte door de binding, maar Aviendha keek zo onschuldig dat haar ogen bijna uit haar hoofd vielen.

Ze kon er maar beter niet naar vragen, besloot Elayne. Wanneer je vragen stelt, zei Lini altijd, dan moet je ook luisteren naar de antwoorden, of je nu wilt of niet. En zij wilde het niet horen, niet in aanwezigheid van Rasoria, die geconcentreerd naar de vloertegels keek, en de rest van de gardevrouwen in de voorkamer, die deden alsof ze niet luisterden. Ze had zich nooit gerealiseerd hoe belangrijk beslotenheid was tot ze het volkomen kwijt was. Of bijna volkomen dan. ‘Ik ga mijn bad afmaken,’ zei ze rustig. Bloed en as, welke grap had Birgitte met haar uitgehaald? Iets waarvan ze smolt? Het kon niet veel voorstellen als ze nog steeds niet wist wat het was. Helaas was het badwater lauw geworden. Daar wilde ze niet echt in zitten. Nog even in bad zou heerlijk zijn geweest, maar ze had geen zin om te wachten tot de badkuipen emmer voor emmer waren leeggehaald en weer gevuld met warm water. Het hele paleis zou nu wel weten dat ze terug was en de huisvrouwe en de hoofdschrijver zouden staan te trappelen om hun dagelijkse verslag uit te brengen. Dat deden ze elke dag wanneer ze in de stad was, en ze zouden extra gehaast zijn omdat ze een dag weg was geweest. Plicht kwam voor plezier als je een land wilde regeren. En dat gold dubbel voor iemand die de troon nog moest bestijgen.

Aviendha haalde de handdoek van haar hoofd en schudde haar haren uit, blijkbaar opgelucht dat ze niet meer in het water hoefde. Ze liep naar de kleedkamer, deed haar badmantel uit voor ze de deur bereikte en had de meeste van haar kleren al aan toen Elayne en de diensters binnenkwamen. Ze liet zich zonder al te veel morren verder aankleden door Naris, hoewel er weinig meer te doen viel dan in de zware wollen rokken te stappen. Ze sloeg de handen van de dienster weg en knoopte zelf de veters van haar zachte, kniehoge laarzen dicht.

Voor Elayne was het minder eenvoudig. Behalve in noodgevallen voelde Essande zich gepasseerd wanneer ze haar kledingkeuze niet met haar overlegde. Met persoonlijke bedienden moest je uitkijken, die relatie lag heel gevoelig. Een persoonlijke bediende wist altijd meer van je geheimen dan je dacht; ze zag je op je onvoordeligst: nukkig, moe, huilend op je kussen, in razernij en depressief. Respect werkte twee kanten op, anders zou de toestand onhoudbaar zijn. Dus zat Aviendha op een van de gevoerde banken en liet Naris haar haren kammen. Elayne koos voor een eenvoudig grijs gewaad van fijne wol met groene borduursels op de hoge hals en mouwen, afgezet met zwart vossenbont. Ze had geen moeite met beslissen, maar Essande kwam steeds met zijden gewaden aanlopen die waren afgezet met parels of saffieren of vuurdruppels, elk nog rijkelijker versierd dan het vorige. Het maakte niet uit dat de troon nog niet van haar was; Essande doste haar het liefst elke dag uit als een koningin die audiëntie hield.

Dat was ooit logisch geweest, toen er elke dag delegaties van kooplieden kwamen om een petitie in te dienen of hun respect te betuigen, vooral uitlanders die hoopten dat de problemen in Andor geen invloed op hun handel zouden hebben. Het oude gezegde dat degene die Caemlin had, Andor had, was nooit juist geweest. Bovendien dachten de kooplieden dat de kans dat ze inderdaad de troon zou bestijgen door de aankomst van Arymilla’s leger was afgenomen. Ze konden de Huizen aan de zijden van beide partijen even gemakkelijk tellen als geld. Zelfs Andoraanse kooplieden vermeden nu het koninklijk paleis. Ze bleven zo veel mogelijk weg uit de Binnenstad zodat niemand zou denken dat ze naar het paleis waren gegaan. Bankiers kwamen onder kappen en in anonieme rijtuigen. Er was niemand die haar kwaad toewenste, voor zover ze wist, en er was zeker niemand die haar boos wilde maken, maar ze wilden Arymilla ook niet boos maken, niet nu. Maar de bankiers kwamen wel, en tot dusver had ze niets gehoord over kooplieden die petities indienden bij Arymilla. Dat zou een eerste teken zijn dat haar zaak verloren was.

Het kostte Elayne twee keer zo lang als noodzakelijk om het gewaad in te komen, aangezien Sefanie haar van Essande mocht helpen. Het meisje hijgde steeds omdat ze nog niet gewend was om iemand anders aan te kleden en bang was dat ze voor de ogen van Essande een fout zou maken. Dat zou ze veel erger vinden dan een fout maken voor de ogen van haar meesteres, vermoedde Elayne. Vrees maakte de stevige jonge vrouw onhandig, haar onhandigheid maakte haar zorgvuldiger, en door haar zorgvuldigheid maakte ze zich meer zorgen over fouten, zodat ze nóg langzamer bewoog dan de breekbare oudere vrouw ooit had gedaan. Uiteindelijk zat Elayne dan tegenover Aviendha en liet ze Essande een ivoren kam door haar lokken halen. In Essandes ogen was het één ding om een van de meisjes een gewaad over Elaynes hoofd te laten glijden en de knoopjes dicht te maken, maar het was iets heel anders om hen het haar van Elayne in de war te laten maken.

Voordat ze twintig slagen met de kam kon maken, verscheen Birgitte in de deuropening. Essande snoof en Elayne kon bijna zien hoe de vrouw achter haar rug een grimas trok. Essande had aanvaard dat Birgitte tijdens het baden aanwezig was, met tegenzin weliswaar, maar de kleedkamer was heilig.

Verrassend genoeg liet Birgitte de afkeuring van de bediende van zich afglijden zonder ook maar een verzoenende blik. Normaal gesproken ergerde ze Essande niet meer dan nodig was. ‘Dyelin is terug, Elayne. Ze heeft gezelschap: de Hoogzetels van Mantear, Haevin, Giljard en Nortan.’ Om onduidelijke redenen voerde de binding gevoelens van verwarring en ergernis met zich mee. Gedeelde hoofdpijn of niet, Elayne kon wel springen van blijdschap. Als Essande de kam niet zo diep in haar haren had geplant, zou ze dat misschien wel hebben gedaan. Vier! Ze had nooit verwacht dat Dyelin zoveel zou bereiken. Ze had erop gehoopt, erom gebeden, maar het nooit verwacht, zeker niet in één korte week. In werkelijkheid was ze ervan overtuigd geweest dat Dyelin met lege handen zou terugkeren. Vier stelde haar gelijk met Arymilla. Het was ergerlijk dat ze ‘gelijkstond’ met dat domme mens, maar het was de waarheid. Mantear, Haevin, Giljard en Nortan. Waarom Candraad niet? Dat was het vijfde Huis dat Dyelin had benaderd. Maar ze had vier Huizen en ze zou zich niét druk maken over wat ze niet had. ‘Breng ze naar de formele zitkamer en blijf bij ze tot ik kan komen, Birgitte.’ De kleine zitkamer was voldoende geweest voor Zaide – ze hoopte dat de golfvrouwe de belediging niet had gevoeld – maar voor vier Hoogzetels was meer nodig. ‘En vraag de huisvrouwe om vertrekken te regelen.’ Vertrekken. Licht! De Atha’an Miere moesten snel weg om ruimte te maken. Tot zij vertrokken, sliepen in de meeste bedden al drie mensen. ‘Essande, de groene zijden met de saffieren, denk ik. En ook saffieren voor mijn haar. Die grote.’ Birgitte vertrok, nog steeds verward en van streek. Waarom? Ze kon toch niet verwachten dat ze Dyelin zou laten wachten om Zaide? O Licht, nu was ze verward omdat Birgitte verward was; als dit zo doorging werden ze allebei duizelig! Toen de deur dicht was, liep Essande met een triomfantelijk glimlachje naar de dichtstbijzijnde kast. Kijkend naar Aviendha, die Naris en haar kam had weggewuifd en nu zelf een grijze doek om haar haren bond, glimlachte Elayne zelf ook. Ze had iets nodig om haar uit die werveling te halen. ‘Misschien moest je deze keer ook weer eens zijde en stenen dragen, Aviendha,’ zei ze op licht plagerige toon. ‘Dyelin zal het niet erg vinden, natuurlijk, maar de anderen zijn niet gewend aan Aiel. Anders denken ze misschien dat ik een stalknecht bij me heb.’ Het was als grapje bedoeld – ze plaagden elkaar voortdurend over kleding en Dyelin keek tóch wel met scheve ogen naar Aviendha, wat die ook droeg – maar haar zuster keek fronsend naar de kasten langs de muur, knikte en legde de grijze doek naast zich neer op het kussen. ‘Net genoeg om indruk te maken op die Hoogzetels. Denk maar niet dat ik dit altijd doe. Ik doe het voor jou.’ Voor iemand die enkel een ander een plezier deed, toonde ze wel veel belangstelling voor de kleding die Essande te voorschijn haalde. Ze koos voor een donkerblauw fluwelen kleed met een groenzilveren net voor haar haren. Het was haar kleding, voor haar gemaakt, maar sinds ze in Caemlin was aangekomen had ze die kleding vermeden alsof ze krioelden van de doodskleedspinnen. Ze streelde de mouwen en aarzelde alsof ze van gedachten zou veranderen, maar uiteindelijk liet ze Naris de kleine paarlen knoopjes dichtmaken. Elayne bood aan haar een paar smaragden te lenen die uitstekend bij het gewaad pasten, maar Aviendha hield haar zilveren sneeuwvlokketting en haar zware ivoren armband om. Op het laatste ogenblik bevestigde ze de schildpad van amber op haar schouder. ‘Je weet nooit wanneer hij van pas komt,’ zei ze. ‘Beter mee verlegen dan om verlegen,’ stemde Elayne in. ‘Die kleuren staan je prachtig.’ Het was waar, maar Aviendha bloosde. Als je haar complimenteerde met haar boogschietkunst of hoe snel ze kon rennen, nam ze dat zonder meer aan, maar ze had moeite om te aanvaarden dat ze mooi was. Dat was een deel van zichzelf dat ze tot voor kort had weten te negeren.

Essande schudde afkeurend haar hoofd, niet wetende dat de schildpadbroche een angreaal was. Amber stond niet bij blauw fluweel. Of misschien was het vanwege Aviendha’s mes met het hoornen gevest, dat ze achter haar groen fluwelen riem stak. De oude vrouw deed Elayne een riem van gevlochten goud om waaraan een kleine dolk met saffieren hing. Alles moest precies goed zijn om Essandes goedkeuring te kunnen wegdragen.

Rasoria schrok op toen Aviendha in haar fluwelen gewaad de voorkamer binnenliep. De gardevrouwen hadden haar nooit in iets anders gezien dan in Aiel-dracht. Aviendha keek alsof ze hadden gelachen en greep haar mes stevig vast, maar gelukkig werd haar aandacht afgeleid door een dienblad dat bedekt met een doek op de lange zijtafel tegen de muur stond. Elaynes middagmaal was gebracht terwijl zij bezig waren geweest met verkleden. Aviendha trok de blauwgestreepte doek weg en probeerde Elayne aan te zetten iets te eten, lachend en wijzend naar de zoete stoofschotel van gedroogde pruimen en juichend over de stukken varkensvlees in graanbrij. In werkelijkheid zaten er maar flintertjes vlees in. Rasoria schraapte haar keel en vertelde dat er een lekker vuur brandde in de grotere zitkamer. Ze zou met alle plezier het dienblad voor Vrouwe Elayne meenemen. Iedereen probeerde te zorgen dat Elayne goed at, hoe zij ‘goed’ dan ook zagen, maar dit was belachelijk. Het dienblad had er al een tijdje gestaan en de brij was een klonterige massa geworden. Als ze de kom op de kop hield zou die rommel gewoon blijven plakken!

Er zaten Hoogzetels van vier Huizen op haar te wachten, en ze hadden nu wel lang genoeg gewacht. Ze merkte dit feit op, maar bood aan dat zij haar eten wel mochten hebben als ze honger hadden. In feite gaf ze hun te kennen dat ze daar weleens op zou kunnen staan, en dat was voor Aviendha voldoende om de doek met een rilling weer over het dienblad te werpen. Ook Rasoria verspilde verder geen tijd.

Het was maar een korte wandeling door de ijzige gang naar de formele zitkamer, en alleen de fel gekleurde winterwandkleden bewogen in de tocht van de gang, maar de gardevrouwen vormden een ring om Elayne en Aviendha en hielden alles in de gaten alsof ze Trolloks verwachtten. Slechts met moeite lukte het Elayne om Rasoria ervan te overtuigen dat het niet nodig was de zitkamer te doorzoeken voor ze binnenging. De gardevrouwen dienden en gehoorzaamden haar, maar ze hadden ook gezworen haar in leven te houden. Ze konden daar even koppig in zijn als Birgitte over de beslissing of ze op enig tijdstip zwaardhand, kapitein-generaal of oudere zuster was. Waarschijnlijk zou Rasoria de heren en vrouwes die binnen wachtten het liefst hebben gevraagd om hun wapens af te staan! Maar de dreiging met de brij had er misschien ook iets mee te maken. Na een korte woordenwisseling stapten Elayne en Aviendha alleen door de brede deuropening de kamer binnen. Elaynes gevoel van tevredenheid duurde niet lang.

De zitkamer was groot en bood gemakkelijk plaats aan tientallen mensen; hij had donker betimmerde wanden en gelaagde kleden over de vloertegels. Er stond een hoefijzervormige rij stoelen voor een grote open haard van roodgeaderd, wit marmer. Hier konden belangrijke hoogwaardigheidsbekleders worden ontvangen met meer eerbetoon dan tijdens een audiëntie voor de troon, omdat de ruimte intiemer was. Het vuur dat over de houtblokken in de haard danste had nog maar nauwelijks de tijd gehad om de kilte uit de lucht te verdrijven, maar dat was niet de reden dat Elayne het gevoel had dat ze een stomp in haar maag had gekregen. Nu begreep ze Birgittes verwarring.

Dyelin stond bij de haard haar handen aan het vuur te warmen en draaide zich om toen zij binnenkwamen. De vrouw had een krachtig gezicht met fijne lijntjes rond haar ooghoeken en een begin van grijs in haar gouden haar; ze had niet de tijd genomen zich te verkleden voor ze het paleis bereikte. Ze droeg nog steeds haar diepgrijze reisgewaad met een paar vlekken op de zoom. Haar kniks bestond uit de kleinste buiging van haar hals en een lichte kniebuiging, maar ze was niet met opzet onbeleefd. Dyelin wist wie ze was, net zoals Zaide. Haar enige juweel was een gouden pin in de vorm van de Uil en Eik van Taravin op haar schouder, een duidelijk teken dat de Hoogzetel van Taravin niets meer dan dat nodig had. Ze wist wie ze was en ze was bijna gestorven om haar trouw voor Elayne te bewijzen. ‘Vrouwe Elayne,’ zei ze formeel, ‘het is mij een eer u heer Perival voor te stellen, Hoogzetel van Huis Mantear.’ Een knappe knaap met gouden haren in een eenvoudige blauwe tuniek rukte zijn ogen los van een caleidoscoop op een gouden standaard die hoger was dan hijzelf. Hij had een zilveren kom in zijn hand waarvan Elayne vurig hoopte dat die geen wijn bevatte, of dan tenminste toch zeer verdunde wijn. Op een van de zijtafels stonden verschillende dienbladen met kannen en kommen. Er stond ook een sierlijk bewerkte theepot waarvan ze wist dat er even goed water in kon zitten. ‘Het is mij een genoegen, Vrouwe Elayne,’ piepte hij blozend, terwijl hij een vrij aardige buiging maakte ondanks zijn gehannes met het veel te lange zwaard om zijn middel. ‘Huis Mantear staat naast Huis Trakand.’ Verbijsterd beantwoordde ze zijn kniks, waarbij ze mechanisch haar rokken uitspreidde. ‘Vrouwe Catalyn, Hoogzetel van Huis Haevin,’ ging Dyelin door. ‘Elayne,’ mompelde de jonge vrouw met de donkere haren aan haar zijde. Ze raakte haar groene broekrok aan en maakte een kleine buiging die misschien als kniks bedoeld was, of misschien deed ze enkel Dyelin na. Of misschien wilde ze voorkomen dat ze haar kin zou bezeren aan de Blauwe Beer van Haevin, een grote broche op de hoge hals van haar kleed. Haar haren waren opgenomen in een zilveren net waarop de Blauwe Beer was afgebeeld, en ook op haar zilveren ring zat het wapen. Iets te veel Huistrots. Ondanks haar koele hooghartigheid was ze maar nét een vrouw, haar wangen nog rond als die van een baby. ‘Haevin staat naast Trakand, klaarblijkelijk, anders zou ik hier niet zijn.’

Dyelins mond trok wat samen en ze keek het meisje strak aan, wat Catalyn echter niet scheen op te merken. ‘Heer Branlet, Hoogzetel van Huis Giljard.’

Nog een jongen, met slordige zwarte krullen, in een groen tenue met goudgeborduurde mouwen, die haastig zijn wijnkom op een tafel zette alsof hij zich betrapt voelde. Zijn blauwe ogen waren te groot voor zijn gezicht en hij struikelde bijna over zijn zwaard toen hij boog. ‘Het is mij een genoegen te kunnen zeggen dat Huis Giljard naast Huis Trakand staat, Vrouwe Elayne.’ Halverwege sloeg zijn stem over, en hij bloosde nog heviger dan Perival. ‘En Heer Conail, Hoogzetel van Huis Nortan.’ Conail Nortan grijnsde over de rand van zijn zilveren kom. Hij was lang en mager en droeg een grijze tuniek met mouwen die net te kort waren om zijn benige polsen te bedekken. Zijn grijns was innemend, zijn bruine ogen stonden vrolijk, en zijn neus leek net een havikssnavel. ‘We hebben strootjes getrokken voor de volgorde van het voorstellen en ik had de kortste. Nortan staat bij Trakand. We kunnen een wicht als Arymilla niet de troon laten bestijgen.’ Hij kwam soepel uit zijn woorden en hij had tenminste de volwassenheid bereikt, maar als hij veel ouder was dan zestien zou Elayne zijn omgeslagen laarzen én zijn zilveren sporen opeten.

Hun jeugdigheid was natuurlijk geen verrassing, maar ze had verwacht dat Conail een grijsaard bij zich zou hebben om hem raad te geven, en dat voogden bij de anderen zouden meekijken. Maar er was verder niemand in de kamer behalve Birgitte, die met haar armen over elkaar voor de hoge ramen stond. De stralende middagzon scheen door het heldere glas en veranderde haar in een silhouet van ongenoegen.

‘Trakand heet u allen welkom, en ik heet u allen welkom,’ zei Elayne terwijl ze haar verbijstering probeerde te verbergen. ‘Ik zal uw steun niet vergeten, en Trakand ook niet.’ Iets van haar consternatie moest toch aan haar te zien zijn, want Catalyn pruilde en haar ogen glinsterden.

‘Ik heb geen voogd meer nodig, zoals je zou moeten weten, Elayne,’ zei ze stijfjes. ‘Mijn oom, heer Arendor, zei tijdens het Lichtfeest dat ik er wel klaar voor was en dat ik even goed nu als over een jaar mijn gang kon gaan. Eerlijk gezegd denk ik dat hij meer tijd wil hebben om te jagen, nu hij nog kan. Hij heeft altijd van jagen gehouden, en hij is vrij oud.’ Weer merkte ze Dyelins frons niet op. Arendor Haevin en Dyelin waren bijna even oud.

‘Ik heb ook geen voogd,’ zei Branlet onzeker, zijn stem bijna even hoog als die van Catalyn.

Dyelin lachte welwillend naar hem en veegde zijn haar van zijn voorhoofd. Het viel meteen weer terug. ‘Maeve reed alleen, dat vond ze altijd prettig, toen haar paard zich verstapte in het gat van een grondeekhoorn,’ legde ze rustig uit. ‘Tegen de tijd dat ze gevonden werd, was het te laat. Er is wat... overleg geweest over wie haar plaats moest innemen.’

‘Ze ruziën al drie maanden,’ mompelde Branlet. Even leek hij jonger dan Perival; een jongen die probeerde zijn weg te vinden met niemand om hem de weg te wijzen. ‘Ik hoor het eigenlijk niemand te vertellen, maar ik kan het jou wel zeggen. Jij wordt Koningin.’

Dyelin legde een hand op Perivals schouder en hij rechtte zijn rug, al bleef hij kleiner dan zij. ‘Heer Willin zou hier komen met heer Perival, maar hij is door zijn leeftijd aan zijn bed gekluisterd. De jaren bekruipen ons uiteindelijk allemaal.’ Ze wierp nog een blik op Catalyn, maar het meisje bestudeerde Birgitte nu met getuite lippen. ‘Willin droeg me op je te zeggen dat hij je naast zijn goede wensen ook iemand stuurt die hij als zijn zoon beschouwt.’

‘Oom Willin heeft me gezegd dat ik de eer van Mantear en Andor moet bewaren,’ zei Perival, vastberaden zoals alleen een kind kan zijn. ‘Ik ga het proberen, Elayne. Ik ga heel erg mijn best doen.’

‘Ik weet zeker dat je zult slagen,’ zei Elayne hem. Het lukte haar om tenminste iets van warmte in haar stem te leggen. Ze wilde hen allen naar buiten jagen en Dyelin een paar scherpe vragen stellen, maar dat kon niet, niet nu. Wat hun leeftijd ook was, elk van hen was Hoogzetel van een machtig Huis, en ze moest hun verfrissingen aanbieden en tenminste even met hen babbelen voordat ze zich gingen omkleden.

‘Is zij echt de kapitein-generaal van de Koninginnegarde?’ vroeg Catalyn toen Birgitte een fijne porseleinen kom met lichtgekleurd warm water aan Elayne gaf. Het meisje sprak alsof Birgitte er niet bij was. Birgitte trok een wenkbrauw op voor ze vertrok, maar Catalyn leek geoefend in het negeren van wat ze niet wilde zien. Er kwam een scherpe, zoete geur van kruiden uit de kom in haar mollige hand. En er zat niet eens een druppel honing in het waterige aftreksel dat bij Elayne voor thee door moest gaan.

‘Ja, én mijn zwaardhand,’ zei ze. Beleefd. Ze was er wel klaar voor! Wat een giller! Het meisje dacht waarschijnlijk dat dat een compliment was. Ze verdiende een pak slaag voor haar gebrek aan manieren, maar je kon een Hoogzetel moeilijk een pak rammel geven. Niet wanneer je haar steun nodig had.

Catalyn wierp een blik op Elaynes handen, maar de ring met het Grote Serpent veranderde niets aan haar koele gezichtsuitdrukking. ‘Hebben ze je die gegeven? Ik wist niet dat je als Aes Sedai was opgevoed. Ik dacht dat de Witte Toren je naar huis had gestuurd. Toen je moeder stierf. Of misschien vanwege de problemen in de Toren waar we over gehoord hebben. Stel je voor, Aes Sedai die ruzie maken als boerinnen op de markt. Maar hoe kan zij generaal óf zwaardhand zijn zonder zwaard? In elk geval, mijn tante Evelle zegt dat een vrouw het zwaard aan de mannen moet overlaten. Je gaat je eigen paard toch niet beslaan als er een smid is, of je eigen graan malen als er een molenaar is?’ Dat was zonder twijfel een citaat van Vrouwe Evelle.

Elayne hield haar gezicht in de plooi en negeerde de nauwelijks bedekte beledigingen. ‘Een leger is het zwaard van een generaal, Catalyn. Garet Brin zegt dat een generaal die een ander lemmet gebruikt het verkeerde vak heeft.’ Die naam leek ook al geen indruk op haar te maken. Zelfs de kinderen van mijnwerkers in de Mïstbergen kenden de naam van Garet Brin!

Aviendha kwam naast Elayne staan en glimlachte alsof ze zich enorm verheugde op een kans om met het meisje te praten. ‘Zwaarden hebben geen enkel nut,’ zei ze zoetjes. Zoetjes! Aviendha! Elayne had zich nooit gerealiseerd dat haar zuster zo vakkundig kon huichelen. Zij had ook een kom warme kruidenwijn in haar hand. Ze had ook niet kunnen verwachten dat ze uit zusterliefde slappe thee zou blijven drinken. ‘Je zou met de speer moeten leren omgaan, en het mes en de boog. Birgitte Trahelion kan met haar boog op tweehonderd pas je ogen uit je hoofd schieten. Misschien wel op driehonderd pas.’

‘De speer?’ zei Catalyn zwakjes. En toen, op licht ongelovige toon, ‘Mijn ógen?’

‘Je hebt mijn zuster nog niet ontmoet,’ zei Elayne. ‘Aviendha, Vrouwe Catalyn Haevin. Aviendha van de Negendalen-Taardad.’ Misschien had ze dit beter andersom kunnen doen, maar Aviendha was haar zuster, en zelfs een Hoogzetel moest er maar genoegen mee nemen om te worden voorgesteld aan de zuster van de erfdochter. ‘Aviendha is Aiel. Zij leert een Wijze te worden.’ De mond van het domme wicht zakte van schrik steeds verder open, totdat ze eruitzag als een vis. Heel bevredigend. Aviendha glimlachte fijntjes naar Elayne, haar groene ogen sprankelend van goedkeuring. Elayne hield haar gezicht onbewogen maar wilde eigenlijk teruggrijnzen.

De anderen waren veel gemakkelijker in de omgang en brachten je veel minder tot razernij. Perival en Branlet waren verlegen. Het was hun eerste keer in Caemlin, laat staan het koninklijk paleis, en zeiden nauwelijks een woord behalve wanneer iemand het eruit trok. Conail dacht dat de bewering dat Aviendha Aiel was een grapje was en kreeg bijna een mes in zijn ribben toen hij bulderend lachte, maar gelukkig dacht hij dat dat ook een grapje was. Aviendha nam de ijzige houding aan waardoor ze al in haar normale kleding leek op een Wijze; in haar fluwelen gewaad leek ze nog meer op een hovelinge, hoezeer ze ook aan haar mes zat. En Branlet bleef zijdelingse blikken werpen op Birgitte. Het duurde even voor Elayne zag dat hij keek hoe ze op haar hooggehakte laarzen liep – die wijde broek zat eigenlijk vrij strak om haar heupen – maar ze zuchtte alleen. Gelukkig merkte Birgitte het niet; Elayne zou het via de binding hebben gemerkt als ze had geprobeerd het te verbergen. Birgitte vond het leuk als mannen naar haar keken. Volwassen mannen. Het zou de zaak van Elayne geen goed hebben gedaan als haar zwaardhand de jongeman billenkoek had gegeven.

Ze wilden vooral weten of Reanne Corlie Aes Sedai was. Geen van de vier had ooit een zuster gezien, maar ze dachten dat zij er een moest zijn aangezien ze kon geleiden, en hen en hun wapenknechten met een enkele stap honderden mijlen ver weg kon brengen. Dit was een goede kans om ontwijkend te zijn zonder echt te liegen, geholpen door de ring met het Grote Serpent om haar vinger. Een leugen zou haar relatie met deze vier van meet af aan bezoedelen, maar als ze te scheutig was met de waarheid zouden de geruchten over hulp van de Aes Sedai Arymilla niet bereiken. Natuurlijk stonden ze alle vier te springen om te vertellen hoeveel gewapende lieden ze hadden meegebracht, in totaal iets meer dan drieduizend, bijna de helft daarvan kruisboogschieters of hellebaarddragers die vooral op de muren van pas zouden komen. Dat was een aanzienlijke macht voor vier Huizen om paraat te hebben, maar geen enkel Huis wilde dan ook in deze tijden zijn Hoogzetel onbewaakt laten. Ontvoeringen waren niet ongehoord wanneer de troon onzeker was. Conail zei dit in zoveel woorden en met een lach; hij leek overal om te kunnen lachen. Branlet knikte en haalde een hand door zijn haren. Elayne vroeg zich af hoeveel van zijn talloze tantes, ooms en neven wisten dat hij weg was, en wat ze zouden doen als ze het ontdekten. ‘Als Dyelin nog een paar dagen had willen wachten,’ zei Catalyn, ‘dan had ik meer dan twaalfhonderd man mee kunnen brengen.’ Dat was de derde keer in even zoveel zinnen dat ze erin slaagde te benadrukken dat zij het overgrote deel van de mannen had meegebracht. ‘Ik heb een bericht uit laten gaan naar alle Huizen die gezworen zijn aan Haevin.’

‘En ik aan elk Huis dat gezworen is aan Nortan,’ voegde Conail toe. Met een grijns, uiteraard. ‘Nortan kan dan misschien niet zoveel zwaarden bij elkaar brengen als Haevin of Trakand – of Mantear,’ voegde hij met een buiging naar Perival toe, ‘maar wie er ook rijdt wanneer de Adelaars roepen, hij rijdt voor Caemlin.’

‘Ze zullen niet snel rijden in de winter,’ zei Perival zachtjes. En verrassend, aangezien niemand hem had aangesproken. ‘Ik denk dat we het zullen moeten doen met wie we nu hebben.’ Conail lachte en sloeg de knaap op zijn schouder. Hij zei: ‘Kop op, elke man met een hart is onderweg naar Caemlin om Vrouwe Elayne te steunen,’ maar Elayne bestudeerde Perival eens wat nader. Zijn blauwe ogen kruisten de hare even zonder knipperen voor hij verlegen zijn blik afwendde. Een jongen, maar hij wist beter waar hij zich in begeven had dan Conail of Catalyn, die hem nogmaals vertelde hoeveel wapenknechten ze had meegebracht én hoeveel meer Haevin er kon verzamelen. Alsof niet iedereen behalve Aviendha preriés wist hoeveel man elk Huis kon oproepen: geoefende soldaten of boeren die een hellebaard of spies hadden gebruikt in een oorlog, en dorpelingen. Heer Willin had goed werk verricht met de jonge Perival. Nu moest ze zorgen dat het niet teloorging.

Uiteindelijk was de tijd aangebroken om kussen uit te wisselen, waarbij Branlet bloosde tot in zijn haarwortels, Perival verlegen knipperde toen Elayne naar hem toeboog en Conail zwoer dat hij zijn wang nooit meer zou wassen. Catalyn gaf Elayne een verrassend aarzelende, snelle kus op haar wang, alsof haar net te binnen was geschoten dat ze toegegeven had dat Elayne haar meerdere was, maar even later knikte ze in zichzelf en viel de koele trots weer als een mantel om haar heen. Zodra de vier aan de zorgen van de bedienden waren toevertrouwd en naar hun vertrekken werden begeleid, waarvan Elayne hoopte dat de huisvrouwe de kans had gehad die in gereedheid te brengen, vulde Dyelin haar wijnkom en ging met een zucht van vermoeidheid in een van de hoge besneden stoelen zitten. ‘Een goede week werk, al zeg ik het zelf. Ik heb Candraad meteen van de lijst geschrapt. Ik dacht dat Danine nooit zou besluiten, en het duurde maar een uurtje voordat mijn gelijk bewezen werd, al moest ik wel een halve dag blijven om haar niet te beledigen. Die vrouw ligt waarschijnlijk tot het middaguur in bed omdat ze niet kan besluiten aan welke kant van het bed ze moet opstaan! De rest hoefde ik slechts een klein beetje te overreden voor ze het belang van mijn verzoek inzagen. Niemand met een beetje verstand wil riskeren dat Arymilla op de troon komt.’

Even keek ze fronsend naar haar wijn, en daarna kalm naar Elayne. Ze aarzelde nooit te zeggen wat ze dacht, of ze nu dacht dat Elayne het ermee eens zou zijn of niet, en dat was ze duidelijk nu ook van plan. ‘Misschien was het verkeerd om die Kinsvrouwen te laten doorgaan voor Aes Sedai, hoe omzichtig we daar ook over hebben gedaan. Misschien is de druk te groot voor hen, en dat stelt ons allen bloot aan gevaar. Vanochtend stond vrouwe Corlie met open mond te staren alsof ze een ganzenhoedster was die voor het eerst naar de stad kwam. Ik denk dat ze moeite had om de Poort te weven die ons hier bracht. Dat zou een mooie toestand zijn geweest, als iedereen in de rij had gestaan om door een wonderbaarlijk gat in de lucht te rijden dat vervolgens nooit verscheen. Om nog maar te zwijgen over het feit dat ik dan het Licht mag weten hoelang in het gezelschap van Catalyn had moeten doorbrengen. Het hatelijke kind! Ze heeft een goed verstand, als iemand haar een paar jaar zou begeleiden, maar ze heeft een dubbele dosis van de giftige Haevin-tong.’ Elayne knarste met haar tanden. Ze wist hoe scherp de Haevins konden zijn. De hele familie was er tróts op! Catalyn zeker. En ze was het beu om uit te leggen wat een vrouw die kon geleiden tegenwoordig bang kon maken. Ze was het moe om steeds te worden herinnerd aan wat ze probeerde te negeren. Dat verdómde baken stond nog steeds te stralen in het westen, een volslagen onmogelijkheid, zowel door zijn afmeting als zijn duur. Iédereen die zo lang kon geleiden zonder rustpauze zou nu allang van uitputting zijn omgevallen. En Rhand Altor was precies op die plek, in het midden ervan. Ze was er zeker van! Hij was in leven, maar ze had zin om hem op zijn gezicht te slaan omdat hij haar dit aandeed. Maar zijn gezicht was niet hier... Birgitte smakte haar kom zo hard op tafel dat de wijn alle kanten opspatte. Een wasvrouw zou moeten ploeteren om die vlek uit haar mouw te krijgen. En een meid zou uren moeten werken om de tafel weer te wrijven. ‘Kinderen!’ blafte ze. ‘Er gaan mensen sterven door Je beslissingen die ze nemen, en het zijn niet meer dan kinderen, Conail nog wel het meest! Je hebt hem gehoord, Dyelin. Hij wil de bloedige héld van Arymilla uitdagen zoals Artur Haviksvleugel! Haviksvleugel heeft nog nooit tegen iemands held gevochten, en hij wist al toen hij jonger was dan héér Nortan dat het een stommiteit was om zoveel te laten afhangen van een stom tweegevecht. Maar Conail denkt dat hij die bloedtroon voor Elayne kan winnen met zijn bloedzwaard!’

‘Birgitte Trahelion heeft gelijk,’ zei Aviendha vurig. Haar handen waren tot vuisten gebald waar ze haar rokken vastgreep. ‘Conail Nortan is een dwaas! Maar hoe kan iemand die kinderen volgen in de dans der speren? Hoe kan iemand ze vragen te leiden?’ Dyelin keek hen beiden aan en besloot Aviendha’s vraag het eerst te beantwoorden. Ze was duidelijk in de war gebracht door Aviendha’s kledij. Maar ze was ook in de war omdat Aviendha en Elayne elkaar als zusters hadden aangenomen en omdat Elayne een vriendin had die Aiel was. Dat Elayne haar vriendin bij deze ontmoetingen wilde hebben, kon ze aanvaarden. Maar niet zonder te laten mérken dat ze het aanvaardde. ‘Ik werd Hoogzetel van Taravin toen ik vijftien was, toen mijn vader omkwam in de gevechten in de Altaraanse moerassen. Mijn twee jongere broers stierven datzelfde jaar tijdens gevechten met veedieven uit Morland. Ik luisterde naar raadgevers, maar ik zei de ruiters van Huis Taravin waar ze moesten toeslaan en we hebben de Altaranen en de Morlanders geleerd om elders te gaan stelen. De tijden bepalen wanneer kinderen volwassen moeten worden, Aviendha, niet wij, en in deze tijden kan een jonge Hoogzetel niet langer kind zijn.

En wat u betreft, Vrouwe Birgitte,’ zei ze op drogere toon, ‘uw taalgebruik is als altijd... prikkelend.’ Ze vroeg niet waar Birgitte al haar kennis over Artur Haviksvleugel vandaan had, dingen die geen geschiedkundige wist, maar ze nam haar schattend op. ‘Branlet en Perival zullen mijn raad aannemen en dat geldt ook voor Catalyn, denk ik, al verheug ik me niet op de tijd die ik met haar zal moeten doorbrengen. Conail is nauwelijks de eerste jongeman die denkt dat hij onoverwinnelijk en onsterfelijk is. Als u hem als kapitein-generaal niet kunt intomen, dan stel ik voor dat u voor hem heen en weer loopt. Zoals hij naar die broek van u staarde, denk ik dat hij u overal zou volgen.’

Elayne schudde de pure woede die in haar opwelde van zich af. Niet haar woede, niet haar boosheid op Dyelin, net als het niet haar woede was over de wijn die Birgitte knoeide. Het was de woede van Birgitte. Zij wilde Rhand niet in zijn gezicht slaan. Of eigenlijk ook wel, maar dat was het punt niet. Licht, Conail had ook al naar Birgitte gekeken? ‘Zij zijn de Hoogzetels van hun Huizen, Aviendha. Niemand in hun Huizen zou het waarderen als ik hen niet als zodanig behandel; verre van dat. De mannen die voor hen rijden zullen vechten om hen in leven te houden, maar ze rijden voor Perival en Branlet, Conail en Catalyn, niet voor mij. Want zij zijn de Hoogzetels. Aviendha keek nadenkend en vouwde haar armen alsof ze zichzelf een sjaal omdeed, maar ze knikte. Abrupt en met tegenzin – niemand bereikte zo’n hoge positie onder de Aiel zonder jarenlange ervaring en de goedkeuring van de Wijzen – maar ze knikte. ‘Birgitte, jij zult je met hen bezig moeten houden als kapitein-generaal voor de Hoogzetel. Ook als ze grijze haren hadden zouden ze niet per se wijzer zijn, en zeker niet gemakkelijker in de omgang. Zelfs dan zouden ze een eigen mening hebben. Sterker nog, met het gewicht van hun ervaring zouden ze nog tien keer zo zeker zijn dat ze het beter wisten dan jij. Of ik.’ Ze deed erg veel moeite om haar stem niet scherp te laten klinken, en Birgitte voelde ongetwijfeld wat een inspanning dat voor haar was. Het gevoel van razernij dat door de binding kwam nam tenminste plotseling af. Het was alleen maar ingedamd, niet verdwenen – Birgitte vond het leuk als mannen keken, tenminste wanneer zij wilde dat ze keken, maar ze vond het helemaal niét leuk als iemand zei dat ze de aandacht probeerde te trekken – maar toch kende ze het gevaar voor hen beiden als ze haar emoties te veel de vrije hand liet.

Dyelin nipte van haar wijn terwijl ze Birgitte schattend opnam. Slechts een handjevol mensen wist de waarheid die Birgitte wanhopig probeerde te verbergen, en daar hoorde Dyelin niet bij. Maar Birgitte was niet voorzichtig genoeg geweest, een verspreking hier, een foutje daar, want de oudere vrouw wist zeker dat er een mysterie schuilging achter haar blauwe ogen. Het Licht mocht weten wat ze zou denken als ze dat raadsel oploste. De twee waren nu al als water en vuur. Ze konden ruzie maken over alles, zelfs over welke kant boven was. Deze keer dacht Dyelin duidelijk dat ze gewonnen had.

‘Dat kan wel zijn, Dyelin,’ ging Elayne door, ‘maar ik zou het prettiger hebben gevonden als ze hun raadslieden hadden meegebracht. Gedane zaken nemen geen keer, maar ik maak me vooral zorgen over Branlet. Als Giljard me ervan beschuldigt dat ik hem ontvoerd heb, dan staan de zaken er nog slechter voor dan nu.’ Dyelin wuifde dit bezwaar weg. ‘Je kent de Giljards niet zo goed, hè? Ze maken onderling zóveel ruzie dat het wel tot de zomer kan duren voor ze merken dat de jongen weg is. En als ze het al merken, zal niemand herroepen wat hij gedaan heeft. Geen van hen zal willen toegeven dat ze zo druk waren met ruziën over wie zijn voogd moest zijn dat ze vergaten hem in het oog te houden. En ten tweede zal geen van hen willen toegeven dat ze niet van tevoren geraadpleegd waren. In elk geval zou Giljard eerder Zaide dan Marne steunen, en ze zijn evenmin gesteld op Arawn of Sarand.’

‘Ik hoop dat je gelijk hebt, Dyelin, want jij bent degene die zich met boze Giljards mag bezighouden als die komen. En als je toch de andere drie raad geeft, kun je er dan ook voor zorgen dat Conail geen blunders begaat?’

Ondanks al haar woorden deinsde Dyelin toch enigszins achteruit bij de eerste suggestie. Na de tweede suggestie zuchtte ze. Birgitte lachte luid. ‘Als je problemen hebt, kan ik je wel een broek en een paar laarzen lenen, dan kun jij voor hem heen en weer lopen.’

‘Sommige vrouwen,’ mompelde Dyelin in haar wijnkom, ‘kunnen de vis laten bijten door met hun vinger te wenken, Vrouwe Birgitte. En andere vrouwen moeten hun aas door de hele vijver sleuren.’ Daar moest Aviendha om lachen, maar Elayne voelde de woede van Birgitte weer opkomen.

Een stroom koude lucht blies de kamer binnen toen de deur werd geopend en Rasoria binnentrad en stijfjes in de houding ging staan. ‘De huisvrouwe en de hoofdschrijver zijn gearriveerd, Vrouwe Elayne,’ kondigde ze aan. Haar stem sloeg over toen ze de stemming in de kamer oppikte.

Een blinde geit had het nog gemerkt, met Dyelin die zelfingenomen als een kat in een melkbus in haar stoel zat, en Birgitte die boos naar haar en Aviendha keek. Aviendha koos dat tijdstip uit om eraan te denken dat Birgitte toevallig wél Birgitte Zilverboog was, waardoor ze naar de vloer keek, even beschaamd als wanneer ze een Wijze had uitgelachen. Nu en dan wenste Elayne dat haar vriendinnen even hecht met elkaar waren als zij en Aviendha, maar het lukte ze altijd om elkaar te irriteren, en ze nam aan dat je ook niet meer kon verwachten van echte mensen. Perfectie was iets uit boeken en de verhalen van speelmannen.

‘Stuur ze binnen,’ zei ze tegen Rasoria. ‘En stoor ons niet, behalve als de stad wordt aangevallen. Behalve als het belangrijk is,’ voegde ze toe. In verhalen koersten de vrouwen die dit soort opdrachten ga ven altijd af op rampspoed. Soms bevatte de geschiedenis wijze lessen als je ernaar zocht.

14

Wat Wijzen weten

Halwin Norrij, de hoofdschrijver, en Reene Harfor, de huisvrouwe, kwamen samen binnen. Hij maakte een schokkerige, ongeoefende buiging en zij een sierlijke kniks die noch te diep, noch te ondiep was. Ze kónden niet meer van elkaar verschillen. Vrouwe Harfor had een rond gezicht en was koninklijk deftig, haar haren in een nette grijze knoedel boven op haar hoofd, meester Norrij was lang en onhandig als een waadvogel, met zijn spaarzame haar dat boven zijn oren uitstak als plukken witte veren. Ze droegen elk een bedrukte lederen map vol papieren, maar zij hield die van haar tegen haar zij om haar formele scharlaken tabberd niet te kreukelen; die was altijd onberispelijk, hoe laat het ook was en hoelang ze ook al op was. Hij drukte zijn map tegen zijn borst alsof hij de oude inktvlekken wilde verbergen, waarvan er verscheidene op zijn tabberd zaten. Eén grote vlek veranderde het uiteinde van de staart van de Witte Leeuw in een zwarte kwast. Na de plichtplegingen namen ze onmiddellijk wat afstand van elkaar en zorgden ze dat ze elkaar niet aankeken.

Zodra de deur achter Rasoria dicht was gedaan, sprong de gloed van saidar rond Aviendha op en weefde ze een ban tegen afluisteren die tegen de muren van de kamer bleef hangen. Hun bespreking was nu zo veilig zijn als het maar kon, en Aviendha zou het weten als iemand de Kracht gebruikte om te proberen af te luisteren. Ze was erg goed in dit soort wevingen.

‘Vrouwe Harfor,’ zei Elayne, ‘als u wilt beginnen.’ Ze bood hun geen wijn of een zetel aan. Meester Norrij zou tot in zijn tenen geschokt zijn door zo’n dwaling in de formaliteiten, en vrouwe Harfor zou weleens beledigd kunnen zijn. Norrij verkrampte en keek zijdelings naar Reene, en haar mond versmalde zich tot een streep. Zelfs na een week van besprekingen waren ze er geen van beiden gelukkig mee dat ze verslag moesten uitbrengen in het bijzijn van de ander. Ze waren jaloers op elkaars domein, vooral sinds de huisvrouwe zich op terrein had gewaagd dat ooit de verantwoordelijkheid van Meester Norrij was geweest. Natuurlijk was het altijd de taak van de huisvrouwe geweest om het koninklijk paleis te beheren, en er kon worden gesteld dat haar huidige taken daar een uitvloeisel van waren. Dat zou Halwin Norrij echter niet beweren. De laaiende houtblokken kraakten in de open haard en een regen van vonken zweefde omhoog de schoorsteen in.

‘Ik ben ervan overtuigd dat de tweede boekenbewaarder een... verspieder is, Vrouwe,’ zei vrouwe Harfor uiteindelijk, waarbij ze Norrij negeerde alsof hij daardoor zou verdwijnen. Ze had verborgen willen houden dat ze op zoek was naar verspieders in het paleis, maar het leek haar nog het meest te storen dat de hoofdschrijver het wist. De enige zeggenschap die hij over haar had, als je dat al kon zeggen, was dat hij de paleisrekeningen betaalde en hij nooit verder vroeg over een uitgave, maar zelfs dat was al meer dan haar aanstond. ‘Elke drie of vier dagen bezoekt Meester Harder een herberg die de Hoepel en Pijl heet, zogenaamd voor het bier dat de herbergier brouwt, maar telkens stuurt hij dan een duif naar het noorden. Gisteren bezochten drie Aes Sedai uit de Zilveren Zwaan de Hoepel en Pijl, al komt er een veel minder slag publiek dan in de Zwaan. Hun gezichten gingen schuil in hun kappen en ze hebben zich meer dan een uur in een eigen vertrek afgezonderd met Meester Harder. Alledrie zijn van de Bruine Ajah. Ik vrees dat dat aangeeft wie meester Harders werkgever is.

‘Kapsters, voetsoldaten, koks, de meester kastenbouwer, niet minder dan vijf van Meester Norrijs schrijvers en nu een van de boekenbewaarders.’ Dyelin leunde achterover in haar zetel, kruiste haar benen en trok een zuur gezicht. ‘Is er nog iemand van wie we niét zullen ontdekken dat hij een verspieder is, Vrouwe Harfor?’ Norrij rekte ongemakkelijk zijn nek uit; hij voelde de misdrijven van zijn schrijvers als een persoonlijke belediging.

‘Ik hoop dat ik de bodem van dat vat begin te bereiken, Vrouwe,’ zei vrouwe Harfor zelfingenomen. Ze kon niet van haar stuk worden gebracht; niet door verspieders, noch door Hoogzetels van machtige Huizen. Verspieders waren ongedierte en ze was vastberaden het paleis ervan te ontdoen, net zoals ze dat deed met vlooien en ratten _ al was ze gedwongen geweest om kortgeleden hulp van de Aes Sedai te aanvaarden bij de ratten. Machtige edelen daarentegen waren als regen en sneeuw; natuurlijke verschijnselen die je tijdelijk moest aanvaarden, maar niets om je druk over te maken. ‘Er is maar een beperkt aantal mensen te koop en ook maar een beperkt aantal mensen die zich dat kunnen veroorloven, of het willen.’ Elayne probeerde zich Meester Harder voor de geest te halen, maar het enige dat haar te binnen schoot was een vaag beeld van een mollige, kalende man die voortdurend met zijn ogen knipperde. Hij had haar moeder gediend, en, zo meende ze zich te herinneren, koningin Mordrellen voor haar. Niemand had gezegd dat hij schijnbaar ook de Bruine Ajah diende. Elk vorstelijk paleis tussen de Rug van de Wereld en de Arythische Oceaan werd bevolkt door de ogen-en-oren van de Toren. Elke vorst met een beetje verstand zou dat ook verwachten. Zonder twijfel zouden de Seanchanen binnenkort ook onder toezicht van de Witte Toren leven, als dat al niet het geval was. Reene had verschillende verspieders van de Rode Ajah ontdekt, die vast aangeworven waren toen Elaida in Caemlin was, maar deze boekenbewaarder was de eerste voor een andere Ajah. Elaida zou het niet prettig hebben gevonden dat andere Ajahs wisten wat er in het paleis gaande was terwijl zij de koningin raad gaf. ‘Jammer dat we geen valse verhalen hebben waarvan we willen dat de Bruine Ajah ze gelooft,’ zei ze zachtjes. Héél jammer dat zij en de Roden van de Kinne wisten. In het beste géval moesten ze weten dat er een groot aantal vrouwen in het paleis was dat kon geleiden, en het zou niet lang duren voor ze wisten wie. Dat zou in de loop der tijd vele problemen veroorzaken, maar die problemen lagen ergens in de toekomst. Altijd vooruitdenken, zei Lini, maar wie zich te veel zorgen maakt over volgend jaar kan struikelen over morgen. ‘Houd een oogje op Meester Harder en probeer te ontdekken wie zijn vrienden zijn. Dat zou voorlopig genoeg moeten zijn.’ Sommige verspieders waren afhankelijk van hun oren, om roddels te horen of aan deuren te luisteren; anderen maakten tongen los met een paar kommen wijn. De eerste daad in het tegenwerken van een verspieder was te zorgen dat je wist waar hij zijn nieuws vandaan haalde. Aviendha snoof, spreidde haar rokken uit en wilde op het kleed gaan zitten toen ze plotseling bedacht wat ze droeg. Met een waarschuwende blik op Dyelin ging ze in plaats daarvan stijfjes op de rand van een stoel zitten, een toonbeeld van een hovelinge. Behalve dan dat een hovelinge niet met haar duim het scherp van haar mes zou hebben bevoeld. Als ze aan zichzelf werd overgelaten zou Aviendha de keel doorsnijden van eenieder die zich voor haar mes aanbood. Ze vond verspieders laag, hoe vaak Elayne ook uitlegde dat elke gevonden verspieder kon worden gebruikt om hun vijanden te laten geloven wat zij wilden.

Niet dat elke verspieder noodzakelijkerwijs voor de vijand werkte. De meesten die door de huisvrouwe waren ontmaskerd namen geld aan van meer dan één partij, en onder hen waren Koning Roedran van Morland, verschillende Tyreense hoogheren en -vrouwes, een handvol edelen uit Cairhien en een flink aantal handelaren geweest. Veel mensen wilden weten wat er in Caemlin gaande was, voor het effect ervan op de handel of om andere redenen. Soms leek het wel of iedereen iedereen bespiedde.

‘Vrouwe Harfor,’ zei ze, ’u hebt geen ogen-en-oren voor de Zwarte Toren gevonden.’

Net als de meeste mensen rilde Dyelin als de Zwarte Toren genoemd werd. Ze nam een lange teug van haar wijn, maar Reene trok alleen een gezicht. Ze had besloten het feit te negeren dat er mannen waren die konden geleiden, aangezien ze daar toch niets aan kon veranderen. Voor haar was de Zwarte Toren een ergernis. ‘Ze hebben nog geen tijd gehad, Vrouwe. Geef ze een jaar, en er zullen ook voetsoldaten en boekenbewaarders zijn die geld van hen aannemen.’

‘Dat denk ik ook.’ Vreselijke gedachte. ‘Wat hebt u nog meer voor ons?’

‘Ik heb gesproken met Jon Skellit, Vrouwe. Een man die eenmaal overloopt, kan dat gemakkelijk nog eens doen, en dat doet Skellit.’ Skellit, een kapper, werd betaald door Huis Arawn, zodat hij voorlopig een man van Arymilla was.

Birgitte slikte een vloek in – om de een of andere reden paste ze op haar woorden in de buurt van Reene Harfor – en sprak met geknepen stem. ‘U hebt met hem gespróken? Zonder eerst te overleggen?’ Dyelin had geen last van wroeging ten opzichte van de huisvrouwe en mompelde: ‘Moedermelk in een beker!’ Elayne had haar nog nooit zo’n grove uitspraak horen doen. Meester Norrij keek beduusd en liet bijna zijn map vallen terwijl hij ervoor waakte om Dyelin aan te kijken. De huisvrouwe wachtte slechts tot ze er zeker van was dat zij en Birgitte klaar waren en ging toen kalmpjes verder. ‘De tijd leek rijp, en Skellit ook. Een van de mannen aan wie hij verslag uitbrengt heeft de stad verlaten en is nog niet teruggekeerd, en het lijkt erop dat de ander zijn been heeft gebroken. De straten zijn altijd spiegelglad nadat er een brand is geblust.’ Ze zei dit zo rechtdoorzee dat het waarschijnlijk leek dat zij zelf voor zijn val had gezorgd. In zware tijden kwamen verrassende talenten boven in de meest onverwachte personen. ‘Skellit is bereid om zijn volgende bericht zelf naar de kampen te brengen. Hij heeft gezien hoe een Poort wordt geweven en hoeft niet te doen of hij bang is.’ Alsof ze zelf al haar hele leven toekeek hoe de wagens van handelaren uit gaten in de lucht te voorschijn kwamen.

‘En wie zegt dat die kapper niet vlucht zodra hij buiten de bloe... eh... de stad is?’ vroeg Birgitte geïrriteerd. Ze begon voor de haard te ijsberen met haar handen op haar rug. Haar zware gouden vlecht stond bijna recht overeind van spanning. ‘Als hij vertrekt huurt Arawn iemand anders in en dan kun je daar weer achteraan. Licht, Arymilla moet al zodra ze aankwam van de Poorten gehoord hebben, en Skellit weet dat.’ Het was niet de gedachte aan Skellits ontsnapping die haar dwarszat, dat niet alleen. De huurlingen waren aangenomen om soldaten tegen te houden, maar voor een paar zilverstukken zouden ze er ’s nachts wel een paar doorlaten, in om het even welke richting. Een of twee konden geen kwaad, dachten ze. Birgitte wilde daar liever niet aan worden herinnerd. ‘Hebzucht zal hem tegenhouden, Vrouwe,’ antwoordde vrouwe Harfor kalm. ‘De gedachte goud te verdienen aan Vrouwe Elayne en Vrouwe Naean is genoeg om de man te laten hijgen. Het is waar, Vrouwe Arymilla heeft vast al over de Poorten gehoord, maar dat leent alleen maar gewicht aan Skellits redenen om zelf te gaan.’

‘En als zijn hebzucht groot genoeg is om nog meer goud te willen verdienen, door nogmaals over te lopen?’ vroeg Dyelin. ‘Hij zou een hoop ellende kunnen veroorzaken, Vrouwe Harfor.’ De stem van Reene klonk nu iets scherper. Ze zou nooit over haar grenzen gaan, maar het stond haar tegen als men haar roekeloos vond. ‘Vrouwe Naean zou hem laten begraven onder de dichtstbijzijnde sneeuwhoop, Vrouwe, en ik heb gezorgd dat hij daarvan doordrongen is. Ze is nooit erg geduldig geweest, zoals u ongetwijfeld weet. In elk geval is het nieuws dat we vanuit de kampen krijgen op zijn best karig en misschien ziet hij een paar dingen die wij zouden willen weten.’

‘Als Skellit ons kan vertellen in welk kamp Arymilla, Elenia en Naean zich bevinden, en wanneer, dan geef ik hem persoonlijk zijn goud,’ zei Elayne nadrukkelijk. Elenia en Naean bleven dicht bij Arymilla in de buurt, of zij hiéld hen in de buurt, en Arymilla had nog minder geduld dan Naean, was minder bereid te geloven dat zaken zonder haar konden doorgaan. Ze besteedde de helft van haar tijd aan reizen tussen de kampen en sliep zover bekend nooit twee nachten achter elkaar in hetzelfde kamp. ‘Dat is het enige dat ik van hem over de kampen wil weten.’

Reene boog haar hoofd. ‘Zoals u wilt, Vrouwe. Ik zal ervoor zorgen.’ Ze probeerde vaak om de dingen niet rechtstreeks te zeggen in het bijzijn van Norrij, maar ze gaf geen teken dat ze een terechtwijzing had gehoord. Het was niet waarschijnlijk dat Elayne de vrouw ooit daadwerkelijk openlijk terecht zou wijzen. Vrouwe Harfor zou in dat geval haar taken naar behoren blijven vervullen, dat wel, en ze zou zeker onverminderd doorgaan met het opsporen van verspieders. Maar ze kon Elayne dagelijks ontelbare kleine ergernissen bezorgen, kleine ongemakken die tezamen voor ellende konden zorgen, en niet een daarvan zou ze rechtstreeks aan de huisvrouwe kunnen toeschrijven. We moeten de danspassen volgen, net zoals onze bedienden, had haar moeder eens gezegd. Je kunt wel steeds nieuwe bedienden aannemen, al je tijd besteden aan hun opleiding en lijden terwijl zij leren, enkel om weer bij nul te beginnen, of je kunt de regels aanvaarden net als zij en gerieflijk leven terwijl je je tijd besteedt aan regeren.

‘Dank u, Vrouwe Harfor,’ zei ze, waarvoor ze weer een afgemeten kniks ontving. Reene Harfor was ook zo iemand die haar eigen waarde kende. ‘Meester Norrij?’

De reigerachtige man schrok op en hield op Reene fronsend aan te kijken. Ergens beschouwde hij de Poorten als zijn eigendom en vond hij dat er niet mee gespot mocht worden. ‘Ja, Vrouwe. Natuurlijk.’ Zijn stem klonk stoffig en monotoon, ik vertrouw erop dat vrouwe Birgitte u al heeft geïnformeerd over de handelskaravanen uit Illian en Tyr. Ik geloof dat dat haar... gewoonte is wanneer u terugkeert in de stad.’ Even rustten zijn ogen beschuldigend op Birgitte. Hij zou er niet over peinzen om Elayne ook maar de kleinste irritatie te bezorgen, ook al schreeuwde ze tegen hem, maar hij leefde volgens zijn eigen regels. Hij nam het Birgitte een beetje kwalijk dat zij hem de kans had ontnomen om te vertellen over de wagens en vaten en kisten die waren aangekomen. Hij was gek op getallen. Tenminste, Elayne nam aan dat hij het Birgitte een beetje kwalijk nam. Er leek maar weinig vuur in meester Norrij te zitten.

‘Inderdaad,’ vertelde ze hem, met een zweem van verontschuldiging, niet voldoende om hem te beschamen, ik vrees dat een aantal mensen van het Zeevolk ons gaat verlaten. Na vandaag hebben we nog maar de helft van hen om Poorten voor ons te weven.’

Zijn vingers kropen over de lederen map tegen zijn borst, alsof hij de papieren die erin zaten kon voelen. Ze had hem nog nooit een van die papieren zien raadplegen. ‘Aha. Aha. We zullen... het wel redden, Vrouwe.’ Halwin Norrij redde het altijd. ‘Er waren gisteren overdag en ’s avonds negen brandstichtingen, iets meer dan normaal. Er zijn drie pogingen ondernomen om pakhuizen met voedsel in brand te steken. Geen daarvan was succesvol, laat mij dat toevoegen.’ Hij zei dit alles op dezelfde vlakke toon. ‘Als ik het zeggen mag, heeft de garde op straat zijn effect – het aantal aanvallen en diefstallen is afgenomen tot bijna normaal voor deze tijd van het jaar – maar het lijkt er sterk op dat iemand al die brandstichtingen regelt. Er zijn zeventien gebouwen vernietigd en slechts één ervan was in gebruik.’ Zijn mond veranderde in een streep; er zou meer dan een beleg nodig zijn om hem Caemlin uit te krijgen. ‘En naar mijn mening zijn alle branden zo ver mogelijk van de waterwagens vandaan gesticht. Ik geloof nu dat dit patroon van toepassing is op alle branden die we de afgelopen weken hebben gehad.’

‘Birgitte?’ zei Elayne.

‘Ik kan proberen de pakhuizen op de kaart in te tekenen,’ antwoordde Birgitte twijfelend, ‘en extra gardes op de verst weg gelegen straten laten lopen, maar we laten nog steeds veel aan het bloe... eh... het toeval over.’ Ze keek vrouwe Harfor niet aan, maar Elayne vóélde dat die lichtjes bloosde, iedereen kan een vuursteen en een stuk staal in een buidel bij zich dragen, en het duurt maar even om met wat droog stro een brandje te stichten.’

‘Doe wat je kunt,’ zei Elayne haar. Het zou puur geluk zijn als ze een brandstichter op heterdaad betrapten, en meer dan geluk als die brandstichter kon vertellen dat hij geld had aangenomen van iemand zonder kap over haar gezicht. Om dat goud te herleiden naar Arymilla of Elenia of Naean, daarvoor zou het geluk van Mart Cauton nodig zijn. ‘Hebt u nog meer nieuws, meester Norrij?’ Hij wreef met zijn knokkels over zijn lange neus en ontweek haar blik. ‘Het is... eh... onder mijn aandacht gekomen,’ zei hij aarzelend, ‘dat Marne, Arawn en Sarand kortgeleden allemaal grote leningen hebben afgesloten met als onderpand de opbrengsten van hun landgoederen.’ Vrouwe Harfor trok even haar wenkbrauwen op voor ze haar gezichtsuitdrukking weer onder controle had. Elayne tuurde in haar theekom en ontdekte tot haar verbazing dat ze hem leeg had gedronken. Bankiers vertelden nooit iemand hoeveel ze aan wie hadden uitgeleend, of tegen welk onderpand, maar ze vroeg hem niet hoe hij dit wist. Het zou beschamend zijn. Voor hen beiden. Ze lachte toen haar zuster de kom aannam, maar trok een grimas toen Aviendha de kom weer vulde en aan haar teruggaf. Aviendha dacht zeker dat ze slappe thee zou drinken tot die uit haar oren kwam! Geitenmelk was beter, maar afwaswaterthee was voor nu in orde. Ze zou die bloedige kom wel vasthouden, maar ze hoefde niét te drinken.

‘De huurlingen,’ gromde Dyelin, met vurige ogen die een beer angst zouden aanjagen. ‘Ik heb het al eerder gezegd en ik zeg het nog maar eens: het probleem met ingehuurde zwaarden is dat ze niet altijd loyaal blijven.’ Ze was er van het begin af aan tegen geweest om huurlingen de stad te laten verdedigen, maar zonder hen had Arymilla met haar leger door elke stadspoort binnen kunnen komen. Zonder huurlingen waren er gewoon niet genoeg mannen om elke poort goed te bewaken, laat staan de muren.

Birgitte was ook tegen de huurlingen geweest, maar zij had Elaynes redenen aanvaard, zij het met tegenzin. Ze vertrouwde hen nog steeds niet, maar nu schudde ze haar hoofd. Ze zat op de leuning van een stoel bij de haard, met een laars op de zitting. ‘Huurlingen vinden hun naam belangrijk, al geldt dat misschien niet voor hun eer. Het is één ding om over te lopen, maar daadwerkelijk een poort verraden is iets heel anders. Een groep die dat doet wordt nooit meer ergens ingehuurd. Arymilla zou genoeg hebben moeten bieden om een kapitein voor de rest van zijn leven als heer te kunnen laten leven en ook zijn manschappen flink hebben moeten betalen.’ Norrij schraapte zijn keel. Zelfs dat klonk stoffig. ‘Het schijnt dat ze twee of misschien zelfs drie keer tegen hetzelfde onderpand leningen heeft afgesloten. De bankiers zijn zich hiervan natuurlijk nog niet bewust.’

Birgitte begon te vloeken en hield toen haar mond. Dyelin keek zo boos naar haar wijn dat die vast zuur zou worden. Aviendha kneep even kort in Elaynes hand. Het vuur knapte in een regen van vonken, sommige daarvan landden bijna op de kleden. ‘De huurlingeneenheden moeten in de gaten worden gehouden.’ Elayne hief een hand op om Birgitte te manen. De andere vrouw had haar mond nog niet geopend, maar de binding schrééuwde boekdelen. ‘Je zult de mannen daarvoor ergens vandaan moeten halen.’ Licht! Het leek wel alsof ze zich moesten beschermen tegen evenveel mannen in de stad als daarbuiten! ‘Je zult er niet veel nodig hebben, maar we moeten het weten als ze zich vreemd of geheimzinnig beginnen te gedragen, Birgitte. Dat is misschien onze enige waarschuwing.’

‘Ik zat te denken wat we moeten doen als inderdaad een van de compagnieën wordt omgekocht,’ zei Birgitte droogjes. ‘Weten zal niet genoeg zijn, behalve als ik mannen paraat heb die naar de verraden poort kunnen snellen. En de helft van de soldaten in de stad bestaat uit huurlingen. De andere helft bestaat grotendeels uit grijsaards die een paar maanden geleden nog van hun oude dag genoten. Ik zal de posten van de huurlingen met regelmatige tussenpauzes wisselen. Het wordt moeilijker om een poort te verraden als ze niet zeker weten waar ze de volgende dag staan, maar daardoor nog niet onmogelijk.’ Ze kon protesteren wat ze wilde dat ze geen generaal was, ze had meer gevechten en bestormingen meegemaakt dan tien willekeurige generaals en ze wist heel goed hoe deze toestanden zich ontwikkelden.

Elayne wilde bijna dat er wijn in haar kom zat. Bijna, is er een kans dat de bankiers te weten komen wat u weet, meester Norrij? Voordat de leningen moeten worden afbetaald?’ Als dat zo was, zou een aantal van hen misschien beslissen dat ze toch liever Arymilla op de troon zagen. En die zou dan de schatkisten van de stad kunnen plunderen om die leningen af te betalen. Misschien zou ze dat inderdaad doen. Kooplui waaiden mee met de politieke wind, welke kant die ook op ging. Van bankiers was bekend dat ze soms probeerden ontwikkelingen naar hun hand te zetten.

‘Ik denk dat dat onwaarschijnlijk is, Vrouwe. Ze zouden eh... de juiste vragen moeten stellen aan de juiste mensen, maar bankiers zijn niet zo eh... praatgraag, onderling. Ja, ik denk dat het onwaarschijnlijk is. Voorlopig.’

Ze konden er toch niets aan doen. Behalve Birgitte zeggen dat er een nieuwe bron van moordenaars en ontvoerders zou kunnen zijn. Maar afgaande op haar harde gezichtsuitdrukking en een plotselinge vastberadenheid die door de binding kwam, had die zich dat al gerealiseerd. Er was nu weinig kans dat haar lijfwacht uit minder dan honderd vrouwen zou bestaan. Als dat al ooit zo geweest was. ‘Dank u, Meester Norrij,’ zei Elayne. ‘U hebt goed werk geleverd, zoals altijd. Laat het mij onmiddellijk weten wanneer u tekenen ziet dat de bankiers vragen hebben gesteld.’

‘Natuurlijk, Vrouwe,’ mompelde hij, knikkend met zijn hoofd als een reiger die een vis wil vangen. ‘De Vrouwe is bijzonder vriendelijk.’

Reene en Norrij verlieten de kamer, waarbij hij de deur voor haar openhield en een buiging maakte die een tikkeltje sierlijker was dan normaal, en zij naar hem knikte terwijl ze langs hem de gang in schreed. Aviendha liet de ban echter niet los. Zodra de deur dicht was, het solide geluid door de ban opgeslokt, zei ze: ‘Iemand probeerde ons af te luisteren.’

Elayne schudde haar hoofd. Het was onmogelijk te bepalen wie – een Zwarte zuster? Een nieuwsgierige Kinsvrouw? – maar het afluisteren was tenminste niet gelukt. Niemand maakte veel kans om een ban van Aviendha te omzeilen, zelfs niet een van de Verzakers, maar als dat wel het geval was geweest, dan zou ze het meteen gezegd hebben.

Dyelin nam Aviendha’s mededeling minder zelfverzekerd op en mompelde iets over het Zeevolk. Ze had geen spier vertrokken toen ze hoorde dat de helft van het Zeevolk zou vertrekken, niet in het bijzijn van Reene en Norrij, maar nu wilde ze het hele verhaal horen. ‘Ik heb Zaide nooit vertrouwd,’ gromde ze toen Elayne klaar was. ‘Dit akkoord lijkt goed voor de handel, maar het zou me niet verbazen als een van haar windvindsters ons probeerde af te luisteren. Ze kwam op mij over als een vrouw die alles wil weten, voor het geval het ooit van pas komt.’ Dyelin aarzelde niet vaak, maar nu aarzelde ze en rolde haar wijnkom tussen haar handen. ‘Weet je zeker dat dit... dit baken... ons niet kan kwetsen, Elayne?’

‘Zo zeker als maar kan, Dyelin. Als dat baken het einde van de wereld zou inluiden, dan denk ik dat dat al wel gebeurd zou zijn.’ Aviendha lachte, maar Dyelin werd lijkbleek. Licht! Soms moest je lachen, al was het alleen maar omdat je anders in huilen zou uitbarsten.

‘Als we nog veel langer talmen nu Norrij en Vrouwe Harfor vertrokken zijn,’ zei Birgitte, ‘dan zou iemand vragen kunnen gaan stellen.’ Ze wuifde met haar hand naar de muren om de ban aan te duiden die ze niet kon zien. Ze wist echter dat hij er nog was. De dagelijkse gesprekken met de huisvrouwe en de hoofdschrijver werden altijd verhuld.

De anderen kwamen bij haar staan toen ze een paar gouden porseleinen kommen van het Zeevolk op een van de tafels terzijde schoof en een klein opgevouwen kaart uit haar korte tuniek te voorschijn haalde. Ze bewaarde die kaart daar altijd, behalve wanneer ze sliep, en dan lag hij onder haar kussen. Ze vouwde de kaart open en zette wijnkommen op de hoeken om hem plat te laten liggen. Het was een kaart van Andor, van de rivier de Erinin tot de grens met Altara en Morland. Eigenlijk kon je zeggen dat heel Andor erop stond, aangezien de gebieden verder naar het westen al generaties lang min of meer onder het bestuur van Caemlin vielen. Het was om te beginnen al niet echt een meesterwerk en veel van de details gingen verborgen onder kreukels, maar het terrein was duidelijk genoeg te zien en elke stad, elk dorp, elke brug en elke burcht was aangegeven. Elayne zette haar kom een eind van de kaart vandaan zodat ze niet op de toch al bevlekte kaart zou knoeien. En om van dat armzalige brouwsel af te komen. ‘De Grenslanders zijn in beweging,’ zei Birgitte, terwijl ze naar de bossen ten noorden van Caemlin wees, een plek boven de noordelijke grens van Andor, ‘maar ze zijn nog niet ver. Met deze snelheid duurt het meer dan een maand voordat ze in de buurt van Caemlin komen.’

Dyelin draaide haar zilveren kom rond en tuurde in de donkere wijn. Plotseling keek ze op. ik dacht dat jullie noorderlingen gewend waren aan sneeuw, Vrouwe Birgitte.’ Zelfs nu kon ze het peuteren niet laten. Maar als Elayne haar zou zeggen dat ze dat niet moest doen, zou haar vermoeden dat Birgitte geheimen had tien keer sterker worden en zou ze die twintig keer zo graag willen weten. Aviendha keek afkeurend naar de oudere vrouw – wanneer ze niet vol ontzag was voor Birgitte was ze soms zeer beschermend wat betreft haar geheimen – maar Birgitte keek Dyelin kalm aan. Er was geen schrik te voelen door de binding. Ze was gewend geraakt aan de leugens over haar afkomst, ik ben al lang niet meer in Kandor geweest.’ Dat was de waarheid, al was het veel langer geleden dan Dyelin zich kon voorstellen. Het land had nog niet eens Kandor geheten. ‘Maar waar je ook aan gewend bent, het duurt lang om tweehonderdduizend soldaten en het Licht mag weten hoeveel volgelingen in de winter te verplaatsen. Bovendien heb ik vrouwe Ocalin en vrouwe Fote eropuit gestuurd om een aantal dorpen ten zuiden van de grens te bezoeken.’ Sabeine Ocalin en Julanya Fote waren Kinsvrouwen die konden Reizen. ‘Volgens hen denken de dorpelingen dat de Grenslanders een winterkamp hebben gemaakt.’ Elayne klikte met haar tong en keek fronsend naar de kaart terwijl ze de afstanden met een vinger volgde. Ze had gerekend op nieuws over de Grenslanders, maar niet op de Grenslanders zelf. Nieuws over een leger van die afmetingen dat Andor binnenkwam, zou zich als een lopend vuurtje verspreiden. Iedereen die niet volslagen achterlijk was, zou geloven dat ze al die honderden roeden hadden gelopen om Andor te proberen te veroveren. Er zou echter wel worden gespeculeerd over hun bedoelingen en wat te doen, en iedereen zou een andere mening zijn toegedaan. Zodra het nieuws zich verspreidde, tenminste. Wanneer dat gebeurde had zij een voordeel. Ze had geregeld dat de Grenslanders Andor binnen konden komen, en ze had ook hun vertrek al geregeld.

De keuze was niet zo moeilijk geweest. Het zou een bloederige toestand zijn geworden om hen tegen te houden, als dat al mogelijk was, en ze wilden enkel een weg om naar Morland te komen, waar ze de Herrezen Draak dachten te kunnen vinden. Dat had zij ook geregeld. Ze vertelden niet waarom ze Rhand zochten, en zij was niet van plan hun zijn ware vindplaats te vertellen, niet terwijl ze een tiental Aes Sedai bij zich hadden en dat feit hadden verzwegen. Maar zodra nieuws over hen de Hoogzetels zou bereiken... ‘Het zou moeten lukken,’ zei ze zachtjes. ‘Als het nodig is, kunnen we zelf geruchten verspreiden over de Grenslanders.’

‘Het zou moeten lukken,’ beaamde Dyelin en voegde er toen op onheilspellende toon aan toe: ‘zolang Bashere en Bael hun mannen in toom houden. Het wordt een explosief stel, met Grenslanders, Aiel en het Legioen van de Draak binnen een afstand van een paar mijl. En ik weet niet hoe we ervoor kunnen zorgen dat de Asha’man geen gekke dingen gaan doen.’ Ze snoof. Wat haar betrof moest je gek zijn om Asha’man te worden. Aviendha knikte. Ze was het bijna even vaak als Birgitte oneens met Dyelin, maar over de Asha’man waren ze het wél eens.

‘Ik zal zorgen dat de Grenslanders op ruime afstand van de Zwarte Toren blijven,’ stelde Elayne hen gerust, al had ze dat al eens eerder gezegd. Zelfs Dyelin wist dat Bael en Bashere hun troepen in toom zouden houden – ze zaten geen van beiden te wachten op een strijd, en Davram Bashere zou zeker niet tegen zijn eigen landgenoten vechten – maar eenieder had het recht zich ongemakkelijk te voelen over de Asha’man en wat die konden doen. Ze liet haar vinger van de zespuntige ster die Caemlin vertegenwoordigde naar de paar mijl land glijden die de Asha’man hadden ingenomen. De Zwarte Toren was niet aangegeven, maar ze wist maar al te goed waar die stond. Op ruime afstand van de weg naar Lugard. Het zou niet moeilijk zijn de Grenslanders naar Morland te laten trekken zonder de Asha’man lastig te vallen.

Ze kneep haar lippen opeen bij de gedachte dat ze de Asha’man niet lastig moest vallen, maar er was voorlopig niets aan te doen, dus schoof ze de gedachte aan de mannen in de zwarte gewaden terzijde. Daar moest ze later maar iets aan doen.

‘En de anderen?’ Ze hoefde niet meer te zeggen. Zes grote Huizen hadden zich nog niet uitgesproken – tenminste niet voor haar of Arymilla. Dyelin beweerde dat ze allemaal uiteindelijk Elaynes kant zouden kiezen, maar daarvan was nog niets te zien. Sabeine en Julanya hadden ook al uitgekeken naar nieuws van die zes. Beide vrouwen hadden de afgelopen twintig jaar als pendels gewerkt, gewend aan zware reizen, slapen in stallen of onder de bomen, met meer aandacht voor wat de mensen deden dan wat ze vertelden. Ze waren enorm goede verkenners. Het zou een groot verlies zijn als zij moesten worden ingezet om de stad te bevoorraden. ‘Volgens de geruchten is heer Luan op een tiental verschillende plaatsen, in het oosten en het westen.’ Birgitte keek fronsend naar de kaart, alsof ze daar de positie van Luan hoopte te zien, en mompelde een vloek, véél harder dan was gerechtvaardigd, nu Reene Harfor weg was. ‘Altijd in het volgende dorp, of het dorp daarna. Vrouwe Ellorien en heer Abelle lijken wel volledig van de aardbodem verdwenen te zijn, moeilijk als dat moet zijn voor een Hoogzetel. Maar vrouwe Ocalin en vrouwe Fote hebben helemaal niets van hen gehoord, of van de wapenknechten van Huis Pendar of Huis Traemane. Geen man en geen paard.’ Dat was erg ongewoon. Iemand deed erg veel moeite. ‘Abelle was altijd al een feeks als ze dat wilde,’ mompelde Dyelin, ‘altijd klaar om je op fouten te betrappen. Ellorien...’ Ze raakte haar lippen aan en zuchtte. ‘Die vrouw is veel te opzichtig om te verdwijnen. Behalve als ze bij Abelle of Luan is. Of bij hen allebei.’ Ze was niet gelukkig met die gedachte.

‘En wat betreft onze andere “vriendinnen”,’ zei Birgitte, ‘Vrouwe Arathelle is vijf dagen geleden uit Morland vertrokken. Hier.’ Ze raakte de kaart lichtjes aan, zo’n tweehonderd mijl ten zuiden van Caemlin. ‘Vier dagen geleden is heer Pelivar een mijl of zes daarvandaan de grens overgestoken, en vrouwe Aemlin hier, vijf of zes mijl verder.’

‘Afzonderlijk van elkaar.’ Dyelin knikte. ‘Hadden ze Morlanders bij zich? Nee? Mooi. Misschien zijn ze op weg naar hun landgoederen, Elayne. Als ze zich nog verder van elkaar vandaan bewegen, weten we het zeker.’ Deze drie Huizen verontrustten haar nog het meest. ‘Misschien zijn ze onderweg naar huis,’ beaamde Birgitte, met haar gebruikelijke tegenzin wanneer ze het eens was met Dyelin. Ze haalde haar ingewikkelde vlecht over haar schouder en hield die in haar vuist, bijna zoals Nynaeve altijd deed. ‘De mannen en paarden moeten wel uitgeput zijn; het valt niet mee om in de winter naar Morland te lopen. Maar het enige dat we zeker weten is dat ze in beweging zijn.’

Aviendha snoof. Het geluid paste niet bij haar sierlijke fluwelen gewaad. ‘Verwacht altijd dat de vijand iets doet wat je niet wilt. Bedenk wat je hem het minst graag zou zien doen, en hou daar rekening mee.’

‘Aemlyn, Arathelle en Pelivar zijn geen vijanden,’ protesteerde Dyelin zwakjes. Waar ze ook dacht dat hun trouw uiteindelijk zou komen te liggen, deze drie hadden hun steun toegezegd aan Dyelin zelf als Koningin.

Elayne had nog nooit gehoord van een Koningin die op een troon werd gedwóngen – als dat soort dingen de geschiedenisboeken al haalde – maar Aemlin, Arathelle en Pelivar leken het te willen proberen, en niet omdat ze zelf op macht uit waren. Dyelin wilde de troon niet, maar ze zou nauwelijks een passief heerser zijn. Het was nu eenmaal zo dat het laatste regeringsjaar van Morgase Trakand vergeven was van de blunders, en maar weinigen wisten of geloofden dat ze indertijd een gevangene van de Verzakers was geweest. Sommige Huizen wilden iedereen liever dan nóg een Trakand op de troon. Of althans, dat dachten ze.

‘Wat is het laatste wat we willen dat ze doen?’ zei Elayne. ‘Als ze zich naar hun landgoederen verspreiden, zijn ze ten minste tot het voorjaar uitgeschakeld en tegen die tijd is alles beslist.’ Zo het Licht het wilde. ‘Maar wat als ze doorreizen naar Caemlin?’

‘Zonder de Morlanders hebben ze niet voldoende wapenknechten om Arymilla uit te dagen.’ Birgitte bestudeerde de kaart en wreef over haar kin. ‘Als ze nu nog niet weten dat de Aiel en het Legioen van de Draak zich hier niet mee bemoeien, dan komen ze daar vast snel achter, maar ze zullen wel voorzichtig zijn. Geen van hen lijkt me onbezonnen genoeg om een gevecht te beginnen dat ze niet kunnen winnen, tenzij het per se moet. Ik denk dat ze hun kamp ergens in het oosten of zuidoosten opslaan, waar ze een oogje kunnen houden op wat er gebeurt en daar misschien invloed op kunnen uitoefenen.’

Dyelin dronk het laatste beetje van haar wijn op, die nu wel koud moest zijn, haalde diep adem en stond op om haar kom weer bij te vullen. ‘Als ze naar Caemlin komen,’ zei ze met loden stem, ‘dan hopen ze dat Luan of Abelle of Ellorien zich bij hen voegt. Misschien wel alledrie.’

‘Dan moeten we uitknobbelen hoe we ze kunnen tegenhouden. Ze mogen Caemlin niet bereiken voor we onze plannen ten uitvoer hebben gebracht, en dat alles zonder hen voor eeuwig tegen ons in het harnas te jagen.’ Elayne probeerde haar stem zo vast te laten klinken als die van Dyelin vlak klonk. ‘En we moeten bepalen wat we doen als ze hier te vroeg aankomen. Als dat gebeurt, Dyelin, zul jij ze moeten overreden dat het gaat tussen mij en Arymilla. Anders hebben we een kluwen waar we nooit meer uit komen, en Andor evenmin.’

Dyelin gromde alsof ze een stomp had gekregen. De laatste keer dat de grote Huizen zich voor drie pretendenten voor de Leeuwentroon hadden opgesplitst, was bijna vijfhonderd jaar geleden, en er was zeven jaar oorlog gevoerd voordat er een koningin was gekroond. De oorspronkelijke pretendenten waren tegen die tijd alledrie dood. Zonder nadenken pakte Elayne haar kom op en nam een slok. De thee was koud geworden, maar ze proefde een explosie van honing op haar tong. Honing! Ze keek Aviendha stomverbaasd aan en haar zusters lippen krulden in een glimlachje. Een samenzweerderig glimlachje, waardoor Birgitte niet precies wist wat er gebeurd was. Zelfs hun vreemd versterkte binding liet de smaak van de honing niet doorkomen, maar ze had zeker Elaynes verrassing en plezier gevoeld. Ze zette haar vuisten in haar heupen en trok een afkeurend gezicht. Of althans, dat probeerde ze; ondanks zichzelf kroop er een glimlach over haar gezicht. Plotseling besefte Elayne dat Birgittes hoofdpijn verdwenen was. Ze wist niet sinds wanneer, maar hij was weg. ‘Hoop op het beste en houd rekening met het ergste,’ zei ze. ‘Soms gebeurt het beste dan toch.’

Dyelin, die zich niet bewust was van de honing of iets anders behalve dat alle drie de vrouwen stonden te grijnzen, schraapte luid haar keel. ‘En soms ook niet. Als je slimme plannetje preciés zo uitpakt, Elayne, dan hebben we Aemlin of Ellorien of de anderen niet nodig, maar het is een grote gok. Het kan al misgaan als...’ De deur werd geopend, waardoor er een koude luchtstroom binnenwaaide. Er kwam een vrouw met appelwangen en ijzige ogen binnen, met de gouden knoop van een onderluitenant op haar schouder. Ze had misschien geklopt, maar de ban had het geluid gedempt. Net als Rasoria was Tzigan Sokorin een Jager op de Hoorn geweest voordat ze bij Elaynes lijfwacht kwam. Het leek erop dat de wacht was gewisseld. ‘Wijze Monaelle wenst Vrouwe Elayne te spreken,’ kondigde Tzigan met rechte rug aan. ‘Meesteres Karistovan is bij haar.’

Sumeko kon wachten, maar Monaelle niet. Arymilla’s mensen zouden zich even makkelijk met de Aes Sedai als met de Aiel bemoeien, maar de Wijze zou alleen voor iets belangrijks naar de stad zijn gekomen. Birgitte wist dit ook; ze vouwde meteen de kaart op. Aviendha liet de ban vervagen en liet de Kracht los. ‘Laat ze binnen,’ zei Elayne.

Monaelle wachtte niet op Tzigan maar schreed de kamer binnen zodra de ban was opgeheven. Haar vele gouden en ivoren armbanden rinkelden toen ze haar sjaal van haar schouders liet zakken in de betrekkelijke warmte van de kamer. Elayne wist niet hoe oud Monaelle was – Wijzen waren niet zo gesloten over hun leeftijd als Aes Sedai, maar wel vaag – maar ze leek niet ver voorbij de middelbare leeftijd te zijn. Er waren rode lokken te zien in het gele haar dat tot haar middel hing, maar geen spoor van grijs. Ze was klein voor een Aiel, kleiner dan Elayne, met een zacht, moederlijk gezicht, en ze kon net genoeg geleiden om te worden aanvaard in de Witte Toren. Maar vermogen telde niet onder de Wijzen en onder hen bekleedde ze een hoge positie. En belangrijker voor Elayne en Aviendha: ze was vroedvrouw geweest bij hun wedergeboorte als eerstezusters. Elayne maakte een kniks en negeerde Dyelins afkeurende gesnuif, en Aviendha maakte een diepe buiging waarbij ze zich over haar eigen handen boog. Afgezien van haar taken als vroedvrouw volgens de gebruiken van de Aiel, was ze nog slechts een leerling-Wijze. ‘Ik neem aan dat jullie geen afzondering meer behoeven, aangezien je de ban hebt opgeheven,’ zei Monaelle, ‘en het wordt tijd dat ik kijk hoe het met je gaat, Elayne Trakand. Dat moet eigenlijk tweemaal per maand tot aan het eind van je zwangerschap.’ Waarom keek ze zo afkeurend naar Aviendha? O, Licht, het fluwelen gewaad! ‘En ik kom kijken wat ze doet,’ voegde Sumeko toe, die de Wijze was gevolgd. Sumeko was indrukwekkend. Ze was een stevige vrouw met zelfverzekerde ogen in een goed gesneden geel gewaad met een rode riem, zilveren kammen in haar steile zwarte haar en een rood gebrandverfde zilveren broche op de hoge hals van haar gewaad. Ze had ook een edelvrouwe of een succesvolle handelaarster kunnen zijn. Ze had ooit een zekere schroom gehad, tenminste in de buurt van Aes Sedai, maar nu niet meer. Niet bij Aes Sedai, niet bij soldaten van de Koninginnegarde. ‘Je kunt gaan,’ zei ze tegen Tzigan. ‘Dit gaat jou niet aan.’ En niet bij edelen. ‘U kunt ook gaan, Vrouwe Dyelin en u, Vrouwe Birgitte.’ Ze bekeek Aviendha alsof ze overwoog haar ook weg te sturen.

‘Aviendha kan blijven,’ zei Monaelle. ‘Zij mist veel lessen en moet dit toch vroeg of laat leren.’ Sumeko knikte instemmend, maar bleef koel en ongeduldig naar Dyelin en Birgitte kijken. ‘Vrouwe Dyelin en ik hebben het een en ander te bespreken,’ zei Birgitte. Ze stopte de opgevouwen kaart weer onder haar rode tuniek en liep naar de deur. ‘Ik laat je nog weten wat we hebben bedacht, Elayne.’

Dyelin keek haar scherp aan, bijna even scherp als ze naar Sumekov had gekeken, maar ze zette haar wijnkom op een van de dienbladen, maakte een kniks voor Elayne en wachtte toen zichtbaar ongeduldig terwijl Birgitte langdurig in het oor van Monaelle fluisterde. De Wijze antwoordde kort en op even gedempte toon. Wat fluisterden ze? Vast over geitenmelk.

Zodra de deur achter Tzigan en de twee vrouwen was gesloten, bood Elayne aan om nog wat wijn te laten brengen omdat de wijn in de kan koud was geworden. Sumeko weigerde kortaf, en Monaelle beleefd en afwezig. De Wijze bestudeerde Aviendha zo intens dat de jonge vrouw begon te blozen, haar blik afwendde en zenuwachtig in haar rokken kneep.

‘Je moet Aviendha niet plagen met haar kleding, Monaelle,’ zei Elayne. ik heb haar gevraagd om dit aan te trekken, en dat deed ze om mij een plezier te doen.’

Monaelle tuitte haar lippen en dacht na voor ze antwoordde. ‘Eerstezusters moeten elkaar een plezier doen,’ zei ze uiteindelijk. ‘Jij kent je plicht tegenover onze mensen, Aviendha. Tot nu toe heb je een moeilijke taak goed verricht. Je moet leren leven in twee werelden, dus is het niet meer dan passend dat je je op je gemak voelt in zulke kleren.’ Aviendha ontspande zich. Tot Monaelle doorging. ‘Maar niet te veel op je gemak. Van nu af aan zul je elke derde dag en nacht in de tenten doorbrengen. Je kunt morgen met mij mee terug. Je hebt nog veel te leren voordat je Wijze kunt worden, en dat is evenzeer je plicht als een bindingskoord te zijn.’

Elayne pakte haar zusters hand en toen Aviendha probeerde na één kneepje los te laten, hield ze die vast. Na een korte aarzeling kneep Aviendha terug. Op een bepaalde manier was de aanwezigheid van Aviendha een troost voor Elayne geweest bij het verlies van Rhand; ze was niet slechts een zuster, maar een zuster die ook van hem hield. Ze konden op elkaar steunen en elkaar aan het lachen maken als ze eigenlijk wilden huilen, en ze konden samen huilen als dat nodig was. Elke drie nachten één eenzame nacht betekende waarschijnlijk dat ze een op de drie nachten alleen zou huilen. Licht, wat dééd Rhand toch? Dat afschuwelijke baken in het westen straalde nog even sterk als ooit en ze wist zeker dat hij er vlakbij was. Er was helemaal niets veranderd in haar binding met hem, maar ze wist het zeker. Plotseling besefte ze dat ze hard in Aviendha’s hand kneep en dat Aviendha haar hand even stevig vasthield. Ze lieten gelijktijdig een beetje los, maar bleven hand in hand staan.

‘Zelfs wanneer ze afwezig zijn zorgen mannen voor problemen,’ zei Aviendha zachtjes.

‘Zo is het,’ beaamde Elayne.

Monaelle glimlachte over hun uitwisseling. Zij was een van de weinigen die wist van de binding met Rhand en wie de vader van Elaynes kind was. Maar geen van de Kinsvrouwen wist het. ‘Je zou zeggen dat Rhand je wel alle problemen heeft gebracht die hij maar kon, Elayne,’ zei Sumeko zuinigjes. De Wet van de Kinne volgde de regels voor Novices en Aanvaarden, die niet alleen het krijgen van kinderen verbood maar ook alles wat daartoe zou kunnen leiden, en ze hielden zich daar strikt aan. Ooit zou een Kinsvrouw nog eerder haar tong hebben ingeslikt dan te beweren dat een Aes Sedai zich niet aan hun Wet hield. Maar er was sindsdien veel veranderd. ik moet vandaag naar Tyr reizen, dus kan ik morgen een lading graan en olie mee terugnemen. Het wordt al laat, dus als jullie klaar zijn met praten over mannen dan stel ik voor dat jullie Monaelle laten doen waar ze voor gekomen is.’

Monaelle zette Elayne voor de open haard, zo dichtbij dat de warmte van de bijna opgebrande houtblokken bijna onplezierig was – een moeder moest goed warm worden gehouden, zei ze. Toen de gloed van saidar haar omgaf, begon ze draden van Geest en Vuur en Aarde te weven. Aviendha kijk bijna even geboeid toe als Sumeko. ‘Wat is dit?’ vroeg Elayne toen de weving om haar heen viel en in haar lichaam trok. is het net zoiets als Schouwen?’ Elke Aes Sedai in het paleis had haar geschouwd, maar alleen Merilille was voldoende vaardig in de Heling om er iets nuttigs mee te kunnen doen. Maar niemand, ook Sumeko niet, had meer kunnen zeggen dan dat ze zwanger was. Ze voelde een vaag getintel, een soort zoemen in haar lichaam.

‘Doe niet zo dom, meisje,’ zei Sumeko afwezig. Elayne trok een wenkbrauw op en dacht er zelfs even aan om de ring met het Grote Serpent onder haar neus te houden, maar de vrouw met het ronde gezicht leek het niet op te merken. Ze zou de ring misschien ook niet eens hebben opgemerkt. Ze leunde voorover en tuurde alsof ze de weving in Elaynes lichaam kon zien. ‘De Wijzen hebben hun Heling van mij geleerd. En van Nynaeve, neem ik aan,’ gaf ze even later toe. O, Nynaeve zou zijn uitgebarsten als het werk van een Vuurwerker als ze dat had gehoord. Maar Sumeko was Nynaeve allang voorbij gestreefd. ‘En de eenvoudige vorm hebben ze van de Aes Sedai geleerd.’ Haar gesnuif klonk alsof er tentdoek werd gescheurd, wat aangaf wat Sumeko vond van die ‘eenvoudige’ vorm, de enige soort Heling die de Aes Sedai duizenden jaren lang hadden gekend. ‘Dit is iets van de Wijzen zelf.’

‘Het heet Strelen van het Kind,’ zei Monaelle afwezig. Ze had bijna al haar aandacht gericht op de weving. Simpelweg Schouwen om te ontdekken wat iemand mankeerde – het was eenvoudig, als je erover nadacht – zou nu al klaar zijn geweest, maar ze wijzigde de stromen waardoor het zoemen binnen in Elayne veranderde van toonhoogte en dieper werd. ‘Misschien is het een soort Heling, een vorm van Heling, maar wij kennen dit al sinds we naar het Drievoudige Land zijn gestuurd. Sommige manieren waarop de stromen worden gebruikt lijken op wat Sumeko Karistovan en Nynaeve Almaeren ons hebben getoond. Bij het Strelen van het Kind voel je de gezondheid van moeder en kind, en door de stromen te wijzigen kun je bepaalde problemen van beiden verhelpen, maar het werkt niet bij een vrouw die niet zwanger is. Of bij een man, natuurlijk.’ Het zoemen werd luider, tot het scheen dat iedereen het wel moest horen. Elayne had het gevoel dat haar tanden klapperden.

Ze dacht aan iets wat haar eerder was ingevallen en zei: ‘Zou geleiden mijn kind kunnen schaden? Als ik geleid, bedoel ik?’

‘Het is niet schadelijker dan ademhalen.’ Monaelle liet de weving met een grijns vervagen. ‘Je hebt er twee. Het is te vroeg om te zeggen of het meisjes of jongens zijn, maar ze zijn gezond, en jij ook.’ Twee! Elayne en Aviendha lachten blij naar elkaar. Ze kon de vreugde van haar zuster bijna voelen. Ze kreeg een tweeling. Rhands kinderen. Een jongen en een meisje, hoopte ze, of twee jongens. Twee meisjes zouden een probleem vormen bij de troonopvolging. Niemand kreeg ooit de Rozenkroon met iederéén achter zich. Sumeko maakte een nadrukkelijk keelgeluid en gebaarde naar Elayne, en Monaelle knikte. ‘Doe precies wat ik ook deed, dan zul je het zien.’ Ze keek toe hoe Sumeko de Bron omhelsde en een weving vormde en knikte weer. De ronde Kinsvrouw liet de weving over Elayne glijden en slaakte een zucht alsof ze het gezoem zelf voelde. ‘Je hoeft je geen zorgen te maken over barensziekte,’ ging Monaelle door, ‘maar je zult merken dat het je soms moeite zal kosten om te geleiden. De draden kunnen van je wegglippen alsof ze ingevet zijn, of vervagen als de mist, dus zul je meerdere pogingen moeten doen om zelfs maar de eenvoudigste weving te maken en vast te houden. Het kan nog moeilijker worden naarmate je zwangerschap vordert en je zult helemaal niet kunnen geleiden als je aan het baren bent, maar het komt snel weer in orde nadat de kinderen geboren zijn. Je zult ook buien krijgen, als dat al niet zo is; het ene ogenblik moet je huilen en het volgende ben je boos. De vader van je kinderen kan maar beter voorzichtig zijn en zo veel mogelijk afstand houden.’ ik heb gehoord dat ze zijn hoofd er vanmorgen al bijna heeft afgebeten,’ mompelde Sumeko. Ze liet de weving los, ging rechtop staan en schikte haar riem. ‘Dit is heel bijzonder, Monaelle. Ik zou nooit hebben gedacht aan een weving die alleen bij zwangere vrouwen kan worden gebruikt.’

Elayne perste haar lippen op elkaar, beheerste zich en zei: ‘En dat alles kun je met deze weving zien, Monaelle?’ Het was beter als de mensen dachten dat haar kinderen van Doilin Mellar waren. De kinderen van Rhand Altor zouden doelwitten zijn, opgejaagd uit angst of haat of voor gewin, maar niemand zou verder nadenken over de kinderen van Mellar. Misschien niet eens Mellar zelf. Het was het beste, en dat was dat.

Monaelle gooide haar hoofd achterover en lachte zo hard dat ze haar ogen moest deppen met een punt van haar sjaal, ik weet dit alles omdat ik zeven kinderen heb gebaard en drie echtgenoten heb gehad, Elayne Trakand. De gave van het geleiden beschermt je tegen de barensziekte, maar je zult een andere prijs moeten betalen. Kom, Aviendha, probeer het ook eens. Voorzichtig, precies zoals ik deed.’ Aviendha omhelsde gretig de Bron, maar voordat ze een draad had geweven liet ze saidar los en wendde haar hoofd af om naar de donkere muur te kijken. Naar het westen. Elayne, Monaelle en Sumeko deden hetzelfde. Het baken dat zo lang had gestraald, was verdwenen. Het ene ogenblik was het er geweest, de ziedende straling van saidar en toen was het verdwenen alsof het nooit had bestaan. Sumeko’s enorme boezem zwol toen ze diep ademhaalde, ik denk dat er vandaag iets heel moois óf iets heel ergs is gebeurd,’ zei ze zachtjes. ‘En ik denk dat ik bang ben om te weten welk van de twee het is.’

‘Iets moois,’ zei Elayne. Het was gebeurd, wat hét dan ook was en Rhand leefde. Dat was mooi genoeg. Monaelle keek haar vragend aan. Ze wist van de binding en kon de rest wel raden, maar ze speelde slechts bedachtzaam met haar ketting. Ze zou het toch wel snel genoeg uit Aviendha lospeuteren.

Ze schrokken van een klop op de deur. Monaelle niet. Ze deed alsof ze niet had gezien dat de anderen geschrokken waren en hield zich iets te veel bezig met haar sjaal, waardoor het contrast des te groter was. Sumeko hoestte om haar schaamte te verbergen. ‘Binnen,’ zei Elayne luid. Ze moest half schreeuwen om door de deuren gehoord te worden, zelfs zonder ban.

Caseille stak haar hoofd om de deur, haar gevederde hoofddeksel in haar hand, en kwam binnen. Ze sloot de deur zorgvuldig achter zich. Het witte kant bij haar hals en polsen was pas gewassen, het kant en de leeuwen op haar sjerp glommen en haar borstplaat schitterde alsof die net was gepoetst, maar ze was blijkbaar meteen weer aan het werk gegaan nadat ze zich had omgekleed na hun reis. ‘Vergeef mij dat ik u stoor, Vrouwe, maar ik vond dat u dit meteen moest weten. Het Zeevolk is in alle staten. Het schijnt dat een van hun leerlingen vermist wordt.’

‘En wat nog meer?’ zei Elayne. Een vermiste leerling was misschien erg, maar ze zag aan Caseilles gezicht dat er nog méér was. ‘Gardevrouwe Azeri vertelde me toevallig dat ze Merilille Sedai het paleis heeft zien verlaten, ongeveer drie uur geleden,’ vertelde Caseille schoorvoetend. ‘Merilille en een vrouw met een mantel met kap. Ze hebben paarden meegenomen en een beladen pakezel. Yurith zei dat de handen van de andere vrouw getatoeëerd waren. Vrouwe, niemand had aanleiding om te zoeken naar...’ Elayne maande haar tot zwijgen. ‘Niemand heeft iets fout gedaan, Caseille. Niemand krijgt de schuld.’ Niemand van de garde, in ieder geval. Dit was fijn, zeg. Talaan en Metarra, de twee leerling-windvindsters, waren erg sterke geleidsters. Als Merilille een van beiden had kunnen overhalen om te proberen Aes Sedai te worden, dan dacht ze misschien dat het meenemen van het meisje om te worden ingeschreven in het Boek van Novices voldoende reden was om haar belofte aan de windvindsters te breken. Die zouden overstuur zijn over het verlies van Merilille en meer dan woedend over het verlies van de leerling. Ze zouden iedereen die ze maar zagen de schuld geven en Elayne nog wel het meest.

‘Is dit nieuws over Merilille algemeen bekend?’ vroeg ze. ‘Nog niet, Vrouwe, maar degenen die hun paarden hebben gezadeld en de ezel hebben bepakt, zullen dat niet verzwijgen. Stalknechten hebben niet veel om over te praten.’ Nee, dit was helemaal niet fijn. En ze had weinig kans er iets tegen te doen voordat het nieuws zich verspreidde.

‘Ik hoop dat je later het avondmaal met me wilt delen, Monaelle,’ zei Elayne, ‘maar nu moet je me verontschuldigen.’ Plicht tegenover haar vroedvrouw of niet, ze wachtte niet op goedkeuring. Ze moest dit vuur zo snel mogelijk doven. Dat was misschien genoeg. Misschien. ‘Caseille, breng Birgitte op de hoogte en stuur onmiddellijk bericht naar de stadspoorten om uit te kijken naar Merilille. Ik weet het, ik weet het; ze is misschien de stad al uit, en de wachten zullen een Aes Sedai niet tegenhouden. Maar misschien kunnen ze haar ophouden, of de leerling bang genoeg maken dat ze terugkeert naar de stad. Sumeko, wil je Reanne aan elke Kinsvrouw die niet kan Reizen laten vragen om de stad te doorzoeken? Er is weinig kans op, maar Merilille kan hebben gedacht dat het te laat was om vandaag nog te vertrekken. Doorzoek elke herberg, ook de Zilveren Zwaan...’ Ze hoopte dat Rhand vandaag iets moois had gedaan, maar ze kon het zich nu niet veroorloven daar bij stil te staan. Ze moest een troon veilig stellen en zich met boze Atha’an Miere bezighouden voordat ze hun woede op haar konden botvieren, hoopte ze. Kortom, het was een dag als alle andere sinds ze was teruggekeerd naar Caemlin en dat betekende dat ze genoeg om handen had.

15

Toenemende duisternis

De avondzon was een bal van bloed boven de boomtoppen en scheen fel over het kamp, een wijdverspreide groep van piketlijnen, wagens met zeildoeken kappen, karren met hoge wielen en tenten in alle maten en soorten. De sneeuw was tot blubber vertrapt. Het was niet het tijdstip of de plaats waar Elenia op een paard wilde zitten. De geur van gekookt vlees die uit de grote zwarte ijzeren kookpotten opsteeg, maakte haar misselijk. Haar adem vormde wolkjes in de lucht en het beloofde een koude nacht te worden. De wind sneed door haar beste rijmantel, ondanks de dikke voering van wit bont. Volgens zeggen was sneeuwvossenbont warmer dan andere bontsoorten, maar daar merkte ze niets van. Ze hield haar mantel dicht met haar gehandschoende hand en reed langzaam door terwijl ze haar best deed om niet te rillen, wat niet erg lukte. Gezien het tijdstip was het zeer waarschijnlijk dat ze hier de nacht zou doorbrengen, maar ze wist nog niet waar precies. Ongetwijfeld in de tent van een lagere edele, die zou worden weggestuurd op zoek naar een ander onderkomen. Arymilla vond het prettig om haar zo lang mogelijk in het ongewisse te laten, over haar bed en over alle andere dingen. Zodra de ene onzekerheid weg was, verscheen er alweer een nieuwe. Het was duidelijk dat de vrouw dacht dat ze zich ongemakkelijk voelde onder constante onzekerheid, dat ze zich misschien zelfs zou gaan uitsloven. Dat was verre van de enige misrekening van Arymilla, en de eerste was dat ze dacht dat de klauwen van Elenia Sarand waren bijgevijld.

Ze had slechts een geleide van vier mannen met de Gouden Evers op hun tuniek – en haar bediende Janie natuurlijk, die zich in haar mantel had gehuld en leek op een bundel groene wol in een zadel. Verder had ze geen enkele man in het kamp gezien waarvan ze zeker was dat die een sprankje trouw voor Sarand voelde. Hier en daar zaten groepjes mannen met de Rode Vos van Huis Anshar rond de kampvuren met hun wasvrouwen en naaisters. Ze werd ingehaald door een dubbele rij ruiters met Baryns Gevleugelde Hamer, hun gezichten strak achter de tralies van hun helmen. Zij telden op de lange duur niet echt mee. Karind en Lir hadden hun billen gebrand door te langzaam te zijn toen Morgase de troon besteeg. Deze keer zouden ze Anshar en Baryn meteen meenemen naar de plek waar het meeste voordeel te halen viel, en zouden ze Arymilla even gewillig verlaten als dat ze zich bij haar hadden gevoegd. Als de tijd daar was. De meeste mannen die door de blubber liepen of hoopvol in de walgelijke kookpotten tuurden, waren rekruten; boeren en dorpelingen die werden verzameld wanneer hun heer of vrouwe eropuit trok, en maar weinigen hadden een kenmerk van een Huis op hun voddige tunieken en verstelde mantels.

Het was zelfs bijna onmogelijk om de soldaten te onderscheiden van de smeden en handwerkslieden, aangezien ze bijna allemaal een soort zwaard of bijl bij zich droegen. Licht, zelfs sommige vrouwen droegen messen die groot genoeg waren om korte zwaarden genoemd te worden. Het was onmogelijk om een onder de wapenen gebrachte boerin te onderscheiden van een wagenmenner. Ze droegen dezelfde dikke wol en hadden dezelfde ruwe handen en vermoeide gezichten. Het maakte ook niet echt uit. Dit winterse beleg was een grote fout – de wapenknechten zouden sneller honger krijgen dan de mensen in de stad – maar het gaf Elenia een kans, en wanneer die kans zich aandiende zou ze toeslaan. Ze hield ondanks de gure wind haar hoofd voldoende rechtop zodat haar gelaat zichtbaar zou zijn en knikte vriendelijk naar elke ongewassen pummel die haar kant op keek. Ze negeerde de verraste blikken.

De meesten zouden zich haar vriendelijkheid herinneren, de Gouden Ever op de tunieken van haar geleide, en dat Elenia Sarand hen had opgemerkt. Dat was de basis waarop macht werd gebouwd. Een Hoogzetel stond, net als een Koningin, boven op een toren van mensen. Goed, de basis bestond uit stenen van de armste klei, maar als die gewone stenen verkruimelden zou de toren instorten. Blijkbaar was Arymilla dat vergeten, als ze het al ooit geweten had. Elenia betwijfelde of Arymilla ooit sprak met iemand die lager was dan een stedehouder of een kamenier. Als ze verstandig was geweest, had ze bij elk kampvuur even een praatje gemaakt, of hier en daar een vuile hand geschud, zou ze de mensen die ze al eerder had ontmoet bij naam hebben genoemd of althans de schijn hebben gewekt dat ze hen nog kende. Eenvoudig gezegd was Arymilla niet slim genoeg om koningin te worden.

Het kamp was groter dan de meeste dorpen en was meer een verzameling van honderd kampen van verschillende groottes dan één groot kamp. Ze kon dus rustig ronddwalen zonder bezorgd te zijn dat ze te dicht bij de buitenste grenzen zou komen, maar toch paste ze op. De wachten zouden beleefd zijn, behalve als het volslagen sukkels waren, maar ze hadden zonder twijfel hun bevelen. In principe keurde ze het goed wanneer mensen deden wat ze werd opgedragen, maar het was beter om pijnlijke incidenten te vermijden. Vooral gezien de voor de hand liggende gevolgen als Arymilla zou denken dat ze had geprobeerd te ontsnappen. Ze was al één nacht gedwongen om in de vieze tent van een soldaat te slapen, een onderkomen dat nauwelijks de naam tent waardig was, compleet met ongedierte en slecht gestopte gaten en niet te vergeten het gemis van Janie om haar met haar kleding te helpen en een beetje warmte toe te voegen onder de voddige dekens. En dat alles vanwege iets wat nauwelijks de naam fout mocht hebben. Eigenlijk had ze wel echt iets gedaan wat niet mocht, maar ze had niet gedacht dat Arymilla slim genoeg was om haar te betrappen. Licht, te bedenken dat zij op haar tellen moest passen in de buurt van dat... dat hersenloze wicht! Ze trok haar mantel dichter om zich heen en hield zich voor dat ze alleen van de kou rilde. Ze had betere dingen om over na te denken. Belangrijkere dingen. Ze knikte naar een jongeman die met grote ogen vanonder een donkere doek om zijn hoofd naar haar keek, en hij deinsde terug alsof ze hem had geslagen. Domme boer!

Het was irritant om te bedenken dat het meiske Elayne verderop lekker warm in het koninklijk paleis zat, bediend door rijen goed opgeleide bedienden. Zij hoefde slechts te bedenken wat ze vanavond zou dragen bij het door paleiskoks bereide maal. Het gerucht ging dat het meisje zwanger was, wellicht van een wacht. Dat kon zijn. Elayne had nooit meer fatsoen bezeten dan haar moeder. Dyelin was daar degene met hersens, een scherpe geest en gevaarlijk, niettegenstaande haar zielige gebrek aan ambitie. Misschien had ze een Aes Sedai-raadsvrouwe. Ze had absurde aantallen horen noemen, maar er moest toch ten minste één echte bij zijn.

Er kwamen zoveel verzinsels uit de stad dat het moeilijk werd om de werkelijkheid van de onzin te scheiden – Zeevolk dat gaten in de lucht maakte? Belachelijk! – maar de Witte Toren was kennelijk van zins een der hunnen op de troon te krijgen. Hoe kon het ook anders? Toch leek Tar Valon pragmatisch wanneer het op dit soort zaken aankwam. De geschiedenis leerde dat degene die de Leeuwentroon besteeg al snel ontdekte dat zij al die tijd al de voorkeur van de Toren had gehad. De Aes Sedai zouden hun band met Andor niet verliezen door een gebrek aan aandacht, vooral niet nu de Toren zelf verscheurd was. Elenia was daar even zeker van als van haar eigen naam. Als de helft waar was van wat ze over de toestand in de Toren had gehoord, zou het best kunnen dat de volgende Koningin van Andor kon vragen wat ze wilde in ruil voor het aanhouden van die band. In elk geval zou niemand voor de zomer de Rozenkroon op haar hoofd zetten en er kon voor die tijd nog een heleboel veranderen. Een heleboel.

Ze maakte haar tweede ronde door het kamp toen ze een andere kleine bereden groep voor zich zag, die langzaam tussen de verspreide kampvuren in het vervagende licht door reed. Ze fronste en hield haar paard in. De twee vrouwen droegen mantels met grote kappen. Een van hen droeg felblauwe zijde afgezet met zwart bont, de ander eenvoudige grijze wol, maar de zilveren Drievoudige Sleutels stonden groot afgebeeld op de mantels van de vier wapenknechten en lieten er geen twijfel over bestaan wie ze waren. Ze kon zich meerdere mensen voorstellen die ze liever zou ontmoeten dan Naean Arawn. En hoewel Arymilla hen niet echt had verboden zich zonder haar door het kamp te verplaatsen – Elenia voelde dat ze met haar tanden knarste en trok haar gezicht in de plooi – leek het haar voorlopig verstandiger om niets te forceren. Vooral omdat zo’n ontmoeting geen enkel voordeel zou hebben.

Helaas zag Naean haar voordat ze weg kon glippen. De vrouw sprak snel tegen haar begeleider en draafde op Elenia af terwijl de wapenknechten en de bediende nog steeds buigingen maakten in hun zadel. De hoeven van haar zwarte ruin schopten klompen aarde los die in het rond vlogen. Drakenvuur, wat een sufferd! Aan de andere kant was datgene wat Naean roekeloos maakte misschien belangrijk om te weten, en gevaarlijk om niet te weten. Dat zou kunnen, maar er lag ook gevaar in de kennis.

‘Blijf hier. En denk eraan: je hebt niets gezien,’ bitste Elenia tegen haar eigen sobere geleide. Ze gaf Morgenwind de sporen zonder een antwoord af te wachten. Elenia had geen behoefte aan uitgebreide kniksen en buigingen telkens wanneer ze zich omdraaide, tenminste niet meer dan de beleefdheid vereiste, en haar mensen wisten wel beter dan haar bevelen te negeren. Ze moest zich al over genoeg anderen zorgen maken, Drakenvuur! Toen het langbenige paard vooruitsprong wapperde haar mantel achter haar aan als de rode banier van Sarand. Ze weigerde de mantel bijeen te pakken, om onbezonnen bewegingen te maken voor de ogen van boeren en het Licht wist wie, waardoor de wind door haar rijkleding blies en haar nog verder verkilde.

Naean was tenminste zo verstandig om vaart te minderen en halverwege te stoppen naast een paar zwaarbeladen wagens met lege spanbomen die in de modder lagen. Het dichtstbijzijnde vuur was bijna twintig pas weg en de tenten nog verder, de tentflappen dichtgesnoerd tegen de kou. De mannen bij het vuur hadden hun aandacht gericht op de grote, stomende ketel boven de vlammen, en Elenia moest bijna overgeven van de stank die eruit opsteeg, maar het betekende wel dat de wind hun stemmen bij de mannen weg zou houden. Dit kon maar beter belangrijk zijn.

Met haar gezicht zo bleek als ivoor in de omlijsting van zwart bont was Naean mooi, ondanks de harde trekken rond haar mond en haar ogen zo koud als blauw ijs. Door haar rechte rug en schijnbare kalmte leek ze onaangedaan door de gebeurtenissen. Haar adem vormde witte mistwolkjes maar was gelijkmatig. ‘Weet je waar we vannacht slapen, Elenia?’ vroeg ze koeltjes.

Elenia keek haar woedend aan. is dat wat je wilt?’ Riskeerde ze het ongenoegen van Arymilla voor zo’n hersenloze vraag? Ze berispte zichzelf omdat ze het ongenoegen van Arymilla vreesde en omdat ze wist dat ze haar ongenoegen moesten vermijden. ‘Je weet evenveel als ik, Naean.’ Ze trok aan de teugels en wilde haar paard wegleiden toen Naean weer sprak, met een zweem van angst in haar stem. ‘Doe niet alsof je dom bent, Elenia. En vertel me niet dat jij niet, net als ik, je rechtervoet zou willen geven om hier weg te kunnen. Kunnen we ons niet tenminste beleefd gedragen?’

Elenia hield Morgenwind half weggedraaid van de andere vrouw en keek haar zijdelings aan langs de met bont afgezette rand van haar kap. Zo kon ze de mannen rond het vuur ook in de gaten houden. Geen kenmerken van Huizen te zien. Ze konden bij iedereen horen. Nu en dan blikte een kerel met zijn handen onder zijn oksels in hun richting, maar het enige waar ze werkelijk in geïnteresseerd waren was de warmte van het vuur. Dat, en hoe lang het zou duren voor het vlees was ingedikt tot iets wat op een brij leek. Dat soort mensen leek wel alles te kunnen eten.

‘Denk je dat je kunt ontsnappen?’ vroeg ze zachtjes. Beleefdheid was best, maar niet wanneer iedereen kon zien dat ze zich hier langer ophielden dan nodig. Maar als Naean een uitweg zag... ‘Hoe? De eed die je hebt getekend om Marne te steunen is inmiddels in half Andor bekend. Bovendien geloof je toch niet dat Arymilla je zomaar weg laat rijden?’ Naean deinsde terug en Elenia lachte dunnetjes. De vrouw was niet zo ongenaakbaar als ze deed voorkomen. Ze slaagde er wel in haar stem vlak te houden.

‘Gisteren zag ik Jarid, Elenia, en zelfs op een afstand leek hij meer op een donderwolk. Hij galoppeerde zo hard dat hij bijna zichzelf en zijn paard de nek brak. Als ik je man een beetje ken, dan is hij al plannen aan het maken om je hier uit te krijgen. Hij zou voor jou in het oog van de Duistere spugen.’ Dat zou hij inderdaad doen. ‘Je begrijpt vast dat het beter is als ik bij die plannen betrokken word.’

‘Mijn echtgenoot heeft dezelfde eed ondertekend als jij, Naean, en hij is een eerbaar man.’ Hij was eerbaarder dan goed voor hem was, dat was waar, maar al vóór hun huwelijksgeloften had hij zich gericht naar de wensen van Elenia. Jarid had de eed ondertekend omdat zij hem had geschreven dat hij dat moest doen, niet dat zij daarin enige keus had gehad. Hij zou die zelfs weer herroepen, zij het met tegenzin, als zij gek genoeg was om het hem te vragen. Nu was het natuurlijk op dit ogenblik moeilijk om hem te laten weten wat ze wilde; Arymilla hield haar zorgvuldig meer dan een mijl van hem vandaan. Ze had alles in de hand – zover mogelijk onder de omstandigheden – maar ze moest Jarid op de hoogte brengen, al was het alleen maar om te zorgen dat hij haar niet hielp ontsnappen. In het oog van de Duistere spugen? Hij kon hen beiden te gronde richten in de overtuiging dat hij haar hielp en hij zou het misschien zelfs doen, ook al betekende het hun ondergang.

Ze moest erg veel moeite doen om haar plotseling opkomende frustratie en razernij niet te tonen, maar ze maskeerde dit met een glimlach. Ze was er trots op dat ze in elke toestand een glimlach te voorschijn kon toveren. De glimlach bevatte lichte verrassing. En een zweem van minachting, ik ben helemaal niets van plan, Naean, en Jarid ook niet, daar ben ik zeker van. Maar als ik al iets van plan was, waarom zou ik jou daar dan in betrekken?’

‘Als je dat niet zou doen,’ zei Naean bot, ‘zou Arymilla erover kunnen horen. Ze is dan misschien een kortzichtige stommeling, maar ze zal het wel zien als ik haar vertel waar ze kijken moet. En dan slaap je misschien wel elke nacht in de tent bij je verlóófde, beschérmd door zijn wapenknechten.’

Elenia’s glimlach smolt van haar gezicht en haar stem nam een ijzige klank aan die paste bij het gevoel in haar maag. ‘Wees maar voorzichtig met wat je zegt, anders vraagt Arymilla haar Taraboner misschien wel weer om Kattenbak met je te spelen. Sterker nog, dat kan ik je garanderen.’

Het leek onmogelijk dat Naean nog bleker kon worden, maar het gebeurde toch. Ze tolde in haar zadel en greep naar Elenia’s arm om niet te vallen. Een windvlaag blies haar mantel open en ze liet hem wapperen. Haar voorheen zo kille ogen waren nu groot. De vrouw deed geen pogingen om haar angst te verbergen. Misschien was ze te ver heen. ‘Ik weet dat jij en Jarid iets van plan zijn, Elenia, ik weet het! Neem me mee en... en ik zal namens Arawn trouw aan je zweren zodra ik vrij ben van Arymilla.’ O, ze moest wel erg van streek zijn om zoiets aan te bieden.

‘Wil je nog meer aandacht trekken dan je al gedaan hebt?’ bitste Elenia, en trok haar arm uit Naeans greep. Morgenwind en de zwarte ruin voelden de stemming van hun berijdsters aan en trappelden zenuwachtig, en Elenia hield haar paard in om het te kalmeren. Twee mannen bij het vuur wendden snel hun blik af. Ze dachten waarschijnlijk dat ze getuige waren van een ruzie tussen edelen en wilden niets van die woede over zich afroepen. Ja, dat moest het zijn. Ze zouden misschien verhalen rondstrooien, maar ze wisten beter dan zich te mengen in de ruzies van hun meerderen, ik heb geen plannen om te ontsnappen; helemaal niet,’ zei ze op gedempte toon. Ze trok haar mantel weer om zich heen en wendde kalm haar hoofd af om de karren en de dichtstbijzijnde tenten te inspecteren. Als Naean bang genoeg was... Wanneer de kans zich voordeed... Er was niemand die hen kon horen, maar toch sprak ze met zachte stem. ‘Misschien veranderen de zaken nog, natuurlijk. Wie zal het zeggen? Als dat zo is, doe ik je deze belofte, onder het Licht en bij mijn hoop op hergeboorte: ik zal niet zonder jou vertrekken.’ Er was een mengeling van hoop en vrees te lezen op Naeans gezicht. En nu binnenhalen. ‘Als ik tenminste een brief van jouw hand in mijn bezit heb, ondertekend en verzegeld, waarin je nadrukkelijk je steun voor Marne terugtrekt, uit eigen vrije wil en zweert dat Huis Arawn mijn aanspraak op de troon steunt. Onder het Licht en bij jouw hoop op hergeboorte. Voor minder doe ik het niet.’

Naean deinsde terug en likte over haar lippen. Haar ogen schoten heen en weer alsof ze een ontsnappingsweg of hulp zocht. Haar zwarte rijdier bleef snuiven en trappelen, maar ze deed nauwelijks moeite hem stil te laten staan en zelfs dat leek onbewust. Ze was bang. Maar niet te bang om te beseffen wat Elenia eiste. Er waren te veel voorbeelden in de Andoraanse geschiedenis om dat niet te beseffen. Er bleven duizend mogelijkheden open zolang er niets op schrift stond, maar alleen al het bestaan van zo’n brief zou het bit tussen de tanden van Naean leggen en de leidsels in Elenia’s hand. De onthulling ervan zou Naeans ondergang betekenen, behalve als Elenia dom genoeg was om toe te geven dat ze zelf aanleiding had gegeven. Naean zou daarna nog wel kunnen aanblijven, maar zelfs een Huis met veel minder onderlinge strijd dan Arawn, met minder neven en nichten en tantes en ooms die elkaar ondermijnden waar ze maar konden, zou uiteenvallen. De mindere Huizen die al generaties lang aan Arawn waren verbonden, zouden elders bescherming zoeken. Binnen enkele jaren, of nog sneller, zou Naean overblijven als Hoogzetel van een klein en onteerd overblijfsel. O ja, dat was al eerder gebeurd.

‘We zijn lang genoeg samen geweest.’ Elenia pakte de leidsels op. ik wil niet dat er gekletst wordt. Misschien hebben we binnenkort nog een keer tijd voor een praatje voordat Arymilla de troon bestijgt.’ Wat een afschuwelijke gedachte! ‘Misschien.’ De andere vrouw blies in één teug haar adem uit, maar Elenia draaide haar paard weg, niet te snel en niet te langzaam, en stopte pas toen Naean haastig uitriep: ‘Wacht!’

Ze keek over haar schouder en wachtte zwijgend af. Wat ze wilde zeggen, had ze gezegd. Nu zou ze zien of de vrouw wanhopig genoeg was om zichzelf in Elenia’s handen te leggen. Dat zou ze wel moeten zijn. Zij had geen Jarid die voor haar streed. Sterker nog, iedereen in Arawn die beweerde dat Naean gered moest worden, zou in het gevang belanden voor het ondermijnen van haar wil. Zonder Elenia zou ze in gevangenschap oud worden. Maar met de brief zou haar gevangenschap een heel andere vorm aannemen. Met de brief zou Elenia haar naar alle schijn volkomen vrij laten. Blijkbaar was ze slim genoeg om dat in te zien. Of misschien gewoon bang voor de Taraboner.

‘Je krijgt hem zo snel mogelijk,’ zei ze uiteindelijk, haar stem vol overgave.

‘Ik kijk ernaar uit,’ mompelde Elenia, haar voldoening nauwelijks verhullend. Maar wacht niet te lang, voegde ze bijna toe voordat ze zich kon inhouden. Naean was misschien verslagen, maar een verslagen vijand kon nog steeds een mes in je rug steken als je haar te zeer tergde. Bovendien was ze even bang voor het dreigement van jsjaean als Naean voor dat van haar. Misschien nog wel meer. Maar zolang Naean dat niet wist, had haar wapen geen punt. Terugrijdend naar haar wapenknechten had Elenia zich lange tijd niet meer zo opgetogen gevoeld. Niet meer sinds haar ‘redders’ de mannen van Arymilla bleken te zijn. Misschien zelfs niet meer sinds Dyelin haar had opgesloten in Aringil, al had ze daar nooit de moed verloren. Haar gevangenis was het huis van de ruwaard en best een aangenaam onderkomen, al had ze dan vertrekken met Naean moeten delen. Het was in ieder geval geen probleem geweest om contact te houden met Jarid, en ze dacht dat ze een paar ingangen had bij de Koninginnegarde in Aringil. Er waren zoveel mannen bij die net uit Cairhien waren aangekomen dat ze nog onzeker waren over waar hun trouw lag.

En nu was ze zo opgevrolijkt door deze wonderbaarlijk goed afgelopen ontmoeting met Naean dat ze naar Janie lachte en haar een kast vol nieuwe kleding beloofde zodra ze in Caemlin waren. De vrouw met de bolle wangen antwoordde met een passende, dankbare glimlach. Elenia kocht altijd nieuwe gewaden voor haar wanneer ze zich bijzonder goed voelde, en elk daarvan was mooi genoeg voor een succesvolle handelaarster. Het was een manier om trouw en discretie te verzekeren, en Janie had twintig jaar lang beide getoond.

De zon was nog slechts een rode rand boven de bomen en het was tijd om Arymilla op te zoeken zodat die haar kon vertellen waar ze vannacht zou slapen. Het Licht zij geprezen als het een fatsoenlijk bed was, in een warme en niet al te rokerige tent, met een goed maal van tevoren. Meer kon ze nu niet verlangen. Maar zelfs dat deed geen afbreuk aan haar goede bui. Ze knikte niet alleen naar de groepen mannen en vrouwen bij wie ze langsreden, ze lachte naar hen! Ze zwaaide bijna. De zaken gingen beter dan ze lange tijd hadden gedaan. Naean was niet alleen uit de weg geruimd als rivale voor de troon, ze was aangelijnd en in het gareel gebracht, of zo goed als en dat zou – zeker! – voldoende zijn om Karind en Lir te overtuigen. En er waren mensen die genoegen zouden nemen met een willekeurige persoon op de troon, zolang het maar géén Trakand was. Ellorien, bijvoorbeeld. Morgase had haar laten afranselen! Ellorien zou nooit steun betuigen aan een Trakand. Aemlin, Arathelle en Abelle waren ook mogelijkheden, met hun groeiende ongenoegen dat kon worden uitgebuit. Misschien Pelivar of Luan ook. Ze had haar voelsprieten uitgestoken. En ze zou het voordeel van Caemlin niet verkwanselen zoals die wildebras Elayne had gedaan. De geschiedenis leerde dat alleen de zeggenschap over Caemlin al genoeg was om de steun van ten minste vier of vijf Huizen te krijgen. Haar tijdsplanning was natuurlijk belangrijk, anders zouden alle voordelen aan Arymilla toekomen, maar Elenia zag zichzelf al zitten op de Leeuwentroon, de Hoogzetels op hun knieën voor haar om trouw te zweren. Ze had al een lijst klaar van de Hoogzetels die vervangen zouden worden. Ze zou niemand die tegen haar was toestaan haar later problemen te bezorgen. Daar zouden een paar ongelukjes wel voor zorgen. Jammer dat ze hun vervangers niet zelf kon kiezen, maar een ongeluk schuilde in een klein hoekje. Haar prettige gedachtegang werd verstoord door de magere man die plotseling op zijn grijze paard naast haar verscheen, zijn ogen koortsachtig in het vervagende licht. Nasin had toefjes groene dennennaalden in zijn dunne witte haar. Hij zag eruit alsof hij in een boom had gezeten en zijn rode zijden tuniek en mantel waren zo druk bewerkt met fel gekleurde bloemetjes dat ze voor Illiaanse kleden hadden kunnen doorgaan. Hij zag er belachelijk uit, maar hij was ook de Hoogzetel van het machtigste Huis in Andor. En hij was knettergek. ‘Elenia, mijn liefste schat,’ schetterde hij terwijl het spuug van zijn lippen vloog, ‘mijn ogen zijn verheugd je te zien. Bij jou vergeleken is honing smaakloos en zijn rozen saai.’ Zonder er bewust over na te hoeven denken hield ze Morgenwind in en stuurde hem naar rechts, waardoor de bruine merrie van Janie tussen hen in kwam te staan, ik ben niét je verloofde, Nasin,’ bitste ze. Ze was woedend dat hij haar dwong dat hardop te zeggen in het bijzijn van de anderen, ik ben getróuwd, ouwe gek! Wacht!’ voegde ze toe en stak woest een hand op.

Haar gebiedende toon en armgebaar waren bestemd voor haar wapenknechten, die hun handen op het gevest van hun zwaarden hadden gelegd en naar Nasin loerden. De man werd begeleid door dertig of veertig man met het Zwaard en de Ster van Huis Caeren, en ze zouden zonder aarzelen iedereen doden die een bedreiging vormde voor hun Hoogzetel. Sommigen hadden hun zwaarden al half getrokken. Ze zouden haar natuurlijk niets doen. Nasin zou hen stuk voor stuk ophangen als ze zelfs maar een blauwe plek had. Licht, ze wist niet of ze daarom moest lachen of huilen. ‘Ben je nog steeds bang voor die jonge sukkel Jarid?’ vroeg Nasin, en stuurde zijn paard achter haar aan. ‘Hij heeft geen recht om je steeds te blijven achtervolgen. De betere man heeft gewonnen en hij moet dat maar eens erkennen. Ik zal hem uitdagen!’ Met een hand die er zelfs in de strakke rode handschoen benig uitzag, greep hij onhandig naar zijn zwaard, dat hij waarschijnlijk in geen twintig jaar meer had getrokken, ik maak hem af als een hond omdat hij je angst aanjaagt!’

Elenia stuurde Morgenwind behendig bij hem vandaan zodat ze in een cirkel rond Janie reden, die zich verontschuldigde tegen Nasin en net deed of ze aan de kant wilde gaan terwijl ze hem juist in de weg liep. In gedachten bestelde Elenia al wat extra borduurwerk voor de gewaden die ze voor haar ging kopen. Gestoord als hij was, kon Nasin in een oogwenk van honingzoete woorden overgaan tot lichamelijke betastingen, alsof ze het laagste soort taveernemeid was. Dat kon ze niet verdragen, niet weer, en zeker niet in het bijzijn van anderen. Al rondlopend dwong ze zichzelf ongerust te glimlachen, hoewel de glimlach haar eerlijk gezegd meer moeite kostte dan de ongerustheid. Als die ouwe gek Jarid zou dwingen hem te vermoorden, dan zou alles verloren zijn! ‘Je weet toch dat ik het niet kan verdragen als mannen om mij strijden, Nasin.’ Ze hijgde een beetje en haar stem klonk angstig, maar ze probeerde dat niet te verbergen. Hijgen en angst waren toepasselijk genoeg. ‘Hoe zou ik van een man kunnen houden die bloed aan zijn handen heeft?’ De belachelijke man keek fronsend langs zijn lange neus en ze begon zich af te vragen of ze misschien te ver was gegaan. Hij was zo gek als een maartse haas, maar niet op elk gebied. Niet altijd, ik had me niet gerealiseerd dat je zo... gevoelig was,’ zei hij uiteindelijk. Zonder op te houden om Janie heen te rijden. Zijn afgeleefde gezicht klaarde op. ‘Maar ik had het moeten weten. Ik zal er van nu af aan aan denken. Jarid mag blijven leven. Zolang hij je maar niet lastig valt.’ Plotseling leek hij Janie op te merken, en met een geërgerde blik hief hij een vuist hoog in de lucht. De mollige vrouw zette zich zichtbaar schrap voor de klap, maar ze ging niet opzij. Elenia knarste met haar tanden. Zijden borduursel! Ongeschikt voor een bediende, maar Janie had het verdiend.

‘Heer Nasin, ik heb u óveral gezocht!’ riep de klagende stem van een vrouw uit, en het rondcirkelen werd gestaakt. Elenia slaakte een zucht van verlichting toen Arymilla met haar gevolg kwam aanrijden in de schemering, en moest een vlaag van woede onderdrukken omdat ze zo opgelucht was. In overdadig geborduurde groene zijde, met kant onder haar kin en langs haar polsen, was Arymilla mollig om niet te zeggen dik. Ze had een nietszeggende glimlach en bruine ogen die altijd groot waren van geveinsde belangstelling. Ze miste het verstand om het verschil te kunnen zien tussen dingen die wel en niet haar belangstelling vereisten, maar ze was net slim genoeg om te weten dat ze voor bepaalde dingen belangstelling zou moeten hebben, en ze wilde niet dat iemand dacht dat ze iets had gemist. De enige echte zorg die ze had was haar gemak en het inkomen dat daarvoor moest zorgen en de enige reden dat ze de troon wilde hebben was dat de koninklijke schatkisten nog meer gemak konden bieden dan de inkomsten van een Hoogzetel. Haar gevolg was groter dan dat van Nasin, al bestond het slechts voor de helft uit wapenknechten met de Vier Manen van haar Huis. De anderen waren grotendeels meelopers en hielenlikkers, lagere heren en vrouwen van kleinere Huizen en anderen die Arymilla’s voeten wilden kussen voor een plaatsje in de buurt van de machthebber. Ze vond het geweldig als mensen haar aanbaden. Naean was er ook, aan de rand van de groep met haar wapenknechten en haar dienares en ogenschijnlijk weer koel en beheerst. Maar ze bleef zorgvuldig uit de buurt van Jak Lounalt, een magere man met een kenmerkende Tarabonse sluier over zijn enorme snor en een rond hoofddeksel dat de kap van zijn mantel op een belachelijke manier omhoogdrukte. Hij lachte ook te veel. Hij zag er nauwelijks uit als iemand die een ander met slechts een paar snoeren op zijn knieën kon brengen.

‘Arymilla,’ zei Nasin verward. Hij keek fronsend naar zijn vuist alsof hij verbaasd was dat die in de lucht stak, en legde zijn hand op zijn zadelknop. Hij glimlachte breed naar die domme vrouw. ‘Arymilla, mijn liefste,’ zei hij warm. Niet met het soort warmte dat hij vaak ten opzichte van Elenia tentoonspreidde. Om de een of andere reden was hij er half van overtuigd dat Arymilla zijn dochter was, en zijn lievelingsdochter ook nog. Eenmaal had Elenia hem langdurig met de vrouw horen spreken over haar ‘moeder’, zijn vrouw die bijna dertig jaar geleden was gestorven. Het lukte Arymilla zelfs ook nog wat terug te zeggen, al had ze voor zover Elenia wist Miedelle Caeren nooit ontmoet.

Maar ondanks zijn vaderlijke glimlach naar Arymilla richtte hij zijn blik op de half in schaduwen verscholen ruiters achter haar en ontspande zijn gezicht toen hij Sylvase zag, zijn kleindochter en erfgename. Ze was een stevige, kalme jonge vrouw die strak zijn blik beantwoordde en toen haar donkere, met bont afgezette kap naar voren trok. Ze lachte nooit, ze fronste nooit en Elenia had nooit enige emotie op haar gezicht gezien. Haar uitdrukking was altijd die van een koe. Ze had duidelijk ook het verstand van een koe. Arymilla hield Sylvase dichter bij zich in de buurt dan Elenia of Naean, en zolang ze dat deed was er geen kans dat Nasin gedwongen zou worden om af te treden. Hij was gek, dat was zeker, maar ook slim. ik hoop dat je goed zorgt voor mijn kleine Sylvase, Arymilla,’ mompelde hij. ‘Er zijn overal fortuinzoekers en ik wil dat mijn lieve meisje veilig is.’

‘Natuurlijk,’ antwoordde Arymilla terwijl ze haar te dikke merrie langs Elenia leidde zonder haar een blik waardig te keuren. Haar stem klonk honingzoet en misselijkmakend aanbiddend. ‘Je weet toch dat ik zorg dat ze even veilig is als ikzelf.’ Ze lachte haar domme glimlach en begon Nasins mantel recht te leggen om zijn schouders en de kreukels eruit te strijken, alsof hij een geliefd invalide familielid was. ‘Het is veel te koud voor je. Ik weet wat je nodig hebt. Een warme tent en een beetje warme kruidenwijn. Ik laat mijn bediende dat graag voor je verzorgen. Arlene, ga met heer Nasin mee naar zijn tent en maak wat goede kruidenwijn voor hem klaar.’ Een slanke vrouw uit haar gevolg schrok geweldig en kwam toen langzaam naar voren terwijl ze de kap van haar eenvoudige blauwe mantel afdeed en een knap gezicht met een bevende glimlach onthulde. Plotseling trokken alle slijmerds en kruipers hun mantels dicht tegen de kou of trokken hun handschoenen aan. Ze keken alle richtingen uit behalve naar Arymilla’s bediende. Vooral de vrouwen. Het had even goed een van hen kunnen zijn, wisten ze. Vreemd genoeg wendde Sylvase haar ogen niet af. Haar gezicht was niet te zien in de schaduw van haar kap, maar de opening draaide mee terwijl de slanke vrouw langsreed.

Nasin grijnsde zijn tanden bloot, waardoor hij nog meer dan anders op een geit leek. ‘Ja. Ja, warme wijn zou me goed doen. Arlene, heet je toch? Kom maar, Arlene, brave meid. Heb je het niet te koud?’ Het meisje kermde toen hij een hoek van zijn mantel om haar schouders sloeg en haar dicht tegen zich aan trok waardoor hij haar bijna uit het zadel sleurde. ‘Je zult het warm hebben in mijn tent, dat beloof ik.’ Zonder om te kijken reed hij stapvoets weg, grinnikend en fluisterend tegen de jonge vrouw onder zijn arm. Zijn wapenknechten volgden hem met het gekraak van leder en de langzame, natte geluiden van hoeven in de modder. Een van hen lachte, alsof een ander iets grappigs had gezegd.

Elenia schudde walgend haar hoofd. Een knappe vrouw in Nasins gezicht duwen om hem af te leiden was één ding – ze hoefde niet eens zo knap te zijn; elke vrouw die binnen het bereik van zijn klauwen kwam was in gevaar – maar het was weerzinwekkend als dat je eigen bediende was. Maar niet zo weerzinwekkend als Nasin zelf. ‘Je had beloofd hem bij me weg te houden, Arymilla,’ zei ze op lage, afgemeten toon. Die geile oude bok was haar voorlopig even vergeten, maar hij zou zich haar de volgende keer wel weer herinneren. ‘Je hebt beloofd hem bezig te houden.’

Arymilla trok een knorrig gezicht en plukte pruilend aan haar rijdhandschoenen. Ze had niet gekregen wat ze wilde. En dat was een grote zonde, in haar ogen. ‘Als je veilig wilt zijn voor aanbidders, moet je bij mij in de buurt blijven in plaats van alleen rond te dwalen. Kan ik er wat aan doen dat er mannen op je afkomen? En ik heb je gered. Daar heb je me nog niet voor bedankt.’ Elenia klemde haar kaken zo hard op elkaar dat het pijn deed. Ze vond het al erg genoeg dat ze net deed alsof ze deze vrouw uit eigen vrije wil steunde en ze had zin om iemand te bijten. Haar keuzes waren duidelijk genoeg gemaakt: schrijven naar Jarid of lange wittebroodsweken met haar ‘verloofde’. Licht, ze zou misschien voor het laatste hebben gekozen, ware het niet dat ze zeker wist dat Nasin haar in een afgelegen landhuis zou opsluiten en haar steeds zou betasten tot hij haar uiteindelijk was vergeten. En dan zou hij haar daar achterlaten. Arymilla stond echter op het voorwendsel. Ze stond op veel dingen, en sommige waren volstrekt onverdraaglijk. Maar ze moest zich erbij neerleggen. Voorlopig. Misschien zou Meester Lounalt Arymilla een paar dagen kunnen ‘vermaken’ als alles geregeld was.

Ze kreeg het voor elkaar om een verontschuldigende glimlach te produceren en boog haar hals alsof ze een van die laarzenlikkende bloedzuigers was die haar aandachtig aankeken. Als zij al voor Arymilla kroop, dan bewees dat alleen maar dat zij er ook goed aan deden. Door hun ogen op haar verlangde ze naar een bad. En ze kon wel gillen dat ze dit in het bijzijn van Naean moest doen. ik bied je alle dankbaarheid die in mij is, Arymilla.’ Dat was tenminste niet gelogen. Alle dankbaarheid die ze in zich had was ongeveer gelijk aan haar verlangen om de vrouw te wurgen. Langzaam. Ze moest echter diep ademhalen voor ze de volgende uitspraak kon doen. ‘Vergeef me mijn traagheid, alsjeblieft.’ Een erg bitter woord. ‘Nasin heeft me erg van streek gemaakt. Je weet hoe Jarid zou reageren als hij van Nasins gedrag zou horen.’ Haar stem kreeg eindelijk een scherpe klank, maar die domme vrouw giechelde. Ze giechelde! ‘Natuurlijk vergeef ik je, Elenia,’ lachte ze en haar gezicht klaarde op. ‘Je hoeft het alleen maar te vragen. Jarid is een heethoofd, hè? Je moet hem schrijven hoe tevreden je bent. Je bent toch tevreden? Je kunt je brief aan mijn schrijfster dicteren. Ik heb zo’n hekel aan inkt aan mijn handen, jij niet?’

‘Natuurlijk ben ik tevreden, Arymilla. Dat kan toch niet anders?’ Deze keer kostte het haar geen moeite om te glimlachen. De vrouw dacht werkelijk dat ze slim was. Door Arymilla’s schrijfster haar brief te laten schrijven, kon ze geen geheime inkt gebruiken, maar ze kon Jarid openlijk vertellen dat hij niets moest doen zonder haar raad en dat hersenloze wicht zou denken dat ze haar enkel gehoorzaamde. Arymilla knikte zelfvoldaan en pakte haar leidsels, en haar gevolg deed haar na. Als zij een pot op haar hoofd zou zetten en zeggen dat het een hoed was, zouden ze allemaal een pot op hun hoofd zetten. ‘Het wordt al laat,’ zei ze, ‘en ik wil morgen vroeg beginnen. Aedelle Baryns kok heeft een uitstekende maaltijd voor ons bereid. Jij en Naean moeten met me meekomen, Elenia.’ Ze liet het klinken alsof ze hun een eer bewees. Ze hadden geen keus dan zich ook zo te gedragen en reden met haar op. ‘En Sylvase, natuurlijk. Kom, Sylvase.’ Nasins kleindochter leidde haar merrie naderbij maar kwam niet naast Arymilla rijden. Ze volgde op een afstandje, met Arymilla’s vleiers die niet waren uitgenodigd om met Arymilla mee te rijden op haar hielen. Ondanks de onrustige, ijzige wind probeerden een aantal vrouwen en twee of drie mannen een gesprek met het meisje aan te knopen. Ze sprak zelden meer dan twee woorden. Maar omdat er geen Hoogzetel binnen bereik was om te vleien, namen ze genoegen met de erfgename van een Hoogzetel, en misschien hoopte een van de mannen wel een goede huwelijksbuit aan de haak te slaan. Waarschijnlijk waren een of twee van hen wachten of verspieders die ervoor moesten waken dat ze niet probeerde met iemand in haar Huis contact op te nemen. Deze groep vond het vast spannend om aan de rand van de macht te vertoeven. Elenia had haar eigen plannen voor Sylvase.

Arymilla had er geen moeite mee om te kletsen terwijl iedereen met een hoofd op zijn schouders dat in een mantel zou hullen, en terwijl ze door het afnemende licht reden liep haar geklets uiteen van wat de zuster van Lir te eten zou hebben gemaakt tot de plannen voor haar kroning. Elenia luisterde met net voldoende aandacht om op de juiste ogenblikken instemmend te mompelen. Als die sukkel een gezworen wapenstilstand wilde bieden aan haar tegenstanders, dan zou Elenia Sarand wel de laatste zijn om haar dat af te raden. Het was pijnlijk genoeg om te moeten glimlachen naar de vrouw zonder naar haar te luisteren. Toen zei Arymilla iets wat haar trof als een mokerslag.

‘Jij en Naean vinden het toch niet erg om een bed te delen? Het lijkt erop dat we te weinig fatsoenlijke tenten hebben.’

Ze kletste door, maar even kon Elenia geen woord verstaan. Haar huid voelde alsof die volgestopt was met sneeuw. Ze draaide haar hoofd en keek in Naeans geschokte ogen. Het was toch niet mogelijk dat Arymilla over hun toevallige ontmoeting had gehoord, niet nu al? En als dat wel zo was, dan zou ze hun toch niet de kans bieden om nog verder samen plannen te smeden? Een val? Verspieders om hen af te luisteren? Naeans bediende, of... Of Janie? Alles draaide om haar heen. Ze zag zwarte en zilveren vlekken voor haar ogen en dacht dat ze zou flauwvallen.

Plotseling merkte ze dat Arymilla haar een vraag had gesteld en met stijgend ongeduld op een antwoord wachtte. Ze dacht koortsachtig na. Ja, dat was het. ‘Een vergulde koets, Arymilla?’ Wat een belachelijk denkbeeld. Je kon even goed in de wagen van een ketellapper rijden! ‘O, zalig! Je hebt echt gewéldige invallen!’ Arymilla’s blije glimlach kalmeerde haar ademhaling een beetje. De vrouw had echt geen hersens in haar hoofd. Misschien was er inderdaad een tekort aan goede tenten. Maar het was waarschijnlijker dat ze dacht dat de twee nu ongevaarlijk waren. Getemd. Elenia veranderde haar grimas in een glimlach. Maar ze zette het denkbeeld om de Taraboner haar te laten ‘vermaken’ van zich af, zelfs voor een uur. Met Jarids handtekening onder die eed was er maar één manier om de weg naar de troon vrij te maken. Alles was gereed om te beginnen. De enige vraag was wie het eerst moest sterven: Arymilla of Nasin.

De nacht viel over Caemlin. De kou werd voortgedreven door scherpe windvlagen. Hier en daar kwam licht uit een raam op een van de bovenverdiepingen waar mensen nog wakker waren, maar de meeste luiken waren dicht en een dunne maansikkel laag aan de hemel leek de duisternis alleen nog maar te benadrukken. Zelfs de sneeuw op de daken en langs de gebouwen was schaduwachtig grijs. De eenzame man die van top tot teen in een donkere mantel was gehuld en door de bevroren blubber op de stenen beende, luisterde met evenveel gemak naar de naam Daved Hanlon als Doilin Mellar. Een naam was niet meer dan een tuniek, en hij trok regelmatig een andere aan. Hij had er door de jaren heen verschillende gedragen. Hij wenste dat hij onderuitgezakt voor een vuur in het koninklijk paleis zat, een beker in zijn hand, een kan brandewijn naast zich en een gewillige dienstmeid op zijn knie, maar hij moest nu denken aan de wensen van anderen. Hij kon hier in de Nieuwe Stad tenminste beter lopen. Het ging niet makkelijk, met die bevroren rommel kon hij uitglijden als hij niet uitkeek, maar hij zou hier niet zo snel op zijn gat vallen als op de steilere heuvels in de Binnenstad. Bovendien kwam de duisternis hem vanavond goed uit.

Toen hij vertrok waren er maar weinig mensen op straat, en hun aantal was afgenomen terwijl de duisternis inviel. Verstandige mensen bleven na zonsondergang binnen. Af en toe zag hij donkere schimmen in de schaduwen, maar na een korte blik op Hanlon verdwenen ze snel om de hoek of in steegjes terwijl ze gedempt vloekten als ze uitgleden in de sneeuw. Hij was niet massief en weinig langer dan de gemiddelde man, met zijn zwaard en borstplaat onder zijn mantel, maar overvallers hadden oog voor zwakte of aarzeling en hij bewoog met zichtbare vastberadenheid en zonder angst. De lange dolk in zijn gehandschoende rechterhand hielp hem daarbij. Hij keek uit naar groepen wachten terwijl hij liep, maar hij verwachtte niet die tegen te zullen komen. De hardhandige lieden en dieven zouden wel andere jachtterreinen hebben opgezocht als er wachten in de buurt waren. Hij kon nieuwsgierige wachten natuurlijk met één woord wegsturen, maar hij wilde geen toeschouwers en had geen zin in vragen waarom hij zo ver van het paleis was. Hij hield zijn pas in toen twee vrouwen in zware mantels op een kruising voor hem verschenen, maar ze liepen door zonder zijn kant op te kijken, wat hem geruststelde. Weinig vrouwen zouden zich op dit tijdstip buiten wagen zonder een man met een zwaard of knuppel, en zelfs zonder hun gezichten te zien zou hij er een vuistvol goud om hebben verwed dat dit Aes Sedai waren. Of anders een paar van die andere vreemde vrouwen die in het paleis logeerden. Hij fronste toen hij aan dat stel dacht en voelde een tinteling tussen zijn schouderbladen als van een netelstruik. Wat er ook gaande was in het paleis, hij kreeg er buikpijn van. Het Zeevolk was al erg genoeg, en niet alleen omdat ze verleidelijk door de gangen deinden om vervolgens een mes te trekken. Hij dacht er niet over om een van hen in de billen te knijpen, niet sinds hij had gezien dat zij en de Aes Sedai elkaar aankeken als twee katten in een doos. En het was duidelijk dat het Zeevolk de grootste van de twee katten was, hoe onvoorstelbaar dat ook leek. De anderen waren erger, op een bepaalde manier. Wat de geruchten ook waren, hij wist hoe een Aes Sedai eruitzag, en dat was rimpelloos. Maar sommigen van hen konden geleiden en hij had het ongeruste gevoel dat ze dat allemaal konden. Dat sloeg nergens op. Misschien had het Zeevolk, of die Kinne zoals Falion hen noemde, een vreemde vrijstelling. Iedereen wist dat als drie geleidsters die geen Aes Sedai waren samen aan een tafel werden gezet, er Aes Sedai kwamen opdagen voordat ze zelfs maar een kan wijn konden leegdrinken. Ze zouden worden weggestuurd en nooit meer met elkaar mogen praten. En daar zouden ze ook op toezien. Dat was een feit. Maar die vrouwen zaten daar in het paleis meer dan honderd, en bleven elkaar ontmoeten, liepen tussen de Aes Sedai zonder een onvertogen woord of blik. Tot vandaag tenminste en wat hen er ook toe had bewogen zich als bange kippen bij elkaar te scharen, de Aes Sedai waren even onrustig. Er waren te veel vreemde zaken aan de gang naar zijn zin. Als Aes Sedai zich vreemd gedroegen, was het tijd voor een man om zijn huid te redden. Met een vloek schrok hij op uit zijn overpeinzingen. Ook ’s nachts moest een man zijn huid redden en hij kon zijn aandacht niet laten verslappen. Hij was tenminste niet stil blijven staan, had zelfs geen vaart geminderd. Na een paar passen lachte hij dunnetjes en raakte met zijn duim het lemmet van zijn dolk aan. De wind blies door de straat en nam af, floot over de daken en nam af, en in de korte stiltes kon hij vaag het gekraak horen van de laarzen die hem al vanaf het paleis volgden.

Bij de volgende kruising sloeg hij met dezelfde ongehaaste tred rechts af en ging toen met zijn rug tegen de voorkant van een stal op de hoek staan. De brede staldeuren waren gesloten en waarschijnlijk vanbinnen vergrendeld, maar de geur van paarden en mest hing in de ijzige lucht. De herberg aan de overkant was ook dicht, de luiken voor de ramen waren gesloten. Het enige geluid kwam van de wind en het gekraak van het uithangbord dat hij in het donker niet kon lezen. Er was niemand om te zien wat hij of zij niet mocht zien. Hij hoorde de laarzen versnellen in een poging hem niet kwijt te raken, en toen stak iemand voorzichtig een hoofd om de hoek. Niet voorzichtig genoeg, natuurlijk. Hij sloeg zijn hand uit naar de kap om de man bij zijn keel te grijpen terwijl hij met zijn rechterhand de dolk vooruit stootte. Hij had half verwacht een borstplaat te raken, of een maliënkolder onder de tuniek van de man en was daar klaar voor, maar het lemmet zonk gemakkelijk een paar centimeter onder het borstbeen van de man in zijn vlees. Hij wist niet waarom dat blijkbaar de longen van een man verlamde zodat hij niet kon schreeuwen, om vervolgens in zijn eigen bloed te verdrinken, maar hij wist dat het zo was. Maar vanavond had hij geen tijd om te wachten. Dat er geen wachten in zicht waren betekende niet dat dat zo zou blijven. Met een snelle beweging sloeg hij het hoofd van de man tegen de muur van de stal, hard genoeg om zijn schedel te kraken, en dreef zijn mes tot aan het heft naar binnen, tot hij voelde dat het staal over de ruggengraat van de man raspte.

Zijn ademhaling bleef rustig – een moord plegen was iets wat je af en toe moest doen en niets om je druk over te maken – maar hij legde snel het lijk in de sneeuw tegen de muur. Hij hurkte om zijn mes af te vegen aan de mantel van de dode man terwijl hij zijn andere hand onder zijn oksel stak om zijn handschoen uit te trekken. Hij speurde de straat in beide richtingen af en voelde aan het gezicht van de man. De stoppels vertelden hem dat het een man was, maar niet meer dan dat. Man, vrouw of kind, het maakte hem niet uit – alleen sukkels dachten dat kinderen geen ogen hadden om mee te zien en geen tongen om mee te vertellen wat ze hadden gezien – maar hij wenste dat de man een snor had of een grote neus, iets waardoor hij misschien wist wie het was. Hij kneep in de mouw van de man en voelde dikke wol, niet al te ruw, en een pezige arm die even goed aan een schrijver als aan een wagenmenner of een voetsoldaat kon toebehoren. Hij doorzocht de zakken van de man en vond een houten kam en een bolletje garen; beide gooide hij opzij. Boven de riem van de man hield hij zijn hand stil. Daar hing een lederen schede, leeg. Niemand had een mes kunnen trekken nadat Hanlons lemmet zijn longen had gevonden. Natuurlijk had iedereen een goede reden om zijn mes in de hand te houden als hij ’s nachts over straat liep, maar de meest voor de hand liggende reden was om iemand in de rug te steken of de keel af te snijden.

Hij bleef er echter niet te lang bij stilstaan; hij had geen tijd voor afleiding. Hij sneed de buidel van de man af onder het trekkoord. Het gewicht van de munten die in zijn hand rolden en die hij snel in zijn zak stak vertelde hem dat het geen goud was, waarschijnlijk ook geen zilver, maar een afgesneden buidel en verdwenen geld zouden de indruk wekken dat de man was overvallen. Hij ging rechtop staan en trok zijn handschoen weer aan en even later beende hij weer verder over de modderige straat, zijn dolk dicht tegen zich aan en zijn ogen alert. Hij ontspande zich pas toen hij een straat van de dode man verwijderd was, en zelfs toen nog niet helemaal. De meeste mensen die over de moord hoorden zouden geloven dat de man inderdaad was overvallen, maar degene die de man gestuurd had zou dat natuurlijk niet. Hij was hem al vanaf het paleis gevolgd, wat betekende dat hij gestuurd was, maar door wie? Hij was er vrij zeker van dat als iemand van het Zeevolk hem dood wilde hebben, ze dat zelf wel zouden hebben gedaan. De Kinne zaten hem dwars, maar ze leken zich rustig en op de vlakte te houden. Het was waar dat mensen die zich oefenden in het onopgemerkt blijven de meest waarschijnlijke soort waren die een huurmoordenaar zouden inzetten, maar hij had nooit meer dan drie woorden met hen gewisseld en hij had zeker nooit geprobeerd hen aan te raken. De Aes Sedai leken waarschijnlijker, maar hij wist zeker dat hij niets had gedaan om hun argwaan te wekken. Toch kon elk van hen haar eigen redenen hebben om hem dood te willen zien. Je wist het nooit met de Aes Sedai. Birgitte Trahelion was een dom vrouwmens die dacht dat ze iemand uit een verhaal was, misschien zelfs de echte Birgitte, als die al ooit had bestaan. Misschien dacht ze dat hij een bedreiging voor haar positie vormde. Ze was dan misschien een lichtekooi, zoals ze in die broek van haar door de gangen liep te wiegen, maar ze had kille ogen. Die zou zonder blikken of blozen iemand laten omleggen. De laatste mogelijkheid baarde hem de meeste zorgen. Zijn eigen meesters waren niet erg goed van vertrouwen en waren zelf ook niet altijd te vertrouwen. En vrouwe Shiaine Avarhin, die hem nu zijn bevelen gaf, was degene die hem deze nacht had laten opdraven. Terwijl iemand hem volgde, mes in de hand. Hij geloofde niet in toeval, wat men ook over die Altor beweerde.

Hij dacht er even over om terug te keren naar het paleis. Hij had goud verstopt; hij kon zich makkelijk een weg naar buiten kopen of een van de poorten laten openen zodat hij eruit kon. Maar dat zou betekenen dat hij de rest van zijn leven over zijn schouder zou moeten kijken, dat iedereen in de buurt zijn moordenaar zou kunnen zijn. Niet zo heel anders dan hoe hij nu leefde. Behalve dat hij dan zeker wist dat er vroeg of laat iemand gif in zijn soep zou doen of een mes tussen zijn ribben zou steken. Bovendien was die sloerie Birgitte met haar harde ogen de meest waarschijnlijke dader. Of een Aes Sedai. Of misschien had hij toch die Kinne beledigd. Maar het was altijd de moeite waard om voorzichtig te zijn. Hij greep het heft van de dolk met zijn vingers. Zijn leven was nu goed, met voldoende gemakken en vrouwen die onder de indruk waren of bang genoeg om medewerking te verlenen aan de gardekapitein, maar een leven op de vlucht was nog altijd beter dan hier en nu te sterven. Het was niet eenvoudig om de juiste straat, laat staan het juiste huis, te vinden – de ene nauwe zijstraat leek sprekend op de andere in het donker – maar hij lette goed op en bonsde uiteindelijk op de voordeuren van een hoog, beschaduwd huis dat eruitzag of het toebehoorde aan een rijke maar discrete handelaar. Hij wist dat dat niet zo was. Avarhin was een piepklein Huis, volgens sommigen uitgestorven, maar er was nog één dochter over en Shiaine had geld. Een van de deuren ging open en hij stak zijn linkerhand op om zijn ogen te beschermen tegen het plotselinge, felle licht. In zijn rechterhand had hij zijn dolk in de aanslag. Hij gluurde door zijn vingers en herkende de vrouw bij de deur, in de eenvoudige donkere kleding van een bediende. Niet dat hem dat ook maar in het minst geruststelde.

‘Geef me eens een kus, Falion,’ zei hij terwijl hij naar binnen stapte. Hij graaide wellustig naar haar. Met zijn linkerhand, natuurlijk. De vrouw met het lange gezicht duwde zijn hand weg en sloot de deur stevig achter hem. ‘Shiaine heeft zich afgezonderd met een bezoeker in de voorste zitkamer boven,’ zei ze kalm, ‘en de kok is in haar slaapkamer. Verder is er niemand in huis. Hang je mantel op het rek. Ik zal haar zeggen dat je er bent, maar misschien moet je wachten.’

Hanlon liet zijn hand bungelen. Ondanks haar leeftijdloze gezicht was Falion op zijn hoogst aantrekkelijk te noemen, en zelfs dat was misschien overdreven, met haar kille ogen en haar koele handelswijze. Ze was nauwelijks het soort vrouw dat hij graag knuffelde, – maar ze werd blijkbaar gestraft door een van de Uitverkorenen. Hij werd geacht deel uit te maken van die straf, en dat veranderde de zaak. Tot op bepaalde hoogte. Hij had er geen moeite mee om een vrouw aan te raken die geen keus had, en Falion had zeker geen keus. Haar kleren spraken de waarheid; ze deed het werk van vier of vijf vrouwen in haar eentje, bediende en keukenmeid en spitdraaister, ze sliep waar ze kon en deinsde telkens terug wanneer Shiaine fronsend naar haar keek. Haar handen waren ruw en rood van het wassen en schrobben van de vloeren. Maar ze zou haar straf wel overleven, en het laatste wat hij wilde was een Aes Sedai met grieven tegen Daved Hanlon. Niet nu de omstandigheden best zouden kunnen veranderen voor hij de kans had een mes in haar hart te steken. Het was echter gemakkelijk geweest een regeling met haar te treffen. Ze had een praktische instelling. Wanneer er anderen in de buurt waren zat hij aan haar wanneer hij de kans kreeg en als er tijd was, nam hij haar mee naar haar kamertje onder de dakspanten. Dan gooiden ze het beddengoed overhoop en gingen in de kou op het smalle bed zitten om gegevens uit te wisselen. Omdat zij erop stond bezorgde hij haar dan wat blauwe plekken, voor het geval Shiaine haar wilde controleren. Hij hoopte dat ze zich zou herinneren dat ze er zélf op had gestaan.

‘Waar zijn de anderen?’ vroeg hij terwijl hij zijn mantel afdeed en die aan het met luipaarden besneden rek hing. Het geluid van zijn laarzen op de vloertegels weerkaatste tegen de hoge zoldering van de voorhal. Het was een mooie ruimte, met geverfde gipsen deklijsten en meerdere rijk gedecoreerde wandkleden op bewerkte panelen die glimmend waren gepoetst. De ruimte werd goed verlicht door staande spiegellampen met voldoende verguldsel voor het koninklijk paleis zelf, maar hij mocht branden als het er veel warmer was dan buiten. Falion trok een wenkbrauw op toen ze de dolk in zijn hand zag en hij stak hem met een dunne glimlach weg. Hij kon hem sneller weer trekken dan iemand voor mogelijk zou houden, en zijn zwaard bijna even snel. ‘De straten zijn ’s nachts vol rovers.’ Ondanks de kilte deed hij zijn handschoenen uit en stopte ze achter zijn zwaardriem. Anders zou het misschien lijken of hij dacht dat hij in gevaar was. De borstplaat zou genoeg moeten zijn, als het ergste gebeurde.

‘Ik weet niet waar Marillin is,’ zei ze over haar schouder toen ze zich omdraaide en haar rokken bijeen pakte om de trap op te lopen. ‘Ze is voor zonsondergang vertrokken. Murellin is in de stallen met zijn pijp. We kunnen praten zodra ik Shiaine heb verteld dat je er bent.’ Hij keek hoe ze de trap op liep en gromde. Murellin, een grote vent die Hanlon liever niet achter zich had, werd naar de stallen achter het huis verbannen wanneer hij zijn pijp wilde roken. Shiaine kon de geur van zijn ruwe tabak niet uitstaan en aangezien hij meestal een pot of zelfs een kan bier met zich meenam, zou hij voorlopig wel niet terugkomen. Marillin baarde hem meer zorgen. Zij was ook Aes Sedai, schijnbaar evenzeer onder het bevel van Shiaine als Falion was, of hijzelf, maar hij had geen afspraken met haar. Ook geen ruzie, maar hij vertrouwde in principe geen Aes Sedai, Zwarte Ajah of niet. Waar was ze naartoe? Om wat te doen? Wat een man niet wist kon hem het leven kosten, en Marillin Gemalfin besteedde veel te veel tijd aan dingen waar hij niets van wist. Hij was tot de slotsom gekomen dat er in Caemlin een heleboel gebeurde waar hij niets van wist. Het was hoog tijd dat hij daarachter kwam, als hij wilde overleven.

Toen Falion weg was liep hij vanuit de ijskoude voorhal rechtstreeks naar de keuken aan de achterzijde van het huis. De ruimte met de bakstenen muren was natuurlijk leeg – de kok wist wel beter dan uit haar kamer te komen zodra ze voor de nacht was weggestuurd – en het zwarte ijzeren fornuis en de ovens waren koud, maar door het vuurtje in de lange stenen haard was de keuken een van de weinige warme kamers in het huis. Vergeleken met de rest, tenminste. Shiaine was zuinig, behalve waar het op haar eigen gerief aankwam. Het vuur brandde hier alleen voor het geval ze warme wijn of een glas eiermelk wilde.

Hij was een keer of zes in dit huis geweest sinds hij naar Caemlin was gekomen, en hij wist in welke kasten de kruiden stonden en in welke bijkeuken de wijn stond. Altijd goede wijn. Shiaine beknibbelde niet op wijn. Niet als ze die zelf van plan was te drinken. Tegen de tijd dat Falion terugkeerde had hij een kan vol wijn, de honingpot en een schaaltje gember en kruidnagelen op de brede keukentafel gezet en een pook in het vuur gelegd. Als Shiaine zei ‘kom nu’, dan bedoelde ze ook ‘nu’, maar als ze een man wilde laten wachten kon het weleens daglicht worden voordat ze hem zou ontvangen. Deze bezoekjes beroofden hem altijd van zijn slaap; Drakenvuur op die vrouw! ‘Wie is de bezoeker?’ vroeg hij.

‘Hij heeft geen naam genoemd, niet tegen mij,’ zei Falion, terwijl ze de deur naar de hal opensperde met een stoel. Iets van de spaarzame warmte kon zo ontsnappen, maar ze kon Shiaine zo wel horen roepen. Of misschien wilde ze zorgen dat de andere vrouw hen niet kon afluisteren. ‘Een magere man, lang en hard, met het uiterlijk van een soldaat. Een officier met een vrij hoge rang, misschien een edele aan zijn manieren te zien, en met een Andoraanse tongval. Hij lijkt intelligent en voorzichtig. Zijn kleren zijn eenvoudig maar kostbaar en hij draagt geen ringen of andere juwelen.’ Ze keek fronsend naar de tafel, draaide zich om naar een van de hoge open kasten naast de deur en zette een tweede tinnen kom naast de beker die Hanlon had klaargezet. Het was niet in hem opgekomen om er twee te pakken. Het was erg genoeg dat hij zijn eigen wijn moest klaarmaken. Aes Sedai of niet, zij was de bediende. Maar ze pakte een stoel en duwde het schoteltje met kruiden van zich af alsof ze verwachtte dat hij haar zou bedienen.

‘Shiaine had gisteren twee bezoekers die minder voorzichtig waren dan deze kerel,’ ging ze door. ‘Een, ’s morgens, had de Gouden Evers van Sarand op de manchetten van zijn handschoenen. Hij dacht waarschijnlijk dat niemand ze zou opmerken, als hij er al aan had gedacht. Een gezette, blonde man van middelbare leeftijd die overal zijn neus voor optrok, een compliment maakte over de wijn alsof hij verrast was om hier goede wijn aan te treffen, en die wilde dat Shiaine me liet afranselen omdat ik onvoldoende respect toonde.’ Zelfs dat zei ze op koele, afgemeten toon. De enige keer dat ze enige vurigheid had getoond was toen Shiaine haar met een riem had geslagen. Toen had hij haar wel horen janken. ‘Een man van het platteland die zelden in Caemlin is geweest maar denkt dat hij weet hoe zijn meerderen zich gedragen, zou ik zeggen. Je herkent hem aan een wrat op zijn kin en een halvemaanvormig litteken naast zijn linkeroog. De kerel van ’s middags was klein en donker, met een scherpe neus en oplettende ogen, geen littekens of andere opvallende kenmerken voor zover ik zag, al droeg hij een ring met een vierkante granaat aan zijn linkerhand. Hij zei niet veel, wilde niets loslaten in dat kleine beetje dat ik kon horen, maar hij had een dolk met de Vier Manen van Huis Marne op het gevest.’

Hanlon vouwde zijn armen over elkaar en leunde tegen de zijkant van de haard. Zijn gezicht was onbewogen, ook al had hij zin om te fronsen. Hij was zeker dat het de bedoeling was dat Elayne de troon zou bestijgen, maar wat er daarna gebeurde was hem een raadsel. Ze was aan hem beloofd. Of ze een kroon droeg wanneer hij haar nam maakte hem geen snars uit, al zou het wat extra’s toevoegen – het inrijden van die langbenige merrie zou hem evenveel genoegen hebben gedaan als ze een boerendochter was geweest, vooral na haar vernederende woorden van vandaag in het bijzijn van al die vrouwen! Maar als Shiaine praatte met Sarand en Marne betekende dat misschien dat ze niet gekroond zou worden. Misschien was hij, ondanks alle beloften dat hij met een koningin zou kunnen stoeien, geplaatst waar hij was zodat hij haar kon vermoorden, als haar dood een bepaald voordeel voor Shiaine zou opleveren. Of eigenlijk voor de Uitverkorenen die haar opdrachten gaven. Moridin heette de kerel, een naam die Hanlon nog nooit in dit huis had gehoord. Dat zat hem niet dwars. De man was zo brutaal om zichzelf een Uitverkorene te noemen, maar Hanlon was niet dom genoeg om hem erop aan te spreken. Het zat hem wel dwars dat hijzelf waarschijnlijk niet meer was dan een wapen. Zolang het wapen zijn werk deed, maakte het niet uit of het daarbij brak. Het was beter om het heft vast te houden dan het lemmet.

‘Is er goud over tafel gegaan?’ vroeg hij. ‘Heb je iets gehoord?’

‘Dan zou ik dat wel hebben gezegd,’ antwoordde ze dunnetjes. ‘En zoals overeengekomen, is het nu mijn beurt om vragen te stellen.’ Het lukte hem zijn ergernis te verbergen achter een verwachtingsvolle blik. Die domme vrouw vroeg altijd naar de Aes Sedai in het paleis of degenen die ze de Kinne noemde, of over het Zeevolk. Domme vragen. Wie was vriendelijk tegen wie en wie niet. Wie spraken heimelijk met elkaar, wie vermeden elkaar. Wat hadden ze gezegd. Alsof hij niets beters te doen had dan in de gangen rond te hangen en hen te bespieden. Hij loog nooit tegen haar – de kans dat ze de waarheid zou ontdekken was te groot, zelfs al was ze opgesloten in dit huis; ze was tenslotte Aes Sedai – maar het werd steeds moeilijker om iets te verzinnen wat hij al nog niet had verteld en ze stond erop dat hij nieuws bracht als hij wat van haar wilde weten. Toch had hij wel een paar dingetjes te vertellen vandaag, over een deel van het Zeevolk dat vertrok en dat iedereen in het paleis vandaag zo schichtig was alsof ze ijspegels in hun kraag hadden. Daar zou ze het mee moeten doen. Wat hij wilde weten was belangrijk, geen stom geroddel.

Maar voor ze haar vragen kon stellen ging de buitendeur open. Murellin was groot genoeg om bijna de hele deuropening te vullen, maar toch blies er een ijzige wind naar binnen waardoor het vuur danste en er gloeiende vonken de schoorsteen in vlogen. Hij gaf geen teken dat hij de kou voelde, maar zijn bruine tuniek was ogenschijnlijk even dik als twee mantels. Bovendien had de man niet alleen de afmetingen van een os, hij was ook even slim als een os. Hij zette zijn grote houten beker met een knal op tafel, haakte zijn duimen achter zijn riem en keek Hanlon misprijzend aan. ‘Zit je aan mijn vrouw?’ mompelde hij.

Hanlon schrok. Niet uit angst voor Murellin, niet met die klungel aan de andere kant van de tafel. Waar hij van schrok was dat de Aes Sedai uit haar stoel sprong en de wijnkan van tafel griste. Ze smeet de gember en kruidnagelen in de kan, voegde een schep honing toe en draaide de kan rond alsof ze zo alles kon mengen. Toen pakte ze met een punt van haar schort de pook uit het vuur en stak die in de wijn zonder te controleren of hij al heet genoeg was, en al die tijd keek ze geen ogenblik naar Murellin.

‘Jouw vrouw?’ vroeg Hanlon voorzichtig. De andere man glimlachte zelfgenoegzaam.

‘Zo goed als. De vrouwe vond dat ik maar even goed kon gebruiken wat jij niet nodig had. In ieder geval houden Fallie en ik elkaar ’s nachts warm.’ Murellin begon om de tafel te lopen, nog steeds grijnzend, maar nu naar de vrouw. Op dat ogenblik klonk er een kreet door de gang en stond hij met een zucht stil terwijl zijn grijns wegstierf van zijn gezicht.

‘Falion!’ riep de scherpe stem van Shiaine van veraf. ‘Breng Hanlon naar boven en snel een beetje!’ Falion zette de kan met zoveel kracht op tafel dat er wijn over de rand klotste en was al onderweg naar de deur voor Shiaine uitgesproken was. Als de andere vrouw riep, sprong Falion op.

Hanlon sprong ook op, maar om een andere reden. Hij haalde haar in en greep haar arm, net toen ze een voet op de trap wilde zetten. Hij keek snel achterom en zag dat de keukendeur dicht was. Misschien voelde Murellin de kou toch. Hij sprak in ieder geval zachtjes. ‘Wat was dat allemaal?’

‘Dat gaat je niets aan,’ zei ze kortaf. ‘Kun je me iets bezorgen om hem in slaap te krijgen? Iets wat ik in zijn bier of wijn kan doen? Hij drinkt alles, het maakt niet uit hoe het smaakt.’

‘Als Shiaine denkt dat ik haar niet gehoorzaam, dan is het wél mijn zaak. En jij zou dat ook zo moeten zien, als je meer dan twee gedachten tegelijk aankunt.’

Ze hief haar gezicht op en keek hem langs haar lange neus aan, koud als een vis. ‘Dit gaat jou niets aan. Wat Shiaine betreft, ben ik nog steeds van jóu wanneer jij hier bent. Er zijn namelijk wat zaken veranderd.’ Plotseling werd zijn pols stevig vastgegrepen door iets onzichtbaars en werd zijn hand van haar mouw getrokken. Iets anders greep zijn keel en kneep erin tot hij geen adem meer kon krijgen. Vruchteloos graaide hij met zijn linkerhand naar zijn dolk. Haar stem bleef kalm. ik dacht dat bepaalde andere zaken daarom overeenkomstig moesten veranderen, maar Shiaine kan niet logisch nadenken. Zij zegt: als de Grote Meester Moridin de straf wil verlagen, zal hij dat wel zeggen. Moridin heeft me aan haar gegéven. Murellin is haar manier om te zorgen dat ik dat begrijp. Haar manier om te zorgen dat ik haar hondje ben tot zij anders beslist.’ Ze haalde diep adem en de druk verdween van zijn pols en keel. Lucht had nog nooit zo zoet gesmaakt. ‘Kun je me bezorgen wat ik vraag?’ zei ze, zo kalm alsof ze niet zojuist had geprobeerd om hem te vermoorden met die bloedige Kracht. Alleen al de gedachte dat hij daardoor was aangeraakt bezorgde hem kippenvel.

‘Ik kan...’ begon hij schor, stopte om te slikken en wreef over zijn keel. Het voelde alsof er een strop om zijn nek had gezeten, ik kan je wel iets bezorgen wat hem zo diep in slaap brengt dat hij nooit meer wakker wordt.’ Zodra het veilig was, zou hij haar uitbenen als een gans.

Ze snoof minachtend. ‘Shiaine zou mij als eerste verdenken, en ik kan beter mijn eigen polsen doorsnijden dan bezwaar maken tegen iets wat zij doet. Het is genoeg als hij de hele nacht slaapt. Laat het denkwerk aan mij over, daar worden we allebei beter van.’ Ze legde een hand op de bewerkte trapleuning en keek omhoog. ‘Kom. Als ze nú zegt, bedoelt ze ook nu.’ Jammer dat hij haar niet kon opknopen.

Hij volgde haar, zijn laarzen stampend op de treden en kabaal makend in de voorhal, toen hij bedacht dat hij de bezoeker niet had horen vertrekken. Tenzij het huis een geheime uitgang had die hij niet kende, waren er alleen de voordeur, de keukendeur en een tweede achterdeur die alleen via de keuken bereikbaar was. Het leek er dus op dat hij die soldaat zou ontmoeten. Misschien moest het een verrassing zijn. Hij liet stiekem zijn dolk in de schacht glijden. Zoals verwacht brandde er in de grote open haard van blauwgeaderd marmer in de voorste zitkamer een knapperend vuur. Het was een kamer die er om vroeg geplunderd te worden; er stonden porseleinen vazen van het Zeevolk op de goudomrande tafels en er lagen kleden die een goede prijs zouden opbrengen. Behalve dat een van die kleden nu waarschijnlijk waardeloos was. Er lag een vorm onder een deken in het midden van de kamer, en als de vent onder die deken het kleed niet met zijn bloed besmeurd had, zou Hanlon de laarzen opeten die eronder vandaan staken.

Shiaine zat op een bewerkte leunstoel. Ze was een knappe verschijning in goudgeborduurde zijde, met een ingewikkelde riem van geweven goud en een zwaar gouden ketting om haar slanke hals. Glanzend bruin haar viel over haar schouders in een net van zijde. Ze zag er op het eerste gezicht fijntjes uit, maar er was iets wolfachtigs aan haar gezicht en haar glimlach bereikte nooit haar grote bruine ogen. Ze gebruikte een met kant afgezette doek om een kleine dolk met een vuurdruppel op het heft schoon te maken. ‘Ga Murellin zeggen dat ik een... pakketje voor hem heb om straks op te ruimen, Falion,’ zei ze rustig.

Falions gezicht bleef strak als gepolijst marmer, maar ze maakte een verkrampte kniks voor ze de kamer uit rende. Hanlon bekeek de vrouw en haar dolk vanuit zijn ooghoeken, liep naar de man toe en tilde een hoek van de deken op. Glazige blauwe ogen staarden uit een gezicht dat bij leven hard was geweest. De doden leken altijd milder. Hij was blijkbaar toch niet zo voorzichtig en intelligent geweest als Falion had gedacht. Hanlon liet de deken vallen en stond op. ‘Hij heeft iets gezegd waar u het niet mee eens was, Vrouwe?’ vroeg hij mild. ‘Wie was hij?’

‘Hij zei verschillende dingen waar ik het niet mee eens was.’ Ze hield de dolk omhoog, keek of het smalle lemmet schoon was en liet het toen in de goudbewerkte schede om haar middel zakken. ‘Zeg eens, is Elaynes kind van jou?’

‘Ik weet niet wie de vader is van het jong,’ zei hij droog. ‘Waarom, Vrouwe? Denkt u dat ik zachtmoedig aan het worden ben? De laatste meid die beweerde dat ik haar zwanger had gemaakt heb ik in een put geduwd om haar hersens af te laten koelen, en ik heb gezorgd dat ze daar bleef.’ Er stonden een hoge zilveren wijnkan en twee gedreven zilveren bekers op een dienblad, is dit veilig?’ vroeg hij, terwijl hij in de bekers tuurde. Er zat in allebei een beetje wijn en een kleine toevoeging zou van de nu dode man een makkelijk slachtoffer hebben gemaakt.

‘Catrelle Mosenain, de dochter van een ijzerhandelaar uit Maerone,’ zei de vrouw, alsof het algemeen bekend was en hij schrok bijna op. ‘Je hebt haar op haar hoofd geslagen met een steen voordat je haar naar beneden gooide, natuurlijk omdat je niet wilde dat ze verdronk.’ Hoe wist ze de naam van die meid, laat staan dat van die steen? Hij wist zelf niet eens meer hoe ze had geheten. ‘Nee, ik denk niet dat je zachtmoedig wordt, maar ik zou het niet prettig vinden als je vrouwe Elayne kuste zonder dat ik het wist. Dat zou ik echt niet prettig vinden.’

Plotseling keek ze fronsend naar de met bloed bevlekte zakdoek in haar hand, stond sierlijk op om naar de haard te schrijden en liet het doekje in de vlammen vallen. Ze bleef staan om zich te warmen en keek geen ogenblik zijn kant op. ‘Kun je regelen dat een paar van de Seanchaanse vrouwen ontsnappen? Het liefst een van die zogenaamde sul’dam en een damane.’ Ze struikelde een beetje over die vreemde woorden. ‘Maar als dat niet mogelijk is, dan is een paar van die sul’dam ook genoeg. Zij bevrijden dan wel een paar anderen.’

‘Misschien.’ Bloed en as, ze sprong nog erger van de hak op de tak dan Falion vandaag. ‘Het zal niet gemakkelijk zijn, Vrouwe. Ze worden allemaal goed bewaakt.’

‘Ik vroeg niet of het makkelijk was,’ zei ze terwijl ze in de vlammen staarde. ‘Kun je wat wachten weg krijgen bij de voedselpakhuizen? Ik zou er graag een paar echt zien branden. Ik word moe van pogingen die steeds mislukken.’

‘Dat kan ik niet doen,’ mompelde hij. ‘Als u tenminste niet wilt dat ik meteen daarna onderduik. Ze houden een overzicht van opdrachten bij waar een Cairhienin van zou verbleken. En het zou toch niets uithalen, want er komen elke dag meer wagens door die bloedige Poorten.’ Eerlijk gezegd speet hem dat niet. Misschien voelde hij zich ongemakkelijk door de gebruikte middelen, maar het speet hem niet. Hij verwachtte dat het paleis wel de laatste plaats in Caemlin zou zijn waar de honger toesloeg. Hij had meer dan een beleg meegemaakt aan beide kanten van de linie en hij was niet van plan ooit nog soep te koken van zijn laarzen. Maar Shiaine wilde brand.

‘Nóg een antwoord waar ik niet om heb gevraagd.’ Ze schudde haar hoofd en bleef in de vlammen staren. ‘Maar misschien kan daar iets aan gedaan worden. Hoe ver ben je met het winnen van Elaynes... genegenheid?’ vroeg ze kuis.

‘Verder dan toen ik in het paleis aankwam,’ gromde hij terwijl hij woest naar haar rug keek. Hij deed zijn best de mensen die de Uitverkorene boven hem plaatste nooit te beledigen, maar zij daagde hem uit. Hij zou dat nekje als een tak kunnen breken! Om zijn handen iets te doen te geven, vulde hij een van de bekers en hield die in zijn hand, ook al was hij niet van plan een slok te nemen. Er lag al één dode man in de kamer en hij had geen zin om er naast te gaan liggen. ‘Maar ik moet zorgvuldig te werk gaan. Ik kan haar moeilijk in een hoek drukken en uit haar gewaad kietelen.’

‘Nee,’ zei Shiaine met gedempte stem. ‘Zij is nauwelijks het soort vrouw aan wie jij gewend bent.’ Lachte ze nu? Vermaakte hij haar? Hij moest zich beheersen om de wijnbeker niet op de grond te smijten en haar te wurgen.

Plotseling draaide ze zich om. Hij knipperde met zijn ogen toen ze zorgvuldig haar mes weer in de schede liet glijden. Hij had haar het bloedding niet eens zien trekken! Hij nam een slok wijn zonder erbij na te denken en verslikte zich bijna toen hij besefte wat hij had gedaan.

‘Hoe zou je het vinden als Caemlin werd geplunderd?’ vroeg ze. ‘Best, als ik een goede compagnie achter me had en vrij baan had naar de stadspoorten.’ De wijn was veilig. Twee bekers, dat betekende dat zij het ook had gedronken, en als hij de beker van de dode man had opgepakt zat er niet meer genoeg gif in om een muis ziek te maken, is dat wat je wilt? Ik kan even goed bevelen opvolgen als ieder ander.’ Dat deed hij alleen als de kans groot was dat hij ze zou overleven, of als ze van de Uitverkorene afkomstig waren. Je kunt beter voor een stommeling sterven dan de Uitverkorene ongehoorzaam zijn. ‘Maar soms helpt het om meer te weten dan “ga daarheen en doe dat”. Als je me zou vertellen wat je in Caemlin zoekt, kan ik je misschien helpen het sneller te vinden.’

‘Natuurlijk.’ Ze lachte haar tanden bloot terwijl haar ogen zo koud bleven als bruine stenen. ‘Maar vertel me eerst eens waarom er bloed op je handschoen zit?’

Hij glimlachte terug. ‘Een voetsoldaat met pech, Vrouwe.’ Misschien had zij de man gestuurd, misschien niet, maar hij voegde haar keel toe aan de lijst ‘door te snijden’. En hij zou Marillin Gemalfin ook toevoegen. Tenslotte was een eenzame overlevende de enige die kon vertellen wat er gebeurd was.

16

Onderwerp van Onderhandelingen

Kort na zonsopgang bevond een deel van Tar Valon zich nog in de schaduw, maar de sneeuw die alles bedekte, glinsterde helder. Achter de hoge witte muren vol prachtige torens en vaandels leek de stad zelf licht uit te stralen. Egwene zat op haar ruin en bevond zich op de rivieroever ten noorden van de stad, maar de stad leek verder weg dan hij in werkelijkheid was. De Erinin was hier meer dan twee mijl breed en de Alindrelle Erinin en de Osendrelle Erinin aan weerszijden van het eiland waren half zo breed. Het leek alsof Tar Valon zich in een groot meer bevond, onbereikbaar ondanks de enorme bruggen die zó hoog boven het water uitstaken dat schepen er met gemak onderdoor konden. De Witte Toren, een ivoorwitte zuil die duizelingwekkend hoog boven het stadshart uit reikte, vervulde haar met heimwee. Niet naar Tweewater, maar naar de Toren. Dat was nu haar thuis. Haar aandacht werd getrokken door een rookpluim, een vage zwarte lijn aan de overzijde van de stad die haar deed grijnzen. Daishar stampte met zijn hoef in de sneeuw, maar een aai langs zijn nek was genoeg om de ruin weer rustig te krijgen. Zijn berijdster had wel meer nodig om rustig te worden. Heimwee was de minste van haar problemen. Het viel volstrekt in het niet bij de rest.

Met een zucht liet ze de teugels op de voorste zadelboog rusten en hief het koperen kijkglas op. Haar mantel gleed van haar schouder af, maar ze negeerde de kou en schermde met haar handschoen de voorste lens af tegen het felle zonlicht. De stadswallen kwamen op haar af. Ze vestigde haar aandacht op de hoge gebogen havendammen van de Noordhaven die zich tegen de stroom in uitstrekten. Jvlensen liepen met vastberaden tred achter de kantelen van de haven, maar ze kon van deze afstand nauwelijks de mannen en de vrouwen onderscheiden. Toch was ze blij dat ze haar gestreepte stola niet om had en dat haar gezicht door een kap verhuld werd, voor het geval dat iemand een sterker kijkglas had dan zij. De brede opening van de door mensenhanden gemaakte haven werd versperd door een enorme ijzeren ketting die een paar voet boven het wateroppervlak gespannen was. Aan de kleine stipjes op het water, duikvogels die voor de haven vissen vingen, kon men de grootte van de ketting afleiden. Er waren twee mannen nodig om één schakel op te tillen. Een roeiboot kon nog onder de versperring door, maar verder kon geen vaartuig erlangs zonder toestemming van de Witte Toren. De ketting was uiteraard bedoeld om vijanden buiten te houden. ‘Daar zijn ze, Moeder,’ mompelde heer Garet en ze deed het kijkglas omlaag. Haar generaal was een stevige man in een eenvoudige borstplaat met daaronder een eenvoudige bruine jas, zonder ook maar enig spoor van verguldsel of borduurwerk. Zijn gezicht zag er breed en verweerd uit en zijn leeftijd maakte dat hij een geruststellende kalmte uitstraalde. Je hoefde maar naar Garet Brin te kijken om te weten dat hij bij het zien van de Doemkrocht zijn angst zou onderdrukken en gewoon aan de slag zou gaan. En andere mannen zouden hem volgen. Hij had al op meerdere slagvelden bewezen dat je hem moest volgen als je wilde winnen. Een goede man om achter je te hebben. Haar ogen volgden zijn pantserhandschoen die stroomopwaarts wees.

Om een landtong waren net vijf, zes – nee, zeven – rivierschepen in het zicht verschenen die door het water van de Erinin ploegden. Ze waren erg groot voor rivierschepen, één had drie masten waarvan de driehoekige zeilen bol stonden. Lange riemslagen kliefden door het blauw-groene water om nog wat harder te kunnen gaan. Aan de vaartuigen was een brandend verlangen naar snelheid af te lezen, alsof men niet kon wachten om Tar Valon te bereiken. De rivier was hier diep genoeg om binnen roepafstand van de oever te kunnen varen, maar deze schepen voeren achter elkaar in een rij, zo veel mogelijk in het midden van de Erinin als de wind toeliet. Matrozen in de masten hielden de oever in de gaten, maar niet vanwege zandbanken. Ze hadden in feite niets te vrezen zolang ze buiten boogbereik bleven. Het is waar dat ze vanaf de plaats waar ze op haar paard zat al deze schepen in brand kon steken, of simpelweg gaten in hun rompen kon slaan en ze tot zinken brengen. Dat kon allemaal in een handomdraai. Maar als ze dat deed, zou een aantal opvarenden zeker verdrinken. De stroming was sterk, het water ijskoud en het was een flink stuk naar de oever voor degenen die konden zwemmen. Zelfs één dode zou inhouden dat ze de Kracht als wapen gebruikt had. Ze probeerde te leven alsof ze al gebonden was door de Drie Geloften, en het waren de Geloften die deze schepen beschermden tegen haar of een andere zuster. Een zuster die bij de Eedstaf gezworen had, kon zichzelf niet eens dwingen de stromen te verweven, tenzij ze zichzelf ervan kon overtuigen dat de schepen haar leven bedreigden. Maar de schippers en hun bemanningen hechtten daar kennelijk geen geloof aan.

Naarmate de rivierschepen dichterbij kwamen, klonk er ondanks de afstand een vaag geroep. De uitkijken op de masten wezen naar haar en Garet en het werd al snel duidelijk dat ze dachten dat ze een Aes Sedai met haar zwaardhand was. De schippers namen het zekere voor het onzekere en even later ging het tempo van de riemslagen omhoog. Het ging slechts een fractie sneller, maar de roeiers werkten zich ervoor in het zweet. Een vrouw op het halfdek van het voorste schip, waarschijnlijk de schipper, zwaaide met haar armen alsof ze nog sneller wilde. Een paar mannen renden over het dek om touwen aan te trekken of ze te laten vieren zodat de hoek van de zeilen veranderde, maar Egwene zag dat het niet veel uithaalde. Naast de matrozen waren er nog meer mannen op het dek en de meeste daarvan stonden bij de reling, een paar hadden zelf ook kijkglazen. Sommigen leken de afstand te meten die nog afgelegd moest worden voordat de veilige haven bereikt was.

Ze speelde met de gedachte om een enorme lichtflits vlak boven elk schip te weven, met wellicht een harde knal erbij. Als er aan boord iemand met hersens was, zou hij ongetwijfeld beseffen dat snelheid of afstand ze niet kon beschermen, maar alleen de verdraagzaamheid die uit de Drie Geloften voortkwam. Ze konden wéten dat ze veilig waren juist vanwege de Aes Sedai. Met een diepe zucht schudde ze haar hoofd en berispte ze zichzelf in gedachten. Die simpele weving zou veel meer aandacht trekken dan de aanwezigheid van één zuster. Er kwamen regelmatig zusters naar de oever om naar Tar Valon en de Toren te staren. Als er gereageerd werd op haar lichtflits, zou dat zeer snel tot een gevecht kunnen leiden, met alle gevolgen vandien. Daar was de afgelopen vijf dagen al meer dan genoeg gelegenheid toe geweest.

‘De havenmeester heeft sinds we hier zijn niet meer dan acht of negen schepen tegelijk binnengelaten,’ zei Garet toen het eerste schip hen bereikt had, ‘maar de schippers hebben nu door hoe het werkt. Zo meteen verschijnt er nog een groep schepen die de stad bereikt wanneer de Torenwachten zich ervan vergewist hebben dat deze mannen zich komen aanmelden voor het leger. Jima Chubain weet best dat hij moet oppassen dat er geen mannen van mij aan boord zijn. Dankzij hem zitten er meer Torenwachten in de havens dan waar dan ook, afgezien van de brugtorens. Maar daar komt nog wel verandering in. De schepen komen binnen zodra het licht is en blijven binnenkomen tot het vallen van de avond, hier en ook in de Zuidhaven. Deze groep schepen vervoert minder mannen dan gewoonlijk. Elk plan is geniaal totdat het uitgevoerd wordt, Moeder, en dan moet je het aanpassen aan de omstandigheden als je niet vertrappeld wilt worden.’

Egwene liet merken dat ze geërgerd was. Die zeven schepen vervoerden bij elkaar meer dan tweehonderd reizigers. Enkelen van hen waren misschien koopman, handelaar of een ander soort ongevaarlijke reiziger, maar de zon werd weerkaatst door helmen, borstplaten en op lederen wambuizen genaaide stalen schijven. Hoeveel scheepsladingen kwamen er dagelijks binnen? Er kwam in ieder geval een gestage stroom mannen de stad binnen om zich aan te melden bij Hoofdkapitein Chubain. ‘Waarom hebben mannen toch altijd zoveel haast om te moorden en vermoord te worden?’ mompelde ze geprikkeld.

Heer Garet keek haar kalm aan. Hij zat als een standbeeld op zijn paard, een grote voskleurige ruin met een witte bles. Soms had ze het gevoel dat ze een klein beetje begreep wat Siuan voor deze man voelde. Soms had ze er veel voor over om hem een keer te laten schrikken, gewoon om zijn gezicht te zien.

Jammer genoeg wist ze zelf ook het antwoord op de vraag waarom mannen in dienst gingen. Ach, er waren genoeg mannen die zonder na te denken voor de ‘goede’ zaak in de bres sprongen en sommigen waren op zoek naar avontuur, wat dat ook in hun ogen mocht zijn. Maar het was een simpel feit dat je met het dragen van een piek of een speer twee keer zoveel verdiende als met het ploegen van andermans veld. Je kreeg nog eens de helft meer als je goed genoeg kon paardrijden voor de ruiterij. Kruisboogschutters en boogschutters zaten daar ergens tussenin. Degene die voor een ander werkte, koesterde de droom dat hij op een dag zijn eigen boerderij of winkel zou hebben, of daar voor zijn zonen in ieder geval een begin mee kon maken. Maar diegene had ook ongetwijfeld de talloze verhalen gehoord van mannen die vijf of tien jaar in dienst waren geweest en met genoeg goud thuiskwamen om prettig van te kunnen leven. Verhalen over eenvoudige mannen die het tot generaal of zelfs edelman schopten. Garet had botweg gezegd dat het voor de armen aantrekkelijker was om achter de punt van een piek te lopen dan achter de kont van een ploegpaard. Zelfs als er veel meer kans was dat die piek zijn dood zou betekenen dan dat hij er roem en rijkdom mee zou vergaren. Dat was een cynisch standpunt, maar ze vermoedde dat de meeste mannen op die schepen er ook zo tegenaan keken. Zo was ze zelf ook aan haar eigen leger gekomen. Tegenover elke man die wilde dat de overweldiger van de Amyrlin Zetel verwijderd werd, tegenover elke man die Elaida zag voor wat ze werkelijk was, stonden er tien, zo niet honderd anderen die zich hadden aangemeld vanwege de soldij. Sommige mannen aan boord van het schip deden hun handen omhoog om aan de wachten op de havenmuren te laten zien dat ze geen wapens vasthielden.

‘Nee,’ zei ze en heer Garet zuchtte. Zijn stem bleef kalm, maar wat hij zei was geenszins geruststellend.

‘Moeder, zolang de havens geopend blijven, eet Tar Valon beter dan wij. En in plaats van zwakker te worden door de honger, wordt de Torenwacht groter en sterker. Ik betwijfel of Elaida toestaat dat Chubain ons aanvalt, al zou ik dat helemaal niet erg vinden. Elke dag wachten wordt namelijk opgeteld bij de rekening die vroeg of laat vereffend moet worden. Ik heb vanaf het begin gezegd dat het in een bestorming zal eindigen. Die mening is niet veranderd, maar de rest wel. Laat de zusters mij en mijn mannen binnen de stadswallen zetten en ik neem Tar Valon in. Het zal niet zonder bloedvergieten gaan, dat gaat het nooit, maar ik kan de stad voor u innemen. En er zullen minder slachtoffers vallen dan wanneer u het nog langer uitstelt.’

Een knoop balde zich samen in haar maag tot ze nauwelijks nog kon ademen. Met behulp van Novice-oefeningen probeerde ze de knoop stukje bij beetje los te maken. De oever hield de rivier in toom, stuurde haar zonder dwang. De kalmte keerde langzaam in haar terug. Te veel mensen waren gewend geraakt aan het zien van geweven Poorten, en Garet vond het zelfs de normaalste zaak van de wereld. Toen hij erachter kwam dat meer mensen tegelijk gebruik konden maken van zo’n Poort, zag hij meteen de voordelen. Zelfs de dikke muren van Tar Valon, die dankzij de Kracht nog niet door de grootste katapulten beschadigd konden worden, boden geen bescherming tegen een leger dat kon Reizen. Garet Brin zou niet de laatste zijn die daarop kwam. De Asha’man wisten het blijkbaar ook al. Oorlog was altijd al afschuwelijk, maar het zou nu nog afschuwelijker gaan worden.

‘Nee,’ herhaalde ze. ik weet dat er slachtoffers zullen vallen voordat dit voorbij is.’ Als ze haar ogen sloot, zag ze al stervende mensen voor zich. Maar er zouden nog meer slachtoffers vallen als ze de verkeerde beslissingen nam, en niet alleen hier. ik moet zorgen dat de Witte Toren tot Tarmon Gai’don in leven blijft om de wereld te beschermen tegen de Asha’man. De Toren zal sterven als dit alles in de straten van Tar Valon in gevechten tussen zusters uitmondt.’ Dat was al een keer gebeurd en een tweede keer moest koste wat kost voorkomen worden. ‘Als de Witte Toren sterft, verdwijnt alle hoop. Dat zou u nu toch wel moeten weten.’

Ze trok aan de teugels om de briesende Daishar in bedwang te houden en liet het kijkglas in de leren koker aan haar zadel zakken. De duikvogels hielden op met vissen en vlogen de lucht .in toen de dikke ketting die de Noordhaven blokkeerde, begon te zakken. Hij zou onder het wateroppervlak verdwenen zijn als het eerste schip de havenmond bereikte. Hoelang was het geleden dat zij op diezelfde manier Tar Valon was binnengevaren? Het leek wel een eeuwigheid. Het was een andere vrouw die toen aan wal ging en door de Meesteres der Novices ontvangen werd.

Garet schudde grijnzend zijn hoofd, maar zoals altijd gaf hij het niet op. ‘U moet de Toren in leven houden, Moeder, maar ik moet zorgen dat u haar in handen krijgt. Of er moet buiten mijn medeweten iets veranderd zijn. Ik zie wel hoe zusters met elkaar fluisteren en steeds om zich heen kijken, ook al weet ik niet wat het te betekenen heeft. Als u de Toren wilt, zal het tot een bestorming komen. Hoe eerder, hoe beter.’

Het leek opeens donkerder te worden, alsof er wolken voor de zon trokken. Er zouden hoe dan ook bij bosjes doden vallen, maar ze moest koste wat kost de Toren in leven houden. Als je geen goede keuze kon maken, moest je zorgen dat je de minst slechte maakte, ik heb genoeg gezien,’ zei ze zachtjes. Ze keek nog een laatste keer naar de rook aan de andere kant van de stad en liet toen Daishar omdraaien naar de bomen waar haar geleide op haar wachtte. Tweehonderd ruiters op de oever met borstplaten van gekookt leer of jassen met metalen schijven aan zouden zeker de aandacht trekken, maar Garet had haar ervan overtuigd dat deze mannen met hun lansen en korte bogen nodig waren. Die rookpluim aan de overkant duidde zonder enige twijfel op brandende wagens of voorraden. Het waren slechts speldenprikjes, maar ze kwamen elke nacht voor. Soms één keer, soms twee of drie keer, totdat iedereen ’s ochtends bij het opstaan eerst keek of er ergens rook te zien was. Het was nog altijd niet gelukt om de overvallers te pakken te krijgen. De achtervolgers werden verrast door spontane sneeuwbuien of ijskoude nachtwinden, of er lag opeens verse sneeuw op plekken waar hoefsporen te zien hadden moeten zijn. De overblijfselen van wevingen maakten duidelijk dat die lieden door Aes Sedai geholpen werden. Er was een kans dat Elaida aan deze kant van de rivier ook mannen en wellicht zusters had, en dus moest er voorzichtigheid betracht worden. Elaida zou weinig leuker vinden dan Egwene Alveren in handen krijgen. Dit was natuurlijk niet haar hele geleide. Behalve Sheriam, haar Hoedster, waren er deze ochtend nog zes andere Aes Sedai met haar uitgereden. Deze hadden allen hun zwaardhanden meegenomen en dus zaten er achter de zusters acht mannen met voortdurend van kleur veranderende mantels te wachten. Bewust van het mogelijke gevaar van overvallers en bewust van de enorme gespannenheid van hun Aes Sedai, hielden ze de bosjes in de gaten alsof er helemaal geen geleide was. De veiligheid van hun Aes Sedai was hun voornaamste zorg en die vertrouwden ze aan niemand anders toe. Sarin, een lange dikzak met een zwarte baard, zat zo dicht bij Nisao dat het leek alsof hij boven de kleine Gele zuster uittorende. Hoewel hij kleiner dan zij was, lukte het Jori ook om boven Morvrin uit te torenen. Hij was even breed als Sarin, maar erg klein, zelfs voor een Cairhienin. De drie zwaardhanden van Mijrelle stonden zo dicht om haar heen dat ze haar paard niet kon bewegen zonder een van hun paarden opzij te duwen. De slanke en mooie Setagana omringde Anaiya bijna in zijn eentje, wat Tervail met zijn lange neus en zijn gezicht vol littekens ook bij Beonin probeerde te doen. Carlinya had zoals de meeste Witten geen zwaardhand, maar ze bestudeerde de mannen alsof ze daar misschien wel verandering in wilde brengen. Tot voor kort had Egwene zich liever niet met deze zes vrouwen laten zien. Samen met Sheriam hadden ze allemaal om verschillende redenen trouw aan haar gezworen, en geen van hen wilde dat dit uitlekte. Via hen kon ze een zekere invloed op de gebeurtenissen uitoefenen, terwijl iedereen dacht dat ze slechts een speelpop was. Een piepjonge Amyrlin naar wie niemand luisterde en waar de Zaal van de Toren mee kon doen wat ze wilde. De Zaal kwam er al snel achter dat dat een illusie was toen ze hen zover kreeg om Elaida de oorlog te verklaren, wat eigenlijk het logische gevolg was van hun vlucht uit de Toren. Maar daarna maakten de Zaal en de Ajahs zich alleen maar zorgen over haar volgende stap en probeerden ze ervoor te zorgen dat het iets was wat hun goedkeuring had. De Gezetenen waren stomverbaasd toen ze hun voorstel aanvaardde om een adviesraad van zusters uit elke Ajah samen te stellen die haar bij zouden staan niet hun kennis en ervaring. Misschien dachten ze wel dat het succes van de oorlogsverklaring haar naar het hoofd gestegen was. Natuurlijk had ze Morvrin, Anaiya en de anderen opgedragen om te zorgen dat ze uitverkoren werden. Ze hadden nog net genoeg aanzien bij hun Ajahs om dat te laten lukken. Ze luisterde nu al een paar weken naar hun raad, al nam ze die niet altijd ter harte. Het was in ieder geval niet meer nodig om geheime ontmoetingen te organiseren of heimelijk berichten door te geven.

In de tijd dat Egwene naar de Toren had zitten staren, had iemand zich bij het gevolg gevoegd.

Sheriam had haar blauwe stola over haar mantel geslagen en het lukte haar om vanuit haar zadel een zeer formele buiging te maken. Ze kon af en toe ongelofelijk formeel zijn. ‘Moeder, Gezetene Delana wil u spreken,’ zei ze alsof Egwene de stevige Grijze zuster niet op haar gevlekte merrie had zien zitten. ‘Ze zegt dat het om een niet onbelangrijke kwestie gaat.’ Haar wat bittere toon verraadde dat Delana haar niet verteld had wat die kwestie was. Dat vond Sheriam vast niet leuk. Ze was erg gesteld op haar positie. ‘Onder vier ogen, alstublieft, Moeder,’ zei Delana, terwijl ze haar kap naar achteren deed en haar zilverkleurige haar te voorschijn liet komen. Ze had een zware stem voor een vrouw, maar daarin weerklonk niet de haast van iemand die belangrijke zaken wilde bespreken.

Haar aanwezigheid was enigszins verrassend te noemen. Delana steunde Egwene regelmatig in de Zaal van de Toren als Gezetenen onderling aan het twisten waren of een besluit wel of niet iets met de oorlog tegen Elaida te maken had. Als dat wel het geval was, moest de Zaal namelijk als een blok achter Egwenes bevelen staan. Zelfs de Gezetenen die de oorlog steunden, waren daar niet blij mee en dus werd er eindeloos gekibbeld. Ze wilden Elaida afzetten, maar als het erop aankwam, konden ze in de Zaal niets anders dan discussiëren. Toch was Delana’s steun eerlijk gezegd niet altijd even welkom. De ene dag was ze een typisch Grijze onderhandelaarster die consensus zocht, de andere dag had ze zulke provocerende argumenten dat ze elke Gezetene kwaad kreeg. Ze gooide ook op andere manieren de knuppel in het hoenderhok. Ze had nu al drie keer de Zaal verzocht om bekend te maken dat Elaida tot de Zwarte Ajah behoorde. Dit leidde steeds tot een ongemakkelijke stilte die pas eindigde als de zitting gesloten werd. Maar weinig zusters wilden de Zwarte Ajah openlijk bespreken. Delana was bereid alles te bespreken, van hoe ze 987 Novices van kleding moesten voorzien tot de vraag of Elaida stiekem aanhangers onder hen had. Ook van dit onderwerp kregen de meeste zusters de bibbers. De vraag was waarom ze zo vroeg uitgereden was, en alleen. Ze had Egwene tot nog toe niet benaderd zonder minimaal drie Gezetenen als gezelschap. Delana’s ogen onthulden even weinig als haar gladde Aes Sedai-gezicht. ‘Tijdens het terugrijden,’ zei Egwene tegen haar. ‘We willen graag alleen met elkaar praten,’ voegde ze eraan toe toen Sheriam haar mond opendeed. ‘Rij met de anderen achter ons aan, alsjeblieft.’ De Hoedster kneep haar groene ogen dicht in wat bijna woede leek. De bekwame en geestdriftige Hoedster had haar hoop op Egwene gevestigd en maakte er geen geheim van dat ze bij al Egwenes gesprekken aanwezig wilde zijn. Boos of niet, ze boog instemmend haar hoofd met een lichte aarzeling. Sheriam had niet altijd geweten wie van hen de leiding had, maar dat was nu wel duidelijk. Vanaf de Erinin liep het land langzaam op naar de enorme piek in het westen. Deze berg was zo groot dat je hem haast geen berg kon noemen. De Drakenberg zou zelfs ver boven de Rug van de Wereld uitsteken. In het relatief platte landschap rond Tar Valon leek het alsof de bergtop een deel van de hemel was. Helemaal als er een dunne rookpluim uit de puntige top te voorschijn kwam, zoals nu. Op die hoogte was het natuurlijk geen dunne rookpluim. De bossen hielden halverwege de Drakenberg al op en niemand had ooit in de buurt van de top weten te komen. Het gerucht ging dat de hellingen vol lagen met botten van mensen die het geprobeerd hadden. Waarom iemand zoiets zou willen proberen, wist niemand. Soms kwam de schaduw van de berg op het eind van de avond helemaal tot aan de stad. De mensen die hier woonden, waren eraan gewend dat de Drakenberg het uitzicht domineerde, net als ze eraan gewend waren dat de Witte Toren boven de stadsmuren uitstak en mijlenver te zien was. Ze waren er allebei altijd al geweest en zouden altijd blijven. Maar het volk had het drukker met oogsten en werken dan met bergen en ’ Aes Sedai.

Of ze nu door kleine gehuchten met een paar stenen huizen of dorpen met honderd huizen reden, overal stopten kinderen met spelen of emmers water tillen om te staren naar de soldaten die over de besneeuwde wegen voorbijkwamen. Ze hadden geen banieren bij zich, maar sommige soldaten droegen de Vlam van Tar Valon op hun mantel of mouwen. De vreemde mantels van de zwaardhanden gaven aan dat een aantal vrouwen Aes Sedai was. Zelfs zo dicht bij de stad kwamen er hier tot voor kort bijna nooit zusters voorbij, en voor kinderen leken ze zo uit een sprookjesboek weggelopen. Maar goed, datzelfde gold waarschijnlijk ook voor de soldaten. De boerderijen die Tar Valon van voedsel voorzagen, bedekten het grootste deel van het landoppervlak. De velden om de enorme huizen en hoge stallen van steen of baksteen werden afgebakend door stenen muren, met hier en daar wat struikgewas en bomen. Groepjes boerenkinderen renden vaak een stuk met de ruiters mee en sprongen als hazen door de sneeuw. De meeste volwassenen bleven binnen, maar zij die buiten waren, dik ingepakt tegen de kou, keken geen ogenblik naar de soldaten, zwaardhanden en Aes Sedai. Het zou binnenkort lente worden en Aes Sedai hadden op het ploegen en planten geen enkele invloed. Als het Licht het wilde, zou dat zo blijven. Een geleide had geen enkel nut als ze niet in een opstelling tegen mogelijke aanvallen reden. Heer Garet liet een groot aantal rijders voor de groep uit en aan de flanken rijden. Een paar ruiters dekten de aftocht, terwijl hij het leeuwendeel van de soldaten leidde, achter de zwaardhanden, die op hun beurt vlak achter Sheriam en de ‘raad’ reden. Ze vormden samen een brede ring rond Egwene, die zich bijna kon voorstellen dat ze alleen met Delana reed. Zolang ze niet om zich heen of voor zich keek. In plaats van de Grijze Gezetene meteen uit te horen vergeleek Egwene de hoeves waar ze langsreden met de hoeves in Tweewater. Het was een lange rit terug naar het kamp, aangezien niemand een Poort mocht weven op plaatsen waar dat gezien kon worden. Er was genoeg tijd om te horen wat Delana te zeggen had misschien was het besef dat Tweewater niet langer haar thuis was de reden dat ze die hoeves bestudeerde. De waarheid onder ogen zien was geen verraad, maar dat betekende niet dat ze Tweewater mocht vergeten. Je kon vergeten wie je was als je vergat waar je vandaan kwam. Soms leek de herbergiersdochter uit Emondsveld wel een onbekende. Al deze hoeves zouden in Emondsveld uit de toon vallen, maar ze kon niet precies zeggen waarom. De huizen hadden een andere vorm, de daken stonden wat schuiner. Je kon op sommige plekken door de sneeuw zien dat de daken hier vaker van leisteen dan van stro waren. In Tweewater was er nu natuurlijk ook minder stro en meer baksteen dan vroeger. Dat had ze in Tel’aran’rhiod gezien. Dingen veranderden soms zo langzaam dat je het niet eens doorhad, of veel sneller dan je zou willen, maar ze veranderden hoe dan ook.

Niets bleef hetzelfde, ook al dacht je van wel. Of hoopte je van wel. ‘Er zijn zusters die denken dat hij uw zwaardhand wordt,’ zei Delana plotseling met een zachte stem. Het leek wel alsof ze het over koetjes en kalfjes had. Al haar aandacht ging uit naar het rechttrekken van haar mantelkap. Ze reed heel goed paard en bewoog zo makkelijk met haar merrie mee dat het leek alsof ze niet merkte dat het dier er was. ‘Er zijn er zelfs een paar die denken dat hij het al is. Ik heb er al een tijdje geen gehad, maar het kan heel geruststellend zijn om een zwaardhand te hebben. Als je de juiste kiest.’ Egwene trok een wenkbrauw omhoog terwijl Delana doorpraatte. Ze was er trots op dat ze de vrouw niet aanstaarde; dit was wel het laatste gespreksonderwerp dat ze verwacht had. ‘Heer Garet brengt veel tijd met u door. Hij is wat ouder dan gewoonlijk, maar Groenen kiezen de eerste keer vaak een man met meer ervaring. Ik weet dat u nog niet tot een Ajah behoort, maar voor mijn gevoel bent u Groen. Ik vraag me af of Siuan blij of boos zal zijn als u hem bindt. Ze hebben een zeer bijzondere relatie, als je het zo kunt noemen, maar dat lijkt haar geenszins in verlegenheid te brengen.’

‘Dat moet je maar aan Siuan zelf vragen.’ Egwenes glimlach was een beetje venijnig. Haar toon overigens ook. Ze begreep zelf ook niet helemaal waarom Garet Brin haar zijn diensten had aangeboden, maar de Zaal van de Toren had wel wat beters te doen dan te roddelen als een stel dorpsvrouwen. ‘Zeg maar tegen wie het wil horen dat ik nog niemand gebonden heb, Delana. Heer Garet brengt tijd met me door, zoals je net zei, omdat ik Amyrlin ben en hij mijn generaal is. Herinner ze daar ook maar meteen aan.’ Delana dacht dus dat ze Groen was. Dat was de Ajah van haar keuze, alhoewel ze eerlijk gezegd slechts één zwaardhand wilde. Maar Gawein was in Tar Valon of op weg naar Caemlin. Het zou nog wel even duren voor ze hem te pakken had. Ze bleef Daishars nek aaien en probeerde haar glimlach niet in een boze blik te laten veranderen. Het was fijn om even niet over de Zaal of andere zaken na te denken. Door de Zaal begreep ze nu waarom Siuan er zo vaak als een beer met kiespijn uitzag toen ze Amyrlin was.

‘Het is niet zo dat er uitgebreid over dit onderwerp gesproken wordt,’ mompelde Delana. ‘Nog niet, althans. Men vraagt zich echter wel af of u een zwaardhand gaat binden en wie. Ik betwijfel of Garet Brin als goede keuze beschouwd zou worden.’ Ze draaide zich om in haar zadel om achter zich te kijken. Naar heer Garet, dacht Egwene, maar toen de Gezetene terugdraaide, zei ze zachtjes: ‘U hebt Sheriam natuurlijk niet zelf als Hoedster gekozen, maar u moet weten dat de anderen ook door de Ajahs aangesteld zijn om u in de gaten te houden.’ Omdat haar appelgrijze merrie kleiner dan Daishar was, moest ze naar Egwene opkijken. Ze deed haar uiterste best om dat niet zo over te laten komen. Haar blauwe ogen werden opeens heel fel. ‘Sommigen dachten dat Siuan u... te goed... raad gegeven had door de manier waarop u Elaida de oorlog verklaarde. Maar zij koestert natuurlijk nog wrok door wat haar overkomen is, nietwaar? Sheriam wordt nu als de hoofdschuldige gezien. Hoe dan ook, de Ajahs willen vooraf ingelicht zijn als u weer met een verrassing komt aanzetten.’

‘Bedankt voor de waarschuwing,’ zei Egwene beleefd. Hoofdschuldige? Omdat ze had bewezen dat ze niet dé speelpop van de Zaal was, vroeg men zich dus af wiens speelpop ze dan wel was. Gelukkig wist niemand hoe het zat met haar raadsvrouwen. Hopelijk bleef dat ook zo.

‘Er is nóg een reden waarom u op uw hoede moet zijn,’ ging Delana verder. De felheid van haar ogen sprak haar zorgeloze toon tegen. Ze vond dit belangrijker dan ze aan Egwene wilde laten merken. ‘U kunt ervan uitgaan dat de raad die ze u geven rechtstreeks afkomstig is van de overste van hun Ajah. En zoals u weet kunnen de overste en de Gezetenen van een Ajah niet altijd even goed met elkaar opschieten. Als u hun raad te goed opvolgt, kunt u onenigheid met de Zaal krijgen. Niet alle besluiten houden verband met de oorlog, maar u zult vast willen dat een paar ervan goedgekeurd worden.’

‘Een Amyrlin hoort naar alle partijen te luisteren voor ze een besluit neemt,’ antwoordde Egwene, ‘maar ik zal je waarschuwing in gedachten houden als ze me raad geven, Dochter.’ Dacht Delana soms dat ze een dwaas was? Misschien probeerde ze haar wel boos te krijgen. Woede zorgde vaak voor overhaaste beslissingen en onbezonnen woorden die soms niet meer teruggenomen konden worden. Ze wist niet waar Delana op doelde, maar Gezetenen probeerden je op allerlei manieren te manipuleren. Sinds ze tot Amyrlin verheven was, had ze al aardig wat kunnen oefenen op het ontwijken van manipulatie. Door diep en regelmatig te ademen zocht en vond ze de balans van rust. Daar had ze de laatste tijd jammer genoeg veel te veel oefening in gehad.

De Grijze zuster keek naar haar op met een volkomen rustig gezicht. Maar haar ogen waren nu zo fel als bliksemschichten. ‘Misschien wilt u wel weten hoe men tegenover onderhandelingen met Elaida staat, Moeder.’

Egwene glimlachte bijna. Ze had met opzet gewacht met praten. Kennelijk vond Delana het niet leuk om dochter genoemd te worden door een-vrouw die jonger dan de meeste Novices was. Jonger dan de meeste Novices die de Toren ontvlucht waren, en zelfs jonger dan de meeste nieuwkomers. Delana was zelf echter ook nog te jong om Gezetene te zijn. En ze kon zich minder goed beheersen dan de herbergiersdochter. ‘En waarom zou ik dat willen weten?’

‘Omdat het de laatste paar dagen ter sprake is gekomen in de Zaal. Het is geen voorstel, maar Varilin, Takima en Magla hadden het erover. Faiselle en Saroiya leken geïnteresseerd in wat ze te zeggen hadden.’

Kalm of niet, Egwene voelde een vlaag van woede in zich opkomen die ze met moeite kon onderdrukken. Die vijf waren Gezetenen voordat de Toren brak. Belangrijker nog, ze waren verdeeld tussen de twee grote kampen die probeerden de Zaal in handen te krijgen, wat erop neerkwam dat ze Romanda of Lelaine volgden. Die twee zouden elkaar nooit een duimbreed toegeven en hadden hun volgelingen in een ijzeren greep.

Egwene wilde graag geloven dat anderen door de gebeurtenissen in paniek raakten, maar dat gold niet voor Romanda en Lelaine. Al een halve week werden alle verhalen over Elaida en het heroveren van de Toren overstemd door bezorgde gesprekken over die onmogelijk krachtige en lange uitbarsting van de Kracht. Bijna iedereen wilde weten waar het door veroorzaakt werd, maar was tegelijkertijd doodsbenauwd. Het lukte Egwene gisteren pas om de Zaal ervan te overtuigen dat het voor een klein gezelschap veilig moest zijn om naar de plek van de uitbarsting te Reizen. De overblijfselen van de weving waren zo krachtig dat iedereen nog precies kon aanwijzen waar die had plaatsgevonden. De meeste zusters wachtten in spanning af totdat Akarrin en de anderen weer terug waren. Elke Ajah had vertegenwoordigd willen zijn, maar Akarrin was de enige Aes Sedai die bereid was te gaan.

Lelaine en Romanda leken zich echter geen zorgen te maken. Het schouwspel was hevig en duurde lang, maar het was ook heel ver weg en had geen zichtbare schade tot gevolg gehad. Het was vrijwel ’ zeker het werk van de Verzakers en dus was de kans dat ze iets te weten kwamen miniem, laat staan dat ze er iets tegen konden doen. Het was zinloos om er tijd en moeite aan te verspillen terwijl ze zo’n belangrijke taak voor zich hadden. Dat zeiden ze allebei, en ze waren ontstemd dat ze het met elkaar eens waren. Ze waren het er echter ook over eens dat de stola en staf van Elaida afgepakt moesten worden. Romanda was hier bijna even fanatiek in als Lelaine. Lelaine was al woedend toen Elaida een Blauwe Amyrlin afzette, maar toen Elaida afkondigde dat de Blauwe Ajah ontbonden werd, ging ze bijna door het lint. Als zij het goed vonden dat er over onderhandelingen gepraat werd... Er was geen touw aan vast te knopen. Het laatste wat Egwene wilde, was dat Delana of iemand anders vermoedde dat Sheriam en de anderen meer waren dan een stel waakhonden die op haar moesten letten. Toch riep ze hen met een luide stem bij zich. Ze waren slim genoeg om hun geheimen voor zich te houden, al was het alleen maar omdat ze door hun Ajahs levend gevild zouden worden als hier ook maar iets van uitlekte. Zonder zich te haasten reden ze naar voren en omringden haar. Hun gezichten waren maskers van Aes Sedai-kalmte en -geduld. Egwene vroeg Delana te herhalen wat ze gezegd had. Hoewel de Grijze zuster aanvankelijk op afzondering had aangedrongen, sputterde ze nauwelijks tegen. Het was in één klap afgelopen met de kalmte en het geduld. ‘Dit is waanzin,’ zei Sheriam voordat iemand anders iets kon zeggen. Ze klonk boos en misschien ook wel een beetje bang. Dat was niet vreemd, want haar naam stond op een lijst van zusters die gesust moesten worden. ‘Niemand gelooft volgens mij dat onderhandelingen echt mogelijk zijn.’

‘Dat lijkt mij ook niet,’ voegde Anaiya daar droogjes aan toe. Haar gezicht paste meer bij een boerenvrouw dan bij een Blauwe zuster. Ze kleedde zich eenvoudig met goede wollen kleren, maar ze bereed haar vosruin even makkelijk als Delana haar merrie. Er waren maar weinig dingen die Anaiya van de wijs konden brengen. Het sprak voor zich dat onderhandelingen voor de Blauwe Gezetenen geen optie waren. Anaiya zag er niet oorlogszuchtig uit, maar voor Blauwen was dit een strijd op leven en dood waarin praten geen zin had. ‘Elaida is vrij duidelijk geweest over de toestand.’

‘Elaida is irrationeel,’ zei Carlinya met een hoofdbeweging waardoor haar kap van haar donkere krullen afgleed. Geërgerd trok ze haar kap weer op zijn plaats. Carlinya liet zelden haar emoties zien, maar haar bleke wangen waren bijna even rood als die van Sheriam en er klonk woede in haar stem. ‘Ze denkt toch niet dat we nu allemaal terug komen kruipen? Hoe kan Saroiya denken dat ze met minder genoegen zal nemen?’

‘Kruipen is echter precies wat Elaida geëist heeft,’ mopperde Morvrin vinnig. Haar gewoonlijk onbewogen gezicht zag er zuur uit en haar mollige handen hadden de teugels stevig beet. Ze keek zo kwaad naar een zwerm eksters.die van de paarden schrokken en uit een berkenbos vlogen, dat het leek alsof ze elk ogenblik uit de lucht konden vallen. ‘Takima luistert soms graag naar haar eigen stem. Dat móét wel de reden zijn dat ze dit gezegd heeft.’

‘Dat geldt vast ook voor Faiselle,’ zei Mijrelle fronsend. Ze keek boos naar Delana alsof het allemaal haar schuld was. Ze had een olijf, kleurige huid en stond zelfs bij de Groenen bekend om haar opvliegendheid. ik had nooit dit soort praat van haar verwacht. Ze heeft zich nooit eerder zo dwaas gedragen.’

‘Ik kan niet geloven dat Magla zoiets echt meent,’ hield Nisao vol, terwijl ze iedereen om beurten aankeek. ‘Dat kan gewoon niet. Om te beginnen zit Magla, hoe vervelend het ook klinkt, volledig bij Romanda onder de plak. Magla schrikt al als Romanda niest. En het enige waar Romanda over twijfelt, is of Elaida zweepslagen moet krijgen voordat ze verbannen wordt.’

Delana’s gezichtsuitdrukking was zo neutraal dat ze waarschijnlijk een glimlach onderdrukte. Dit was duidelijk waarop ze gehoopt had. ‘Romanda heeft dezelfde invloed op Saroiya en Varilin. Takima en Faiselle durven evenmin een stap te nemen zonder Lelaines toestemming. Toch zeiden ze wat ze zeiden. Ik denk dat uw raadsvrouwen er net zo over denken als de meeste zusters, Moeder.’ Ze keek Egwene zijdelings aan terwijl ze haar handschoenen rechttrok. ‘U kunt dit in de kiem smoren als u kordaat handelt. U kunt daarbij op de steun van de Ajahs rekenen. En in de Zaal op die van mij, natuurlijk. Mijn steun en genoeg steun van anderen om dit de kop in te drukken.’ Alsof Egwene steun nodig had om dat te bewerkstelligen. Misschien probeerde ze bij haar in het gevlei te komen. Of misschien wilde ze alleen maar laten doorschemeren hoe belangrijk ze het vond om Egwene te steunen.

Beonin had al die tijd gezwegen. Ze trok haar mantel om zich heen en staarde naar een vlek tussen de oren van haar merrie, totdat ze plotseling haar hoofd schudde. Haar grote blauw-grijze ogen gaven gewoonlijk een geschrokken uitdrukking aan haar gezicht, maar nu keek ze haar metgezellen een voor een woedend aan, ook Egwene. ‘Waarom kan er niet onderhandeld worden?’ Sheriam knipperde verbaasd met haar ogen en Morvrin opende met een frons haar mond, ’ maar Beonin praatte door en richtte nu haar woede op Delana. Haar Tarabonse accent was sterker dan gewoonlijk. ‘We zijn allebei Grijs. We onderhandelen, we bemiddelen. Elaida heeft heel strenge voorwaarden gesteld, maar zo gaat dat vaak aan het begin van onderhandelingen. We kunnen de Witte Toren herenigen en ieders veiligheid garanderen door te praten.’

‘We vellen ook oordelen,’ snauwde Delana, ‘en Elaida is schuldig bevonden.’ Dat was niet helemaal waar, maar zij leek het meeste van iedereen geschrokken te zijn van Beonins uitbarsting. Het zuur droop van haar stem af. ‘Misschien ben jij wel bereid om over zweepslagen te onderhandelen. Ik niet, en ik denk ook niet dat je veel medestanders zult vinden.’

‘De toestand is veranderd,’ hield Beonin vol. Ze strekte haar hand bijna smekend naar Egwene uit. ‘Elaida had nooit die verklaring over de Herrezen Draak uitgevaardigd als ze hem niet kon beheersen. Die uitbarsting van saidar was een waarschuwing. De Verzakers zijn actief en de Witte Toren moet...’

‘Genoeg,’ onderbrak Egwene haar. ‘Ben je bereid met Elaida te onderhandelen? Met de Gezetenen die nog in de Toren zijn?’ voegde ze eraan toe. Elaida zou nooit bereid zijn te praten. ‘Ja,’ zei Beonin gedreven. ‘Alles kan tot ieders tevredenheid opgelost worden. Dat weet ik zeker.’

‘Dan heb je mijn toestemming.’

Iedereen behalve Beonin begon door elkaar te praten om haar ervan te overtuigen dat het waanzin was. Anaiya schreeuwde even hard als Sheriam en Delana’s ogen puilden zo uit dat ze de indruk gaf doodsbang te zijn. Een paar ruiters van het geleide keken evenveel naar de zusters als naar de hoeves waar ze langsreden. Ook de zwaardhanden hadden hun binding niet nodig om te weten dat hun Aes Sedai geërgerd waren, maar ze bleven op hun plek. Een verstandig man bemoeide zich met zijn eigen zaken als Aes Sedai hun stem verhieven.

Egwene negeerde het geschreeuw en gezwaai. Ze had elke mogelijkheid overwogen om een einde aan het conflict met de Witte Toren te maken, om de Witte Toren zonder geweld te herenigen. Ze had urenlang met Siuan gepraat, die van iedereen de meeste reden had om Elaida af te willen zetten. Als het de Toren had kunnen redden, had Egwene zich aan Elaida overgegeven zonder zich af te vragen of ze wel wettig Amyrlin Zetel was geworden. Siuan had bijna een beroerte gekregen toen Egwene dat voorstelde, maar ze gaf toe, zij het met tegenzin, dat behoud van de Toren het belangrijkste van alles was. Beonins glimlach was zo mooi dat het misdadig zou zijn om haar die te ontnemen.

Egwene verhief haar stem net iets meer dan de rest. ‘Benader Varilin en de anderen die Delana genoemd heeft en bereid een toenadering tot de Toren voor. Dit zijn de voorwaarden die ik bereid ben te aanvaarden: Elaida moet aftreden en vrijwillig in ballingschap gaan.’

Elaida zou namelijk nooit de zusters die zich tegen haar verzet hadden, terug laten komen. Hoewel een Amyrlin niets te zeggen had over de organisatie van een Ajah, had Elaida afgekondigd dat de zusters die de Toren ontvlucht waren, geen lid meer waren van een Ajah. Als het aan haar lag, zouden ze moeten smeken om weer toegelaten te worden tot een Ajah. Na een door haar bepaalde straf. Elaida zou de Toren niet herenigen, maar hem nog verder aan diggelen slaan. ‘Dat zijn de enige voorwaarden die ik bereid ben te aanvaarden. De énige voorwaarden. Begrijp je dat?’

Beonins ogen draaiden weg en ze was van haar paard gevallen als Morvrin haar niet vastgepakt had. Ze mopperde zachtjes terwijl ze de Grijze zuster vasthield en haar een flinke klap in haar gezicht gaf. Alle anderen staarden naar Egwene alsof ze haar voor het eerst zagen. Zelfs Delana, die het waarschijnlijk al vanaf het eerste woord dat ze sprak hierom te doen was geweest. Ze waren gestopt toen Beonin flauwviel, en na een bevel van heer Garet stelden de soldaten zich in een ring om hen op. Sommigen staarden naar de Aes Sedai. Zelfs met hun gezicht achter het vizier van hun helm was duidelijk te zien dat ze bang waren.

‘Het wordt tijd dat we teruggaan naar het kamp,’ zei Egwene kalm. Wat moest gebeuren, moest gebeuren. Misschien dat de Toren herenigd zou worden als ze zich overgaven, maar dat geloofde ze niet. Als ze niet een manier vond om haar plan te laten lukken, zouden Aes Sedai met elkaar vechten in de straten van Tar Valon. ‘We hebben nog veel te doen,’ zei ze, terwijl ze de teugels bij elkaar pakte, ‘en er is niet veel tijd meer’. Ze bad dat er genoeg tijd was.

17

Geheimen

Toen Delana er zeker van was dat haar verderfelijke zaadje wortel had geschoten, mompelde ze dat ze beter niet samen in het kamp terug konden keren en glipte op een draf weg met haar merrie. De rest reed door in een ongemakkelijke stilte die slechts onderbroken werd door het knerpende geluid van de hoeven in de sneeuw. De zwaardhanden bleven op een afstand achter hen rijden en de soldaten van het geleide keken weer aandachtig naar de hoeves en het struikgewas. Voor zover Egwene kon zien, schonken ze geen aandacht meer aan de Aes Sedai. Mannen wisten echter nooit wanneer ze hun mond moesten houden. Als je tegen een man zei dat hij moest zwijgen, ging hij alleen maar meer roddelen. Alleen tegen goede vrienden die te vertrouwen waren uiteraard. Alsof die het niet zouden doorvertellen aan wie het maar wilde horen. Aes Sedai waren er stellig van overtuigd dat dit niet voor hun zwaardhanden gold, maar de soldaten vertelden ongetwijfeld verhalen over ruziënde zusters. En ze zouden er ongetwijfeld bij zeggen dat Delana na een standje was weggestuurd. Die vrouw had dit allemaal heel goed gepland. Als dit zaadje ontsproot, zou het gevaarlijker dan vuurkruid of een wurgplant zijn, maar de Grijze Gezetene had er handig voor gezorgd dat ze nergens de schuld van kon krijgen. De waarheid kwam vroeg of laat altijd aan het licht, maar er waren dan meestal zoveel geruchten, speculatie en pure leugens dat de meeste mensen de waarheid niet meer geloofden.

‘Ik neem aan dat ik niet hoef te vragen of jullie hiervan al op de hoogte waren.’ Egwene zei dit nogal terloops en deed alsof ze het landschap bestudeerde, maar ze was blij toen iedereen verontwaardigd ontkende. Ook Beonin, die aan haar kaak voelde en boos naar Morvrin keek. Egwene vertrouwde hen tot op zekere hoogte. Ze hadden geen trouw aan haar kunnen zweren zonder het te menen; tenzij ze van de Zwarte Ajah waren, een nare mogelijkheid die maakte dat ze extra voorzichtig was. Maar zelfs een eed van trouw bood de trouwste mensen genoeg ruimte om de slechtst mogelijke dingen te doen in de overtuiging dat ze het beste met je voor hadden. En mensen die gedwongen waren om een eed te zweren, wisten vaak de kleinste mazen in het net te vinden.

‘De hamvraag is,’ ging ze verder, ‘wat wilde Delana?’ Dit hoefde ze verder niet uit te leggen, aangezien al deze vrouwen bedreven waren in het Spel der Huizen. Als Delana alleen maar de onderhandelingen met Elaida tegen wilde houden zonder dat iemand daarvan wist, had ze Egwene ook gewoon onder vier ogen kunnen spreken. Gezetenen konden te allen tijde de werkkamer van de Amyrlin binnenlopen. Of ze had gebruik kunnen maken van Halima die, hoewel ze Delana’s schrijfster was, meestal bij Egwene in de tent sliep. Egwene had vaak last van hoofdpijn en soms kon ze alleen in slaap vallen als Halima haar gemasseerd had. Ze had trouwens ook gewoon een anoniem briefje kunnen schrijven om te zorgen dat Egwene de Zaal verbood om te onderhandelen. Zelfs de grootste muggenzifter zou moeten toegeven dat gesprekken om de oorlog te beëindigen met die oorlog te maken hadden. Delana wilde echter duidelijk dat Sheriam en de anderen het ook wisten. Ze had dus een ander doel voor ogen. ‘Ruzie tussen de oversten van de Ajahs en de Gezetenen,’ zei Carlinya zo koel als de sneeuw. ‘Misschien wel ruzie tussen de Ajahs.’ Met een achteloze beweging legde ze haar witte mantel met witte borduursels en zwarte bontvoering goed, waardoor het leek alsof ze het over de prijs van een klos garen had. ‘Waarom ze deze dingen wil, weet ik niet, maar dat is wat er gebeurt als we niet heel voorzichtig zijn. Aangezien ze niet kan weten dat wij reden hebben om voorzichtig te zijn, is haar doel dus een of beide van deze dingen.’

‘Het antwoord dat je het eerst bedenkt, hoeft niet altijd te kloppen, Carlinya,’ zei Morvrin. ‘Het is niet zeker dat Delana alles zo goed doordacht heeft als jij, of dat haar gedachtegang hetzelfde was.’ De stevige Bruine zuster zei dat ze meer in gezond verstand dan in logica geloofde, maar in werkelijkheid vermengde ze de twee met elkaar, een combinatie die haar zeer nuchter maakte, en dus wantrouwde ze snelle of eenvoudige antwoorden. ‘Misschien probeert Delana een paar Gezetenen achter zich te krijgen voor iets wat ze belangrijk vindt. Misschien hoopt ze dat er alsnog afgekondigd wordt dat Elaida van de Zwarte Ajah is. Misschien heeft ze wel een heel ander doel voor ogen, een doel dat wij niet eens kunnen bevroeden. Gezetenen kunnen even kinderachtig zijn als ieder ander. Voor hetzelfde geld heeft ze een hekel aan een van de zusters die ze genoemd heeft, omdat die haar ooit les heeft gegeven toen ze nog Novice was. We kunnen ons beter op de mogelijke gevolgen concentreren en ons voorlopig geen zorgen maken over de vraag waarom.’ Haar stem was even rustig als haar gezicht, maar Carlinya’s kalmte maakte heel even plaats voor minachting. Door haar rationaliteit kon ze weinig begrip opbrengen voor menselijke tekortkomingen. Of voor mensen die het niet met haar eens waren.

Anaiya’s bijna moederlijke lach deed haar paard trappelen. Het was net een moederlijke boerenvrouw die om de fratsen van haar dorpsgenoten moest lachen. Sommige zusters waren zo dom om hierin te trappen. ‘Hou op met morren, Carlinya. Waarschijnlijk heb je gelijk. Nee, Morvrin, ze heeft waarschijnlijk gelijk. Hoe dan ook, ik denk dat we ervoor kunnen zorgen dat haar hoop op tweedracht tevergeefs is.’ Dat klonk helemaal niet alsof ze het grappig vond. Blauwe zusters vonden dingen die de val van Elaida vertraagden niet grappig.

Mijrelle knikte instemmend, maar knipperde vervolgens verbaasd met haar ogen toen Nisao zei: ‘Kunt u het zich wel veroorloven om dit tegen te houden, Moeder?’ De kleine Gele zuster zei zelden iets. ik bedoel niet datgene waar Delana mee bezig is. Wat dat ook mag zijn,’ voegde ze daar snel aan toe, met een gebaar richting Morvrin, die weer haar mond open wilde doen. Vergeleken met de andere vrouwen leek Nisao wel een kind, maar haar gebaar maakte duidelijk dat ze geen tegenspraak duldde. Ze was immers Geel, oftewel zelfverzekerd en in de meeste gevallen niet bereid om toe te geven, ik bedoel het gerucht over onderhandelingen met de Gezetenen in de Toren.’

Iedereen staarde haar even aan, zelfs Beonin.

‘En waarom zouden we dat gerucht niet tegen willen houden?’ zei Anaiya uiteindelijk met een gevaarlijke toon. ‘We hebben niet dat hele eind gereisd om met Elaida te praten.’ Nu was ze een boerenvrouw met een hakmes achter haar rug die er niet voor terugdeinsde om het te gebruiken.

Nisao keek haar aan en snoof minachtend, ik vroeg niet of we het wilden. Ik vroeg of we het ons konden veroorloven.’

‘Ik zie bijna geen verschil.’ Sheriams toon was koud en haar gezicht bleek. Omdat ze boos was, dacht Egwene, maar het kon even goed angst zijn.

‘Denk maar even na, dan zie je het misschien wel,’ zei Nisao droogjes. Zo droog als een lemmet en even scherp. ‘Op dit ogenblik zijn er slechts vijf Gezetenen die het over onderhandelingen hebben, maar blijft dat zo? Hoelang zal het duren voor de wanhoop toeslaat als bekend wordt dat een voorstel om te onderhandelen afgewezen is? Nee, laat me uitpraten! We gingen vol woede op weg om het recht te laten zegevieren, maar we zitten nu alleen maar naar de stadswallen van Tar Valon te staren. Terwijl Elaida in de Toren zit. We zijn hier al bijna twee weken, en zoals het eruitziet, kan dat wel twee jaar worden, of twintig. Hoe langer we hier zitten zonder dat er iets gebeurt, hoe meer zusters Elaida’s misdaden zullen gaan goedpraten. Hoe meer ze zullen denken dat we de Toren koste wat kost móéten herstellen. Willen jullie wachten tot de zusters een voor een naar Elaida terugglippen? Ik zie het niet zitten om haar vanaf de oever uit te dagen met alleen maar jullie en de Blauwe Ajah naast me. Als er onderhandeld wordt, ziet iedereen tenminste dat er iéts gebeurt.’

‘Niemand gaat terug naar Elaida,’ protesteerde Anaiya terwijl ze ging verzitten. Maar ze zag er bezorgd uit en klonk alsof ze het zelf niet geloofde. Elke Aes Sedai voelde hoe de Toren naar haar lonkte. De kans was groot dat zelfs Zwarte zusters wilden dat de Toren weer heel was. De Toren stond maar een paar span verderop, maar de afstand leek onoverbrugbaar.

‘Door te onderhandelen kunnen we tijd winnen, Moeder,’ zei Morvrin schoorvoetend. Niemand kon zoveel tegenzin in haar stem leggen als zij. Ze was in gedachten verzonken en zag er zeer ontevreden uit. ‘Nog een paar weken en dan heeft heer Garet misschien de schepen gevonden die hij nodig heeft om de havens te blokkeren. Als dat gebeurt, zullen de kansen in ons voordeel keren. Als er geen voedsel meer binnenkomt, lijdt de stad binnen een maand honger.’ Egwene kon met moeite haar gezicht in bedwang houden. Niemand van hen wist dat het vrijwel uitgesloten was dat de havens door schepen geblokkeerd zouden worden. Dat had Garet haar al duidelijk gemaakt voor ze Morland verlieten. Hij had gehoopt schepen te kunnen kopen als ze langs de Erinin noordwaarts marcheerden. Deze schepen konden voorraden vervoeren om na het bereiken van Tar Valon voor de havenmonden tot zinken gebracht te worden. Het gebruik van Poorten om Tar Valon te bereiken maakte een einde aan dat denkbeeld. Nadat het leger aangekomen was, werd het nieuws over de belegering verspreid door de schepen die de stad als eerste verlieten. En nu, overal waar hij ruiters heen had gestuurd, lieten schippers hun schepen in de rivier voor anker liggen en gingen met een sloep aan wal om zaken te doen. Niemand wilde riskeren dat zijn schip in beslag genomen werd. Garet bracht alleen aan haar verslag uit en zijn officieren aan hem, maar elke zuster had erachter kunnen komen door met een paar soldaten te praten. Gelukkig spraken zusters zelden met soldaten, zelfs als ze een zwaardhand zochten. Ze werden gezien als een stel ongeletterde dieven die alleen in contact met water kwamen als ze door een rivier moesten waden. Aan dat soort mannen besteedde een zuster alleen tijd als ze niet anders kon. Dat maakte het gemakkelijker om geheimen te bewaren, en sommige geheimen waren van essentieel belang. Sommige geheimen mochten zelfs de mensen die aan jouw kant stonden niet weten. Ze wist dat ze niet altijd zo gedacht had, maar dat was veranderd toen ze de herbergiersdochter achter zich liet. Dit was een andere wereld, met andere regels dan in Emondsveld. Als je daar een fout maakte, moest je bij de vrouwenkring komen. Hier kon een fout je je leven of nog meer kosten, en niet alleen je eigen leven. ‘De Gezetenen in de Toren zullen waarschijnlijk wel willen praten,’ zei Carlinya met een zucht. ‘Ze weten vast dat hoe langer de belegering duurt, hoe groter de kans wordt dat heer Garet schepen vindt. Ik weet alleen niet of ze nog willen praten als ze door krijgen dat we niet van plan zijn om ons over te geven.’

‘Met minder neemt Elaida geen genoegen,’ zei Mijrelle zachtjes. Ze leek het vooral tegen zichzelf te zeggen. Sheriam rilde en trok haar mantel om zich heen alsof ze last van de kou had. Alleen Beonin zag er tevreden uit. Ze zat rechtop in het zadel en had een brede glimlach op haar gezicht. Ze kwam echter niet met meer argumenten. Ze was erg goed in onderhandelen en wist dus wanneer ze moest wachten.

‘Ik zei dat je een begin mocht maken,’ zei Egwene. Ze had het vooral gezegd om haar op haar plaats te zetten. Maar als je volgens de Drie Geloften probeerde te leven, moest je je houden aan wat je zei. Ze kon niet wachten tot ze de Eedstaf in haar handen had. Alles zou daarna veel makkelijker zijn. ‘Wees alleen heel voorzichtig met wat je zegt. Ze hebben vast een vermoeden dat we het Reizen herontdekt hebben, tenzij ze denken dat we vleugels hebben en hiernaartoe gevlogen zijn. Maar ze weten het pas zeker als iemand het bevestigt. Het is beter voor ons als ze onzeker zijn. Je moet dit geheim even goed bewaren als het geheim van onze speurders in de Toren.’

Mijrelle en Anaiya schrokken hiervan en Carlinya keek angstig rond, ook al waren de zwaardhanden en soldaten te ver uit de buurt om iets te horen. Morvrin zag er bijna nog zuurder uit. Zelfs Nisao zag er een beetje ziek uit, al had zij niets te maken gehad met het besluit om in het geheim zusters terug naar de Toren te sturen en te doen alsof ze gehoor gaven aan Elaida’s oproep. De Zaal zou misschien blij zijn om te horen dat er tien zusters in de Toren waren om Elaida zoveel mogelijk dwars te zitten, al leek dat tot nu toe weinig uitgehaald te hebben. Maar de Gezetenen zouden absoluut niet blij zijn als ze beseften dat het geheimgehouden was omdat deze vrouwen hier vreesden dat een paar Gezetenen tot de Zwarte Ajah behoorden. Sheriam en de anderen konden dan even goed vertellen dat ze trouw aan Egwene hadden gezworen. De gevolgen zouden elkaar niet veel ontlopen. De Zaal had nog voor niemand zweepslagen bevolen, maar de meeste Gezetenen stoorden zich aan Egwenes zeggenschap over de oorlog. Ze zouden zonder enige twijfel de kans grijpen om te laten zien dat ze nog enige autoriteit hadden en hun onvrede krachtig laten blijken.

Beonin had zich als enige tegen dat besluit verzet totdat duidelijk werd dat de anderen er toch mee door zouden gaan. Maar ook zij huiverde en de huid rond haar ogen stond strak. Misschien speelde het besef waar ze zich mee ingelaten had ook een rol. Het zou nog weleens een lastige klus kunnen worden om iemand in de Toren te vinden die wilde praten. De ogen-en-oren in Tar Valon hadden alleen maar nieuws uit de tweede hand over gebeurtenissen in de Toren. Nieuws over de Toren zelf kwam mondjesmaat binnen via zusters die in Tel’aran’rhiod een glimp hadden opgevangen van de echte wereld. Maar uit elk stukje nieuws bleek dat Elaida de touwtjes stevig in handen had en dat zelfs de Zaal niet tegen haar in durfde te gaan. Beonins gezicht werd langzaam nog grauwer en ze zag er nog zieker uit dan Nisao. Anaiya en de anderen waren lijkbleek. Egwene voelde een vlaag van wanhoop in zich opkomen. Deze vrouwen behoorden tot de grootste tegenstandsters van Elaida. Zelfs Beonin, die altijd praten boven handelen verkoos. Grijzen stonden er nou eenmaal om bekend dat ze dachten alles op te kunnen lossen door te praten. Dat zouden ze eens bij een Trollok moeten proberen, of een struikrover. Eens kijken hoe ver ze dan kwamen! Zonder Sheriam en de anderen zou het verzet tegen Elaida al gebroken zijn voordat het ook maar van de grond gekomen was. Dat was al bijna gebeurd. Maar Elaida’s positie in de Toren was sterker dan ooit en, na alles wat ze doorstaan hadden, na alles wat ze gedaan hadden, leek het erop dat zelfs Anaiya het niet helemaal meer zag zitten.

Nee! Egwene haalde diep adem, rechtte haar schouders en ging rechtop in haar zadel zitten. Zij was de wettige Amyrlin, wat de Zaal ook dacht toen ze haar verhieven. Ze moest de opstand tegen Elaida in leven houden als ze de Toren wilde herenigen. Als dat betekende dat ze moest doen alsof ze niet wilde onderhandelen, zou het niet de eerste keer zijn dat Aes Sedai deden alsof ze het ene wilden terwijl ze met iets anders bezig waren. Ze zou alles doen wat nodig was om de opstand in leven te houden en Elaida af te zetten. Alles wat nodig was.

‘Probeer de gesprekken zo lang mogelijk te rekken,’ zei ze tegen Beonin. ‘Je mag het overal over hebben zolang je onze geheimen maar voor je houdt. Maar stem nergens mee in en hou ze aan de praat.’ Zoals de Grijze zuster in haar zadel heen en weer schommelde, zag ze er nog zieker uit dan Anaiya. Het leek alsof ze op het punt stond om over te geven.

Het kamp kwam in zicht toen de zon bijna halverwege haar hoogste punt was. Het geleide van lichtbewapende ruiters ging weer terug naar de rivier, zodat Egwene en de zusters met hun zwaardhanden de laatste span door de sneeuw alleen aflegden. Heer Garet stopte even alsof hij haar nog wilde spreken, maar uiteindelijk draaide hij met zijn paard naar het oosten en ging op een draf achter de ruiters aan die achter de bomen en bosjes verdwenen waren. Hij wilde niet over hun meningsverschil beginnen waar anderen bij waren. Hij dacht net als iedereen dat Beonin en de anderen niets anders dan waakhonden van de Ajahs waren. Ze vond het jammer dat ze dingen voor hem verborgen moest houden, maar hoe minder mensen een geheim kenden, hoe groter de kans was dat het een geheim bleef. Het kamp bedekte een groot door bomen omringd weiland en was bezaaid met tenten in allerlei verschillende maten, kleuren, de een wat beter onderhouden dan de ander. Het bevond zich halverwege Tar Valon en de Drakenberg en werd afgebakend door piketlijnen en rijen met karren en wagens in alle soorten en maten. Op een aantal plekken boven de bomen was schoorsteenrook te zien, maar de plaatselijke boeren lieten zich alleen zien als ze eieren, melk en boter kwamen verkopen, of als iemand na een ongeluk behoefte aan Heling had. Van het leger dat Egwene op de been had gebracht, was ook geen spoor te bekennen. Garet had de troepen langs de rivier gelegerd. Een deel daarvan bezette de brugsteden op beide oevers en de rest zat in reservekampen, zoals hij ze noemde. De mannen die daar zaten, konden te hulp schieten voor het geval hij zich in hoofdkapitein Chubain had vergist en er sprake was van een uitval vanuit de stad. Houd er altijd rekening mee dat je aannames niet kloppen, had hij tegen haar gezegd. Er waren over het algemeen geen bezwaren tegen zijn troepenverdeling. Er waren altijd wel een paar zusters die iets hadden om over te muggenziften, maar je kon Tar Valon alleen bestormen als je de brugsteden in handen had. Een hoop Aes Sedai waren allang blij dat ze de soldaten niet hoefden te zien. Drie zwaardhanden in hun van kleur veranderende mantels verlieten net het kamp toen Egwene en de anderen aan kwamen rijden. Een van hen was erg lang en een ander behoorlijk klein zodat het leek alsof ze trapsgewijs naast elkaar waren gezet. Ze maakten een buiging voor Egwene en de zusters en knikten vervolgens naar de zwaardhanden. Ze hadden allemaal de gevaarlijke uitstraling van mannen die zo zelfverzekerd waren dat ze er niemand van hoefden te overtuigen hoe gevaarlijk ze waren. ‘Een zwaardhand op zijn gemak en een leeuw die uitrust op de heuvel’ was een oud spreekwoord onder Aes Sedai. De rest van het gezegde was verloren gegaan, maar meer hoefde er eigenlijk niet gezegd te worden. Gezien de omstandigheden voelden de zusters zich zelfs niet helemaal veilig in een kamp vol Aes Sedai. En dus patrouilleerden zwaardhanden in de omgeving, als leeuwen op jacht.

Anaiya en alle anderen op Sheriam na verspreidden zich zodra ze de eerste tenten bereikt hadden. Ze gingen allemaal naar de overste van hun Ajah om verslag uit te brengen over Egwene en haar rit naar de rivier met heer Garet. Nog belangrijker was dat die oversten te horen kregen dat een paar Gezetenen het over onderhandelingen met Elaida hadden en dat Egwene standvastig was. Het was makkelijker geweest als ze had geweten wie de oversten waren, maar zelfs een eed van trouw kon dat niet voor elkaar krijgen. Mijrelle had bijna haar tong ingeslikt toen Egwene het voorstelde. Zonder ervaring ergens aan beginnen was bij lange na niet de beste manier om iets te leren, en Egwene wist dat ze nog ontzettend veel te leren had over het Amyrlinschap. Om nog maar te zwijgen over al het werk dat tijdens het leren verzet moest worden.

‘Als u mij wilt verontschuldigen, Moeder,’ zei Sheriam toen Beonin en haar zwaardhand als laatsten tussen de tenten verdwenen, ‘op mijn schrijftafel ligt een enorme stapel papier.’ Het gebrek aan enthousiasme in haar stem was begrijpelijk. Behalve een stola kreeg een Hoedster ook stapels verslagen die gesorteerd moesten worden en stapels papieren die voorbereid moesten worden. Ze zette zich vol overgave in als het op het draaiende houden van het kamp aankwam, maar als ze weer eens met een grote stapel papieren geconfronteerd werd, verlangde ze vurig terug naar de tijd dat ze Meesteres der Novices was.

Toch liet ze haar paard draven zodra Egwene toestemming had gegeven. Ze dreef een groepje werklieden in ruwe jassen uiteen die grote manden op hun rug droegen. Een van hen viel met zijn gezicht in de halfbevroren smurrie die voor een straat door moest gaan. Sheriams Arinvar, een dunne Cairhienin met grijze slapen, wachtte tot de man weer opgekrabbeld was en gaf toen zijn donkere paard de sporen. De werkman stond te vloeken, waarschijnlijk op zijn kameraden die hem stonden uit te lachen. Iedereen wist dat je niet in de weg moest lopen als een Aes Sedai ergens heen wilde. Egwene zag de inhoud van de mand op de straat liggen en ze huiverde. De berg meel zat zo vol met kalanders dat het leek alsof er evenveel meel was als dat er zwarte spikkels waren. De mannen brachten vast bedorven meel naar de afvalhopen. Het had geen nut om het te zeven als het zo vergeven van kalanders was, maar er werden dagelijks te veel manden meel en graan weggegooid. Alleen iemand die omkwam van de honger, zou het kunnen eten. De helft van alle vaten met gezouten varkensvlees en rundvlees die voor gebruik geopend werden, stonk zo erg dat er niets anders op zat dan het vlees te begraven. Voor de bedienden en de werklui die ervaring hadden met het leven in een kamp, was dit niets nieuws. Het was wat erger dan normaal, maar niet uniek. Kalanders konden te allen tijde voorkomen en sommige koopmannen probeerden hun winst te vergroten door rottend vlees tussen het goede vlees te stoppen. De Aes Sedai maakten zich echter grote zorgen. Elk vat met vlees, elke zak graan, bloem of meel werd meteen na de koop door Bewaring beschermd. Als iets in Bewaring geweven werd, kon het niet meer Veranderen. Maar toch rotte het vlees en vermenigvuldigden de beestjes zich. Het leek wel alsof saidar niet meer werkte. Een zuster vertelde nog liever moppen over de Zwarte Ajah dan dat ze het daarover moest hebben.

Een van de lachende mannen zag dat Egwene naar hen keek en gaf de met modder besmeurde man een por. Deze kuiste vervolgens zijn taal een beetje en keek haar aan alsof het allemaal haar schuld was. Aangezien haar gezicht in haar kap verscholen was en haar stola opgevouwen in haar gordeltas zat, dachten ze dat ze een Aanvaarde of een bezoekster was. Regelmatig glipten vrouwen met bedekte gezichten het kamp in of uit, in zowel zijden kleren als wollen vodden.

Het was veiliger om naar een vreemde of een Aanvaarde te grijnzen dan naar een Aes Sedai. Het was vreemd om niemand te zien buigen.

Ze zat al van voor zonsopgang in het zadel. Een lekker warm bad was uitgesloten omdat het water een halve span ten westen van het kamp uit putten gehaald moest worden. Alleen de meest kieskeurige en egocentrische zusters lieten dat doen. Maar ook zonder bad zou ze blij zijn als ze haar voeten weer op de grond kon zetten. Of nog beter, op een voetenbankje. Daar kwam nog bij dat de kou negeren iets heel anders was dan je handen bij een gloeiende stoof opwarmen. Ook haar schrijftafel zou wel vol liggen met stapels papier. Gisteravond had ze Sheriam opgedragen haar de verslagen te brengen over het onderhoud van de wagens en de hoeveelheden voer voor de paarden. Het was saai werk, maar ze liet zich elke dag over verschillende onderwerpen informeren. Op die manier wist ze of wat men haar vertelde op feiten of op wensen berustte. En er waren altijd berichten van de ogen-en-oren. In tegenstelling tot het nieuws van de informanten van Siuan en Leane was het fascinerend om te lezen wat de Ajahs vonden dat de Amyrlin Zetel moest weten. Niet alleen interessant vanwege de berichten die elkaar tegenspraken, maar ook om te zien wat de Ajahs allemaal voor zich hielden. Ze werd zowel door gemak als plicht naar haar werkkamer getrokken, niet meer dan een gewone tent die door iedereen de Werkkamer van de Amyrlin genoemd werd. Maar dit was een uitgelezen gelegenheid om eens rond te kijken zonder dat alles snel in orde werd gemaakt voor haar komst. Ze trok haar kap een stukje naar voren om haar gezicht beter te bedekken en tikte zachtjes met haar hielen tegen Daishars flanken.

Er waren weinig mensen te paard, bijna alleen maar zwaardhanden. Hier en daar probeerde een stalknecht een paard door de sneeuwbrij te laten draven. Niemand herkende haar paard. De straten waren bijna leeg, maar op de op boomstammen getimmerde loopplanken was het een stuk drukker. De weinige mannen tussen de gestage stroom vrouwen liepen twee keer harder dan iedereen. Met uitzondering van de zwaardhanden probeerde elke man in de buurt van Aes Sedai zo snel mogelijk zijn zaken af te handelen. Bijna alle vrouwen hielden hun gezicht verborgen, maar de Aes Sedai waren makkelijk van de bezoeksters te onderscheiden, of ze nu een eenvoudige mantel droegen of een met borduursels en bont. Waar anderen zich een weg door de menigte moesten zien te banen, ging voor een zuster iedereen opzij. Er waren deze koude ochtend niet veel zusters op de been. De meeste zaten waarschijnlijk in hun warme tent. Alleen, of met zijn tweeën of drieën, te lezen of brieven te schrijven, of hun bezoek te ondervragen over het nieuws dat ze hadden ontvangen. Nieuws waarvan het nog maar de vraag was of ze dat met de rest van hun Ajah zouden delen, laat staan met buitenstaanders. Voordat de huidige verdeeldheid in de Toren bekend werd, dacht iedereen in de wereld dat Aes Sedai een hechte eenheid vormden. Maar in feite waren de Ajahs volledig onafhankelijk van elkaar en was de Zaal hun enige ontmoetingsplaats. De zusters waren zelf niet meer dan een verzameling kluizenaars die nooit meer zeiden dan nodig was, en dan alleen tegen vrienden. Of tegen een andere zuster met wie ze samenwerkten. Alles aan de Toren kon veranderen, maar Egwene was ervan overtuigd dat dit altijd hetzelfde zou blijven. Het had geen nut om te doen alsof Aes Sedai ooit iets anders waren geweest of zouden zijn dan een grote rivier die niet te stuiten was. Alle krachtige stromen waren diep verborgen en veranderden de loop van de rivier met onwaarneembare traagheid. Ze had snel een paar dammen in die rivier geplaatst om hier en daar een stroom om te leiden. Ze wist echter dat die bouwsels tijdelijk waren en dat die stromen vroeg of laat haar dammen weg zouden spoelen. Ze kon ze alleen maar zo veel mogelijk verstevigen en hopen dat ze het lang genoeg zouden houden.

Heel af en toe was er een Aanvaarde met de zeven gekleurde strepen op de kap van haar witte mantel in de menigte te zien, maar er waren vooral veel Novices in hun onversierde kleding van witte wol. Slechts een paar van de eenentwintig Aanvaarden in het kamp hadden gestreepte mantels. Ze trokken alleen hun gestreepte gewaden aan als ze Novices moesten lesgeven of als ze bij zusters waren. Er waren echter grote inspanningen verricht om ervoor te zorgen dat Novices altijd in het wit gekleed gingen, ook al hadden ze dan maar één stel schone kleren. Alle Aanvaarden probeerden op dezelfde sierlijke manier als Aes Sedai te lopen, wat een enkeling ondanks het op- en neergaan van de loopplanken bijna lukte. De Novices liepen daarentegen bijna even hard als de mannen en haastten zich om boodschappen af te leveren of waren in groepjes van zes of zeven op weg naar een les.

Aes Sedai hadden sinds de Trollok-oorlogen niet zoveel Novices gehad. In die tijd waren er trouwens veel meer Aes Sedai geweest. De chaos die de bijna duizend leerlingen veroorzaakt hadden, was pas te overzien toen ze in zogeheten ‘families’ ingedeeld waren. De naam was niet officieel, maar werd zelfs gebruikt door Aes Sedai die het maar niets vonden dat elke vrouw die zich aanmeldde werd aangenomen. Nu wist elke Novice waar ze om welke tijd moest zijn, en wisten de zusters waar de Novices waren. Om nog maar te zwijgen over het afgenomen aantal weglopers, iets wat Aes Sedai altijd al kopzorgen had gebaard. Aangezien honderden van die weggelopen vrouwen nog heel goed de stola konden verwerven, wilde geen enkele zuster ze kwijtraken. In ieder geval niet voordat er besloten was dat een vrouw werd weggezonden. Zo nu en dan waren er nog steeds vrouwen die wegglipten nadat ze hadden ingezien dat de lessen zwaarder waren dan gedacht, en de weg naar de stola langer. Maar weglopen leek minder een optie te worden als een vrouw in haar ‘familie’ vijf of zes zogenaamde nichten had op wie ze kon steunen. Egwene liet Daishar een stuk voor het grote paviljoen dat als Zaal van de Toren diende, een zijstraat in slaan. De loopplank voor de lichtbruine tent was leeg, want de Zaal was niet een plek waar je kwam als je er niets te zoeken had. De gordijnen aan de zijkant waren gesloten om aan te geven dat de Zaal in beraad was, en dus kon je niet van tevoren zien of er iemand naar buiten kwam. Elke Gezetene zou Daishar in één oogopslag herkennen en sommige Gezetenen kwam ze nog minder graag tegen dan anderen. Zoals Lelaine of Romanda, die haar gezag even makkelijk negeerden als dat ze elkaar bestreden. Of een van de Gezetenen die over de onderhandelingen begonnen waren. Ze kon niet geloven dat ze alleen maar zieltjes probeerden te winnen, want dan hadden ze het wel hardop gezegd. Maar de beleefdheidsvormen moesten in acht genomen worden, hoe graag ze iemand ook een draai om de oren wilde geven. Niemand kon zich echter onheus bejegend voelen als Egwene niemand zag. Achter een hoge tentdoek die een van de twee Reisterreinen afschermde, was een zilverachtig licht te zien. Even later kwamen twee zusters vanachter de tentflappen te voorschijn. Zowel Phaedrine als Shemari was te zwak om in haar eentje een Poort te weven, maar gekoppeld konden ze er waarschijnlijk net een maken die groot genoeg was om doorheen te lopen. Ze waren druk in gesprek met elkaar en maakten vreemd genoeg hun mantels vast. Egwene keek de andere kant op terwijl ze langsreed. Beide Bruine zusters hadden haar lesgegeven toen ze Novice was. Phaedrine leek nog altijd verbaasd te zijn dat Egwene Amyrlin was. Ze was zo dun als een reiger en in staat om door de smurrie te waden en te vragen of ze Egwene ergens mee van dienst kon zijn. Shemari, die met haar robuuste gezicht meer weg had van een Groene zuster dan van een boekenwurm, vertoonde altijd overdreven beleefd gedrag. Haar diepe kniksen pasten meer bij een Novice en kwamen altijd spottend over, hoe neutraal haar gezichtsuitdrukking ook was. Het was van haar bekend dat ze al een kniks maakte als ze Egwene honderd pas verderop zag. Ze vroeg zich af waar ze geweest waren. Ergens binnen misschien. In ieder geval op een plek waar het warmer was dan in het kamp. Niemand hield het komen en gaan van de zusters bij, zelfs de Ajahs niet. Het was erg ongebruikelijk om een zuster te vragen wat ze deed en waar ze heen ging. Phaedrine en Shemari waren hoogstwaarschijnlijk bij een van hun ogen-en-oren geweest. Of misschien hadden ze ergens een boek bekeken. Ze waren per slot van rekening Bruin. Maar ze kon Nisao’s opmerking over zusters die stiekem naar Elaida gingen niet uit haar hoofd zetten. Het was mogelijk een boot te huren en naar de tientallen kleine waterpoorten rond de stad te varen, maar als je geen ontdekking wilde riskeren, kon je beter een Poort gebruiken. Als ook maar één zuster naar de Toren terugging en die weving liet zien, waren ze hun grootste voordeel kwijt. Het enige dat je kon doen om dat te voorkomen was het verzet tegen Elaida in leven houden en zusters ervan overtuigen dat er snel een einde aan dit alles zou komen. Was dat maar waar. Egwene hield niet ver van het Reisterrein stil en keek met een frons naar een lange tentmuur die uit nog meer lappen dan de Zaal bestond. Een Aes Sedai met een donkerblauwe mantel kwam over de loopplank aangelopen. Haar gezicht was door haar kap verborgen, maar Novices en anderen sprongen opzij zoals ze voor geen ander zouden doen. Ze bleef voor de tent staan en keek er een hele tijd naar voordat ze de flap opzij deed en naar binnen ging. De tegenzin droop ervan af. Egwene was er nog niet binnen geweest. Ze voelde dat binnen een kleine hoeveelheid saidar geleid werd. Het was verbazingwekkend hoe weinig ervoor nodig was om te geleiden. Een kort bezoekje van de Amyrlin zou niet al te veel aandacht trekken. Ze wilde heel graag zien wat ze in beweging had gezet. Er was echter een klein probleem nadat ze voor de tent afgestapt was. Ze kon Daishar nergens vastmaken. Er kwam gewoonlijk altijd iemand aangerend om de stijgbeugel aan te pakken en haar paard weg te brengen, maar nu stond ze daar met de teugels in haar hand. Groepjes Novices die langsliepen, keken even snel naar haar en gingen er meteen van uit dat ze een bezoekster was. Alle Novices kenden onderhand de Aanvaarden van gezicht, maar slechts een paar hadden de Amyrlin Zetel van dichtbij gezien. Ze had ook nog geen leeftijdloos gezicht waaraan ze konden zien dat ze Aes Sedai was. Met een lach stak ze haar hand in haar gordeltas. Aan de stola zouden ze wel zien wie ze was, en dan kon ze een van hen bevelen haar paard vast te houden. Als ze maar niet dachten dat het een ongepaste grap was. Een paar Novices uit Emondsveld hadden daarom eens geprobeerd om de stola van haar hals te trekken omdat ze bang waren dat ze problemen zou krijgen. Nee, dat was nu allemaal voorbij.

Plotseling ging de tentflap opzij en kwam Leane te voorschijn. Ze maakte haar donkergroene mantel vast met een zilveren speld in de vorm van een vis. Haar zijden mantel zat vol met zilveren en gouden borduursels, evenals het lijfje van haar rijkleding. Ook op haar rode handschoenen zat borduurwerk. Leane besteedde veel aandacht aan haar kleding sinds ze lid van de Groene Ajah geworden was. Haar ogen werden even wat groter toen ze Egwene zag, maar nog geen tel later had ze haar gezicht weer onder controle. Ze had de toestand meteen door en hield een Novice tegen die alleen was. ‘Hoe heet je, kind?’ Leane was in veel opzichten veranderd, maar ze was nog altijd even kortaf. Ze kon ook het tegenovergestelde van kortaf zijn, en de meeste mannen smolten als ze haar zwoele stem hoorden. Zo deed ze echter nooit tegen vrouwen. ‘Breng je een boodschap van een zuster?’

De Novice was van bijna middelbare leeftijd en aan haar gave huid was te zien dat ze nooit op het land had hoeven werken. Toen ze eenmaal van de schrik bekomen was, maakte ze een kniks en spreidde daarbij haar witte rok uit. Leane was langer dan de meeste mannen, maar zag er sierlijk en mooi uit. Ze had zelf ook geen leeftijdloos gezicht, maar haar gezicht was wel een van de bekendste in het kamp. Novices keken vol ontzag naar de zuster die ooit Hoedster was geweest. Die gesust was en vervolgens geheeld, zodat ze weer kon geleiden, hoewel haar vermogen kleiner was dan vroeger. En toen was ze van Ajah veranderd! Zelfs de nieuwste vrouwen in het wit wisten dat dat laatste nooit voorkwam. Het eerste werd jammer genoeg al heel normaal gevonden. Het was een stuk moeilijker om een Novice af te remmen als je haar er niet op kon wijzen dat ze de stola nooit zou bereiken als ze zichzelf opbrandde en de Ene Kracht voor altijd kwijt was.

‘Letice Murow, Aes Sedai,’ zei de vrouw op respectvolle toon en met een zangerig Morlands accent. Het klonk alsof ze na haar naam nog een titel wilde zeggen, maar een van de eerste dingen die je in de Toren leerde, was dat het niet telde wie je daarvoor was geweest. Dat was een harde les, vooral voor diegenen die van adel waren. ‘Ik ga mijn zus bezoeken. Ik heb haar nog nauwelijks gezien sinds we uit Morland zijn weggegaan.’ Familieleden werden altijd in verschillende Novicefamilies geplaatst, evenals vrouwen die elkaar al kenden voordat ze in het Boek van Novices werden bijgeschreven. Dat moest ze stimuleren om nieuwe vrienden te maken en voorkwam de onvermijdelijke spanningen die ontstonden als een van de twee sneller leerde of een hoger potentieel had. ‘Zij heeft ook tot vanmiddag vrij en...’

‘Je zus zal nog wat langer moeten wachten, kind,’ onderbrak Leane haar. ‘Hou het paard van de Amyrlin vast.’

Letice schrok en gaapte Egwene aan, die het eindelijk gelukt was om haar stola te voorschijn te halen. Nadat ze Daishars teugels aan de vrouw had overhandigd, deed ze haar kap naar achteren en legde ze het lange stuk stof over haar schouders. In haar tas was de stola zo licht als een veertje, maar als ze hem om had, voelde ze het gewicht ervan. Siuan beweerde dat het soms voelde alsof elke vrouw die de stola had gedragen aan de uiteinden hing. Egwene was ervan overtuigd dat dat was om je voortdurend aan je verantwoordelijkheid en plicht te herinneren. De Morlandse gaapte haar nog meer aan dan ze Leane aangegaapt had, en het duurde even voordat ze zich herinnerde dat ze een kniks moest maken. Ze had wel gehoord dat de Amyrlin jong was, maar er niet bij stilgestaan hoe jong. ‘Dank je, kind,’ zei Egwene vriendelijk. Een tijdje terug vond ze het nog raar om een vrouw die tien jaar ouder was dan zijzelf kind te noemen. Maar alles wende vroeg of laat. ‘Het duurt niet lang, Leane. Kun je een stalknecht voor Daishar laten komen? Ik ben niet van plan om weer in het zadel te gaan zitten en Letice wil haar zus een bezoek brengen.’

‘Ik zal er persoonlijk op toezien, Moeder.’

Leane maakte een vloeiende kniks en liep weg zonder ook maar even de indruk te wekken dat er meer tussen hen speelde. Egwene vertrouwde haar veel meer dan ze Anaiya en Sheriam vertrouwde. Ze had, net als voor Siuan, geen geheimen voor Leane, maar hun vriendschap was een van die zaken die geheim moesten blijven. Ten eerste had Leane ogen-en-oren in Tar Valon en alleen Egwene kreeg hun berichten te zien. Ten tweede werd het bijzonder op prijs gesteld dat Leane zich zo makkelijk aan haar nieuwe toestand aangepast had. Elke zuster ontving haar met open armen, al was het alleen maar omdat ze het levende bewijs was dat sussen, de grootste angst van elke Aes Sedai, teruggedraaid kon worden. Omdat ze nu minder vermogen had dan minstens de helft van de zusters in het kamp, sprak men vaak in haar aanwezigheid over zaken waar de Amyrlin niets van mocht weten. Egwene keek haar geen ogenblik na terwijl ze wegliep. In plaats daarvan glimlachte ze vriendelijk naar Letice, die rood aanliep en nog een kniks maakte. Ze ging vervolgens de tent in, terwijl ze haar handschoenen uitdeed en ze achter haar gordel stak. Binnen stonden langs de muren acht lantaarnhouders tussen houten kisten. Op één lantaarnhouder zat wat afgebladderd verguldsel, de rest was van beschilderd ijzer. Ze hadden allemaal een verschillend aantal armen, maar verschaften genoeg licht. Een rij tafels die uit zeven verschillende hoeves leken weggeplukt, stond in het midden van de ruimte opgesteld. De zitbanken bij de laatste drie tafels werden door een zestal Novices met hun mantels naast zich bezet. Elke vrouw werd omringd door de gloed van de Kracht. Tiana, de Meesteres der Novices, liep tussen de tafels en keek bezorgd over hun schouders mee. Verrassend genoeg werd dat ook door Sharina Melloy gedaan, een van de Novices die in Morland was aangenomen. Sharina keek eerder rustig toe dan dat ze hen op de vingers keek. Zo verrassend was het eigenlijk niet dat ze hier was. Sharina was een deftige, grijze grootmoeder met een strakke knot op haar hoofd die aan het hoofd van een grote familie had gestaan. Het leek wel alsof ze alle Novices als haar kleindochters of achternichtjes beschouwde. Zij was degene die ze in kleine families had ondergebracht. Dat had ze helemaal in haar eentje gedaan omdat ze er kennelijk niet tegen kon om iedereen rond te zien lummelen. De meeste Aes Sedai vonden dat aanvankelijk niet zo leuk, maar ze hadden zich er snel bij neergelegd toen ze beseften dat het een simpele manier was om Novices in de gaten te houden en lessen te organiseren. Tiana inspecteerde het werk van de Novices zo grondig dat het duidelijk was dat ze Sharina’s aanwezigheid probeerde te negeren. De kleine Tiana had grote bruine ogen en een kuiltje in haar wang, wat haar er ondanks haar leeftijdloze gezicht jong deed uitzien. Vooral in vergelijking met de gerimpelde wangen en brede heupen van de langere Novice.

De twee Aes Sedai die het dichtst bij de ingang aan het geleiden waren, Kairen en Asmanaille, hadden ook twee toeschouwers: Janya Frende, een Bruine Gezetene, en Salita Toranes, een Gele Gezetene. De Aes Sedai en de Novices deden allemaal hetzelfde werk. Elke vrouw weefde een hecht net van Aarde, Vuur en Lucht rond een kleine kom of beker. Deze voorwerpen waren gemaakt door de smeden in het kamp die niet begrepen waarom Aes Sedai zulke dingen van ijzer lieten maken. Om nog maar te zwijgen over het feit dat het allemaal zo dun als zilver moest zijn. Een tweede weving van Aarde en Vuur ging door het net en raakte het voorwerp aan dat vervolgens langzaam wit werd. Heel erg langzaam.

De weving werd makkelijker naarmate je meer oefende, maar van de vijf Krachten was Aarde de belangrijkste. Naast Egwene en slechts negen zusters in het kamp waren twee Aanvaarden en een twintigtal Novices sterk genoeg om de wevingen te laten lukken. Weinig zusters waren echter bereid er tijd in te steken. De dunne Asmanaille tikte ongeduldig met haar vingers op de tafel terwijl ze naar de metalen beker voor haar keek die al voor de helft wit was geworden. Kairens blauwe ogen waren zó koud dat het leek alsof haar blik niets van de hoge bokaal heel zou laten. Er zat nog maar een klein wit randje aan de onderkant. Het was hoogstwaarschijnlijk Kairen geweest die Egwene vlak voor haar naar binnen had zien gaan. Niet iedereen vertoonde echter een gebrek aan enthousiasme. Janya zag er slank uit in haar bronskleurige zijden gewaad en haar bruingerande stola hing over haar armen. Ze keek naar wat Kairen en Asmanaille deden met de gretigheid van iemand die dolgraag hetzelfde wilde doen. Janya wilde alles weten. Ze wilde weten hoe iets gedaan moest worden en waarom iets ging zoals het ging. Ze was ontzettend teleurgesteld toen ze erachter kwam dat ze geen ter’angreaal kon maken; dat was tot nu toe naast Elayne slechts drie zusters gelukt, hoewel niet zeer overtuigend. Zelfs nadat uit een test gebleken was dat ze niet sterk genoeg in Aarde was, had ze haar uiterste best gedaan om het te leren.

Salita was de eerste die Egwene opmerkte. Ze had een bol gezicht dat bijna zo zwart was als houtskool en keek Egwene strak aan. De gele rand van haar stola zwaaide even heen en weer toen ze een kniks maakte die precies diep genoeg was. Salita maakte deel uit van een verontrustend patroon: er waren te veel Gezetenen die te jong waren voor hun positie. Salita was nog maar vijfendertig jaar Aes Sedai, en iemand werd zelden Gezetene als ze de stola niet minimaal honderd jaar gedragen had. Siuan zag er een patroon in en dat verontrustte haar, al kon ze niet zeggen waarom. Siuan vond patronen die ze niet begreep altijd verontrustend. Salita had dan wel vóór de oorlog tegen Elaida gestemd en steunde Egwene regelmatig in de Zaal, maar lang niet altijd, en dit was iets waar ze niet achter stond. ‘Moeder,’ zei ze koeltjes.

Janya keek meteen op met een stralende glimlach. Ze had, met uitzondering van de Blauwe Gezetenen Lelaine en Lyrelle, als enige vrouw die Gezetene was geweest voordat de Toren verdeeld raakte, voor de oorlog gestemd. Ze steunde Egwene niet overal in, maar dit had haar volledige goedkeuring. Ze begon zoals gewoonlijk druk te praten. ‘Ik raak hier niet over uitgepraat, Moeder. Het is gewoonweg niet te geloven. Het zou ons eigenlijk niet meer moeten verrassen dat u steeds weer met iets nieuws op de proppen komt. Soms denk ik weleens dat we vastgeroest zitten in onze patronen, dat we denken te weten wat wel en wat niet kan. Maar om uit te vogelen hoe je cuendillar moet maken...!’ Toen ze even stopte om adem te halen, nam Salita op koele toon het woord.

‘Ik vind het nog steeds verkeerd,’ zei ze vastberaden. ‘Ik geef toe dat dit een briljante ontdekking is, Moeder, maar Aes Sedai horen geen spullen te maken om ze te... verkopen.’ Salita sprak dat laatste woord uit met de minachting van een vrouw die haar inkomen uit een landgoed in Tyr putte zonder zich ooit af te vragen hoe dat inkomen tot stand kwam. Er waren meer zusters die er zo over dachten, ook al kwamen de meeste daarvan rond van de gulle toelage die ze jaarlijks van de Toren kregen. Of beter, hadden gekregen voordat de Toren verdeeld raakte. ‘Daar komt bij,’ vervolgde ze, ‘dat bijna de helft van de zusters die hiertoe gedwongen worden, Geel is. Ik krijg er dagelijks klachten over. We hebben wel wat beters te doen dan het produceren van... snuisterijen.’ Deze opmerking leverde haar een boze blik van Asmanaille en een kille blik van Kairen op, maar Salita negeerde ze. Ze was een van die Gelen die van mening waren dat de andere Ajahs een bijrol speelden en dat alleen hun Ajah met iets nuttigs bezig was.

‘En Novices horen niet zulke ingewikkelde wevingen te maken,’ voegde Tiana toe. De Meesteres der Novices had er geen enkele moeite mee om Gezetenen of de Amyrlin te zeggen wat ze dacht. Ze zag er ontevreden en nurks uit en had kennelijk niet door dat het kuiltje in haar wang er groter door werd. ‘Het is echt een bijzondere ontdekking en ik heb niets tegen handel, maar hier zitten meisjes die nog niet eens veilig een vuurbal van kleur kunnen laten veranderen. Door ze zulke wevingen te laten maken wordt het alleen maar moeilijker om ze ervan te weerhouden dingen te doen waar ze nog niet klaar voor zijn. Het Licht weet dat dat al lastig genoeg is. Straks verwonden ze zichzelf nog.’

‘Onzin, onzin,’ riep Janya uit, terwijl ze een wuivend gebaar met haar slanke hand maakte. ‘Elk meisje dat is gekozen kan drie vuurballen tegelijk maken, en hier is nauwelijks meer kracht voor nodig. Het is volkomen ongevaarlijk zolang ze onder toezicht van een zuster staan. Ik zag aan het rooster dat dat niet altijd het geval is. Trouwens, wat we in één dag maken, brengt genoeg op om het leger een week te betalen.’ Omdat ze een beetje scheel was, leek het alsof ze door Tiana heen keek. De woordenstroom werd niet minder, maar het leek wel alsof ze het voornamelijk tegen zichzelf had. ‘We moeten goed nadenken over hoe we het gaan verkopen. Het Zeevolk is helemaal verzot op cuendillar en ze hebben nog genoeg schepen in Illian en Tyr liggen. De adel in die landen is er ook dol op, maar op een gegeven ogenblik houdt het op. Ik ben er nog steeds niet uit of we het allemaal in één keer moeten verkopen, of juist stukje bij beetje. Vroeg of laat zal zelfs de prijs van cuendillar dalen.’ Plotseling knipperde ze met haar ogen en keek ze eerst naar Tiana en vervolgens naar Salita. ‘Begrijpen jullie wat ik bedoel?’

Salita keek boos en gooide haar stola met een ruk over haar schouders. Tiana hief geërgerd haar handen op. Egwene hield haar mond. Voor de verandering schaamde ze zich niet dat ze geprezen werd voor een van haar vermeende ontdekkingen. In tegenstelling tot vrijwel alles behalve Reizen was dit haar verdienste geweest. Het was wel zo dat Moghedien haar een hint had gegeven voordat ze ontsnapte. De Verzaker wist niet precies hoe je het moest maken; daar had ze althans niets van laten merken toen Egwene druk op haar uitoefende, behoorlijk veel druk. Maar Moghedien was erg hebberig en zelfs in de Eeuw der Legenden was cuendillar een kostbaar bezit. Ze wist genoeg te vertellen over hoe het gemaakt werd en de rest had Egwene zelf uitgevogeld. Hoe erg er ook geprotesteerd werd, er was geld nodig en dus zou het maken van cuendillar doorgaan. Maar wat haar betrof kon de verkoop ervan niet lang genoeg uitgesteld worden. Iedereen keek verschrikt om toen Sharina achter in de tent hard in haar handen klapte. Kairen en Asmanaille draaiden zich ook om. De Blauwe zuster liet daarbij zelfs haar weving los waardoor de bokaal op het tafelblad kletterde. Het was een teken van verveling. Het proces kon weer herhaald worden, maar het was erg moeilijk om het precieze punt terug te vinden. Een paar zusters grepen elke kans aan om iets anders te doen tijdens het uur dat ze elke dag verplicht in de tent moesten doorbrengen. Ze mochten eerder weg als ze een voorwerp van begin tot eind hadden voltooid. Dat moest ze ertoe aanzetten om er beter in te worden, maar slechts een enkeling was tot nu toe vooruitgegaan.

‘Bodewhin, Nicola, jullie moeten naar jullie volgende les,’ kondigde Sharina aan. Ze zei het niet hard, maar haar stem was zo krachtig dat ze met gemak alles en iedereen overstemde. ‘Jullie hebben nog net genoeg tijd om jullie handen en gezichten te wassen. Vooruit, schiet op. Straks wordt jullie naam opgeschreven.’

Bode – Bodewhin – kwam meteen in beweging, liet saidar los, legde de half afgemaakte armband van cuendillar in de kist langs de muur en pakte haar mantel. Ze had mooie, volle wangen en droeg haar haren in een lange staart. Egwene betwijfelde of de Vrouwenkring dat goed gevonden had, maar dat was nu toch niet meer belangrijk. Terwijl Bode haar wanten aandeed en gehaast de tent verliet, hield ze haar ogen op de grond gericht en keek ze geen enkele keer Egwenes kant op. Het was duidelijk dat ze nog altijd niet begreep waarom een Novice niet gewoon voor een praatje langs kon gaan bij de Amyrlin Zetel met wie ze opgegroeid was.

Egwene had dolgraag een praatje met Bode en een paar anderen gemaakt, maar een Amyrlin moest ook dingen leren. Een Amyrlin had vele plichten, weinig vrienden en geen lievelingen. Als het ook maar even zou lijken alsof de meisjes uit Tweewater voorgetrokken werden, zouden de andere Novices hen het leven zuur maken. En de Zaal zou het ook niet echt op prijs stellen, dacht ze spottend. Toch hoopte ze dat de meisjes uit Tweewater er begrip voor konden opbrengen.

De andere Novice die Sharina genoemd had, stond niet op en stopte ook niet met geleiden. Nicola’s donkere ogen flitsten naar Sharina. ‘Ik zou hier het beste van iedereen in zijn als ik gewoon door mocht oefenen,’ mompelde ze nors. ‘Ik word er steeds beter in, dat weet ik gewoon zeker. Ik kan Voorspellen, hoor.’ Alsof het ene iets met het andere te maken had. ‘Tiana Sedai, zeg tegen haar dat ik mag blijven. Ik krijg deze kom af voordat mijn volgende les begint, en ik weet zeker dat Adine Sedai het niet erg vindt als ik een beetje later kom.’ Ze zou een stuk later komen als ze die kom nog helemaal af wilde maken; ze was een uur bezig geweest, maar slechts de helft was wit.

Tiana opende haar mond, maar voordat ze iets kon zeggen, stak Sharina een vinger omhoog die even later door een tweede gevolgd werd. Het had vast iets te betekenen, want Nicola trok wit weg en stopte meteen met geleiden. Ze sprong zo snel op dat de bank heen en weer schudde, wat haar op boze blikken van de twee andere Novices kwam te staan, die vervolgens weer snel doorgingen met hun werk. Nicola smeet bijna rennend de half afgemaakte kom in een kist en greep haar mantel. Tot Egwenes verrassing sprong een vrouw met een bruine jas en een wijde broek aan plotseling op van de plek waar ze tussen de tafels op het grondzeil had gezeten. Na iedereen kwaad aangekeken te hebben rende Areina achter Nicola de tent uit. De twee vrouwen waren het evenbeeld van verongelijktheid en ontevredenheid. Het verontrustte Egwene om die twee samen te zien. ‘Ik wist niet dat vriendinnen hier mochten komen om te kijken,’ zei ze. ‘Zijn er nog steeds problemen met Nicola?’ Nicola en Areina hadden geprobeerd haar, Mijrelle en Nisao af te persen, maar dat was niet wat ze bedoelde. Ook dat was geheim.

‘Ik heb liever dat dat kind bevriend is met Areina dan met een van de stalknechten,’ zei Tiana snuivend. ‘Er zijn er al twee zwanger, en tien zijn hard op weg het te worden. Dat kind heeft gewoon vrienden nodig. Als ze vrienden heeft, draait ze wel bij.’ Ze stopte met praten toen twee andere in het wit geklede Novices gehaast de tent binnenkwamen. Ze hielden abrupt stil toen ze zagen dat er Aes Sedai voor hun neus stonden. Na een paar snelle kniksen snelden ze naar het achterste gedeelte van de tent. Ze legden hun mantels op de bank en pakten vervolgens een deels witte bokaal en een bijna witte beker uit de kisten.

Toen Sharina zag dat ze begonnen waren met werken, sloeg ze haar mantel over haar schouders en kwam ze naar het voorste gedeelte van de tent. ‘Als u mij wilt verontschuldigen, Tiana Sedai,’ zei ze met een kniks die net diep genoeg was, ‘ik moet vandaag helpen bij het bereiden van het middagmaal en ik wil geen onenigheid met de koks krijgen.’ Toen haar donkere ogen even op Egwene rustten, knikte ze met haar hoofd.

‘Ga gerust,’ zei Tiana vinnig. ‘Ik zou het heel vervelend vinden als je te laat kwam en een pak slaag kreeg.’

Zonder een spier te vertrekken boog Sharina nogmaals naar Tiana, naar de Gezetenen en naar Egwene. Ze keek haar wederom aan met een doordringende blik die net te kort was om beledigend te zijn. Nadat ze de tent verlaten had, slaakte Tiana geërgerd een zucht. ‘Sommige mensen zijn nog lastiger dan Nicola,’ zei ze somber, waarop Janya haar hoofd schudde.

‘Sharina veroorzaakt geen problemen, Tiana.’ Ze praatte even snel als altijd, maar zachtjes zodat haar stem niet in de hele tent te horen was. Meningsverschillen tussen zusters werden nooit in het bijzijn van Novices uitgesproken. Al helemaal niet als het een meningsverschil over een Novice betrof. ‘Ze kent de regels al beter dan welke Aanvaarde ook en gaat nooit een stap te ver. Ze deinst ook niet terug voor smerige karweitjes en ze is de eerste die een andere Novice helpt als dat nodig is. Sharina is gewoon wie ze is. Je voelt je toch zeker niet geïntimideerd door een Novice?’ Tiana verstijfde en deed boos haar mond open, maar als Janya eenmaal op haar praatstoel zat, kreeg je haar er niet weer af. ‘Nicola veroorzaakt allerlei problemen, Moeder,’ ratelde de Bruine zuster door. ‘Sinds we erachter zijn gekomen dat ze Voorspellen als Talent heeft, voorspelt ze naar eigen zeggen twee tot drie keer per dag. Volgens Areina althans. Nicola is slim genoeg om te weten dat iedereen ervan op de hoogte is dat ze zich niet kan herinneren wat ze zegt tijdens een voorspelling. Maar Areina is er kennelijk altijd bij om het te onthouden en te helpen duiden. Sommige dingen kan een goedgelovige halvegare nog wel bedenken, zoals slagvelden met Seanchanen of Asha’man, een gevangen Amyrlin, de Herrezen Draak die negen onmogelijke dingen doet, beelden die op Tarmon Gai’don duiden, of op een maag die van streek is. De overige voorspellingen geven aan dat we Nicola sneller door de oefenstof moeten laten gaan. Daar is ze ontzettend op gebrand. Ik denk dat zelfs de meeste Novices haar niet meer geloven.’

‘Ze loopt ook overal rond te neuzen,’ nam Salita het meteen over toen Janya even stopte, ‘en die stalknecht van haar ook.’ Haar gezicht bleef onbewogen en ze schikte haar stola alsof dat al haar aandacht opeiste, maar ze praatte snel door alsof ze bang was dat de Bruine zuster het weer over zou nemen. ‘Ze hebben allebei een pak slaag gekregen toen ze een stel zusters probeerden af te luisteren, en ik betrapte Nicola op heterdaad toen ze bij een van de Reisterreinen naar binnen probeerde te gluren. Ze zei dat ze alleen maar een Poort wilde zien, maar volgens mij probeerde ze de weving te leren. Voor ongeduld kan ik begrip opbrengen, maar leugens mogen niet getolereerd worden. Ik denk niet dat Nicola ooit de stola zal verwerven. Ik vraag me eerlijk gezegd af of ze niet zo snel mogelijk weggestuurd moet worden. Het mag dan zo zijn dat iedereen in het Boek van Novices bijgeschreven kan worden,’ eindigde ze met een uitdrukkingsloze blik naar Egwene, ‘maar toelating moet geen formaliteit worden.’

Tiana tuitte woedend haar lippen, wat het kuiltje in haar wang nog eens extra benadrukte. Je zou bijna vergeten dat ze al meer dan dertig jaar de stola droeg en denken dat ze zelf nog een Novice was. ‘Zolang ik Meesteres der Novices ben, bepaal ik of een meisje weggestuurd wordt of niet,’ zei ze driftig, ‘en ik ben niet van plan om een meisje met Nicola’s potentieel kwijt te raken.’ Nicola zou op een dag een zeer sterke geleidster zijn. ‘Of Sharina’s potentieel,’ voegde ze daar met een grijns aan toe, terwijl ze geërgerd haar rok gladstreek. Sharina’s potentieel was buitengewoon groot. Ze was voor zover bekend sterker dan wie dan ook uit de geschiedenis en zou waarschijnlijk zelfs Nynaeve voorbijstreven. Sommigen dachten dat ze zo sterk zou worden als maar mogelijk was, maar dat was pure speculatie. ‘Als u last hebt van Nicola, Moeder, zal ik daar iets aan doen.’

‘Ik was gewoon nieuwsgierig,’ zei Egwene voorzichtig en weerhield zich ervan om voor te stellen dat Nicola en haar vriendin goed in de gaten gehouden moesten worden. Ze wilde het niet over Nicola hebben. Voor ze het wist, zou ze moeten kiezen tussen liegen of het onthullen van zaken die geheim moesten blijven. Het speet haar dat ze Siuan niet haar gang had laten gaan met het regelen van twee dodelijke ongelukjes.

Ze schudde geschokt haar hoofd bij die gedachte. Was ze zo veranderd sinds Emondsveld? Ze wist dat ze vroeg of laat soldaten de dood in zou jagen. Ze dacht ook dat ze iemand ter dood zou kunnen veroordelen als dat nodig was. Was het niet beter om één iemand terecht te stellen als dat honderden of zelfs duizenden levens zou redden? Nicola en Areina waren alleen maar gevaarlijk omdat ze geheimen wisten die Egwene Alveren in verlegenheid konden brengen. Ach, Mijrelle en de anderen zouden er met wat zweepslagen van afkomen, wat ze natuurlijk niet leuk zouden vinden. Maar een onbehaaglijk gevoel, hoe erg ook, mocht nooit een reden zijn om te doden.

Plotseling realiseerde Egwene zich dat ze haar voorhoofd fronste. Tiana en de twee Gezetenen keken haar aan en Janya deed niet eens de moeite om haar nieuwsgierigheid te verbergen. Om de aandacht af te leiden verschoof Egwene haar blik naar de tafel waar Kairen en Asmanaille weer aan het werk waren gegaan. Het witte gedeelte op Asmanailles beker was een stukje opgeschoven, maar in die korte tijd had Kairen haar ingehaald. Haar bokaal was ook nog eens twee keer groter dan de beker.

‘Je wordt er steeds beter in, Kairen,’ zei Egwene goedkeurend. De Blauwe zuster keek naar haar op en haalde diep adem. Haar ovale gezicht was een en al rust met in het midden twee ijzig blauwe ogen. ‘Je hoeft er niet veel voor te kunnen, Moeder. Je moet alleen de weving plaatsen en dan wachten.’ Dat laatste woord klonk een beetje bits en er was ook een kleine pauze voor het woord Moeder. Kairen had Salidar verlaten voor een zeer belangrijke opdracht, maar die was buiten haar schuld om volledig mislukt. Toen ze weer in Morland terugkwam, stond alles op zijn kop en droeg een meisje die ze nog als Novice gekend had de stola van de Amyrlin. Kairen bracht de laatste tijd veel tijd door met Lelaine.

‘Ze wordt beter; in sómmige dingen,’ zei Janya terwijl ze de Blauwe zuster afkeurend aankeek. Janya dacht waarschijnlijk net als de andere Gezetenen dat Egwene een speelpop van de Zaal zou worden na haar verheffing tot Amyrlin, maar ze leek te hebben aanvaard dat Egwene de stola droeg en dat ze dus door iedereen met respect aangesproken moest worden. ‘Als ze niet wat meer haar best gaat doen, betwijfel ik of ze zo goed als Leane kan worden, laat staan zo goed als u, Moeder. Ik denk eerder dat ze ingehaald gaat worden door Bodewhin. Ik zou niet graag voor een Novice onder willen doen, maar dat zal wel niet voor iedereen gelden.’ Kairens wangen werden langzaam rood en ze richtte haar blik weer op de bokaal. Tiana snoof. ‘Bodewhin is een goede meid, maar ze heeft het drukker met giechelen en dollen met de andere Novices als Sha...’ Ze stopte abrupt met praten om adem te halen. ‘Als er geen toezicht is. Gisteren probeerde ze met Althyn Conly twee voorwerpen tegelijk te doen om te zien wat er zou gebeuren. Die twee dingen smolten samen tot een grote klomp metaal. Die kan niet meer worden verkocht, tenzij je iemand kunt vinden die in twee samengesmolten bekers van ijzer en cuendillar geïnteresseerd is. Het Licht mag weten wat er met de meisjes had kunnen gebeuren. Ze hadden niets, maar wie weet wat er de volgende keer misgaat?’

‘Zorg ervoor dat er geen volgende keer komt,’ zei Egwene afwezig. Ze keek aandachtig naar de witte lijn op Kairens beker die gestaag omhoog kroop. Als Leane deze weving maakte, veranderde zwart ijzer in wit cuendillar alsof het ijzer in melk gedompeld werd. Bij Egwene ging de verandering sneller dan je met je ogen kon knipperen, van zwart naar wit in een flits. Kairen en Leane moesten het worden, maar zelfs Leane was nauwelijks snel genoeg. Kairen had tijd nodig om er beter in te worden. Dagen? Weken? Zoveel als nodig was, want het alternatief was rampzalig voor de betrokken zusters, voor de mannen die vechtend in de straten van Tar Valon zouden sterven, en misschien zelfs voor de Toren. Opeens was Egwene blij dat ze Beonins voorstel had goedgekeurd. Kairen zou misschien harder haar best doen als haar verteld werd wat het plan was, maar ook dat was een geheim dat bewaard moest worden tot de wereld er klaar voor was.

18

Een Gesprek met Siuan

Daishar was natuurlijk al weggebracht toen Egwene de tent verliet, maar de gestreepte stola die uit haar kap hing, maakte nog beter de weg vrij dan het gezicht van een Aes Sedai. Ze liep langs een golf van kniksen, met hier en daar een buiging van een zwaardhand of een ambachtsman die bezig was met een klus. Sommige Novices slaakten een gilletje bij het zien van de stola van de Amyrlin en hele families stapten gehaast van de loopplank om diepe kniksen in de modder te maken. Nadat ze zich genoodzaakt had gezien een paar vrouwen uit Tweewater te laten straffen, ging onder Novices het gerucht dat ze even streng als Sereille Bagand was. Je moest zorgen dat je haar niet boos maakte, want ze scheen een ontzettend opvliegend karakter te hebben. Ze wisten niet genoeg van de geschiedenis om een duidelijk beeld van Sereille te hebben, maar ze scheen de Toren honderd jaar lang met ijzeren hand geregeerd te hebben. De Aanvaarden zorgden er wel voor dat de Novices dat soort verhaaltjes onthielden. Gelukkig zat Egwenes gezicht in haar kap verborgen. Toen voor de tiende keer een familie Novices als bange hazen opzij sprong, liep ze zich zo te verbijten dat haar gezicht haar naam als ijzervreter onmiddellijk bevestigde. Ze had een naar voorgevoel dat Aanvaarden over een paar honderd jaar haar naam in plaats van die van Sereille zouden gebruiken om Novices bang te maken. Ze moest natuurlijk eerst de Toren zien te redden. Alle kleine ergernissen moesten nog even wachten, maar ze had het gevoel dat ze zonder problemen ijzer kon vreten.

Er waren bijna geen mensen te bekennen rond de werkkamer van de Amyrlin, die niet meer was dan een tent met een puntdak en muren van bruine lappen. Het was net als de Zaal een plaats waar je alleen kwam als je er iets te zoeken had of als je bevolen werd te komen. Niemand werd gevraagd om naar de Zaal van de Toren of de Werkkamer van de Amyrlin te komen, en zelfs de onschuldigste uitnodiging werd als een bevel gezien. De tent was dus een oase van rust. Ze stormde langs de tentflappen naar binnen en gooide opgelucht haar mantel van zich af. De twee komforen hielden de tent aangenaam warm zonder veel rook af te geven. De gedroogde kruiden die op de gloeiende kolen waren gegooid, verspreidden een lichtzoete geur.

‘Zoals die dwaze meisjes zich gedragen, zou je denken dat ik...’ begon ze geërgerd, maar ze maakte haar zin niet af. Ze was niet verrast om Siuan naast haar schrijftafel te zien staan. Ze had eenvoudige blauwe kleren aan en hield een grote map van bewerkt leer vast. Delana en vele andere zusters dachten dat Siuan met veel tegenzin Egwene inwijdde in alle gedragsregels, en boodschappen voor haar rondbracht. Het was ze kennelijk nog niet opgevallen dat ze elke dag zeer vroeg in de tent te vinden was. Siuan was wél een ijzervretende Amyrlin geweest, maar dat geloofden alleen de mensen die haar in die periode hadden meegemaakt. Novices wezen haar even vaak na als Leane, maar betwijfelden of ze wel echt was wie de zusters zeiden dat ze was. Ze was redelijk knap en had donker glanzend haar tot op haar schouders. Siuan zag er jonger uit dan Leane en maar een paar jaar ouder dan Egwene. Als ze geen stola met blauwe randen om had gehad, had ze voor een Aanvaarde door kunnen gaan. Dat was dus de reden dat ze altijd haar stola om had. Haar ogen waren echter net zomin als haar karakter veranderd, en ze keek priemend naar de vrouw wier aanwezigheid wel verrassend was. Halima was altijd welkom, maar Egwene had niet verwacht haar te zien. Ze lag op de fel gekleurde kussens aan de ene kant van de tent en steunde met haar hoofd op een hand. Als je Siuan een knappe vrouw noemde, iemand bij wie zowel mannen als vrouwen zich op hun gemak voelden, dan moest je Halima oogverblindend noemen, met haar grote groene ogen, perfecte gezicht en volle boezem. Mannen moesten altijd even slikken als ze haar zagen en vrouwen trokken hun wenkbrauwen op. Egwene geloofde de verhalen niet van vrouwen die jaloers waren op Halima’s aantrekkingskracht op mannen. Ze kon er immers niets aan doen dat ze er zo uitzag. Delana had haar duidelijk uit liefdadigheid als schrijfster aangenomen, want Halima was een eenvoudige boerenvrouw die nauwelijks een brief kon schrijven. Delana hield haar de hele dag bezig met nutteloos werk. Ze kwam zelden vóór bedtijd opdagen en dan alleen als ze gehoord had dat Egwene hoofdpijn had. Nisao kon haar hoofdpijn zelfs met de nieuwe manier van Heling niet wegnemen, maar Halima’s massages werkten zelfs als de pijn ondraaglijk was. ‘Ik zei tegen haar dat u vandaag geen tijd voor bezoek hebt, Moeder,’ zei Siuan fel. Ze nam Egwenes mantel met haar vrije hand aan terwijl ze boos naar de vrouw op de kussens keek. ‘Maar dat was duidelijk aan dovemansoren gericht.’ Ze snoof minachtend, terwijl ze de mantel aan de onbewerkte kapstok hing. ‘Misschien had ze me wel gehoord als ik een broek en een snor had gedragen.’ Siuan geloofde elke roddel over Halima’s uitspattingen met knappe werklieden en soldaten.

Halima leek haar faam vreemd genoeg wel leuk te vinden. Misschien genoot ze er zelfs van. Ze lachte met een hese stem en strekte zich uit als een kat. Ongeacht het weer had ze een ongelukkige voorkeur voor diep uitgesneden lijfjes en ze barstte bijna uit haar groene zijden gewaad met blauwe strepen. Schrijfsters liepen zelden in zijden kleren rond, maar Delana’s liefdadigheidsgevoel was kennelijk erg groot. Of ze stond heel erg bij Halima in het krijt. ‘U maakte vanochtend een bezorgde indruk, Moeder,’ mompelde de vrouw met de groene ogen. ‘U ging al zo vroeg op pad en probeerde mij niet wakker te maken. Ik dacht dat u misschien wel wilde praten. U hebt vast minder last van hoofdpijn als u wat meer over uw zorgen praat. U weet toch dat u met mij kunt praten.’ Halima begon weer te lachen terwijl Siuan minachtend op haar neerkeek. ‘En u weet dat ik niets van u wil, in tegenstelling tot sommige anderen.’ Siuan snoof weer en legde de map opzichtig op de schrijftafel tussen de inktpot en de zandkoker. Ze zat zelfs aan de veerhouder te friemelen. Egwene moest veel moeite doen om niet te zuchten. Halima wilde niets anders dan een bed in Egwenes tent zodat ze beschikbaar was als Egwene hoofdpijn had. Dat ze daar sliep, belemmerde vast haar werk voor Delana. Daar kwam bij dat het Egwene wel beviel dat ze zo recht voor haar raap was. Het was erg fijn om met Halima te praten en even te vergeten dat ze Amyrlin Zetel was. Dat kon zelfs met Siuan niet. Ze had er alles aan gedaan om erkend te worden als Aes Sedai en Amyrlin, maar die erkenning hing aan een zijden draadje. Elke misstap maakte een volgende misstap makkelijker, en na genoeg misstappen zou iedereen haar weer als een klein meisje zien. Halima was dus eigenlijk onmisbaar, evenals haar vingers als het op Egwenes hoofdpijn aankwam. Tot haar ongenoegen leek echter elke vrouw in het kamp er net zo over te denken als Siuan. De enige uitzondering was Delana. De Grijze zuster was veel te preuts om een mannenverslinder in dienst te nemen, hoezeer ze ook aan liefdadigheid hechtte. Het deed nu echter niet ter zake of Halima achter de mannen aan zat of niet.

‘Ik vrees dat ik een hoop werk te doen heb, Halima,’ zei ze terwijl ze haar handschoenen uittrok. Ontzettend veel werk. Sheriams verslagen lagen nog niet op tafel, maar die zouden weldra binnenkomen. Samen met een paar verzoekschriften waarvan Sheriam vond dat Egwene ze moest zien. Een paar maar; tien tot twaalf geschillen waar Egwene als Amyrlin een oordeel over moest vellen. Als je tot de juiste uitspraak wilde komen, moest je zo’n zaak goed bestuderen en vragen stellen. ‘Misschien kunnen we vanavond samen wat eten.’ Er was een grote kans dat ze gewoon aan haar werktafel zou moeten eten, want het was al bijna middag. ‘Dan kunnen we wel even praten.’

Halima zat plotseling rechtop met samengeknepen lippen en ogen die vuur spuwden. Haar boze blik verdween weer even snel, maar het vuur smeulde nog in haar ogen. Als ze een kat was geweest, hadden haar haren recht overeind gestaan. Na sierlijk overeind te zijn gekomen streek ze haar gewaad over haar heupen glad. ‘Goed dan. Als u zeker weet dat u niet wilt dat ik blijf.’

Ze was nog niet uitgesproken of Egwene kreeg een kloppend gevoel achter haar ogen: het bekende begin van een barstende hoofdpijn. Maar ze schudde haar hoofd en herhaalde dat ze moest werken. Halima bleef nog even staan met een beledigde blik en gebalde vuisten. Toen griste ze haar met bont gevoerde mantel van de kapstok en liep de tent uit zonder eerst het kledingstuk om te doen. Als ze niet oppaste, zou ze binnen de kortste keren ziek worden. ‘Als ze zich als een viswijf blijft gedragen, komt ze vroeg of laat in de problemen,’ foeterde Siuan terwijl de tentflappen weer op hun plaats vielen. Met een norse blik trok ze haar stola over haar schouders. ‘Ze houdt zich in als u er bent, maar anders deinst ze er niet voor terug om me een grote mond te geven. En ik ben niet de enige. Ze schijnt tegen Delana geschreeuwd te hebben. Hebt u weleens eerder gehoord van een schrijfster die tegen haar bazin schreeuwde? Tegen een zuster nota bene, een Gezetene? Ik snap niet waarom Delana dat pikt.’

‘Dat moet Delana zelf weten.’ Het was verboden vraagtekens te zetten bij wat een andere zuster deed en je met haar zaken te bemoeien. Dat was een gebruik en geen wet, maar sommige gebruiken waren even sterk als wetten. Siuan was toch wel de laatste die daaraan herinnerd moest worden.

Terwijl ze haar slapen masseerde, ging Egwene heel voorzichtig op de stoel achter haar schrijftafel zitten, maar de stoel wiebelde toch. De poten van de opklapbare stoel dreigden zo nu en dan in elkaar te klappen. Ondanks verwoede pogingen lukte het geen van de timmermannen om het euvel te verhelpen. De tafel, die ook opgevouwen kon worden, stond een stuk steviger. Ze had graag in Morland een nieuwe stoel willen kopen, maar er moest al zoveel gekocht worden van het weinige geld dat er was. Ze had gelukkig wel twee staande lampen en een tafellamp kunnen krijgen. Ze waren eenvoudig en van roodgeverfd ijzer, met spiegeltjes zonder bellen. Goede verlichting verminderde haar hoofdpijn niet, maar het was beter dan lezen met alleen een paar vetkaarsen en een lantaarn erbij. Siuan trok zich niets van de berisping aan en praatte gewoon door. ‘Ze heeft ook nog eens een opvliegend karakter. Ik meende een paar keer dat ze op het punt stond me een klap te verkopen. Ik mag hopen dat ze verstandig genoeg is om zich in te houden, maar niet iedereen is Aes Sedai. Ik ben ervan overtuigd dat ze de arm van de wielsmid heeft gebroken. Hij zegt dat hij gevallen is, maar volgens mij liegt hij, want hij kijkt je niet aan en trekt met zijn mond. Hij zal wel niet willen toegeven dat een vrouw sterker was dan hij.’

‘Hou toch op, Siuan,’ zei Egwene vermoeid. ‘Hij was waarschijnlijk te vrijpostig geweest.’ Dat moest wel. Ze kon zich niet voorstellen dat Halima iemands arm had gebroken. Je kon veel over haar zeggen, maar gespierd was ze niet.

In plaats van de versierde map te openen die Siuan op tafel had gelegd, legde ze haar handen aan weerszijden ervan. Om ze van haar hoofd weg te houden. Als ze de pijn negeerde, zou het deze keer misschien vanzelf weggaan. Daar kwam bij dat ze nu zelf nieuws voor Siuan had. ‘Het lijkt erop dat een paar Gezetenen met Elaida willen onderhandelen.’

Zonder een spier te vertrekken hield Siuan zichzelf in evenwicht op een van de twee krukjes voor de tafel. Ze luisterde aandachtig en bewoog alleen langzaam met haar vingers langs haar rok. Toen Egwene klaar was, balde ze haar vuisten en begon te schelden op een manier die zelfs voor haar doen gortig was. Eerst mochten ze wat haar betreft allemaal in visingewanden van een week oud stikken. Wat ze daarna zei, was pas echt erg. Haar jonge, mooie gezicht versterkte alleen maar het effect.

‘Je zult wel de juiste beslissing genomen hebben,’ prevelde ze toen ze klaar was met schelden. ‘Het gerucht zal zich nu alleen maar verder verspreiden, maar op deze manier hou je het in de hand. Beonin verrast me hier niet echt mee. Beonin is ambitieus, maar volgens mij was ze zo weer naar Elaida teruggegaan als Sheriam en de anderen niet voet bij stuk hadden gehouden.’ Siuan keek Egwene strak aan alsof ze haar woorden extra wilde benadrukken. ‘Ik zou willen dat Varilin en al die anderen me verrasten, Moeder. Als we de Blauwe Gezetenen niet meetellen, zijn er zes Gezetenen van vijf Ajahs uit de Toren gevlucht toen Elaida de macht greep,’ haar mond vertrok een beetje bij die laatste woorden, ‘en we hebben er op dit ogenblik één uit elke Ajah. Ik was vannacht in Tel’aran’rhiod. In de Toren...’

‘Je was toch wel voorzichtig?’ zei Egwene plotseling. Het leek af en toe alsof Siuan niet wist wat dat woord betekende. Er stonden hordes zusters in de rij voor de paar droom-ter’angrealen die ze hadden. Ze werden meestal gebruikt om de Toren te bezoeken. Het werd Siuan niet officieel verboden ze te gebruiken, maar daar kwam het wel op neer. Ze kon wachten tot ze een ons woog eer de Zaal haar toestemming gaf. Er waren ten eerste veel zusters die Siuan er de schuld van gaven dat de Toren gebroken was. Ze had niet dezelfde warme ontvangst als Leane genoten en werd door niemand in de watten gelegd. Ten tweede was niemand vergeten hoe streng haar lessen waren geweest toen ze een van de weinigen was die wisten hoe een droom-ter’angreaal gebruikt moest worden. Siuan hield niet van prutsers, maar iedereen liep de eerste paar keer in Tel’aran’rhiod te prutsen. Daarom nam ze Leanes plaats in als ze de Wereld der Dromen wilde bezoeken. Als een andere zuster haar daar zag, zou er onmiddellijk een officieel verbod uitgevaardigd worden. Of erger nog, er zou een klopjacht komen naar degene die haar een ter’angreaal had geleend, en dan zou Leane ontmaskerd worden. ‘In Tel’aran’rhiod,’ zei Siuan met een wuivend gebaar, ‘ben ik om de haverklap een andere vrouw in andere kleding.’ Dat was goed om te horen, hoewel het waarschijnlijk meer met gebrek aan controle te maken had. Siuans geloof in haar eigen kunnen was soms groter dan gerechtvaardigd was. ik zag vannacht een gedeeltelijke lijst van Gezetenen en kon de meeste namen lezen voordat de lijst in een wijnrekening veranderde.’ Dat gebeurde wel vaker in Tel’aran’rhiod. Dingen bleven niet lang hetzelfde als ze geen weerspiegeling van iets permanents in de werkelijkheid waren. ‘Andaya Forae was verheven namens de Grijzen, Rina Hafden namens de Groenen en Juilaine Madome namens de Bruinen. Geen van allen heeft de stola langer dan zeventig jaar gedragen. Elaida heeft hetzelfde probleem als wij, Moeder.’

‘Ik snap wat je bedoelt,’ zei Egwene langzaam terwijl ze haar slapen masseerde. Het geklop achter haar ogen zou alleen nog maar erger worden. Zoals altijd. Ze zou er ’s avonds nog spijt van krijgen dat ze Halima weggestuurd had. Ze verschoof de map voor haar een stukje naar links en weer terug. ‘Hoe zit het met de rest? Er moesten in totaal zes Gezetenen vervangen worden.’

‘Ferane Neheran was verheven namens de Witten,’ gaf Siuan toe, ‘en Suana Dragand namens de Gelen. Ze hebben allebei eerder in de Zaal gezeten. De lijst was niet compleet en ik heb niet alles kunnen lezen.’ Ze rechtte haar rug en ging koppig door. ‘Een of twee zusters die te vroeg verheven worden zou al behoorlijk ongewoon zijn. Het is weleens gebeurd, maar niet vaak. We hebben het nu echter over elf Gezetenen, misschien zelfs twaalf, als je onze Gezetenen en die van de Toren bij elkaar optelt. Dat kan geen toeval meer zijn. Als alle vishandelaren dezelfde prijs bieden, kun je er donder op zeggen dat ze de avond daarvoor samen wat gedronken hebben.’

‘Je hoeft me niet verder te overtuigen, Siuan.’ Egwene leunde met een zucht achterover en pakte meteen de stoelpoot vast die altijd in elkaar klapte als ze dat deed. Er was duidelijk iets vreemds aan de gang, maar wat had het te betekenen? En wie kon in elke Ajah de keuze voor Gezetenen beïnvloeden? De Blauwe Ajah uitgezonderd. Zij hadden ook een nieuwe Gezetene gekozen, maar Moria was al meer dan honderd jaar Aes Sedai. Misschien gold het ook niet voor de Rode Ajah, maar niemand wist of er iets veranderd was bij de Rode Gezetenen. De Zwarte Ajah kon erachter zitten, maar die had er alleen voordeel bij als al die te jonge Gezetenen Zwart waren. Dat kon eenvoudigweg niet. Als de Zwarte Ajah zoveel invloed had gehad, had de Zaal al lang geleden uit Duistervrienden bestaan. Als er echter sprake van een patroon was, dan was dat door iémand veroorzaakt. De doffe pijn achter haar ogen werd een tikkeltje erger als ze aan alle mogelijkheden en onmogelijkheden, dacht. ‘Als dit toch allemaal toeval blijkt te zijn, Siuan, zul je er nog spijt van krijgen dat je dacht dat het een raadsel was.’ Ze dwong zichzelf erbij te glimlachen zodat het niet overkwam als een dreigement. Een Amyrlin moest voorzichtig zijn met wat ze zei. ‘Nu je me ervan overtuigd hebt dat er iets aan de hand is, wil ik dat je uitzoekt wat. Wie is hier verantwoordelijk voor en wat is het doel? Zolang we dat niet weten, weten we niets.’

‘Is dat alles wat u wilt weten?’ zei Siuan droogjes. ‘Wilt u het voor of na het avondmaal weten?’

‘Het zal wel daarna worden,’ snauwde Egwene. Ze haalde diep adem toen ze de beteuterde blik van Siuan zag. Ze had geen reden om haar hoofdpijn op Siuan af te reageren. De woorden van een Amyrlin waren machtig en konden gevolgen met zich meebrengen. Dat mocht ze niet vergeten. ‘Hoe eerder, hoe beter,’ zei ze op mildere toon. ‘Ik weet dat je je uiterste best doet.’

Siuan leek te begrijpen dat Egwenes uitbarsting niet alleen prikkelbaarheid was. Ze zag er wel jong uit, maar ze had jarenlange ervaring in het lezen van gezichten. ‘Zal ik Halima halen?’ zei ze terwijl ze half opstond. Dat ze haar naam zonder bijtende toon uitsprak, gaf aan hoe bezorgd ze was. ‘Dat is zo gebeurd.’

‘Als ik me door elk pijntje laat onderbreken, krijg ik nooit wat af,’ zei Egwene terwijl ze de map opende. ‘Wat heb je vandaag voor me?’ Ze hield haar handen op de papieren om ze bij haar hoofd weg te houden.

Een van Siuans taken was het ’s ochtends ophalen van de verslagen van de Ajahs. Daarin stond het nieuws van hun netwerk van ogen-en-oren die de Ajahs bereid waren te delen, samen met gegevens die de afzonderlijke zusters aan hun Ajah hadden doorgegeven en waarvan de Ajah besloten had om die aan Egwene door te geven. Het was een vreemde manier van nieuws schiften, maar samen met Siuans gegevens had ze een tamelijk nauwkeurig beeld van de wereld. Het was Siuan gelukt de informanten te behouden die ze als Amyrlin had gehad. Ze had simpelweg geweigerd te vertellen wie haar informanten waren, ondanks verwoede pogingen van de Zaal. Uiteindelijk kon niemand tegenspreken dat die ogen-en-oren van de Amyrlin waren en dat ze dus aan Egwene verslag moesten doen. Men mopperde hier nog altijd over, maar de feiten waren onweerlegbaar. Zoals gewoonlijk was het eerste verslag niet afkomstig van de Ajahs of van Siuan, maar van Leane. Het bestond uit dunne vellen papier met daarop een sierlijk handschrift. Egwene wist niet precies waarom, maar het was zonneklaar dat Leanes letters door een vrouw geschreven waren. Als Egwene een vel had gelezen, liet ze het helemaal opbranden bij de tafellamp. Egwene en Leane deden in het bijzijn van anderen alsof ze elkaar nauwelijks kenden, dus mochten Leanes verslagen niet in de verkeerde handen vallen. Slechts een paar zusters wisten dat Leane ogen-en-oren in Tar VaIon had. Ze was misschien wel de enige. Een fout die veel mensen maakten, was dat ze keken naar wat er aan het einde van de straat gebeurde, maar niet letten op wat er zich voor hun neus afspeelde. Het Licht wist dat Aes Sedai evenveel fouten maakten als iedereen. Leane had jammer genoeg weinig nieuws te melden. Haar mensen in de stad klaagden over smerige straten die steeds gevaarlijker werden, zowel ’s nachts als overdag. Vroeger was er nauwelijks misdaad in Tar Valon, maar nu hadden de Torenwachten de straten verlaten om de havens en de brugtorens te bewaken. De Witte Toren inde alleen nog de invoerbelastingen en kocht voorraden via tussenpersonen, maar verder was er geen enkel contact met de stad. De grote stadspoorten waar het volk doorheen kon om de Toren te bezoeken waren gesloten. Voor zover bekend was er sinds het begin van de belegering geen zuster buiten de Toren gezien. Dit bevestigde de eerdere verslagen van Leane. Bij het laatste vel trok Egwene echter haar wenkbrauwen omhoog. Het gerucht ging dat Garet Brin een geheime ingang had gevonden en dat hij elk ogenblik met zijn leger binnen de stadswallen kon opduiken. ‘Leane had het ongetwijfeld vermeld als iemand ook maar iets over Poorten had gezegd,’ zei Siuan snel toen ze Egwenes uitdrukking zag. Ze had al deze verslagen natuurlijk al gelezen en wist welk vel Egwene vast had. Siuan ging zo abrupt op de wankele kruk verzitten dat ze bijna op het kleed viel. Dat weerhield haar er echter niet van om door te praten. ‘U kunt er zeker van zijn dat Garet niets heeft laten uitlekken,’ zei ze terwijl ze weer rechtop ging zitten. ‘Geen van zijn soldaten is zo dom om over te lopen naar de stad, en hij weet wanneer hij zijn mond moet houden. Hij heeft gewoon de naam dat hij vanuit het niets kan aanvallen. Hij heeft zoveel onmogelijke dingen gedaan dat mensen hem tot alles in staat achten. Meer is het niet.’

Egwene glimlachte stiekem terwijl ze het vel met heer Garets naam erop in de vlam hield. Een paar maanden geleden had Siuan een bijtende opmerking over hem gemaakt in plaats van hem te prijzen. Dan was hij die ‘bloedige Garet Brin’ geweest en niet gewoon Garet. Het kon onmogelijk zo zijn dat ze het miste om zijn was te doen en zijn laarzen te poetsen, maar Egwene had gezien hoe ze naar hem staarde als hij in het Aes Sedai-kamp was. En dan rende ze weg als hij ook maar even haar kant op keek. Siuan! Die wegrende! Siuan was meer dan twintig jaar Aes Sedai, en meer dan tien jaar Amyrlin geweest, maar ze had er geen flauw benul van hoe het was om verliefd te zijn.

Egwene sloeg de as van haar handen en stopte met glimlachen. Ze begreep Siuan volkomen, aangezien ze zelf ook verliefd was. Maar ze wist niet waar Gawein was en ze wist ook niet wat ze moest doen als ze erachter kwam. Hij had zijn verplichtingen aan Andor en zij haar verplichtingen aan de Toren. Ze kon die kloof alleen overbruggen als ze hem bond, maar dat kon hem zijn leven kosten. Het was beter om hem los te laten en hem te vergeten. Ze zou nog eerder haar eigen naam vergeten. Ze ging hem hóé dan ook binden. Dat wist ze zeker. Ze kon hem natuurlijk niet binden als ze niet wist waar hij was en haar handen niet op hem kon leggen. En zo was het cirkeltje rond. Wat waren mannen toch... lastig! Ze stopte even om haar vingers tegen haar slapen te houden, maar de kloppende pijn werd er niet minder van. Ze zette Gawein zo ver mogelijk uit haar gedachten. Ze dacht dat dit een voorproefje was van het hebben van een zwaardhand. Gawein bevond zich altijd in haar achterhoofd en zo nu en dan kwam hij op de meest ongelegen tijdstippen in haar gedachten. Ze concentreerde zich op datgene waar ze mee bezig was en pakte een volgend verslag op. Het leek wel alsof een deel van de wereld verdwenen was. Er was weinig nieuws uit de landen die door de Seanchanen bezet werden. Er waren fantasierijke beschrijvingen van Seanchaanse beesten die het bewijs waren dat ze Schaduwgebroed gebruikten. Er waren afschuwelijke verhalen over vrouwen die beproefd werden om te zien of ze damane waren en een halsband om moesten. Tot slot waren er deprimerende verhalen over... berusting. De Seanchanen bleken geen slechtere heersers te zijn dan anderen en zelfs beter dan sommigen; als je tenminste niet een vrouw was die kon geleiden. Een hoop mensen dachten niet meer aan verzet toen ze zagen dat de Seanchanen zich verder niet met hen bemoeiden. In Arad Doman ging het niet veel beter. Het stikte van de geruchten die in het verslag vermeld werden om aan te geven in wat voor toestand het land verkeerde. Koning Alsalam was dood. Nee, hij kon opeens geleiden en was toen gek geworden. Rodel Ituralde, de grootkapitein, was ook dood, of hij zat op de troon, of hij was Saldea binnengevallen. De leden van de Koopliedenraad waren ook allemaal dood, of ze waren het land ontvlucht, of hadden een burgeroorlog ontketend omdat ze allemaal koning wilden worden. Al deze geruchten konden waar of verzonnen zijn. De Ajahs waren gewend om alles te zien, maar nu was een derde van de wereld in dikke mist gehuld. Misschien hadden de Ajahs wel meer gezien, maar dat gaven ze dan niet door. Een ander probleem was dat elke Ajah een andere zaak van vitaal belang achtte en bijna al het andere negeerde. De Groenen bijvoorbeeld maakten zich vooral druk over geruchten dat de legers van de Grenslanden zich bij Nieuw Breem bevonden, honderden roeden van je Verwording die ze moesten bewaken. In hun verslag ging het over niets anders dan Grenslanders, alsof er terstond iets ondernomen moest worden. Niet dat ze iets voorstelden of een suggestie deden, maar de frustratie was duidelijk af te lezen aan het slordige handschrift van iemand die gehaast het vel vol gekrabbeld had. Egwene was door Elayne op de hoogte gebracht, maar ze vond het best om de Groenen even in hun sop gaar te laten koken. Siuan had haar uitgelegd waarom ze niet halsoverkop orde op zaken waren gaan stellen. Volgens haar informant in Nieuw Breem werden de Grenslanders vergezeld van vijftig of honderd zusters, misschien zelfs tweehonderd. Het precieze aantal Aes Sedai werd natuurlijk sterk overdreven, maar de Groenen waren ongetwijfeld van hun aanwezigheid op de hoogte, al werd er geen gewag van gemaakt in de verslagen die ze Egwene stuurden. Geen enkele Ajah had iets over die zusters gemeld. Maar als puntje bij paaltje kwam, was er weinig verschil tussen twee of tweehonderd zusters. Niemand wist wie die zusters waren en waarom ze daar waren, maar als men dat ging uitzoeken, zou dat ongetwijfeld als inmenging gezien worden. Er was vreemd genoeg bijna een oorlog tussen Aes Sedai aan de gang, maar toch weerhield de traditie een zuster ervan om zich te bemoeien met een andere zuster. Gelukkig maar.

‘Ze stellen tenminste niet voor om iemand naar Caemlin te sturen.’ Egwene knipperde met haar ogen en voelde dat haar hoofdpijn scherper was geworden door het lezen van de kleine lettertjes. Siuan lachte spottend. ‘En waarom zouden ze? Voor zover zij weten laat Elayne zich door Merilille en Vandene begeleiden. Ze zijn er zeker van dat ze een Aes Sedai als koningin krijgen en nog een Groene ook. Trouwens, de Asha’man zijn niet in Caemlin en dat wil iedereen zo houden. Zoals het er nu voor staat, kunnen we even goed proberen wespkwallen met onze blote handen uit het water te vissen. Zelfs de Groenen weten dat. Niet dat dat een zuster van welke kleur dan ook ervan weerhoudt zo nu en dan naar Caemlin te gaan. Om eventjes een bezoek te brengen aan een van haar ogen-en-oren, of om een gewaad te bestellen, of om een zadel te kopen, of om het Licht mag weten wat nog meer.’

‘Zélfs de Groenen?’ zei Egwene sarcastisch. Iedereen zei altijd dat Bruinen zus en Witten zo waren, ook als dat duidelijk niet waar was, maar soms werd ze een beetje nijdig als alle Groenen op één hoop werden gegooid, alsof ze allemaal hetzelfde waren. Misschien zag ze zichzelf als een Groene, of als iemand die ooit Groen was geweest, wat natuurlijk een rare gedachte was. De Amyrlin was van alle Ajahs en van geen enkele Ajah; de zeven strepen op haar stola herinnerden haar aan dat feit. Daar kwam bij dat ze daarvoor niet tot een Ajah behoord had. Toch voelde ze iets – geen voorliefde, dat was te sterk – een soort van verbondenheid tussen zichzelf en de Groene zusters. ‘Van hoeveel zusters weten we niet waar ze mee bezig zijn, Siuan? Zelfs de zwakste zusters kunnen Reizen waarheen ze willen als ze gekoppeld zijn. Ik zou wel willen weten waar ze heen gaan.’ Siuan dacht even na. ‘Ongeveer twintig, denk ik,’ zei ze uiteindelijk. ‘Misschien een paar minder. De aantallen zijn elke dag anders. Niemand houdt het eigenlijk bij. Er is geen zuster die daaraan zou meewerken.’ Ze leunde voorover en hield zichzelf deze keer in balans op de kruk met de ongelijke poten. ‘U hebt tot nu toe alles in goede banen kunnen leiden, Moeder, maar het blijft niet goed gaan. Vroeg of laat komt de Zaal erachter wat er allemaal in Caemlin aan de hand is. Misschien aanvaarden ze dat er niets is gezegd over de Seanchaanse gevangenen, omdat ze dat zien als zaken van Vandene of Merilille. Maar ze weten al dat er mensen van het Zeevolk in Caemlin zijn en vroeg of laat komen ze achter het akkoord dat met hen gesloten is. En met de Kinne, al zullen ze niet weten wat uw plannen met hen zijn.’

Siuan snoof zachtjes. Ze wist zelf niet wat ze vond van het denkbeeld dat Aes Sedai zich bij de Kinne aansloten als ze met pensioen gingen, laat staan wat andere zusters er van zouden vinden. ‘Mijn ogen-en-oren is nog niets opgevallen, maar dat gaat niet lang meer duren. Als u het nog langer uitstelt, is de kans groot dat we midden in een school zilvertanden terechtkomen.’

‘Een dezer dagen,’ mompelde Egwene, ‘moet je me toch eens die zilvertanden laten zien waar je het altijd over hebt.’ Ze deed haar hand omhoog toen de andere vrouw haar mond opende. ‘Dat komt nog wel. Het akkoord met het Zeevolk gaat problemen veroorzaken,’ gaf ze toe, ‘maar de Ajahs zullen aanvankelijk de aanwijzingen niet begrijpen. Zusters die vrouwen van het Zeevolk lesgeven in Caemlin? Het is nog nooit eerder voorgekomen, maar wie breekt de traditie en gaat vragen stellen of zich inmengen? Er zal een hoop gemopperd worden en er zullen wat vragen in de Zaal gesteld worden. Maar voordat het akkoord met het Zeevolk bekend wordt, heb ik mijn plan omtrent de Kinne al voorgesteld.’

‘Denkt u dat dat niets teweeg zal brengen?’ Terwijl ze haar stoel verschoof, liet Siuan onbeschaamd haar ongeloof blijken. ‘Het zal inderdaad een debat op gang brengen,’ erkende Egwene.

Zachter kon het niet gesteld worden. Als alles bekend werd, zou er een enorme opschudding volgen. Het zou een rel veroorzaken die zelden onder Aes Sedai gezien was. Maar de Toren nam nu al duizend jaar in omvang af en daar wilde ze een einde aan maken. ‘Maar ik wil het langzaam brengen. Aes Sedai hebben het misschien liever niet over hun leeftijd, Siuan, maar ze zullen er snel genoeg achter komen dat ons leven gehalveerd wordt door het gebruik van de Eedstaf. Niémand wil eerder sterven dan nodig is.’

‘Als ze geloven dat er echt een Kinsvrouw van zeshonderd jaar oud is,’ zei Siuan schoorvoetend, waarop Egwene geërgerd zuchtte. De bewering over de hoge leeftijd van leden van de Kinne was nog iets wat Siuan in twijfel trok. Egwene waardeerde Siuans raad en waardeerde dat ze niet alleen maar zei wat Egwene wilde horen. Maar soms liep ze de boel even erg te vertragen als Romanda of Lelaine. ‘Als het nodig is, Siuan,’ zei ze geërgerd, ‘laat ik de zusters met een paar vrouwen praten die minstens honderd jaar ouder dan zij zijn. Ze mogen ze best proberen af te schilderen als wilders en leugenaars, maar Reanne Corlie kan bewijzen dat ze in de Toren was en wanneer. Anderen kunnen dat ook bewijzen. Met een beetje geluk kan ik de zusters zover krijgen mijn voorstel te aanvaarden voordat ze erachter komen dat er een akkoord met de Atha’an Miere is. Als ze eenmaal aanvaard hebben dat een zuster ontheven mag worden van de Drie Geloften, zal het een stuk makkelijker zijn om ze ervan te overtuigen dat ze de zusters van het Zeevolk moeten laten gaan. Voor de rest stelt dat akkoord weinig voor. Je zegt steeds tegen me dat je iets in de Zaal gedaan kunt krijgen als je het handig aanpakt en een beetje geluk hebt. Ik zal zo handig zijn als maar kan, en zo te zien is het geluk ook aan mijn zijde.’

Siuan trok een zuur gezicht en probeerde te protesteren, maar moest uiteindelijk toegeven dat Egwene gelijk had. Ze gaf zelfs toe dat Egwene het kon klaarspelen als ze een beetje geluk had en het op het juiste ogenblik bracht. Ze was nog steeds niet overtuigd van de plannen met de Kinne en het akkoord met de Atha’an Miere, maar wat Egwene wilde gaan doen, was nooit eerder gedaan. De Zaal zou het waarschijnlijk goedgekeurd hebben voordat ze wisten waar ze zich mee ingelaten hadden. Daar deed Egwene het voor. Er was bijna nooit sprake van een consensus als er iets voorgesteld werd in de Zaal en zonder die consensus kon geen voorstel bekrachtigd worden. Het grootste deel van haar tijd was ze bezig de zusters in de Zaal ertoe over te halen iets te doen wat ze niet wilden. Ze zag niet in waarom het nu anders zou zijn.

Terwijl de Groenen met de Grenslanders bezig waren, richtten de Grijzen zich op het zuiden. Elke Ajah was gefascineerd door de berichten uit Illian en Tyr over grote aantallen wilders onder het Zeevolk. Ze vonden het erg interessant, maar twijfelden of het waar was, want anders hadden zusters er wel van geweten. Hoe kon zoiets verborgen blijven? Er werd niet bij vermeld dat niemand ooit de moeite had genomen wat dieper te graven. De Grijzen waren echter gefascineerd door de Seanchaanse bedreiging van Illian en de recente belegering van de Steen van Tyr. Grijzen waren altijd bezig met het beëindigen van conflicten en dus waren ze gebiologeerd door oorlogen en oorlogsdreiging. En ze wilden natuurlijk hun invloed uitbreiden. Elke keer als de Grijzen door te bemiddelen een oorlog beëindigden, vergrootten ze de macht van alle Aes Sedai en die van de Grijzen in het bijzonder. Met de Seanchanen viel echter niet te onderhandelen, althans niet door Aes Sedai. De verontwaardiging was af te lezen uit de bondige beschrijvingen van Seanchaanse invallen in Illian en het groeiende aantal manschappen dat door heer Gregorin op de been gebracht werd. Laatstgenoemde was de stedehouder van Illian voor de Herrezen Draak, een titel die op zich al voor aardig wat opschudding zorgde. Tyr had een eigen stedehouder voor de Herrezen Draak: hoogheer Darlin Sisnera. Hij zat in de Steen en werd belegerd door edelen die Rhand niet wilden aanvaarden. Het was een merkwaardige belegering. De Steen had een eigen haven en hoewel Darlins vijanden de rest van de stad in handen hadden, konden ze de toevoer van voorraden niet tegenhouden. Ze vonden het kennelijk niet erg om te wachten. Of misschien wisten ze niet wat ze verder nog konden doen. Alleen de Aiel waren er ooit in geslaagd om de Steen te veroveren en niemand had de Steen ooit kunnen uithongeren. De Grijzen hoopten iets in Tyr te kunnen betekenen. Egwene schrok toen ze onder aan het vel was gekomen en pakte snel het volgende vel. De Grijzen hadden gehoopt iets in Tyr te kunnen doen. Er was een Grijze zuster gesignaleerd die eerst de Steen had verlaten voor een ontmoeting met hoogheer Tedosian en hoogvrouwe Estanda, de twee meest prominente belegeraars. ‘Merana,’ fluisterde Egwene. ‘Ze zeggen dat het Merana Ambrey was, Siuan.’ Zonder het te beseffen masseerde ze haar slaap. De pijn achter haar ogen was weer iets toegenomen.

‘Dat hoeft geen ramp te zijn.’ Siuan stond op en liep naar een kleine tafel bij de tentwand waar niet bij elkaar passende bekers en twee kannen op een dienblad stonden. In de zilveren kan zat kruidenwijn en in de kan van blauw aardewerk zat thee. Ze waren daar in alle vroegte voor de Amyrlin neergezet en waren allang afgekoeld. Niemand had voorzien dat Egwene naar de rivier zou rijden. ‘Zolang Tedosian en de anderen niet weten voor wie ze echt werkt.’ Siuans stola gleed van haar schouder af terwijl ze voelde of de kan van aardewerk koud was. Het licht van saidar omringde haar korte tijd terwijl ze Vuur geleidde om de inhoud op te warmen. ‘Ze zullen haar niet vertrouwen als ze weten dat ze de Herrezen Draak gehoorzaamt.’ Ze vulde een tinnen beker met thee, deed er een paar flinke scheppen honing bij, roerde goed en gaf de beker aan Egwene. ‘Misschien helpt dit tegen uw hoofdpijn. Het is een kruidenmengsel van Chesa met wat honing erin om de smaak te verzachten.’ Egwene nam voorzichtig een slokje en zette de beker huiverend neer. Als het al zo sterk smaakte met honing erbij, wilde ze niet weten hoe het zonder honing smaakte. Misschien hielp het wel. ‘Hoe kun je hier zo kalm over doen, Siuan? Dat Merana in Tyr opduikt, is het eerste echte bewijs dat we hebben. Dat gedoe met de Gezetenen is meer toeval dan dit.’

In het begin werd er slechts over gefluisterd door de Ajahs en Siuans ogen-en-oren. Er schenen Aes Sedai in Cairhien te zijn die het Zonnepaleis in en uit liepen terwijl de Herrezen Draak aanwezig was. Toen werd het gefluister onduidelijk, ongemakkelijk en onzeker. De ogen-en-oren in Cairhien wilden het niet hardop zeggen. Niemand wilde herhalen wat hun informanten gezegd hadden. De Aes Sedai die in Cairhien waren, leken de bevelen van de Herrezen Draak te volgen. Nog erger waren de namen van die Aes Sedai. Sommige vrouwen kwamen uit Salidar en behoorden tot de eersten die tegen Elaida in opstand waren gekomen, terwijl anderen juist trouw aan Elaida geweest waren. Niemand had hardop het woord Wilsdwang gebruikt, maar het werd ongetwijfeld gedacht. ‘Het heeft geen zin om je haren uit je hoofd te trekken als de wind van de verkeerde kant komt,’ antwoordde Siuan terwijl ze weer op haar kruk ging zitten. Ze wilde haar benen over elkaar doen, maar bedacht zich toen de kruk begon te hellen. Mopperend legde ze haar stola met een schouderbeweging goed en moest weer oppassen dat ze niet viel. ‘Je moet je zeilen zo draaien dat je gebruik maakt van die wind. Hou het hoofd koel en je bereikt de kust. Als je verhit raakt, verdrink je.’ Soms klonk Siuan alsof ze nog op een vissersboot werkte. ‘U moet meerdere slokken nemen als u wilt dat het effect heeft, Moeder.’

Egwene duwde de beker met een grimas van zich af. De smaak die was blijven hangen, was minstens zo erg als haar hoofdpijn. ‘Siuan, als je een manier ziet om hiervan gebruik te maken, heb ik graag dat je het me vertelt. Ik wil er niet aan denken hoe we er gebruik van kunnen maken dat Rhand misschien Wilsdwang op de zusters heeft uitgeoefend. Ik wil niet eens denken aan de mogelijkheid dat hij dat gedaan heeft.’ En ook niet aan de mogelijkheid dat hij zo’n weving kende of dat hij wist hoe hij die weving moest gebruiken. Zij wist het – nog een klein geschenk van Moghedien – en ze wilde dat ze vergat hoe ze die weving moest maken.

‘We moeten vooral denken aan de mogelijke gevolgen. We krijgen vroeg of laat met hem te maken en misschien moeten we hem dan een lesje leren, maar we willen niet dat zusters nu halsoverkop naar Cairhien vertrekken. Iedereen is erg voorzichtig geworden door deze geruchten.’ Siuans stem klonk kalm, maar ze kon niet stilzitten en het liet haar duidelijk niet onberoerd. Bij zoiets als dit kon geen enkele Aes Sedai volkomen rustig blijven. ‘Anderzijds, als iedereen hier goed over nadenkt, zullen ze beseffen dat die verhalen over dat hij zich aan Elaida onderworpen heeft onzin zijn. Ze heeft misschien wel zusters gestuurd om hem in de gaten te houden, maar die zouden nooit aanvaarden dat er ook zusters zijn die Elaida omver willen werpen. Het zal ze moed geven om te horen dat Elaida hem niet in haar macht heeft. Dat is weer een reden minder om naar haar terug te kruipen.’

‘Hoe zit het met Cadsuane?’ zei Egwene. Van alle namen die uit Cairhien kwamen, had die de grootste schok onder de zusters teweeggebracht. Cadsuane Melaidhrin was een legende, die even vaak afgekeurd als goedgekeurd werd. Sommige zusters dachten dat het een vergissing was; Cadsuane had onderhand dood moeten zijn. Anderen leken juist te hopen dat ze dood was. ‘Weet je zeker dat ze in Cairhien is gebleven nadat Rhand verdwenen was?’

‘Mijn mensen hielden haar meteen in de gaten zodra ik haar naam had gehoord,’ zei Siuan en klonk helemaal niet kalm meer. ‘Ik verdenk haar ervan een Duistervriend te zijn, maar dat weet ik niet zeker. Ik kan wel met zekerheid zeggen dat ze een week nadat hij verdwenen was, in het Zonnepaleis was.’

Egwene sloot haar ogen en drukte met haar handpalmen tegen haar oogleden. Het had geen enkele invloed op de kloppende pijn in haar hoofd. Misschien was Rhand in het gezelschap van een Zwarte zuster, of was het geweest. Misschien had hij Wilsdwang op Aes Sedai uitgeoefend. Het was al erg genoeg als dat op een gewoon iemand werd uitgeoefend, maar op een Aes Sedai was veel erger, veel onheilspellender. Als iemand het lef had om dat tegen een Aes Sedai te gebruiken, was het voor diegene geen enkel probleem om het te gebruiken tegen mensen die zichzelf niet konden verdedigen. Ze zouden vroeg of laat met hem te maken krijgen. Ze was samen met Rhand opgegroeid, maar dat mocht haar niet beïnvloeden. Hij was nu de Herrezen Draak, de hoop van de wereld en tegelijkertijd misschien het grootste gevaar voor de wereld. Misschien? De Seanchanen konden nooit zoveel schade als de Herrezen Draak aanrichten. En als het moest, zou ze gebruik maken van de mogelijkheid dat hij Wilsdwang op zusters had uitgeoefend. De Amyrlin Zetel was echt heel anders dan de herbergiersdochter. Ze keek fronsend naar de beker met zogenaamde thee, pakte hem op en dronk het smerige spul kokhalzend op. Misschien dat de smaak haar hoofdpijn kon doen vergeten.

Vlak nadat ze de beker met een harde klap op tafel gezet had, kwam Anaiya de tent binnengelopen. Haar mond was gespannen en haar voorhoofd gefronst.

‘Akarrin en de anderen zijn terug, Moeder,’ zei ze. ‘Ik moest van Moria zeggen dat ze zo verslag aan de Zaal gaan uitbrengen.’

‘Dat geldt ook voor Escaralde en Malind,’ kwam Morvrin melden, die samen met Mijrelle na Anaiya binnenkwam. De Groene zuster was het evenbeeld van kalme razernij, als dat bestond. Haar olijfkleurige gezicht was kalm en haar ogen zagen eruit als gloeiende kolen. Maar vergeleken met Morvrins blik zag Anaiya er vrolijk uit. ‘Ze sturen Novices en Aanvaarden om alle Gezetenen te halen,’ zei de Bruine zuster. ‘We weten nog niet wat Akarrin gevonden heeft, maar ik denk dat Escaralde en de anderen het willen gebruiken om de Zaal ergens toe te bewegen.’

Egwene zuchtte terwijl ze naar de donkere droesem in de tinnen beker keek. Ze moest aanwezig zijn en dus moest ze de Gezetenen met hoofdpijn en deze afschuwelijke smaak in haar mond tegemoet treden. Ze kon het als een straf zien voor wat ze de Zaal ging aandoen.

19

Verrassingen

Het was gebruikelijk dat de Amyrlin op de hoogte werd gesteld als de Zaal bijeenkwam voor een zitting, maar er stond nergens geschreven dat de zitting pas mocht beginnen als zij er bij was. Er was dus misschien weinig tijd. Egwene wilde het liefst meteen opstaan en naar het grote paviljoen marcheren voordat Moria en de twee anderen met hun verrassing kwamen. Verrassingen in de Zaal waren zelden goed. Nog erger waren de verrassingen waar je achteraf over te horen kreeg. Toch waren er bepaalde protocollen, door wetten en niet door gebruiken voorgeschreven, omtrent de betreding van de Zaal door de Amyrlin. Dus bleef ze waar ze was en stuurde ze Siuan om Sheriam te halen, zodat ze zoals het hoorde aangekondigd kon worden door de Hoedster van de Kroniekent Siuan had haar verteld dat dat was om de Gezetenen van haar aanwezigheid op de hoogte te stellen. Er waren altijd wel zaken die ze wilden bespreken zonder dat de Amyrlin ervan wist. Het had niet helemaal als een grap geklonken toen Siuan het zei. Het had geen nut om naar de Zaal te gaan zolang ze niet naar binnen mocht. Ze probeerde geduldig te blijven door haar slapen te masseren en wat verslagen van de Ajahs te lezen. Ondanks, of misschien wel dankzij, de smerige ‘thee’ zorgde haar hoofdpijn ervoor dat de woorden op het vel onduidelijk werden als ze met haar ogen knipperde. Anaiya en de andere twee hadden ook niet echt een positieve uitwerking.

Siuan was nog niet weg of Anaiya gooide haar mantel open en ging op de vrijgekomen kruk zitten. Ondanks de ongelijke poten bleef de kruk gewoon op zijn plek staan. Anaiya begon meteen te speculeren over wat Moria en de anderen wilden. Gezien de omstandigheden hield ze zich nog aardig in, maar dat maakte wat ze zei niet minder verontrustend.

‘Als mensen bang zijn, doen ze rare dingen, Moeder. Zelfs Aes Sedai,’ zei ze zachtjes terwijl ze haar handen op haar knieën legde. ‘Maar u kunt er zeker van zijn dat Moria wat Elaida betreft standvastig zal zijn. Ze houdt Elaida verantwoordelijk voor de dood van elke zuster sinds het afzetten van Siuan. Moria wil dat Elaida voor elke dood zweepslagen krijgt voordat ze naar de beul gaat. Ze is een harde vrouw, harder dan Lelaine in sommige opzichten. Ze heeft geen problemen met dingen waar Lelaine voor zou terugdeinzen. Ik vrees dat ze gaat voorstellen om de stad zo snel mogelijk te bestormen. Als de Verzakers zo openlijk en op deze schaal actief zijn, kunnen we beter een gewonde maar herenigde Toren hebben dan een Toren die verdeeld is. Ik vrees dat Moria er zo over denkt. We willen zo’n bestorming het liefst voorkomen, maar het zou niet de eerste keer zijn dat zusters elkaar vermoorden. De Toren bestaat al heel lang en is van vele wonden genezen. We kunnen ook van deze wond genezen.’

Anaiya’s warme, geduldige en geruststellende stem paste bij haar gezicht, maar wat ze zei, klonk even erg als nagels die over leisteen krasten. Licht, Anaiya zei dat ze vreesde dat Mória er zo over dacht, maar zij leek het op veel punten met haar eens te zijn. Ze was bedachtzaam, onverstoorbaar en dacht altijd na over wat ze zei. Als zij al voor een bestorming was, zouden veel anderen er waarschijnlijk ook zo over denken.

Zoals gewoonlijk nam Mijrelle geen blad voor de mond. Kwiek en onstuimig waren de beste woorden om haar te omschrijven. Geduld was voor haar een volkomen onbekend begrip. Ze ijsbeerde van de ene kant van de tent naar de andere en schopte bij het omdraaien hier en daar tegen een van de fel gekleurde kussens die tegen de tentwand lagen. ‘Als Moria bang genoeg is om een bestorming voor te stellen, dan is ze zo bang dat ze niet meer kan nadenken. Een verzwakte Toren kan zich niet tegen de Verzakers of wie dan ook verweren. Als ik u was, zou ik me meer zorgen over Malind maken. Zij wijst er voortdurend op dat Tarmon Gai’don elk ogenblik kan beginnen. Ik heb haar horen zeggen dat dat wat we laatst voelden het startsein van de Laatste Slag kon zijn. Én dat het de volgende keer hier kan gebeuren. Welk doelwit is voor de Schaduw geschikter dan Tar Valon? Malind is nooit bang geweest om moeilijk keuzes te maken of om zich terug te trekken als ze dat nodig achtte. Ze zou Tar Valon én de Toren meteen in de steek laten als ze dacht dat een paar van ons dan in leven zouden blijven voor Tarmon Gai’don. Zij gaat voorstellen de belegering te staken en ons te verstoppen voor de Verzakers tot we terug kunnen slaan. Als ze dit voorstel in de Zaal op de juiste manier formuleert, krijgt ze misschien nog een meerderheid achter zich ook.’ Alleen al de gedachte daaraan maakte het Egwene nog moeilijker de woorden op het papier te lezen. Morvrin stond onverbiddelijk met haar vuisten op haar brede heupen en had voor elke suggestie een bondig antwoord. ‘We weten nog niet genoeg om er zeker van te zijn dat het de Verzakers waren,’ en ‘Dat weet je pas zeker als ze het gezegd heeft.’

‘Misschien wel, misschien niet,’ en ‘Een vermoeden is nog geen bewijs.’ Morvrin zou pas geloven dat het ochtend was als ze de zon met eigen ogen zag. Ze liet duidelijk merken dat ze geen onzin of te snel getrokken conclusies duldde. Niet echt verzachtend voor een hoofdpijn. Ze sprak de suggesties niet tegen, maar probeerde er onbevooroordeeld tegenaan te kijken. Dan kon je namelijk nog alle kanten op als het erop aankwam.

Egwene klapte de versierde map met een harde knal dicht. Met die vieze smaak in haar mond en de knallende hoofdpijn – om nog maar te zwijgen van dat voortdurende gebabbel – kon ze zich toch niet concentreren. De drie zusters keken haar verbaasd aan. Ze had al lang geleden duidelijk gemaakt dat ze de leiding had, maar ze probeerde geen woede te tonen. Als een jonge vrouw liet zien dat ze boos was, zei men al snel dat ze nukkig was. Dat maakte haar alleen maar bozer, wat haar hoofdpijn weer versterkte en dat... ik heb lang genoeg gewacht,’ zei ze terwijl ze probeerde kalm te klinken. Door haar hoofdpijn klonk ze toch een tikkeltje vinnig. Misschien stond Sheriam wel bij de Zaal op haar te wachten. Ze gooide haar mantel om haar schouders terwijl ze de tent uit liep. Morvrin en de andere twee aarzelden even, maar liepen toen achter haar aan. Als ze zo samen bij de Zaal zouden aankomen, zou het misschien overkomen alsof ze bij elkaar hoorden. Aan de andere kant móésten ze haar natuurlijk wel in de gaten houden. Bovendien was zelfs Morvrin wel nieuwsgierig naar wat Akarrin voor nieuws had en wat Moria en de rest daarmee zouden doen. Egwene hoopte dat het zou meevallen en dat Anaiya en Mijrelle overdreven hadden. Indien nodig kon ze de Wet van de Oorlog toepassen, maar zelfs als dat lukte, waren er nadelen aan een alleenheerschappij verbonden. Als mensen je móésten gehoorzamen, vonden ze altijd een manier om eronderuit te komen. Hoe meer je ze dwong te gehoorzamen, hoe meer ze tegenstribbelden. Het was een natuurlijk evenwicht waar je niet aan kon ontkomen. Daar kwam bij dat ze nu wist hoe verslavend het was om mensen bevelen te geven. Na verloop van tijd vond je dat de normaalste zaak van de wereld, maar als je dan opeens niet meer gehoorzaamd werd, stond je op het verkeerde been. Met die barstende hoofdpijn was ze echter in staat om iedereen af te blaffen die haar verkeerd aankeek. Mensen moesten het wel slikken, al zouden ze het niet op prijs stellen. De zon stond op haar hoogste punt, een gouden bal in een blauwe hemel met hier en daar een witte wolk. Maar in plaats van warmte af te geven veroorzaakte de zon alleen fletse schaduwen en een glinstering op de sneeuw die nog onbetreden was. De lucht voelde net zou koud aan als bij de rivier. Egwene negeerde de kou, weigerde erdoor geraakt te worden, maar alleen een dode zou er niets van merken. Het middageten werd nu geserveerd, maar het was onmogelijk om alle Novices tegelijk te laten eten. Egwene en haar geleide liepen dus door een menigte in het wit geklede vrouwen die opzij sprongen en op straat kniksen maakten. Ze liepen zo snel dat ze al voorbijgelopen waren voordat de Novices hun rok konden spreiden. De Zaal was niet ver weg en ze hoefden slechts vier keer de modderige straat over te steken. Er was even sprake geweest van houten loopbruggen waar je onderdoor kon rijden, maar bruggen zouden de suggestie wekken dat het kamp nog wel een tijd zou blijven bestaan, en dat wilde niemand. Zelfs de zusters die erover waren begonnen, drukten het voorstel niet door. En dus moest je door de smurrie waden en goed je rok en mantel omhooghouden als je niet tot aan je knieën vies wilde worden. Gelukkig werd het minder druk naarmate ze de Zaal naderden. Daar was bijna nooit iemand. Nisao en Carlinya stonden al voor het grote paviljoen te wachten. De kleine Gele zuster beet op haar onderlip en keek Egwene bezorgd aan. Carlinya stond rustig met haar handen in haar zij en was het toonbeeld van kalmte. Ware het niet dat ze haar mantel vergeten was, dat er modder op de geborduurde zoom van haar witte rok zat en dat er nodig een borstel door haar donkere krullen gehaald moest worden. Nadat ze gebogen hadden, liepen ze samen met Anaiya en de andere twee een stukje achter Egwene aan. Ze fluisterden met elkaar en de flarden die Egwene opving, gingen over onschuldige zaken als het weer en hoelang ze zouden moeten wachten. Dit was niet de plek om de indruk te wekken dat ze bij elkaar hoorden.

Beonin rende hijgend over de loopplank en kwam glijdend tot stilstand. Ze staarde even naar Egwene en liep vervolgens met de anderen mee. De spanning rond haar blauw-grijze ogen was nog duidelijker dan eerst. Misschien dacht ze dat dit invloed zou hebben op de onderhandelingen. Ze wist toch dat die onderhandelingen een voorwendsel waren om tijd te rekken? Egwene ademde regelmatig en deed Novice-oefeningen, maar haar hoofdpijn werd er niet minder door. Dat werd het nooit.

Sheriam was nog nergens te bekennen, maar ze waren niet de enigen op de loopplank voor het paviljoen. Akarrin en de vijf andere zusters die met haar mee waren gegaan, één van elke Ajah, stonden aan de andere kant van de ingang te wachten. Ze maakten bijna allemaal een kniks voor Egwene, maar kwamen niet dichterbij. Misschien mochten ze tegen niemand iets zeggen totdat ze verslag in de Zaal uitgebracht hadden. Egwene had natuurlijk kunnen eisen dat ze haar daar ter plekke verslag uitbrachten. Dat hadden ze misschien nog wel gedaan ook aangezien ze de Amyrlin was. Hoogstwaarschijnlijk wel. Maar aan de andere kant was de verhouding tussen de Amyrlin en de Ajahs altijd zeer delicaat, zelfs met de Ajah waar ze eerder toe behoord had. Bijna even delicaat als haar verhouding met de Zaal. Egwene dwong zichzelf te glimlachen en beleefd met haar hoofd te buigen. Ze zat zich dan wel te verbijten achter die glimlach, maar dat zorgde er tenminste voor dat ze haar mond hield. Niet alle zusters leken haar aanwezigheid opgemerkt te hebben. Akarrin, die eenvoudige bruine wollen kleding en een mantel vol groene borduursels droeg, stond wat voor zich uit te staren en knikte af en toe met haar hoofd. Ze oefende kennelijk wat ze binnen zou gaan zeggen. Akarrin was geen sterke geleidster, een tikkeltje sterker dan Siuan, maar van de andere zes kwam alleen de slanke Therva, gekleed in een rijgewaad met gele strepen en een mantel met gele rand, bij haar in de buurt. Het was verontrustend geweest om te zien hoe bang de zusters waren door die uitbarsting van saidar. De sterksten hadden zich vrijwillig moeten aanmelden, maar met uitzondering van Akarrin had niemand echt veel aandrang gevoeld. Haar metgezellen oogden nog steeds lusteloos. Shana zag er door haar grote ogen altijd geschrokken uit, maar het leek nu alsof haar ogen van bezorgdheid uit haar hoofd zouden vallen. Ze tuurde naar de ingang van de Zaal, waar zware gordijnen voor hingen, en met haar handen frunnikte ze aan haar mantel alsof ze ze niet stil kon houden. Reiko, een stevige Blauwe zuster uit Arafel, keek naar de grond, maar het zachte gerinkel van de belletjes in haar lange, donkere haar gaven de indruk dat ze in haar kap met haar hoofd schudde. Alleen Therva’s lange gezicht zag er sereen en volledig onverstoorbaar uit. Dat was echter een slecht teken, want de Gele zuster was altijd erg druk. Wat hadden ze gezien? Wat waren Moria en de andere twee Gezetenen van plan?

Egwene probeerde geduldig te blijven; de zitting was duidelijk nog niet begonnen. Een aantal Gezetenen liep langs haar het grote paviljoen in, maar niemand haastte zich. Salita twijfelde even of ze iets moest zeggen, maar maakte alleen een kleine kniks en gooide haar geelgerande stola over haar schouders terwijl ze naar binnen liep. Kwamesa staarde Egwene aan terwijl ze een kniks maakte. Ze staarde Anaiya en de anderen ook even bestuderend aan, maar dat deed de magere Grijze zuster nou eenmaal bij iedereen. Ze was niet lang, maar probeerde dat wel te zijn. Berana, met haar arrogante houding en ijskoude, bruine ogen stopte even om voor Egwene te buigen en fronsend Akarrin op te nemen. Toen ze doorhad dat Akarrin haar niet eens zag, streek ze haar witte rok met zilveren borduursels glad, legde haar stola zodanig dat de witte rand te zien was en liep naar binnen alsof ze toevallig die kant op ging. Dit waren drie van de Gezetenen die volgens Siuan te jong waren. Dat gold ook voor Malind en Escaralde. Moria was echter al honderddertig jaar Aes Sedai. Licht, Siuan zag ook overal samenzweringen in! Egwene begon net te denken dat haar hoofd van frustratie en hoofdpijn uit elkaar zou barsten, toen Sheriam opeens te voorschijn kwam. Ze hield haar rok en haar mantel omhoog terwijl ze zich gehaast een weg door de smurrie op straat baande. ‘Het spijt me verschrikkelijk, Moeder,’ zei ze buiten adem terwijl ze snel geleidde om de modder van haar kleren te verwijderen. Ze schudde het droge poeder van haar rok af. ‘Ik... ik hoorde dat de Zaal bijeen zou komen en ik wist dat u naar me op zoek zou zijn. Ik ben zo snel mogelijk gekomen. Het spijt me heel erg.’ Siuan liep haar dus nog steeds te zoeken. ‘Je bent er en dat is wat telt,’ zei Egwene resoluut. Sheriam was waarschijnlijk echt ontdaan, want anders had ze niet zo openlijk haar verontschuldigingen aangeboden, niet alleen met Anaiya en de anderen erbij, maar vooral ook Akarrin en haar metgezellen. Zelfs tegen beter weten in beoordeelden mensen je op wat ze zagen en dus hoorde de Hoedster zich niet handenwringend te verontschuldigen. Zoals ze ongetwijfeld wist. ‘Kondig me maar aan.’ Sheriam haalde diep adem, deed haar kap naar achteren, legde haar blauwe stola goed en stapte naar binnen. Haar stem was duidelijk hoorbaar terwijl ze de rituele tekst opzei. ‘Zij komt, zij komt...’

Nadat ze geëindigd was met ‘...de Vlam van Tar Valon, de Amyrlin Zetel’, liep Egwene meteen de ring van komforen en staande lampen in die langs de muren van het paviljoen stonden. De staande lampen gaven goed licht en de komforen, die vandaag een lavendelgeur verspreidden, verwarmden het hele vertrek. Het was altijd beter om echte warmte te voelen dan de kou te moeten negeren. Het paviljoen was volgens oude voorschriften ingedeeld. Er waren slechts een paar aanpassingen omdat ze niet in de Witte Toren bijeenkwamen, in het grote ronde vertrek dat de Zaal van de Toren genoemd werd. Aan de andere kant stond een eenvoudige houten bank op een vierkant platform dat bedekt werd met een doek in de zeven kleuren van de Ajahs. Dat doek en de stola om Egwenes hals waren de enige voorwerpen in het kamp waarop de Rode Ajah vertegenwoordigd was. Sommige Blauwen wilden die kleur verwijderd hebben omdat Elaida de troon die de Amyrlin Zetel genoemd werd, had laten overschilderen en een nieuwe stola zonder blauwe streep had laten weven. Maar Egwene had niet toegegeven. Als ze van alle Ajahs en geen Ajah was, dan was ze ook echt van alle Ajahs. Langs de kleden die als grondzeil dienden, stonden twee rijen banken op beklede kisten in de kleuren van de Ajahs, tenminste, van zes van alle Ajahs. Volgens de traditie mochten de Ajahs van de twee oudste Gezetenen het dichtst bij de Amyrlin Zetel gaan zitten. In dit geval waren dat dus de Gele en de Blauwe Ajah. Verder was het een kwestie van wie er het eerst was en waar men wilde zitten. De eerste binnenkomer van een Ajah koos altijd de plek voor haar Ajah uit. Er waren nog maar negen Gezetenen aanwezig, te weinig om de zitting te kunnen openen, maar Egwene viel meteen iets vreemds op in de opstelling. Romanda zat zoals gewoonlijk al op haar plek. Het bankje tussen haar en Salita was nog leeg. Lelaine en Moria bezetten twee banken van de Blauwe Ajah. Romanda, met haar grijze haar in een strakke knot, was de oudste Gezetene en zat bijna altijd als eerste op haar plek als er een zitting was. Lelaine had nog geen grijs haar, maar was toch de één na oudste Gezetene en wilde nergens in onderdoen voor Romanda. De kisten stonden gewoonlijk langs de muren in groepjes van drie opgesteld tot de Zaal bijeenkwam voor een zitting. De mannen die ze verplaatst hadden, waren waarschijnlijk net weg, want Kwamesa was de enige Grijze Gezetene die op haar plaats zat. Berana ging net zitten en was de enige Witte Gezetene. Malind, een Kandoraanse met een rond gezicht en ogen als van een adelaar, was de enige Groene Gezetene. Ze was eerder binnengekomen dan Kwamesa en Berana, maar vreemd genoeg had ze de banken gekozen die het dichtst bij de ingang stonden. Normaal gesproken waren de plekken het dichtst bij de Amyrlin Zetel het beste. Recht tegenover haar stond Escaralde bij de bruin beklede kisten met Takima te fluisteren. Takima was bijna even klein als Nisao en had iets weg van een vogel. Ze was rustig van aard, maar als ze wilde, kon ze zeer doortastend zijn. Met haar vuisten op haar heupen leek ze wel een boze mus die zijn veren uitzette om groter te lijken. Aan de scherpe blikken die ze steeds naar Berana wierp, was af te lezen dat ze niet tevreden over de opstelling was. Het was te laat om nu nog iets te veranderen, maar Escaralde stond dreigend tegenover Takima alsof ze dacht dat ze voor haar keuze moest vechten. Egwene verbaasde zich erover hoe het Escaralde lukte om daarbij groter te lijken. Ze was namelijk nog kleiner dan Nisao. Het was waarschijnlijk pure wilskracht. Escaralde gaf nooit op als ze dacht dat ze gelijk had. En dat dacht ze altijd. Als Moria een onmiddellijke bestorming van Tar Valon wilde, wat wilde Escaralde dan? Siuan had wel gezegd dat Gezetenen gewaarschuwd wilden worden, maar Egwenes binnenkomst veroorzaakte nauwelijks commotie. Wat ook de beweegredenen voor Malind en de anderen waren geweest om de Zaal bijeen te roepen voor Akarrins verslag, ze vonden niet dat het enkel voor de oren van de Gezetenen bestemd was. En dus stonden er kleine groepjes van vier of vijf Aes Sedai achter de banken van de Gezetenen van hun Ajah die kniksen maakten terwijl Egwene over de kleden naar haar eigen zitplaats liep. De Gezetenen keken haar alleen maar aan of knikten even. Lelaine keek haar koeltjes aan en keek toen weer fronsend naar Moria. Moria zag eruit als een gewone vrouw in haar eenvoudige kleding van blauwe wol. Zo gewoon zelfs dat haar leeftijdloze gezicht niet eens meteen opviel. Ze zat in gedachten verzonken voor zich uit te staren. Romanda was een van de vrouwen die even knikten. In de Zaal was de Amyrlin Zetel iets minder Amyrlin Zetel dan erbuiten. In de Zaal lieten de Gezetenen hun macht gelden. Je zou kunnen zeggen dat de Amyrlin Zetel in de Zaal de gelijke van de Gezetenen was. Ze was misschien iets meer dan hun gelijke, maar niet veel meer. Siuan zei dat er evenveel Amyrlins waren geweest die dachten dat ze volledig gelijk aan de Gezetenen waren als Amyrlins die dachten dat het verschil veel groter was dan het in werkelijkheid was. Het was alsof je over een smalle muur rende met aan beide kanten bloedhonden. Je probeerde je evenwicht te bewaren door naar je voeten te kijken, maar je was je altijd bewust van die honden.

Egwene maakte haar mantel los terwijl ze op de gestreepte kist stapte en legde hem gevouwen op de bank voordat ze ging zitten. De banken waren hard en sommige Gezetenen namen kussens mee als ze een lange zitting verwachtten. Egwene deed dat liever niet. Het was verboden toespraken te houden, maar er waren altijd wel één of twee vrouwen die lang aan het woord bleven. Een harde zitplaats hielp dan om wakker te blijven. Sheriam ging links van Egwene op de plaats van de Hoedster staan. Ze konden niets anders doen dan wachten. Misschien had ze tóch een kussen mee moeten nemen. De achterste banken begonnen ook langzaam bezet te raken. Aledrin en Saroiya waren bij Berana gaan zitten. Aledrin was zo mollig dat de andere twee er mager uitzagen. Saroiya zag er natuurlijk al slank uit door de witte verticale strepen op haar rok, terwijl Aledrins wijde mouwen en het witte inzetstuk op de voorkant van haar gewaad het tegenovergestelde effect bereikten. Aan de manier waarop ze hun hoofden schudden en steeds naar de Blauwen, Bruinen en Groenen keken, was duidelijk te zien dat ze geen van allen wisten wat er ging gebeuren. De rossige Varilin had iets weg van een ooievaar en was langer dan de meeste mannen. Ze was net naast Kwamesa gaan zitten en verschoof steeds haar stola terwijl ze vluchtig naar Moria, Escaralde en Malind keek. Magla, met haar geelgerande stola strak om haar schouders gewikkeld, en Faiselle, een stevige Domaanse in een zijden gewaad vol groene borduursels, kwamen net het paviljoen binnen. Ze negeerden elkaar zelfs toen hun rokken langs elkaar schuurden. Magla stond aan Romanda’s kant en Faiselle aan die van Lelaine, en die twee groepen mengden niet met elkaar. Er kwamen ook steeds meer zusters binnen. Nisao en Mijrelle kwamen met nog een paar zusters achter Magla en Faiselle aangelopen. Morvrin stond al tussen de Bruinen achter Takima en Escaralde, en Beonin stond aan de rand van het groepje Grijzen achter Varilin en Kwamesa. Als het zo doorging, zou het paviljoen weldra met de helft van alle Aes Sedai in het kamp gevuld zijn.

Terwijl Magla nog naar de Gele banken liep, ging Romanda staan. ‘We zijn met meer dan elf, dus kunnen we beginnen.’ Haar stem klonk verrassend hoog. Je had kunnen denken dat ze een prachtige zangstem had, als je je tenminste een zingende Romanda kon voorstellen. Van haar gezicht was altijd een berispende, of in ieder geval licht afkeurende blik af te lezen, ik denk niet dat we hier een formele zitting van hoeven te maken,’ zei ze toen Kwamesa opstond, ik zie niet in waarom we hier hoe dan ook een zitting voor moeten houden, dus laten we het maar zo snel mogelijk afhandelen. Sommige mensen zijn met dringender zaken bezig. Onder wie u, Moeder.’

Dat laatste zei ze met een diepe hoofdbuiging, op een toon die iets té eerbiedig was. Natuurlijk niet zo erg dat het sarcastisch klonk. Ze was te intelligent om zichzelf in gevaar te brengen. Dwazen bereikten zelden de positie van Gezetene, en als ze dat wel lukt hielden ze die niet lang vast. Romanda had bijna tachtig jaar een zetel in de Zaal bekleed. Ze was nu voor de tweede keer Gezetene. Egwene maakte zelf ook een kleine hoofdbuiging met een koele blik in haar ogen. Om aan te geven dat ze haar gehoord had en de toon van haar stem opgevangen had. Een heel delicaat evenwicht. Kwamesa keek met open mond om zich heen. Ze wist niet zeker of ze de zinnen uit moest spreken waarmee de jongste Gezetene altijd een formele zitting van de Zaal opende. Romanda’s positie gaf haar behoorlijk veel invloed en in zekere mate ook autoriteit, maar anderen konden haar overstemmen. Een aantal Gezetenen keek afkeurend en ging verzitten, maar niemand zei iets. Lyrelle kwam het paviljoen binnen en liep naar de Blauwe banken. Ze was lang voor een vrouw uit Cairhien, wat dus in de rest van de wereld een gemiddelde lengte zou zijn. Ze bewoog zich vloeiend voort in een sierlijk zijden gewaad met rode en gouden borduursels op het lijfje. Er werd beweerd dat ze danseres was geweest voordat ze naar de Toren kwam. Vergeleken met haar had Samalin, de Groene zuster met het vossengezicht die vlak achter Lyrelle de tent in kwam, een mannelijke manier van lopen. Ze waren allebei verrast dat Kwamesa stond en haastten zich naar hun bank. Varilin trok aan Kwamesa’s mouw totdat de Arafelse eindelijk weer ging zitten. Kwamesa’s gezicht was een en al kalmte, maar ze straalde toch ongenoegen uit. Ze hechtte erg aan ceremonieel.

‘Misschien is er tóch wel een reden voor een formele zitting.’ Lelaines stem klonk zwaar vergeleken met die van Romanda. Ze schikte haar stola alsof ze alle tijd van de wereld had en stond toen met een gracieuze beweging op. Ze keek met opzet niet naar Egwene. De beeldschone Lelaine was de belichaming van waardigheid, ik hoorde dat er toestemming is gegeven voor onderhandelingen met Elaida,’ zei ze koeltjes, ik weet dat we hier volgens de Wet van de Oorlog niet over geraadpleegd hoeven te worden, maar ik vind toch dat het in een formele zitting besproken moet worden. Vooral omdat velen van ons riskeren gesust te worden als Elaida aan de macht blijft.’ Dat woord, ‘gesust’, was niet meer zo angstaanjagend sinds Siuan en Leane geheeld waren, maar toch ontstond er geroezemoes onder de Aes Sedai die achter de banken stonden toe te kijken. Het nieuws over de onderhandelingen had zich dus minder snel verspreid dan Egwene gedacht had. Ze wist niet of de zusters opgetogen of ontzet waren, maar ze waren duidelijk verrast. Dat gold ook voor een paar Gezetenen. Janya, die was binnengekomen terwijl Lelaine aan het woord was, bleef aan de grond genageld staan en werd bijna omvergelopen door een groepje zusters achter haar. Ze gaapte eerst de Blauwe zuster aan en keek vervolgens nog langer naar Egwene. Aan Romanda’s gezicht was duidelijk te zien dat ze hier niet van op de hoogte was geweest. De blikken van de te jonge Gezetenen varieerden van ijskoud bij Berana tot verbijsterd bij Samalin en duidelijk ontzet bij Salita. Sheriam stond trouwens ook even te wankelen. Egwene hoopte dat de Hoedster niet over haar nek ging waar de hele Zaal bij was.

Nog interessanter echter waren de reacties van de Gezetenen van wie Delana gezegd had dat ze over de onderhandelingen begonnen waren. Varilin zat heel stil en leek een glimlach te onderdrukken terwijl ze haar rok bestudeerde. Magla’s tong ging onzeker langs haar lippen en ze keek vanuit haar ooghoeken naar Romanda. Saroiya had haar ogen dicht, en haar lippen bewogen alsof ze bad. Faiselle en Takima staarden Egwene aan met een vrijwel identieke frons. Ze schrokken toen ze elkaar zagen en probeerden er vervolgens zó sereen uit te zien dat het leek alsof ze de spot met elkaar dreven. Het was heel vreemd. Beonin had hen onderhand op de hoogte gebracht moeten hebben van wat Egwene gezegd had, maar met uitzondering van Varilin zagen ze er allemaal ontdaan uit. Ze konden onmogelijk denken dat onderhandelingen een einde aan alles zouden maken. Elke vrouw riskeerde alleen al door haar aanwezigheid in deze Zaal dat ze gesust en terechtgesteld zou worden. Als er ooit een weg terug was geweest, dan was die maanden geleden verdwenen toen deze Zaal gekozen werd. Dat kón niet meer teruggedraaid worden. Lelaine leek tevreden te zijn met het effect van haar woorden, zo tevreden als een kat in een melkbus. Maar voordat ze weer zat, was Moria al opgesprongen. Dat trok alle aandacht en veroorzaakte nog meer gefluister. Hoewel Moria niet bekend stond om haar sierlijkheid, was het niet iemand die zomaar opsprong. ‘Dat moet inderdaad besproken worden,’ zei ze, ‘maar niet nu. De Zaal is bijeengeroepen door drie Gezetenen met dezelfde vraag. Deze vraag moet eerst behandeld worden. Wat hebben Akarrin en haar gezelschap gevonden? Ik vraag dat ze binnengebracht worden om verslag uit te brengen aan de Zaal.’

Lelaine keek boos naar de zuster uit haar Ajah, en met die priemende ogen kon ze bozer kijken dan wie ook. Maar voor de verandering waren de regels van de Toren hier duidelijk over en iedereen kende deze regels ook. Meestal was het tegenovergestelde het geval. Met onvaste stem vroeg Sheriam of Aledrin, de jongste na Kwamesa, Akarrin en de anderen wilde halen. Egwene besloot na deze zitting een hartig woordje met de rossige Hoedster te spreken. Als Sheriam zo doorging, had ze binnenkort niets meer aan haar. Delana stoof temidden van een groep zusters het paviljoen binnen. Ze was de laatste Gezetene en haalde net haar stola uit haar kap toen de mollige Witte Gezetene met zes zusters terugkwam en voor Egwene stilhield. Ze hadden waarschijnlijk hun mantels buiten op de loopplank laten liggen, want ze hadden ze niet om. Delana keek naar hen en fronste onzeker haar wenkbrauwen. Ze leek buiten adem alsof ze gerend had.

Of de zitting formeel was of niet, Aledrin vond duidelijk dat ze door moest gaan met de gebruikelijke formaliteiten. ‘Jullie zijn voor de Zaal van de Toren opgeroepen om te vertellen wat jullie gezien hebben,’ zei ze met een sterk Tarabons accent. De combinatie van donkerblond haar en bruine ogen was niet ongewoon in Tarabon, maar ze droeg haar halflange haar in een wit netje en niet in vlechten met kralen, ik draag jullie op zonder uitvluchten of terughoudendheid over deze zaken te spreken en alle vragen volledig te beantwoorden zonder iets achterwege te laten. Zweer dat je dit zult doen in naam van het Licht en in de hoop herboren en bevrijd te worden, of onderga de gevolgen.’ De oude zusters die deze ceremonie gecreëerd hadden, waren zich ervan bewust hoeveel speelruimte de Drie Geloften boden. Iets verzwijgen of ergens onduidelijk over zijn, maakte van wat je zei meteen iets heel anders. En dat alles zonder te liegen.

Akarrin sprak de belofte luid en wat ongeduldig uit, de andere vijf volgden, de een iets formeler en zelfbewuster dan de ander. Veel zusters werden in hun hele leven nooit opgeroepen om te getuigen voor de Zaal. Aledrin wachtte tot de laatste zuster was uitgesproken voordat ze naar haar bank terugliep.

‘Vertel ons wat je gezien hebt, Akarrin,’ zei Moria zodra de Witte Gezetene zich omgedraaid had. Aledrin verstijfde zichtbaar en toen ze weer zat, was haar gezicht volkomen uitdrukkingsloos, maar haar wangen waren rood aangelopen. Moria had moeten wachten. Ze was vast erg ongeduldig.

Zoals het gebruik voorschreef richtte Akarrin zich tot de Amyrlin Zetel. Er waren veel meer gebruiken dan wetten en het Licht wist dat er meer wetten waren dan bevroed kon worden. Veel van deze wetten waren eeuwenoud en dikwijls spraken ze elkaar tegen. Voor Aes Sedai waren traditie en gebruiken even belangrijk als de Wetten van de Toren, misschien zelfs belangrijker.

‘Wat we gezien hebben, Moeder, was een min of meer rond gat in de grond,’ zei ze en knikte om haar woorden te benadrukken. Ze leek haar woorden zorgvuldig te kiezen om voor iedereen zo duidelijk mogelijk te zijn. ‘Misschien was het oorspronkelijk een cirkel in de vorm van een halve bol, maar op sommige plekken was de rand afgebrokkeld. Het gat is ongeveer drie span breed en anderhalve span diep.’ Toen iemands adem stokte, fronste Akarrin alsof ze geen onderbreking duldde. Maar ze ging gewoon door met praten. ‘We kunnen niet met zekerheid zeggen hoe diep het gat was. De bodem was bedekt met water en ijs. We denken dat het ooit een meer wordt. We konden zonder al te veel moeite onze exacte positie bepalen en we durven te beweren dat het gat op de plek ligt waar zich ooit de stad Shadar Logoth bevond.’ Ze hield op met praten en even was alleen het geluid van ritselende rokken van nerveuze Aes Sedai te horen. Egwene had ook de zenuwen. Licht, een gat zo groot als de helft van Tar Valon! ‘Weet je hoe dit... gat... tot stand is gekomen, Akarrin?’ vroeg ze uiteindelijk. Ze was best trots dat haar stem zo rustig klonk. Sheriam stond gewoon te trillen! Egwene hoopte dat niemand dat zag. Het gedrag van een Hoedster werd altijd op de Amyrlin betrokken. Als de Hoedster liet zien dat ze bang was, zouden veel zusters denken dat Egwene ook bang was. Dat had ze liever niet. ‘We zijn allemaal voor deze taak gekozen omdat we in staat zijn overblijfselen te lezen, Moeder. We zijn er eerlijk gezegd beter in dan de meesten.’ Dus ze waren niét gekozen omdat er verder niemand geïnteresseerd was. Dit was een nuttige les. Wat Aes Sedai deden, was zelden zo simpel als het leek. Egwene wilde dat ze niet steeds dezelfde lessen moest leren die ze al dacht te kennen, insein is er het beste in,’ ging Akarrin verder. ‘Als u het goedvindt, laat ik haar antwoorden, Moeder.’

Insein streek zenuwachtig haar wollen rok glad en schraapte haar keel. De slungelige Grijze zuster met haar stevige kin en blauwe ogen had een aardige naam op het gebied van recht en bemiddeling, maar ze voelde zich duidelijk opgelaten om voor de Zaal te spreken. Ze keek Egwene strak aan alsof ze de Gezetenen niet wilde zien. ‘Gezien de hoeveelheden saidar die er gebruikt zijn, Moeder, was het niet verrassend om overblijfselen zo dik als de sneeuw aan te treffen.’ Ze had een duidelijk Morlands accent en een zangerige stem. ‘Zelfs na zoveel tijd zou ik ongeveer moeten kunnen afleiden wat er geweven is, maar ik heb nog nooit zoiets gezien. Ik kon de weving amper vinden, Moeder, en ik kon er geen touw aan vastknopen. Het zag er zelfs zo vreemd uit dat het leek of...’ Ze schraapte wederom haar keel en slikte. Haar gezicht werd een beetje bleek. ‘Het leek of het niet door een vrouw geweven was. We dachten uiteraard dat de Verzakers erachter zaten en dus testte ik de resonantie. Dat deden we allemaal.’ Ze draaide zich half om, maakte een gebaar richting de rest van het gezelschap en draaide snel weer terug. Ze keek veel liever naar Egwene dan naar de Gezetenen, die allemaal aandachtig luisterden. ‘Behalve die drie span verdwenen aarde weet ik niet wat er gebeurd is en hoe, maar er is zeker saidin bij gebruikt. De resonantie was zo sterk dat we het bijna konden ruiken. Er is veel meer saidin dan saidar gebruikt, alsof je de Drakenberg met een heuvel vergelijkt. Meer kan ik er niet over zeggen, Moeder.’ Door het hele paviljoen was het geluid te horen van zusters die weer begonnen te ademen. Sheriam was het duidelijkst te horen, maar dat kwam misschien omdat ze het dichtst bij stond.

Egwene dwong zichzelf kalm te blijven. De Verzakers en een weving die half Tar Valon kon vernietigen. Zou ze de zusters ervan kunnen overtuigen te blijven als Malind voorstelde om te vluchten? Kon ze Tar Valon aan zijn lot overlaten, en de Toren en het Licht wist hoeveel duizenden mensen? ‘Heeft iemand nog een vraag?’ vroeg ze. ik heb een vraag,’ zei Romanda droogjes. Zij was even kalm als altijd. ‘Maar niet voor deze zusters. Als er geen vragen meer voor ze zijn, zullen ze vast niet meer door de Zaal aangestaard willen worden.’

Het was niet echt aan haar om dat voor te stellen. Het was echter ook niet zo dat het niet mocht, dus besloot Egwene niets te zeggen. Niemand had nog vragen voor Akarrin en haar metgezellen en Romanda bedankte ze verrassend hartelijk voor hun inspanningen. Ook dat was niets voor haar.

‘Wie wilde je iets vragen?’ vroeg Egwene terwijl Akarrin en de andere vijf bij de steeds groter wordende groep zusters tussen de staande lampen en komforen gingen staan. Ze wilden misschien niet meer in de aandacht van de Zaal staan, zoals Romanda het uitdrukte, maar ze wilden wel weten wat de gevolgen van hun onderzoek waren. Het lukte Egwene niet helemaal om vriendelijk te klinken, maar Romanda deed of ze er niets van merkte. Of misschien merkte ze het echt niet.

‘Moria,’ zei ze. ‘Van het begin af aan dachten we al dat de Verzakers hierachter zaten. We wisten al dat het erg krachtig was en dat het ver weg was. Het enige nieuws is dat Shadar Logoth weg is, en dat is wat mij betreft een zeer goede zaak.’ Ze keek de Blauwe Gezetene aan met een blik waar menig Aes Sedai van ineen zou krimpen. ‘Dit is mijn vraag: is er iets voor ons veranderd?’

‘Dat moet wel,’ antwoordde Moria terwijl ze de andere Gezetene strak aankeek. Ze zat misschien niet zo lang als Romanda in de Zaal maar in principe waren Gezetenen gelijk aan elkaar. ‘We zijn al een hele tijd voorbereid op een mogelijke aanval van de Verzakers. Elke zuster weet hoe ze een cirkel moet vormen of hoe ze zich bij een cirkel kan aansluiten totdat een cirkel uit dertien personen bestaat. Iedereen doet mee, zelfs de Novices, zelfs de nieuwelingen.’ Lelaine keek boos naar Moria alsof ze haar graag had willen berispen, maar ze waren van dezelfde Ajah. Ze moesten in ieder geval naar buiten toe één front vormen. Aan Lelaines lippen was echter te zien dat ze moeite had om haar mond te houden.

Romanda hoefde zich niet in te houden. ‘Je hoeft niet uit te leggen wat iedereen hier al weet. Wij zijn degenen die die regels gemaakt hebben. Was je dat misschien vergeten?’ Deze keer was haar toon vlijmscherp. Het was verboden om openlijk boos te zijn in de Zaal, maar je mocht wel laten zien dat je geïrriteerd was. Moria had misschien wel de steek gevoeld, maar liet daar niets van merken. ‘Ik moet het vanaf het begin uitleggen, want anders snapt niemand het. Malind, zijn onze cirkels bestand tegen datgene wat Akarrin en Insein beschreven hebben?’

Ondanks haar felle ogen zag Malind er altijd uit alsof ze op het punt stond te glimlachen. Maar nu zag ze er streng uit en ze keek elke Gezetene aan alsof ze hen van haar woorden wilde doordringen. ‘Dat zijn ze niet, nee. Zelfs als we alles zo regelen dat de sterkste zusters in dezelfde cirkel zitten – wat erop neerkomt dat ze samen moeten leven, eten en slapen als ze op elk ogenblik willen kunnen koppelen – zelfs dan is het alsof muizen een kat aanvallen. Genoeg muizen kunnen een grote, hongerige kat verslaan, maar dat kost wel een hoop muizenlevens. En als er te veel muizen sterven, sterft de Witte Toren.’ Opnieuw ging er een golf van zuchten het paviljoen rond. Het lukte Egwene om haar gezicht rustig te houden, maar ze moest zichzelf dwingen haar rok los te laten en haar handen te ontspannen. Gingen ze voorstellen de stad te bestormen of te vluchten? Licht, hoe kón ze hen tegenhouden?

Dezelfde Ajah of niet, Lelaine kon zich niet meer inhouden. ‘Wat wil je nou zeggen, Moria?’ snauwde ze. ‘Zelfs als we de Toren vandaag nog herenigen, verandert dat niets aan de feiten.’ Moria glimlachte alsof de andere Blauwe zuster precies had gezegd waar ze op gehoopt had. ‘We moeten zorgen dat de feiten veranderen. Nu zijn onze sterkste cirkels te zwak. We hebben geen angrealen en al helemaal geen sa’angrealen, dus hoeven we het daar niet over te hebben. Ik denk trouwens dat er niets in de Toren is wat een groot verschil zou maken. Hoe kunnen we onze cirkels dan wel sterker maken? Sterk genoeg om te voorkomen wat er bij Shadar Logoth gebeurd is? Wat denk jij, Escaralde?’

Egwene was verrast en leunde voorover. Ze werkten inderdaad samen. Maar wat was hun doel?

Ze was niet de enige die doorhad dat de drie Gezetenen die de Zaal bijeen hadden laten komen, allemaal stonden. Moria en Malind gaven door te blijven staan een duidelijk signaal af. Escaralde stond als een koningin, maar de kleine Bruine zuster was zich maar al te bewust van de ogen die steeds van haar naar Malind en Moria gingen, en van de gefronste voorhoofden en de te kalme gezichten. Ze verschoof twee keer haar stola voordat ze sprak. Het leek of ze les aan het geven was. Haar stem was zwak, maar klonk vastberaden. ‘De oude geschriften zijn er vrij duidelijk over, hoewel ik vrees dat ze weinig bestudeerd worden. Er zit steeds meer stof op de boeken. In geschriften uit de begintijd van de Toren staat dat cirkels in de Eeuw der Legenden niet beperkt werden tot dertien personen. De precieze techniek, of beter gezegd, de precieze balans, is niet bekend, maar het moet niet moeilijk zijn om daarachter te komen. Ik zal het uitleggen voor diegenen die niet zoveel tijd in de librije van de Toren hebben doorgebracht. Om een cirkel te kunnen vergroten heb je...’ Ze haperde en moest zichzelf dwingen door te gaan. ‘... heb je mannen nodig die kunnen geleiden.’

Faiselle sprong omhoog. ‘Wat probeer je te zeggen?’ vroeg ze en ging meteen weer zitten zodat niemand zou denken dat ze het voorstel steunde.

‘Ik verzoek de Zaal te laten ontruimen!’ zei Magla terwijl ze opstond. Ze kwam net als Moria uit Illian en haar accent werd versterkt door haar ergernis. ‘Dit kan alleen in een besloten zitting van de Zaal besproken worden.’ Ook zij ging meteen weer zitten nadat ze uitgesproken was. Ze keek boos en zat met gebogen schouders terwijl ze met haar handen steeds haar rok vastpakte.

‘Ik vrees dat het daar te laat voor is,’ zei Moria luid. Ze moest haar stem verheffen om boven het geroezemoes van de zusters achter de banken uit te komen. Het leek wel een gonzende bijenkorf. ‘Wat gezegd is, is gezegd, en het is door te veel zusters gehoord om nog geheim te kunnen houden.’ Haar boezem kwam omhoog terwijl ze diep ademhaalde en ze sprak met nog luidere stem. ik stel de Zaal voor een verdrag te sluiten met de Zwarte Toren, opdat mannen zich indien nodig bij onze cirkels kunnen aansluiten.’ Het was niet vreemd dat haar stem op het einde van de zin een tikkeltje geknepen klonk. Slechts een paar Aes Sedai konden die naam zonder emotie, afschuw of haat uitspreken. Het had effect op het gegons en drie hartslagen lang was het volkomen stil.

‘Dit is waanzin!’ Sheriams gil doorbrak niet alleen de stilte. Een Hoedster nam geen deel aan de debatten in de Zaal. Ze mocht de Zaal niet eens in zonder de Amyrlin. Sheriams gezicht werd vuurrood. Ze rechtte haar rug tegen de onvermijdelijke berisping, of misschien wel om zichzelf te verdedigen. De Zaal had echter wel wat anders te doen dan haar te berispen.

Gezetenen sprongen op van hun bank om meteen weer te gaan zitten zodra ze klaar waren met schreeuwen.

‘Waanzin is nog zacht uitgedrukt!’ schreeuwde Faiselle. Tegelijkertijd gilde Varilin: ‘Hoe kunnen we een verbond sluiten met mannen die kunnen geleiden?’

‘Die zogenaamde Asha’man zijn besmet!’ riep Saroiya zonder zich te bekommeren om de onverstoorbaarheid waar de Witte Ajah altijd zo mee liep te pochen. Ze had haar stola zo stevig vast dat de witte rand zichtbaar trilde. ‘Aangeraakt door de Duistere!’

‘Het voorstel alleen al gaat tegen alles in waar de Toren voor staat,’ zei Takima onbehouwen. ‘We zouden geminacht worden door elke vrouw die zich Aes Sedai noemt, door Aes Sedai die al lang in hun graf liggen!’

Magla stond met haar vuist te zwaaien zonder haar woede te verbergen. ‘Alleen een Duistervriend kan zoiets voorstellen! Alleen een Duistervriend!’ Moria trok wit weg door deze beschuldiging en werd vervolgens vuurrood van woede.

Egwene wist niet wat ze ervan moest denken. De Zwarte Toren was Rhands creatie en was misschien wel onmisbaar als ze de Laatste Slag wilden winnen. Maar de Asha’man waren mannen die konden geleiden en zulke mannen werden al drieduizend jaar gevreesd. Ze geleidden saidin dat door de Schaduw was besmet. Rhand was zelf een man die kon geleiden, maar zonder hem zou de Schaduw Tarmon Gai’don winnen. Mocht het Licht haar bijstaan dat ze het zo nuchter bekeek, maar het was de keiharde waarheid. Het deed er nu echter niet toe wat haar mening was, want de boel was volledig uit de hand aan het lopen. Escaralde en Faiselle beledigden elkaar luidkeels. Openlijke beledigingen! In de Zaal! Saroiya had het laatste beetje Witte kalmte van zich afgeworpen en stond tegen Malind te schreeuwen, die op haar beurt terugschreeuwde. Ze konden elkaar onmogelijk verstaan en dat was misschien maar beter ook. Verrassend genoeg hadden Romanda en Lelaine nog altijd niets gezegd. Ze staarden elkaar aan met strakke blikken. Waarschijnlijk probeerden ze te zien wat het standpunt van de ander was zodat ze een tegenovergesteld standpunt in konden nemen. Magla stapte van haar kist en liep op Moria af met de blik van iemand die op de vuist wilde gaan. Niet praten, maar vechten. Magla’s handen waren tot vuisten gebald. Ze had niet door dat haar stola van haar schouders gleed. Egwene stond op en omhelsde de Bron. Met uitzondering van speciaal voorgeschreven plechtigheden mocht er in de Zaal niet geleid worden. Ook dit was een gebruik dat afkomstig was uit een donkere periode in de geschiedenis van de Zaal. Ze maakte slechts een simpele weving van Lucht en Vuur. ‘De Zaal moet beslissen over een voorstel,’ zei ze en liet saidar los. Loslaten was niet meer zo moeilijk als vroeger. Het was ook niet makkelijk, integendeel, maar wel minder moeilijk. Een herinnering aan het zoete gevoel van de Kracht bleef achter. Daar redde ze het wel mee tot de volgende keer. Haar woorden werden versterkt door de weving en dreunden door het paviljoen. De Aes Sedai doken ineen en bedekten hun oren. Er heerste opeens een volkomen stilte. Magla staarde haar verbijsterd aan en merkte toen dat ze halverwege de Blauwe banken was. Ze liet snel haar vuisten zakken, pakte haar stola op en haastte zich terug naar haar zitplaats. Sheriam stond openlijk te huilen. Zó hard kon het toch niet geweest zijn?

‘De Zaal moet beslissen over een voorstel,’ herhaalde Egwene toen het stil was. Haar oren suisden nog van die door de Kracht versterkte woorden. Misschien was het tóch harder geweest dan ze dacht. Het was niet de bedoeling dat die weving binnen gebruikt werd, ook niet tussen in elkaar geflanste tentwanden. ‘Hoe sta jij tegenover een verbond met de Zwarte Toren, Moria?’ Nadat ze uitgesproken was, ging ze zitten. Hoe stond ze er zélf tegenover? Wat voor problemen zou dit voor haar opleveren? Hoe kon ze hier haar voordeel mee doen? Mocht het Licht haar inderdaad bijstaan. Dat waren de eerste twee dingen die in haar opkwamen. Ze hoopte dat Sheriam snel haar tranen zou drogen en wat ruggengraat toonde. De Amyrlin Zetel had een Hoedster nodig, geen huilebalk.

Het duurde even voordat de orde hersteld was. De Gezetenen gaven zich een houding door hun kleding te fatsoeneren en hun rokken glad te strijken. Ze vermeden oogcontact met elkaar en keken al helemaal niet naar de zusters die achter de banken samendromden. Sommige Gezetenen waren rood aangelopen, maar niet omdat ze boos waren Gezetenen schreeuwden niet tegen elkaar als boerenknechten tijdens het scheren van de schapen. Zéker niet als er andere zusters bij waren.

‘We hebben met een paar ogenschijnlijk onoverkomelijke problemen te maken,’ zei Moria uiteindelijk. Haar stem klonk weer bedaard en koel, maar haar wangen hadden nog altijd wat kleur. ‘De Verzakers hebben dit wapen sinds kort ontdekt of gevonden, want anders hadden ze het wel eerder gebruikt. We kunnen niet tegen dit wapen op, al mag het Licht weten waarom we dat zouden willen. Belangrijker nog: het is een wapen dat we niet kunnen overleven of tegenhouden. Tegelijkertijd zijn de... Asha’man... enorm in aantal toegenomen. Volgens betrouwbare informanten zijn het er bijna evenveel als alle Aes Sedai bij elkaar. Zelfs als die schatting niet klopt, mogen we er niet van uitgaan dat het zwaar overdreven is. Er komen elke dag meer mannen bij. De ogen-en-oren zijn het daar allemaal over eens. We hadden ze natuurlijk allemaal moeten stillen, maar we hebben ze genegeerd vanwege de Herrezen Draak. We dachten dat we later wel met hen konden afrekenen, maar het is de bittere waarheid dat we daar nu te laat mee zijn. Er zijn er nu te veel. Misschien was het al te laat toen we hoorden waar ze mee bezig waren. Als we deze mannen niet kunnen stillen, moeten we ze in bedwang zien te houden. Door een zorgvuldig geformuleerd verdrag met de Zwarte Toren te sluiten, verbond klinkt te sterk, kunnen we de eerste stap zetten die nodig is om de wereld tegen hen te beschermen. We kunnen ze ook in onze cirkels toelaten.’ Moria stak een waarschuwende vinger omhoog en keek rond, maar haar stem bleef koel en bedaard. En vastberaden. ‘We moeten duidelijk maken dat een zuster altijd de stromen met elkaar mengt; een man mag absoluut niet aan het hoofd van een cirkel staan! Maar met een man erbij kunnen we de cirkel uitbreiden. Met de zegen van het Licht kunnen we wellicht de cirkels groot genoeg maken om dit wapen van de Verzakers tegen te gaan. We doden twee hazen met één steen. Maar deze hazen zijn leeuwen, en als we die steen niet gooien, zal een van de twee ons zeker doden. Zo simpel is het.’

Iedereen was stil. Behalve Sheriam. Ze stond ineengedoken naast Egwene met haar schouders te schudden. Ze was nog altijd niet opgehouden met huilen.

Toen slaakte Romanda een diepe zucht. ‘Misschien kunnen we de cirkels groot genoeg maken om de Verzakers tegen te gaan,’ zei ze met een zachte stem. Het gaf haar woorden meer gewicht dan als ze geschreeuwd had. ‘Misschien kunnen we de Asha’man in bedwang houden. Het wordt in beide gevallen erg lastig.’

‘Als je aan het verdrinken bent,’ antwoordde Moria even zacht, ‘pak je de eerste de beste tak waar je bij kunt. Ook als je niet zeker weet of die tak je gewicht wel aankan. We zijn nog niet kopje-onder gegaan, Romanda, maar we zijn wel aan het verdrinken. Dat is één ding dat zeker is.’

Wederom was iedereen stil, behalve de sniffende Sheriam. Was ze al haar zelfbeheersing kwijt? Geen van de Gezetenen zag er echt vrolijk uit, zelfs Moria, Malind en Escaralde niet. Het was geen prettig vooruitzicht. Delana zag groen van misselijkheid. Ze zag eruit of ze nog eerder dan Sheriam zou gaan overgeven.

Egwene ging weer even staan om de vereiste vraag te stellen. Zelfs als het ondenkbare werd voorgesteld, moesten de rituelen nageleefd worden. Nu misschien wel meer dan ooit. ‘Wie is er tegen dit voorstel?’

Meerdere Gezetenen wilden het woord nemen, maar iedereen was voldoende gekalmeerd om de voorschriften te volgen. Een paar Gezetenen bewogen tegelijkertijd, maar Magla was als eerste opgestaan. De anderen gingen weer zitten en probeerden niet ongeduldig over te komen. Faiselle sprak na Magla en Varilin sprak na Faiselle. Daarna kwam Saroiya, en Takima sprak als laatste. Ze namen allemaal hun tijd; Varilin en Saroiya maakten zich bijna schuldig aan het houden van toespraken en probeerden zo welbespraakt mogelijk te zijn. Je werd geen Gezetene als je niet welbespraakt kon zijn wanneer het nodig was. Het werd desondanks al snel duidelijk dat ze zichzelf en elkaar herhaalden; ze formuleerden het alleen anders. Over de Verzakers en hun wapen werd met geen woord gerept. De Zwarte Toren was waar de Gezetenen het over hadden. De Zwarte Toren en de Asha’man. De Zwarte Toren was iets verderfelijks, een even grote bedreiging voor de wereld als de Laatste Slag. De naam alleen al suggereerde een band met de Schaduw en was een klap in het gezicht van de Witte Toren. Iedereen had het over de ‘zogenaamde’Asha’man en sprak de naam spottend uit. In de Oude Spraak betekende het ‘bewaker’, maar ze waren allesbehalve bewakers. De zogenaamde Asha’man waren mannen die konden geléiden! Mannen die gedoemd waren krankzinnig te worden als ze niet eerst omkwamen door de mannelijke helft van de Kracht. Krankzinnige mannen die de Ene Kracht gebruikten. Van Magla tot Takima, allemaal zeiden ze dit met zoveel mogelijk afschuw. Drieduizend jaar lang hadden ze de wereld ellende bezorgd en daarvóór waren ze verantwoordelijk voor het Breken van de Wereld. Mannen als deze hadden de wereld en de Eeuw der Legenden vernietigd en hadden het aanzicht van de wereld in een woestenij veranderd. Ze werden gevraagd met deze mannen een verbond te sluiten. Als ze dat deden, zouden ze nergens meer welkom zijn, en terecht. Ze zouden door elke Aes Sedai geminacht worden, en terecht. Het kon gewoon niet. Het mócht niet.

Toen Takima weer zat, legde ze haar stola voorzichtig langs haar armen met een kleine, doch tevreden glimlach op haar gezicht. Het was ze samen gelukt om de Asha’man nog afschrikwekkender en gevaarlijker te maken dan de Verzakers en de Laatste Slag bij elkaar. Misschien wel zo afschrikwekkend en gevaarlijk als de Duistere. Aangezien Egwene begonnen was met de rituele vragen, moest ze ze ook afmaken. Ze ging lang genoeg staan om te zeggen: ‘Wie is er voor een verdrag met de Zwarte Toren?’ Het was zo mogelijk nog stiller in het paviljoen geworden. Sheriam was eindelijk opgehouden met huilen, maar een paar tranen glinsterden nog op haar wangen. In de stilte die op de laatste vraag volgde, kon je een speld horen vallen.

Takima’s glimlach verflauwde toen Janya meteen na Egwenes vraag ging staan. ‘Zelfs een dunne tak is beter dan geen tak als je aan het verdrinken bent,’ zei Janya. ‘Liever dat dan dat ik moet wachten tot ik kopje-onder ga.’ Ze had de gewoonte om te praten als dat niet de bedoeling was.

Samalin ging samen met Malind staan en toen ging het opeens heel snel. Salita, Berana en Aledrin stonden tegelijk op, vlak daarna gevolgd door Kwamesa. Er stonden zeven Gezetenen en dat bleef enkele ogenblikken zo. Egwene besefte opeens dat ze op haar onderlip beet en hield daar meteen mee op in de hoop dat niemand het gezien had. Ze voelde nog steeds de afdruk van haar tanden, en ze hoopte dat het niet bloedde. Niet dat iemand naar haar keek. Het leek wel alsof iedereen zijn adem inhield.

Romanda keek fronsend naar Salita, die op haar beurt recht voor zich uit staarde met een grauw gezicht en trillende lippen. De Tyreense zuster kon misschien haar angst niet verbergen, maar ze was vastberaden. Romanda knikte langzaam en stond toen tot ieders verrassing op. Ook zij besloot om de gebruiken te negeren. ‘Soms,’ zei ze terwijl ze Lelaine recht aankeek, ‘moeten we dingen doen die we liever niet willen.’

Lelaine keek de grijsharige Gele zuster strak aan. Haar gezicht leek wel van steen. Haar kin ging langzaam omhoog. En plotseling stond ze op en keek ongeduldig naar Lyrelle, die haar even aangaapte voordat ze overeind kwam.

Iedereen staarde. Niemand maakte een geluid. Het was gebeurd. Bijna gebeurd dan. Egwene schraapte haar keel om Sheriams aandacht te trekken. Het volgende deel was voor de Hoedster, maar Sheriam was nog bezig haar tranen weg te vegen. Ze ging met haar ogen langs de banken alsof ze aan het tellen was hoeveel Gezetenen er stonden en hoopte dat ze verkeerd geteld had. Egwene schraapte haar keel nog wat harder, waarop de groenogige Hoedster schrok en haar aanstaarde. Het duurde een eeuwigheid voor ze verder ging met haar taak.

‘De kleinere consensus staat,’ verkondigde ze op onzekere toon, ‘er zal getracht worden een verdrag te sluiten... met de Zwarte Toren.’ Ze haalde diep adem, maakte zich zo lang mogelijk en liet haar stem luider klinken. Ze was weer op bekend terrein, in het belang van eensgezindheid vraag ik om een grotere consensus.’ Dat was een krachtige oproep. Zelfs bij kwesties die met een kleinere consensus besloten konden worden, probeerde men tot een eensgezind besluit te komen. Daar konden uren of zelfs dagen van discussiëren in gaan zitten, maar men hield pas op als elke Gezetene toegestemd had of als overduidelijk was dat er geen overeenstemming bereikt zou worden. Het was een krachtige oproep waar elke zuster zich door aangesproken voelde. Delana stond op alsof ze ertoe gedwongen werd en keek onzeker om zich heen. ik ga hier niet voor staan,’ zei Takima tegen alle gedragsregels in. ‘Maakt niet uit wat er gezegd wordt, maakt niet uit hoelang we hier zitten, ik kan het niet en ik doe het niet. Ik – doe – het – niét!’ Er ging verder niemand anders staan. Faiselle ging verzitten, gaf de indruk dat ze ging staan, verschoof haar stola en maakte weer een beweging alsof ze wilde gaan staan. En zo waren er nog een paar. Saroiya beet met een doodsbange blik op haar vingers en Varilin zag eruit alsof ze met een hamer geslagen was. Magla hield zich op haar plaats door haar bank stevig vast te houden en staarde met een bleek gezicht naar de kleden voor haar voeten. Ze was zich duidelijk bewust van Romanda’s afkeurende blik, maar het enige dat ze deed, was haar schouders laten zakken.

Takima’s uitbarsting maakte overal een einde aan. Het had geen zin om te proberen een grotere consensus te bewerkstelligen als iemand zo duidelijk maakte dat ze niet wilde gaan staan. Egwene besloot echter zelf ook de gedragsregels en gebruiken aan haar laars te lappen. is er iemand die vindt dat ze door deze kwestie haar zetel moet afstaan?’ vroeg ze met een luide, duidelijke stem. In het hele paviljoen was te horen hoe iedereen naar adem hapte, maar Egwene hield juist haar adem in. Dit kon de Zaal uiteenrijten, maar het was beter om het nu meteen de wereld uit te helpen. Het zou toch vroeg of laat hierop uitlopen. Saroiya keek haar met een verwilderde blik aan, maar niemand bewoog. ‘We gaan er dus mee door,’ zei ze. ‘Maar voorzichtig. Het zal tijd kosten om te bepalen wie de Zwarte Toren gaan benaderen en wat ze moeten zeggen.’ In die tijd kon ze hopelijk wat voorzorgsmaatregelen treffen. Licht, ze zou haar uiterste best moeten doen om dit allemaal in de hand te houden. ‘Goed, zijn er suggesties voor ons... gezantschap?’

20

’s Nachts

Lang voordat de zitting ten einde liep, had Egwene ondanks de opgevouwen mantel die ze op de harde houten bank had gelegd bijna geen gevoel meer in haar zitvlak. Na het luisteren naar het eindeloze twistgesprek was het een wonder dat ze nog gevoel in haar oren had. Sheriam, die gedwongen was te staan, schuifelde met haar voeten alsof ze het liefst even wilde zitten. Desnoods op de kleden. Egwene had kunnen weggaan, om zo zichzelf en Sheriam te verlossen. De Amyrlin was niet verplicht om te blijven. Er werd hooguit beleefd naar haar opmerkingen geluisterd, waarna de Gezetenen gewoon hun eigen plan trokken. Dit had niets met de oorlog te maken, en nu de Gezetenen het bit in hun mond hadden, waren ze niet van plan haar aan de teugels te laten trekken. Ze had ieder ogenblik weg kunnen lopen – met een kleine onderbreking in het gesprek voor het vereiste ceremonieel – maar ze was bang dat ze dan de volgende ochtend geconfronteerd zou worden met een volledig uitgewerkt plan. Een plan dat al door de Gezetenen uitgevoerd werd terwijl zij zich geen voorstelling kon maken van wat er allemaal ging gebeuren. Dat was althans waar ze aanvankelijk bang voor was. Het was niet langer een verrassing om te zien wie er het langst aan het woord waren. Magla, Saroiya, Takima, Faiselle en Varilin waren allemaal zichtbaar geërgerd als een andere Gezetene het woord had. Ze leken zich bij het besluit van de Zaal neergelegd te hebben. De enige andere optie die ze hadden, was hun zetel afstaan. Het maakte niet uit hoe hard de Zaal had geprobeerd een consensus te bereiken, als er eenmaal door de Zaal een besluit was genomen, met wat voor consensus dan ook, dan moest iedereen volgen, of in ieder geval niet dwarsliggen. Daar zat hem nou juist het probleem. Wat was de definitie van dwarsliggen? Geen van de vijf sprak natuurlijk iemand van haar eigen Ajah tegen, maar zodra één Gezetene weer ging zitten, sprongen er vier op. Of vijf als het een Blauwe Gezetene was. En degene die het woord kreeg, probeerde de Zaal ervan te overtuigen dat wat de vorige spreekster had voorgesteld, helemaal fout was en misschien wel rampzalige gevolgen zou hebben. Voor zover Egwene kon zien, waren ze niet aan het samenzweren. Ze keken even wantrouwig naar elkaar als naar de anderen en hadden geen enkel vertrouwen in de argumentatie van de anderen. Er was weinig overeenstemming in alle voorstellen. De Gezetenen waren het oneens over het aantal zusters dat naar de Zwarte Toren gestuurd moest worden, het tijdstip waarop die zusters erheen moesten gaan, waar ze in mochten toestemmen en wat ze absoluut moesten weigeren. In een delicate zaak als deze kon elk foutje een ramp tot gevolg hebben. Daar kwam bij dat elke Ajah behalve de Gele zichzelf als meest geschikt achtte om de leiding van deze missie op zich te nemen. Kwamesa stond erop dat het hier om een vorm van onderhandelen ging, terwijl Escaralde beweerde dat historische kennis van levensbelang was voor zo’n ongekende onderneming. Berana wees erop dat een verdrag als dit met absolute rationaliteit aangepakt moest worden; de Asha’man zouden zeker sterke emoties oproepen en alles behalve nuchtere logica zou rampzalige gevolgen hebben. Ze wond zich er nogal over op. Romanda wilde dat een Gele zuster aan het hoofd van het gezantschap stond. Maar aangezien er niet veel sprake van Heling zou zijn, kon ze alleen maar koppig herhalen dat andere zusters beïnvloed zouden worden door de belangen van hun Ajah en daardoor het werkelijke doel uit het oog zouden verliezen.

Gezetenen van dezelfde Ajah steunden elkaar alleen in de zin dat ze elkaar niet openlijk afvielen. Met uitzondering van de beslissing om een gezantschap naar de Zwarte Toren te sturen, waren er geen twee Ajahs die elkaar ergens in steunden. Men wist niet zeker of het wel een gezantschap genoemd moest worden. Er waren zelfs een paar die eerst voor waren, maar nu twijfelden. Zelfs Moria leek er niets meer voor te voelen.

Egwene was niet de enige die moe werd van alle argumenten en tegenargumenten, waarbij zo op details werd ingegaan dat het gesprek steeds verzandde. Het aantal zusters achter de banken nam steeds meer af. Tegen de tijd dat Sheriam het rituele ‘Gaat nu heen in het Licht’ uitsprak, was het avond geworden. Sommige Gezetenen zagen eruit alsof ze door een mangel gehaald waren. Het enige dat besloten was, was dat er nog meer gepraat moest worden voordat er iets besloten kon worden.

Buiten stond een bleke halvemaan aan een fluweelzwarte hemel bedekt met glinsterende sterren, en de lucht was bitter koud. Egwene liep glimlachend weg van de Zaal terwijl ze luisterde hoe de Gezetenen allemaal hun eigen weg gingen en nog verder debatteerden. Romanda en Lelaine liepen samen, maar de hoge stem van de Gele zuster kwam gevaarlijk dicht in de buurt van schreeuwen, en dat gold ook voor de stem van de Blauwe zuster. Ze hadden meestal ruzie als ze gedwongen werden in elkaars nabijheid te verkeren, maar dit was de eerste keer dat Egwene hen er zelf voor zag kiezen. Sheriam bood halfhartig aan om de verslagen over wagenreparaties en veevoer te halen waar Egwene die ochtend om gevraagd had, maar de vermoeide Hoedster was zichtbaar opgelucht toen Egwene haar naar bed stuurde. Na een snelle buiging haastte ze zich weg in de duisternis. In de meeste tenten was het donker. Slechts een paar zusters gingen niet meteen slapen na het vallen van de nacht. Er was namelijk een gebrek aan lampolie en kaarsen.

Egwene was tevreden over de vertraging, maar dat was niet de reden dat ze glimlachte. Tijdens het debat was haar hoofdpijn volledig verdwenen. Ze zou geen enkele moeite hebben om in slaap te vallen. Halima hielp haar daar bij, maar ze had altijd nachtmerries als Halima haar gemasseerd had. Haar dromen waren nooit luchtig, maar deze dromen waren duisterder dan gewoonlijk. En ze kon zich vreemd genoeg niet meer herinneren dan dat het nachtmerries geweest waren. Beide dingen kwamen ongetwijfeld door een laatste restje hoofdpijn waar Halima niet bij kon komen met haar vingers, en dat was op zichzelf al verontrustend. Ze had geleerd om elke droom te onthouden. Ze moest elke droom onthouden. Maar nu ze geen hoofdpijn had, zou dromen geen probleem zijn. Dromen was niets vergeleken met al haar andere verantwoordelijkheden. Haar tent stond net als de Zaal en haar werkkamer op een klein veld met een eigen loopplank. De dichtstbijzijnde tenten stonden een paar stap verderop om de Amyrlin wat afzondering te gunnen. Althans, ze hadden gezegd dat dat de reden was. Misschien was het nu zelfs wel waar. Egwene Alveren was zeker niet meer onbelangrijk. De tent was niet groot, elke zijde was iets minder dan vier pas lang en stond vol met spullen. Vier met koper beslagen kisten vol kleding stonden tegen een wand, en verder waren er twee veldbedden, een rond tafeltje, een bronzen komfoor, een wastafel, een staande spiegel en een van de weinige echte stoelen in het kamp. Het was een eenvoudig houten meubelstuk met een paar versieringen die eigenlijk te veel ruimte innam, maar hij zat lekker. Ze vond het heerlijk om erop te zitten en te lezen. Als ze eens een keer tijd had om iets voor haar plezier te lezen. Het tweede veldbed was voor Halima, maar tot haar verrassing lag die niet op haar te wachten. Er was wel iemand anders in de tent.

‘U hebt na uw ochtendmaal niets meer gegeten, Moeder,’ zei Chesa op een licht beschuldigende toon toen Egwene de tent was binnengekomen. Egwenes dienstmeid zag er een beetje dik uit in haar grijze kleding en zat op een kruk bij het licht van een olielamp kousen te stoppen. Ze was een knappe vrouw zonder grijze haren, maar soms leek het wel alsof Chesa al jarenlang bij haar in dienst was, en niet pas sinds Salidar. Ze veroorloofde zich wel de vrijheden van een oude bediende, zoals het recht om haar meesteres de les te lezen. ‘Voor zover ik weet, hebt u ’s middags niets gegeten,’ ging ze verder terwijl ze de hiel van een hagelwitte kous stopte, ‘en uw avondmaal is al minstens een uur koud. Niemand vraagt mij wat, maar als ze het wel deden, zou ik zeggen dat die hoofdpijn van u komt doordat u te weinig eet. U bent veel te mager.’

Nadat ze dat gezegd had, legde ze de kous op haar naaimand en stond op om Egwenes mantel aan te nemen. En om uit te roepen dat Egwene ijskoud aanvoelde. Dat was volgens haar nog een reden voor die hoofdpijn. Aes Sedai konden dan wel vrieskou en enorme hitte negeren, maar hun lichaam wist beter. Je kon jezelf het beste lekker warm inpakken. En rode onderhemden dragen. Iedereen wist dat rood de warmste kleur was. Eten hielp ook. Van een lege maag werd je altijd rillerig. Had je haar ooit zien rillen van de kou? ‘Dank u, Moeder,’ zei Egwene zachtjes. Daar moest de andere vrouw even om lachen, maar ze keek ook geschokt. Chesa hechtte ondanks haar vrijpostigheid heel erg aan vormelijkheid, nog meer zelfs dan Aledrin. ik heb dankzij jouw thee geen hoofdpijn vanavond.’ Misschien kwam het ook wel door de thee. Het was dan wel een smerig geneesmiddel, maar lang niet zo erg als het bijwonen van een zitting van de Zaal die een halve dag duurde. ‘En ik heb niet zo’n honger. Een broodje is meer dan genoeg.’

Zo simpel was het natuurlijk niet. De relatie tussen meesteres en bediende was nooit simpel. Je leefde op elkaars lip en zij kende al je gebreken en zwakheden. Voor je dienstmeid kon je niets verborgen houden. Chesa mompelde en mopperde zachtjes terwijl ze Egwene hielp met uitkleden. Toen ze klaar waren, had Egwene alleen nog een nachthemd aan. Een rode, natuurlijk, met frivool Morlands kantwerk en geborduurde zomerbloemen erop; een geschenk van Anaiya. Egwene liet haar toen de linnen doek weghalen van het dienblad dat op het ronde tafeltje stond.

De kom linzenstoofpot was een dikke brij geworden, maar met een beetje geleiden kwam dat wel goed. Na de eerste hap merkte Egwene dat ze toch wel trek had. Ze at de hele kom leeg, en een stuk blauwe kaas, en de verschrompelde olijven, en de twee bruine broodjes waar ze wel eerst de kalanders uit moest halen. Omdat ze niet te snel in slaap wilde vallen, dronk ze maar één beker kruidenwijn. Die moest ook opgewarmd worden en smaakte daardoor een beetje bitter. Chesa keek goedkeurend alsof Egwene alles op het dienblad opgegeten had. Toen ze de olijfpitten en de paar kruimels op de borden zag, besefte ze dat dat ook het geval was. Ze kroop in haar smalle veldbed en trok de zachte wollen dekens en een donzen dekkleed over zich heen. Chesa pakte het dienblad op, maar bleef even bij de tentflappen staan. ‘Wilt u dat ik zo terugkom, Moeder? Als u weer hoofdpijn krijgt... Dat mens zal wel gezelschap hebben, want anders was ze er al geweest. Ik kan nog een pot thee zetten. Ik heb het van een marskramer die zegt dat het uitstekend tegen hoofdpijn helpt. En ook tegen pijnlijke gewrichten en maagklachten.’

‘Denk je echt dat ze mannengek is, Chesa?’ zei Egwene zachtjes. Ze lag al lekker warm onder de dekens en werd slaperig. Ze was moe, maar wilde nog even wakker blijven. Hoofdpijn én pijnlijke gewrichten én maagpijn? Nynaeve zou zich rot lachen als ze dat hoorde. Misschien was haar hoofdpijn toch wel verdwenen door al die kwebbelende Gezetenen. ‘Halima flirt wel, maar volgens mij gaat het niet verder dan dat.’

Chesa was even stil en tuitte haar lippen, ik voel me... niet op mijn gemak bij haar, Moeder,’ zei ze uiteindelijk. ‘Er klopt iets niet aan die Halima. Ik voel het elke keer als ze er is. Het voelt alsof ik door iemand beslopen word of alsof ik opeens besef dat een man naar me zit te gluren terwijl ik naakt ben, of...’ Ze lachte, maar klonk ongemakkelijk. ik weet niet hoe ik het moet omschrijven. Er klopt gewoon iets niet.’

Egwene zuchtte en trok de dekens nog wat verder over zich heen. ‘Welterusten, Chesa.’ Ze geleidde even om de lamp te doven en het was meteen pikdonker in de tent. ‘Ga maar naar je eigen bed toe.’

Halima kon nog komen en zou het waarschijnlijk niet op prijs stellen als er iemand in haar veldbed lag. Had ze écht iemands arm gebroken? Dan móést die man haar wel uitgedaagd hebben. Ze wilde dromen vanavond, onbezorgde dromen of in ieder geval dromen die ze zich kon herinneren; ze had maar zelden onbezorgde dromen. Maar eerst moest ze een ander soort droom hebben en daar hoefde ze allang niet meer voor in slaap te vallen. Ze had ook geen van de ter’angrealen nodig waar de Zaal zo zuinig op was. Het was niet moeilijk om in een lichte trance te geraken, zo moe als ze was, en...

...zonder lichaam zweefde ze in een eindeloze duisternis die omgeven werd door een eindeloze zee van lichtjes, een immense draaikolk van piepkleine stipjes die nog meer glinsterden dan sterren in een heldere hemel. Er waren veel meer lichtjes dan er sterren waren. Het waren de dromen van alle mensen ter wereld, van mensen in alle mogelijke werelden, werelden die zo vreemd waren dat ze er niets van begreep, allemaal zichtbaar in de piepkleine spleet tussen Tel’aran’rhiod en de gewone wereld, de onmetelijke ruimte tussen droom en werkelijkheid. Sommige dromen herkende ze in een oogopslag. Ze zagen er allemaal hetzelfde uit, maar ze herkende ze even makkelijk als de gezichten van haar zusters. Sommige dromen meed ze. Rhands dromen waren altijd afgeschermd en ze was bang dat hij het zou merken als ze naar binnen probeerde te gluren. Door het schild kon ze toch niets zien. Jammer genoeg kon ze aan iemands droom niet zien waar die persoon was; twee lichtpunten konden hier naast elkaar zitten, maar hun dromers konden wel duizend span van elkaar verwijderd zijn. Gaweins dromen trokken aan haar en ze vluchtte. Zijn dromen konden gevaarlijk zijn, al was het alleen maar omdat ze zich erin wilde verliezen. Ze stond even stil bij Nynaeves dromen en had zin om dat dwaze mens even de stuipen op het lijf te jagen. Maar het lukte Nynaeve altijd om haar te negeren en Egwene wilde zich niet verlagen door haar tegen haar wil Tel’aran’rhiod in te trekken. Alleen de Verzakers deden dat soort dingen. Het was echter wel verleidelijk. Ze bewoog zonder te bewegen en zocht naar één bepaalde dromer. Twee dromers eigenlijk, maar één was ook goed. Het leek wel alsof de lichtjes om haar heen draaiden, zo snel dat ze in strepen vérvaagden terwijl zij zonder te bewegen bleef zweven in de zee van sterren. Ze hoopte dat ten minste een van de dromers die ze zocht, aan het slapen was. Het Licht wist dat het al laat genoeg was. Ze was zich vaag bewust van haar lichaam in de werkelijkheid en voelde hoe ze gaapte en haar benen optrok onder de dekens.

Toen zag ze het lichtpunt dat ze zocht. Het werd steeds groter terwijl het duizelingwekkend snel op haar afkwam. Het veranderde van een ster aan de hemel in een volle maan die vervolgens in een flikkerende muur van licht veranderde. Het klopte alsof het leefde. Ze raakte het natuurlijk niet aan. Dat kon zelfs met deze dromer tot allerlei complicaties leiden. Daar kwam bij dat het erg beschamend kon zijn om per ongeluk in iemands droom terecht te komen. Ze reikte met haar wil langs de flinterdunne ruimte die zich tussen haar en de droom bevond en sprak voorzichtig, zodat het niet te hard zou klinken. Ze had geen lichaam, geen mond, maar ze sprak. ELAYNE, DIT IS EGWENE. KOM NAAR DE AFGESPROKEN PLEK. Ze dacht niet dat iemand buiten haar medeweten om kon meeluisteren, maar het had geen zin om meer dan nodig te riskeren. Het lichtpuntje ging uit. Elayne was wakker geworden. Maar ze zou alles onthouden en weten dat die stem niet bij haar droom hoorde. Egwene bewoog... opzij. Of misschien was het meer alsof ze een stap afmaakte waarmee ze halverwege gestopt was. Het was een beetje van beide. Ze bewoog en...

... stond in een kleine kamer met daarin alleen een gekraste houten tafel en drie stoelen met een rechte rugleuning. Door twee ramen was te zien dat het buiten nacht was, maar er was een vreemd soort licht. Een licht dat anders dan maanlicht, lamplicht of zonlicht was. Het leek niet ergens vandaan te komen, het was er gewoon. En er was meer dan genoeg licht om alles te kunnen zien in dat trieste kamertje. De stoffige muurpanelen zaten onder de kevers en door de gebroken ruiten was sneeuw boven op een hoop takjes en bruine bladeren gedwarreld. De ene keer lag er sneeuw op de vloer, de andere keer takjes en dode bladeren. De tafel en stoelen bleven op dezelfde plek staan, maar elke keer als ze even niet keek, kon de sneeuw verdwenen zijn. Of lagen de takjes en bruine bladeren op een andere plek alsof de wind ermee gespeeld had. Soms zag ze ze zelfs bewegen. Daar keek ze allang niet meer van op, evenals het gevoel dat ze door onzichtbare ogen bekeken werd. Geen van beide was echt. Zo ging het er gewoon aan toe in Tel’aran’rhiod. Het was een door elkaar gehusselde weerspiegeling van droom en werkelijkheid. Overal in de Wereld der Dromen was een leegte voelbaar, maar in deze kamer voelde je de holle leegte van een plaats die in de werkelijkheid helemaal verlaten was. Niet zo lang geleden was deze kamer de werkkamer van de Amyrlin. De herberg waarin de kamer zich bevond werd de Kleine Toren genoemd en het dorpje Salidar was het centrum van verzet tegen Elaida. Buiten zag ze midden in de straten die met zoveel moeite vrijgemaakt waren, jonge boompjes door de sneeuw naar boven komen. Zusters reisden nog steeds naar Salidar om de duiventillen te controleren, want ze waren als de dood dat een door hun ogen-en-oren gestuurde duif in handen van een ander zou vallen. Maar dat was in de werkelijkheid. Als je hier naar de duiventillen ging, was een duif het laatste wat je tegenkwam. Tamme dieren werden niet weerspiegeld in de Wereld der Dromen, en niets van wat je hier deed, had invloed op de werkelijkheid. Zusters die de droom-ter’angrealen mochten gebruiken, hadden wel wat beters te doen dan naar een verlaten dorp in Altara te gaan. En niemand anders had een reden om hier te komen. Dit was een van de weinige plaatsen in de wereld waarvan Egwene wist dat niemand haar kon vinden. Op te veel andere plekken werd ze afgeluisterd. Of voelde ze een verschrikkelijke droefheid. Ze vond het afschuwelijk wat er sinds haar vertrek met Tweewater gebeurd was. In afwachting van Elaynes komst probeerde ze haar geduld te bewaren. Elayne was geen Droomster en had dus een ter’angreaal nodig. En ze zou ongetwijfeld Aviendha vertellen waar ze naartoe ging. Toch liep Egwene na een paar minuten geërgerd over de ruwe vloerplanken te ijsberen. De tijd verliep hier heel anders. Een uur in Tel’aran’rhiod kon slechts een paar minuten in de werkelijkheid beslaan, of andersom. Misschien haastte Elayne zich wel. Egwene controleerde haar kleding. Ze droeg grijze rij kleding met uitgebreide groene borduursels op het lijfje en brede groene strepen op haar rok – zat ze aan de Groene Ajah te denken? – en een eenvoudig zilveren haarnetje. De stola van de Amyrlin hing om haar hals. Ze liet de stola even verdwijnen, maar toen weer terugkomen. Het was een kwestie van terug laten komen en er niet bewust aan denken. De stola maakte deel uit van hoe ze zichzelf op dat ogenblik zag en het was als Amyrlin dat ze met Elayne moest spreken. De vrouw die uiteindelijk in de kamer verscheen, of eigenlijk in een flits te voorschijn kwam, was niet Elayne, maar Aviendha. Ze droeg tot Egwenes verrassing een blauw zijden gewaad met zilveren borduursels en wit kant bij haar polsen en hals. Haar zware armband van versierd ivoor paste evenmin bij haar gewaad als de droom-ter’angreaal die aan een leren koord om haar hals hing, een vreemde stenen ring met allemaal gekleurde vlekken erop. ‘Waar is Elayne?’ vroeg Egwene bezorgd. ‘Gaat alles goed met haar?’ De Aielvrouw keek geschrokken naar zichzelf en opeens droeg ze een donkere rok en witte blouse met een donkere sjaal om haar schouders. Een donkere hoofddoek hield haar rossige haar dat tot aan haar heupen viel bij elkaar. Egwene vermoedde dat het langer was dan in het echt. Alles kon veranderen in de Wereld der Dromen. Een zilveren ketting verscheen om haar hals. Hij bestond uit ingewikkelde strengen met bewerkte schijfjes die de Kandori sneeuwvlokken noemden. Het leek een eeuwigheid geleden dat Egwene haar die ketting gegeven had. ‘Het lukte haar niet om dit ding te laten werken,’ zei Aviendha. De ivoren armband gleed over haar pols terwijl ze de ring aanraakte die nu boven de ketting hing. ‘Ze raakte steeds haar grip op de dromen kwijt. Het komt door haar kindjes.’ Plotseling begon ze te grijnzen. Haar smaragdgroene ogen begonnen te glinsteren. ‘Ze heeft af en toe geweldige driftbuien. Ze gooide de ring op de grond en begon erop te stampen.’

Egwene snoof. Kindjes? Het was dus een meerling. Aviendha vond het vreemd genoeg niet vervelend dat Elayne zwanger was, hoewel Egwene er zeker van was dat ze van Rhand hield. Aielgebruiken waren eigenaardig, om het maar zacht uit te drukken. Egwene had zoiets echter niet achter Elayne gezocht! En Rhand! Niemand had gezegd dat hij de vader was en ze durfde er niet naar te vragen. Maar ze kon wel tellen en ze betwijfelde ten zéérste of Elayne met een andere man had geslapen. Ze besefte opeens dat ze donkere en zware wollen kleding aanhad en een sjaal die veel dikker dan die van Aviendha was. Kleren die ze in Tweewater droegen. Dat soort kleding droeg je als je in de Vrouwenkring zat. Als bijvoorbeeld een dwaze, ongetrouwde vrouw zwanger was geraakt. Ze haalde diep adem en had toen haar rijgewaad met groene borduursels weer aan. De rest van de wereld was niet als Tweewater. Licht, dat moest ze nu toch onderhand wel weten. Ze hoefde het niet leuk te vinden, maar ze moest het aanvaarden.

‘Als het maar goed gaat met haar en haar... kindjes.’ Licht, hoevéél kindjes? Dat kon problemen opleveren bij de bevalling. Nee; ze ging het niet vragen. Elayne had ongetwijfeld de beste vroedvrouw van Caemlin. Ze kon maar beter snel van onderwerp veranderen. ‘Heb je iets van Rhand gehoord? Of Nynaeve? Ik wil nog wel even een woórdje met haar wisselen na de manier waarop ze er met hem tussenuit is geknepen.’

‘We hebben van geen van beiden iets gehoord,’ antwoordde Aviendha terwijl ze haar sjaal voorzichtig schikte als een Aes Sedai die de Amyrlin niet in de ogen wilde kijken. Was haar toon ook voorzichtig?

Egwene klikte met haar tong en werd boos op zichzelf. Ze begon nu echt overal samenzweringen te zien en alles verdacht te vinden.

Rhand hield zich schuil en dat was dat. Nynaeve was Aes Sedai en mocht doen wat ze wilde. Zelfs als de Amyrlin hun iets bevolen had, vonden Aes Sedai vaak een manier om te doen wat ze zelf wilden. Maar de Amyrlin zou Nynaeve Almaeren een lesje leren als ze haar te pakken kreeg. En wat Rhand betreft... ik vrees dat jullie wat problemen gaan krijgen,’ zei ze.

Een mooie zilveren theepot op een zilveren dienblad en twee groene kommen van porselein verschenen op tafel. Er kwam stoom uit de tuit. Ze had de thee al meteen in de kommen kunnen laten verschijnen, maar je kon iemand alleen een kom thee aanbieden door het in te schenken. Zelfs als het thee betrof die even echt was als een droom. Je kon van de dorst omkomen als je probeerde te drinken wat je in Tel’aran’rhiod vond, laat staan als je het zelf maakte, maar deze thee smaakte alsof de bladeren uit een nieuwe kist kwamen en ze er precies genoeg honing in had gedaan. Ze ging op een van de stoelen zitten, nam een slok en legde uit wat er in de Zaal was gebeurd en waarom.

Aviendha hield haar kom vast zonder te drinken en keek strak naar Egwene. Haar donkere rok en witte blouse veranderden in jas en broek van de cadin’sor, bruin en grijs om in de schaduw op te kunnen gaan. Haar lange haar was opeens kort en werd verhuld door een sjoefa, een zwarte sluier tot op haar borst. Hoewel de Maagden van de Speer geen juwelen droegen, zat de ivoren armband nog steeds om haar pols.

‘En dat allemaal door die uitbarsting,’ mompelde ze half tegen zichzelf nadat Egwene klaar was. ‘Omdat ze denken dat de Schaduwzielen een wapen hebben.’ Dat was een beetje vreemd uitgedrukt, ‘Wat kan het anders zijn?’ vroeg Egwene nieuwsgierig. ‘Heeft een van de Wijzen iets gezegd?’ Het was al lang geleden dat ze dacht dat Aes Sedai alles wisten, en soms hadden Wijzen kennis waar zelfs de meest onverstoorbare zuster steil van achterover zou slaan. Aviendha keek nadenkend en haar kleding veranderde weer in de rok, blouse en sjaal, om even later weer in het blauw zijden gewaad met kant te veranderen. Deze keer had ze zowel de Kandoraanse ketting als de ivoren armband om. De droomring hing natuurlijk nog steeds om haar hals. Er verscheen een sjaal om haar schouders. Het was ijskoud in de kamer en dat dunne laagje kant verschafte geen enkele warmte. ‘De Wijzen weten even weinig als jouw Aes Sedai. Ze zijn alleen wel minder bang, denk ik. Het leven is een droom en vroeg of laat wordt iedereen wakker. We dansen de speren met Bladerblaker.’ Egwene had die naam voor de Duistere altijd vreemd gevonden aangezien er geen bomen in de Woestenij stonden. ‘Maar niemand die aan de dans meedoet, weet zeker of ze het overleeft of overwint. Ik denk niet dat de Wijzen een verbond met de Asha’man zouden overwegen. Is dit wel verstandig?’ voegde ze er voorzichtig aan toe. ik maak uit je woorden op dat je er niet blij mee bent.’

‘Er is geen andere keus,’ zei Egwene schoorvoetend. ‘Dat gat is drié span breed. Voor zover ik kan zien is dit onze enige hoop.’ Aviendha keek in haar kom. ‘En als de Schaduwzielen nou geen wapen hebben?’

Plotseling besefte Egwene wat Aviendha deed. Ze werd opgeleid tot Wijze en ondanks haar kleding gedróég ze zich als een Wijze. Dat was waarschijnlijk de reden dat ze die sjaal droeg. Een deel van Egwene wilde glimlachen. Haar vriendin was steeds minder die driftige Speervrouw die ze had leren kennen. Een ander deel van haar herinnerde zich dat de Wijzen niet altijd dezelfde doelen als de Aes Sedai voor ogen hadden. Dingen waar de zusters aan hechtten, betekenden soms niets voor de Wijzen. Het maakte haar verdrietig dat ze Aviendha als een Wijze zag en niet als een vriendin. Een Wijze die bezig was met wat goed was voor de Aiel en niet met wat goed was voor de Witte Toren. Het was wel een goede vraag. ‘We krijgen vroeg of laat te maken met de Zwarte Toren, Aviendha, en Moria had gelijk: er. zijn al te veel Asha’man om ze allemaal te kunnen stillen. Het zou ook beslist niet verstandig zijn om dat voor de Laatste Slag te doen. Misschien dat een droom me een andere weg toont, maar dat is nog niet gebeurd.’ Geen van haar dromen had tot nu toe iets nuttigs opgeleverd. ‘Dit is een begin om te leren hoe we ze moeten aanpakken. En het gaat hoe dan ook door. Zodra de Gezetenen het over meer eens zijn dan dat er een verdrag gesloten moet worden. Dus we moeten ermee leren leven. En misschien is het op de lange termijn wel de beste oplossing.’

Aviendha glimlachte. Ze zag er opgelucht uit, maar ze klonk serieus. ‘Jullie Aes Sedai denken altijd dat mannen dwazen zijn. Vaak zijn ze dat niet. Vaker dan jullie denken. Pas goed op met die Asha’man. Mazrim Taim is verre van dwaas. Volgens mij is hij een zeer gevaarlijk man.’

‘Daar is de Zaal van op de hoogte,’ zei Egwene droog. Dat hij gevaarlijk was. Op dat andere mochten ze best weleens gewezen worden. ik weet niet waarom we dit bespreken. Ik kan er niets meer aan veranderen. Wat belangrijk is, is dat zusters vroeg of laat zullen besluiten dat de Zwarte Toren geen reden meer is om niet naar Caemlin te gaan. Volgende week of morgen al krijgen jullie bezoek van zusters die komen kijken hoe het met Elayne en de belegering gaat. We moeten besluiten hoe we geheim gaan houden wat geheim moet blijven. Ik heb een paar suggesties en jij hopelijk ook.’ Aviendha vond het duidelijk een verontrustende gedachte dat vreemde Aes Sedai in het koninklijk paleis konden opduiken, want tijdens hun gesprek veranderde haar kleding in een flits van blauw gewaad naar cadin’sor, naar wollen rok en algoed bloes en vervolgens weer terug naar blauw gewaad. Ze leek het allemaal niet te merken. Haar gezicht bleef rustig en deed niet onder voor dat van een zuster. Zij had niets te vrezen als de bezoekende Aes Sedai de Kinsvrouwen, de gevangen sul’dam en damane, of het akkoord met het Zeevolk ontdekten, maar waarschijnlijk maakte ze zich zorgen over de gevolgen voor Elayne.

Het Zeevolk zorgde er niet alleen voor dat haar cadin’sor te voorschijn kwam, maar er verschenen ook een rond schild van stierenleer en drie korte Aielsperen naast haar stoel. Egwene overwoog te vragen of er een probleem met de windvindsters was, maar ze hield haar mond. Als Aviendha er niets over zei, was dat omdat zij en Elayne het zelf wilden oplossen. Ze had het vast wel gezegd als er iets was wat Egwene moest weten. Of toch niet?

Egwene zette zuchtend haar kom op tafel, die daarop meteen verdween. Ze wreef met haar vingers in haar ogen. Wantrouwen was nu echt een deel van haar geworden. Zonder wantrouwen zou ze niet kunnen leven. Bij een vriendin hoefde ze echter niet meteen iets met dat wantrouwen te doen.

‘Je bent moe,’ zei Aviendha. Ze had weer de witte blouse met de donkere sjaal en rok aan, als een bezorgde Wijze met scherpe groene ogen. ‘Slaap je wel goed?’

‘Ja, ik slaap goed,’ loog Egwene en het lukte haar om te glimlachen. Aviendha en Elayne hadden al genoeg zorgen en hoefden niet te weten dat ze vaak hoofdpijn had. ik kan verder niets meer bedenken,’ zei ze terwijl ze opstond. ‘En jij? Dan zijn we klaar,’ ging ze verder toen Aviendha haar hoofd schudde. ‘Zeg tegen Elayne dat ze goed op zichzelf moet passen. Zorg goed voor haar. En voor haar kindjes.’

‘Dat zal ik doen,’ zei Aviendha die nu weer het gewaad van blauwe zijde aanhad. ‘Maar jij moet ook op jezelf passen. Volgens mij doe je te veel. Slaap goed en ontwaak,’ zei ze bedaard op de Aielwijze van welterusten zeggen, en toen was ze weg.

Egwene keek fronsend naar de plek waar haar vriendin gezeten had.

Ze deed helemaal niet te veel. Ze deed zoveel als nodig was. Ze ging terug naar haar lichaam en zag dat het in diepe slaap was. Dat betekende niet dat zij sliep, niet helemaal. Haar lichaam sliep en ademde langzaam en diep, maar ze liet zich net ver genoeg wegzakken om te kunnen dromen. Ze kon ook gewoon wachten tot ze wakker werd om dan de dromen op te schrijven in een klein, met leer gebonden boekje dat onder in een van haar kledingkisten lag. Het boekje lag onder dunne linnen onderhemden die er pas weer in de lente uitgehaald zouden worden. Maar ze kon tijd besparen door de dromen meteen te observeren. Ze dacht ook dat het dan makkelijker zou zijn om ze te ontcijferen. Althans, de dromen die niet gewoon slaapfantasieën waren.

Daar had ze er veel van, en vaak was Gawein daarin een lange, knappe man die haar in zijn armen nam, met haar danste en de liefde met haar bedreef. Eerst vond ze het, zelfs in haar dromen, een enge gedachte om met hem naar bed te gaan. Ze bloosde toen als ze er alleen al aan dacht. Dat leek nu zo dwaas, zo kinderachtig. Ze zóu hem op een dag binden als haar zwaardhand en dan met hem trouwen, en met hem vrijen tot hij om genade smeekte. Zelfs in haar slaap moest ze daar om giechelen. Andere dromen waren minder prettig. Ze waadde dan bijvoorbeeld in een dicht bos tot aan haar middel door de sneeuw en wist dat ze het bos uit moest zien te komen. Maar elke keer als de rand van het bos in zicht kwam, verdween de bosrand in een oogopslag in de verte en kon ze weer van voren af aan beginnen. Of ze stond op een steile heuvel een enorme molensteen omhoog te duwen, maar elke keer als ze bijna bij de top was, gleed ze uit en rolde de grote steen weer naar beneden. Dan moest ze weer naar beneden sjokken en opnieuw beginnen, maar de heuvel werd elke keer hoger. Ze wist genoeg van dromen om te begrijpen waar die dromen vandaan kwamen, ook al hadden ze geen speciale betekenis. Het betekende niet meer dan dat ze moe was en dat ze een ogenschijnlijk eindeloze taak voor zich gesteld zag. Daar was echter niets aan te doen. Ze voelde dat haar lichaam door deze afmattende dromen gespannen raakte en probeerde haar spieren te ontspannen. Als ze haar dromen observeerde, rustte ze nauwelijks uit en al helemaal niet als ze de hele nacht in haar veldbed lag te woelen. Haar inspanningen hielpen een beetje. Ze verkrampte alleen nog iets toen ze droomde dat ze een kar propvol Aes Sedai over een modderige weg moest trekken. Tussendoor had ze allerlei andere dromen.

Mart stond op een dorpsplein te kegelen. De huizen met strodaken waren vaag, zoals dat in dromen wel vaker het geval was. Soms waren het leien daken; soms waren de huizen van steen, soms van hout. Maar Mart was duidelijk te zien. Hij had een groene jas aan en droeg zijn zwarte hoed met brede rand. Hij zag er net zo uit als op de dag dat hij Salidar inreed. Er was nergens een ander mens te bespeuren. Hij wreef met zijn handen over de bal, nam een korte aanloop en liet de bal met een zorgeloze beweging over het korte gras rollen. Alle negen kegels vielen om alsof ze omgeschopt werden. Mart draaide zich om, pakte een nieuwe bal en de kegels stonden weer rechtop. Nee, het waren nieuwe kegels. De oude kegels lagen nog steeds waar ze terechtgekomen waren. Hij wierp de bal weer met een lome onderhandse worp. Egwene wilde schreeuwen. De kegels waren niet van hout. Het waren mannen die toekeken hoe de bal op hen afkwam. Ze stonden allemaal roerloos tot de bal ze alle kanten op beukte. Mart draaide zich om om nog een bal te pakken en er stonden weer nieuwe kegels, nieuwe mannen. Ze stonden netjes gerangschikt tussen de mannen die op de grond bleven liggen alsof ze dood waren. Nee, ze waren echt dood. Zonder op of om te kijken gooide Mart de bal. Het was een ware droom; dat wist ze al lang voordat hij voorbij was. Het was een glimp van de mogelijke toekomst, een waarschuwing voor wat er kon gebeuren. Ware dromen waren altijd mogelijkheden, geen zekerheden. Ze moest zichzelf eraan blijven herinneren dat Dromen niet hetzelfde was als Voorspellen. Maar dit was een onheilspellende mogelijkheid. Elke menselijke kegel vertegenwoordigde duizenden levens. Daar was ze zéker van. En een Vuurwerker had er ook iets mee te maken. Mart had ooit een Vuurwerker leren kennen, maar dat was lang geleden. Dit was allemaal van korter geleden. De Vuurwerkers waren uiteengedreven en hun gildehuizen waren verdwenen. Eén Vuurwerker vertoonde zelfs haar kunsten bij een rondtrekkend beestenspul waar Elayne en Nynaeve ook bij gehoord hadden. Mart kon overal een Vuurwerker vinden. Toch was het maar een mogelijke toekomst. Somber en bloederig, maar niet zeker. Ze had er nu echter al minstens twee keer over gedroomd. Het was niet elke keer dezelfde droom geweest, maar het had wel steeds dezelfde strekking. Was daardoor de kans groter dat het ook ging gebeuren? Dat zou ze de Wijzen moeten vragen, maar daar had ze steeds minder zin in. Elke keer als ze hun iets vroeg, kwamen ze iets over haar te weten. Hun doelen waren niet de hare. Om van de Aiel te redden wat ze konden, zouden ze de Witte Toren opofferen. Zij moest rekening houden met alle volkeren en alle landen. Nog meer dromen.

Ze klauterde omhoog over een smal, rotsachtig pad langs een enorme klip. Ze werd omringd door wolken en kon daardoor noch de grond noch de top zien, maar ze wist dat beide ver weg waren. Ze moest goed oppassen waar ze haar voeten neerzette. Het pad was een richel, amper breed genoeg om op te blijven staan als haar schouder de klifwand aanraakte. De richel lag vol met stenen zo groot als haar hand, waarover ze bij een misstap de afgrond in kon struikelen. Deze droom leek erg op die dromen over het duwen van molenstenen en het trekken van karren, maar ze wist dat dit een ware droom was. Plotseling brokkelde de richel onder haar weg en ze probeerde zich wanhopig met haar vingers aan de klifwand vast te houden. Haar vingertoppen gleden in een piepkleine spleet en haar val kwam ten einde met een schok die pijn aan haar armen deed. Terwijl haar voeten in de wolken bungelden, luisterde ze hoe de stenen langs de klifwand naar beneden vielen, maar ze hoorde ze niet eens de grond raken. Links van zich kon ze de omtrekken van de gebroken richel ontwaren. Die tien voet die haar van de richel scheidden, hadden even goed een span kunnen zijn. Daar kon ze nooit bij. Rechts van haar werd wat er over was van het pad door de mist verhuld en ze vermoedde dat dat nog verder weg was. Ze had geen kracht in haar armen en kon zichzelf niet optrekken. Ze kon daar alleen maar blijven hangen totdat ze zou vallen. De rand van de spleet voelde zo scherp als een mes onder haar vingers.

Plotseling verscheen er een vrouw die loodrecht langs de klifwand behendig naar beneden klauterde alsof ze een trap af liep. Op haar rug zat een zwaard gebonden. Haar gezicht was onduidelijk en bewoog steeds, maar het zwaard was even tastbaar als de rotsen. De vrouw bereikte dezelfde hoogte als Egwene en stak haar hand uit. ‘Samen kunnen we de top bereiken,’ zei ze met een lijzig accent dat bekend klonk.

Egwene duwde de droom weg alsof het een giftige slang was. Ze voelde hoe haar lichaam in bed woelde, hoorde zichzelf kreunen, maar ze kon even niets meer. Ze had al eerder van die Seanchaanse gedroomd, van een Seanchaanse vrouw die op een of andere manier met haar verbonden was, maar in dit geval was het een Seanchaanse die haar zou rédden. Nee! Ze hadden haar een halsband omgedaan, een damane van haar gemaakt. Ze ging nog liever dood dan dat ze door een Seanchaan gered werd! Het duurde heel lang voordat ze haar slapende lichaam rustig kreeg. Of misschien leek het wel lang. Geen Seanchaan; dat nooit! Langzaam keerden de dromen weer terug.

Ze klom over een ander pad langs een klifwand die in wolken gehuld was. Dit was echter een brede, met witte stenen geplaveide richel waar geen rotsen op lagen. De klifwand was kalkwit en leek wel glad gepolijst. Zelfs in de wolken leek het witte steen te glimmen. Tijdens het klimmen had ze al snel door dat het pad in een spiraal omhoogging. De klifwand liep in een punt omhoog. Die gedachte was nog niet in haar opgekomen, of ze stond al aan de top; een platte, gepolijste schijf die afgebakend werd door mist. Hij was echter niet helemaal plat. Een kleine, witte sokkel met daarop een olielamp van doorzichtig glas stond in het midden van de schijf. De vlam van die lamp was helder en onbeweeglijk. En wit. Plotseling kwamen er twee vogels te voorschijn uit de mist, twee raven zo zwart als de nacht. Terwijl ze over de top schoten, stootten ze tegen de lamp en vlogen meteen verder. De lamp draaide en wiebelde boven op de sokkel en verloor oliedruppeltjes. Sommige druppels vatten vlam in de lucht en verdwenen. Andere vielen rond de lage sokkel en bleven daar branden met een kleine, flikkerende vlam. De lamp bleef wiebelen en stond steeds op het punt te vallen. Egwene werd met een schok wakker in de duisternis. Ze wist het. Voor de eerste keer wist ze precies wat een droom betekende. Maar waarom droomde ze eerst over een Seanchaanse die haar redde en vervolgens over een Seanchaanse aanval op de Witte Toren? Een aanval die de Aes Sedai in hun kern zou raken en het voortbestaan van de Toren bedreigde. Het was natuurlijk slechts een mogelijkheid. Maar de gebeurtenissen in ware dromen waren waarschijnlijker dan andere mogelijkheden.

Ze dacht dat ze rustig nadacht, maar toen ze de tentflappen plotseling hoorde ritselen, omhelsde ze bijna de Ware Bron. Ze dacht snel aan Novice-oefeningen om weer tot rust te komen, water dat over gladde stenen stroomt, wind die door hoog gras waait. Licht, ze was écht geschrokken. Om echt te kunnen kalmeren moest ze weten wie er binnengekomen was. Ze deed haar mond open om te vragen wie het was.

‘Lag u te slapen?’ mompelde Halima zachtjes. Ze klonk zenuwachtig, bijna opgewonden. ‘Nou, ik kan ook wel wat goede nachtrust gebruiken.’

Egwene bleef stil liggen terwijl ze luisterde hoe Halima zich in het donker uitkleedde. Als ze liet merken dat ze wakker was, moest ze met haar praten en dat zou op dat ogenblik beschamend zijn. Ze was er vrijwel zeker van dat Halima gezelschap had gehad. Halima moest natuurlijk zelf weten wat ze deed, maar toch was Egwene teleurgesteld. Ze voelde dat ze weer in slaap viel en deze keer probeerde ze niet halverwege te stoppen. Ze zou zich alle dromen herinneren en had ook wat werkelijke nachtrust nodig.

Chesa kwam in alle vroegte binnen om haar ochtendmaal te brengen en haar te helpen met aankleden. Het was zelfs zo vroeg dat het nauwelijks licht was en alleen met behulp van een lamp konden ze iets zien. De sintels in het komfoor waren natuurlijk gedoofd en de lucht in de tent was koud. Het kon wel weer eens gaan sneeuwen vandaag. Halima trok haar zijden onderhemd en gewaad aan en zei lachend dat ze ook wel een dienstmeid wilde, toen Chesa de knopen op Egwenes rug vastmaakte. De mollige dienstmeid keek strak voor zich uit en negeerde Halima volledig. Egwene zei niets en vond ook dat ze niets mocht zeggen. Halima was niet haar bediende. Ze had niet het recht om haar terecht te wijzen.

Chesa was net klaar met de kleine knoopjes en klopte Egwene op haar arm, toen Nisao de tent binnenkwam met een stroom kou achter zich aan. Voordat de tentflappen weer terugvielen was even te zien dat de lucht buiten nog steeds grijs was. Het zou zeker gaan sneeuwen.

‘Ik moet de Moeder onder vier ogen spreken,’ zei ze terwijl ze haar mantel dichthield alsof het al sneeuwde. De kleine zuster klonk zelden zo vastberaden.

Egwene knikte naar Chesa, die een kniks maakte en terwijl ze de tent verliet vermanend zei: ‘Laat uw ochtendmaal niet koud worden.’ Halima bleef staan en keek Nisao en Egwene aan voordat ze haar mantel oppakte die in een hoopje aan het voeteneind van haar veldbed lag. ‘Delana zal wel werk voor me hebben,’ zei ze geërgerd. Nisao keek haar fronsend na, maar zonder wat te zeggen putte ze saidar en weefde een ban tegen luistervinken rond zichzelf en Egwene. Zonder eerst toestemming te vragen. ‘Anaiya en haar zwaardhand zijn dood,’ zei ze. ‘Een paar werklieden die vannacht kolenzakken vervoerden, hoorden een geluid alsof iemand op de grond lag te spartelen. Wonder boven wonder gingen ze kijken wat het was. Ze vonden Anaiya en Setagana dood in de sneeuw.’ Egwene ging langzaam in haar stoel zitten. Die voelde op dit ogenblik niet zo prettig. Anaiya, dood. Het enige dat mooi aan haar was, was haar glimlach, maar als ze glimlachte, straalde ze een en al warmte uit. Een vrouw met een eenvoudig gezicht die graag gewaden met kant droeg. Egwene wist dat ze ook om Setagana moest rouwen, maar hij was een zwaardhand. Als hij het overleefd had, was hij na Anaiya’s dood waarschijnlijk snel gestorven. ‘Hoe?’ vroeg ze. Nisao had vast die ban niet geweven om haar te vertellen dat Anaiya dood was.

Nisao’s gezicht betrok en ze keek om alsof ze bang was dat iemand bij de tentflappen stond te luisteren. ‘De werklui dachten dat ze giftige paddenstoelen hadden gegeten. Sommige boeren letten niet goed op wat ze plukken, en van sommige soorten raken je longen verlamd of zwelt je keel op zodat je stikt.’ Egwene knikte ongeduldig. Ze was tenslotte in een boerendorp opgegroeid, iedereen leek die verklaring te aanvaarden,’ ging Nisao verder zonder zich te haasten. Ze hield de randen van haar mantel stevig vast en het leek alsof ze haar verhaal liever niet wilde afmaken. ‘Er waren geen wonden of ander letsel te zien. Er was geen reden om te denken dat het iets anders was dan een hebberige boer die giftige paddestoelen had verkocht. Maar...’ Ze zuchtte, keek weer om en begon zachter te praten. ‘Het zal wel komen door al dat gedoe in de Zaal over de Zwarte Toren. Ik heb de resonantie getest. Ze zijn met saidin gedood.’ De afschuw was van haar gezicht af te lezen, ik denk dat iemand stromen Lucht om hun hoofden heeft geweven en ze heeft laten stikken.’ Ze huiverde en trok haar mantel verder om zich heen.

Egwene huiverde ook bijna. Tot haar verrassing deed ze dat niet. Anaiya, dood. Gestikt. Een wrede manier om iemand te doden zonder sporen achter te laten. ‘Heb je al iets tegen iemand gezegd?’

‘Natuurlijk niet,’ zei Nisao verontwaardigd, ik ben meteen naar u toe gekomen. Zodra ik wist dat u wakker was.’

‘Dat is jammer. Je zult nu moeten uitleggen waarom je het niet meteen bekendgemaakt hebt. We kunnen dit niet geheimhouden.’ Amyrlins hadden wel ergere dingen geheimgehouden als ze dachten dat het beter voor de Toren was. ‘Als er een man onder ons is die kan geleiden, moeten de zusters op hun hoede zijn.’ Het leek onwaarschijnlijk dat een man die kon geleiden zich tussen de werklieden of de soldaten zou verstoppen. Maar het was nog onwaarschijnlijker dat zo’n man hiernaartoe was gekomen om zomaar een zuster en haar zwaardhand te vermoorden. Dat riep nog een vraag op. ‘Waarom Anaiya? Bevond ze zich gewoon op het verkeerde tijdstip op de verkeerde plek, Nisao? Waar zijn ze vermoord?’

‘Bij de wagens aan de zuidkant van het kamp. Ik weet niet waarom ze daar nog zo laat waren. Misschien ging Anaiya wel naar de latrines en vond Setagana dat ze daar ook bewaakt moest worden.’

‘Dat is wat je voor me gaat uitzoeken, Nisao. Wat deden Anaiya en Setagana nog buiten terwijl iedereen lag te slapen? Waarom zijn ze vermoord? Dit hou je wel geheim. Totdat je meer te weten bent gekomen, blijft dit tussen ons.’

Nisao’s mond ging open en weer dicht. ‘Als het moet, dan moet het,’ mompelde ze bijna onverstaanbaar. Ze was niet zo goed in het geheimhouden van dingen en dat wist ze. Haar vorige poging om iets geheim te houden had ertoe geleid dat ze trouw aan Egwene moest zweren. ‘Zal dit een einde maken aan het mogelijke verdrag met de Zwarte Toren?’

‘Dat betwijfel ik,’ zei Egwene vermoeid. Licht, hoe kon ze nu al moe zijn? De zon was nog niet eens opgekomen, ik denk dat we hoe dan ook weer een lange dag voor de boeg hebben.’ Het enige dat ze hoopte, was dat ze aan het einde ervan geen hoofdpijn had.

21

Een merkteken

Alviarin stapte door de Poort, liet hem achter zich dichtklappen in een flits van helder blauw en wit en nieste bijna onmiddellijk van het stof dat door haar schoenen was opgestoven. Ze nieste nog twee keer, waardoor de tranen haar in de ogen sprongen. De ruwe muren van de uit de rotsen gehakte opslagruimte, drie verdiepingen onder de librije van de Toren, werden enkel verlicht door de gloeiende bol die voor haar uit zweefde. De ruimte was leeg, op drie eeuwen stof na. Ze was liever meteen teruggekeerd naar haar vertrekken in de Toren, maar de kans was groot dat ze dan een bediende tegen het lijf liep. En dan zou ze zich weer moeten ontdoen van het lijk en hopen dat niemand de bediende haar vertrekken in had zien gaan. Mesaana had haar opgedragen zich verborgen te houden en geen argwaan te wekken. Dat leek nogal overdreven, vooral omdat de Zwarte Ajah al sinds de oprichting van de Toren daar had rondgelopen alsof ze daar alle recht toe had. Maar als een van de Uitverkorenen je iets opdroeg, dan was je wel gek om te weigeren. Als er tenminste een kans bestond dat je betrapt werd. Alviarin geleidde geërgerd het stof uit de lucht. Het sloeg zó hard tegen de stenen vloer dat die bijna schudde. Ze zou dit niet telkens hoeven doen als ze een keer de tijd nam om al het stof in een hoek te vegen in plaats van het maar te laten liggen. Er was al jaren niemand meer zo ver in de kelders van de librije geweest; niemand zou merken dat de ruimte schoon was. Maar er was altijd wel iemand die deed wat anderen nalieten, zoals zijzelf vaak deed, en ze was niet van plan betrapt te worden door een stomme fout. Toch gromde ze binnensmonds terwijl ze de rode modder van haar schoenen en de zoom van haar rokken geleidde. De kans was klein dat iemand zou zien dat de modder afkomstig was van Tremalkin, het grootste van de eilanden van het Zeevolk, maar men zou zich wel kunnen afvragen waarom ze zo modderig was. Het terrein van de Toren was immers bedekt met sneeuw, en waar de sneeuw was weggeveegd was de grond bevroren. Ze mompelde in zichzelf terwijl ze de Kracht gebruikte om het gepiep van de roestige scharnieren van de oude houten deur te dempen. Er was een weving om dat op te lossen, zodat ze niet elke keer dat gekraak hoefde te dempen – daar was ze zeker van – maar Mesaana wilde haar niet leren welke. Mesaana was de werkelijke bron van haar ergernis. De Uitverkorene leerde haar enkel wat zij wilde en niets meer. Ze lichtte soms een tipje van de sluier op over wonderbaarlijke dingen maar vertelde daar vervolgens niets over. En Mesaana gebruikte haar als bediende. Ze was het hoofd van de Hoge Raad en kende de namen van alle Zwarte zusters, en dat was meer dan Mesaana kon zeggen. Het leek de vrouw niet uit te maken wie haar bevelen opvolgde, zolang het maar gebéurde, en volgens de letter. Maar al te vaak wilde ze dat Alviarin zelf haar bevelen uitvoerde, waardoor ze haar dwong met mensen samen te werken die dachten dat ze hun gelijkwaardige was enkel en alleen omdat zij ook de Grote Heer dienden. Te veel Vrienden dachten dat ze gelijk waren aan Aes Sedai, of zelfs beter. Erger nog, Mesaana had haar verboden die mensen te gebruiken om een voorbeeld te stellen. Walgelijke ondieren, geen van allen in staat tot geleiden, en Alviarin moest beleefd tegen hen blijven omdat ze misschien een andere Uitverkorene dienden! Mesaana wist het duidelijk niet zeker, en daarom liet ze Alviarin naar het stof op straat glimlachen.

Met de gloeiende bal voor zich uit schreed Alviarin door de ruwstenen gang, waarbij ze het stof achter zich met een paar vederlichte Luchtbewegingen bij elkaar veegde zodat het onaangeroerd leek. Ze oefende in gedachten een aantal dingen die ze tegen Mesaana zou willen zeggen. Niets ervan zou ze natuurlijk écht zeggen en dat vergrootte haar ergernis alleen maar. Het leveren van kritiek op een van de Uitverkorenen, zelfs in de meest bedekte termen, was een zekere weg naar pijn en misschien zelfs de dood. Of eigenlijk bijna zeker allebei. De enige manier om een Uitverkorenen te overleven was door te kruipen en te gehoorzamen, en het eerste was even belangrijk als het laatste. De beloning van de onsterfelijkheid was een beetje kruipen wel waard. Daarmee kon ze alle macht verzamelen die ze wilde, veel meer dan welke Amyrlin dan ook ooit had gehad. Maar eerst moest ze overleven.

Zodra ze boven aan de eerste helling was aangekomen, deed ze geen moeite meer om haar sporen te verbergen. Hier lag lang niet zoveel stof, en er waren sporen te zien van handkarren en schoenen. Nog een paar vage voetstappen erbij zouden niet worden opgemerkt. Toch liep ze snel door. Doorgaans werd ze vrolijk van de gedachte aan het eeuwige leven, de gedachte dat ze ooit macht zou hebben door Mesaana zoals ze nu had door Elaida. Nou ja, bijna hetzelfde; het was te hoog gegrepen om Mesaana even te laten meewerken als Elaida, maar ze kon de vrouw toch voldoende aan zich binden om haar eigen toekomst zeker te stellen. Nu bleven haar gedachten terugkeren naar het feit dat ze al bijna een maand weg was uit de Toren. Mesaana zou geen moeite hebben gedaan om Elaida onder de duim te houden tijdens haar afwezigheid, maar de Uitverkorene zou Alviarin zeker de schuld hebben gegeven als er iets mis was gegaan. Natuurlijk was Elaida na de laatste keer behoorlijk terechtgewezen. De vrouw had gesméékt om te ontkomen aan de straffen van de Meesteres der Novices. Natuurlijk was ze te bang geweest om zich niet aan de regels te houden. Natuurlijk. Alviarin duwde de gedachten aan Elaida weg, maar hield haar pas niet in.

Een tweede helling leidde naar de hoogste kelder, waar ze de gloeiende bol liet verdwijnen en saidar losliet. De schaduwen waren hier doorspikkeld met poelen vaag licht. Er waren lampen opgehangen in ijzeren beugels aan de stenen muren, die op dit niveau netjes waren afgewerkt. Er bewoog niets, behalve een rat die wegrende, zijn nageltjes klikkend op de stenen vloer. Ze moest bijna glimlachen. Bijna. De ogen van de Grote Heer waren op de Toren gericht; niemand had blijkbaar gemerkt dat de bannen hadden gefaald. Ze dacht niet dat Mesaana iets had gedaan; de bannen werkten gewoon niet meer zoals de bedoeling was. Er waren... gaten. Het kon haar niet schelen dat een dier haar zag, of dat het meldde wat het had gezien, maar ze dook snel een smalle, ronde trapgang binnen. Er konden mensen op deze verdieping zijn en mensen kon je niet vertrouwen zoals ratten.

Misschien, dacht ze terwijl ze de trap beklom, kon ze bij Mesaana iets proberen los te krijgen over die onmogelijke gloed in de Toren, zolang ze maar voorzichtig was. De Uitverkorene zou denken dat ze iets te verbergen had als ze er nooit iets over zei. Elke vrouw tér wereld die kon geleiden moest zich afvragen wat er gebeurd was. Ze zou voorzichtig moeten zijn en niets zeggen wat erop wees dat ze die plek had bezocht. Lang nadat de gloed was verdwenen, natuurlijk – ze was niet zo stom om daar recht op af te lopen! – maar Mesaana was blijkbaar van mening dat Alviarin haar taken moest uitvoeren zonder een ogenblik tijd voor zichzelf. Zou die vrouw echt geloven dat ze zelf geen zaken te regelen had? Ze kon maar beter doen alsof dat inderdaad zo was. Voorlopig, tenminste. In de schaduwen boven aan de trap bleef ze staan voor een kleine, eenvoudige deur, aan deze kant ruw afgewerkt, om zich te herstellen en de mantel over haar arm te vouwen. Mesaana was een van de Uitverkorenen, maar ze was ook een mens. Mesaana maakte fouten. En ze zou Alviarin ogenblikkelijk doden als zij er een maakte. Kruipen, gehoorzamen en overleven. En altijd op je tellen passen. Dat wist ze al lang voor ze een van de Uitverkorenen ontmoette. Ze haalde de witte Hoedsterstola uit haar beurs, deed die om haar hals en duwde voorzichtig de deur open om te luisteren. Stilte, zoals verwacht. Ze stapte de Negende Kluis binnen en sloot de deur achter zich. Aan de binnenzijde was de deur even eenvoudig als aan de buitenzijde, alleen was deze kant glanzend gepoetst. De librije van de Toren was voor zover men wist verdeeld in twaalf kluizen. De Negende was de kleinste, bestemd voor teksten over verschillende vormen van rekenkunde, maar het was toch een grote kamer. De lange ovale ruimte met de afgeplatte koepelvormig zoldering was gevuld met rijen hoge houten boekenkasten, elk omgeven door een smal looppad vier pas boven de zevenkleurige vloertegels. Tegen de kasten stonden hoge ladders op wielen zodat ze gemakkelijk konden worden verschoven, en koperen spiegellampen met zulke zware voeten dat er drie of vier man nodig waren om ze te verplaatsen. Vuur was een constant gevaar in de librije. De staande lampen brandden, voor het geval een zuster een boek of manuscript zocht, en er stond nog steeds een handkar met drie grote lederen boeken in het midden van een gangpad, waar die de vorige keer ook al had gestaan. Ze begreep niet waarom er verschillende vormen van rekenkunde moesten zijn en waarom er zoveel boeken over geschreven waren. En al ging de Toren er prat op dat ze de grootste verzameling boeken ter wereld had over alle mogelijke onderwerpen, het leek erop dat de meeste Aes Sedai het met haar eens waren. Ze had nog nooit een andere zuster in de Negende Kluis gezien, daarom gebruikte ze deze plek ook als ingang. Bij de brede, gewelfde deuren die uitnodigend openstonden, bleef ze staan luisteren tot ze zeker wist dat de gang leeg was. Iedereen zou verbaasd zijn geweest om te zien dat ze plotseling belangstelling had voor deze boeken.

Ze haastte zich door de gangen met vloertegels in Ajah-kleuren. De librije was vandaag nog stiller dan anders, zelfs als je bedacht hoe weinig Aes Sedai er in de Toren waren. Er waren altijd wel een paar zusters, meestal bewaarsters – sommige Bruine zusters hadden die zelfs op de bovenste verdiepingen naast hun vertrekken in de Toren – maar nu leken de enorme figuren in de wanden van de gangen, kleurig uitgedoste mensen en vreemde dieren van tien voet of meer hoog, de enige aanwezigen te zijn. Door de tocht zwaaiden de druk bewerkte lampwielen tien pas boven haar hoofd zachtjes aan hun kettingen. Haar voetstappen klonken onnatuurlijk luid en veroorzaakten een zachte echo tegen de koepelvormige zoldering. ‘Kan ik u helpen?’ vroeg een zachte vrouwenstem achter haar. Geschrokken draaide Alviarin zich om en liet bijna haar mantel vallen voor ze zich kon herstellen, ik wilde alleen maar door de librije lopen, Zemaille,’ zei ze. Ze was boos op zichzelf. Als ze al zo was geschrokken dat ze zich ging verantwoorden tegenover een bewaarster, dan moest ze zich vermannen voordat ze verslag uitbracht aan Mesaana. Ze wilde Zemaille bijna vertellen wat er gaande was op Tremalkin, al was het maar om te zien of de vrouw zou schrikken. Het gezicht van de Bruine zuster bleef uitdrukkingsloos, maar haar stem veranderde door een onpeilbare emotie. Zemaille was lang en heel slank, haar gezicht was altijd een masker van terughoudendheid en afstand, maar Alviarin vermoedde dat ze minder verlegen was dan ze zich voordeed, en minder aardig. ‘Dat is begrijpelijk. De librije is vredig en het zijn droeve tijden voor ons allen. En nog droever voor jou, natuurlijk.’

‘Natuurlijk,’ antwoordde Alviarin. Droeve tijden? En vooral voor haar? Ze overwoog de vrouw een donkere hoek in te sleuren om haar te ondervragen en vervolgens om te brengen. Maar toen zag ze nog een Bruine zuster; een ronde vrouw die nog donkerder was dan Zemaille, die van verderop in de gang naar hen keek. Aiden en Zemaille waren geen sterke geleidsters, maar hen tegelijk overmeesteren zou moeilijk of zelfs onmogelijk zijn. Waarom waren ze hier op de begane grond? Ze werden slechts zelden samen gezien. Ze pendelden tussen de ruimtes op de bovenste verdiepingen die ze deelden met Nyein, de derde Zeevolk-zuster, en de zogenaamde Dertiende Kluis, waar de verborgen verslagen werden bewaard. Ze werkten daar alledrie en dompelden zich vrijwillig tot aan hun nek in het werk. Ze liep door en hield zich voor dat ze zich druk maakte om niets, maar het prikken tussen haar schouderbladen werd er niet minder van.

Het gebrek aan bewaarsters die de voordeur bewaakten gaf haar alleen maar meer kippenvel. Er stonden altijd wel een paar bewaarsters bij elke ingang, zodat er geen velletje papier de librije zou verlaten zonder hun medeweten. Alviarin gebruikte de Kracht om een van de hoge bewerkte deuren open te maken voordat ze die bereikte en liet hem in zijn bronzen scharnieren openhangen terwijl ze de marmeren trap af snelde. Het brede, met eikenhout beklede stenen pad dat naar de hoge witte schacht van de Toren leidde was schoongeveegd, maar als dat niet zo was geweest zou ze de Kracht hebben gebruikt om de sneeuw voor haar voeten te laten smelten, ongeacht wat de mensen dachten. Mesaana had overduidelijk gemaakt wat de prijs zou zijn als iemand de weving voor het Reizen zou leren of zelfs maar zou ontdekken dat Alviarin die kende, anders was ze wel naar haar bestemming gereisd. Met de Toren in zicht, hoog boven de bomen uitstekend en glanzend in het ochtendlicht, zou ze er met één stap zijn geweest. In plaats daarvan dwong ze zichzelf om niet te rennen.

Het was geen verrassing dat de brede, lange gangen van de Toren leeg waren. Een paar haastige bedienden met de witte Vlam van Tar Valon op hun kledij bogen naar haar terwijl ze langsliep, maar ze besteedde niet meer aandacht aan hen dan aan de tocht waardoor de vergulde staande lampen flakkerden en de fel gekleurde kleden aan de sneeuwwitte wanden bewogen. Tegenwoordig bleven de zusters zoveel mogelijk in hun eigen Ajah-kwartier, en zelfs al zou ze een Aes Sedai tegenkomen van wie ze wist dat ze tot de Zwarte behoorde, dan had ze daar nog niets aan. Zij kende hen, maar de zusters kenden haar niet. Bovendien was ze niet van plan zich bloot te geven als dat niet nodig was. Misschien kon ze op een dag een van die geweldige instrumenten uit de Eeuw der Legenden, waar Mesaana altijd over praatte, gebruiken om elke zuster meteen te ondervragen, maar nu was het een kwestie van gecodeerde opdrachten op iemands hoofdkussen of op geheime plaatsen. Wat ooit bijna onmiddellijke antwoorden hadden geleken, was nu een eindeloos wachten. Een gedrongen, kale bediende die een buiging voor haar maakte, slikte hoorbaar. Ze streek haar verwrongen gezicht glad. Ze was trots op haar koele afstandelijkheid en onverstoorbaarheid. Het zou haar niets opleveren om met een woedend gezicht door de Toren te lopen.

Er was één persoon in de Toren van wie ze zeker wist waar die zich bevond, iemand van wie ze antwoorden kon loskrijgen zonder bang te zijn voor wat de vrouw dacht. Natuurlijk moest ze ook bij haar enigszins voorzichtig zijn – ondoordachte vragen onthulden meer dan de meeste antwoorden waard waren – maar Elaida zou haar alles vertellen wat ze weten wilde. Met een zucht begon ze aan de klim. Mesaana had haar over een ander wonder uit de Eeuw der Legenden verteld. Het was iets wat ze graag eens zou zien: een ding dat een ‘lift’ werd genoemd. De vliegende vaartuigen klonken natuurlijk veel grootser, maar een mechaniek dat je van de ene verdieping naar de andere bracht was makkelijker voor te stellen. Ze was ook niet echt zeker dat er werkelijk gebouwen hadden bestaan die een paar keer zo hoog waren geweest als de Witte Toren – zelfs de Steen van Tyr was niet zo hoog als de Toren – maar nu ze wist van het bestaan van ‘liften’ stond het beklimmen van trappen haar tegen. Ze keek even de studeerkamers van de Amyrlin binnen, drie verdiepingen hoger, maar zoals verwacht waren beide kamers leeg. De lege schrijftafels stonden te glanzen. De kamers zelf leken leeg, zonder wandkleden, siervoorwerpen, niets behalve de tafels en stoelen en staande lampen die niet brandden. Elaida kwam nog maar zelden uit haar vertrekken nabij de top van de Toren. Ooit had dat aanvaardbaar geleken, aangezien het de vrouw nog verder van de rest van de Toren scheidde. Er waren niet veel zusters die de klim uit vrije wil waagden. Maar vandaag, tegen de tijd dat Alviarin bijna tachtig stappen had geklommen, overwoog ze ernstig om Elaida te dwingen weer naar beneden te verhuizen.

Elaida’s wachtkamer was leeg maar er lag een map met papieren op een schrijftafel, dus er was wel iemand geweest. Ze zou later wel kijken wat er in de map zat en of Elaida daarvoor gestraft moest worden. Alviarin gooide haar mantel op de schrijftafel en duwde de deur open. Die was pas voorzien van de Vlam van Tar Valon en wachtte enkel nog om verguld te worden.

Ze verbaasde zich over haar gevoel van opluchting toen ze Elaida zag zitten aan de spaarzaam bewerkte en vergulde schrijftafel, de stola met de zeven strepen – nee, zes strepen nog maar – rond haar hals en de Vlam van Tar Valon in maanstenen op de hoge stoelleuning achter haar hoofd. Ze had zich onbewust toch zorgen gemaakt dat de vrouw een dom ongeluk had gekregen en dood was, wat Zemailles opmerking zou hebben verklaard. Het zou maanden kunnen duren om een nieuwe Amyrlin te kiezen, zelfs met de rebellen en al het andere dat er gaande was, maar haar dagen als Hoedster zouden geteld zijn. Wat haar nog meer verraste, was dat meer dan de helft van de Gezetenen van de Zaal rond de schrijftafel stond. Elaida wist wel béter dan dit soort groepen zonder haar toestemming te woord te staan. De enorme vergulde klok tegen de wand, een smakeloos ding, sloeg twee keer voor Hoog, waarbij kleine Aes Sedai uit de deurtjes aan de voorzijde te voorschijn kwamen, net toen Alviarin haar mond opende om de Gezetenen te vertellen dat ze de Amyrlin onder vier ogen moest spreken. Ze zouden zonder veel morren vertrekken. Een Hoedster had eigenlijk geen recht om hen weg te sturen, maar ze wisten dat haar macht zich uitstrekte tot voorbij haar stola, zelfs al hadden ze geen benul hoe dat kon.

‘Alviarin,’ zei Elaida verrast, voordat ze een woord kon zeggen. Elaida’s gezicht werd zachter, ze leek bijna plezier te hebben, en om haar lippen lag een vage glimlach. Elaida had al lange tijd geen reden meer om te lachen. ‘Ga daar staan en hou je stil tot ik tijd voor je heb,’ zei ze, terwijl ze met een keizerlijk gebaar naar een hoek van de kamer wees. De Gezetenen schuifelden met hun voeten en plukten aan hun stola’s. Suana, een mollige vrouw, tuurde naar Alviarin, en Shevan, lang en hoekig als een man, staarde uitdrukkingsloos recht voor zich uit, maar de anderen ontweken haar blik. Verbijsterd bleef Alviarin op het gekleurde zijden kleed staan. Dit was meer dan opstandigheid van Elaida – ze moest wel gek zijn! – maar wat in de naam van de Grote Heer was er gebeurd waardoor ze zó brutaal was? Wat?

Elaida sloeg hard met haar hand op de tafel, waardoor de gelakte kisten ratelden. ‘Wanneer ik je zeg in een hoek te gaan staan, Dochter,’ zei ze met een diepe, gevaarlijke stem, ‘dan verwacht ik dat je gehoorzaamt.’ Haar ogen schitterden. ‘Of zal ik de Meesteres der Novices laten roepen zodat deze zusters je straf kunnen zien?’ Alviarins gezicht werd gloeiend heet, deels van vernedering en deels van woede. Dat iedereen hóórde hoe ze op deze manier werd toegesproken! Er borrelde angst op in haar buik. Ze hoefde maar een paar woorden te zeggen en Elaida zou terechtstaan omdat ze zusters op pad had gestuurd naar rampspoed en gevangenschap, niet éénmaal, maar tweemaal. De geruchten over gebeurtenissen in Cairhien deden al de ronde; schimmige geruchten, maar met groeiende zekerheid. En zodra bekend zou worden dat Elaida ook nog eens vijftig zusters had weggestuurd om honderden mannen te verslaan die konden geleiden, zou niets – ook niet de rebelse zusters die overwinterden in Morland – de stola van de Amyrlin om haar schouders houden. En haar hoofd ook niet. Hoe durfde ze? Behalve... Behalve als ze Alviarin als lid van de Zwarte Ajah kon ontmaskeren. Dat zou wat tijdwinst opleveren. Een beetje maar, zodra de feiten over Dumaisbron en de Zwarte Toren bekend waren, maar Elaida zou zich misschien aan strohalmen vastklampen. Nee, het was niet mogelijk, het kón niet. Vluchten was zeker onmogelijk. Als Elaida al een aanklacht gereed had, dan zou vluchten die alleen maar bevestigen. Bovendien zou Mesaana haar opzoeken en haar vermoorden als ze dat deed. De gedachten vulden haar hoofd terwijl ze met loden voeten als een Novice naar de hoek van de kamer liep. Ze moest zich hiervan herstellen, wat er ook gebeurd was. Er was altijd een manier om te herstellen. Misschien ontdekte ze die als ze luisterde. Ze zou hebben gebeden als de Heer van het Duister daarnaar zou luisteren. Elaida keek even naar haar en knikte tevreden. Haar ogen glinsterden echter nog steeds. Ze tilde het deksel van een van de gelakte dozen op tafel op, pakte er een oud en verkleurd beeldje van een schildpad uit en streelde het. Ze pakte altijd een van die beeldjes als ze haar zenuwen wilde kalmeren. ‘Goed,’ zei ze. ‘Je was me aan het uitleggen waarom ik onderhandelingen zou moeten aangaan.’

‘We vroegen niet om toestemming, Moeder,’ zei Suana scherp en stak haar kin vooruit. Ze had een enorme vierkante kin en ze was arrogant genoeg om die uit te steken. ‘Deze beslissing ligt bij de Zaal. De Gele Ajah is er zeer vóór.’ Waarmee ze wilde zeggen dat zij er sterk voor was. Zij was het hoofd van de Gele Ajah, de Eerste Wever, wat Alviarin wist omdat de Zwarte Ajah bijna alle geheimen van de Ajah kende, en Suana vond dat haar mening altijd die van haar Ajah was. Doesine, de andere Gele zuster, wierp een zijdelingse blik op Suana maar zei niets. Doesine, bleek en slank als een jongen, leek hier niet te willen zijn, alsof ze hier aan haar haren naartoe was gesleept. De Gezetenen verzetten zich vaak als het hoofd van hun Ajah ze ergens toe dwong, maar het was mogelijk dat Suana een manier had gevonden.

‘Er zijn ook veel Witte zusters die een overleg steunen,’ zei Ferane terwijl ze afwezig naar een inktvlek op haar dikke vinger tuurde. ‘Het is een logische stap, onder de huidige omstandigheden.’ Zij was de Eerste Redenaar, hoofd van de Witte Ajah, maar deed niet zoals Suana alsof haar eigen denkbeelden die van haar gehele Ajah waren. Ferane leek vaak even vaag als de ergsten van de Bruine zusters – het lange haar om haar ronde gezicht moest nodig geborsteld worden en er zaten theevlekken op de franje van haar stola – maar aan de logica van haar standpunt viel niet te tornen. Ze had er even goed alleen kunnen zijn, want ze geloofde niet dat ze hulp nodig had van de andere zusters.

Elaida leunde achterover in haar stoel en keek dreigend rond met de schildpad in haar hand. Andaya begon snel te spreken. Ze keek Elaida niet aan maar hield zich bezig met het schikken van haar stola. ‘Het punt is, Moeder, dat we een manier moeten vinden om dit tot een vredig einde te brengen,’ zei ze, haar Tarabonse tongval duidelijk hoorbaar, wat altijd het geval was wanneer ze zich ongemakkelijk voelde. Ze was meestal terughoudend in de nabijheid van Elaida en keek ook nu naar Yukiri voor steun, maar de slanke kleine vrouw wendde haar hoofd af. Yukiri was opvallend koppig voor zo’n kleine vrouw; in tegenstelling tot Doesine zou ze niet gevoelig zijn voor dwang. Dus waarom was ze hier dan als ze hier niet wilde zijn? Andaya besefte dat ze er alleen voor stond en ging haastig verder. ‘We mogen niet toestaan dat er gevechten uitbreken in de straten van Tar Valon. Of in de Toren; dat al helemaal niet, niet weer. Tot nu toe lijken de rebellen zich tevreden te stellen met hun uitzicht op de stad, maar dat kan niet eeuwig duren. Ze hebben het Reizen weer ontdekt, Moeder, en hebben het gebruikt om een leger honderden roeden te verplaatsen. We moeten het overleg beginnen voordat ze dat leger naar Tar Valon laten Reizen, anders is alles verloren, zelfs al winnen we.’ Alviarin kneep in haar rokken en slikte. Ze dacht dat haar ogen uit haar hoofd zouden vallen. De rebellen konden Reizen? Ze waren al hier, bij Tar Valon? En deze wichten wilden praten? Alle zorgvuldig uitgedachte plannen verdampten als mist voor de zon. Misschien zou de Heer van het Duister luisteren als ze heel hard bad. Elaida keek niet minder boos, maar ze zette de ivoren schildpad heel zorgvuldig op tafel en haar stem klonk bijna normaal. Net zoals vroeger, voordat Alviarin haar beteugelde, met een stalen vastheid onder haar zachte woorden. ‘En zijn de Bruine en Groene zusters ook voor overleg?’

‘De Bruinen,’ begon Shevan, en tuitte toen nadenkend haar lippen terwijl ze overdacht wat ze ging zeggen. Uiterlijk leek ze onaangedaan, maar ze wreef onbewust met haar duimen langs haar vingers. ‘De Bruinen zijn duidelijk over de historische gebruiken. Jullie hebben allen de geheime geschiedenissen gelezen, als het goed is. Telkens wanneer de Toren verdeeld was, betekende dat ramspoed voor de wereld. Nu de Laatste Slag dreigt en de wereld een Zwarte Toren huisvest, kunnen we het ons niet veroorloven ook maar een dag langer dan nodig is verdeeld te blijven.’

Elaida’s gezicht stond al op onweer, maar het betrok nog verder toen de Zwarte Toren werd genoemd. ‘En de Groenen?’ Ze had haar stem nog steeds in bedwang.

Alledrie de Groene Gezetenen waren aanwezig, wat aangaf dat ze zeer werden gesteund door hun Ajah, of dat er zware druk was van de overste van de Groenen. Als oudste zou Talene eigenlijk antwoord hebben moeten geven – Groenen hielden zich altijd aan hun rangorde – maar de rijzige, goudblonde vrouw wierp een blik op Yukiri en Doesine en keek enkel naar het kleed terwijl ze aan haar groenzijden rokken plukte. Rina fronste licht en trok verwonderd haar neus op, maar ze had de stola minder dan vijftig jaar gedragen, dus was het aan Rubinde om antwoord te geven. Rubinde was een stevige vrouw en zag er klein en gedrongen uit naast Talene, en bijna gewoontjes ondanks haar saffierkleurige ogen. ‘Er is mij opgedragen om dezelfde punten aan te roeren als Shevan,’ zei ze, de geschrokken blik van Rina negerend. Er was duidelijk druk uitgeoefend door Adelorna, de Groene ‘kapitein-generaal’ en als Rubinde dat bekendmaakte, was ze het er blijkbaar niet mee eens. ‘Tarmon Gai’don is in aantocht, de Zwarte Toren vormt een bijna even grote bedreiging, en de Herrezen Draak is verdwenen, als hij niet al dood is. We kunnen ons niet langer veroorloven verdeeld te zijn. Als Andaya de rebellen kan overreden naar de Toren terug te keren, moeten we het haar laten proberen.’

‘Ik begrijp het,’ zei Elaida vlak. Vreemd genoeg kreeg ze weer wat kleur op haar gezicht en was er zelfs een lichte glimlach op haar lippen te zien. ‘Goed dan, probeer ze te overreden als je kunt. Maar mijn bevelen blijven staan. De Blauwe Ajah bestaat niet meer en elke zuster die dat kind Egwene Alveren volgt wordt gestraft voordat ze kan terugkeren in om het even wélke Ajah. Ik ben van plan de Witte Toren tot een wapen te smeden dat we tijdens Tarmon Gai’don kunnen gebruiken.’

Ferane en Suana deden hun mond open om te protesteren, maar Elaida hield hen tegen met een geheven hand. ik heb gesproken, dochters. Laat me nu alleen. En doe jullie werk.’

De Gezetenen konden niets doen. Het recht van de Zaal was hun recht, maar de Zaal waagde maar zelden zich te zeer op het terrein van de Amyrlin Zetel te wagen. Tenzij de Zaal zich in zijn geheel tegen de Amyrlin had gekeerd, maar eensgezind waren ze eigenlijk nergens over. Alviarin had daar zelf voor helpen zorgen. Ze vertrokken; Ferane en Suana met samengeknepen lippen en een rechte rug en Andaya bijna op een drafje. Geen van hen wierp nog een blik op Alviarin.

Alviarin wachtte tot de deur achter hen was gesloten. ‘Dit verandert werkelijk niets, Elaida, dat zie je toch wel in? Je moet helder nadenken, niet struikelen over een tijdelijke misstap.’ Ze wist dat ze te veel kletste, maar ze kon niet ophouden. ‘De ramp bij Dumaisbron, de onafwendbare ramp bij de Zwarte Toren, het kan er nog steeds voor zorgen dat je je zetel kwijtraakt. Je hebt mij nodig om de staf en de stola te behouden. Je hebt me nodig, Elaida. Je...’ Ze klemde haar kaken op elkaar voordat ze alles zou verraden. Er moest een andere manier zijn.

‘Het verbaast me dat je bent teruggekomen,’ zei Elaida terwijl ze opstond en haar rode rokken gladstreek. Ze had de kledingstijl van de Roden nooit losgelaten. Vreemd genoeg lachte ze terwijl ze om de tafel heenliep. Het was niet enkel een vage glimlach, maar een brede, plezierige lach. ‘Heb je je in de stad verstopt toen de rebellen aankwamen? Ik dacht dat je je had ingescheept zodra je hoorde dat ze hier waren. Wie zou hebben gedacht dat ze het Reizen zouden herontdekken? Denk je eens in wat we kunnen doen nu we dat weten?’ Ze schreed lachend over het kleed.

‘Eens kijken. Wat heb ik van jou te vrezen? De verhalen uit Cairhien doen de ronde in de Toren, maar zelfs als zusters inderdaad dat Altor-joch zouden gehoorzamen, wat ik niet kan geloven, dan geeft iedereen Coiren de schuld. Zij heeft hem hier gebracht, en wat de zusters betreft is ze al zo goed als berecht en veroordeeld.’ Elaida ging voor Alviarin staan zodat ze haar hoek niet uit kon. Haar glimlach bereikte haar ogen niet. Haar ogen fonkelden van venijn waar haar lippen lachten. Alviarin kon zich niet van die blik losmaken. ‘De afgelopen week hebben we ook behoorlijk wat over de Zwarte Toren gehoord.’ Elaida leek te walgen van die naam. ‘Het schijnt dat er nog meer mannen zijn dan je dacht. Maar iedereen denkt dat Toveine wel zo verstandig is geweest om dat aantal te ontdekken voor ze aanviel. Er is veel over gepraat. Als ze hier verslagen terugkeert, krijgt zij de schuld. Dus jouw dreigementen...’

Alviarin viel tegen de wand en probeerde de zwarte vlekken voor haar ogen weg te knipperen. Toen pas besefte ze dat de andere vrouw haar had geslagen. Haar wang voelde dik. Elaida was omringd door de gloed van saidar, en het schild raakte Alviarin aan voor ze zich kon bewegen en belette haar de Kracht te gebruiken. Maar Elaida was helemaal niet van plan om de Kracht te gebruiken. Ze maakte een vuist. Ze glimlachte nog steeds.

Langzaam haalde de vrouw diep adem en liet haar vuist zakken. Het schild liet ze echter voor wat het was. ‘Zou je dat echt gebruiken?’ vroeg ze, bijna mild.

Alviarin trok haar hand terug van haar mes. Ze had er onbewust naar gegrepen, maar ook als Elaida de Kracht niet gebruikte, had ze haar niet kunnen vermoorden, niet nu zoveel Gezetenen wisten dat ze hier samen waren. Toch was haar gezicht warm toen Elaida minachtend snoof.

‘Ik zie er naar uit om jouw nek op het blok van de beul te zien, Alviarin, maar tot ik bewijs heb van je verraad kan ik nog wel een paar andere dingen doen. Weet je nog hoe vaak je Silviana hebt laten komen om me te straffen? Ik hoop het, want je krijgt er tien voor elke dag die ik geleden heb. En, o ja.’ Ze rukte de Hoedsterstola van Alviarins hals. ‘Aangezien niemand je kon vinden toen de rebellen aankwamen, heb ik de Zaal gevraagd om je uit je ambt te zetten. Niet de gehele Zaal, natuurlijk. Misschien heb je daar nog wat invloed. Maar het was verrassend eenvoudig om overeenstemming te bereiken met degenen die aanwezig waren. Een Hoedster hoort bij haar Amyrlin en niet in haar eentje rond te dwalen. Maar bij nader inzien heb je misschien helemaal geen invloed, aangezien gebleken is dat je al die tijd in de stad verstopt zat. Of ben je teruggevaren naar deze rampspoed in de hoop dat je nog iets uit de brokstukken kon redden? Het maakt niet uit. Je had misschien beter op het eerste het beste schip kunnen springen dat Tar Valon verliet. Maar ik moet toegeven dat de gedachte aan jou, beschaamd vluchtend van dorp tot dorp, minder vermakelijk is dan het genoegen dat ik zal hebben om je te zien lijden. Ga nu uit mijn ogen voordat ik besluit dat een tak beter is dan de riem van Silviana.’ Ze gooide de witte stola op de grond, draaide zich om en liet saidar los. Vervolgens liep ze rustig terug naar haar stoel alsof Alviarin niet bestond.

Alviarin rende weg alsof de Duisterhonden haar op de hielen zaten. Ze had nauwelijks kunnen nadenken nadat het woord ‘verraad’ was gevallen. Het weerklonk in haar gedachten en deed haar bijna janken. Dit betekende maar één ding: Elaida wist ervan en ze was op zoek naar bewijs. Ze hoopte dat de Heer van het Duister genade voor haar had. Maar dat had hij nooit. Genade was voor mensen die bang waren om sterk te zijn. Zij was niet bang. Ze was panisch. Ze vluchtte terug door de Toren en als er al bedienden in de gangen waren, dan merkte ze ze niet op. De paniek maakte haar blind voor alles op haar weg. Ze rende helemaal terug naar de zesde verdieping, naar haar eigen vertrekken. Ze nam tenminste aan dat die voorlopig nog van haar waren. De kamers met het balkon dat uitkeek op het grote plein voor de Toren hoorden bij het ambt van Hoedster. Op dit ogenblik was het voldoende dat ze nog een kamer had. En dat ze nog leefde.

De meubels waren nog steeds de Domaanse stukken die waren achtergelaten door de vorige bewoonster, van lichtgekleurd, gestreept hout ingelegd met paarlemoer en amber. In de slaapkamer rukte ze een van de kasten open en viel op haar knieën. Ze duwde de gewaden opzij en zocht naar een kistje, een doosje nog geen twee handen groot, dat ze al vele jaren bezat. Het snijwerk op de doos was ingewikkeld maar slordig, rijen verschillende knopen die waarschijnlijk waren aangebracht door een houtsnijder die meer ambitie dan vaardigheid bezat. Haar handen beefden terwijl ze het naar de tafel droeg, en ze ging zitten om haar klamme handen aan haar gewaad af te vegen. De doos kon worden geopend door je handen zo breed mogelijk gespreid op het deksel te leggen en tegelijkertijd op vier verschillende knopen in het snijwerk te drukken. Het deksel ging open en onthulde haar liefste bezit, gewikkeld in een bruine doek zodat het niet zou rammelen als een bediende aan het doosje schudde. De meeste bedienden in de Toren waagden het niet om te stelen, maar er waren altijd uitzonderingen.

Even staarde Alviarin naar het bundeltje. Haar liefste bezit, iets uit de Eeuw der Legenden, maar ze had het nooit durven gebruiken. Alleen in uiterste nood, had Mesaana gezegd, als het echt niet anders kon, en wat kon ze nu anders? Mesaana had gezegd dat je met een hamer op het ding kon slaan zonder dat het zou breken, maar ze pakte het even voorzichtig uit alsof het een stuk geblazen glas was. In haar hand lag een ter’angreaal; een helder rood staafje even lang als haar vinger, geheel glad op een paar fijne lijntjes na die een bochtig patroon vormden. Ze omhelsde de Kracht en raakte de lijnen van Vuur en Aarde aan op twee plaatsen waar ze elkaar kruisten. Dat zou niet nodig zijn geweest in de Eeuw der Legenden, maar de ‘staande stromen’ bestonden niet meer. Een wereld waarin bijna elke ter’angreaal kon worden gebruikt door mensen die niet eens konden geleiden, leek haar heel vreemd. Waarom had men dat toegestaan? Ze duwde met haar duim hard op een uiteinde van de staaf – de Ene Kracht op zich was niet voldoende – liet zich in haar stoel vallen en leunde achterover terwijl ze naar het ding in haar hand staarde. Het was gebeurd. Ze voelde zich nu leeg, een enorme lege ruimte met gevoelens van angst die als vleermuizen door de duisternis fladderden. Ze pakte de ter’angreaal niet in maar stak hem in het buideltje aan haar riem en zette de doos terug in haar kast. Tot ze zeker wist dat ze veilig was zou ze die staaf niet uit het oog verliezen. Maar ze kon alleen maar blijven zitten en wachten, en ze schommelde heen en weer met haar handen tussen haar knieën geklemd. Ze kon niet ophouden met schommelen, net zomin als ze kon ophouden met zachtjes jammeren. Sinds de stichting van de Toren was geen enkele zuster ooit aangeklaagd als zijnde lid van de Zwarte Ajah. O, er waren wel verdenkingen geweest, en af en toe was er een Aes Sedai gestorven om te zorgen dat die verdenkingen nooit verder werden uitgezocht, maar er was nooit een officiële aanklacht geweest. Als Elaida openlijk sprak over het blok van de beul, dan moest ze vrij ver zijn met het verzamelen van bewijzen. Heel ver. Er waren in de loop der jaren ook Zwarte zusters verdwenen wanneer de verdenkingen te zwaar werden. De Zwarte Ajah bleef verborgen, wat de prijs ook was. Ze wilde dat ze kon ophouden met jammeren. Plotseling vervaagde het licht in de kamer en werd de ruimte gehuld in rondwervelende schaduwen. Het zonlicht leek niet voorbij de glazen vensters te kunnen komen. Alviarin wierp zich op haar knieën, haar ogen neergeslagen. Ze beefde en wilde haar angsten uitspreken, maar bij de Uitverkorenen moesten de procedures altijd gevolgd worden. ik leef om u te dienen, Grote Meesteresse,’ zei ze. Ze had geen ogenblik te verliezen en zeker geen uur de tijd om van pijn te schreeuwen. Ze greep haar handen ineen om het beven te stoppen. ‘Wat is je ernstige noodgeval, kind?’ Het was de stem van een vrouw, een stem als kristallen bellen. Geërgerde bellen. Alleen maar geërgerd. Boze bellen hadden haar onmiddellijke dood kunnen betekenen. ‘Als je denkt dat ik ook maar één vinger uitsteek om je de Hoedsterstola terug te bezorgen, heb je het mis. Je kunt nog steeds doen wat ik wens, als je je een beetje inspant. En de straf die je krijgt van de Meesteres der Novices kun je beschouwen als kleine straf van mij. Ik heb je gewaarschuwd dat je Elaida niet zo onder druk moest zetten.’

Alviarin slikte haar protest in. Elaida kon niet worden gedwongen zonder haar stevig onder druk te zetten. Mesaana wist dat best. Maar protesteren kon gevaarlijk zijn bij de Uitverkorenen. Er waren wel meer dingen gevaarlijk bij de Uitverkorenen. In elk geval was de riem van Silviana niets vergeleken bij de bijl van de beul. ‘Elaida weet het, Grote Meesteresse,’ hijgde ze terwijl ze haar ogen opsloeg. Voor haar stond een vrouw van licht en schaduw, in zwart en zilverwit die in elkaar overvloeiden. Zilveren ogen keken boos vanuit een gezicht van rook, met samengeknepen, zilveren lippen. Het was een Bedrieging, en niet veel beter dan Alviarin zelf zou hebben gekund. Ze kon een groene zijden rok, geborduurd met ingewikkelde bronzen linten, onderscheiden terwijl Mesaana over het Domaanse kleed schreed. Maar Alviarin kon de wevingen niet zien waardoor de Bedrieging meer leek dan de wevingen die ze had gevoeld toen de vrouw aankwam en de kamer in schaduwen had gehuld. Voor zover ze kon voelen, kon Mesaana helemaal niet geleiden! Meestal verlangde ze er enorm naar die twee geheimen te kennen, maar vandaag merkte ze het nauwelijks. ‘Ze weet dat ik van de Zwarte Ajah ben, Grote Meesteresse. Als ze me heeft ontmaskerd, heeft ze iemand heel diep laten graven. Tientallen van ons kunnen in gevaar zijn, misschien wij allemaal wel.’ Je kon de dreiging maar beter zo veel mogelijk opblazen als je wilde dat er iets ondernomen werd. En misschien was het wel waar.

Maar Mesaana antwoordde met een afwijzend gebaar van haar zilveren hand. Haar gezicht glansde als een maan rond haar ogen die zwarter waren dan kool. ‘Dat is belachelijk. Elaida is niet opeens in de Zwarte Ajah gaan geloven. Je probeert jezelf alleen maar wat pijn te besparen. Misschien zal wat meer pijn je je fouten doen inzien.’ Alviarin begon te smeken terwijl Mesaana haar hand hoger ophief en een weving vormde die ze maar al te goed kende. Ze moest de vrouw overtuigen!

Plotseling bewogen de schaduwen in de ruimte. Alles begon te verschuiven terwijl de duisternis zich verzwaarde tot klompen inktzwart. Toen was het duister verdwenen. Geschrokken zag Alviarin dat ze met haar smekende handen in de lucht voor een vrouw van vlees en bloed zat, een vrouw met blauwe ogen en een groen met brons afgezet gewaad. Een aantrekkelijke, bekende vrouw, nog net niet van middelbare leeftijd. Ze wist dat Mesaana zich in de Toren als een van de zusters voordeed, al had geen enkele Uitverkorene die ze kende een leeftijdloos uiterlijk, maar ze kon geen naam vinden bij dit gezicht. En ze besefte nog iets anders. Mesaana was bang. Ze probeerde het te verbergen, maar ze was bang.

‘Ze is erg bruikbaar geweest,’ zei Mesaana. Ze klónk helemaal niet bang. Haar stem kwam Alviarin ook ergens bekend van voor. ‘Maar nu moet ik haar vermoorden.’

‘Je was altijd al... verspillend,’ antwoordde een ruwe stem, als beenderen die werden platgetrapt.

Alviarin schrok enorm van een lange man in een glanzend zwart pantser, met elkaar overlappende schubben als van een slang. Hij stond voor een van de ramen, maar het was niet echt een man. Het bloedeloze gezicht had geen ogen, enkel gladde, dode huid waar de ogen hadden moeten zitten. Ze had al eerder een Myrddraal ontmoet, in dienst van de Duistere Heer, en had hem zelfs in zijn oogloze gezicht kunnen kijken zonder te laten merken hoe bevreesd ze was. Maar deze keer schuifelde ze achterwaarts over de vloer tot ze met haar rug tegen een tafelpoot bonsde. Lurken leken als twee drup. pels water op elkaar, lang en slank en identiek, maar deze was een kop groter dan normaal en de angst leek van hem af te stralen en in haar beenderen te trekken. Zonder erbij na te denken putte ze uit de Bron. En gilde toen bijna. De Bron was weg! Ze was niet afgeschermd; er was niets om uit te putten! De Myrddraal keek haar aan en lachte. Lurken lachten nooit. Nooit. Ze hijgde zwaar. ‘Ze kan nog nuttig zijn,’ raspte de Myrddraal. ik wil niet dat de Zwarte Ajah vernietigd wordt.’

‘Wie ben jij om een van de Uitverkorenen tegen te spreken?’ vroeg Mesaana minachtend. Helaas verpestte ze het effect door over haar lippen te likken.

‘Denk je dat Hand van de Schaduw enkel een naam is?’ De stem van de Myrddraal raspte niet meer. Hij klonk hol, alsof hij van oneindige afstand door spelonken kwam. Het wezen groeide terwijl het sprak en zwol totdat zijn hoofd de zoldering raakte, meer dan twee stap hoog. ‘Je bent ontboden en je kwam niet. Mijn hand reikt ver, Mesaana.’

De Uitverkorene beefde zichtbaar, opende haar mond, misschien om te smeken, maar plotseling werd ze omgeven door zwart vuur en schreeuwde toen haar kleding tot stof uiteenviel. Haar armen werden tegen haar zijden gesnoerd door banden van zwart vuur, die ook haar benen bonden, en er verscheen een wervelende zwarte bal in haar mond die haar kaken opensperde. Ze kronkelde daar naakt en hulpeloos en Alviarin deed het bijna in haar broek van de blik in haar ogen.

‘Wil je weten waarom de Uitverkorene moer worden gestraft?’ Zijn stem klonk weer als een rasp over haar beenderen. De Myrddraal zag eruit als een te lange Lurk, maar Alviarin liet zich niet bedotten. ‘Wil je kijken?’ vroeg hij.

Ze zou zich plat op de vloer moeten werpen en voor haar leven moeten smeken, maar ze kon zich niet bewegen. Ze kon haar blik niet van dat oogloze gezicht losmaken. ‘Nee, Grote Heer,’ wist ze uit te brengen met een mond zo droog als stof. Ze wist het. Het kon niet, maar ze wist het. Ze voelde tranen op haar gezicht. De Myrddraal lachte weer. ‘Er zijn er velen van grote hoogten gevallen omdat ze te veel wisten.’

Hij kwam naar haar toe, de Grote Heer in de huid van een Myrddraal. Hij had benen maar hij zweefde op haar af. De bleke, in het zwart geklede gedaante boog naar haar toe en ze wilde gillen toen hij een vinger op haar voorhoofd legde. Ze zou ook hebben gegild als ze geluid had kunnen voortbrengen. Haar longen waren leeg. Zijn aanraking brandde als een gloeiende pook. Ze vroeg zich af waarom ze geen verschroeid vlees rook. De Grote Heer ging rechtop staan en de snijdende pijn nam af, verdween. Maar haar doodsangst werd niet minder.

‘Ik heb je gemerkt als een van de mijnen,’ raspte de Grote Heer. ‘Mesaana zal je nu niets doen. Behalve als ik haar toestemming geef. Je gaat degenen zoeken die mijn schepsels bedreigen en brengt ze naar mij.’ Hij draaide haar zijn rug toe en de pantsers vielen van zijn lichaam. Ze schrok toen de delen kletterend de grond raakten in plaats van gewoon te verdwijnen. Hij was in het zwart gekleed en ze kon niet zien of het zijde was, of leer, of iets anders. De duisternis ervan leek alle licht in de kamer op te nemen. Mesaana begon zich tegen haar boeien te verzetten en gilde langs de prop in haar mond. ‘Ga nu,’ zei hij, ‘als je nog een uur langer wilt leven.’ Mesaana’s gegil klom tot een wanhopige krijs.

Alviarin wist niet meer hoe ze haar kamer uit was gekomen – ze begreep niet hoe het kon dat ze rechtop stond terwijl haar benen als pudding voelden – maar ze tilde haar rokken op en rende zo hard ze kon door de gangen. Plotseling stond ze boven aan een brede trap en ze kon nog net stoppen voor ze naar beneden zou vallen. Ze liet zich bevend tegen een muur zakken en staarde de witte marmeren treden af. In gedachten zag ze zichzelf van die trap vallen en alles breken.

Ze hijgde onregelmatig, haar keel was rauw en ze bevoelde met een bevende hand haar voorhoofd. Haar gedachten waren een wirwar. De Grote Heer had haar als een van de zijnen gemerkt. Haar voorhoofd voelde glad en gaaf. Ze had altijd grote waarde gehecht aan kennis – macht kwam voort uit kennis – maar ze wilde niet weten wat er gebeurde in de kamer die ze zojuist had verlaten. Ze wenste dat ze helemaal niets wist van wat er gebeurde. De Grote Heer had haar gemerkt, maar Mesaana zou wel een manier vinden om haar te vermoorden. De Grote Heer had haar gemerkt en haar een opdracht gegeven. Ze zou blijven leven als ze kon ontdekken wie het op de Zwarte Ajah voorzien hadden. Ze rechtte moeizaam haar rug en droogde haar tranen met de rug van haar hand. Ze kon haar blik niet losmaken van de trap voor haar. Elaida verdacht haar vast, maar als dat alles was, kon ze altijd nog een jacht organiseren. Ze moest alleen zorgen dat Elaida erbij zou zijn, zodat ze haar uit de weg kon ruimen. Naar de Grote Heer brengen. Ze voelde weer aan haar voorhoofd. Talene was erbij geweest in Elaida’s kamer. Waarom had ze zo naar Yukiri en Doesine gekeken? Talene was een Zwarte zuster, maar natuurlijk wist ze niet dat Alviarin dat ook was. Zou het merkteken in de spiegel te zien zijn? Was het iets wat anderen konden zien? Als ze een plan moest verzinnen voor de zogenaamde jagers van Elaida, was Talene misschien een goed uitgangspunt. Ze probeerde de weg te ontdekken die een bericht zou hebben afgelegd voordat het bij Talene kwam, maar ze bleef naar de trap staren. Ze zag steeds haar lichaam van die treden vallen en breken. De Grote Heer had haar gemerkt.

22

Een antwoord

Pevara wachtte ongeduldig terwijl de kleine, slanke Aanvaarde het zilveren dienblad met koeken op een tafeltje zette. Pedra was een kleine vrouw met een ernstig gezicht. Ze treuzelde niet en ze was ook niet ontstemd dat ze de hele morgen al bezig was een Gezetene te bedienen, ze was enkel zorgvuldig. Dat waren nuttige eigenschappen die aangemoedigd moesten worden. Toen de Aanvaarde echter vroeg of ze de wijn moest inschenken, zei Pevara: ‘We redden ons wel, kind. Wacht maar in de voorkamer.’ Het klonk alsof ze de jonge vrouw terugstuurde naar haar huiswerk. Pedra spreidde haar gestreepte witte rokken uit in een gracieuze kniks en gaf geen enkel teken van verwarring, zoals de Aanvaarden vaak deden wanneer een Gezetene kortaf tegen ze deed. Maar al te vaak vatten Aanvaarden de scherpte in de stem van een Gezetene op als oordeel over hun geschiktheid voor de stola, alsof Gezetenen zich nergens anders mee bezighielden.

Pevara wachtte tot Pedra de deur achter zich had gesloten en knikte toen goedkeurend. ‘Die wordt snel Aes Sedai,’ zei ze. Het was altijd bevredigend wanneer een vrouw de stola kreeg, vooral wanneer die vrouw aanvankelijk niet veelbelovend had geleken. Tegenwoordig leken ze het wel te moeten doen met dit soort kleine pleziertjes.

‘Maar niet een van ons, denk ik,’ kwam het antwoord van haar onverwachte gast, die had staan kijken naar een rij miniatuurschilderijen van Pevara’s overleden familie op de marmeren schouw bij de haard. ‘Ze is onzeker over mannen. Ik denk dat ze haar zenuwachtig maken.’

Tarna was nog nooit zenuwachtig geweest over mannen en eigenlijk bijna nergens over, tenminste niet sinds ze iets meer dan twintig jaar geleden de stola had gekregen. Pevara herinnerde zich haar als een erg zenuwachtige Novice, maar de blauwe ogen van de blonde vrouw waren nu zo vast als stenen. En ook ongeveer zo warm als steen in de winter. Maar toch was er iets in dat koele, trotse gezicht, iets in de stand van haar mond, waardoor ze nu niet op haar gemak leek. Pevara kon niets bedenken waar Tarna Feir zenuwachtig van zou worden.

Maar de echte vraag was waarom de vrouw naar haar toe was gekomen. Het was bijna onbehoorlijk om zonder reden een Gezetene te storen, vooral een Rode. Tarna had haar vertrekken nog hier in het Rode kwartier, maar zolang ze haar nieuwe functie bekleedde maakte ze geen deel meer uit van de Rode Ajah, ondanks de rode borduursels op haar donkergrijze gewaad. Getalm bij de verhuizing naar haar nieuwe vertrekken kon worden gezien als blijk van gevoeligheid door mensen die haar niet kenden. Alles wat ongewoon was maakte dat Pevara extra alert werd, sinds Seaine haar had betrokken bij de jacht op de Zwarte Ajah. En Elaida vertrouwde Tarna, net zoals ze Galina had vertrouwd; het was verstandig om heel voorzichtig te zijn met iederéén die Elaida vertrouwde. Alleen al de gedachte aan Galina – moge het Licht haar eeuwig doen branden! – maakte Pevara boos, maar er was nog een tweede verband. Galina had ook speciale belangstelling gehad voor Tarna als Novice. Goed, Galina had belangstelling voor elke Novice of Aanvaarde die misschien bij de Roden wilde komen, maar het was nóg een reden om voorzichtig te zijn.

Niet dat Pevara’s gezicht hiervan iets verraadde, natuurlijk. Daarvoor was ze al te lang Aes Sedai. Lachend reikte ze naar de hoge zilveren kan op het dienblad, waaruit de zoete geur van kruiden opsteeg. ‘Wil je wat wijn, Tarna, om te vieren dat je bent verheven?’ Met de zilveren bekers in hun hand namen ze plaats op de met spiralen bewerkte stoelen, een stijl die al meer dan honderd jaar niet meer geliefd was in Kandor, maar waar Pevara van hield. Ze vond het niet nodig iets te veranderen, enkel en alleen omdat het niet algemeen mooi werd gevonden. Ze had de stoelen destijds nieuw gekocht, en met een paar kussens erin zaten ze best prettig. Maar Tarna zat stijf op de rand van haar stoel. Ze stond niet bekend als lusteloos, maar nu was ze duidelijk niét op haar gemak.

‘Ik weet niet zeker of er iets te vieren is,’ zei ze terwijl ze in haar smalle rode stola kneep. De kleur van de stola werd niet precies voorgeschreven, behalve dat iedereen de kleur als rood moest benoemen, maar ze had een schitterende kleur rood gekozen die bijna licht gaf. ‘Elaida stond erop en ik kon niet weigeren. Er is veel veranderd sinds ik de Toren verliet, erbinnen en erbuiten. Alviarin heeft iedereen... behoedzaam gemaakt voor de Hoedster. Ik denk dat sommigen haar willen laten afranselen wanneer ze uiteindelijk terugkeert. En Elaida...’ Ze nam een slok wijn, maar toen ze haar beker terugzette maakte ze haar zin niet af. ik heb vaak gehoord dat je ongewoon wordt genoemd. Ik heb je zelfs ooit eens horen zeggen dat je een zwaardhand zou willen hebben.’

‘Ik ben wel ergere dingen genoemd dan ongewoon,’ zei Pevara droog. Wat had de vrouw willen zeggen over Elaida? Ze klonk alsof ze de Hoedsterstola zou hebben geweigerd als ze kon. Vreemd. Tarna was niet echt verlegen of angstig. Zwijgen leek haar het beste. Vooral over zwaardhanden. Als je maar lang genoeg je mond hield sprak de ander meestal wel om de stilte te doorbreken. Door te zwijgen kon je veel leren. Ze dronk langzaam van haar wijn. Er zat te veel honing in en niet genoeg gember.

Tarna stond stijfjes op en liep naar de haard, waar ze weer naar de miniaturen op hun witgelakte standaardjes keek. Ze raakte een van de ivoren ovaaltjes aan en Pevara trok onwillekeurig haar schouders op. Georg, haar jongste broer, was pas twaalf toen hij stierf, toen alle mensen op die schilderijtjes overleden tijdens een opstand van Duistervrienden. Zij kwam niet uit het soort gezin dat zich ivoren miniaturen kon veroorloven, maar zodra ze geld had, had ze een schilder gezocht die haar herinneringen tot leven had weten te brengen. Een knap jongetje, Georg, groot voor zijn leeftijd en nergens bang voor. Lang na die gebeurtenis had ze gehoord hoe haar broertje was gestorven. Met een mes in zijn hand had hij bij het lichaam van zijn vader gestaan en geprobeerd de menigte bij zijn moeder weg te houden. Het was nu alweer zo lang geleden. Ze zouden anders ook allang dood zijn geweest, en hun achter-achterkleinderen ook. Maar soms ging haat nooit over.

‘De Herrezen Draak is ta’veren, heb ik gehoord,’ zei Tarna uiteindelijk, terwijl ze nog steeds naar het schilderijtje van Georg keek. ‘Denk je dat hij overal het toeval wijzigt? Of veranderen we de toekomst zelf, stap voor stap, tot we ontdekken dat we ergens zijn waar we nooit hadden verwacht te zullen zijn?’

‘Hoe bedoel je?’ zei Pevara, iets te kortaf naar haar zin. Ze vond het niet prettig dat de vrouw zo naar de afbeelding van haar broertje stond te staren terwijl ze sprak over een man die kon geleiden, zelfs al was hij de Herrezen Draak. Ze beet op haar lip zodat ze niet tegen Tarna zou zeggen dat ze zich om moest draaien. Je kon iemands rug niet zo goed lezen als haar gezicht.

‘Ik voorzag geen grote problemen in Salidar. Ook geen groot succes, maar wat ik vond...’ Schudde ze nu haar hoofd, of had ze enkel de hoek veranderd waarin ze naar het schilderijtje keek? Ze sprak langzaam, maar met een zweem van haast. ‘Ik was vertrokken van het huis van een duivenhandelaar die een dagreis buiten het dorp woonde, maar het kostte me minder dan een halve dag om terug te keren. En nadat ik de vogels met mijn verslag had losgelaten, maakte ik zoveel haast dat ik de vrouw moest afkopen omdat ze me niet kon bijhouden. Ik kan bijna niet zeggen hoeveel paarden ik heb gebruikt. Soms was het paard zo moe dat ik mijn ring moest laten zien om hem bij een stal te kunnen omruilen, zelfs met bijbetaling van zilver. En omdat ik zo’n haast had bereikte ik een dorp in Morland terwijl er een... werving gaande was. Als ik al niet buiten mezelf was geweest van angst om de Toren na wat ik in Salidar had gezien, was ik doorgereden naar Ebo Dar en had ik een schip naar Illian genomen. Maar de gedachte om naar het zuiden te gaan in plaats van het noorden, de gedachte aan wachten op een schip, maakte dat ik me naar Tar Valon haastte. En in dat dorp in Morland zag ik hen.’

‘Wie, Tarna?’

‘Asha’man.’ De vrouw draaide zich om. Haar ogen leken nog steeds op blauw ijs, maar ze waren samengeknepen. Ze hield haar beker in beide handen alsof ze de warmte in zich wilde opnemen. ‘Toen wist ik natuurlijk nog niet wie ze waren, maar ze rekruteerden openlijk mannen voor de Herrezen Draak, en het leek me verstandig om eerst te luisteren. En dat was maar goed ook. Er waren er zes, Pevara, zes mannen in het zwart. Twee van hen, met zilveren zwaarden op hun kraag, probeerden mannen te polsen of ze misschien wilden leren geleiden. Dat zeiden ze natuurlijk niet zo rechtstreeks. De bliksem beheersen, noemden ze het. De bliksem beheersen en de donder berijden. Maar het was duidelijk genoeg voor mij, al begrepen die stommelingen met wie ze praatten het niet.’

‘Ja, het is goed dat je zweeg,’ zei Pevara zachtjes. ‘Zes mannen die kunnen geleiden zijn meer dan gevaarlijk voor een zuster alleen. Onze ogen-en-oren spreken ook over deze wervingen – ze vinden overal plaats, van Saldea tot Tyr – maar niemand schijnt te weten hoe we hen kunnen tegenhouden. Als het al niet te laat is.’ Ze beet bijna weer op haar lip. Dat was het probleem met praten. Soms zei je meer dan je wilde.

Vreemd genoeg leek Tarna te ontspannen door deze opmerking. Ze ging weer zitten en leunde achterover, al zag ze er nog steeds een beetje ongerust uit. Ze koos haar woorden zorgvuldig en stopte om een slok wijn te nemen, maar Pevara zag dat ze niet echt dronk, ik heb lang de tijd gehad om na te denken op het rivierschip. Vooral toen die sufferd van een kapitein ons zo hard op de bodem voer dat er een mast afbrak en er een gat in de romp sloeg. We deden er dagen over om een ander schip te vinden nadat we weer aan land waren, en even lang om een paard te vinden. Zes van die mannen in één dorp overtuigden me uiteindelijk. Ze waren ook in het gebied eromheen, maar dat was niet zo dichtbevolkt. Ik... Ik denk dat het te laat is.’

‘Elaida denkt dat ze allemaal kunnen worden gestild,’ zei Pevara ontspannen. Ze had zichzelf al te veel blootgegeven. ‘Wat, terwijl ze zes man naar een klein dorpje kunnen sturen en Reizen? Ik zie maar één mogelijkheid. We...’ Tarna haalde diep adem en kneep weer in haar rode stola, nu meer uit spijt dan om tijd te winnen. ‘Rode zusters moeten hen als zwaardhand nemen, Pevara.’ Pevara was zo geschokt dat ze met haar ogen knipperde. Als ze iets minder zelfbeheersing had gehad, was haar mond opengevallen. ‘Méén je dat?’

De ijzig blauwe ogen keken haar recht aan. Het ergste was voorbij – het ondenkbare was uitgesproken – en Tarna was wederom van steen. ‘Ik vind dit niet echt iets om grapjes over te maken. De enige andere keus die we hebben is ze los te laten lopen. Wie kan het anders doen? Rode zusters zijn gewend aan de omgang met mannen als deze, en ze zijn bereid risico’s te nemen. Niemand anders zou het willen doen. Elke zuster zal er meer dan één moeten nemen, maar Groenen schijnen dat ook goed aan te kunnen. Ik denk echter dat de Groenen zullen flauwvallen als ze dit wordt voorgesteld. Wij... Rode zusters... moeten doen wat gedaan moet worden.’

‘Heb je dit met Elaida besproken?’ vroeg Pevara en Tarna schudde ongeduldig haar hoofd.

‘Elaida gelooft, zoals je zei. Ze...’ De geelblonde vrouw keek ingespannen in haar wijn voor ze verder ging. ‘Elaida gelooft vaak wat ze wil geloven en ziet wat ze wil zien. Ik heb geprobeerd het over de Asha’man te hebben toen ik terug was gekeerd. Niet om een binding voor te stellen, niet tegen haar. Ik ben niet dom. Ze heeft me verboden met haar over de Asha’man te spreken. Maar jij bent... ongewoon.’

‘En je gelooft dat ze kunnen worden gestild nadat ze zijn gebonden? Ik weet niet wat dat met de zuster doet die de binding houdt, en eigenlijk wil ik het ook niet weten.’ Nu was zij degene die tijd rekte, besefte Pevara. Ze had zich niet kunnen voorstellen waar dit gesprek toe zou leiden, maar ze had in de verste verte niet verwacht dat het hierop uit zou draaien.

‘Dat kan het doel zijn en misschien blijkt het onmogelijk,’ antwoordde de andere vrouw koeltjes. De vrouw was werkelijk van steen. ‘Hoe dan ook, ik zie geen andere manier om die Asha’man in het gareel te brengen. Rode zusters moeten hen binden als zwaardhand. Als het mogelijk is, zal ik een van de eersten zijn, maar het móét gebeuren.’

Ze zat in haar stoel en dronk rustig van haar wijn, en lange tijd kon Pevara haar alleen maar ontsteld aanstaren. Niets van wat Tarna had gezegd bewees dat ze geen lid van de Zwarte Ajah was, maar ze kon moeilijk elke zuster wantrouwen die dat niet kon bewijzen. Eigenlijk kon ze dat wel en deed ze dat ook wanneer het op de Zwarten aankwam, maar nu moest ze zich met andere zaken bezighouden. Ze was een Gezetene en geen jachthond. Ze moest aan de Witte Toren denken en aan Aes Sedai ver weg van de Witte Toren. En de toekomst.

Ze voelde in haar geborduurde buidel en haalde er een opgerold stukje papier uit. Eigenlijk zou het moeten gloeien met letters van vuur. Tot nu toe was zij een van twee vrouwen in de Toren die wisten wat erop stond. Ze aarzelde voor ze het papiertje aan Tarna gaf. ‘Dit kwam van een van onze verspieders in Cairhien, maar het is gestuurd door Toveine Gazal.’

Tarna keek Pevara abrupt aan toen ze de naam van Toveine uitsprak, maar ging meteen weer door met lezen. Haar strakke gezicht bleef onbewogen, zelfs nadat ze het bericht had gelezen en het papiertje weer had opgerold. ‘Dit verandert niets,’ zei ze vlak. Koud. ‘Het maakt mijn voorstel alleen maar dringender.’

‘Integendeel,’ zuchtte Pevara. ‘Het verandert alles. Het verandert de hele wereld.’

23

Sieraden

In de kamer was het iets warmer dan buiten. Niet veel, maar genoeg om ervoor te zorgen dat zich waternevel vastzette op de glazen ruitjes in de roodgeverfde kozijnen. In het glas zelf zaten bovendien bubbeltjes, maar Cadsuane stond naar buiten te turen alsof ze het sombere landschap duidelijk kon onderscheiden. Ze kon in elk geval meer dan genoeg zien. Een paar ongelukkige mensen met bundels op hun rug en een hoed op hun hoofd, waarbij de mannen slechts van de vrouwen te onderscheiden waren op grond van vormeloze rokken en slobberende broeken, sjokten over de modderige velden die het landhuis omringden. Soms bukten ze zich om een handvol aarde te pakken en tussen hun vingers te verkruimelen. Binnenkort konden ze weer beginnen met ploegen en bemesten, maar dat ze de grond beproefden was het enige dat aangaf dat de lente op komst was. Het woud achter de velden was een massa donkere, kale takken, die scherp afstaken tegen de bleekgrijze ochtendhemel. Als er een flink pak sneeuw had gelegen, zou alles er een stuk minder somber uit hebben gezien, maar het sneeuwde hier maar zelden. Als het sneeuwde, viel er maar een klein beetje, en het bleef bovendien maar zelden liggen tot de volgende bui. Toch kon ze weinig oorden bedenken die beter geschikt waren voor haar doeleinden, want de Rug van de Wereld lag op niet meer dan een forse dagreis te paard ten oosten van hier. Wie zou er ooit op de gedachte komen om binnen de grenzen van Tyr te zoeken? Maar was het niet te gemakkelijk geweest om de jongen ervan te overtuigen dat hij hier moest blijven? Met een zucht wendde ze zich af van het raam. Ze kon voelen hoe haar gouden sieraden, de maantjes, sterretjes, vogeltjes en visjes die in haar haren hingen, heen en weer bungelden. Ze was zich er de laatste tijd erg van bewust. Bewust? Ha! Dat was nog zwak uitgedrukt. De laatste tijd overwoog ze zelfs ze gewoon in haar haren te laten als ze ging slapen.

De zitkamer was groot, maar niet overdadig versierd, evenmin als de rest van het landhuis. De bewerkte, houten lijsten waren roodgeverfd. Ook de meubels hadden felle kleuren, maar er was nergens een spoortje verguldsel te bekennen. De twee brede open haarden waren degelijk maar eenvoudig; het stevige, smeedijzeren haardijzer was gemaakt om lang mee te gaan, niet als versiering. Het vuur in de haarden werd op haar verzoek laag gehouden en de vlammen likten slechts zachtjes aan de half opgebrande houtblokken. De twee vuurtjes waren echter fel genoeg om haar handen aan te kunnen warmen, en meer vroeg ze niet. Als het aan Algarin had gelegen, zou hij haar verstikt hebben met broeierige warmte, en met bedienden, hoewel hij er nog maar weinig in dienst had. Hij was een laaggeplaatste Heer van het Land en verre van welgesteld. Hij loste echter zowel letterlijk als figuurlijk altijd zijn schulden in, zelfs in gevallen waarin andere mannen van mening zouden zijn geweest dat iemand anders juist bij hén in de schuld stond.

De onbewerkte deur naar de gang ging krakend open – Algarins bedienden waren over het algemeen bijna even oud als hij en hoewel ze alles keurig schoon en opgeruimd hielden, geregeld de olielampen bijvulden en netjes de lontjes afknipten, werden de scharnieren in het landhuis niet regelmatig geolied. Verin kwam binnen, nog steeds in haar reiskleren van bruine wol, met een split in de rok. Haar mantel hing over haar arm en ze streek haar met grijs doorspekte haar glad. Op het hoekige gezicht van de kleine, gedrongen zuster lag een geërgerde uitdrukking. Ze schudde haar hoofd. ‘Welnu, het Zeevolk heeft zich overgegeven aan Tyr, Cadsuane. Ik ben niet bij de Steen in de buurt geweest, maar ik heb gehoord dat hoogheer Astoril is opgehouden met klagen over zijn krakende gewrichten en binnenskamers het overleg is aangegaan met Darlin. Wie had ooit gedacht dat Astoril ooit nog in beweging zou komen, en dat hij zich bovendien aan de kant van Darlin zou scharen? Op straat krioelt het van de wapenknechten, die voornamelijk dronken worden en met elkaar op de vuist gaan als ze niet tegen Atha’an Miere vechten. Het aantal leden van het Zeevolk in de stad is minstens even groot als het aantal inwoners. Harine was ontsteld. Zodra ze een boot kon huren is ze in allerijl naar de schepen vertrokken. Ze verwachtte duidelijk dat ze zou worden uitgeroepen tot Vrouwe der Schepen en alles weer recht zou kunnen zetten. Nesta din Reas is vrijwel zeker dood.’ Cadsuane liet het mollige vrouwtje rustig babbelen. Verin was lang niet zo dom als ze deed voorkomen. Sommige Bruine zusters waren werkelijk in staat over hun eigen voeten te struikelen omdat ze die niet hadden opgemerkt, maar Verin was een van de weinigen die zich verscholen achter een masker van argeloosheid. Ze leek te geloven dat Cadsuane dat masker had aanvaard als haar ware aard, maar als ze vond dat iets bekend moest worden gemaakt, deed ze dat. En wat ze wegliet, kon ook onthullend zijn. Cadsuane was niet zo zeker van deze zuster als ze graag zou willen. Onzekerheid hoorde nu eenmaal bij het leven, maar er waren gewoon te veel dingen waar ze over twijfelde, en dat beviel haar niet.

Helaas had Min kennelijk aan de deur staan luisteren, en de jonge vrouw had niet veel geduld, ik heb tegen Harine gezegd dat het zo niet zou gaan,’ zei ze op hoge toon terwijl ze de kamer binnenstormde. ik heb tegen haar gezegd dat ze gestraft zou worden vanwege het verdrag dat ze met Rhand heeft gesloten. Pas daarna wordt ze Vrouwe der Schepen, en ik kan niet zeggen of dat over tien dagen of pas over tien jaar gebeurt.’ Min was een slank en mooi meisje met hooggehakte rode laarzen die haar langer deden lijken dan ze was. Haar donkere haar hing in krulletjes tot op haar schouders en ze had een lage, vrouwelijke stem. Ze droeg echter jongenskleren: een rode jas en een blauwe broek. Op de omslagen en het onderste deel van de mouwen van de jas waren kleurige bloemen geborduurd en de broekspijpen waren aan de buitenkant versierd met verticale banden, maar dat deed niets af aan het feit dat het een jas en een broek waren.

‘Kom binnen, Min,’ zei Cadsuane op een toon die anderen meestal wel weer bij de les bracht. Er verschenen felle blossen op Mins wangen. ik vrees dat de golfvrouwe inmiddels alles ontdekt heeft wat er over jouw schouw te ontdekken valt. Maar afgaand op je ongeduld heb je misschien het aura van iemand anders gelezen en wil je me zeggen wat je gezien hebt.’ Ze hadden in het verleden hun voordeel gedaan met de vreemde gave van het meisje, en het zou in de toekomst weer nuttig kunnen zijn. Misschien. Voor zover Cadsuane kon vaststellen, loog ze nooit over wat ze opmaakte uit de beelden en aura’s die ze bij mensen zag, maar ze was er niet altijd even openhartig over – vooral niet als het aankwam op die ene persoon over wie Cadsuane het allerliefst meer zou weten.

Ondanks haar rode wangen hief Min koppig haar kin op. Ze was veranderd sinds Shadar Logoth. Misschien was het al eerder begonnen, maar hoe dan ook was het geen verandering ten goede. ‘Rhand wil dat u bij hem langskomt. Hij zei dat ik het netjes moest vragen, zodat u niet zo bits zou reageren.’

Cadsuane keek haar alleen maar aan en liet een lange stilte vallen. Bits? Nee, beslist geen verandering ten goede. ‘Zeg maar tegen hem dat ik kom zo gauw ik kan,’ zei ze uiteindelijk. ‘Doe de deur stevig achter je dicht als je weggaat, Min.’ De jonge vrouw deed haar mond open alsof ze nog iets wilde zeggen, maar ze was zo verstandig om zich te bedenken. Ze maakte zelfs een nette buiging, hoewel die belachelijke laarzen het effect een beetje bedierven, en deed de deur stevig achter zich dicht. In feite sloeg ze hem zowat dicht. Verin schudde opnieuw haar hoofd en stootte een lachje uit dat maar een klein beetje vermaakt klonk. ‘Ze is verliefd op die jongeman, Cadsuane, en haar hart zit in zijn broekzak. Daar gaat ze als eerste op af, en daarna pas op haar verstand, wat jij ook doet of zegt. Ik denk dat ze bang was dat hij dood zou gaan, en je weet dat een vrouw zich dan vaak alleen maar steviger aan een man vastklampt.’ Cadsuane klemde haar lippen op elkaar. Verin wist meer over dat soort relaties met mannen dan zij – ze vond het niet juist om zich op die manier in te laten met haar eigen zwaardhanden, zoals sommige Groene zusters deden, en andere mannen waren altijd verboden terrein geweest – maar de Bruine zuster was zonder het te beseffen dicht bij de waarheid gekomen. Cadsuane dacht althans niet dat de andere zuster wist dat Min een binding was aangegaan met dat Altor-joch. Zij wist het zelf alleen omdat het meisje het zich had laten ontvallen. Zelfs de koppigste mossel moet uiteindelijk zijn vlees prijsgeven als je dat eerste barstje in de schelp hebt gemaakt. En soms trof je onverwacht een parel aan. Ja, Min zou de jongen in leven willen houden, of ze nu van hem hield of niet, maar dat wilde Cadsuane even graag.

Verin hing haar mantel over de rug van een hoge stoel, liep naar de dichtstbijzijnde open haard en stak haar handen uit om ze te warmen aan de kleine vlammen. Je kon niet beweren dat Verin zweefde, maar haar bewegingen waren sierlijker dan je van zo’n dikke vrouw zou verwachten. Was dan alles misleidend aan haar? Iedere Aes Sedai zette in de loop der tijd steeds vaker een masker op. Na een tijdje werd het een gewoonte. ‘Ik geloof dat de toestand in Tyr toch nog vredig kan worden opgelost,’ zei ze terwijl ze in de vlammen tuurde. Het leek wel alsof ze tegen zichzelf praatte. Of misschien wilde ze alleen dat Cadsuane dat zou denken. ‘Hearne en Simaan beginnen wanhopig te worden. Ze zijn doodsbang dat de andere hoogheren terug zullen komen uit Illian, zodat ze vast komen te zitten in de stad. Gezien de beperkte keuzes die ze hebben, kunnen ze er misschien toe overgehaald worden om Darlin te aanvaarden. Estanda staat wat steviger in haar schoenen, maar als we haar ervan kunnen overtuigen dat ze er voordeel bij kan behalen...’ ik heb je toch opgedragen om je niet bij hen in de buurt te wagen,’ onderbrak Cadsuane haar streng.

De gedrongen vrouw knipperde verbaasd met haar ogen. ik ben ook niet bij hen in de buurt geweest. Op straat hoor je altijd het ene gerucht na het andere, en ik weet hoe ik geruchten met elkaar moet verbinden en er iets van de waarheid uit opmaken. Alanna en Rafela heb ik wel gezien, maar voordat ze me konden ontdekken ben ik weggedoken achter een man die achter een handkar vleespasteitjes stond te verkopen. Ik weet zeker dat ze me niet gezien hebben.’ Ze zweeg. Ze stond duidelijk te wachten totdat Cadsuane zou uitleggen waarom ze ook de zusters moest mijden.

‘Ik moet nu naar die jongen toe, Verin,’ zei Cadsuane echter. Dat was het probleem als je ermee instemde iemand raad te geven. Zelfs als je erin slaagde alle – of in elk geval de meeste – voorwaarden te stellen die je wenste, moest je vroeg of laat een keer komen als ze je riepen. Liefst laat, natuurlijk. In dit geval bood het haar echter een mogelijkheid om te ontsnappen aan Verins nieuwsgierigheid. Eigenlijk was het antwoord op Verins onverwoorde vraag heel eenvoudig. Als je alle vraagstukken zelf wilde oplossen, draaide het er uiteindelijk op uit dat je er niet een kon oplossen. En bij sommige vraagstukken deed het er op de lange termijn niet toe hoe ze opgelost werden. Door geen antwoord te geven, liet ze Verin echter zitten met een raadsel waarover ze kon piekeren. Dan had ze tenminste iets om zich mee bezig te houden. Als Cadsuane niet zeker was van iemand, wilde ze ervoor zorgen dat dat wederzijds was. Verin raapte haar mantel op en verliet samen met haar het vertrek. Was ze soms van plan om mee te gaan? Ze hadden de zitkamer nog maar nauwelijks verlaten of ze kwamen Nesune tegen, die kwiek door de gang liep. Plotseling bleef ze staan. Er was misschien een handjevol mensen dat er ooit in geslaagd was te doen alsof Cadsuane niet bestond, maar Nesune slaagde er redelijk in. Ze richtte haar bijna zwarte ogen meteen op Verin.

‘Aha, dus je bent weer terug, zie ik?’ Zelfs de besten uit de Bruine Ajah waren geneigd open deuren in te trappen. ‘Als ik het me goed herinner, heb jij ooit een verhandeling geschreven over de dieren uit de Verdronken Landen.’ Dat hield in dat Verin dat inderdaad gedaan had; Nesune onthield alles wat ze zag en hoorde. Dat zou een nuttige gave geweest zijn, als Cadsuane genoeg vertrouwen in haar had gehad om er gebruik van te maken. ‘Heer Algarin heeft me de huid laten zien van een grote slang waarvan hij beweert dat die uit de Verdronken Landen afkomstig is, maar ik ben ervan overtuigd dat ik precies zo’n zelfde huid heb gezien toen ik...’ Verin wierp over haar schouder een hulpeloze blik op Cadsuane toen de langere vrouw haar aan haar mouw meetrok, maar nog voordat ze drie stappen verder de gang in waren gelopen, waren ze al diep in gesprek over die dwaze slang.

Het was een opmerkelijke aanbik, en in zekere zin zelfs een zorgwekkende. Nesune was trouw aan Elaida, vroeger tenminste. Verin, daarentegen, was een van degenen die Elaida hadden willen afzetten. Vroeger tenminste. Nu voerden ze samen een levendig gesprek over slangen. Dat ze allebei trouw hadden gezworen aan dat Altor-joch kon worden toegeschreven aan het feit dat hij ta’veren was – iemand die onbewust het Patroon om zich heen wikkelde – maar was die eed voldoende om hen te doen vergeten dat ze verschillende denkbeelden hadden over wie er op de Amyrlin Zetel moest zitten? Of werden ze beïnvloed door de nabijheid van iemand die ta’veren was? Dat zou ze heel graag willen weten. Haar sieraden beschermden haar geen van alle tegen ta’veren. Natuurlijk wist ze van twee vissen en een maan niet wat ze deden, maar het was onwaarschijnlijk dat ze daarvoor dienden. Er kon ook een heel eenvoudige verklaring zijn, namelijk dat Verin en Nesune allebei tot de Bruine Ajah behoorden. Bruine zusters konden alles om zich heen vergeten als ze zich erop toelegden een onderwerp te bestuderen. Wat een slangenkuil. Ha! De sieraadjes zwaaiden heen en weer toen ze haar hoofd schudde. Toen wendde ze zich af van de twee Bruine zusters die door de gang van haar af liepen. Wat wilde die jongen? Ze vond het nooit leuk om raadsvrouwe te zijn, of dat nu nodig was of niet. Het tochtte in de gang, waardoor de paar wandkleden die er hingen in beweging kwamen. Ze waren allemaal in oude stijl gemaakt, en ze waren allemaal versleten door de vele keren dat ze van de muur waren gehaald om elders te worden opgehangen. Het landhuis was niet in één keer zo gebouwd, maar gegroeid als een woekerende boerderij. Telkens als de familie talrijk en welgesteld was, was er weer een stukje aangebouwd. Het Huis Pendaloan was nooit echt rijk geworden, maar op gezette tijden waren ze wel met zeer velen geweest.

Het resultaat ervan was niet alleen zichtbaar in de versleten, ouderwetse wandkleden. De lijsten waren allemaal in felle kleuren geschilderd – rood, geel of blauw – maar de hoogte en de breedte van de gangen verschilden nogal en ze waren soms scheef op elkaar aangesloten. Ramen die ooit hadden uitgekeken op de akkers, boden nu uitzicht op binnenplaatsen, die afgezien van hier en daar een bankje over het algemeen kaal en onopgesmukt waren. Ze waren alleen maar aangelegd vanwege het extra licht. Soms kon je alleen van de ene plek naar de andere komen via een zuilengalerij die uitzicht bood op zo’n binnenplaats. De zuilen waren over het algemeen van hout, maar ze waren altijd geschilderd, ook als het houtsnijwerk ontbrak. Op een van die galerijen, een met brede, groene zuilen, stonden twee zusters samen te kijken naar de bedrijvigheid op de binnenplaats. Tenminste, ze stonden samen te kijken toen Cadsuane de deur naar de zuilengalerij opendeed. Beldeine zag haar naar buiten komen en verstijfde, friemelend aan de stola met de groene franje die ze nog geen vijf jaar droeg. Ze was aantrekkelijk met haar hoge jukbeenderen en iets scheefstaande bruine ogen; ze had nog geen leeftijdloos gezicht en leek jonger dan Min, zeker toen ze Cadsuane een ijzige blik toewierp en haastig aan de andere kant de zuilengalerij verliet. Merise, haar metgezel, keek haar met een vermaakte glimlach na en verschikte haar eigen stola met de groene franje een stukje. Merise was lang. Haar haren was uit haar bleke gezicht gekamd en strak opgestoken, en ze was normaal heel ernstig. Zo vaak lachte ze niet. ‘Beldeine maakt zich zorgen omdat ze nog geen zwaardhand heeft,’ zei ze met haar Tarabonse tongval toen Cadsuane naast haar kwam staan. Ze had haar blik inmiddels weer gericht op de binnenplaats. ‘Het lijkt erop dat ze overweegt een Asha’man te nemen, als ze er een kan vinden. Ik heb tegen haar gezegd dat ze met Daigian moet gaan praten. Misschien heeft zij er niets aan, maar Daigian vast wel.’ Alle zwaardhanden die ze bij zich hadden, stonden bij elkaar op het geplaveide plein. Ondanks de kou hadden ze alleen een hemd aan. De meesten zaten op geschilderde houten bankjes te kijken naar twee anderen die stonden te oefenen met houten zwaarden. Jahar, een van de drie zwaardhanden van Merise, was een aantrekkelijke, zongebruinde jongeman. De zilveren belletjes aan het uiteinde van zijn twee lange vlechten klingelden door de felheid waarmee hij aanviel. Hij bewoog zich als een zwartlans die toeslaat. Er stond geen zuchtje wind, maar de achtpuntige ster in Cadsuanes haar, die leek op de gouden roos van een kompas, bewoog even. Als ze hem in haar hand had gehouden, zou ze duidelijk gevoeld hebben hoe hij trilde. Ze wist echter al dat Jahar een Asha’man was en de ster zou hem niet daadwerkelijk aangewezen hebben. Hij kon alleen aangeven dat er een man in de buurt was die kon geleiden. Hoe meer mannen er in de buurt waren die konden geleiden, hoe heviger de ster trilde, had ze inmiddels ontdekt. Jahars tegenstander was een boomlange, breedgeschouderde kerel met een gezicht dat eruitzag alsof het was uitgehakt uit graniet. Een gevlochten leren koord om zijn grijzende slapen moest het schouderlange haar uit zijn gezicht houden. Hij was niet de tweede Asha’man die zich daarbeneden bevond, maar op zijn eigen manier was hij even dodelijk. Lan leek niet eens zo snel te bewegen, maar hij... zweefde. Zijn zwaard van samengebonden tengels was altijd op tijd om dat van Jahar af te weren, en met elke beweging dwong hij de jongere man een beetje verder uit positie. Opeens sloeg Lan zijn houten zwaard met luid gekraak tegen Jahars zij. Het was een klap die met een stalen kling dodelijk geweest zou zijn. Terwijl de jongere man nog bij stond te komen van de dreun, zweefde Lan weer terug in de uitgangspositie, met het lange zwaard rechtop in zijn handen. Nethan, een andere zwaardhand van Merise, kwam overeind. Hij was een magere kerel met grijzende slapen die leken op witte vleugels, en hij was lang. Desondanks was hij minstens een hand kleiner dan Lan. Jahar gebaarde hem weg te gaan en hief zijn oefenzwaard weer op, terwijl hij luidkeels een tweede poging eiste.

‘Hoe gaat het met Daigian?’ vroeg Cadsuane. ‘Beter dan ik verwacht had,’ gaf Merise toe. ‘Ze zit veel te vaak in haar kamer, maar ze huilt in elk geval niet in het bijzijn van anderen.’ Haar blik gleed van de mannen met hun dansende zwaarden naar een groengeverfde bank waarop Verins gedrongen, grijze zwaardhand Tomas zat. Naast hem zat een al even grijze man, maar van zijn haar was nog maar een smal randje over. ‘Damer wilde zijn Heling op haar uitproberen, maar Daigian weigerde. Ze mag dan nog nooit eerder een zwaardhand hebben gehad, ze beseft dat rouwen om een dode zwaardhand er nu eenmaal bij hoort als je de herinnering aan hem levend wilt houden. Het verbaast me dat Corele zelfs maar overwoog het toe te staan.’

Hoofdschuddend richtte de Tarabonse zuster haar aandacht weer op Jahar. Ze had geen interesse in de zwaardhanden van andere zusters, tenminste niet zoveel als in die van haarzelf. ‘Asha’man rouwen net als zwaardhanden. Ik dacht dat Jahar en Damer misschien slechts het voorbeeld van de anderen volgden, maar Jahar zegt dat het bij hen ook zo gaat. Ik heb me er natuurlijk niet mee bemoeid, maar ik heb gezien dat ze dronken ter nagedachtenis aan die jonge Eben van Daigian. Ze hebben zijn naam niet één keer genoemd, maar er stond een volle beker wijn voor hem op tafel. Bassane en Nethan weten dat ze op een dag dood kunnen gaan, en dat aanvaarden ze. Jahar, daarentegen, verwacht dat hij dood zal gaan; hij verwacht het elke dag. Hij beschouwt elk ogenblik als zijn laatste ogenblik.’ Cadsuane slaagde er ternauwernood in geen blik te werpen op de andere vrouw. Merise praatte maar zelden zo lang achtereen. Op het gezicht van de ander was geen rimpeltje te zien en ze gedroeg zich onverstoorbaar, maar iets had haar van streek gemaakt, ik weet dat je koppelingen met hem oefent,’ zei ze voorzichtig terwijl ze naar de binnenplaats tuurde. Voorzichtigheid was geboden als je met een andere zuster over haar zwaardhand sprak. Dat was deels de reden dat ze met een frons haar blik strak op de binnenplaats gericht hield. ‘Weet je al of dat Altor-joch in Shadar Logoth in zijn opzet geslaagd is? Heeft hij de mannelijke helft van de Bron werkelijk gezuiverd?’ Corele oefende met Damer ook koppelingen, maar de Gele zuster was zo sterk gericht op haar vruchteloze pogingen om met saidar hetzelfde te doen als wat hij met saidin deed, dat ze de smet van de Duistere nog niet opgemerkt zou hebben als ze die had doorgeslikt. Jammer dat ze zelf niet vijftig jaar later de stola ontvangen had, anders had ze zelf een van die mannen aan zich kunnen binden en had ze het niet hoeven vragen. Maar als het vijftig jaar later was gebeurd, zou dat betekend hebben dat Noria in haar huisje in de Zwarte Heuvels al gestorven was voordat Cadsuane Melaidhrin op weg was gegaan naar de Witte Toren. Dan zou de geschiedenis er heel anders uit hebben gezien. Ze zou zich dan waarschijnlijk in een heel andere toestand hebben bevonden dan nu. Dus stelde ze kies haar vraag en wachtte af.

Merise bleef een hele tijd roerloos staan zwijgen en slaakte toen een zucht, ik weet het niet, Cadsuane. Saidar is een kalme oceaan die je brengt waar je naartoe wilt, zolang je maar bekend bent met de stromingen en je erdoor laat meevoeren. Saidin... is een lawine van brandende stenen, het verbrokkelen van ijsbergen. Het voelt wel schoner aan dan toen ik de binding met Jahar aanging, maar in die wirwar kan zich van alles verborgen houden. Van alles.’ Cadsuane knikte. Ze wist niet zeker of ze een ander antwoord had verwacht. Waarom zou ze zekerheid krijgen over een van de twee belangrijkste vragen ter wereld, terwijl ze zelfs op veel eenvoudiger vragen geen antwoord kreeg? Op de binnenplaats stopte de beweging van Lans houten zwaard, deze keer niet met een klap, maar met de punt zachtjes tegen Jahars keel gedrukt. Opnieuw nam de grotere man in een vloeiende beweging zijn uitgangspositie weer in. Nethan kwam weer overeind, en opnieuw gebaarde Jahar dat hij moest blijven zitten. Daarna hief hij boos zijn zwaard op en nam een afwachtende houding aan. Merises derde, Bassane, een kleine, brede man die ondanks zijn Cairhiense achtergrond even zongebruind was als Jahar, lachte en maakte een grove opmerking over te ambitieuze mannen die over hun eigen zwaard struikelden. Tomas en Damer wisselden een blik en schudden het hoofd; mannen van die leeftijd waren meestal allang opgehouden met het maken van schimpende opmerkingen. Opnieuw klonk het gekletter van hout tegen hout. De andere vier zwaardhanden op de binnenplaats waren niet het enige publiek voor Lan en Jahar. Het slanke meisje met het donkere haar in een lange vlecht, dat bezorgd toekeek vanaf een rood bankje, was de reden voor Cadsuanes frons. Ze was een Aes Sedai, al was het maar in naam, maar het kind zou nadrukkelijk met haar Grote Serpent-ring moeten zwaaien om mensen daarvan te overtuigen. Dat kwam niet alleen door Nynaeves meisjesachtige gezicht; Beldeine zag er immers nog even jong uit. Nynaeve zat echter te wippen op het bankje en leek elk ogenblik overeind te willen springen. Soms bewoog ze haar lippen, alsof ze stilletjes aanmoedigingen schreeuwde, en soms bewoog ze haar handen alsof ze wilde laten zien hoe Lan zijn zwaard had moeten bewegen. Ze was een frivool meisje vol passie en ze gaf er slechts zelden blijk van dat ze ook hersens had. Min was niet de enige die om een man haar verstand en haar hart in een diepe waterput leek te hebben geworpen. Naar de gebruiken van het niet langer bestaande koninkrijk Malkier had Nynaeve een rode stip op haar voorhoofd geverfd, die aangaf dat ze met Lan getrouwd was – en dat terwijl Gele zusters zelden met hun zwaardhand trouwden. Eigenlijk trouwde bijna geen enkele zuster met haar zwaardhand. En natuurlijk was Lan niet de zwaardhand van Nynaeve, hoewel hij en het meisje stug bleven doen alsof dat wel zo was. Aan wie hij dan wel toebehoorde, was een onderwerp dat ze meden als dieven die wegsluipen in de nacht.

Nog interessanter, maar tevens verontrustender, waren de sieraden die Nynaeve droeg: een lange, gouden ketting en een smalle, gouden gordel met bijpassende armbanden en vingerringen. De opzichtige rode, groene en blauwe edelstenen waarmee de sieraden bezaaid waren, vloekten met haar gewaad, dat doorspekt was met geel. Aan haar linkerhand droeg ze bovendien dat eigenaardige sieraad, dat bestond uit gouden ringen die met platte kettingen vastzaten aan een gouden armband. Dat was een angreaal, een die veel krachtiger was dan het klauwiersieraadje in haar eigen haar. De overige sieraden leken ook sterk op haar eigen versieringen; het waren ter’angrealen die duidelijk in dezelfde periode waren gemaakt, tijdens het Breken van de Wereld. In die tijd kon een Aes Sedai vele tegenstanders treffen, met name mannen die konden geleiden. Vreemd, als je bedacht dat ook zij Aes Sedai genoemd werden. Dat zou net zoiets zijn als een man die Cadsuane heette.

De vraag – haar ochtend was nu al gevuld met vragen en de zon was nog maar halverwege de noen – de vraag was of het meisje haar sieraden droeg vanwege dat Altor-joch of vanwege de Asha’man. Of misschien wel vanwege Cadsuane Melaidhrin. Nynaeve had blijk gegeven van haar trouw aan de jongeman uit haar eigen dorp, maar ook van haar behoedzaamheid jegens hem. Ze had wel degelijk hersens, ze gebruikte ze alleen niet altijd. Totdat die vraag beantwoord werd, was het te gevaarlijk om het meisje al te zeer te vertrouwen. Het probleem was dat er tegenwoordig voor haar gevoel maar weinig was wat niet gevaarlijk was. ‘Jahar wordt steeds sterker,’ zei Merise opeens. Heel even keek Cadsuane de andere Groene zuster verbaasd aan. Sterker? Het hemd van de jongeman was inmiddels zo vochtig dat het aan zijn rug kleefde, terwijl Lan nog geen druppeltje zweet vertoonde. Toen begreep ze het. Merise doelde op de Ene Kracht. Cadsuane beperkte zich echter tot het vragend optrekken van een wenkbrauw. Ze kon zich niet herinneren wanneer ze voor het laatst op haar gezicht had laten doorschemeren dat ze geschrokken was. Misschien was dat al die jaren geleden in de Zwarte Heuvels voor het laatst gebeurd, toen ze de sieraden had verdiend die ze nu droeg, in eerste instantie dacht ik dat de manier waarop die Asha’man geoefend worden, die sneldwang, al had gezorgd dat hij op het toppunt van zijn vermogen was,’ zei Merise, die fronsend neerkeek op de twee mannen met hun oefenzwaarden. Nee, het was Jahar naar wie ze zo verontrust keek. Ze had slechts een vaag rimpeltje tussen haar ogen, maar bewaarde haar fronsen altijd voor mensen die haar ongenoegen mochten zien. ‘Bij Shadar Logoth dacht ik dat ik het me inbeeldde. Drie of vier dagen geleden was ik er half van overtuigd dat ik het verkeerd gezien had. Nu weet ik echter zeker dat ik het goed heb. Als mannen bij vlagen krachtiger worden, dan valt niet te voorspellen hoe sterk ze uiteindelijk zullen worden.’ Ze sprak haar meest voor de hand liggende zorg uiteraard niet uit: dat hij misschien wel sterker zou blijken dan zij. Zoiets hardop zeggen was om zeer veel uiteenlopende redenen ondenkbaar, en hoewel Merise er een beetje aan gewend was geraakt om het ondenkbare te doen – de meeste zusters zouden al flauwvallen bij de gedachte dat ze een binding moesten aangaan met een man die kon geleiden – sprak ze nog steeds niet graag hardop over het ondenkbare, zoals Cadsuane. Ze hield haar stem vlak, maar Licht, wat haatte ze het om zo tactvol te zijn. Of in elk geval haatte ze dat het noodzakelijk was.

‘Hij lijkt tevreden, Merise.’ Merises zwaardhanden leken altijd tevreden; ze pakte hen op de juiste manier aan. ‘Hij brandt van...’ De andere vrouw legde haar vingers tegen haar slaap, alsof ze het kluwen gewaarwordingen wilde betasten dat ze via de binding voelde. Nee maar, ze was écht van streek! ‘Het is geen woede. Frustratie.’ Ze stak haar hand in het tasje van bewerkt groen leer dat aan haar gordel hing en haalde er een speldje uit. Het was een kronkelend figuurtje, uitgevoerd in rode brandverf met goud, en leek op een slang met poten en leeuwenmanen. ‘Ik weet niet waar dat Altor-joch dit vandaan heeft, maar hij heeft het aan Jahar gegeven. Het schijnt dat het voor Asha’man net zoiets is als het verkrijgen van de stola voor ons. Ik moest het natuurlijk afpakken. Jahar verkeert nog in het stadium waarin hij moet leren dat hij alleen iets mag aannemen als ik zeg dat het mag. Maar hij maakt zich zo druk om dit ding... Moet ik het dan maar aan hem teruggeven? In zekere zin komt het dan van mijn hand.’

Cadsuanes wenkbrauwen leken zich uit eigen beweging op te trekken, voordat ze het kon tegenhouden. Vroeg Merise nu raad over een van haar zwaardhanden? Natuurlijk had Cadsuane zelf geopperd dat ze de man maar eens moest peilen, maar een dergelijke mate van intimiteit was... Ondenkbaar? Ha! ‘Welke beslissing je ook neemt, ik weet zeker dat het de juiste zal zijn.’ Met een laatste blik op Nynaeve liet ze de lange vrouw achter, die met haar duim over het gebrandverfde speldje streek en met een frons op haar voorhoofd omlaag keek naar de binnenplaats. Lan had Jahar zojuist opnieuw verslagen, maar de jongeman rechtte zijn schouders alweer en eiste een nieuwe krachtmeting. Wat Merise ook besloot, Cadsuane was al iets te weten gekomen wat haar niet zinde. De grenzen tussen een Aes Sedai en haar zwaardhand waren altijd even duidelijk afgebakend geweest als hun band: de Aes Sedai gaf de bevelen en de zwaardhand gehoorzaamde. Maar als zelfs Merise – die haar zwaardhanden altijd met strakke hand leidde – liep te piekeren over een speldje, zouden er nieuwe grenzen vastgesteld moeten worden, in elk geval bij de zwaardhanden die konden geleiden. Het was onwaarschijnlijk dat er geen bindingen meer met hen zouden worden aangegaan; dat had Beldeine wel bewezen. Mensen veranderden eigenlijk nooit echt, maar de wereld wel, met verontrustende regelmaat. Je moest er gewoon mee leren leven, en anders moest je ervoor zorgen dat je het overleefde. Nu en dan kon je, als je geluk had, de veranderingen een beetje bijsturen. Maar zelfs als je er een tegen wist te houden, zette je elders alleen maar een nieuwe in gang.

Zoals ze had verwacht, bleek de deur naar de vertrekken van dat Altor-joch niet onbewaakt te zijn. Alivia was er natuurlijk; ze zat geduldig met haar handen in haar schoot gevouwen op een bankje naast de deur. De Seanchaanse vrouw met het blonde haar had zichzelf uitgeroepen tot een soort beschermer van de jongen. Alivia schreef haar bevrijding van het juk van een damane aan hem toe, maar er stak meer achter. Om te beginnen had Min een hekel aan haar, maar dat werd ingegeven door een ander soort jaloezie dan gebruikelijk. Alivia leek nauwelijks te beseffen wat mannen en vrouwen samen deden. Toch bestond er tussen haar en de jongen een band, die zich uitte in de blikken die ze elkaar toewierpen. Die van haar drukten vastberadenheid uit en die van hem hoop, hoe ongelofelijk dat ook leek. Totdat Cadsuane wist wat dat te betekenen had, was ze niet van plan hen uit elkaar te halen. Alivia nam Cadsuane met haar scherpe, blauwe ogen behoedzaam maar respectvol op, maar ze zag in haar geen vijand. Alivia maakte korte metten met mensen die ze als vijanden van dat Altor-joch beschouwde.

De andere vrouw die op wacht stond, was ongeveer even groot als Alivia, maar verder had het verschil tussen de twee vrouwen niet groter kunnen zijn. Dat kwam niet alleen doordat Elza bruine ogen had en het gladde, leeftijdloze gezicht van een Aes Sedai, terwijl Alivia fijne lijntjes in haar ooghoeken had en onopvallende witte lokken in haar haren. Elza sprong overeind zodra ze Cadsuane zag, maakte zichzelf zo groot mogelijk toen ze voor de deur ging staan en sloeg haar stola strak om zich heen. ‘Hij is niet alleen,’ zei ze met een ijzige klank in haar stem.

‘Wil je mij soms de weg versperren?’ vroeg Cadsuane al even kil. De Andoraanse Groene zuster had meteen voor haar opzij moeten gaan. Elza stond in de Kracht zo ver onder haar dat ze niet eens had moeten aarzelen, laat staan wachten op een bevel, maar de vrouw plantte haar voeten stevig op de grond en er verscheen zowaar een verhitte blik in haar ogen.

Het was een netelige toestand. Er waren in het landhuis nog vijf andere zusters die trouw hadden gezworen aan de jongen, en degenen die trouw waren geweest aan Elaida keken Cadsuane allemaal aan alsof ze twijfels hadden over haar bedoelingen met hem. En dat wierp natuurlijk de vraag op waarom dat voor Verin niet gold. Elza was echter de enige die haar bij de jongen vandaan probeerde te houden. Haar houding riekte naar jaloezie en dat was niet logisch. Het was immers volstrekt ondenkbaar dat ze zichzelf geschikter achtte als raadgever. En als er ook maar de minste aanwijzing was geweest dat Elza de jongen wilde hebben, als man of als zwaardhand, zou Min op haar achterste benen staan. Het meisje beschikte over een feilloze neus daarvoor. Als Cadsuane er de vrouw naar was geweest om te tandenknarsen, zou ze dat nu gedaan hebben. Net toen ze dacht dat ze Elza zou moeten bevelen om uit de weg te gaan, boog Alivia zich naar voren. ‘Hij heeft haar zelf laten komen, Elza,’ zei ze lijzig. ‘Als we haar buiten de deur houden, wordt hij boos. Niet op haar, maar op ons. Laat haar binnen.’ Elza keek de Seanchaanse vrouw vanuit haar ooghoeken aan en haar bovenlip krulde minachtend op. Alivia stond ver boven haar in de Kracht – sterker nog, Alivia stond zelfs ver boven Cadsuane – maar ze was een wilder en in Elza’s ogen een leugenaar. De vrouw met het donkere haar leek niet eens te geloven dat Alivia damane was geweest, laat staan dat ze waarde hechtte aan de rest van haar verhaal. Desondanks wierp Elza een vluchtige blik op Cadsuane, toen op de deur achter haar en verschikte haar stola. Ze wilde duidelijk niet dat de jongen boos zou worden. Niet op haar, althans. ‘Ik ga wel even kijken of hij klaar is om je te ontvangen,’ zei ze en haar stem wankelde op het randje van knorrigheid. ‘Zorg ervoor dat ze hier blijft,’ voegde ze er op scherpere toon tegen Alivia aan toe. Toen draaide ze zich om en klopte zachtjes op de deur. Een mannenstem aan de andere kant riep iets en ze deed de deur op een kier open, zodat ze er net doorheen kon glippen. Daarna deed ze hem achter zich dicht.

‘U moet het haar maar vergeven,’ zei Alivia met dat ergerlijk trage, zachte Seanchaanse accent. ‘Ik denk dat ze haar eed gewoon heel ernstig opvat. Ze is niet gewend om iemand te dienen.’

‘Aes Sedai houden zich aan hun woord,’ antwoordde Cadsuane droog. Die vrouw gaf haar het gevoel dat ze even snel en kortaf sprak als een Cairhienin! ‘We moeten wel.’

‘Dat geloof ik. Ik hou me ook aan mijn woord. Dan weet u dat. Ik ben hem alles verschuldigd wat hij van me vraagt.’

Dat was een fascinerende opmerking en een kans om meer te weten te komen. Voordat ze die echter kon grijpen, kwam Elza weer naar buiten. Achter haar aan kwam Algarin, wiens witte baard keurig in een puntje was geknipt. Hij maakte een buiging voor Cadsuane, met een glimlach die de rimpels in zijn gezicht verdiepte. Zijn eenvoudige mantel van donkere wol, die in zijn jongere jaren voor hem was gemaakt, hing nu ruim om zijn lichaam en het haar op zijn hoofd was nog maar dun en schaars. Ze had geen gelegenheid om hem te vragen waarom hij bij dat Altor-joch op bezoek was geweest. ‘Hij kan je nu ontvangen,’ zei Elza op scherpe toon. Het scheelde niet veel of Cadsuane begon inderdaad te tandenknarsen. Alivia moest maar even wachten. En Algarin ook. De jongen stond midden in de kamer toen Cadsuane binnenkwam. Hij was bijna even lang en breed als Lan en hij droeg een zwarte mantel met goudborduursel op de mouwen en de hoge kraag. De mantel leek naar haar smaak te veel op die van een Asha’man, maar dan met borduursel. Ze zei er echter niets over. Hij maakte een beleefde buiging, leidde haar naar een stoel bij de haard waar een kussen met kwastjes op lag en vroeg haar of ze zin had in wijn. De wijn die in de kan op een bijzettafeltje stond met twee bekers ernaast was inmiddels koud, maar hij kon wel nieuwe laten halen. Ze had er hard aan gewerkt om hem enige beschaving bij te brengen, dus wat haar betrof mocht hij zelf weten wat voor mantel hij aantrok. Er waren belangrijkere zaken waarin hij begeleid moest worden. Of aangespoord, of indien nodig zelfs voortgesleurd. Ze was niet van plan haar tijd te verspillen aan een gesprek over zijn kleding. Met een beleefd knikje sloeg ze de wijn af. Een wijnbeker bood vele mogelijkheden – je kon er een slokje uit nemen als je even moest nadenken, je kon erin kijken als je de blik in je ogen wilde verhullen – maar deze jongeman moest je altijd goed in de gaten houden. Zijn gezicht verried bijna even weinig als dat van een zuster. Met dat donkerrode haar en die blauw-grijze ogen had hij voor een Aiel kunnen doorgaan, maar er waren maar weinig Aiel die zulke kille ogen hadden. In vergelijking daarmee leek de ochtendhemel waar ze kort daarvoor naar had staan staren warm. Die ogen stonden kouder dan vóór Shadar Logoth. En helaas ook harder. Bovendien lag er een behoedzame blik in.

‘Algarin had een broer die kon geleiden,’ zei hij terwijl hij zich omdraaide naar de stoel die tegenover die van haar stond. Halverwege de draai wankelde hij. Hij greep met een korte lach een van de armleuningen van de stoel vast om niet te vallen en deed alsof hij over zijn eigen voeten was gestruikeld, maar hij was nergens achter blijven haken. En hij had saidin niet gegrepen – ze had hem weleens zien wankelen als hij dat deed – anders zouden haar sieraden haar wel gewaarschuwd hebben. Corele zei dat hij alleen wat rust nodig had om te herstellen van Shadar Logoth. Licht, ze moest die jongen in leven zien te houden, anders was alles voor niets geweest! ‘Dat weet ik,’ zei ze. En aangezien het goed mogelijk was dat Algarin hem alles had verteld, voegde ze eraan toe: ‘Ik was degene die Emarin opspoorde en hem meenam naar Tar Valon.’ Sommigen zouden het wellicht vreemd vinden dat Algarin daar dankbaar voor was, maar zijn jongere broer had nog meer dan tien jaar geleefd nadat ze hem gestild had en hem had geholpen zich daarmee te verzoenen. De broers hadden een hechte band gehad.

De jongen trok nauwelijks merkbaar zijn wenkbrauwen op toen hij het zich gemakkelijk maakte in zijn stoel. ‘Algarin wil getest worden,’ zei hij.

Ze beantwoordde vlak en sereen zijn blik en zei niets. Algarins kinderen, voor zover die nog in leven waren, waren getrouwd. Misschien was hij er klaar voor om dit stuk land over te dragen aan zijn nakomelingen. Hoe dan ook maakte het op dit ogenblik eigenlijk weinig verschil of er nu een man meer of minder was die kon geleiden. Behalve als het ging om de jongen die haar nu strak aan zat te kijken.

Na een tijdje bewoog hij zijn kin. Het leek op een knikje. Wilde hij haar soms uitproberen? ‘Maak je maar geen zorgen, jongen. Ik zal het je meteen zeggen als je je als een dwaas aanstelt.’ De meeste mensen wisten na één ontmoeting al dat ze een scherpe tong had. Deze jongeman moest daar echter van tijd tot tijd aan herinnerd worden. Hij gromde. Misschien was het een lach. Misschien was het spijtig bedoeld. Ze hielp zichzelf eraan herinneren dat hij wilde dat ze hem iets zou leren, hoewel hij zelf niet leek te weten wat. Het deed er niet toe. Ze had een hele lijst om uit te kiezen en ze was er nog maar net aan begonnen.

Het leek wel alsof zijn gezicht uit steen gehouwen was, zo uitdrukkingsloos was het, maar hij kwam met een sprongetje overeind en begon tussen de haard en de deur heen en weer te lopen. Zijn handen waren op zijn rug samengebald tot vuisten. ‘Ik heb met Alivia gepraat over de Seanchanen,’ zei hij. ‘Ze noemen hun leger niet voor niets het Eeuwig Zegevierende Leger. Ze hebben nog nooit een oorlog verloren. Wel af en toe een slag, maar nooit een oorlog. Als ze een slag verliezen, nemen ze de tijd om te beredeneren wat ze verkeerd hebben gedaan, of wat de vijand juist goed heeft gedaan. Dan veranderen ze wat ze moeten veranderen om te winnen.’

‘Een verstandige aanpak,’ zei ze toen de woordenstroom even ophield. Hij verwachtte duidelijk dat zij wat zei. ik ken mannen die hetzelfde doen. Davram Bashere, bijvoorbeeld. Garet Brin, Rodel Ituralde, Agelmar Jagad. Zelfs Pedron Nial ging zo te werk toen hij nog leefde. Allemaal worden ze beschouwd als grote krijgsheren.’

‘Ja,’ zei hij, nog steeds heen en weer lopend. Hij keek haar niet aan. Misschien zag hij haar niet eens, maar hij luisterde wel. Het was te hopen dat wat ze zei ook daadwerkelijk doordrong. ‘Vijf mannen, stuk voor stuk grote krijgsheren. Maar de Seanchanen doen het allemaal zo, al duizend jaar. Ze veranderen wat ze veranderen moeten, maar ze geven het niet op.’

‘Denk je soms dat ze niet verslagen kunnen worden?’ vroeg ze kalm. Kalmte was altijd het beste totdat je alle feiten kende, en daarna meestal ook.

De jongen draaide zich met zijn hoofd hooghartig geheven en een ijzige blik in zijn ogen naar haar om. ik kan hen uiteindelijk best verslaan,’ zei hij. Hij deed duidelijk zijn best om beleefd te blijven. Dat was in elk geval iets. Hoe minder vaak ze hoefde te bewijzen dat ze elke overtreding van haar regels kon en zou afstraffen, hoe beter. ‘Maar...’ Met een grauw onderbrak hij zichzelf toen de geluiden van een meningsverschil in de hal door de deur naar binnen drongen.

Een tel later zwaaide de deur open en liep Elza achteruit de kamer binnen, nog steeds met luide stem tegenwerpingen makend en trachtend met haar gespreide armen twee andere zusters tegen te houden. Erians gezicht was rood aangelopen en ze duwde de andere Groene zuster met haar handen voor zich uit. Sarene, een vrouw die zo mooi was dat Erian in vergelijking met haar bijna gewoontjes leek, had een koelere uitdrukking op haar gezicht, zoals je van een Witte zuster zou verwachten. Ze schudde echter geërgerd haar hoofd, zo fel dat de gekleurde kraaltjes in haar dunne vlechten tegen elkaar tikten. Sarene kon erg boos worden, maar meestal hield ze haar woede veilig diep weggestopt.

‘Bartol en Rashan zijn al onderweg,’ verkondigde Erian luid, met een Illiaanse tongval die door haar bezorgdheid extra werd aangedikt. Dat waren haar twee zwaardhanden, die in Cairhien waren achtergebleven. ik heb hen niet ontboden en er Reist ook nog iemand met hen mee. Een uur geleden voelde ik hen opeens een stuk dichterbij, en daarnet nog dichterbij. Ze komen nu op ons af.’

‘Mijn Vitalien komt ook dichterbij,’ zei Sarene. ‘Ik denk dat hij er over een paar uur zal zijn.’

Elza liet haar armen zakken, maar aan haar stijve rug te zien, stond ze beide zusters nog steeds woedend aan te kijken. ‘Mijn Fearil zal er ook snel zijn,’ mompelde ze. Hij was haar enige zwaardhand; er werd beweerd dat ze getrouwd waren, en Groene zusters die trouwden hadden zelden nog een tweede zwaardhand. Cadsuane vroeg zich af of ze iets gezegd zou hebben als de andere twee dat niet hadden gedaan.

‘Dat is sneller dan ik had verwacht,’ zei de jongen. Hij sprak zachtjes, maar er lag een staalharde klank in zijn stem. ‘Maar ik had er ook niet van mogen uitgaan dat de wereld op mij zou wachten, of wel, Cadsuane?’

‘De wereld wacht nooit op iemand,’ zei ze terwijl ze opstond. Erian kromp ineen alsof ze haar nu pas opmerkte, maar Cadsuane was ervan overtuigd dat haar eigen gezicht even ondoorgrondelijk was als dat van de jongen. En misschien zelfs even gevoelloos. De vragen over wat de zwaardhanden ertoe had gebracht Cairhien te verlaten en wie er met hen mee reisde, waren eigenlijk al voldoende om haar volledig in beslag te nemen, maar ze had het gevoel dat ze weer een antwoord had gekregen van de jongen. Ze moest dan ook diep nadenken over de raad die ze hem erover zou geven. Soms waren de antwoorden neteliger dan de vragen.

24

De storm wakkert aan

Het was halverwege de middag en eigenlijk hoorde er zonlicht door de ramen van Rhands slaapkamer naar binnen te schijnen. Buiten regende het echter pijpenstelen, en de lampen waren allemaal aan om de schemering op een afstand te houden. De donder deed de ruiten rammelen in hun sponningen. Het was een felle onweersbui, die sneller dan een paard in galop langs de Drakenmuur naar het zuiden was gestormd en die een snijdende kou met zich meebracht. Het was bijna koud genoeg voor sneeuw. De regendruppels die het huis geselden, waren half bevroren en zelfs de fel brandende houtblokken in de haard konden de kilte niet helemaal uit de kamer verdrijven.

Liggend op zijn bed met zijn in laarzen gestoken voeten over elkaar op de beddensprei, staarde hij met niets ziende ogen omhoog naar het baldakijn en probeerde hij zijn gedachten op een rijtje te zetten. Hij kon het onweer wel buitensluiten, maar Min, die onder zijn arm knus tegen hem aan kroop, was een ander verhaal. Ze probeerde hem niet bewust af te leiden; ze deed het onbewust. Wat moest hij aan haar doen? En aan Elayne en aan Aviendha? Die twee waren, nu hij zo ver van Caemlin was, in zijn hoofd slechts een vage aanwezigheid. Hij nam tenminste aan dat ze nog steeds in Caemlin waren. Het was echter gevaarlijk om dingen voetstoots aan te nemen als het om die twee vrouwen ging. Op het ogenblik kon hij alleen voelen waar ze zich ongeveer bevonden ten opzichte van hem en dat ze nog leefden. Min had haar lichaam echter stevig tegen hem aan gedrukt en door de binding was ze zowel in zijn hoofd als lijfelijk een krachtige aanwezigheid. Was het te laat om Min in veiligheid te brengen, om Elayne en Aviendha in veiligheid te brengen? Waarom denk je dat je ook maar iemand in veiligheid kunt brengen? fluisterde Lews Therin in zijn hoofd. De dode gek was inmiddels een oude vriend geworden. We gaan allemaal dood. Je kunt alleen maar hopen dat jij niet degene zult zijn die hen doodt. Hij was geen welkome vriend, maar Rhand kon ook niet van hem afkomen. Hij was niet langer bang dat hij Min, Elayne of Aviendha zou vermoorden, of dat hij gek zou worden. In elk geval niet gekker dan hij al was, met een dode man in zijn hoofd en soms een in mist gehuld gezicht dat hij bijna kon herkennen. Zou hij het wagen om Cadsuane iets te vragen over een van die twee dingen? Je mag niemand vertrouwen, prevelde Lews Therin en toen lachte hij wrang. Zelfs mij niet.

Zonder waarschuwing stompte Min hem zo hard in de ribben dat hij ervan moest grommen. ‘Je wordt sentimenteel, schaapherder,’ grauwde ze. ‘Als je je nu weer zorgen maakt over mij, dan zweer ik je...’ Ze kon op zo veel manieren grauwen, die Min, afhankelijk van de uiteenlopende gewaarwordingen die door de binding heen kwamen. Je had de lichte ergernis die hij nu bij haar bespeurde, met een vleugje bezorgdheid; en soms was er een scherp randje, alsof ze zich ervan moest weerhouden hem de kop af te bijten. Dan was er nog een grauw die hem bijna aan het lachen maakte vanwege het plezier in haar hoofd, of die hem in elk geval dichter bij een lach bracht dan hij voor zijn gevoel in lange tijd had meegemaakt. En er was een keelachtige grauw die hem zelfs zonder de binding het bloed door de aderen liet gieren.

‘Nu even niet,’ zei ze waarschuwend voordat hij de hand die op haar rug lag kon verplaatsen. Ze rolde van het bed af, stond op en trok met een berispende blik haar mantel met het borduursel recht. Sinds ze hem aan zich gebonden had, kon ze zijn gedachten nog beter lezen, iets waar ze zelfs voor die tijd al erg goed in was geweest. ‘Wat ga je aan hen doen, Rhand? Wat gaat Cadsuane doen?’ Achter het raam lichtte een bliksemflits op, zo fel dat het het licht van de lampen bijna overstraalde, en een donderklap sloeg met diep gerommel tegen de ruiten.

‘Ik heb nog nooit van tevoren kunnen zien wat ze ging doen, Min. Waarom zou dat vandaag opeens anders zijn?’ De dikke verenmatras zakte in onder zijn gewicht toen hij zijn benen over de rand van het bed slingerde en tegenover haar ging zitten. Hij drukte bijna zonder erbij na te denken zijn hand op de oude wonden in zijn zij, maar zodra hij zich ervan bewust werd, verhulde hij de onbewuste beweging door zijn mantel dicht te knopen. De ene wond was half geheeld en de andere zou nooit helen; sinds Shadar Logoth bleven de twee elkaar overlappende wonden pijn doen. Of misschien was hij zich er gewoon scherper van bewust hoezeer ze bonsden, en op een plek niet groter dan de palm van zijn hand warmte uitstraalden als een smeltoven van koorts. Hij hoopte dat een van de wonden zou gaan helen nu Shadar Logoth er niet meer was. Misschien was er gewoon nog maar zo weinig tijd verstreken dat hij het verschil niet kon voelen. Het was niet de zij waarop Min een stomp had gegeven – met die oude wonden was ze immer voorzichtig, met de rest van hem lang niet altijd – maar hij dacht dat hij erin geslaagd was de pijn voor haar verborgen te houden. Het had geen zin om haar nog een reden te geven zich zorgen te maken. De bezorgdheid in haar ogen en in haar gedachten betrof waarschijnlijk Cadsuane. Of de anderen.

Het was nu erg druk in het landhuis en in alle omliggende gebouwen. Het was onvermijdelijk dat iemand vroeg of laat zou proberen de zwaardhanden te gebruiken die nog in Cairhien waren; hun Aes Sedai hadden niet bepaald van de daken geschreeuwd dat ze op zoek gingen naar de Herrezen Draak, maar ze hadden er ook niet echt een geheim van gemaakt. Toch had hij nooit kunnen voorzien wie de zwaardhanden zouden vergezellen. Davram Bashere, met honderd man Saldeaanse lichte ruiterij, die in een geseling van wind en regen afsteeg en mopperde over geruïneerde zadels. Een zevental in zwarte mantels geklede Asha’man, die zichzelf niet hadden afgeschermd voor de stortregen. Ze reden met Bashere mee, maar toch was het alsof er twee afzonderlijke gezelschappen arriveerden, want ze bewaarden steeds enige onderlinge afstand en er heerste een voelbare sfeer van oplettendheid en behoedzaamheid. En een van de Asha’man was Logain Ablar. Logain! Logain was een Asha’man die het zwaard en de draak op zijn kraag droeg! Bashere en Logain wilden hem allebei spreken, maar onder vier ogen. Maar onverwacht of niet, ze waren bij lange na niet de meest verrassende bezoekers. Toen hij de acht Aes Sedai zag, dacht hij eerst dat het nog meer vriendinnen van Cadsuane waren, maar hij zou zweren dat zij even verrast waren als hijzelf. Wat nog vreemder was, op één na leken ze allemaal bij de Asha’man te horen. Niet als gevangenen en al helemaal niet als bewakers, maar Logain wilde het liever niet uitleggen waar Bashere bij was. Bashere op zijn beurt wilde Logain liever niet als eerste de kans geven om onder vier ogen met Rhand te praten. Nu waren ze allemaal naar hun kamer gegaan om zich af te drogen en hun spullen op te bergen, waardoor hij even had om zijn gedachten te bepalen. Voor zover hij dat kon met Min zo dichtbij. Inderdaad, wat ging Cadsuane doen? Nou, hij had geprobeerd haar om raad te vragen. De gebeurtenissen hadden hen echter allebei ingehaald. De beslissing was al genomen, wat Cadsuane ook dacht. Opnieuw lichtte er buiten een bliksemflits op. Bliksem leek te passen bij Cadsuane. Je wist van beide nooit waar ze zouden toeslaan. Alivia zou korte metten met baar maken, mompelde Lews Therin. Ze gaat ons helpen sterven; ze zou Cadsuane voor ons uit de weg ruimen als je het haar opdroeg.

Ik wil haar niet doden, zei Rhand in gedachten tegen de dode man. Ik kan me haar dood niet veroorloven. Dat wist Lews Therin even goed als hij, maar toch mopperde de man zachtjes in zichzelf. Sinds Shadar Logoth leek hij soms een tikje minder krankzinnig. Of misschien was Rhand gewoon een tikje méér krankzinnig geworden. Voor hem was het inmiddels immers heel gewoon om in gedachten met een dode man te praten, en dat kon je nauwelijks gezond noemen. ‘Je moet iéts doen,’ mompelde Min, die haar armen onder haar borsten over elkaar sloeg. ‘Uit Logains aura blijkt meer dan ooit een zucht naar glorie. Misschien denkt hij nog steeds dat hij de ware Herrezen Draak is. En er is iets... duisters... aan de beelden die ik rond heer Davram zag. Als hij zich tegen je keert, of om het leven komt... Ik heb een van de soldaten horen zeggen dat heer Dobraine het misschien niet haalt. Als je zelfs maar een van hen kwijtraakt, zou dat een zware slag zijn. Als je hen alle drie kwijtraakt, kost het je misschien wel een jaar om dat weer te boven te komen.’

‘Als jij het hebt gezien, zal het gebeuren. Ik moet doen wat ik kan, Min, en me geen zorgen maken over dingen waar ik niets aan kan doen.’ Ze schonk hem zo’n blik waar vrouwen een enorme voorraad van schenen te hebben, alsof hij ruzie zocht. Gekras aan de deur bracht hem bij zijn positieven. Min verplaatste haar gewicht. Hij vermoedde dat ze een werpmes uit haar mouw had geschud en dat achter haar pols verborgen hield. Die vrouw droeg meer verstopte messen mee dan Thom Merrilin ooit had gedaan. Of Mart. Kleuren wervelden door zijn hoofd en voegden zich bijna samen tot... wat? Een man op de bok van een wagen? In elk geval niet het gezicht dat soms in zijn gedachten opdook, en in een mum van tijd was het beeld weer verdwenen, zonder de duizeligheid die altijd met het gezicht gepaard ging.

‘Binnen,’ riep hij terwijl hij opstond.

Elza spreidde haar rokken en maakte een sierlijke kniks toen ze binnenkwam. Haar sprankelende ogen waren gericht op zijn gezicht. De aantrekkelijke vrouw, zo koel en zelfgenoegzaam als een kat, leek Min bijna niet op te merken. Van alle zusters die trouw aan hem gezworen hadden was Elza de gretigste. De enige gretige, eigenlijk. De anderen hadden hun eigen redenen om hem trouw te zweren, en Verin en de zusters die hem bij Dumaisbron waren komen zoeken hadden natuurlijk weinig keus gehad toen ze tegenover ta’veren stonden. Elza leek echter vanbinnen te branden van verlangen dat hij Tarmon Gai’don zou bereiken, hoezeer dat ook in tegenspraak was met haar koele houding. ‘Je zei dat je het meteen wilde weten als de Ogier aankwam,’ zei ze zonder ook maar een tel haar blik af te wenden van zijn gezicht.

‘Loial!’ riep Min blij. Ze stopte het mes weer terug in haar mouw terwijl ze langs Elza heen rende, die met haar ogen knipperde bij de aanblik van het wapen, ik kon Rhand wel vermoorden toen ik hoorde dat hij je naar je kamer had laten gaan terwijl ik je nog niet eens gezien had!’ De binding gaf aan dat ze dat niet meende. Niet helemaal, althans.

‘Dank je,’ zei Rhand tegen Elza, luisterend naar de vrolijke geluiden die uit de zitkamer kwamen: Mins lichte lach en het gerommel van pret van de Ogier. Het klonk alsof de aarde zelf lachte. Boven hun hoofden rolde een donderklap.

Misschien was de Aes Sedai zó gretig dat ze zelfs wilde horen wat hij tegen Loial te zeggen had, want ze klemde haar lippen op elkaar en aarzelde even voordat ze een kniks maakte en hooghartig de slaapkamer uit liep. Een korte pauze in de gemoedelijke geluiden gaf aan dat Elza door de zitkamer liep, en toen ze opnieuw begonnen, wist hij dat ze de kamer weer verlaten had. Pas toen greep hij de Ene Kracht. Hij probeerde altijd te voorkomen dat iemand hem zag als hij dat deed.

Het vuur stroomde door hem heen, heter dan de zon, maar tegelijkertijd zo koud dat zelfs de zwaarste sneeuwstorm er wel lente bij leek, een woeste, kolkende massa waarbij de onweersbui buiten in het niet viel en die hem bij het eerste ogenblik van onoplettendheid dreigde mee te sleuren. Saidin grijpen betekende een strijd om te overleven. Maar het groen van de kroonlijsten was opeens groener, het zwart van zijn mantel was zwarter, het goud van het borduursel was dieper goud. Hij kon de nerf in het hout van de bedstijlen zien, net als de vage sporen die de ambachtsman al die jaren geleden had achtergelaten toen hij de wijnranken geschuurd had die erin waren uitgesneden. Wanneer hij het zonder saidin moest stellen, kreeg hij het gevoel dat hij half blind en verdoofd was. Dat was echter slechts een deel van wat hij voelde.

Zuiver, fluisterde Lews Therin. Weer puur en zuiver. Dat klopte. De smet die al sinds het Breken van de Wereld op de mannelijke helft van de Ene Kracht had gerust, was verdwenen. Toch werd hij misselijk, en de behoefte om te bukken en zijn maag te legen op de vloer borrelde op in Rhands binnenste. De kamer leek even om hem heen te draaien en hij moest steun zoeken bij de dichtstbijzijnde bedstijl om te voorkomen dat hij zou vallen. Hij begreep niet waarom hij nog steeds misselijk werd, nu de smet verdwenen was. Lews Therin wist het ook niet, of anders wilde hij het niet zeggen. Die misselijkheid was de reden dat hij, als hij het enigszins kon voorkomen, niet wilde dat iemand hem zag als hij saidin greep. Elza mocht dan branden van verlangen om hem de Laatste Slag te zien bereiken, er waren te veel anderen die het liefst zouden zien dat hij daarin faalde. En dat waren niet allemaal Duistervrienden. Tijdens dat ogenblik van zwakte probeerde ook de dode man saidin te grijpen. Rhand kon voelen dat hij er vol hebzucht naar graaide. Was het nu moeilijker dan voorheen om hem uit de weg te duwen? In sommige opzichten leek Lews Therin sinds Shadar Logoth dieper in zijn binnenste geworteld te zijn. Ach, het deed er ook niet toe. Hij had toch niet zo’n lange weg meer te gaan voordat hij mocht sterven. Hij moest het alleen tot die tijd proberen vol te houden. Hij ademde diep in, negeerde het laatste spoortje misselijkheid in zijn buik en liep, begeleid door een knetterende donderslag, met grote passen de zitkamer in.

Min stond midden in de kamer met Loials hand in de hare glimlachend naar de Ogier op te kijken. Ze had haar beide handen nodig om er een van Loial vast te kunnen houden, en dan nog slaagde ze er bij lange na niet in om die helemaal te bedekken. Zijn hoofd raakte net niet de bepleisterde zoldering, maar er zat niet meer dan een voet tussen. Hij had een schone mantel van donkerblauwe wol aangetrokken, met wijd uitlopende panden die over zijn wijde broek tot op zijn kniehoge laarzen vielen, maar voor de verandering puilden zijn zakken eens niet uit met boeken. Ogen zo groot als schoteltjes lichtten op toen hij Rhand zag, en de grijns om zijn brede mond leek zijn gezicht letterlijk in tweeën te splijten. De pluimpjes aan zijn oren, die uit zijn ruige haar omhoogstaken, trilden van plezier. ‘Heer Algarin heeft gastenverblijven speciaal voor Ogier, Rhand,’ zei hij met een stem zo diep als het geroffel van een grote trom. ‘Stel je voor! Zes nog wel! Natuurlijk zijn ze al een tijdje niet meer gebruikt, maar ze worden elke week gelucht, dus is het er niet muf. En de lakens zijn van eersteklas linnen. Ik dacht dat ik me weer dubbel zou moeten vouwen in een mensenbed. Eh, we blijven hier toch niet zo lang, hè?’ Zijn lange oren verslapten een beetje en begonnen toen onrustig te bewegen, ik vind niet dat we dat moeten doen. Ik bedoel, straks raak ik er nog aan gewend om in een echt bed te slapen en dat kan natuurlijk niet als ik bij jou blijf. Ik bedoel... Nou ja, je weet wel wat ik bedoel.’

‘Ja, dat weet ik,’ zei Rhand zachtjes. Hij had kunnen lachen om de ontsteltenis van de Ogier. Hij hoorde er zelfs om te lachen. De laatste tijd leek hij echter gewoon niet tot lachen in staat. Hij spon een web tegen luistervinken rond de kamer en knoopte het vast zodat hij saidin kon loslaten. Het laatste spoortje misselijkheid stierf meteen weg. Hij kon de misselijkheid meestal wel beheersen, met enige moeite, maar waarom zou hij moeite doen als het niet nodig was? ‘Zijn je boeken erg nat geworden?’ Loial had zich toen hij binnenkwam vooral zorgen gemaakt om zijn boeken.

Opeens drong het tot hem door dat hij wat hij gedaan had in gedachten ‘een web spinnen’ had genoemd. Zo zou Lews Therin het uitdrukken. Dat gebeurde te vaak, dat de uitdrukkingen van de andere man door zijn hoofd dwarrelden, dat de herinneringen van de ander zich vermengden met de zijne. Hij was Rhand Altor, niet Lews Therin Telamon. Hij had een ban geweven en het weefsel afgehecht, niet een web gesponnen en het vastgeknoopt. Beide uitdrukkingen kwamen echter even gemakkelijk bij hem op.

‘Mijn Lessen van Willim van Maneches is een beetje vochtig geworden,’ zei Loial geërgerd, terwijl hij over zijn bovenlip wreef. Was hij slordig geweest met scheren, of was dat het begin van een snorretje onder zijn brede neus? ‘Het kan zijn dat er vlekken op de bladzijden komen. Ik had niet zo onzorgvuldig moeten zijn, niet met een boek. En mijn boek met aantekeningen is ook een beetje nat geworden, maar de inkt is niet uitgelopen. Alles is nog leesbaar, maar ik moet echt een kistje maken ter bescherming van...’ Langzaam vertrokken zijn wenkbrauwen zich in een frons, zodat de lange uiteinden ervan over zijn wangen bungelden. ‘Je ziet er moe uit, Rhand. Hij ziet er moe uit, Min.’

‘Hij heeft te veel gedaan, maar nu neemt hij rust,’ zei Min verdedigend, en toen moest Rhand toch glimlachen. Een klein beetje maar. Min zou hem altijd verdedigen, zelfs tegenover zijn vrienden. ‘Ja, je néémt rust, schaapherder,’ voegde ze eraan toe, waarna ze Loials grote hand losliet en haar vuisten op haar heupen plantte. ‘Ga zitten en rust uit. O, ga toch zitten, Loial. Ik krijg nog pijn in mijn nek als ik naar jou omhoog moet blijven kijken.’

Loial grinnikte, een geluid als het gebrul van een stier dat in zijn keel werd gedempt, terwijl hij weifelend een van de stoelen met de hoge rugleuningen bestudeerde. Naast zijn grote gestalte leek het wel een kinderstoel. ‘Schaapherder. Je kunt je niet voorstellen hoe heerlijk het is om te horen dat jij hem schaapherder noemt, Min.’ Hij nam voorzichtig plaats. De stoel met het eenvoudige houtsnijwerk kraakte onder zijn gewicht en zijn knieën staken een heel eind omhoog. ‘Het spijt me, Rhand, maar het is grappig en ik heb de laatste maanden maar weinig gehoord waar ik om kon lachen.’ De stoel hield hem net. Met een snelle blik op de deur naar de gang voegde hij er iets te luid aan toe: ‘Karldin heeft niet zoveel gevoel voor humor.’

‘Je kunt vrijuit praten,’ zei Rhand tegen hem. ‘We zitten veilig achter een... een ban.’ Hij had bijna gezegd: achter een schild, en dat was niet hetzelfde. Maar het was wél hetzelfde en dat wist hij best. Hij was te moe om te gaan zitten, net zoals hij ’s avonds vaak te moe was om de slaap te vatten – hij voelde het tot in zijn pijnlijke botten – dus ging hij voor de open haard staan. De wind die door de schoorsteen loeide, maakte de vlammen aan het dansen en liet soms een klein rookpluimpje de kamer binnen. De regen roffelde nog tegen de ramen, maar het onweer was zo te horen inmiddels overgewaaid. Misschien zou de storm zo wel ophouden. Hij vouwde zijn handen op zijn rug ineen en wendde zich af van het vuur. ‘Wat zeiden de Ouderen, Loial?’

In plaats van meteen antwoord te geven, keek Loial Min aan alsof hij aanmoediging of steun zocht. Gezeten op het randje van een blauwe leunstoel met haar benen over elkaar, knikte ze de Ogier met een glimlachje toe. Hij zuchtte diep. Het klonk als wind die door een diepe grot suisde. ‘Karldin en ik hebben elke stedding aangedaan, Rhand. Behalve stedding Shangtai, natuurlijk. Daar kon ik niet naartoe, maar overal waar we kwamen heb ik een boodschap achtergelaten, en Daiting is niet zo ver van Shangtai. Iemand zal het wel doorgeven. De Grote Stronk komt in Shangtai bijeen en dat zal veel belangstellenden trekken. Dit is de eerste keer in duizend jaar dat er een Grote Stronk is afgekondigd. Dat is niet meer gebeurd sinds de mensen de Oorlog van de Honderd Jaren uitvochten, en de beurt was aan Shangtai. Ze willen kennelijk iets heel belangrijks bespreken, maar niemand wilde me vertellen waarom er een Grote Stronk komt. Ze willen je over geen enkele Stronk iets vertellen .als je nog geen baard hebt,’ mompelde hij. Hij betastte het smalle stoppelbaardje op zijn brede kin. Kennelijk was hij van plan iets aan dat gebrek te doen, hoewel het misschien nog niet zou lukken. Loial was inmiddels de negentig gepasseerd, maar in de ogen van de Ogier was hij nog maar een jongen.

‘En de Ouderen?’ vroeg Rhand geduldig. Je moest erg geduldig zijn met Loial, met iedere Ogier eigenlijk. Ze keken anders tegen tijd aan dan mensen – mensen zouden na duizend jaar niet eens meer weten wie er ‘aan de beurt’ was – en Loial was geneigd zijn verhalen breed uit te meten als hij de kans kreeg. Heel breed. Loials oren trilden en opnieuw wierp hij een blik op Min, die ook nu beantwoord werd met een bemoedigende glimlach. ‘Wel, zoals ik al zei: ik heb elke stedding behalve Shangtai aangedaan. Karldin weigerde naar binnen te gaan. Hij sliep liever elke nacht onder een struik dan ook maar een tel afgesneden te zijn van de Ware Bron.’ Rhand zei geen woord, maar Loial tilde zijn handen van zijn knieën, met de palmen naar voren. ‘Ik kom er zo op, Rhand, echt waar. Ik heb gedaan wat ik kon, maar ik weet niet of het genoeg was. In de stedding in de Grenslanden zeiden ze dat ik naar huis moest gaan en alles moest overlaten aan oudere, wijzere zielen. Dat zeiden ze ook in Shadoon en Mardoon, in de bergen aan de Schaduwkust. De andere steddings beloofden de saidinpoorten te bewaken. Volgens mij geloven ze niet echt dat er gevaar dreigt, maar ze hebben er desondanks mee ingestemd, dus kun je erop vertrouwen dat ze ze nauwgezet in de gaten zullen houden. En ik weet zeker dat iemand Shangtai op de hoogte zal stellen. De Ouderen in Shangtai hebben het nooit prettig gevonden dat er vlak bij de stedding een saidinpoort was. Ik heb Ouder Haman zeker honderd keer horen zeggen dat het gevaarlijk was. Ik weet zeker dat ook zij hem zullen laten bewaken.’ Rhand knikte langzaam. Ogier logen nooit, en de paar die een poging waagden waren er zo slecht in, dat ze het zelden een tweede keer probeerden. Het woord van een Ogier werd even serieus genomen als de gezworen eed van een ander. De saidinpoorten zouden nauwgezet bewaakt worden. Afgezien van die in de grenslanden en in de bergen ten zuiden van Amadicia en Tarabon. Tussen twee saidinpoorten kon je van de Rug van de Wereld naar de Arythische Oceaan trekken, of van de Grenslanden naar de Zee der Stormen, en dat alles in een vreemde wereld waarin de wetten van de tijd niet golden. Of misschien bevonden de saidinwegen zich wel buiten de tijd. Als je twee dagen te voet over de saidinwegen reisde, kon je honderd, soms wel vijfhonderd mijl afleggen, afhankelijk van de paden die je koos. En als je bereid was de gevaren het hoofd te bieden. Je kon heel gemakkelijk sterven op de saidinwegen, en dat was nog het minste gevaar. Ze waren al heel lang duister en besmet. Trolloks maakten zich daar echter niet druk om, tenminste, niet als een Myrddraal hen voortdreef. Trolloks wilden alleen maar moorden, vooral als een Myrddraal hen voortdreef. Negen saidinpoorten zouden onbewaakt blijven, zodat het gevaar bestond dat er elk ogenblik een open kon gaan en de Trolloks er met tienduizenden tegelijk uit zouden stromen. Zonder de medewerking van de stedding zou het wellicht onmogelijk zijn een wachtpost uit te zetten. Veel mensen geloofden niet eens dat de Ogier bestonden, en onder degenen die wel in hun bestaan geloofden, waren er maar weinig die bereid waren zich zonder toestemming met hen te bemoeien. Misschien de Asha’man, als hij er genoeg had die hij kon vertrouwen. Opeens besefte hij dat hij niet de enige was die moe was. Loial zag er uitgeput en uitgemergeld uit. Zijn mantel was gekreukt en hing ruim om zijn lijf. Het was voor een Ogier gevaarlijk om te lang buiten de stedding te blijven, en Loial was al ruim vijf jaar geleden van huis gegaan. Misschien waren die korte bezoekjes van de afgelopen paar maanden voor hem niet genoeg geweest. ‘Misschien moet je nu maar naar huis gaan, Loial. Van hieruit is het maar een paar dagreizen naar stedding Shangtai.’

Loials stoel kraakte vervaarlijk toen hij met een ruk rechtop ging zitten. Ook zijn oren schoten geschrokken recht overeind. ‘Maar mijn moeder is daar ongetwijfeld, Rhand. Ze is een befaamd Spreekster. Ze zou een Grote Stronk nooit aan zich voorbij laten gaan.’

‘Ze was helemaal in Tweewater, dus kan ze nog lang niet terug zijn,’ zei Rhand tegen hem. Loials moeder zou ook een befaamde loper zijn, maar er waren grenzen, zelfs voor een Ogier. ‘Dan ken je mijn moeder nog niet,’ mompelde Loial, als een somber roffelende trom. ‘Bovendien heeft ze Erith nog steeds bij zich. Daar ben ik van overtuigd.’

Min boog met een gevaarlijk licht in haar ogen naar de Ogier toe. ‘Zoals jij over Erith praat, weet ik dat je met haar wilt trouwen, dus waarom ben je nog steeds voor haar op de vlucht?’ Rhand, die nog steeds bij de open haard stond, nam haar aandachtig op. Trouwen. Aviendha nam aan dat hij met haar zou trouwen en ook met Elayne en Min, want dat was bij de Aiel gebruikelijk. Elayne leek dat vreemd genoeg ook te denken. Dat dacht hij tenminste. Wat dacht Min? Ze had er nooit iets over gezegd. Hij had nooit moeten toestaan dat ze een binding met hem aangingen. Die binding zou hen verstikken met verdriet als hij stierf. Nu trilden Loials oren van behoedzaamheid. Die oren waren een van de redenen dat Ogier zo slecht konden liegen. Hij maakte verzoenende gebaren, alsof Min veel groter was dan hij. ‘Ja, dat wil ik ook wel, Min. Natuurlijk wil ik dat. Erith is erg mooi en heel scherpzinnig. Heb ik je ooit verteld hoe zorgvuldig ze naar me luisterde toen ik haar uitlegde... Natuurlijk heb ik je dat verteld. Ik vertel het aan iedereen die ik tegenkom. Ik wil wel degelijk met haar trouwen. Maar nu nog niet. Het is anders dan bij mensen, Min. Jij doet alles wat Rhand vraagt. Erith zal van me verwachten dat ik me ergens vestig en dat ik thuisblijf. Een vrouw laat haar echtgenoot nooit ergens naartoe gaan of iets doen als dat betekent dat hij langer dan een paar dagen weg moet uit de stedding. Ik moet mijn boek nog afmaken, en hoe moet ik dat doen als ik niet alles zie wat Rhand doet? Ik weet zeker dat hij weer van alles gedaan heeft sinds ik ben weggegaan uit Cairhien, en ik weet zeker dat ik het nu nooit meer helemaal goed zal kunnen opschrijven. Erith zou het gewoon niet begrijpen. Min? Min, ben je soms boos op me?’

‘Hoe kom je erbij dat ik boos ben?’ vroeg ze koeltjes. Loial slaakte een diepe zucht, en er sprak zo duidelijk opluchting uit dat Rhand hem bijna ongelovig aanstaarde. Licht, die Ogier dacht werkelijk dat ze bedoelde dat ze niet boos was! Rhand wist dat hij in het duister tastte als het op vrouwen aankwam, zelfs wat Min betrof – misschien zelfs juist wat Min betrof – maar Loial moest echt nog een heleboel leren voordat hij met zijn Erith trouwde. Anders zou ze hem villen als een zieke geit. Hij kon hem maar beter de kamer uit werken voordat Min haar voor was. Rhand schraapte zijn keel. ‘Denk er vannacht maar eens over na, Loial,’ zei hij. ‘Misschien ben je tegen de ochtend wel van gedachten veranderd.’ Ergens hoopte hij dat Loial inderdaad van gedachten zou veranderen. De Ogier was al te lang van huis. Maar aan de andere kant... Als het waar was wat Alivia hem over de Seanchanen verteld had, zou hij Loial goed kunnen gebruiken. Soms walgde hij van zichzelf. ‘Hoe dan ook moet ik nu Bashere spreken. En Logain.’ Zijn mond verstrakte zich toen hij die naam uitsprak. Wat dééd Logain eigenlijk in het zwart van de Asha’man?

Loial stond niet op. Sterker nog, de uitdrukking op zijn gezicht werd nog bezorgder. Zijn oren staken schuin naar achteren en zijn wenkbrauwen hingen omlaag. ‘Rhand, ik moet je iets vertellen. Het gaat over de Aes Sedai die met ons mee zijn gekomen.’

Terwijl hij verder praatte, lichtten aan de andere kant van het raam opnieuw bliksemflitsen op en hoog boven hen rommelde de donder luider dan ooit tevoren. Bij sommige stormen betekende een adempauze slechts dat het ergste nog moest komen. Ik zei toch dat je hen allemaal had moeten doden toen je de kans had? zei Lews Therin lachend. Ik heb het toch gezegd?

‘Weet je héél zeker dat ze gebonden zijn, Samitsu?’ vroeg Cadsuane dringend. En luid genoeg om verstaanbaar te zijn boven het gerommel van de donder boven het dak van het landhuis. Donder en bliksem pasten bij haar stemming. Het liefst zou ze gegrauwd hebben. Ze moest al haar oefening en ervaring aanspreken om rustig te blijven zitten en van haar hete gemberthee te nippen. Het was lang geleden dat ze haar emoties de overhand had laten krijgen, maar ze zou het liefst in iets bijten. Of in iemand.

Samitsu had ook een porseleinen kom met thee in haar hand, maar ze had er nog geen druppel van gedronken en ze had ook niet gereageerd op Cadsuanes uitnodiging om te gaan zitten. De slanke zuster wendde zich af van de linkerhaard, waar ze in de vlammen had staan staren, en de belletjes in haar donkere haar rinkelden toen ze haar hoofd schudde. Ze had niet de moeite genomen om haar haren behoorlijk te drogen en die hingen vochtig en zwaar op haar rug. In haar groenbruine ogen lag een bezorgde blik. ‘Dat is niet bepaald een vraag die ik zomaar aan een zuster kan stellen, of wel soms, Cadsuane? Ze hebben het me in elk geval niet verteld. Ze zouden wel gek zijn. In eerste instantie dacht ik dat ze hetzelfde hadden gedaan als Merise en Corele. En die arme Daigian.’ Even vertrok haar gezicht zich van medeleven. Ze was zich volledig bewust van de pijn die aan Daigian knaagde na haar verlies. Elke zuster die haar eerste zwaardhand versleten had, wist maar al te goed hoe dat voelde. ‘Maar het is wel duidelijk dat Toveine en Gabrelle allebei bij Logain horen. Ik denk dat Gabrelle het bed met hem deelt. Als er sprake is van bindingen, zijn de mannen degenen die gebonden hebben.’

‘Om de beurt,’ prevelde Cadsuane met haar neus in haar theekom. Sommigen beweerden dat om de beurt eerlijk spel was, maar zij had nooit geloofd in eerlijk spel, niet als het op een gevecht aankwam. Je vocht of je vocht niet, en een spel was het nooit. Eerlijkheid was iets voor mensen die veilig langs de zijlijn stonden te praten terwijl anderen bloedden. Helaas kon ze er maar weinig aan doen, behalve proberen een manier te vinden om de gebeurtenissen in evenwicht te brengen. Evenwicht was iets heel anders dan eerlijkheid. Wat dreigde dit toch een knoeiboel te worden, ik ben blij dat je me in elk geval even gewaarschuwd hebt voordat ik Toveine en de anderen het hoofd moet bieden, maar ik wil dat je morgenochtend meteen teruggaat naar Cairhien.’

‘Ik kon niets uitrichten, Cadsuane,’ zei Samitsu verbitterd. ‘De helft van de mensen die ik een bevel gaf, vroeg steeds aan Sashalle of het wel klopte, en de andere helft zei recht in mijn gezicht dat zij al iets anders had gezegd. Heer Bashere heeft haar ertoe overgehaald om de zwaardhanden vrij te laten – ik weet niet hoe het mogelijk is dat hij ervan op de hoogte was – en zij heeft op haar beurt Sorilea omgepraat. Ik kon het onmogelijk tegenhouden. Sorilea gedroeg zich alsof ik mijn positie al had opgegeven! Ze begrijpt er niets van en ze laat heel duidelijk merken dat ze mij een dwaas vindt. Het heeft voor mij helemaal geen zin om terug te gaan, tenzij je van me verwacht dat ik Sashalles handschoenen voor haar draag.’ ik verwacht van je dat je haar in de gaten houdt, Samitsu. Meer niet. Ik wil weten wat zo’n Draakgezworen zuster doet als noch ik, noch de Wijzen met een zweep in de hand over haar schouder meekijken. Jij bent altijd al zeer opmerkzaam geweest.’ Geduld was niet altijd haar sterkste kant, maar soms was geduld geboden bij Samitsu. De Gele zuster was inderdaad opmerkzaam, intelligent en meestal ook wilskrachtig. Bovendien was niemand beter in Heling dan zij – tenminste, tot de komst van Damer Flin. Ze kon echter van het ene op het andere ogenblik om onverklaarbare redenen haar zelfvertrouwen kwijtraken. Met de stok kwam je nooit ver bij Samitsu, maar met schouderklopjes wel; en als iets werkte, was je een dwaas als je het niet gebruikte. Nu Cadsuane haar eraan hielp herinneren hoe intelligent ze was en hoe bedreven in Heling – dat was altijd noodzakelijk bij Samitsu; ze kon helemaal in de put raken als ze er niet in geslaagd was een dode te helen – en hoe slim, rechtte de Arafelse zuster langzaam haar rug. Haar zelfvertrouwen keerde terug. ‘Je kunt erop vertrouwen dat Sashalle niet eens andere kousen zal kunnen aantrekken zonder dat ik het weet,’ zei ze ferm. Cadsuane verwachtte ook niet minder. ‘Maar als ik iets vragen mag...’ – nu haar zelfvertrouwen weer hersteld was, was aan de manier waarop Samitsu dat zei te horen dat die woorden slechts voor de vorm waren; ze was geen bang vogeltje, behalve als ze zich onzeker voelde – ‘waarom ben je helemaal hier, in het meest afgelegen deel van Tyr? Wat gaat de jonge Altor doen? Of moet ik zeggen: wat ga jij hem laten doen?’

‘Hij is iets heel gevaarlijks van plan,’ antwoordde Cadsuane. Buiten scheen kort het licht van bliksemschichten – scherpe, zilveren vorken aan een hemel die bijna zo donker was als de nacht. Ze wist precies wat hij van plan was. Ze wist alleen niet of ze hem tegen moest houden.

‘Hier moet een eind aan komen!’ bulderde Rhand, en de donder aan de hemel klonk als een echo. Voor dit gesprek had hij zijn mantel aangetrokken. Bovendien had hij de mouwen van zijn hemd opgerold om de rood met gouden draken te ontbloten die zich om zijn onderarmen slingerden en waarvan de koppen met de gouden manen op de rug van zijn handen leken te rusten. Hij wilde dat de man voor hem er met elke blik aan herinnerd werd dat hij de Herrezen Draak tegenover zich had. Zijn handen waren echter tot vuisten gebald, om te voorkomen dat hij zou toegeven aan de aanmoedigingen van Lews Therin om die stomme Logain Ablar te wurgen. ‘Ik heb geen behoefte aan oorlog met de Witte Toren, en jullie bloed- Asha’man zullen me ook geen bloedoorlog met de Witte Toren bezorgen! Heb je dat begrepen?’

Logain, wiens handen ontspannen op het lange gevest van zijn zwaard lagen, gaf geen krimp. Hij was een lange man, maar niet zo lang als Rhand. Hij keek hem aan met een standvastige blik en liet in niets blijken dat hij op zijn donder kreeg of ter verantwoording werd geroepen. Het zilveren zwaard en de rood met gouden draak op de hoge kraag van zijn zwarte mantel schitterden fel in het licht van de lampen, en de mantel zelf zag eruit alsof die pas gestreken was. ‘Moeten we hen soms vrijlaten?’ vroeg hij kalm. ‘Laten de Aes Sedai onze metgezellen die ze tot zich genomen hebben dan ook gaan?’

‘Nee!’ zei Rhand kortaf. En zuur. ‘Wat gebeurd is, is gebeurd.’ Merise was zo ontdaan geweest toen hij opperde dat ze Narishma misschien moest vrijlaten, dat je zou denken dat hij haar had gevraagd een jong hondje aan de kant van de weg achter te laten. En hij vermoedde dat Flin even hard zou vechten om Corele vast te houden als andersom; hij was er vrij zeker van dat er tussen hen nu meer gaande was dan de binding alleen. Nou, als een Aes Sedai een man die kon geleiden aan zich kon binden, waarom kon een mooie vrouw dan niet gehecht raken aan een kreupele oude man? ‘Maar je beseft toch wel in wat voor wespennest je je gestoken hebt, hè? Op dit ogenblik wil Elaida maar één geleider in leven houden en dat ben ik, en dan alleen totdat de Laatste Slag achter de rug is. Als ze dit te weten komt, zal ze er dubbel op gebrand zijn om jullie allemaal over de kling te jagen, het maakt niet uit hoe. Ik weet niet hoe die andere groep zal reageren, maar Egwene is altijd al erg goed geweest in onderhandelen. Ik zal misschien een aantal Asha’man beschikbaar moeten stellen om door Aes Sedai gebonden te worden, totdat zij er evenveel van jullie hebben als jullie van hen. Als ze niet gewoon besluiten dat jullie allemaal zo snel mogelijk dood moeten, tenminste. Wat gedaan is, is gedaan, maar het mag niet weer gebeuren!’ Bij elk woord verstijfde Logain iets meer, maar hij hield zijn blik strak op Rhand gericht. Het was zonneklaar dat hij deed alsof de anderen in de zitkamer er niet bij waren. Min wilde part noch deel hebben aan deze vergadering, dus was ze ergens anders naartoe gegaan om te lezen. Rhand begreep helemaal niets van de boeken van Herid Fel, maar zij vond ze erg boeiend. Hij had er echter op gestaan dat Loial erbij zou blijven. De Ogier deed alsof hij de vlammen in de open haard bestudeerde, maar wierp soms met trillende oren een blik op de deur, alsof hij zich afvroeg of hij onder dekking van het onweer onopgemerkt weg kon glippen. Naast de Ogier leek Davram Bashere nog kleiner dan hij in werkelijkheid was. Hij was een grijzende man met donkere, scheefstaande ogen, een neus als een snavel en een dikke snor waarvan de punten om zijn mond omlaag krulden. Ook hij droeg een zwaard. De kling was korter dan die van Logain en gegolfd. Bashere hield zijn ogen overwegend gericht op zijn wijnbeker, maar als zijn blik op Logain viel, streek hij onbewust met zijn duim langs het gevest van zijn zwaard. Rhand dacht tenminste dat het een onbewust gebaar was.

‘Taim heeft het bevel gegeven,’ zei Logain koeltjes, hoewel hij zich zichtbaar niet op zijn gemak voelde nu hij verantwoording moest afleggen waar andere mensen bij waren. Een plotselinge bliksemflits dicht bij het huis hulde zijn gezicht heel eventjes in spookachtige schaduwen, zodat het een grimmig masker van duisternis leek. ik nam aan dat het van jou afkomstig was.’ Zijn blik dwaalde af in de richting van Bashere en zijn mond verstrakte. ‘Taim doet veel dingen waarvan mensen denken dat jij er opdracht toe hebt gegeven,’ ging hij met tegenzin verder, ‘maar hij heeft zo zijn eigen plannen. Flin, Narishma en Manfor staan op de lijst van weglopers, net als elke andere Asha’man die jij bij je hebt gehouden. En hij heeft een groepje van twintig tot dertig kerels die hij dicht bij zich houdt en apart oefent. Iedere man die de draak draagt behoort tot die groep, behalve ik; en als hij gedurfd had, zou hij me de draak onthouden hebben. Wat je ook gedaan hebt, het wordt tijd om je blik te richten op de Zwarte Toren, voordat Taim een breuk veroorzaakt die nog dieper gaat dan bij de Witte Toren. Als hij dat doet, zul je merken dat de meerderheid trouw is aan hem, niet aan jou. Hem kennen ze. De meesten hebben jou nog nooit gezien.’ Geërgerd rolde Rhand zijn mouwen omlaag en liet zich in een stoel vallen. Wat hij gedaan had, was voor Logain niet van belang. De man wist dat saidin zuiver was, maar hij kon niet geloven dat Rhand, of welk ander menselijk wezen dan ook, verantwoordelijk was voor die zuivering. Dacht hij soms dat de Schepper na een lijdensweg van drieduizend jaar opeens had besloten een barmhartig gebaar te maken? De Schepper had de wereld geschapen en het vervolgens aan de mensheid overgelaten om ervan te maken wat ze konden – de hemel of de Doemkrocht, dat mochten ze zelf kiezen. De Schepper had vele werelden geschapen en was even blijven kijken of ze tot bloei kwamen of afstierven. Daarna was hij gewoon verder gegaan met het scheppen van eindeloos veel andere werelden. Een tuinman weende ook niet om elke gevallen bloesem.

Heel even dacht hij dat dat waarschijnlijk mijmeringen van Lews Therin waren. Hij had nooit zo diep nagedacht over de Schepper – over niets, eigenlijk. Hij kon echter vóélen dat Lews Therin goedkeurend knikte, als een man die luisterde naar wat een ander zei. Maar toch, vóór Lews Therin had hij nooit stilgestaan bij dit soort dingen. Hoeveel onderscheid was er eigenlijk nog tussen hen? ‘Taim zal nog even moeten wachten,’ zei hij vermoeid. Hoelang kon Taim nog wachten? Hij was verrast toen hij Lews Therin niet hoorde razen dat hij die man maar moest doden. Stelde dat hem maar gerust. ‘Ben je hier alleen gekomen om ervoor te zorgen dat Logain veilig aankwam, Bashere, of om me te vertellen dat iemand Dobraine heeft neergestoken? Of heb jij ook een dringende taak voor me?’ Bashere trok een wenkbrauw op vanwege de toon waarop Rhand sprak, en zijn kaak verstrakte toen hij een blik op Logain wierp. Na een paar tellen snoof hij echter zo hard dat Rhand verwachtte dat de dikke punten van zijn snor ervan zouden gaan trillen. ‘Twee mannen hebben mijn tent geplunderd,’ zei hij terwijl hij zijn wijnbeker neerzette op een bewerkte blauwe tafel die tegen de muur stond. ‘Een van hen had een briefje bij zich waarvan ik zou zweren dat ik het zelf geschreven had, als ik niet beter wist. Een bevel om “zekere voorwerpen” mee te nemen. Loial wist me te vertellen dat de kerels die Dobraine aan het mes hebben geregen net zo’n briefje bij zich hadden, schijnbaar in Dobraines handschrift. Zelfs een blinde zou kunnen zien waar ze opuit waren, als hij een beetje nadacht. Dobraine en ik zijn de meest voor de hand liggende kandidaten om de zegels voor je te bewaken. Jij hebt er drie en je zegt dat er al drie gebroken zijn. Misschien weet de Schaduw waar de laatste is.’ Loial had zich met stijf rechtopstaande oren afgewend van de open haard terwijl de Saldeaan sprak, en nu kon hij zich niet langer bedwingen. ‘Dat is ernstig, Rhand. Als iemand alle zegels op de kerker van de Duistere verbreekt, of misschien maar één of twee, kon de Duistere weleens uitbreken. Zelfs jij kunt het niet opnemen tegen de Duistere! Ik bedoel, ik weet wel dat in de Voorspellingen staat dat je het tegen hem zult opnemen, maar dat is vast niet letterlijk bedoeld.’ Zelfs Logain keek ongerust. Hij bestudeerde Rhand alsof hij zijn kansen tegen de Duistere inschatte.

Rhand leunde achterover in zijn stoel, maar waakte er zorgvuldig voor zijn vermoeidheid te tonen. De zegels op de gevangenis van de Duistere aan de ene kant, Taim die tweedracht zaaide onder de Asha’man aan de andere. Was het zevende zegel al gebroken? Deed de Schaduw al de openingszetten voor de Laatste Slag? ‘Je hebt ooit iets tegen me gezegd, Bashere. Als je vijand je twee doelwitten biedt...’

‘Richt je je op een derde,’ maakte Bashere de zin meteen af, en Rhand knikte. Hij had zijn beslissing toch al genomen. De donder deed de ruiten rammelen totdat de sponningen ervan trilden. De storm wakkerde aan.

‘Ik kan niet tegelijkertijd vechten tegen de Schaduw en de Seanchanen. Ik ga jullie drieën eropuit sturen om een wapenstilstand te sluiten met de Seanchanen.’

Bashere en Logain waren kennelijk sprakeloos van verbijstering, totdat ze tegenwerpingen begonnen te maken, waarbij ze gewoon door elkaar heen praatten. Loial zag eruit alsof hij elk ogenblik kon flauwvallen.

Elza schoof onrustig heen en weer terwijl ze luisterde naar Fearil, die vertelde wat er allemaal gebeurd was sinds ze hem in Cairhien had achtergelaten. De ruwe stem van de man was niet wat haar zo ergerde. Ze had een hekel aan bliksem en ze wenste dat ze de felle lichten die achter het raam flitsten uit kon bannen, net zoals ze met een ban haar kamer had afgeschermd tegen luistervinken. Niemand zou het vreemd vinden dat ze wat beslotenheid wilde, want ze had er twintig jaar aan gewerkt om iedereen ervan te overtuigen dat ze met de blonde man getrouwd was. Ondanks zijn stem zag Fearil eruit als het soort man met wie een vrouw zou willen trouwen, want hij was lang, slank en best aantrekkelijk. Door de harde trek om zijn mond leek zijn gezicht eigenlijk alleen maar mooier. Natuurlijk zouden sommigen het misschien vreemd vinden dat ze nooit meer dan één zwaardhand tegelijk had gehad, als ze er even rustig over nadachten. Een man met precies de juiste eigenschappen was moeilijk te vinden, maar misschien moest ze maar weer eens op zoek gaan. Opnieuw werd het raam verlicht door bliksem.

Nu viel ze hem eindelijk in de rede. ‘Ja, ja, al goed,’ zei ze. ‘Je hebt de juiste beslissing genomen, Fearil. Het zou inderdaad vreemd hebben geleken als jij als enige had geweigerd op zoek te gaan naar je Aes Sedai.’ Een gevoel van opluchting flitste door de binding. Ze zag er streng op toe dat haar bevelen werden opgevolgd, en hoewel hij wist dat ze hem niet kon vermoorden – of in elk geval dat ze dat niet zou doen – hoefde ze, als ze hem wilde straffen, alleen maar de binding te versluieren zodat ze zijn pijn niet zou delen. En ze moest natuurlijk een ban uitspreken om zijn gegil te dempen. Ze had bijna net zo’n hekel aan gegil als aan bliksem.

‘Het is maar goed dat je bij me bent,’ ging ze verder. Jammer dat die Aielwilden Fera nog steeds vasthielden, hoewel ze de Witte zuster wel moest vragen waarom ze trouw had gezworen voordat ze haar zou durven vertrouwen. Tot aan de reis naar Cairhien had ze niet geweten dat zij iets gemeen had met Fera. Het was erg jammer dat er niemand bij haar was die dezelfde overtuigingen koesterde als zij, maar zij was als enige naar Cairhien gestuurd en ze zette geen vraagtekens bij de bevelen die ze kreeg, evenmin als Fearil vraagtekens zette bij haar bevelen. ‘Ik denk dat een paar mensen binnenkort zullen moeten sterven.’ Zodra ze had besloten wie. Fearil boog het hoofd en een steek van genot schoot door de binding. Ja, hij hield ervan om te moorden. ‘In de tussentijd vermoord je iedereen die de Herrezen Draak bedreigt. Iedereen.’ Het was haar namelijk overduidelijk geworden terwijl ze zelf gevangen werd gehouden door de wilden: de Herrezen Draak moest Tarmon Gai’don halen. Anders kon de Grote Heer hem daar immers niet verslaan!

25

Wanneer sieraden te dragen

Perijn liep met grote passen ongeduldig heen en weer over de gebloemde kleden die in zijn tent op de grond lagen. Hij bewoog ongemakkelijk met zijn schouders, want hij droeg zijn mantel van donkergroene zijde, die hij zelden had gedragen sinds Faile hem had laten maken. Ze beweerde dat het ingewikkelde borduurwerk van zilverdraad zijn brede schouders goed deed uitkomen. De eenvoudige, brede leren gordel waaraan zijn al even eenvoudige bijl hing, benadrukte echter slechts dat hij een dwaas was die belangrijker probeerde te lijken dan hij was. Soms trok hij zijn pantserhandschoenen steviger aan, of wierp hij een boze blik op zijn met bont gevoerde mantel, die over de rugleuning van een stoel hing te wachten totdat hij hem zou aantrekken. Tot twee keer toe haalde hij een vel papier uit zijn mouw, dat hij openvouwde om onder het heen en weer lopen te bestuderen. Het was een geschetste kaart van Malden, de stad waar Faile werd vastgehouden.

Jondyn, Get en Hu waren erin geslaagd de op de vlucht geslagen inwoners van Malden te achterhalen. Maar het enige nuttige dat ze eraan hadden overgehouden was deze kaart. Het was al een hele klus geweest om iemand lang genoeg te laten stilstaan om die te maken. De mensen die sterk genoeg waren om te vechten, waren dood of droegen inmiddels de witte gai’shaingewaden van de Shaido; de enigen die hadden weten te vluchten waren heel oude en heel jonge mensen, zieken en kreupelen. Volgens Jondyn was alleen al de gedachte dat iemand hen zou dwingen terug te gaan om het op te nemen tegen de Shaido genoeg om hun pas te versnellen. Ze haastten zich in noordelijke richting, naar het veilige Andor. De kaart was een puzzel, met zijn doolhof van straten, de burcht van de vrouwe en de grote vergaarbak in de noordoostelijke hoek. Overal zag hij mogelijkheden en allemaal kwelden ze hem. Het waren echter alleen mogelijkheden als hij een oplossing wist te bedenken voor de grotere puzzel, die niet op de kaart te zien was: de ongelofelijk grote aantallen Shaido die de ommuurde stad omringden. En dan had hij het nog niet eens over de vier- tot vijfhonderd Wijzen die konden geleiden. Dus stopte hij de kaart weer in zijn mouw en ging verder met heen en weer lopen.

De roodgestreepte tent zelf zat hem al evenzeer dwars als de kaart. Hetzelfde gold voor de meubels: de stoelen met de vergulde randen die konden worden opgeklapt en weggezet, de met mozaïek ingelegde tafel die niet kon worden ingeklapt, de staande spiegel, de wastafel met de spiegel en zelfs de met koper beslagen kisten die op een rijtje tegen de wand stonden. Het begon buiten net licht te worden en alle twaalf de lampen waren aangestoken, zodat de spiegels schitterden. In de komforen die de ijzige, nachtelijke kou hadden verdreven, lagen nog een paar sintels. Hij had zelfs de twee zijden wandkleden van Faile, bewerkt met vogels en bloemen, laten halen en die aan de dakpalen gehangen. Hij had Langwin zijn baard laten bijknippen en zijn wangen en nek laten scheren; hij had zich gewassen en schone kleren aangetrokken. Hij had de tent laten opzetten, alsof Faile elk ogenblik kon terugkomen van een ritje. En dat allemaal zodat iedereen die hem zag hem zou aanzien voor een bloedheer en daar vertrouwen uit zou putten. Alles herinnerde hem er echter aan dat Faile niet gewoon een ritje aan het maken was. Hij trok een van zijn pantserhandschoenen uit, stak zijn hand in de zak van zijn mantel en streek met zijn vingers langs het koord van ongelooid leer dat hij er veilig in had weggestopt. Tweeëndertig knopen inmiddels. Daar hoefde hij niet aan herinnerd te worden, maar soms lag hij de hele nacht wakker tussen de lakens, zonder Faile naast zich, en telde hij de knopen. Om de een of andere reden waren ze met haar verbonden geraakt. En ach, wakker liggen was beter dan nachtmerries. ‘Als je niet gaat zitten, ben je straks zelfs met Nealds hulp te moe om naar So Habor te rijden,’ zei Berelain met iets van vermaak in haar stem. ik word al moe als ik naar je kijk.’ Hij slaagde er ternauwernood in om haar niet boos aan te kijken. De Eerste van Mayene was gekleed in haar groenzijden rijkleding, met strak om haar hals een brede, gouden ketting versierd met vuurdruppels en op haar hoofd de smalle kroon van Mayene met de vliegende gouden havik. Ze zat boven op haar vuurrode mantel op een van de klapstoelen, met haar handen om de rode handschoenen in haar schoot gevouwen. Ze zag er even bedaard uit als een Aes Sedai en ze rook... geduldig. Hij begreep niet waarom ze niet meer rook alsof hij een vet lam was dat verstrikt was geraakt in een doornstruik zodat zij het kon verslinden, maar hij was bijna dankbaar dat ze er was. Het was fijn om iemand te hebben tegen wie hij kon zeggen hoezeer hij Faile miste. Ze luisterde en ze rook naar medeleven. ‘Ik wil terug zijn als... zodra Gaul en de Speervrouwen terugkomen met gevangenen.’ Hij trok een lelijk gezicht om de verspreking en om de vertraging. Het klonk alsof hij er geen vertrouwen in had. Vroeg of laat zouden ze enkele Shaido gevangennemen, maar kennelijk viel het niet mee. Mensen gevangennemen had alleen zin als je ze ook mee kon nemen, en de Shaido waren alleen vergeleken met andere Aiel slordig. Sulin was erg geduldig geweest toen ze hem dat uitlegde. Het werd voor hem echter steeds moeilijker om geduld te betrachten. ‘Waar blijft Arganda toch?’ grauwde hij. Zodra hij de naam van de Geldaner had genoemd, duwde Arganda de tentflappen open, alsof hij gehoor had gegeven aan een oproep. Zijn gezicht was zo hard als steen en zijn ogen waren weggezonken in hun kassen. Hij zag eruit alsof hij even weinig had geslapen als Perijn. De kleine man droeg zijn zilverkleurige borstplaat, maar geen helm. Hij had zich vanochtend nog niet geschoren en zijn kin was bedekt met grijzende stoppels. Aan zijn in een pantserhandschoen gestoken hand bungelde een dikke leren beurs, die rinkelde toen hij hem naast de twee beurzen die er al lagen op de tafel legde. ‘Uit de geldkist van de koningin,’ zei hij zuur. De afgelopen tien dagen had hij maar weinig gezegd wat niet zuur klonk. ‘Genoeg om ons aandeel van te kunnen betalen, en dan blijft er nog over. Ik moest het slot openbreken en drie mannen op wacht zetten bij de kist. Zelfs voor de beste mannen vormt die een verleiding nu het slot kapot is.’

‘Mooi, mooi,’ zei Perijn en hij deed zijn best om niet te ongeduldig te klinken. Al had Arganda honderd man op wacht gezet bij de geldkist van zijn koningin, het zou hem niets kunnen schelen. Zijn eigen beurs was de kleinste van de drie en hij had elk zilver- en goudstuk dat hij kon vinden bijeen moeten schrapen om hem zo ver te kunnen vullen. Hij zwaaide zijn mantel om zijn schouders, pakte de beurzen en liep langs de man heen het grijze licht van de ochtend in. Tot zijn afschuw leek het kamp steeds minder tijdelijk. Dat was natuurlijk geen opzet, en hij kon er ook niets aan doen. Veel van de mannen uit Tweewater sliepen nu in tenten, geen roodgestreepte zoals die van hem, maar van lichtbruine, verstelde tentdoeken. Ze waren elk groot genoeg voor acht tot tien man en bij de ingang lagen hun slecht bij elkaar passende vechtstokken op een stapeltje bij elkaar. De anderen hadden van hun tijdelijke schuilplaats onder de bomen stevige hutjes van gevlochten dennentakken gemaakt. De tenten en hutjes vormden in het beste geval kronkelende rijen, die in niets leken op de strakke lijnen die typerend waren voor de Geldaners en de Mayeners. Toch leek het een beetje op een dorpje, met paden en laantjes in de sneeuw, die uitgesleten waren tot op de kale, bevroren grond. Om alle kookvuren lag een keurige kring van stenen en daar stonden groepjes mannen gekleed in mantels met kappen tegen de kou te wachten op hun ochtendmaal. Het kwam door wat er in die zwarte kookpotten zat dat Perijn op deze ochtend op pad ging. Nu er zoveel mannen in de omgeving jaagden, was het wildbestand flink uitgedund en verder dreigde alles op te raken. Ze waren genoodzaakt om de wintervoorraad eikels van eekhoorns op te sporen om daar hun havermout mee aan te vullen, en zo laat in de winter waren de noten die ze vonden in het beste geval oud en verdroogd. Het zure brouwsel vulde de maag wel enigszins, maar je moest erge honger hebben om het naar binnen te kunnen werken. De meeste gezichten die Perijn kon zien waren gretig op de potten gericht. De laatste wagens reden door de opening die was gemaakt in de ring van scherpe staken rond het kamp. De Cairhiense menners waren tot aan hun oren dik ingepakt en zaten ineengedoken op de bok, als donkere zakken vol wol. Alles wat in de wagens had gezeten werd midden in het kamp op stapels gelegd. Als ze eenmaal leeg waren, reden ze door de sporen die door hun voorgangers waren achtergelaten slingerend terug, in een lange rij die verdween in het omringende woud.

De verschijning van Perijn met Berelain en Arganda in zijn kielzog veroorzaakte enige opschudding, maar niet onder de mannen uit Tweewater. O, er waren wel een paar die behoedzaam naar hem knikten – een enkele dwaas maakte zelfs een onhandige buiging! – maar de meesten deden nog steeds hun best om niet naar hem te kijken als Berelain in de buurt was. Dwazen. Steenkoppige dwazen! Er waren echter nog meer dan genoeg andere mensen, die een eindje bij de roodgestreepte tent vandaan op een kluitje stonden en zich verdrongen in de paden tussen de andere tenten. Een Mayeense soldaat in een grijze mantel kwam aangerend met Berelains witte merrie. De man, die geen wapenrusting droeg, maakte een buiging en bukte zich om de stijgbeugel voor haar vast te houden. Annoura zat al op een slanke merrie die bijna even donker was als Berelains paard licht was. Dunne vlechten met kralen eraan kwamen onder haar kap vandaan en hingen tot op haar borst. De Aes Sedai leek de vrouw die ze raad hoorde te geven nauwelijks op te merken. Met een stijve rug hield ze haar blik strak gericht op de lage Aieltenten, waar niets bewoog behalve de dunne, kronkelende rookpluimpjes die opstegen uit de rookgaten. De eenogige Gallenne, met zijn rode helm, borstplaat en ooglapje, maakte de onoplettendheid van de Tarabonse zuster echter meer dan goed. Zodra Berelain haar opwachting maakte, blafte hij een bevel, waarop vijftig leden van de Vleugelgarde als standbeelden bleven stilstaan, met hun lange lansen met stalen punten en rode wimpels stram rechtop langs hun zij. Toen ze opsteeg, snauwde Gallenne opnieuw een bevel, waarop de manschappen als één man soepel op hun paarden stegen.

Arganda keek met een frons van de Aieltenten naar de Mayeners en liep toen met statige tred naar de plek waar eveneens vijftig Geldaanse lansiers met glanzende harnassen en kegelvormige groene helmen stonden te wachten. Hij sprak zachtjes tegen de man die het bevel over hen zou voeren. Hij was een magere man, Kireyin genaamd, van wie Perijn op grond van de hooghartige blik achter de gezichtsspijlen van zijn verzilverde helm vermoedde dat hij hooggeboren was. Arganda was zo klein dat Kireyin een beetje moest bukken om te kunnen horen wat hij te zeggen had, en door die noodzaak werd de uitdrukking op het gezicht van de lange man nog killer. Een van de mannen achter Kireyin droeg in plaats van een lans met een groene wimpel een staf met een rood vaandel, met daarop de drie zespuntige Zilveren Sterren van Geldan. Een van de Vleugelgardisten droeg de Gouden Havik op een blauwe ondergrond van Mayene. Aram was er ook, hoewel hij zich een beetje afzijdig hield en niet gekleed was op een rit te paard. Hij was gehuld in zijn felgroene mantel, en het gevest van zijn zwaard stak boven zijn schouder uit. Hij verdeelde zijn boze, jaloerse blikken tussen de Mayeners en de Geldaners. Toen hij Perijn zag, werd zijn boze blik knorrig en ging hij er haastig vandoor. Daarbij drong hij zich ruw tussen de mannen uit Tweewater door, die op hun ochtendmaal stonden te wachten. Hij nam niet de moeite zich te verontschuldigen als hij tegen iemand op botste. Ze konden eigenlijk alleen maar afwachten, en met elke dag die zo verstreek was Aram prikkelbaarder geworden. Hij snauwde en sneerde tegen iedereen, behalve tegen Perijn. Gisteren was hij bijna slaags geraakt met twee Geldaners, en toen de vechtende partijen gescheiden werden, konden ze zich geen van allen meer precies herinneren waarom ze hadden gevochten. Aram zei alleen dat de Geldaners geen respect toonden en zij op hun beurt zeiden dat Aram op zijn woorden moest letten. Daarom ging de voormalige ketellapper deze ochtend niet mee. In So Habor zou het waarschijnlijk al lastig genoeg worden, ook zonder Aram die ruzie zocht als Perijn even niet keek.

‘Hou een oogje op Aram,’ zei hij zachtjes tegen Danel, toen die zijn vos kwam brengen. ‘En hou Arganda heel scherp in de gaten,’ voegde hij eraan toe, terwijl hij de beurzen in zijn zadeltassen propte en de flappen stevig dichtgespte. Het gewicht van Berelains bijdrage was heel mooi in evenwicht met die van hem en Arganda bij elkaar. Tja, ze had dan ook alle reden om gul te zijn. Haar mannen waren niet minder hongerig dan de anderen, in mijn ogen ziet Arganda eruit als een man die op het punt staat iets doms te doen.’ Stapper dartelde een beetje en schudde met zijn hoofd toen Perijn de teugels overnam, maar de hengst kwam onder zijn zachte, maar ferme hand al snel tot rust.

Danel wreef met een knokkel die rood was geworden van de kou over zijn snor, die eruitzag als een paar slagtanden. Hij wierp een zijdelingse blik op Arganda en slaakte een diepe zucht, die als mist uit zijn mond kwam. ik zal hem in de gaten houden, Heer Perijn,’ mompelde hij terwijl hij zijn mantel wat dichter om zich heen trok, ‘maar u kunt nog zo vaak zeggen dat ik de leiding heb, zodra u uit het zicht bent, luistert hij geen tel meer naar me.’ Helaas was dat waar. Perijn zou liever Arganda meegenomen hebben in plaats van Gallenne, maar de mannen waren geen van beiden bereid geweest dat te aanvaarden. De Geldaner besefte weliswaar dat de mannen en paarden al snel zouden omkomen van de honger als ze niet ergens voedsel gingen halen, maar hij kon het niet verdragen ook maar één dag nog verder bij zijn koningin vandaan te zijn dan hij nu al was. In sommige opzichten leek hij zich nog erger zorgen te maken dan Perijn, of misschien was hij gewoon meer bereid om eraan toe te geven. Als hij aan zichzelf werd overgelaten, zou hij elke dag een beetje dichter naar de Shaido toe kruipen, totdat hij zich pal onder hun neus bevond. Perijn was inmiddels bereid te sterven om Faile te bevrijden. Arganda léék alleen maar bereid te sterven. ‘Doe wat je kunt om te voorkomen dat hij iets doms doet, Danel.’ Na een korte stilte voegde hij eraan toe: ‘Zolang het maar niet op een gevecht uitdraait.’ Hij kon immers niet van Danel verwachten dat hij die kerel ten koste van alles zou tegenhouden. Voor elke twee mannen uit Tweewater waren er drie Geldaners, en ze zouden Faile nooit meer vrij krijgen als ze elkaar uitmoordden. Het scheelde weinig of Perijn had even zijn hoofd tegen de flank van Stapper gelegd. Licht, wat was hij moe, en hoe ver hij ook vooruitkeek, hij voorzag voor zichzelf nog geen soelaas.

Traag hoefgekletter kondigde de komst van Masuri en Seonid aan, met vlak achter hen hun drie zwaardhanden. Ze waren gehuld in mantels, waardoor de mannen bijna helemaal leken te verdwijnen en hun paarden deels. Beide Aes Sedai waren gekleed in glanzende zijde, en onder de rand van Masuri’s donkere mantel was een zware gouden ketting zichtbaar, bestaande uit gelaagde, dikke strengen. Een wit edelsteentje bungelde op Seonids voorhoofd, aan een fijn gouden kettinkje dat in haar haren was vastgezet. Annoura ontspande zich en maakte het zich gemakkelijker in haar zadel. Tussen de Aieltenten stonden de Wijzen op een rijtje toe te kijken, zes lange vrouwen met een donkere sjaal om hun hoofd. De inwoners van So Habor zouden de Aiel wellicht evenmin welkom heten als de inwoners van Malden, maar Perijn was er niet zeker van geweest of de Wijzen de zusters alleen zouden laten gaan. Zij waren de laatsten op wie ze hadden gewacht. De roodgouden rand van de zon kwam boven de bomen uit.

‘Hoe sneller we er zijn, hoe sneller we terug kunnen,’ zei hij, en klom in het zadel van de vos. Terwijl hij door het gat reed dat was opengelaten om de wagens door te laten, begonnen mannen uit Tweewater de ontbrekende staken al terug te zetten. Het ontbrak niemand aan behoedzaamheid nu Masema’s mensen zo dichtbij waren. Het was honderd pas tot aan de rand van het bos, maar hij ving een beweging op: iemand op een paard die wegglipte in de diepere schaduwen tussen de torenhoge bomen. Een van Masema’s verspieders, ongetwijfeld, die zich nu naar de Profeet spoedde om hem te vertellen dat Perijn en Berelain het kamp verlaten hadden. Hoe snel hij echter ook reed, hij kon nooit op tijd zijn. Als Masema Berelain of Perijn dood wilde, wat wel waarschijnlijk leek, zou hij op een volgende kans moeten wachten.

Gallenne was echter niet van zins om wat dan ook te riskeren. Sinds de dag waarop ze niet waren teruggekeerd uit Masema’s kamp, was er taal noch teken vernomen van Santes en Gendar, de twee dievenpakkers van Berelain. Voor Gallenne was dat een even duidelijke boodschap als hun hoofd in een zak. Hij en zijn lansiers hadden nog voordat ze de bomen bereikten een kring gevormd rond Berelain, en ze hielden de omgeving scherp in de gaten. Ze reden ook om Perijn heen, maar dat was een bijkomstigheid. Als Gallenne zijn zin had gekregen, zou hij de hele Vleugelgarde hebben meegenomen, die uit zo’n negenhonderd man bestond. Nog liever had hij Berelain ertoe overgehaald niet mee te gaan. Perijn had dat ook geprobeerd, maar hij was er evenmin in geslaagd. De Eerste luisterde aandachtig naar wat je zei en deed vervolgens precies waar ze zin in had. Faile was ook zo. Soms moest je daar als man gewoon mee leren leven. Meestal zelfs, want je had toch geen keus.

De gigantische bomen en de keien die door de sneeuw omhoog staken maakten het uiteraard onmogelijk om volmaakt in formatie te rijden, maar toch was het zelfs in het schemerige licht van het woud een kleurig gezicht: de rode wimpels die, beschenen door schuine zonnestralen, leken te drijven op het zachte briesje, en de rode harnassen van de ruiters die af en toe kortstondig verdwenen achter reusachtige eiken en lederbladbomen. De drie Aes Sedai reden achter Perijn en Berelain, gevolgd door hun zwaardhanden, en allemaal hielden ze het woud om hen heen in de gaten. Achter hen reed de man met het vaandel van Berelain. Een eindje daarachter kwam Kireyin met het vaandel van Geldan. Zijn mannen reden in keurige, glanzende rijen, voor zover dat mogelijk was. De open aanblik van het woud was misleidend en het leende zich slecht voor nette rijen en kleurige vaandels. Als je er echter de geborduurde zijde, de juwelen, de kroon en de zwaardhanden in hun van kleur veranderende mantels bij optelde, bood de stoet toch een indrukwekkende aanblik. Perijn moest er bijna om lachen, hoewel zonder veel vreugde. Berelain leek aan te voelen wat hij dacht. ‘Als je een zak meel gaat kopen,’ zei ze, ‘moet je eenvoudige wollen kleren aantrekken, zodat de verkoopster denkt dat je niet meer kunt betalen dan nodig is. Als je echter karrenvrachten meel wilt, moet je sieraden dragen, zodat ze denkt dat je het je kunt veroorloven om terug te komen en alles op te kopen wat ze bij elkaar kan schrapen.’ Ondanks zichzelf proestte Perijn van de lach. Dat leek erg op wat Meester Lohan een keer tegen hem had gezegd, met een por in de ribben om aan te geven dat het een grapje was en een blik in zijn ogen die aangaf dat het iets meer was dan dat. Kleed je eenvoudig als je een kleine gunst wilt en deftig als je een grote wilt. Hij was erg blij dat Berelain niet langer rook als een jagende wolf. Dat betekende voor hem in elk geval een zorg minder.

Al snel haalden ze de laatste wagens in, die in een rij stilstonden toen ze het Reisterrein bereikten. Met bijlen en bloed, zweet en tranen waren de bomen verwijderd die door het openen van Poorten waren gesneuveld, en er was een kleine open plek ontstaan. Daar was het echter al heel druk, zelfs voordat Gallenne zijn ring lansiers er met de gezichten naar buiten omheen opstelde. Fager Neald was er al, een opzichtig geklede Morlander die met was de uiteinden van zijn snor tot punten had gedraaid. Hij zat op zijn ruin, een appelschimmel. Zijn mantel was goed genoeg voor mensen die nog nooit een Asha’man hadden gezien. De enige andere die hij had was ook zwart, en op deze zaten in elk geval geen kraagspelden waaraan hij te herkennen was. De sneeuw was niet diep, maar ook de twintig mannen uit Tweewater onder leiding van Wil Alseen waren op hun paard gaan zitten, in plaats van op de grond te blijven staan totdat hun voeten in hun laarzen zouden bevriezen. Zo te zien waren deze kerels meer gehard dan de mannen die samen met hem uit Tweewater waren weggegaan. Ze hadden een boog op hun rug, een koker boordevol pijlen en allemaal verschillende zwaarden aan hun riem. Perijn hoopte dat hij hen snel naar huis kon sturen, of nog beter: dat hij samen met hen naar huis kon gaan.

De meesten hadden een vechtstok over hun zadel gelegd, maar Ted Alcaar en Vlan Barster droegen vaandels: Perijns eigen Rode Wolfskop en de Rode Adelaar van Manetheren. Ted had zijn kaken koppig op elkaar geklemd en Vlan, een lange, magere kerel uit de buurt van Wachtheuvel, trok een nors gezicht. Waarschijnlijk had hij hier geen zin in. Ted misschien ook niet. Wil schonk Perijn die open, onschuldige blik waar thuis zoveel meisjes ingetuind waren – Wil hield ervan op feestdagen een mantel met te veel borduursel aan te trekken en hij was er simpelweg gek op om voor die vaandels uit te rijden, waarschijnlijk omdat hij hoopte dat een vrouw zou denken dat ze van hem waren – maar Perijn zei er niets over. De andere drie mensen op de open plek had hij evenmin verwacht als de vaandels. Met een hand hield Balwer zijn mantel om zich heen alsof het briesje een storm was, en met zijn hielen stuurde hij zijn ruin met de stompe neus naar voren om Perijn op te vangen. Twee van Failes aanhangers kwamen met een uitdagende uitdrukking op hun gezicht achter hem aan. Medores blauwe ogen leken niet te passen bij haar donkere Tyreense gezicht, maar ja, haar mantel met de groengestreepte pofmouwen leek ook niet te passen bij haar rondborstige gestalte. Ze was de dochter van een hoogheer en op en top een vrouwe. Mannenkleding stond haar gewoon niet. Latian was een Cairhienin, die nog bleker leek dan hij was door zijn mantel. Die was bijna even donker als die van Neald, maar dan met vier rood met blauwe strepen op de borst. Hij was niet veel langer dan zijn metgezel. Bovendien was hij verkouden, en omdat hij steeds zijn scherpe neus ophaalde en er met een vinger langswreef, zag hij er lang niet zo bekwaam uit als zij. Ze droegen geen van beiden een zwaard. Ook dat was een verrassing.

‘Mijn Heer; mijn Vrouwe de Eerste,’ zei Balwer met die droge stem van hem. Hij bukte in zijn zadel om een buiging te maken, als een mus op een tak die even zijn kopje neeg. Zijn blik dwaalde kort af naar de Aes Sedai die achter hen stonden, maar dat was het enige dat aangaf dat hij zich van de aanwezigheid van de zusters bewust was. ‘Mijn Heer, ik herinnerde me dat ik een kennis heb in So Habor, een messenmaker die met zijn waren rondtrekt. Het zou kunnen dat hij nu thuis is en ik heb hem al een paar jaar niet meer gesproken.’ Dit was de eerste keer dat hij sprak over een vriend of kennis, en een stad diep weggestopt in het noorden van Altara leek er een vreemde plaats voor, maar Perijn knikte. Hij vermoedde dat er meer achter die kennis stak dan Balwer liet merken. Hij begon ook te vermoeden dat er meer achter Balwer stak dan hij liet merken.

‘En je metgezellen, Meester Balwer?’ Berelains gezicht, dat werd omzoomd door haar met bont gevoerde kap, bleef uitdrukkingsloos. Ze rook echter vermaakt. Ze wist heel goed dat Faile haar jonge volgelingen als verspieders had gebruikt en ze was ervan overtuigd dat Perijn hen voor dezelfde doeleinden inzette.

‘Ze wilden er even uit, mijn Vrouwe de Eerste,’ antwoordde het knokige mannetje zonder blikken of blozen, ik sta voor hen in, mijn Heer. Ze hebben beloofd geen moeilijkheden te veroorzaken, en misschien leren ze er nog iets van.’ Ook hij rook vermaakt – in zijn geval was het uiteraard een muffe geur – maar er zat ook iets van ergernis bij. Balwer wist dat zij het wist en dat vond hij niet leuk; maar ze liet het nooit openlijk merken en dat vond hij wél leuk. Ja, er stak duidelijk meer achter Balwer dan hij liet doorschemeren. De man had vast zo zijn redenen om de anderen mee te nemen. Hij was erin geslaagd om alle jonge volgelingen van Faile om zich heen te verzamelen en hij liet hen de Geldaners, de Mayeners en zelfs de Aiel afluisteren en bespieden. Volgens hem kon wat je vrienden deden en zeiden even interessant zijn als wat je vijanden van plan waren, zelfs als je zeker wist dat ze je vrienden waren. Natuurlijk wist Berelain best dat haar mensen in de gaten werden gehouden. En Balwer wist weer dat zij dat wist. En zij wist dat hij... Het was allemaal te ingewikkeld voor een eenvoudige plattelandssmid. ‘We verspillen tijd,’ zei Perijn. ‘Open de Poort, Neald.’

De Asha’man grijnsde naar hem en streek over zijn met was ingewreven snorpunten – Neald grijnsde te veel sinds ze de Shaido gevonden hadden; misschien wilde hij het graag tegen hen opnemen. Hoe dan ook, hij grijnsde en maakte een groots gebaar. ‘Zoals u beveelt,’ zei hij opgewekt. De bekende zilveren lichtflits verscheen en breidde zich uit tot een gat in de lucht.

Zonder op de anderen te wachten reed Perijn door het gat heen een met sneeuw bedekte akker op die werd omringd door een laag stenen muurtje. Dat stond in een golvend landschap dat bijna boomloos leek na het woud dat hij achter zich had gelaten. Ze waren maar een paar mijl van So Habor, tenzij Neald een wezenlijke fout had gemaakt. Als dat het geval was, zou Perijn hem misschien wel die dwaze snor van het gezicht rukken. Hoe kon die kerel nu zo opgewekt doen?

Al snel reed hij echter onder de bewolkte hemel in westelijke richting over een met sneeuw bedekte weg. De wagens met de hoge wielen rolden in een rij achter hem aan en de schaduwen van de vroege ochtend strekten zich voor hem uit. Stapper trok aan de teugels omdat hij wilde rennen, maar Perijn dwong hem tot een rustig tempo, niet sneller dan de wagenpaarden aankonden. De Mayeners van Gallenne moesten over de velden langs de weg rijden om de ring rond hem en Berelain in stand te kunnen houden, en dat betekende dat ze over de lage muurtjes van ruwe steen moesten die de akkers van elkaar scheidden. In sommige muren zat een hek dat van het land van de ene boer naar dat van de andere leidde, waarschijnlijk omdat ze zo samen konden doen met een ploegspan. Over andere muren sprongen ze met veel vertoon en wapperende lanswimpels heen, waarbij ze de benen van hun rijdieren en hun eigen nek op het spel zetten. Eigenlijk maakte Perijn zich om hun nek nog het minst druk. Wil en de twee dwazen die de Wolfskop en de Rode Adelaar droegen, gingen bij de Mayeense vaandeldrager achter de Aes Sedai en hun zwaardhanden rijden. De andere mannen uit Tweewater verspreidden zich langs de rij met wagens. Er waren veel meer wagens dan je met minder dan twintig man kon bewaken, maar de wagenmenners zouden zich ongetwijfeld beter op hun gemak voelen als ze de mannen zagen. Niet dat iemand struikrovers verwachtte, of Shaido, maar niemand voelde zich prettig buiten de beschermende muren van het kamp. Hoe dan ook zouden ze een mogelijke dreiging kunnen zien lang voordat die hen bereikte.

De zacht glooiende heuvels maakten het onmogelijk om echt ver vooruit te kijken, maar het was akkerland. Er stonden stevige stenen huizen met rieten daken en schuren verspreid over de velden, en nergens was ook maar iets van wildernis te bekennen. Zelfs de bosjes die zich vastklampten aan de hellingen waren over het algemeen tot op de stronk afgekapt voor brandhout. Opeens drong het tot Perijn door dat er voor hem uit op de weg geen sporen te zien waren, afgezien van die van Gallennes verkenners. Toch was de sneeuw niet vers. Rond de donkere huizen en schuren bewoog zich helemaal niets; uit de dikke schoorstenen kringelde nergens rook omhoog. Het akkerland leek volkomen stil en volkomen verlaten. Het haar in zijn nek kriebelde alsof het rechtop wilde gaan staan. Een van de Aes Sedai slaakte een kreet en hij keek over zijn schouder. Hij keek naar het noorden, in de richting die Masuri aanwees, en zag een gestalte door de lucht vliegen. Op het eerste gezicht zou je het ding kunnen aanzien voor een vleermuis die met zijn lange, geribde vleugels naar het oosten vloog, maar dan wel een vreemde vleermuis met een lange hals en een lange, dunne staart die achter hem aan golfde. Gallenne vloekte kortaf en zette zijn kijkglas aan zijn oog. Perijn kon het wezen zonder hulpmiddelen ook goed zien. Hij kon zelfs de menselijke gestalte onderscheiden die zich aan de rug van het wezen vastklampte en die het als een paard bereed. ‘Een Seanchaan,’ verzuchtte Berelain. Haar stem klonk bezorgd en zo rook ze ook.

Perijn draaide zich om in zijn zadel om het wezen na te kijken, totdat de felle gloed van de zon hem dwong zich af te wenden. ‘Het heeft niets met ons te maken,’ zei hij. Als Neald een fout had gemaakt, zou hij hem wurgen.

26

In So Habor

In feite was Neald, die achter moest blijven om de Poort open te houden totdat Kireyin en de Geldaners erdoor waren, erin geslaagd het gat in de lucht heel dicht bij de plek te krijgen waarop hij had gericht. Hij en Kireyin haalden de anderen in volle galop in, juist toen Perijn de top van een heuvel bereikte en de teugels aantrok. Voor hem lag de stad So Habor, aan de andere kant van een riviertje met twee houten boogbruggen. Perijn was geen soldaat, maar hij begreep meteen waarom Masema dit oord ongemoeid had gelaten. De stad lag pal tegen de rivier en werd omringd door twee brede, stenen muren met overal torentjes; de binnenste muur was hoger dan de buitenste. Twee schuiten lagen afgemeerd langs de lange kade die van de ene brug naar de andere langs de riviermuur liep. De brede, met ijzer beslagen brugpoorten, die potdicht zaten, leken de enige openingen te zijn in die ruwe grijze steenmassa, en over de gehele lengte stonden er kantelen bovenop. De stad was erop gebouwd om inhalige naburige edelen buiten de deur te houden. So Habor had dan ook weinig te vrezen van het samengeraapte zootje dat zich om de Profeet had verzameld, al waren het er duizenden. Als iemand deze stad wilde binnenvallen, had hij belegeringsmateriaal en veel geduld nodig, en Masema terroriseerde liever dorpen en steden die geen muren en verdedigingswerken hadden.

‘Nou, ik ben in elk geval blij te zien dat daar mensen op de muren staan,’ zei Neald. ‘Ik begon al te denken dat iedereen in dit gebied dood en begraven was.’ Hij klonk alsof hij maar deels een grapje maakte en zijn grijns zag er geforceerd uit.

‘Zolang ze nog maar genoeg leven in zich hebben om ons graan te verkopen,’ prevelde Kireyin met zijn nasale, verveelde stem. Hij gespte zijn zilverkleurige helm met de witte pluim los, deed hem af en zette hem neer op zijn hoge zadelknop. Zijn blik gleed over Perijn heen en bleef even rusten op Berelain, voordat hij zich omdraaide om de Aes Sedai op diezelfde vermoeide toon toe te spreken. ‘Blijven we hier zitten of rijden we verder?’ Berelain trok haar wenkbrauwen naar hem op. Het was een vervaarlijke blik, zoals iedere man met een beetje hersens zou beseffen. Kireyin besefte het niet. Perijns nekharen probeerden nog steeds rechtop te gaan staan, en hardnekkiger dan ooit nu hij de stad in het oog had. Misschien was het gewoon de wolf in hem, die niet hield van muren, maar hij dacht van niet. De mensen op de muren wezen naar hen en een enkeling had een kijkglas. Zij zouden de vaandels in elk geval duidelijk kunnen onderscheiden. Verder zou iedereen de soldaten kunnen zien, met de wimpels aan hun lansen die wapperden in het ochtendbriesje en de eerste paar wagens van een rij die zich over de weg tot ver buiten hun zicht uitstrekte. Misschien waren de bewoners van de boerderijen massaal naar de stad getrokken. ‘We zijn hier niet gekomen om te blijven zitten,’ zei hij.

Berelain en Annoura hadden samen bedacht hoe ze So Habor moesten aanpakken. De plaatselijke heer of vrouwe had ongetwijfeld gehoord van de plunderende Shaido, een paar mijl ten noorden van hun eigen stad. Misschien was inmiddels ook bekend dat de Profeet in Altara was. Eén zo’n bericht was al genoeg om ervoor te zorgen dat een mens op zijn hoede was. Samen waren ze misschien wel voldoende om ervoor te zorgen dat mensen meteen hun pijlen afschoten en pas naderhand gingen vragen wie ze eigenlijk geraakt hadden. Hoe dan ook, het was zeer onwaarschijnlijk dat ze nu zo gastvrij zouden zijn om uitlandse soldaten door de poorten te laten. De lansiers bleven dan ook verspreid over de heuvel staan, om te tonen dat deze vreemdelingen over enige gewapende macht beschikten, ook al verkozen ze er op dat ogenblik geen gebruik van te maken. Niet dat So Habor vreselijk onder de indruk zou zijn van honderd man, maar de glanzende harnassen van de Geldaners en de rode wapenrusting van de Vleugelgarde gaven in elk geval aan dat de bezoekers geen rondzwervende bedriegers waren. Van mannen uit Tweewater zou niemand onder de indruk zijn, tenzij ze hun bogen gebruikten, dus bleven zij achter bij de wagens, zodat de wagenmenners zich veilig zouden voelen. Perijn vond het allemaal maar doorwrochte onzin, een hoop dons en veren, maar hij was dan ook maar een eenvoudige smid, hoeveel mensen hem ook heer noemden. De Eerste van Mayene en een Aes Sedai zouden wel weten wat ze deden als het op dit soort dingen aankwam.

Gallenne ging de anderen rustig stapvoets voor naar de rivier, met zijn felrode helm op zijn zadel en zijn rug recht. Perijn en Berelain reden een stukje achter hem, met Seonid tussen hen in en Masuri en Annoura aan weerszijden van hen. De Aes Sedai hadden hun kappen afgezet, zodat iedereen op die muren die het gezicht van een Aes Sedai kon herkennen er drie zou zien. Aes Sedai werden in de meeste oorden verwelkomd, hoewel soms met forse tegenzin. Achter hen aan kwamen alle vier de vaandeldragers, met tussen hen in de zwaardhanden met hun zinsbegoochelende mantels. En daar was Kireyin, die zijn glanzende helm op zijn dij liet rusten en een zuur trekje om zijn mond had omdat hij gedwongen was met de zwaardhanden mee te rijden. Nu en dan wierp hij een hooghartige blik vol kille woede op Balwer, die met zijn twee metgezellen achteraan reed. Niemand had tegen Balwer gezegd dat hij mee mocht, maar er had ook niemand gezegd dat het niet mocht. Hij maakte een snelle buiging als de edelman naar hem keek, maar richtte vervolgens zijn onderzoekende blik weer op de stadsmuren.

Perijn kon het gevoel van onbehagen dat hem bekroop toen ze de stad naderden niet van zich afschudden. De paardenhoeven klepperden hol op de meest zuidelijk gelegen brug, een breed bouwwerk dat hoog boven de snelstromende rivier hing, zodat er meer dan genoeg ruimte was om er met een schuit met lange roeiriemen, zoals die aan de kade, onderdoor te varen. De brede vaartuigen met de stompe boeg beschikten over het juiste tuigage om een mast vast te zetten. Een van de schuiten was diep weggezonken in het water en hing schuin aan strakgespannen meertouwen, en ook de andere zag eruit alsof hij was overgelaten aan de elementen. In de lucht hing een smerige, zure stank. Perijn wreef langs zijn neus. Niemand leek het te merken.

Aan de voet van de brug haalde Gallenne de teugels aan. De gesloten poort, die was beslagen met stroken zwart ijzer van een voet breed, zou hem toch wel gedwongen hebben om halt te houden. ‘We hebben vernomen door welke moeilijkheden dit land geplaagd wordt,’ bulderde hij tegen de mannen boven op de muur. Hij sprak zo luid mogelijk, maar slaagde er toch in formeel te klinken. ‘Wij zijn echter slechts op doortocht en komen om te handelen, niet om moeilijkheden te veroorzaken; om graan en andere noodzakelijke voorraden te kopen, niet om strijd te voeren. Ik heb de eer u voor te stellen aan Berelain sur Pendraeg Paeron, Eerste van Mayene, Gezegend door het Licht, Verdedigster van de Golven, Hoogzetel van Huis Paeron, die is gekomen om te spreken met de heer of vrouwe van dit land. Tevens heb ik de eer u voor te stellen aan Perijn t’Bashere Aybara...’ Hij voegde de titel Heer van Tweewater toe aan Perijns naam, en nog een paar andere titels waarop Perijn al evenmin recht had en waarvan hij nog nooit had gehoord. Toen ging hij verder met de Aes Sedai, die hij voorstelde met hun volledige titulatuur, inclusief hun Ajah. Het was een zeer indrukwekkende opsomming. Toen hij zweeg, was het... stil.

Achter de kantelen wierpen mannen met besmeurde gezichten elkaar sombere blikken toe. Ze fluisterden fel tegen elkaar, terwijl ze zenuwachtig hun kruisbogen en vechtstokken verschoven. Slechts een enkeling droeg een helm of iets wat op een wapenrusting leek. De meesten droegen ruwe mantels, maar bij één man zag Perijn onder het smoezelige oppervlak iets wat volgens hem zijde was. Het was moeilijk te zien met al dat vastgekoekte vuil. Zelfs met zijn scherpe gehoor kon hij niet verstaan wat de mannen zeiden. ‘Hoe weten we dat jullie nog leven?’ riep iemand met een schorre stem uiteindelijk naar beneden.

Berelain knipperde verbaasd met haar ogen, maar niemand lachte. Het was dwazenpraat, maar Perijn had het gevoel dat de haartjes in zijn nek nu echt recht overeind stonden. Er was hier iets helemaal mis. De Aes Sedai leken het niet te voelen. Aan de andere kant konden Aes Sedai alles verborgen houden achter die koele, gladde, serene maskers van gezichten. De kraaltjes in Annoura’s dunne vlechten klikten zachtjes tegen elkaar toen ze haar hoofd schudde. Masuri liet haar ijzige blik over de mannen op de muur glijden. ‘Als ik jullie moet bewijzen dat ik nog leef, krijgen jullie daar spijt van,’ verkondigde Seonid luid met haar snelle, afgemeten Cairhiense tongval, iets driftiger dan je op grond van haar kalme gezicht zou verwachten. ‘En als jullie die kruisbogen op me gericht houden, krijgen jullie daar nóg meer spijt van.’ Een paar mannen hieven haastig hun kruisboog op, zodat de pijlpunt naar de hemel wees. Dat deden ze echter niet allemaal.

Er klonk nog meer gefluister over de gehele lengte van de muur, maar iemand had kennelijk de Aes Sedai herkend. Eindelijk ging de poort met veel gepiep van de grote, roestige scharnieren open. Een verstikkende stank walmde vanuit de stad naar buiten. Het was de stank die Perijn al geroken had, maar dan sterker: de stank van oud vuil, oud zweet, verrotte composthopen en privaten die al te lang niet meer geleegd waren. Als hij het had gekund, had Perijn zijn oren plat in zijn nek gelegd. Gallenne hief zijn rode helm half op alsof hij hem weer op zijn hoofd wilde zetten, maar spoorde toen zijn grijsbruine paard aan om door de poort te lopen. Perijn tikte met zijn laarzen tegen Stappers flanken om hem te laten volgen. Hij maakte zijn bijl los in de riemlus.

Toen Perijn net door de poort was, porde een smerige man in een gescheurde mantel hem met een vinger in zijn been. Hij sprong achteruit toen Stapper naar hem beet. De man was ooit dik geweest, maar nu hingen zowel zijn mantel als zijn vel slap om zijn lijf. ‘Ik wilde het even zeker weten,’ mompelde hij terwijl hij afwezig over zijn zij krabde. ‘Heer,’ voegde hij er een tikje te laat aan toe. Toen leek hij Perijns gezicht voor het eerst goed te zien en zijn krabbende vingers verstijfden. Goudgele ogen waren immers geen gemeengoed. ‘Zie je vaak doden rondlopen?’ vroeg Perijn droog in een poging er een grapje van te maken. Onderwijl gaf hij de vos een klopje op zijn hals. Een strijdros wilde immers beloond worden als hij zijn ruiter beschermd had.

De kerel kromp ineen alsof het paard zijn tanden weer tegen hem had ontbloot. Zijn mond vertrok zich in een verschrikte grimas en hij schuifelde zijdelings weg – totdat hij pardoes tegen de merrie van Berelain botste. Gallenne bevond zich vlak achter haar en zag er nog steeds uit alsof hij elk ogenblik zijn helm weer kon opzetten. Met zijn ene oog probeerde hij zes kanten tegelijk op te kijken. ‘Waar kan ik de heer of vrouwe van deze stad vinden?’ vroeg Berelain ongeduldig. Mayene was maar een klein land, maar desondanks was ze er niet aan gewend genegeerd te worden. ‘Alle andere mensen lijken hun tong te hebben ingeslikt, maar jij zo te horen niet. Wel, kerel? Zeg op.’

De man keek haar met grote ogen aan en likte zijn lippen. ‘Heer Cowlin... Heer Cowlin is... weg. Vrouwe.’ Hij wierp een snelle blik op Perijn, maar keek toen haastig een andere kant op. ‘De graankooplui... Die moet u hebben. Ze zijn altijd te vinden in de Gouden Schuit. Die kant op.’ Hij gebaarde vaag in de richting van de stad. Toen maakte hij zich opeens snel uit de voeten, achteromkijkend alsof hij bang was dat ze hem zouden achtervolgen. ‘Ik denk dat we beter op zoek kunnen gaan naar een andere stad,’ zei Perijn. Die kerel was ergens bang voor, en niet alleen voor gele ogen. Deze stad voelde... ontwricht aan.

‘We zijn er nu al, en er is geen andere stad,’ antwoordde Berelain op zeer praktische toon. Met al die stank kon hij haar geur niet opvangen; hij moest afgaan op wat hij zag en hoorde en haar gezicht stond zo kalm dat ze voor een Aes Sedai had kunnen doorgaan. ‘Ik ben in steden geweest die erger stonken dan deze, Perijn. Nou en of. En als die heer Cowlin inderdaad weg is, zal het niet de eerste keer zijn dat ik met kooplui te maken krijg. Je gelooft toch niet werkelijk dat ze dode mensen hebben zien rondlopen, hè?’ Wat kon een man daar nu op zeggen zonder te klinken als een eersteklas wolkop? Hoe dan ook, de anderen dromden al door de stadspoort heen, maar deze keer niet in een keurige formatie. Wynter en Alharra volgden Seonid op de hielen als een stel waakhonden, de ene blond, de andere donker, maar allebei klaar om bij het minste teken van onraad iemand de keel af te bijten. Zij hadden de sfeer in So Habor in elk geval wél opgepikt. Kirklin, die naast Masuri reed, zag eruit alsof hij geen zin had om te wachten op een teken van onraad; zijn hand lag op het gevest van zijn zwaard. Kireyin hield een hand voor zijn neus en er lag een boze blik in zijn ogen, die duidelijk maakte dat iemand zou boeten voor het feit dat hij gedwongen was deze stank te ruiken. Medore en Latian zagen er ook uit alsof ze zich niet lekker voelden, maar Balwer keek gewoon aandachtig om zich heen en nam het tweetal vervolgens mee naar een smal zijstraatje dat in noordelijke richting liep. Zoals Berelain al zei: ze waren er nu toch al. De kleurige vaandels vielen hier ontzettend uit de toon, bedacht Perijn toen hij door de smalle, kronkelende straatjes van de stad reed. Sommige straten waren eigenlijk best breed voor een relatief klein stadje als So Habor, maar ze voelden smal aan. Het leek alsof de stenen gebouwen aan weerszijden hoger waren dan twee of drie verdiepingen en bovendien elk ogenblik boven op hem konden vallen. In zijn verbeelding leken de straten ook schemerig. Het moest zijn verbeelding wel zijn. Zo grauw was de hemel nu ook weer niet. Overal op de vuile, stenen stoepen liepen mensen, maar niet genoeg om alle verlaten boerderijen in de omgeving te verklaren, en iedereen snelde met gebogen hoofd voort. Ze haastten zich niet ergens naartoe, maar ergens vandaan. Niemand keek naar iemand anders. Ze hadden een rivier zowat voor de deur, maar kennelijk waren ze ook vergeten hoe ze zich moesten wassen. Hij zag geen enkel gezicht dat niet schuilging onder een laag vuil, en de kleding die de mensen droegen, zag eruit alsof ze er minstens een week mee in de modder hadden gewerkt. Hoe verder ze de stad inreden, hoe sterker de stank werd. Ach, na verloop van tijd kon je aan alles wennen, nam hij aan. De stilte was echter nog het ergste. In een dorp was het soms stil, hoewel niet zo stil als in het bos, maar in een stad was er altijd een vaag gebrom te horen: het geluid van winkeliers die onderhandelden met hun klanten en van mensen die hun leven leidden. So Habor fluisterde niet eens. Het leek wel alsof de stad nauwelijks ademde.

Het viel niet mee om de herberg te vinden, want als ze mensen de weg wilden vragen, renden ze meestal weg. Uiteindelijk stegen ze af bij een goed onderhouden herberg van drie verdiepingen, opgebouwd uit keurig afgewerkte grijze stenen en met een leien dak erop. Bij de deur hing een bord dat aangaf dat dit de Gouden Schuit was. Op de letters op het bord zat zelfs een spoortje verguldsel, net als op het geschilderde graan dat hoog opgetast lag in de schuit. Die was onbedekt, iets wat in het echt nooit het geval zou zijn als het graan vervoerd moest worden. Uit de stal naast de herberg kwamen geen stalknechten, dus moesten de vaandeldragers de paarden vasthouden, een taak waar ze niet erg blij mee leken te zijn. Ted had het zo druk met turen naar de gestage stroom ongewassen mensen die haastig voorbijliepen en het betasten van het gevest van zijn korte zwaard, dat Stapper hem bijna een paar vingers afbeet toen hij de teugels van de hengst overnam. De Mayeners en de Geldaners wensten zo te zien dat ze lansen bij zich hadden in plaats van vaandels. Vlan keek alleen maar wild uit zijn ogen. Ondanks het ochtendzonnetje leek het licht inderdaad een beetje... schaduwachtig. Toen ze naar binnen gingen, werd het er niet veel beter op.

Op het eerste gezicht bevestigde de gelagkamer dat het een welvarende herberg betrof. Er stonden ronde, gelakte tafels en echte stoelen in plaats van banken. Daarboven welfde zich een hoge zoldering, ondersteund door stevige balken. Op de muren waren afbeeldingen geschilderd van akkers vol gerst, haver en gierst, die stonden te rijpen onder een felle zon; en op de bewerkte schoorsteenmantel boven een brede open haard van witte steen stond een kleurig geschilderde klok. De open haard was echter niet aangestoken en het was binnen bijna even ijzig koud als buiten. De klok was helemaal afgewonden en de lak was dof geworden. Overal lag een laag stof op. De enige mensen in de ruimte waren zes mannen en vijf vrouwen, die over hun drankjes gebogen zaten aan een ovale tafel die groter was dan de andere en die in het midden van de gelagkamer stond. Toen Perijn en de anderen binnenkwamen, sprong een van de mannen met een vloek overeind, en onder het vuil trok zijn gezicht bleek weg. Een mollige vrouw met slap, vettig haar zette snel haar tinnen beker aan haar lippen en probeerde zo snel te drinken dat de wijn langs haar kin droop. Misschien kwam het door zijn ogen. Misschien. ‘Wat is er gebeurd in deze stad?’ vroeg Annoura ferm, terwijl ze haar mantel naar achteren wierp alsof er in de open haard een fel vuur brandde. De mensen aan de tafel verstijfden stuk voor stuk onder de kalme blik die ze over hen heen liet glijden. Opeens besefte Perijn dat noch Masuri, noch Seonid achter hem aan naar binnen was gelopen. Hij betwijfelde ten zeerste of ze buiten bij de paarden stonden te wachten. Wat zij en hun zwaardhanden dan wél aan het doen waren, mocht het Licht weten.

De man die overeind was gesprongen trok met zijn wijsvinger aan de kraag van zijn mantel. De mantel van eersteklas blauwe wol met een rij vergulde knopen die doorliep tot aan zijn hals moest ooit heel mooi zijn geweest, maar kennelijk had hij al verschillende malen eten op het voorpand geknoeid – misschien wel meer dan hij zelf binnen had gekregen. Ook bij hem hing de huid los om zijn lijf. ‘Ge... gebeurd, Aes Sedai?’ stamelde hij.

‘Hou je mond, Mycal!’ zei een afgetobd uitziende vrouw snel. Op de hoge kraag en de mouwen van haar donkere gewaad zat borduursel, maar door het vuil waren de kleuren niet meer herkenbaar. Haar ogen waren hol en zwart omrand. ‘Hoe komt u erbij dat er iets gebeurd is, Aes Sedai?’

Annoura wilde daar eigenlijk op ingaan, maar toen de Aes Sedai haar mond weer opendeed, mengde Berelain zich in het gesprek. ‘We zijn op zoek naar de graankooplui.’ De uitdrukking op Annoura’s gezicht veranderde geen ogenblik, maar haar mond klapte met een hoorbare klik dicht.

De mensen rond de tafel wisselden lange blikken uit. De afgetobd uitziende vrouw nam Annoura even aandachtig op, maar keek toen snel naar Berelain. De zijden gewaden en de vuurdruppels waren haar duidelijk opgevallen, net als de diadeem. Ze maakte met gespreide rokken een kniks. ‘Wij zijn het handelsgilde van So Habor, Vrouwe. Wat ervan over...’ Ze maakte haar zin niet af, maar ademde diep en beverig in. ik ben Rahema Arnon, Vrouwe. Waarmee kunnen wij u van dienst zijn?’

De kooplui leken een beetje op te fleuren toen ze hoorden dat hun bezoekers waren gekomen om graan te kopen en andere dingen die zij konden leveren: lampolie, kookolie, bonen, naalden, hoefnagels, stoffen, kaarsen en nog een tiental andere dingen waar in het kamp behoefte aan was. In elk geval leken ze een beetje minder angstig. Als de gemiddelde handelaar de lijst had gehoord die Berelain opsomde, zou hij veel moeite hebben moeten doen om niet hebzuchtig te gaan glimlachen, maar deze lui...

Vrouw Arnon riep naar de herbergier dat er wijn gebracht moest worden: ‘De beste wijn; snel, snel, nu meteen.’ Toen een vrouw met een lange neus aarzelend om de hoek van de deur de gelagkamer in keek, moest vrouw Arnon echter naar haar toe rennen en haar bij haar bevuilde mouw grijpen om te voorkomen dat ze zich weer uit de voeten zou maken. De kerel met de mantel vol etensvlekken riep tegen ene Speral dat hij de proefvaten moest brengen, maar nadat hij drie keer had geroepen zonder dat er antwoord kwam, schoot hij met een zenuwachtig lachje een achterkamertje binnen. Even later kwam hij terug met zijn armen om drie grote, cilindervormige houten vaten geslagen. Die zette hij, nog steeds zenuwachtig lachend, op de tafel. De anderen leidden Berelain buigend en met onzekere glimlachjes naar een stoel aan het hoofd van de ovale tafel. De mannen en vrouwen met hun vettige gezichten krabden onophoudelijk aan zichzelf, maar waren zich daar kennelijk niet van bewust. Perijn stopte zijn pantserhandschoenen weg achter zijn gordel en ging tegen een beschilderde muur geleund staan wachten.

Ze hadden afgesproken dat ze het onderhandelen aan Berelain zouden overlaten. Ze was met enige tegenzin bereid toe te geven dat hij van hen beiden de betere paardenkenner was, maar zij had meerjarige verdragen gesloten over de verkoop van de olievisvangst. Annoura had zuur geglimlacht bij de gedachte dat een omhooggevallen boerenjongen een handje zou kunnen helpen. Zo noemde ze hem natuurlijk niet – ze klonk even overtuigend als Masuri of Seonid als ze hem ‘heer’ noemde – maar het was wel duidelijk dat ze vond dat sommige dingen ver buiten zijn vermogen lagen. Nu glimlachte ze niet, terwijl ze achter Berelain stond en de kooplui aandachtig opnam alsof ze hun gezichten in haar geheugen wilde griffen. De herbergierster kwam wijn brengen, in tinnen bekers die weken, zo niet maanden geleden voor het laatst een poetsdoek van dichtbij hadden gezien. Perijn tuurde alleen maar naar zijn wijn en draaide hem rond in zijn beker. Vrouw Vadere, de herbergierster, had rouwrandjes onder haar vingernagels en het vuil was in haar knokkels getrokken alsof het deel uitmaakte van haar huid. Hij merkte op dat Gallenne, die tegenover hem stond met één hand op het gevest van zijn zwaard en met zijn rug tegen de muur, zijn beker ook alleen maar vasthield en dat Berelain die van haar niet eens aanraakte. Kireyin snoof aan de wijn, nam er een grote slok van en riep toen naar vrouw Vadere dat ze hem een kan moest komen brengen.

‘Noem je dit je beste wijn? Waterig spul,’ zei hij met zijn nasale stem hooghartig tegen de vrouw, ‘maar misschien kan het de stank een beetje wegspoelen.’ Ze keek hem niet-begrijpend aan en bracht vervolgens zonder een woord te zeggen een hoge, tinnen kan naar zijn tafel. Kennelijk zag Kireyin haar stilzwijgen aan voor ontzag. Baas Crossin, de kerel met de mantel vol etensvlekken, schroefde de deksels van de houten vaten en schudde een paar hoopjes gepeld graan op tafel van het soort dat ze te bieden hadden: gele gierst, bruine haver en gerst die maar iets donkerder bruin was. Voor de oogst was er waarschijnlijk geen regen gevallen. ‘Eersteklas kwaliteit, zoals u ziet,’ zei hij.

‘Ja, eersteklas kwaliteit.’ De glimlach bestierf vrouw Arnon op de lippen, maar met een ruk dwong ze hem weer terug. ‘We verkopen alleen de allerbeste waren.’

Voor mensen die hun waren aanprezen als de allerbeste, onderhandelden ze niet erg scherp. Perijn had thuis gezien hoe mannen en vrouwen wol en tobak verkochten aan kooplieden uit Baerlon en ze deden altijd heel geringschattend over het bod van de kopers. Soms klaagden ze dat de kooplieden hen tot de bedelstaf veroordeelden, terwijl de prijs twee keer zo hoog was als het jaar ervoor. Soms beweerden ze zelfs dat ze misschien wel gewoon tot het volgend jaar zouden wachten voordat ze de boel verkochten. Het was een dans die minstens zo ingewikkeld was als die op een feestdag. ‘We kunnen denk ik nog wel een beetje zakken met de prijs, aangezien het om zo’n grote hoeveelheid gaat,’ zei een kalende man tegen Berelain, krabbend aan zijn grijzende baard. Die was kort geknipt en zo vettig dat hij aan zijn kin vastplakte. Als Perijn naar de man keek, kreeg hij zin om aan zijn eigen baard te krabben. ‘We hebben een zware winter achter de rug,’ prevelde een vrouw met een bol gezicht. Slechts twee handelaren namen de moeite om haar met opgetrokken wenkbrauwen aan te kijken. Perijn zette zijn wijnbeker neer op de dichtstbijzijnde tafel en liep naar het gezelschap in het midden van de gelagkamer. Annoura wierp hem een scherpe, waarschuwende blik toe, maar enkele kooplui namen hem nieuwsgierig – en behoedzaam – op. Gallenne had hen allemaal opnieuw aangekondigd, maar deze mensen wisten eigenlijk niet precies waar Mayene lag, of hoe machtig dat land was; en Tweewater betekende voor hen slechts goede tobak. De tobak uit Tweewater was wijd en zijd bekend. Als er geen Aes Sedai bij was geweest, zouden ze bij de aanblik van zijn ogen wellicht op de vlucht zijn geslagen. Iedereen zweeg toen Perijn een handvol gierst opschepte: piepkleine, gladde, prachtig gele bolletjes. Dit graan was het eerste wat hij in deze stad had gezien dat schoon was. Hij liet het graan weer op de tafel vallen en pakte het deksel van een van de vaten op. De schroefdraad die in het hout was uitgesneden was scherp en vertoonde geen slijtage. Het deksel sloot het vat ongetwijfeld perfect af. Vrouw Arnon wendde haar blik van hem af en likte over haar lippen.

‘Ik wil het graan in de pakhuizen zien,’ zei hij. De helft van de mensen rond de tafel bewoog onrustig.

Vrouw Arnon rechtte beledigd haar rug. ‘We verkopen niet wat we niet hebben. Je mag best toekijken hoe onze arbeiders de waren zak voor zak op jullie wagens laden, als je uren in de kou wilt doorbrengen.’

‘Ik stond net op het punt om voor te stellen een bezoekje te brengen aan de pakhuizen,’ zei Berelain. Ze stond op, haalde haar rode handschoenen achter haar gordel vandaan en trok die aan. ‘Ik zou nooit graan kopen zonder eerst het pakhuis te hebben gezien.’ Vrouw Arnon liet haar schouders hangen. De kale man legde zijn hoofd op de tafel. Niemand zei echter iets.

De mistroostige kooplui namen niet eens de moeite om hun mantels te pakken voordat ze voor hun bezoekers uit naar buiten liepen. Het briesje was inmiddels een straffe wind geworden en zo koud als hij alleen kon zijn aan het eind van de winter, als de mensen al uitkeken naar de lente. Ze leken het echter niet te merken. Dat ze voorovergebogen liepen, had niets met de kou te maken. ‘Kunnen we nu gaan, Heer Perijn?’ vroeg Vlan bezorgd toen Perijn en de anderen naar buiten kwamen. ‘Deze stad doet me verlangen naar een warm bad.’ Annoura schonk hem in het voorbijgaan een frons, waardoor hij ineenkromp alsof hij een van de kooplui was. Vlan probeerde verzoenend naar haar te glimlachen, maar het was een zwakke poging en bovendien te laat, want ze was hem al voorbij.

‘Ik probeer het zo snel mogelijk te regelen,’ zei Perijn. De kooplui haastten zich al over straat, met hun hoofd gebogen en zonder iemand aan te kijken. Berelain en Annoura slaagden erin ogenschijnlijk ongehaast achter hen aan te lopen, allebei volkomen beheerst. Het leek alsof ze twee hooggeboren vrouwes waren die een wandelingetje maakten, zonder zich druk te maken om het vuil onder hun voeten, of de stank in de lucht, of de groezelige mensen om hen heen, die schrokken als ze hen zagen en zich vaak zo snel als ze maar konden uit de voeten maakten. Gallenne had toch zijn helm maar weer opgezet en hij hield het gevest van zijn zwaard openlijk met beide handen vast, klaar om het wapen te trekken. Kireyin liet zijn helm rusten op zijn heup; in zijn andere hand hield hij de wijnbeker. Hij nam de smoezelige mensen die hem haastig voorbijliepen minachtend op en rook aan de wijn, alsof het een reukbal was die de stank van de stad moest verdringen.

De pakhuizen stonden aan een geplaveide straat tussen de twee muren van de stad, die nauwelijks breed genoeg was om een wagen door te laten. Het rook hier iets frisser, zo dicht bij de rivier. De winderige straat was echter verlaten, op Perijn en zijn metgezellen na. Er was zelfs nergens een zwerfhond te bekennen. Honden verdwenen als er in een stad honger heerste, maar waarom zou er honger heersen in een stad waar men nog graan te verkopen had? Perijn wees een willekeurig pakhuis van twee verdiepingen aan. Het zag er precies hetzelfde uit als de andere: een stenen gebouw zonder ramen, maar met een brede dubbele deur van hout. De deur werd dichtgehouden met een houten balk die niet zou hebben misstaan in de zoldering van de Gouden Schuit.

Opeens herinnerden de kooplui zich dat ze vergeten waren mannen mee te brengen die de balken van hun plaats konden tillen. Ze boden aan terug te gaan om een paar werklieden halen. In de tussentijd konden vrouwe Berelain en Annoura Sedai lekker even uitrusten bij het haardvuur in de Gouden Schuit. Ze wisten zeker dat vrouw Vadere het vuur wel zou willen aansteken. Ze hielden meteen hun mond toen Perijn zijn hand onder de dikke balk legde en die uit de houten haken tilde. Het ding was zwaar. Hij liep er achteruit de straat mee op, totdat hij genoeg ruimte had om zich om te draaien en het ding met een klap op de straat te gooien. De kooplui staarden hem verbijsterd aan. Dat was misschien wel de eerste keer dat ze een man met een zijden mantel iets hadden zien doen wat werk genoemd kon worden. Kireyin sloeg zijn ogen ten hemel en rook nog maar eens aan zijn wijn.

‘Lantaarns,’ zei vrouw Arnon zwakjes. ‘We hebben lantaarns nodig, of toortsen. Als...’

Boven Annoura’s hand verscheen een zwevende lichtbol, die in het grijze ochtendlicht zo fel scheen dat iedereen een lichte schaduw wierp op de straat en de stenen muren. Een paar kooplui hieven hun handen op om hun ogen te beschermen. Na een korte aarzeling trok baas Crossin aan een ijzeren ring om een van de deuren open te trekken.

Binnen hing de vertrouwde, scherpe geur van gerst, die bijna sterk genoeg was om de stank van de stad te verhullen, maar het rook ook nog naar iets anders. Kleine, vage gestalten doken buiten de lichtkring van Annoura’s bol weg in de schaduwen. Zonder die bol zou hij beter kunnen zien, of in elk geval dieper in de duisternis kunnen kijken. De gloeiende bol veroorzaakte een grote poel van licht, maar daarbuiten kon hij niets zien. Hij rook katten, die zo goed als wild waren. En ratten. In de inktzwarte krochten van het pakhuis klonk opeens gepiep, dat plotseling werd afgebroken. Kat ontmoet rat. Er zaten altijd ratten in graanpakhuizen en er waren ook altijd katten die op ze jaagden. Dat was troostend, normaal en bijna genoeg om zijn onbehagen te sussen. Bijna. Hij rook echter nog iets, een geur die hij zou moeten kennen. Een fel gemiauw achter in het pakhuis ging over in steeds hardere kreten van pijn, die van het ene ogenblik op het andere ophielden. Kennelijk draaiden de ratten van So Habor soms de rollen om. De haartjes in Perijns nek prikten weer, maar hier was toch zeker niets wat de Duistere zou willen bespieden? De meeste ratten waren gewoon ratten.

Het was niet nodig om heel ver naar binnen te gaan. Ruwe zakken vulden de duisternis, in schuine stapels die op lage houten verhogingen stonden, zodat de zakken niet op de stenen vloer lagen. Hij zag de ene rij na de andere met stapels die bijna tot aan de zoldering reikten en waarschijnlijk was het op de eerste verdieping net zo. En zelfs als dat niet zo was, dan lag er in dit gebouw nog altijd genoeg graan om zijn manschappen wekenlang mee te kunnen voeden. Hij liep naar de dichtstbijzijnde stapel, dreef zijn mes in een lichtbruine zak en sneed door de taaie jute vezels heen naar beneden. Er kwam een stroom gerstkorrels uit. En, duidelijk zichtbaar in de gloed van Annoura’s felle lichtbol, krioelende zwarte vlekjes. Kalanders. Er waren bijna evenveel van als van de gerstekorrels. Hun geur was sterker dan die van de gerst. Kalanders. Weer probeerden de haartjes in zijn nek rechtop te gaan staan en hij wenste dat dat eens zou ophouden. De kou had ervoor moeten zorgen dat de kalanders doodgingen. Die ene zak was bewijs en zijn neus kende nu de geur van kalanders, maar hij sneed nog een zak open en nog een. Uit elke zak kwam een stroom lichtbruine gerst, vermengd met zwarte kalanders. De kooplui stonden op een kluitje bij elkaar in de deuropening, met het daglicht achter zich, maar door Annoura’s lichtbol waren hun gezichten duidelijk zichtbaar. Die stonden bezorgd. Wanhopig. ‘We zijn meer dan bereid om elke zak die we verkopen te wannen,’ zei vrouw Arnon met onvaste stem. ‘Voor slechts een kleine meerprijs...’

‘Voor de helft van de laatste prijs die ik geboden heb,’ onderbrak Berelain haar scherp. Vol afschuw trok ze haar neus op en ze tilde haar rokken op om te voorkomen dat de kalanders die over de vloer scharrelden erop zouden kruipen. ‘Je krijgt ze er nooit allemaal uit.’

‘En geen gierst,’ zei Perijn grimmig. Zijn manschappen hadden voedsel nodig en de soldaten ook, maar de gierstkorrels waren nauwelijks groter dan de kalanders. Dan kon je wannen wat je wilde, maar dan zou hij nog steeds evenveel gierst als kalanders meetorsen, in plaats daarvan nemen we extra bonen. Maar ook die moeten gewand worden.’

Opeens begon buiten op straat iemand te krijsen. Het was geen kat of rat, maar een man die in doodsangst verkeerde. Perijn besefte pas dat hij zijn bijl had getrokken toen hij opeens het heft in zijn handen voelde. Hij liep naar buiten, tussen de kooplui in de deuropening door. Die bleven dicht bij elkaar staan, likten hun lippen en keken niet eens naar wie er zo gegild had.

Kireyin stond met zijn rug tegen de muur van een pakhuis aan de overkant van de straat. Zijn glanzende helm met de witte pluim lag naast zijn wijnbeker op het plaveisel. De man had zijn zwaard half uit de schede getrokken, maar hij stond als versteend met uitpuilende ogen te kijken naar de muur van het gebouw waar Perijn juist uit kwam. Perijn legde een hand op zijn arm en hij schrok op. ‘Er was daar een man,’ zei de Geldaner met onvaste stem. ‘Hij was er gewoon opeens. Hij keek naar me, en...’ Kireyin wreef hard met zijn hand over zijn gezicht. Ondanks de kou parelden er zweetdruppeltjes op zijn voorhoofd. ‘Hij liep dwars door de muur heen. Echt waar. Je moet me geloven.’ Er kreunde iemand; een van de kooplui, dacht Perijn.

‘Ik heb de man ook gezien,’ zei Seonid achter hem, en nu was het zijn beurt om op te schrikken. In deze stad had hij helemaal niets aan zijn neus!

Met een laatste blik op de muur die Kireyin aanwees, liep de Aes Sedai er met zichtbare tegenzin bij weg. Haar zwaardhanden waren lange mannen die hoog boven haar uittorenden. Ze bleven dicht bij haar in de buurt en gunden zichzelf alleen genoeg ruimte om hun zwaard te trekken. Maar Perijn kon zich niet voorstellen waar de grimmig kijkende zwaardhanden het tegen moesten opnemen, als Seonid meende wat ze zei.

‘Ik kan moeilijk liegen, Heer Perijn,’ zei Seonid droog toen hij uitdrukking gaf aan zijn twijfel. Haar stem werd echter al snel even ernstig als haar gezicht en haar blik was zo dringend dat Perijn alleen daardoor al een onbehaaglijk gevoel kreeg. ‘De doden lopen vrij rond in So Habor. Heer Cowlin is uit angst voor de geest van zijn vrouw uit de stad weggevlucht. Het schijnt dat er vraagtekens waren rond haar dood. Er is in de hele stad nauwelijks een man of vrouw te vinden die geen wandelende dode heeft gezien, en velen van hen is het meermalen overkomen. Sommigen beweren dat er mensen zijn gestorven door de aanraking van een dode. Ik kan niet nagaan of dat klopt, maar het komt voor dat mensen sterven van angst, en soms ook dóór angst. Niemand in So Habor gaat ’s nachts zijn huis uit of loopt onaangekondigd een kamer binnen. Mensen halen onder dit soort omstandigheden met alles wat voorhanden is uit naar schaduwen en verrassingen, en soms ligt dan opeens hun man, hun vrouw of een buurtbewoner dood aan hun voeten. Dit is geen hysterie of een spookverhaal om kinderen mee bang te maken, Heer Perijn. Ik heb nog nooit van zoiets gehoord, maar het is echt waar. U moet een van ons hier achterlaten, om te doen wat we kunnen.’ Perijn schudde langzaam zijn hoofd. Hij kon zich niet veroorloven een Aes Sedai kwijt te raken als hij Faile wilde bevrijden. Vrouw Arnon begon al te huilen voordat hij zei: ‘So Habor zal zijn doden zelf het hoofd moeten bieden.’

Angst voor de doden verklaarde echter maar deels wat hier gebeurd was. Misschien waren de mensen te bang om eraan te denken zich te wassen, maar het leek hem onwaarschijnlijk dat iedereen op die manier op angst zou reageren. Het leek hun gewoon niets meer te kunnen schelen. En kalanders die midden in de winter, in de vrieskou, goed gedijden? Er was in So Habor iets ergers aan de hand dan ronddwalende geesten, en alles zei hem dat hij er zo snel mogelijk vandoor moest gaan, zonder om te kijken. Hij wenste oprecht dat hij dat kon doen.

27

Wat gebeuren moet

Het wannen vond plaats op de met sneeuw bedekte oostelijke oever van de rivier, waar niets stond om de ijzige noordenwind te breken. Mannen en vrouwen uit de stad vervoerden zakken over de bruggen in wagens met vierspan, karren getrokken door één paard en zelfs in handkarren. Normaal gesproken reden de kopers hun eigen wagens naar de pakhuizen, en in het ergste geval hoefden het graan en de gedroogde bonen maar tot aan de kade gedragen te worden. Maar Perijn was absoluut niet van plan om zijn wagenmenners, of wie dan ook, So Habor in te sturen. Wat er ook mis was in die stad, het zou weleens besmettelijk kunnen zijn. En trouwens, de wagenmenners voelden zich nu al slecht op hun gemak. Ze keken fronsend naar de smerige stedelingen, mensen die hun mond hielden, maar zenuwachtig lachten als hun blik per ongeluk die van iemand anders kruiste. De kooplui met hun groezelige gezichten, die toezicht hielden op de werkzaamheden, waren geen haar beter. In Cairhien, het vaderland van de wagenmenners, waren kooplui in elk geval op het oog verzorgde, respectabele mensen, die zelden ineenkrompen omdat er aan de rand van hun blikveld toevallig iemand bewoog. Door de kooplui, die geneigd waren wantrouwig te turen naar iedereen die ze niet kenden, en de stedelingen, die met zichtbare tegenzin de brug weer overstaken alsof ze eigenlijk het liefst niet terug naar de stad wilden, waren de wagenmenners op van de zenuwen. Ze stonden in kleine groepjes dicht bij elkaar: bleke mannen en vrouwen met donkere kleren, die hun hand op het gevest van hun mes hielden en schielijke blikken wierpen op de langere plaatselijke bewoners, alsof die krankzinnige moordenaars waren. Perijn reed langzaam rond om een oogje te houden op het wannen en om de wagens te bestuderen, die in een lange rij, die zich uitstrekte tot over de heuvel en daar uit het zicht verdween, stonden te wachten totdat ze volgeladen zouden worden. Ook hield hij de wagens, karren en handkarren in de gaten die vanuit de stad over de bruggen reden. Hij zorgde ervoor dat hij voor iedereen duidelijk zichtbaar was. Hij wist niet goed hoe het kwam dat de mensen zich gerustgesteld voelden als ze hem zagen terwijl hij deed alsof hij zich nergens zorgen over maakte, maar het scheen wel zo te zijn. In elk geval stelde het hen dusdanig gerust dat niemand ervandoor ging, hoewel ze scheve blikken bleven werpen op de inwoners van So Habor. Ze bewaarden ook enige afstand en dat was maar goed ook. Als de Cairhienin te horen kregen dat sommige mensen die ze zagen wellicht niet meer leefden, zou de helft van hen meteen de zweep over de paarden leggen en op de vlucht slaan. De rest zou waarschijnlijk kort na het donker volgen. Van dergelijke verhalen zou bijna ieder normaal mens spoken gaan zien als het eenmaal donker werd. Het bleke zonnetje, dat bijna helemaal schuilging achter de grijze bewolking, was nog niet eens halverwege de noen, maar het werd steeds duidelijker dat ze gedwongen zouden zijn om hier te overnachten, en misschien de volgende dag ook nog. Zijn kaak verstrakte van de inspanning die het hem kostte om niet te gaan tandenknarsen. Zelfs Neald wendde zijn blik af als hij boos zijn kant op keek. O, hij snauwde niemand af. Hij had er alleen maar zin in. Het wannen was een tijdrovende klus. Elke zak moest worden opengemaakt en leeggeschud op een grote, platte rieten mand, en per mand waren er twee mensen nodig om het graan of de bonen om te schudden. De kille wind voerde de kalanders in een wolk van zwart vlekjes mee, en mannen en vrouwen zwaaiden met grote, gevlochten, tweehandige waaiers om voor extra luchtverplaatsing te zorgen. De snelle stroming voerde alles wat in de rivier terechtkwam mee, maar al snel was de sneeuw op de oever platgetrapt en lag er op de grijze brij een laag insecten, dood of stervend van de kou, vermengd met een ruime hoeveelheid haver en gerst en doorspekt met rode bonen. Er kwam altijd wel weer een nieuwe laag ter vervanging van wat er door mensenvoeten in de sneeuw werd getrapt. Wat op de manden achterbleef zag er in elk geval schoner uit dan voorheen, hoewel niet alle kalanders eruit waren als het weer terug in de ruwe jute zakken werd geschud. De zakken waren binnenstebuiten gekeerd en door kinderen flink bewerkt met stokken om het ongedierte eruit te kloppen. De zakken die opnieuw gevuld waren, werden zodra de bovenkant was dichtgebonden in de wagens van de Cairhienin geladen, maar de stapels lege zakken werden razendsnel groter. Perijn leunde op de knop van Stappers zadel en probeerde te berekenen of er twee hele karrenvrachten uit het pakhuis voor nodig waren om één van zijn wagens met graan te vullen. Berelain kwam op haar witte merrie naast hem staan, terwijl ze met een hand haar rode mantel strak om zich heen hield tegen de wind. Een paar pas verderop haalde Annoura de teugels aan. Haar leeftijdloze gezicht was glad en uitdrukkingsloos. De Aes Sedai wekte de indruk dat ze niet van plan was af te luisteren, maar ze was nog zo dichtbij dat ze alles wat niet op fluistertoon werd gezegd zou kunnen verstaan, zelfs zonder de Ene Kracht aan te wenden. Ondanks haar gladde gezicht deed haar haviksneus haar vandaag op een roofdier lijken. Haar vlechten met de kraaltjes eraan leken op de afgezakte kam van een vreemde adelaar.

‘Je kunt niet iedereen redden,’ zei Berelain kalm. Nu hij niet meer werd gehinderd door de stank in de stad, kon hij in haar geur duidelijk norsheid ontwaren en een messcherp randje van angst. ‘Soms moet je kiezen. So Habor is de verantwoordelijkheid van heer Cowlin. Hij had het recht niet om zijn volk in de steek te laten.’ Dan was ze dus niet boos op hém.

Perijn fronste zijn voorhoofd. Dacht ze soms dat hij zich schuldig voelde? Als hij de problemen van So Habor afwoog tegen Failes leven, sloeg de balans nog geen fractie van een duim uit. Toch keerde hij zijn vos, zodat hij kon kijken naar de grijze muren van de stad aan de andere kant van de rivier, in plaats van naar de hologige kinderen die lege zakken opstapelden. Een man deed wat hij kon, wat hij moest doen. ‘Heeft Annoura een mening over wat hier gaande is?’ grauwde hij. Hij zei het zachtjes, maar hij twijfelde er niet aan dat de Aes Sedai hem gehoord had.

‘Ik kan eigenlijk niet raden wat Annoura denkt,’ antwoordde Berelain. Zij deed geen enkele moeite om zachtjes te praten. Niet alleen kon het haar niets schelen als iemand haar hoorde, ze wilde zelfs gehoord worden. ‘Ze is niet meer zo toeschietelijk als vroeger, als ik dacht dat ze vroeger was. Als ze wil herstellen wat ze kapotgemaakt heeft, is dat aan haar.’ Zonder de Aes Sedai een blik waardig te keuren wendde ze haar paard en reed weg.

Annoura bleef achter en richtte haar standvastige blik op Perijn. ‘Je mag dan ta’veren zijn, maar je bent nog steeds niet meer dan een draad in het Patroon, net als ik. Uiteindelijk is zelfs de Herrezen Draak slechts een draad die in het Patroon verweven moet worden. Zelfs een draad die ta’veren is kan niet kiezen hoe hij verweven wordt.’

‘Die draden zijn mensen,’ zei Perijn vermoeid. ‘Soms willen mensen niet zomaar in het Patroon verweven worden zonder dat ze er iets over te zeggen hebben.’

‘Denk je soms dat dat iets uitmaakt?’ Zonder op een antwoord te wachten hief ze de teugels op en gaf ze haar bruine merrie met de tere enkels de sporen. In galop, zodat haar mantel achter haar uitwaaierde, reed ze achter Berelain aan. Ze was niet de enige Aes Sedai die Perijn wilde spreken. ‘Nee,’ zei hij vastbesloten tegen Seonid nadat hij haar betoog had aangehoord. Hij gaf Stapper een klopje op zijn hals. Zijn berijder was echter degene die behoefte had aan troost. Hij wilde weg uit So Habor. ik zei nee, en ik bedoelde ook nee.’

Ze zat stijf rechtop in het zadel: een klein, bleek vrouwtje dat uit ijs gehouwen leek te zijn. Alleen haar ogen waren als donkere, gloeiende kooltjes, en ze stonk naar een beledigde woede die ze maar nauwelijks in bedwang wist te houden. Tegen de Wijzen was Seonid zo mild als melkwater, maar hij was geen Wijze. Achter haar stond Alharra, met een donker gezicht dat zo uitdrukkingsloos was als steen. Grijze plukken lagen als rijp op zijn zwarte krullen. Boven zijn gekrulde snor was Wynters gezicht rood. Met wat zich afspeelde tussen hun Aes Sedai en de Wijzen moesten ze leven, maar Perijn was geen... De wind deed de mantels van de zwaardhanden klapperen, want ze hielden hun handen vrij om hun zwaard te kunnen grijpen als dat nodig mocht zijn. Nu ze golfden in de wind, veranderde de kleur van de mantels van groen naar bruin en van blauw naar wit, in allerlei schakeringen. Dat was een minder grote aanslag op je maag dan zien hoe ze een man deels deden verdwijnen. Een iets minder grote aanslag.

‘Als het moet, stuur ik Edarra achter je aan om je terug te halen,’ zei hij waarschuwend.

Haar gezicht bleef kil en haar ogen verhit, maar er trok een rilling door haar lichaam, zodat het witte edelsteentje op haar voorhoofd heen en weer wiegde. Niet uit angst om wat de Wijzen zouden doen als ze teruggehaald moest worden, maar uit verontwaardiging tegen Perijn. Daardoor leek haar geur wel een messcherpe doorn. Hij begon gewend te raken aan het beledigen van Aes Sedai. Het was niet iets waar een wijs man een gewoonte van zou moeten maken, maar hij leek het niet te kunnen voorkomen.

‘Hoe zit het met jou?’ vroeg hij aan Masuri. ‘Wil jij ook in So Habor blijven?’

De slanke vrouw stond erom bekend dat ze altijd meteen terzake kwam, want hoewel ze van de Bruine Ajah was, sprak ze even onomwonden als een Groene zuster. Ze antwoordde echter kalm: ‘Dan zou je Edarra toch ook achter mij aan sturen? Er zijn vele manieren van dienen, en soms hebben we het niet voor het kiezen.’ Bij nader inzien was dat misschien toch geen onomwonden antwoord. Hij wist nog steeds niet waarom ze Masema in het geheim bezocht. Vermoedde ze dat hij het wist? Masuri’s gezicht was een ondoorgrondelijk masker. Kirklin had een verveelde uitdrukking op zijn gezicht nu ze niet meer in So Habor waren. Hoewel hij stram rechtop op zijn paard zat, wist hij de indruk te wekken dat hij onderuitgezakt in het zadel zat, nergens aan dacht en zich nergens zorgen over maakte. Wie dat over Kirklin geloofde, ging de dag nadat hij een kat in de zak had gekocht terug om er nog een te kopen. De zon steeg aan de hemel. De stedelingen gingen werktuiglijk door met hun taken, alsof ze zichzelf erin wilden verliezen en bang waren dat de herinneringen zouden terugkeren als ze stopten met werken. Perijn besloot dat hij zich door So Habor van alles in zijn hoofd haalde. Toch had hij het gevoel dat hij gelijk had. Achter de muren leek het nog steeds te donker, alsof er pal boven de stad een dik wolkendek hing, dat de straten hulde in schaduw. Toen de zon op haar hoogste punt stond, veegden de wagenmenners op een paar plekken de sneeuw weg om kleine vuurtjes te stoken en slappe thee te brouwen met theeblaadjes die nu al voor de derde keer, of misschien zelfs al de vierde keer werden gebruikt. In de stad was geen thee te krijgen. Sommige menners keken naar de bruggen alsof ze overwogen So Habor binnen te gaan om te zien of ze er iets te eten konden bemachtigen. Na een blik op de met vuil bedekte mensen die in de weer waren met de wannen liepen ze echter weer terug en haalden ze hun kleine zakjes met havermout en gemalen eikels te voorschijn. Van dat mengsel wisten ze tenminste zeker dat het schoon was. Een paar mensen wierpen begerige blikken op de zakken die al op de wagens lagen, maar de bonen moesten eerst geweekt worden en het graan moest vermalen worden in de grote handmolens die in het kamp stonden. Dat kon pas gebeuren als de koks de resterende kalanders er zo veel mogelijk uit hadden gehaald, zodat de manschappen wat er overbleef waarschijnlijk wel door hun keel konden krijgen. Perijn had geen zin in eten, zelfs niet in het schoonste brood. Hij zat iets wat voor thee moest doorgaan te drinken uit een gedeukte tinnen beker toen Latian zijn kant uit kwam. De Cairhienin kwam echter niet naar hem toe. In plaats daarvan reed de kleine man met de donkere, gestreepte jas langzaam langs het vuurtje waar Perijn bij stond, waarna hij een eindje verderop op de helling met een bezorgd gezicht de teugels aanhaalde. Vervolgens steeg Latian af, tilde een van de voorbenen van zijn ruin op en keek fronsend naar de hoef. Natuurlijk keek hij wel twee keer op om te zien of Perijn er al aankwam.

Met een zucht gaf Perijn de gedeukte beker terug aan het kleine, dikke vrouwtje van wie hij hem had geleend, een grijze wagenmenner die een kniks maakte met haar donkere rokken gespreid. Vervolgens grijnsde ze en wierp hoofdschuddend een blik op Latian. Waarschijnlijk kon zij tien keer beter stiekem doen dan die kerel. Neald, die op zijn hurken bij het kampvuur zat met zijn handen om zijn eigen tinnen beker gevouwen, moest zo hard en luidruchtig lachen dat hij een traan uit zijn oog moest vegen. Misschien begon hij wel gek te worden. Licht, wat bezorgde dit oord je toch onplezierige gedachten.

Latian kwam heel even overeind om een kleine buiging te maken voor Perijn en te zeggen: ik zie u, Heer,’ waarna hij zich bukte om weer als een dwaas het voorbeen van zijn paard op te tillen. Zo greep je het been van een paard niet vast, tenzij je een schop tegen je hoofd wilde. Maar ja, eigenlijk verwachtte Perijn niets dan dwaasheid. Eerst had Latian geprobeerd zich voor te doen als een Aiel, door zijn schouderlange haar in zijn nek in een staart te binden in een zwakke nabootsing van de Aieldracht. Nu deed de kerel alsof hij een verspieder was. Perijn legde zijn hand op de hals van de ruin om het dier te sussen, en trok een belangstellend gezicht terwijl hij naar een hoef tuurde waar helemaal niets mis mee was. Behalve dan dat deukje in het hoefijzer, waar het binnen een paar dagen zou kunnen breken als het niet vervangen werd. Zijn handen jeukten en hij wenste dat hij zijn smidsgereedschap bij zich had. Het leek wel jaren geleden dat hij voor het laatst de ijzers van een paard had vervangen of metaal had gesmeed.

‘Meester Balwer heeft een bericht voor u, Heer,’ zei Latian zachtjes met zijn hoofd gebogen. ‘Zijn vriend is op reis om zijn waren te verkopen, maar wordt morgen of de dag erna terug verwacht. Ik moest van hem vragen of het goed was als we u dan achternareizen.’ Hij tuurde onder de buik van het paard door naar de mensen die bij de rivier aan het wannen waren en voegde eraan toe: ‘Hoewel de kans zo te zien klein is dat u voor die tijd al weg bent.’

Perijn wierp een boze blik op de wanners. Hij wierp een boze blik op de rij wagens die stonden te wachten totdat ze aan de beurt waren om volgeladen te worden, en naar de vijf of zes wagens waarvan de dekzeilen al stevig vastgebonden waren. In een van die wagens zat de eerste lading leer, voor het verstellen van laarzen, en kaarsen en dergelijke. Er was echter geen olie bij. De lampolie in So Habor rook al even smerig als de kookolie. Stel dat Gaul en de Speervrouwen terugkwamen met nieuws over Faile? Stel dat ze haar zelfs gezien hadden? Hij zou er alles voor overhebben om te praten met iemand die haar gezien had, die hem kon vertellen dat haar niets mankeerde. Stel dat de Shaido opeens besloten om verder te trekken? ‘Zeg tegen Balwer dat hij niet te lang moet wachten,’ gromde hij. ‘En wat mij betreft: ik rijd binnen een uur weg.’ Hij hield zich aan zijn woord. De meeste wagens en hun menners moesten achterblijven en zouden de dagreis terug naar het kamp zelf moeten afleggen. Kireyin en groenhelmen zouden achterblijven om hen te bewaken, en ze hadden het bevel gekregen niemand de brug over te laten steken. De Geldaner met zijn kille ogen, die inmiddels volledig hersteld leek van zijn inzinking, verzekerde hem ervan dat hij het aankon. Hoogstwaarschijnlijk zou hij toch teruggaan naar So Habor, ondanks zijn bevelen, al was het maar om zichzelf te bewijzen dat hij niet bang was. Perijn verspilde geen tijd aan een poging hem dat uit het hoofd te praten. Om te beginnen moest hij Seonid nog zien te vinden. Ze had zich niet precies verstopt, maar ze had gehoord dat hij van plan was weg te gaan. Daarom liet ze haar zwaardhanden openlijk haar paard voor haar gereedhouden, terwijl ze te voet probeerde hem te ontwijken door zich achter de wagens te verbergen. De Aes Sedai met de lichte huid kon haar geur echter niet verhullen, en als ze dat wel kon, wist ze kennelijk niet dat het noodzakelijk was. Ze was verbaasd toen hij haar snel wist te vinden en verontwaardigd toen hij haar voor Stapper uit terug naar haar paard liet lopen. Toch reed hij inderdaad binnen een uur weg bij So Habor, samen met de Vleugelgarde, die weer een kring van rood metaal had gevormd rond Berelain. De mannen uit Tweewater hadden zich verspreid rond de acht volgeladen wagens die achter de drie overgebleven vaandels voortrolden. Neald grijnsde zo breed als hij maar kon en leek bovendien de Aes Sedai het hof te maken. Perijn wist niet wat hij moest doen als die kerel echt gek zou worden. Zodra So Habor achter de heuvel uit het zicht verdween, voelde hij een knoop tussen zijn schouders, waarvan hij niet eens had geweten dat die er zat, losser worden. Dat betekende dat er nog maar een stuk of tien over waren, naast de knoop in zijn maag die het gevolg was van ongeduld. Zelfs Berelains openlijke medeleven kon die niet losser maken. Nealds Poort leidde hen van de met sneeuw bedekte akkers naar de kleine open plek van het Reisterrein temidden van de torenhoge bomen. Met één stap hadden ze vier roeden afgelegd. Perijn wachtte echter niet tot het handjevol wagens door de Poort was. Hij dacht dat hij Berelain een geërgerd geluidje hoorde maken toen hij Stapper de sporen gaf en in een snelle draf terugreed naar het kamp. Of misschien was het een van de Aes Sedai. Ja, dat was veel waarschijnlijker.

Er hing een stilte toen hij tussen de tenten en hutten van de mannen uit Tweewater door reed. De zon stond nog steeds vrij hoog aan de grijze hemel, maar er stonden geen kookpotten op het vuur. De paar mannen die rond de kampvuren zaten, hielden hun mantel dicht om zich heen en tuurden strak naar de vlammen. Een handjevol zat op de ruwe krukjes waarvan Ben Craaf wist hoe je ze moest maken; de rest stond of zat op zijn hurken. Niet een van hen keek op en er kwam al helemaal niemand op hem afgerend om zijn paard mee te nemen. Het was geen stilte, besefte hij opeens. Het was spanning. De geur deed hem denken aan een boog die zo strak gespannen is dat hij dreigt te breken. Hij kon het gekraak bijna horen. Toen hij voor de roodgestreepte tent afsteeg, zag hij Danel uit de richting van de lage Aieltenten aan komen. Hij liep snel. Sulin en Edarra, een van de Wijzen, kwamen achter hem aan en hielden hem gemakkelijk bij, hoewel ze zich geen van beiden leken te haasten. Sulins gezicht was een zongebruind, leren masker. Dat van Edarra, dat door de donkere sjaal om haar hoofd maar nauwelijks zichtbaar was, was het toonbeeld van kalmte. Ondanks haar omvangrijke rokken liep ze even geruisloos als de Speervrouwe met het witte haar. Zelfs haar goud met ivoren armbanden en kettingen klikten niet tegen elkaar. Danel kauwde op een van de punten van zijn dikke snor en trok afwezig steeds zijn zwaard een duim uit de ruwe, leren schede, om hem vervolgens weer hard terug te duwen. Trek, duw. Hij ademde diep in voordat hij begon te praten.

‘De Speervrouwen hebben vijf Shaido binnengebracht, Heer Perijn. Arganda heeft hen meegenomen naar de Geldaanse tenten om hen te ondervragen. Masema is er ook bij.’

Perijn schonk geen aandacht aan Masema’s aanwezigheid in het kamp. ‘Waarom heb je toegestaan dat Arganda hen meenam?’ vroeg hij Edarra. Danel had het niet kunnen voorkomen, maar de Wijzen waren een ander verhaal.

Edarra zag er niet veel ouder uit dan Perijn, maar met haar koele, blauwe ogen leek ze veel meer gezien te hebben dan hij ooit van zijn leven zou zien. Haar armbanden ratelden toen ze haar armen onder haar borsten over elkaar sloeg. Er sprak enig ongeduld uit het gebaar. ‘Zelfs Shaido weten hoe ze pijn moeten omarmen, Perijn Aybara. Het zal dagen kosten om hen zover te krijgen dat ze praten, en we konden geen reden bedenken om te wachten.’ Als Edarra’s ogen al koel waren, waren die van Sulin als blauw ijs. ‘Mijn speerzusters en ik zouden het sneller hebben gekund, een beetje sneller, maar Danel Lewin zei dat je niet wilde dat er gevochten werd. Gerard Arganda is een ongeduldig mens en hij wantrouwt ons.’ Ze klonk alsof ze op de grond zou hebben gespuugd als ze geen Aiel was geweest. ‘Waarschijnlijk kom je toch niet veel te weten. Het zijn Steenhonden. Ze zullen maar weinig loslaten, en dat zo langzaam mogelijk. In dit soort gevallen is het altijd noodzakelijk om het beetje dat de een vertelt samen te voegen met het beetje dat de ander vertelt om een beeld te krijgen.’

Pijn omarmen. Er moest pijn aan te pas komen als je een man ondervroeg. Tot op dit ogenblik had hij die gedachte in zijn hoofd geen vaste vorm laten aannemen. Maar om Faile terug te krijgen... ‘Laat Stapper door iemand droogwrijven,’ zei hij ruw, waarna hij Danel de teugels in de handen drukte.

Het Geldaanse deel van het kamp verschilde evenveel van de ruwe schuilhutten en kriskras door elkaar staande tenten van de mannen uit Tweewater als de dag van de nacht. Hier stonden de spitse zeildoeken tenten in volmaakte rijen. Over het algemeen stond er bij de ingang een verzameling lansen als een kegel met een stalen punt; aan de zijkant stonden gezadelde paarden getuid, zodat je zó in het zadel kon springen. Het zwaaien van de paardenstaarten en de lange wimpels aan de lansen waren het enige onordelijke dat er te zien was. De paden tussen de tenten waren allemaal even breed en je had een rechte lijn kunnen trekken langs de rijen met kookvuren. Zelfs de vouwen in het doek, die ontstaan waren doordat de tenten opgevouwen onder op de wagens hadden gelegen totdat het begon te sneeuwen, waren kaarsrecht. Alles was netjes en ordelijk. De geur van havermoutpap met gekookte eikels hing in de lucht, en enkele in het groen geklede mannen schepten het laatste restje van hun middagmaal met hun vingers op van hun tinnen bord. Anderen waren de kookpotten al schoon aan het schuren. Geen van allen toonden ze een teken van spanning. Ze waren gewoon aan het eten en hun klusjes aan het uitvoeren, het een met ongeveer evenveel plezier als het ander. Het was gewoon iets wat gebeuren moest.

Een grote groep mannen stond in een kring bij de puntige staken die de grens van het kamp markeerden. Niet meer dan de helft van hen droeg de groene mantel en de gepolijste borstplaten van een Geldaanse lansier. Van de anderen waren er een paar die een lans droegen of een zwaard over hun gekreukte mantel hadden gegespt. De materialen waaruit die mantels gemaakt waren, varieerden van fijne zijde en goede wol tot een restje uit de lappenmand, maar ze konden geen van alle schoon genoemd worden, behalve in vergelijking met So Habor. Je kon de mannen van Masema altijd herkennen, zelfs van achteren.

Er drong nog een geur in Perijns neusgaten toen hij op de kring van mannen afliep: de geur van geroosterd vlees. En er klonk een gedempt geluid dat hij probeerde niet te horen. Toen hij zich een weg tussen de soldaten door baande, keken ze naar hem om en maakten ze met tegenzin plaats. Masema’s mannen deinsden geschrokken achteruit, iets mompelend over gele ogen en Schaduwgebroed, maar hij wist hoe dan ook het midden van de kring te bereiken. Vier lange mannen met rood of blond haar, gekleed in een grijs met bruine cadin’sor, lagen op de grond met hun polsen en enkels samengebonden achter hun rug. Achter hun knieën en ellebogen waren stevige takken vastgemaakt. Hun gezichten zaten onder de kneuzingen en blauwe plekken en er waren vodden in hun mond gepropt. De vijfde man was naakt en was met zijn handen en polsen vastgebonden aan vier stevige paaltjes die in de grond waren geslagen. De paaltjes stonden zo ver uit elkaar dat de strakgespannen pezen van de man duidelijk te zien waren. Hij stribbelde echter tegen zoveel als zijn boeien toelieten en schreeuwde het uit, een gebrul van pijn dat werd gesmoord door de vodden in zijn mond. Hete kolen lagen in een klein hoopje op zijn buik en er kwam een lichte rook vanaf. Dat was de geur die Perijns neus had opgevangen: die van verschroeid vlees. De kolen bleven kleven aan de huid van de man en telkens als hij er met zijn gekronkel in slaagde een kwijt wist te raken, pakte een grijnzende kerel in een smerige mantel van groene zijde, die naast hem op zijn hurken zat, met een tang een nieuw kooltje uit een pot die een kring uitsmolt in de modder op de grond. Perijn kende die man. Hij heette Hari en hij verzamelde graag oren, die hij aan een leren koordje reeg. De oren van mannen, van vrouwen, van kinderen – voor Hari maakte het allemaal niets uit. Zonder erbij na te denken liep Perijn met grote passen naar voren en schopte het hoopje kooltjes van de buik van de vastgebonden man. Een paar kooltjes raakten Hari, die achteruitsprong met een verschrikte kreet die overging in gekrijs toen zijn hand in de hete pot terechtkwam. Hij liet zich op zijn zij vallen met zijn verbrande hand beschermend tegen zijn borst en keek Perijn woedend aan, die wezel in de huid van een mens.

‘De wilde voert een toneelstukje op, Aybara,’ zei Masema. Het was Perijn niet eens opgevallen dat de man daar stond, met een gezicht als een boos kijkende steen en een kaalgeschoren hoofd. Uit zijn donkere, koortsige ogen sprak iets van minachting. De stank van verbrand vlees was doorspekt met de geur van krankzinnigheid. ‘Ik weet hoe ze zijn. Ze doen alsof ze pijn voelen, maar dat is niet zo. Tenminste, niet zoals andere mensen die voelen. Je moet bereid en in staat zijn een steen pijn te doen als je een van hen aan het praten wilt krijgen.’

Arganda, die stram naast Masema stond, hield het gevest van zijn zwaard zo krampachtig vast dat zijn hand ervan trilde. ‘Misschien ben jij bereid je vrouw kwijt te raken, Aybara,’ kraste hij, ‘maar ik weiger mijn koningin te verliezen!’

‘Het moet gebeuren,’ zei Aram half smekend, half eisend. Hij stond aan Masema’s andere zijde en hield de randen van zijn groene mantel stevig vast, alsof hij wilde voorkomen dat zijn handen zouden afdwalen naar het zwaard op zijn rug. Zijn ogen brandden bijna even fel als die van Masema. ‘Jij hebt me geleerd dat een man doet wat hij moet doen.’

Perijn dwong zijn gebalde vuisten tot ontspanning. Doen wat nodig was, voor Faile.

Berelain en de Aes Sedai baanden zich een weg door de mensenmassa. Berelain rimpelde haar neus een beetje bij de aanblik van de man die uitgestrekt tussen de vier paaltjes lag. De drie Aes Sedai hadden even goed naar een blok hout kunnen kijken, zo uitdrukkingsloos stond hun gezicht. Edarra en Sulin waren bij hen en zij waren al evenmin onder de indruk. Enkele Geldaanse soldaten keken de Aielvrouwen fronsend aan en mompelden iets voor zich uit. Masema’s mannen met hun gekreukte kleding en vuile gezichten keken zowel de Aiel als de Aes Sedai boos aan, maar de meesten deinsden terug voor de drie zwaardhanden. Degenen die niet terugdeinsden, werden door hun kameraden meegetrokken. Sommige dwazen kenden de grenzen van stommiteit. Masema keek Berelain met zijn brandende ogen boos aan, waarna hij besloot te doen alsof ze niet bestond. Sommige dwazen kenden geen grenzen.

Perijn boog voorover, knoopte de lap los die om de mond van de vastgebonden man zat en trok de prop tussen zijn tanden vandaan. Hij slaagde er net op tijd in schielijk zijn hand terug te trekken om een beet te vermijden die zo vals was dat Stapper er nog iets van kon leren.

Meteen wierp de Aielman zijn hoofd in zijn nek en hij zong met een zware, heldere stem:

‘Was de speren wanneer de zonne stijgt.

Was de speren wanneer de zonne daalt.

Was de speren – wie vreest de dood?

Was de speren – ik ken er geen!’

Halverwege het lied begon Masema te lachen. Perijns nekharen gingen overeind staan. Hij had Masema nog nooit horen lachen. Het was geen plezierig geluid.

Hij had geen zin om een vinger kwijt te raken, dus trok hij zijn bijl uit de riemlus en gebruikte hij voorzichtig de bovenkant van het blad om de man met een duwtje tegen zijn kin te dwingen zijn mond dicht te doen. Ogen zo blauw als de hemel keken naar hem op vanuit een zongebruind gezicht dat geen spoor van angst vertoonde. De man glimlachte.

‘Ik verlang niet van je dat je je volk verraadt,’ zei Perijn. Zijn keel deed pijn, zoveel moeite moest hij doen om zijn stem vast te doen klinken. ‘Jullie, de Shaido, hebben enkele vrouwen gevangengenomen. Ik wil alleen maar weten hoe ik hen terug kan krijgen. Een van hen heet Faile. Ze is even lang als jullie vrouwen, met donkere, scheefstaande ogen, een krachtige neus en een volle mond. Een mooie vrouw. Als je haar ziet, vergeet je haar niet snel. Heb je haar gezien?’ Hij haalde de bijl weg en rechtte zijn rug.

De Shaido keek hem even strak aan, maar hief toen zijn hoofd op en begon weer te zingen, zonder ook maar een ogenblik zijn blik van Perijn af te wenden. Het was een vrolijk liedje, met de dartele klanken van een dans:

‘Ik zag eens een man, hij was ver van huis en haard.

Zijn ogen waren geel en hij was log en traag van aard.

Hij vroeg me een rookpluim te vangen met mijn hand,

En zei dat hij de weg wist naar een waterrijk land.

Hij stak zijn voeten in de lucht en zijn hoofd in de grond,

En zei dat hij kon dansen als een meisje in het rond.

Hij zei dat hij kon staan tot hij veranderde in steen.

Ik knipperde met mijn ogen en zie, hij verdween.’

De Shaido liet zijn hoofd weer op de grond zakken en grinnikte met zijn diepe, volle stem. Je zou bijna denken dat hij ontspannen op een donsbed lag.

‘Als... als jij dit niet kunt,’ zei Aram wanhopig, ‘ga dan weg. Dan zorg ik samen met de anderen wel dat het gebeurt.’ Doen wat nodig was. Perijn keek naar de gezichten van de mensen die hem omringden. Arganda, die nu met een van haat vertrokken gezicht niet alleen de Shaido, maar ook hem woedend aankeek. Masema, die stonk naar krankzinnigheid en vervuld was van haat en minachting. Je moet bereid en in staat zijn een steen pijn te doen. Edarra, wier gezicht al even ondoorgrondelijk was als dat van de Aes Sedai, had kalm haar armen onder haar borsten over elkaar geslagen. Shaido weten hoe ze pijn moeten omarmen. Het zou dagen kosten. Sulin, met op haar wang het litteken dat nog steeds bleek afstak tegen haar leerachtige huid, keek strak voor zich uit en ze rook onverbiddelijk. Ze zullen maar weinig loslaten, en dat zo langzaam mogelijk. Berelain, die rook naar veroordeling, was een heerseres die mannen ter dood had veroordeeld zonder daar ooit een nacht om wakker te liggen. Doen wat nodig was. Bereid en in staat een steen pijn te doen. Pijn omarmen. O, Licht, Faile.

De bijl was voor zijn gevoel zo licht als een veertje toen hij hem optilde, maar kwam neer als een hamer op het aambeeld. Het zware blad sneed soepel door de linkerpols van de Shaido. De man gromde van pijn, maar hief zich toen schokkerig en met een grauw op, waarbij hij het bloed dat uit zijn pols spoot opzettelijk in Perijns gezicht spatte.

‘Heel hem,’ zei Perijn tegen de Aes Sedai terwijl hij een stap naar achteren deed. Hij deed geen poging om zijn gezicht schoon te vegen. Het bloed sijpelde in zijn baard. Hij voelde zich uitgehold. Hij had de bijl niet meer kunnen optillen als zijn leven ervan had afgehangen. ‘Ben je niet wijs?’ vroeg Masuri boos. ‘We kunnen die man zijn hand niet teruggeven!’

‘Ik zei: heel hem!’ grauwde hij.

Seonid was echter al in beweging gekomen. Ze tilde haar rokken op, schreed naar de man toe en knielde neer bij zijn hoofd. Hij lag aan de stomp van zijn pols te bijten in een vruchteloze poging het bloeden met zijn tanden te stelpen. Er sprak echter geen angst uit zijn ogen en evenmin uit zijn geur. Geen geintje angst.

Seonid greep de Shaido bij zijn hoofd en opeens begon hij te schokken en wild met zijn arm om zich heen te slaan. Het gespetter van bloed werd gestaag minder terwijl hij lag te stuiptrekken, en toen hij zich met een grauw gezicht slap op de grond liet zakken, was het bloeden gestelpt. Bevend hief hij de stomp van zijn linkerarm op om te kijken naar de gladde huid die er nu overheen lag. Als er een litteken was, kon Perijn er niets van zien. De man keek hem met onblote tanden aan. Hij rook nog steeds niet bang. Seonid liet haar schouders hangen, alsof ze het uiterste van zichzelf had gevergd. Alharra en Wynter deden een stap naar voren, maar ze hield hen met een handgebaar tegen en kwam met een diepe zucht moeizaam zelf overeind.

‘Ik heb me laten vertellen dat jullie het dagenlang kunnen volhouden zonder ook maar iets te zeggen waar we iets aan hebben,’ zei Perijn. Zijn stem klonk hem te luid in de oren. ‘Ik heb geen tijd om toe te kijken hoe taai en dapper jullie zijn. Ik wéét dat jullie taai en dapper zijn. Maar mijn vrouw wordt al te lang gevangengehouden. Jullie worden zo meteen van elkaar gescheiden en dan gaan we jullie vragen stellen over enkele vrouwen, namelijk of en waar je hen gezien hebt. Dat is het enige wat ik wil weten. Er komen geen hete kolen of iets dergelijks aan te pas; we houden het bij vragen. Maar als iemand weigert antwoord te geven, of als jullie antwoorden te verschillend zijn, raken jullie alle vijf iets kwijt.’ Tot zijn verrassing slaagde hij er toch in de bijl op te tillen. Er zaten rode vegen op het blad.

‘Twee handen en twee voeten,’ zei hij kil. Licht, wat klonk hij ijzig. Hij voelde zich ook ijzig, tot op zijn botten. ‘Dat betekent dat jullie vier kansen krijgen om allemaal hetzelfde te zeggen. En ook als jullie allemaal je mond houden, zal ik jullie niet doden. Dan zoek ik een dorp waar ik jullie kan achterlaten, ergens waar jullie mogen bedelen, ergens waar de jongens de woeste Aielmannen zonder handen en voeten een muntje zullen toewerpen. Denk daar maar eens over na en besluit dan of het de moeite waard is om me mijn vrouw te ontzeggen.’

Zelfs Masema keek hem aan alsof hij de man die daar met een bijl stond voor het eerst zag. Toen hij zich omdraaide om weg te gaan, maakten zowel Masema’s mannen als de Geldaners ruim baan voor hem, alsof ze een hele vuist Trolloks moesten doorlaten. Hij vond de haag van puntige staken op zijn weg, en een pas of honderd daarachter het woud, maar hij veranderde niet van richting. Met de bijl in zijn handen liep hij verder totdat hij aan alle kanten omringd werd door de hoge bomen en hij de geuren van het kamp achter zich had gelaten. De scherpe, metaalachtige stank van bloed droeg hij met zich mee. Daar kon hij niet voor vluchten. Hij had niet kunnen zeggen hoelang hij door de sneeuw liep. Het viel hem nauwelijks op dat de lichtstralen die de schaduwen onder het bladerdak van het woud doorkliefden steeds schuiner werden. Het bloed op zijn gezicht en in zijn baard werd dik. Het begon op te drogen. Hoe vaak had hij niet gezegd dat hij alles zou doen om Faile terug te krijgen? Een man deed wat hij moest doen. Voor Faile was dat alles.

Plotsklaps hief hij met beide handen de bijl boven zijn hoofd, om hem vervolgens zo hard als hij kon van zich af te slingeren. Het wapen tolde door de lucht en begroef zich met een harde klap in de dikke stam van een eik.

Hij slaakte een zucht die in zijn longen opgesloten leek te zitten, zeeg neer op een ruw rotsblok zo hoog en breed als een bank, en zette zijn ellebogen op zijn knieën. ‘Je kunt nu wel te voorschijn komen, Elyas,’ zei hij vermoeid. ‘Ik kan je ruiken.’

De andere man stapte met lichte tred uit de schaduwen. Zijn gele ogen gloeiden zachtjes onder de brede rand van zijn hoed. Vergeleken met hem waren de Aiel luidruchtig. Hij duwde zijn lange mes uit de weg en ging naast Perijn op het rotsblok zitten, maar een hele tijd kamde hij alleen maar met zijn vingers door de brede, met grijs doorspekte baard die tot op zijn borst hing. Hij knikte naar de bijl, die vastzat in de stam van de eik. ‘Ik heb een keer tegen je gezegd dat je dat ding moest houden totdat je er te veel van ging genieten als je hem gebruikte. Genoot je ervan, daar in het kamp?’ Perijn schudde heftig zijn hoofd. ‘Nee! Dat niet. Maar...’

‘Maar wat, jongen? Ik denk dat je zelfs Masema bang hebt gemaakt. Alleen ruik jij ook bang.’

‘Het werd hoog tijd dat die eens ergens bang voor werd,’ mompelde Perijn, en hij haalde onbehaaglijk zijn schouders op. Sommige dingen waren moeilijk in woorden uit te drukken. Maar misschien werd het wel tijd om dat te doen. ‘De bijl. De eerste keer viel het me niet eens op; achteraf pas. Dat was de nacht dat ik Gaul ontmoette en de Witmantels ons wilden doden. Later, toen ik in Tweewater tegen de Trolloks vocht, was ik er niet zeker van. Maar uiteindelijk bij Dumaisbron wel. Ik ben bang in de strijd, Elyas, bang en verdrietig, omdat ik Faile misschien nooit meer zal zien.’ Zijn hart trok zich samen totdat het pijn deed in zijn borst. Faile. ‘Alleen... Ik heb Gradi en Neald horen praten over hoe het is als je de Ene Kracht aanraakt.

Ze zeggen dat je dan pas echt het gevoel hebt dat je lééft. Hoewel ik in de strijd doodsangsten uitsta, heb ik dan pas het gevoel dat ik leef, en dat heb ik verder alleen als ik Faile in mijn armen houd. Ik geloof niet dat ik ertegen zou kunnen als ik dat gevoel ook zou krijgen als ik deed wat ik net in dat kamp heb gedaan. Ik geloof niet dat Faile me dan terug zou willen.’

Elyas snoof minachtend, ik denk niet dat je dat in je hebt, jongen. Luister, iedereen reageert anders op gevaar. Sommigen blijven zo koel als een kikker, maar ik heb nooit de indruk gehad dat jij zo was. Als je hart begint te bonzen, raakt je bloed verhit. Dan is het alleen maar logisch dat je zintuigen worden aangescherpt, dat je je sterker bewust bent van alles om je heen. Misschien ga je binnen een paar tellen dood, of misschien al bij de volgende hartslag, maar op dat ogenblik leef je nog en dat voel je van je tanden tot in je teennagels. Zo is het nu eenmaal. Dat betekent niet dat je het fijn vindt.’

‘Dat zou ik graag geloven,’ zei Perijn eenvoudig. ‘Als je ooit zo oud wordt als ik,’ antwoordde Elyas droog, ‘zul je het geloven. Tot die tijd moet je het maar gewoon van me aannemen. Ik heb langer geleefd dan jij en heb het allemaal al eens meegemaakt.’ Met zijn tweeën keken ze naar de bijl. Perijn wilde het dolgraag geloven. Het bloed op zijn bijl leek nu zwart. Bloed had er nog nooit zo zwart uitgezien. Hoeveel tijd was er inmiddels verstreken? Aan de invalshoek van het licht dat tussen de bomen door scheen te zien, ging de zon bijna onder.

Zijn oren vingen het gekraak op van paardenhoeven in de sneeuw, die langzaam zijn kant op kwamen. Kort daarna kwamen Neald en Aram te voorschijn. De voormalige ketellapper wees sporen aan en de Asha’man schudde ongeduldig zijn hoofd. Het was een duidelijk spoor, maar desondanks zou Perijn er niet op durven vertrouwen dat Neald het zou kunnen volgen. Hij was immers een stadsmens. ‘Arganda vond dat we moesten wachten totdat je een beetje afgekoeld was,’ zei Neald, die in zijn zadel voorover leunde en Perijn aandachtig opnam, ik, daarentegen, vond dat je al zo koel was als maar kon.’ Hij knikte, met een licht trekje van tevredenheid om zijn mond. Hij was eraan gewend dat mensen bang voor hem waren vanwege zijn zwarte mantel, en waar die voor stond. ‘Ze hebben gepraat,’ zei Aram, ‘en ze hebben allemaal dezelfde antwoorden gegeven.’ Aan de boze uitdrukking op zijn gezicht was echter te zien dat hij niet blij was met de antwoorden, ik geloof dat je dreigement dat je hen als bedelaars zou achterlaten hun meer angst aanjoeg dan die bijl van je. Maar ze beweren dat ze vrouwe Faile nooit gezien hebben, en de anderen ook niet. We zouden het nog een keer met de kooltjes kunnen proberen. Misschien herinneren ze het zich dan wel.’ Klonk hij inderdaad gretig? En kwam het doordat hij Faile wilde vinden of omdat hij de kooltjes wilde gebruiken? Elyas grimaste. ‘Dan gebruiken ze gewoon de antwoorden die je hun geboden hebt en vertellen je wat je horen wil. De kans was toch maar klein. Er zijn duizenden Shaido en duizenden gevangenen. Een man kan zijn hele leven doorbrengen temidden van zoveel mensen zonder er ooit meer dan een paar honderd te ontmoeten die hij zich zal herinneren.’

‘Dan moeten we hen doden,’ zei Aram grimmig. ‘Sulin zei dat de Speervrouwen hen met opzet gevangen hebben genomen terwijl ze geen wapens droegen, zodat ze ondervraagd konden worden. Ze zullen zich niet zomaar gai’shain laten maken. Als er ook maar één ontsnapt, kan die de Shaido vertellen waar we zijn. Dan komen ze achter ons aan.’

Perijns gewrichten voelden aan alsof ze verroest waren; ze deden pijn toen hij opstond. Hij kon de Shaido niet zomaar laten gaan. ‘We kunnen ze ook laten bewaken, Aram.’ Door zijn haast was hij Faile al eens bijna helemaal kwijtgeraakt, en nu was hij alweer te haastig geweest. Haastig. Wat een mild woordje voor het afhakken van iemands hand. Hij had altijd zijn best gedaan om zorgvuldig na te denken en zorgvuldig te handelen. Nu moest hij nadenken, maar elke gedachte deed hem pijn. Faile was verdwaald in een zee van in het wit geklede gevangenen. ‘Misschien weten andere gai’shain waar ze is,’ prevelde hij terwijl hij zich omdraaide naar het kamp. Maar hoe kon hij een gai’shain van de Shaido in handen krijgen? Ze mochten immers alleen onder bewaking het kamp verlaten. ‘Wat wil je met dat ding doen, jongen?’ vroeg Elyas. Perijn wist ook zonder te kijken wat hij bedoelde. De bijl. ‘Laat die maar zitten voor de eerlijke vinder.’ Zijn stem werd ruw. ‘Misschien maakt een dwaze speelman er ooit nog een verhaal over.’ Hij liep met grote passen terug naar het kamp, zonder ook maar één keer achterom te kijken. Nu de lus leeg was, was de brede gordel om zijn middel te licht. Alles was zinloos.

Drie dagen later keerden de wagens zwaarbeladen terug uit So Habor. Balwer kwam Perijns tent binnen met een lange, ongeschoren man die gekleed was in een vuile wollen mantel en een zwaard droeg dat er een stuk beter onderhouden uitzag. In eerste instantie herkende Perijn hem niet vanwege de baard die al zeker een maand niet meer was geknipt. Toen ving hij zijn geur op.

‘Ik verwachtte niet jou ooit nog terug te zien,’ zei hij. Balwer knipperde met zijn ogen, wat gelijkstond aan een verschrikte kreet van de gemiddelde man. Ongetwijfeld had het iele mannetje ernaar uitgekeken om hem te verrassen.

‘Ik was op zoek naar... naar Maighdin,’ zei Tallanvor ruw, ‘maar de Shaido waren sneller dan ik. Meester Balwer zegt dat jij weet waar ze is.’

Balwer wierp de jongere man een waarschuwende blik toe, maar zijn stem klonk nog even droog en emotieloos als hij rook. ‘Meester Tallanvor kwam net voordat ik wegging aan in So Habor, Heer. Het was puur toeval dat ik hem tegen het lijf liep. Maar wellicht is het een gelukkig toeval. Hij heeft misschien bondgenoten voor u. Ik zal hem het verhaal laten doen.’

Tallanvor keek fronsend naar zijn laarzen en zei niets. ‘Bondgenoten?’ spoorde Perijn hem aan. ‘Tenzij het een leger is, zal ik er niet veel aan hebben, maar ik kan alle hulp gebruiken die je me bieden kunt.’

Tallanvor keek naar Balwer, die een halve buiging maakte en hem een vriendelijke, bemoedigende glimlach schonk. De ongeschoren man ademde diep in. ‘Bijna vijftienduizend Seanchanen. Voor het grootste deel zijn het trouwens Taraboners, maar ze rijden onder Seanchaanse vaandels. En... En ze hebben minstens een tiental damane.’ Zijn stem werd dringender toen hij sneller begon te praten, alsof hij zijn verhaal wilde afmaken voordat Perijn hem kon onderbreken. ‘Ik weet dat het zo’n beetje gelijkstaat aan het aanvaarden van de hulp van de Duistere, maar zij jagen ook op de Shaido. En trouwens, ik zou zelfs de hulp van de Duistere aanvaarden om Maighdin te bevrijden.’

Even kon Perijn de twee mannen alleen maar aanstaren. Tallanvor streek zenuwachtig met zijn duim over het gevest van zijn zwaard en Balwer zag eruit als een mus die afwachtte welke kant een krekel op zou springen. Seanchanen. En damane. Ja, het zou inderdaad gelijkstaan aan hulp van de Duistere aanvaarden. ‘Ga zitten en vertel me meer over die Seanchanen,’ zei hij.

28

Een bosje rozenknoppen

Vanaf de dag dat ze Ebo Dar verlieten, was het reizen met Valan Luca’s Grote Reizende Vertoning en Schitterende Tentoonstelling van Verbazingwekkendheden en Wonderen even erg als Mart zich had voorgesteld. Ten eerste regende het bijna elke dag een paar uur en één keer had het drie dagen achtereen geregend. Een koude, winterse regen die nog net geen sneeuw was, en die met bakken uit de lucht viel. Je jas was binnen de kortste keren doorweekt. Er liep water van de harde aarden weg alsof hij van steen was, waardoor er een dunne laag gladde modder achterbleef, en de lange rij wagens en paarden en mensen ging al langzaam genoeg wanneer de zon scheen. Aanvankelijk waren de kunstenmakers blij dat ze de stad achter zich lieten. Vooral toen ze zagen hoe de bliksem schepen liet zinken en er vreemde moorden plaatsvonden waardoor niemand zich meer gerust voelde. Blij om weg te komen van een jaloerse Seanchaanse edele die achter zijn vrouw aan zat en zijn woede zou kunnen botvieren op iedereen die had geholpen haar uit zijn klauwen te bevrijden. Aanvankelijk hadden ze zo snel gelopen als hun paarden konden worden voortgetrokken, en hadden ze de paarden gemaand om nóg een stap te zetten, nóg een span af te leggen. Maar met elke span waren ze verder van het gevaar, zoveel veiliger, maar tegen de eerste middag...

‘We moeten voor de paarden zorgen,’ legde Luca uit terwijl het span werd losgemaakt van zijn belachelijk beschilderde wagen en weggeleid door de motregen. De zon was halverwege de horizon gezakt, maar er rezen al grijze rookpluimen op uit de tenten en de schoorstenen op de wagens. ‘Er zit niemand achter ons aan en het is nog een heel eind naar Lugard. Goede paarden zijn moeilijk te vinden, en duur.’ Luca trok een zuur gezicht en schudde zijn hoofd. Dingen die geld kostten maakten hem altijd boos. Hij was zuinig, behalve waar het zijn vrouw betrof. ‘Niet veel plaatsen tussen hier en daar waar het de moeite is om langer dan een dag te blijven. In de meeste dorpen hebben we niet eens voldoende toeschouwers, zelfs niet als het hele dorp uitloopt, en je kunt nooit voorspellen hoe het zal gaan tot je de spullen opzet. Maar je betaalt me niet genoeg om mijn verdiensten op te geven.’ Hij trok zijn geborduurde rode mantel wat hoger op tegen de kilte en keek over zijn schouder naar zijn wagen. Er dreef een bittere geur door de regen. Mart wist niet zeker of hij wilde eten wat de vrouw van Luca kookte. ‘Je weet zeker dat er niemand achter ons aan zit, toch, Cauton?’

Mart trok geërgerd zijn wollen muts wat omlaag en beende tandenknarsend weg door de fel gekleurde verzameling tenten en wagens. Hij betaalde niet genoeg? Voor wat hij had aangeboden zou Luca bereid moeten zijn om zijn paarden de hele weg naar Lugard te laten galoppéren. Nou ja, niet precies galopperen – hij wilde de beesten tenslotte niet dood hebben – maar die opgeblazen vent zou in ieder geval bereid moeten zijn om haast te maken. Niet ver van Luca’s wagen zat Chel Vanin op een kruk met drie poten te roeren in een soort stoofpot die in een ketel boven een vuurtje hing. Er droop regen in de ketel vanaf de rand van zijn hoed, maar de dikke man leek het niet te merken, of het kon hem niet schelen. Gorderan en Fergin, twee Roodarmen, vloekten terwijl ze haringen in de modder sloegen voor de vies bruine tent die ze deelden met Harnan en Metwyn. En met Vanin, maar Vanin bezat vaardigheden waardoor hij boven het opzetten van tenten stond, en de Roodarmen stribbelden slechts een klein beetje tegen. Vanin was een ervaren smid, maar belangrijker nog, hij was de beste spoorzoeker en paardendief in het land, hoe onwaarschijnlijk dat ook leek als je hem zag.

Fergin zag Mart en slikte een vloek in toen hij zich met de hamer op zijn duim sloeg. Hij liet de hamer vallen, stak zijn duim in zijn mond en liet zich klagend op zijn hurken zakken. ‘We moeten de hele nacht in dit weer buiten zitten om die vrouwen te bewaken, Heer. Kunt u daar niet een paar van die paardenverzorgers voor inhuren, zodat wij tenminste droog blijven tot we geen keus meer hebben?’ Gorderan porde Fergin met een dikke vinger in zijn schouderblad.

Hij was even breed als Fergin mager was, en een Tyrener ondanks zijn grijze ogen. ‘Paardenverzorgers zetten de tent op en stelen alles wat los en vast zit eruit, Fergin.’ Nog een por. ‘Wil je dat een van die grijpers er vandoor gaat met mijn kruisboog, of mijn zadel? Het is een goed zadel.’ Fergin viel bijna om toen hij nog een por kreeg. ‘Als we die tent niet snel opzetten, zet Harnan ons de hele nacht buiten op wacht.’

Fergin trok een boos gezicht en gromde, maar hij pakte zijn hamer op en veegde de modder aan zijn jas. Hij was geen slecht soldaat, alleen niet al te slim.

Vanin spoog door de spleet in zijn tanden, waarbij hij de ketel op een haar na miste. De stoofpot rook lekker na wat Latelle klaarmaakte, maar Mart besloot om hier ook maar niet te eten. De dikke man klopte met zijn houten lepel op de rand van de ketel en keek Mart vanonder zijn dikke oogleden aan. Zijn ronde gezicht zag er vaak uit alsof hij half sliep, maar je moest wel dom zijn om dat te geloven. ‘Met deze snelheid bereiken we Lugard pas aan het eind van de zomer. Of misschien wel nooit.’

‘We komen er wel, Vanin,’ zei Mart met meer vertrouwen dan hij eigenlijk voelde. De ruwe wollen mantel die hij een paar uur geleden droog had aangetrokken droop van de regen, en het water liep langs zijn rug. Het was moeilijk om vertrouwen te hebben wanneer er ijzig water langs je rug liep. ‘De winter is bijna voorbij. Zodra het lente wordt, gaan we sneller. Let maar op. Tegen het midden van de lente zijn we in Lugard.’

Daar was hij ook niet zo zeker van. De eerste dag hadden ze niet meer dan twee roeden afgelegd, en daarna was het een goede dag als ze tweeënhalve roede konden afleggen. Er waren niet veel dorpen langs de Illiaanse Straatweg, een naam die snel zou veranderen hoe verder ze naar het noorden gingen. Mensen noemden het de Ebo Dar-weg, of de Veerweg, of soms gewoon ‘de weg’, alsof er maar één was. Maar Luca stopte bij elk dorp, hoe klein ook, met een muur eromheen of enkel een paar straten en een plein. Het duurde bijna een halve dag om de voorstelling en de wand met de blauwe banier op te zetten. Valan Luca’s Grote Reizende Voorstelling. Luca kon het niet verkroppen om de kans op bezoekers mis te lopen. Of de kans op het geld dat ze hadden. Of de kans om een van zijn rode mantels aan te trekken en hun bewondering te oogsten. Luca vond dat bijna even mooi als geld. Bijna.

De vreemde kunstenmakers en de dieren uit verre landen waren voldoende om mensen te trekken. Eigenlijk waren de dieren uit niet zo verre landen al genoeg; maar weinig mensen kwamen ver genoeg buiten hun dorpen om ooit een beer te zien, laat staan een leeuw. Alleen als het hard regende waren er minder bezoekers, en wanneer het te hard regende wilden de jongleurs en acrobaten toch niet optreden zonder overkapping. En dan beende Luca stuurs rond, klagend over waar hij voldoende dekkleden vandaan moest halen om alle optredens te overdekken, of een tent die groot genoeg was om de hele voorstelling te bevatten. Eén tent! Als dat geen grote ambities waren, dan wist hij het niet meer. Waarom niet meteen een paleis op wielen?

Als Mart zich alleen maar zorgen hoefde te maken over Luca en de trage manier waarop ze reisden, dan was hij een gelukkig man. Soms werden ze ingehaald door een paar langzaam bewegende rijen Seanchaanse kolonisten die vroeg waren vertrokken met hun vreemd gevormde, hoekige wagens en rare vee. Dan weer werden ze ingehaald door Seanchaanse soldaten, rijen mannen met helmen die leken op de koppen van grote insecten en die fors doorstapten en ruiters met pantsers van elkaar overlappende gestreepte platen. Eenmaal zagen ze ruiters op torms, wezens met bronzen schubben die leken op katten zo groot als een paard. Op hun drie ogen na, dan. Een stuk of twintig die zich meanderend voortbewogen, sneller dan een paard kon draven. Noch de ruiters, noch hun rijdieren keken naar de voorstelling, maar de paarden begonnen wild te hinniken en te bokken toen de torms langskwamen. De leeuwen, beren en luipaarden brulden in hun kooien, en de vreemde herten gooiden zichzelf tegen de tralies in een poging te ontsnappen. Het duurde uren voordat alles weer kalm was en de wagens verder konden, en Luca stond erop dat eerst de schaafwonden van de dieren verzorgd werden. Zijn dieren waren een grote investering. Tweemaal kwamen officiers in gepluimde helmen nagaan of Luca een vergunning had voor zijn paarden, en het koude zweet liep Mart over de rug tot ze waren tevredengesteld en weggingen. Terwijl de voorstelling langzaam naar het noorden trok, kwamen ze steeds minder Seanchanen tegen, maar toch werd hij elke keer weer zenuwachtig als ze er een paar ontmoetten, soldaten of kolonisten of allebei. Misschien hield Suroth de verdwijning van Tuon inderdaad geheim, maar de Seanchanen zouden haar zeker zoeken. Als er één bemoeizuchtige officier de moeite nam om de aantallen op de vergunning te vergelijken met het werkelijke aantal paarden, was dat genoeg. Hij zou de wagens dan zeker grondig doorzoeken. Of één bemoeizuchtige sul’dam die dacht dat er onder de jongleurs en slangenmensen misschien wel een vrouw was die kon geleiden. Hij zweette peentjes! Helaas had niet iedereen evenveel ontzag voor zijn eigen huid.

Aan de rand van een piepklein dorpje dat Weesin werd genoemd, een groepje huizen met rieten daken waar zelfs Luca dacht niets te kunnen verdienen, stond Mart met zijn zware mantel om zich heen in de stromende regen te kijken naar drie Aes Sedai die bij de voorstelling aankwamen toen de schemer inzette. In de verte klonk donder. Ze waren gekleed in donkere mantels en hadden hun kappen omhoog, maar hij twijfelde er niet aan wie ze waren. In de stromende regen passeerden ze hem op nog geen tien voet. Ze zagen hem niet, maar zijn zilveren zegel voelde koud op zijn borst. Ten minste een van hen was bezig met geleiden, of had in ieder geval de Kracht. Drakenvuur, ze waren alledrie knettergek.

Zodra de Aes Sedai tussen de wagens en tenten waren verdwenen, verschenen er nog drie figuren in mantels die zich achter de anderen aan haastten. Een van deze vrouwen had beter om zich heen gekeken en wees naar hem, maar de anderen stopten alleen en haastten zich toen weer achter de Aes Sedai aan. Hij begon te vloeken, maar slikte het in. Dat stadium was hij voorbij. Hij wilde de Aes Sedai en de sul’dam net zomin bij een Seanchaanse soldatengroep in de buurt hebben als Tuon en Selucia.

‘Ik vraag me af wat ze willen,’ zei Noal achter hem en Mart schrok zo dat er een stroom regen in zijn kap liep. Hij wilde dat die oude man niet zo op hem af sloop.

‘Daar kom ik wel achter,’ mompelde hij terwijl hij zijn mantel weer rechttrok. Hij wist eigenlijk niet waarom hij nog moeite deed. Zijn linnen hemd was toch al doorweekt.

Vreemd genoeg was Noal niet meegelopen naar de grijsgestreepte wagen met de verbleekte witte verf waarin de Aes Sedai en sul’dam sliepen. De man stak zijn neus altijd overal in. Misschien had hij besloten dat hij nat genoeg was. Blaeric en Fen waren al in hun dekens gewikkeld en lagen onder de wagen. Ze stoorden zich blijkbaar niet aan de regen of de modder, maar hij zou niet hebben durven wedden dat ze sliepen. En inderdaad ging een van hen zitten toen hij door de blubber naar de wagen liep. Hij zei niets, maar Mart voelde zijn ogen. Hij aarzelde niet en nam niet de moeite om te kloppen. Binnen in de wagen stonden alle zes de vrouwen met hun druipende mantels nog in de hand. De twee lampen aan de wand gaven goed licht, beter dan hij had gewenst eigenlijk. Zes gezichten keken zijn kant op, met die ijzige blik die een man van een vrouw krijgt wanneer hij iets doet wat zij niet wil. De wagen rook naar vochtige wol en het voelde alsof de bliksem was ingeslagen. De regen sloeg op het dak en er klonk gedonder, maar zijn vossenzegel voelde gewoon aan als een stuk zilver. Misschien hadden Blaeric en Fen hem binnengelaten in de hoop dat hij op zijn kop zou krijgen. Misschien wilden ze zich er gewoon niet mee bemoeien. Een zwaardhand was bereid te sterven als zijn Aes Sedai dacht dat dat nodig was. Maar niet Mart Cauton. Hij duwde de deur dicht met zijn heup. Hij had er bijna geen last meer van.

Toen hij hen gedag zei, reageerde Edesina fel terwijl ze haar zwarte lange haar uitschudde. ‘Ik ben u dankbaar dat u ons hebt gered van de Seanchanen, Meester Cauton, en ik zal u mijn dankbaarheid tonen, maar er zijn grenzen. Ik ben geen bediende die zich laat commanderen. Er waren geen Seanchanen in het dorp en we hebben ons verborgen gehouden. Het was niet nodig om uw waakhonden achter ons aan te sturen.’ Met de blik die ze op de drie Seanchaanse vrouwen wierp, had je een ei kunnen bakken. Edesina was niet langer zenuwachtig bij iedereen met een Seanchaanse tongval. Ze wilde genoegdoening, en de sul’dam waren in de buurt. Mart rekende op de beroemde zelfbeheersing van de Aes Sedai om te zorgen dat er geen geweld zou worden gebruikt. Hij hoopte dat het niet al te zeer uit de hand was gelopen. Hij had oude herinneringen aan Aes Sedai die oplichtten als de waren van een Vuurwerker. Bethamins donkere gezicht was kalm. Ze had haar mantel uitgeschud, hing die op een haak en streek toen haar gewaad glad. Vanavond droeg ze vaalgroene onderrokken. Ze klaagde dat de kleding van Ebo Dar onfatsoenlijk was, en hij nam aan dat hij iets anders voor haar zou moeten vinden nu ze de kust hadden verlaten, maar die lage halslijn stond haar erg goed. Ze klonk alleen iets te veel als een moeder. ‘Ze hebben inderdaad hun gezicht verborgen gehouden, Heer,’ zei ze lijzig, ‘en ze zijn bij elkaar gebleven. Niemand heeft geprobeerd te ontsnappen. Ze hebben zich al met al heel goed gedragen.’ Een moeder die haar kinderen prijst. Of misschien een baas die zijn honden prijst. De blonde Seta knikte goedkeurend. Een hondenbaas dus.

‘Als u hen opgesloten wilt houden,’ zei Renna overdreven, ‘kunnen we altijd de a’dam gebruiken. We kunnen ze eigenlijk niet zomaar laten rondlopen.’ Ze boog zelfs naar hem, op de Seanchaanse manier waarbij ze een rechte hoek maakte. Uit haar grote bruine ogen sprak hoop. Teslyn pufte en trok haar natte mantel om haar boezem. Ze was nog steeds bang voor de sul’dam, al zag ze er dan uit alsof ze regelmatig spijkers at. Joline, hooghartig als altijd, ging met vlammende ogen staan. Kalme Aes Sedai of niet, als de ogen van Joline vlamden kon even goed de bliksem inslaan, wat vaak het geval was bij knappe vrouwen.

‘Nee,’ zei Mart haastig. ‘Dat is niet nodig. Geef die dingen maar aan mij, dan zorg ik dat ze verdwijnen.’ Licht, waarom had hij zich ooit met die vrouwen opgezadeld. Wat een goed plan leek, kon achteraf de grootste stommiteit blijken. ‘Jullie moeten gewoon voorzichtig zijn. We zijn nog geen dertig span van Ebo Dar vandaan. De wegen zijn vol met die bloedige Seanchanen.’ Hij keek de drie Seanchaanse vrouwen verontschuldigend aan. Ze stonden immers aan zijn kant. Bij wijze van spreken. Ze konden nergens anders naartoe behalve naar Egeanin, en ze wisten wie het geld had. Bethamin trok verrast haar wenkbrauwen op. Seanchaanse edelen boden hun verontschuldigingen niet aan, zelfs niet met een blik.

‘Er zijn gisteren Seanchaanse soldaten door het dorp gekomen,’ zei Teslyn met haar Illiaanse accent. Joline richtte haar vlammende blik op haar, maar ze sloeg er geen acht op en draaide zich om om haar mantel op te hangen. ‘Ze stelden vragen over vreemdelingen op de weg. En sommigen klaagden dat ze naar het noorden waren gestuurd.’ Teslyn keek over haar schouder naar de sul’dam, maakte toen haar blik los en haalde diep adem. ‘Het lijkt erop dat de Terugkeer op het oosten wordt gericht. De soldaten geloofden dat het Eeuwig Zegevierende Leger voor het einde van de lente Illian aan de Keizerin zou aanbieden. De Stad zelf, en de rest.’ Naar het scheen gaven de Aes Sedai hun geboorteland op wanneer ze naar de Witte Toren gingen, maar voor een Illianer was Illian ‘de Stad’, en je kon de hoofdletter horen.

‘Mooi,’ zei Mart half binnensmonds terwijl hij nadacht. Soldaten praatten vaak hun mond voorbij; dat was een reden dat je pas op het laatste ogenblik je plannen aan alle soldaten vertelde. Teslyn trok haar dunne wenkbrauwen op en hij voegde toe: ‘Dat betekent dat de weg naar Lugard voor het grootste deel vrij is.’ Teslyn knikte kort en niet erg vriendelijk. Wat de Aes Sedai moesten doen en wat ze daadwerkelijk deden, waren vaak heel verschillende dingen. ‘We hebben met niemand gesproken, Heer, alleen op de meisjes gelet,’ zei Bethamin, nog langzamer dan anders, en Seanchanen praatten normaal al langzaam. Ze was duidelijk de leider van de drie sul’dam, maar ze keek de anderen aan voor ze verder ging. in Ebo Dar werd er in de vertrekken van de sul’dam over niets anders gepraat dan over Illian. Een welvarend land en een welvarende stad, waar velen nieuwe namen zouden verdienen. En rijkdom.’ Ze voegde dat toe alsof rijkdom nauwelijks iets waard was vergeleken met een nieuwe naam. ‘We hadden ons moeten realiseren dat u dat soort dingen zou willen weten.’ Ze haalde nog eens diep adem waardoor ze bijna uit haar gewaad scheurde. ‘Als u vragen hebt, Heer, vertellen wij u graag wat we weten.’

Renna boog nog eens naar hem, haar gezicht verlangend, en Seta piepte: ‘Wij kunnen ook ons oor te luisteren leggen in de dorpen waar we stoppen, Heer. De meisjes kunnen onbetrouwbaar zijn, maar ons kunt u vertrouwen.’

Waarom was het dat, telkens wanneer een vrouw aanbood om je te helpen, ze je eerst in een pot heet water stopte en het vuur aanstak? Jolines gezicht veranderde in een minachtend masker van ijs. De Seanchaanse vrouwen stonden beneden haar; dat maakte ze duidelijk met haar blik. En die blik gold ook voor Mart Cauton. Edesina perste haar lippen op elkaar en probeerde gaten in hem en de sul’dam te staren. Zelfs Teslyn keek beledigd. Ze was dankbaar voor haar redding, maar ze was ook Aes Sedai. En ze keek hem fronsend aan. Hij dacht dat ze zou opschrikken als een kikker als een van de sul’dam in haar handen zou klappen.

‘Wat ik wil,’ legde hij geduldig uit, ‘is dat jullie allemaal bij de wagens blijven.’ Je moest geduldig zijn met vrouwen, ook met Aes Sedai. Hij wist dat maar al te goed. ‘Als er ook maar iemand fluistert dat er Aes Sedai bij de voorstelling zijn, worden we overspoeld door Seanchanen. En geruchten over Seanchanen die voor de voorstelling werken zijn al niet veel beter. Hoe dan ook, vroeg of laat komt er iemand kijken wat er van die geruchten waar is, en dan hebben we de poppen aan het dansen. Laat je niet zien. Blijf uit het zicht tot we dichter bij Lugard zijn. Dat is toch niet te veel gevraagd?’ De bliksem verlichtte de vensters van de wagen met een blauwe flits, en de donder kwam zo dichtbij dat de wagen ratelde. Het was te veel gevraagd, zo bleek in de volgende dagen. O, de Aes Sedai hielden hun kappen op wanneer ze naar buiten gingen – de regen en de kou waren daarvoor een goede uitvlucht – maar ze reden ook vaak mee op de bok van de wagen en deden niet veel moeite om zich voor te doen als bedienden tussen de kunstenmakers. Niet dat ze toegaven wie ze waren, natuurlijk, of bevelen gaven of zelfs maar met anderen spraken, maar welke bediende verwachtte er nu dat de mensen voor haar aan de kant zouden gaan? Ze gingen ook de dorpen in en soms de steden, wanneer ze zeker wisten dat er geen Seanchanen waren. Wanneer een Aes Sedai ergens zeker van was, moest het wel waar zijn. Twee keer haastten ze zich terug toen ze in een dorp voor de helft gevuld met kolonisten aankwamen. Ze vertelden Mart wat ze tijdens hun uitstapjes hadden ontdekt. Dat dacht hij tenminste. Teslyn leek dankbaar, voor zover een Aes Sedai dat kon zijn. En Edesina ook. Min of meer.

Ondanks hun meningsverschillen bleven Joline, Teslyn en Edesina bij elkaar als een stel ganzen. Als je er een zag, waren de andere twee in de buurt. En als je hen zag wandelen, netjes in hun mantel en met hun kap op, verschenen even later Bethamin en Renna en Seta. Heel ontspannen, maar ze verloren ‘de meisjes’ nooit uit het oog. De ganzenhoedsters. Een blinde kon zien dat er spanning hing tussen de twee groepen vrouwen. Een blinde kon zien dat het geen van allen bedienden waren. De sul’dam hadden hoge functies gehad, posities met macht, en ze bewogen zich bijna even hooghartig als de Aes Sedai. Maar hij zat vast aan het verhaal.

Bethamin en de andere twee waren even angstig voor andere Seanchanen als de Aes Sedai, maar toch volgden ze de Aes Sedai wanneer die een dorp binnengingen. Bethamin meldde altijd alle nieuwtjes die ze had afgeluisterd, waarbij Renna minachtend glimlachte en Seta zei dat ‘de meisjes’ dit of dat hadden gemist, of beweerden niet te hebben gehoord. Je kon het nooit zeker weten met iemand die de brutaliteit had zichzelf Aes Sedai te noemen; misschien moest hij ze inderdaad met de a’dam laten beteugelen tot alles veilig was. Hun verhalen verschilden niet veel van wat de zusters hem vertelden. De dorpelingen vertelden wat ze hadden gehoord van Seanchanen op doorreis. Veel kolonisten waren zenuwachtig, hun hoofd vol verhalen over de wilde Aiel die door Altara trokken, al zeiden de dorpelingen dat dat allemaal ergens in het noorden plaatsvond. Het leek erop dat een hogergeplaatst iemand hetzelfde dacht, want veel kolonisten waren naar het oosten afgeweken, naar Illian. Er was een verbond gesmeed met een machtige persoon die naar verwachting hoogvrouwe Suroth toegang zou geven tot vele landen. De vrouwen konden niet worden overtuigd dat ze niet naar geruchten moesten luisteren. En ze kwamen er ook nooit aan toe de a’dam aan hem te geven. Eigenlijk waren die zilverachtige leidsels en de drie sul’dam de enige echte dwangmiddelen die hij had bij de Aes Sedai. Dankbaarheid. Van een Aes Sedai! Ha! Niet dat hij er werkelijk aan dacht de zusters weer te laten beteugelen. Niet vaak, tenminste. Hij zat echt vast.

Hij had niets aan wat de sul’dam en de Aes Sedai hem vertelden. Hij had betere bronnen, mensen die hij vertrouwde. Hij vertrouwde Thom althans, als de speelman tenminste van zijn slangen-en-vossenspel met Olver of zijn gekreukelde brief kon worden losgetrokken. Thom kon een herberg binnenwandelen, een verhaal vertellen, misschien een beetje jongleren, en weer weglopen met kennis uit alle hoofden van alle mannen die daarbinnen waren geweest. Mart vertrouwde Juilin ook – hij deed het bijna even goed als Thom, zonder te jongleren of verhalen te vertellen – maar Juilin stond er altijd op om Thera mee te nemen, die gedwee aan zijn arm hing als ze een dorp binnenwandelden. Om haar weer aan vrijheid te laten wennen, zei de man. Ze glimlachte naar hem met haar grote glanzende ogen en die kleine lippen die erom vroegen gekust te worden. Misschien was ze panarch van Tarabon geweest, zoals Juilin en Thom zeiden, maar Mart begon het te betwijfelen. Hij had de slangenmensen grappen horen maken over het Tarabonse dienstertje dat de Tyreense dievenvanger uitputte tot hij nauwelijks nog kon lopen. Panarch of dienstmeisje, Thera begon telkens nog te knielen wanneer ze een lijzig accent hoorde. Mart dacht dat elke Seanchaan die haar iets vroeg alles zou horen wat ze wist, te beginnen bij Juilin Sandar en eindigend met in welke wagen de Aes Sedai zaten. Thera was een groter gevaar dan de Aes Sedai en de sul’dam samen, wat hem betrof. Juilin kwam in opstand als je maar suggereerde dat zijn vrouw onbetrouwbaar zou kunnen zijn en draaide dan met zijn bamboestaf alsof hij Mart op het hoofd wilde slaan. Er was geen oplossing, maar Mart had een lapmiddel gevonden, een manier om tijdig te worden gewaarschuwd als het ergste gebeurde.

‘Natuurlijk kan ik hen volgen,’ zei Noal. Hij lachte de spleten tussen zijn tanden bloot alsof het kinderspel zou zijn. Met een knokige vinger tegen zijn gebogen neus stak hij zijn andere hand onder zijn tuniek, waar hij zijn messen bewaarde. ‘Weet je zeker dat het niet beter is om te zorgen dat ze tegen niemand kunnen praten? Het is maar een voorstel, jongen. Zo niet, dan niet.’ Zeker niet, benadrukte Mart. Hij had in zijn leven één vrouw vermoord en een andere achtergelaten om afgeslacht te worden. Hij wilde geen derde leven op zijn geweten hebben.

‘Het lijkt erop dat Suroth een overeenkomst heeft gesloten met een koning,’ zei Juilin lachend van over de rand van zijn beker warme wijn. Thera maakte hem in ieder geval wél vaker aan het lachen. Ze hurkte naast Juilins stoel in hun nauwe tent met haar hoofd in zijn schoot, en hij aaide zachtjes over haar haren. ‘Tenminste, er wordt gepraat over een sterke nieuwe bondgenoot, en die kolonisten zijn als de dood voor de Aiel.’

‘De meeste kolonisten lijken naar het oosten gezonden te zijn,’ zei Thom terwijl hij bedroefd in zijn beker tuurde. Terwijl Juilin met de dag gelukkiger werd, leek hij steeds verdrietiger te worden. Noal schaduwde Juilin en Thera, en Lopin en Nerim zaten in kleermakerszit achter in de tent. Maar de twee Cairhiense bedienden hadden hun naaimand te voorschijn gehaald en keken of Marts goede mantels uit Ebo Dar misschien reparatie behoefden, dus leek het toch druk in de kleine tent. ‘En ook een heleboel soldaten,’ vervolgde Thom. ‘Alles wijst erop dat ze als een hamer op Illian gaan vallen.’ Nu het nieuws van hen kwam, wist hij tenminste dat hij de waarheid hoorde. Geen Aes Sedai die probeerde hem met woorden van de wijs te brengen, geen sul’dam die bij hem in het gevlij wilde komen. Bethamin en Seta hadden zelfs geleerd een kniks te maken. Hij voelde zich beter als Renna zich dubbelvouwde. Het leek eerlijk. Vreemd, maar eerlijk.

Mart zelf keek alleen maar snel rond in het dorp of de stad waar ze waren, zijn kraag omhoog en zijn kap omlaag, en ging dan weer terug naar de voorstelling. Hij droeg zelden een mantel. Een mantel zou het gebruik van zijn messen hebben bemoeilijkt. Niet dat hij verwachtte ze nodig te hebben. Het was enkel een verstandige voorzorgsmaatregel. Er werd niet gedronken, niet gedanst en niet gegokt. Vooral niet gegokt. Het geluid van dobbelstenen in de herbergen trok aan hem, maar zijn geluk met dobbelstenen zou zeker opvallen, zelfs al werden er geen messen getrokken. En in dit deel van Altara liepen zowel vrouwen als mannen met messen rond en ze waren bereid die te gebruiken. Hij wilde onopgemerkt blijven, daarom liep hij langs de dobbelspellen, knikte koeltjes naar dienstertjes die naar hem lachten, en dronk nooit meer dan een beker wijn. Hij had tenslotte werk te doen. Een soort van werk. Hij was ermee begonnen op de eerste avond nadat ze uit Ebo Dar waren vertrokken en het was ruw werk.

‘Je moet met me mee,’ had hij gezegd, terwijl hij de kast onder zijn bed opende. Daar bewaarde hij zijn kist met goud, allemaal eerlijk verdiend met gokken. Zo eerlijk mogelijk, tenminste. Het grootste deel was afkomstig van de paardenrennen, en hij had niet meer geluk dan anderen met paarden. En de rest... Als iemand met dobbelstenen wilde gooien of wilde kaarten of munten werpen, moest hij ook tegen zijn verlies kunnen. Domon, die op het andere bed zat en een hand over de stoppels op zijn geschoren hoofd haalde, had die les geleerd. De man zou op de vloer moeten slapen zoals een goede so’jhin betaamde, maar aanvankelijk had hij elke avond een munt willen opgooien voor het tweede bed. Egeanin kreeg het eerste, natuurlijk. En munten opgooien was even makkelijk als dobbelen. Zolang de munt tenminste niet op zijn rand bleef staan, zoals soms bij hem gebeurde. Maar Domon had het aangeboden, niet hij. Tot Mart vier keer achtereen had gewonnen, en de vijfde avond de munt drie keer achter elkaar op zijn rand bleef liggen. Nu wisselden ze om en om. Maar vandaag was het Domons beurt om op de grond te slapen.

Hij vond de kleine waslederen buidel die hij zocht, stopte hem in zijn zak en ging rechtop staan terwijl hij de kast dichtduwde met zijn voet. ‘Je moet haar een keer onder ogen komen,’ zei hij. ‘En je moet de zaken voor me gladstrijken.’ Hij had iemand nodig die Tuon boos zou maken, iemand bij wie hij gunstig zou afsteken, maar dat kon hij toch niet zeggen? ‘Jij bent een Seanchaanse edele, en je kunt zorgen dat ik geen stomme dingen zeg.’

‘Waarom moeten de zaken worden gladgestreken?’ Egeanins lijzige stem klonk als een zaag. Ze stond tegen de deur van de wagen met haar vuisten op haar heupen en keek hem van onder haar pruik met priemende blauwe ogen aan. ‘Waarom moet jij haar spreken? Heb je nog niet genoeg gedaan?’

‘Vertel me niet dat je bang voor haar bent,’ spotte Mart terwijl hij de vraag ontweek. Wat kon hij voor antwoord geven dat niet belachelijk zou klinken? ‘Je kunt haar bijna even makkelijk aan als ik. Maar ik beloof je dat ik haar zal tegenhouden wanneer ze je hoofd wil afhakken of je in elkaar wil slaan.’

‘Egeanin is voor niks bang, jongen,’ gromde Domon beschermend. ‘Als ze niet wil gaan, ga dan alleen om dat meisje te versieren. Blijf er slapen, als je wilt.’

Egeanin keek Mart woest aan. Of eigenlijk keek ze door hem heen. Toen wierp ze een blik op Domon en liet haar schouders een beetje zakken. Ze griste haar mantel van de haak. ‘Kom op dan, Cauton,’ gromde ze. ‘Ik wil dit achter de rug hebben.’ Ze was zó snel uit de wagen vertrokken dat Mart zich moest haasten om haar bij te houden. Je zou bijna denken dat ze niet alleen wilde achterblijven met Domon.

Buiten de vensterloze, purperen wagen, zwarter dan de nacht, schoof een schim dieper tussen de schaduwen. De halve maan kwam net genoeg achter de wolken vandaan om de lange ingevallen kaken van Harnan te kunnen herkennen. ‘Alles rustig, Heer,’ zei de brigantenleider.

Mart knikte en haalde diep adem terwijl hij naar de waslederen buidel in zijn zak tastte. De lucht was helder na de regen, vooral uit de buurt van de piketlijnen. Tuon zou opgelucht zijn dat ze weg was bij de mestgeur en de scherpe lucht van de dierenkooien. De wagens van de kunstenmakers aan de linkerzijde waren even donker als de wagens rechts. Het had geen zin om nog langer te wachten. Hij duwde Egeanin de trap van de purperen wagen op. Binnen waren er meer mensen dan hij had verwacht. Setalle zat op een van de bedden te werken aan haar borduursel en Selucia stond achterin. Noal zat op het andere bed, blijkbaar in gedachten, en Tuon zat in kleermakerszit op de vloer slangen-en-vossen te spelen met Olver.

De jongen draaide zich met een grijns van oor tot oor om toen Mart binnenkwam. ‘Noal heeft ons verteld over Co’dansin, Mart,’ riep hij uit. ‘Dat is een andere naam voor Shara. Wist je dat de Ayyad hun gezichten tatoeëren? Zo noemen ze in Shara vrouwen die kunnen geleiden.’

‘Nee, dat wist ik niet,’ zei Mart terwijl hij boos naar Noal keek. Het was al erg genoeg dat Vanin en de Roodarmen de jongen slechte gewoontes aanleerden, om nog maar te zwijgen van wat hij oppikte van Juilin en Thom, zonder dat Noal zijn hoofd vulde met verzinsels.

Plotseling sloeg Noal op zijn dij en ging rechtop zitten. ‘Nu weet ik het weer,’ zei hij en begon te declameren.

‘Het Fortuin rijdt zoals de zon zo hoog,

terwijl de vos de raven laat vertrekken.

Geluk in zijn ziel, bliksem in zijn oog,

hij grijpt de manen die zich uit de hemel strekken.’

De oude man met de gebroken neus keek om zich heen alsof hij nu pas merkte dat hij niet alleen was. ‘Dat probeer ik me al tijden te herinneren. Het komt uit de Voorspellingen van de Draak.’

‘Heel belangwekkend, Noal,’ mompelde Mart. De kleuren wervelden weer door zijn gedachten, net als vanochtend, toen de Aes Sedai in paniek waren. Ze verdwenen deze keer zonder een beeld te vormen, maar hij voelde zich koud alsof hij de hele nacht naakt onder een struik had geslapen. Het laatste wat hij nodig had was dat nóg iemand hem met de Voorspellingen verbond. ‘Misschien kun je het hele ding een keer voor ons opzeggen. Maar niet vanavond, goed?’

Tuon keek naar hem door haar wimpers, een zwarte porseleinen pop in een gewaad dat te groot voor haar was. Licht, maar wat een lange wimpers had ze. Ze negeerde Egeanin alsof de vrouw er niet was, maar die deed dan ook haar best om niet op te vallen. Daar ging zijn hoop op afleiding.

‘Speeltje probeert niet onbeleefd te zijn,’ mompelde Tuon met haar trage, honingzoete stem. ‘Hij heeft alleen nooit manieren geleerd. Maar het is laat, Meester Charin; bedtijd voor Olver. Misschien wilt u hem naar zijn tent brengen? We spelen een andere keer weer, Olver. Wil je dat ik je steen leer spelen?’

Olver wilde dat zeker. Hij kwispelde bijna. De jongen vond alles leuk waardoor hij de kans kreeg om naar een vrouw te lachen, en om dingen te zeggen waarvoor hij normaal gesproken een draai om zijn oren zou krijgen. Als Mart er ooit achter kwam wie van zijn ‘ooms’ hem dat leerde... Maar de jongen verzamelde de stukken van zijn spel en rolde zorgvuldig het stuk doek op dat als speelbord fungeerde. Hij maakte zelfs een aardige buiging en bedankte de hoogvrouwe voordat hij met Noal de wagen verliet. Mart knikte goedkeurend. Hij had de jongen geleerd een buiging te maken, maar bij een knappe vrouw deed de jongen dat meestal met een wellustige blik. Als hij er ooit achter kwam wie...

‘Heb je een reden om me te storen, Speeltje?’ zei Tuon koel. ‘Het is laat en ik wilde gaan slapen.’

Hij maakte een buiging en schonk haar zijn meest innemende glimlach. Hij zou beleefd zijn, ook al was zij dat niet. ‘Ik wilde alleen zeker weten dat alles in orde was. Deze wagens zijn niet erg gerieflijk. Ik weet ook dat je niet erg gelukkig bent met de kleren die ik voor je heb kunnen vinden. Ik dacht dat dit je blij zou maken.’ Hij haalde zwierig de lederen buidel uit zijn zak. Vrouwen hielden van zwierig. Selucia verstrakte, haar blauwe ogen scherp, maar Tuon bewoog haar slanke vingers en de dienares ontspande. Een beetje. Mart hield wel van vurige vrouwen, maar als ze dit verpestte zou hij haar een pak slaag geven. Hij hield met moeite zijn glimlach op zijn gezicht, en wist hem zelfs nog wat breder te maken.

Tuon draaide de buidel een aantal keren rond in haar handen voordat ze de koorden openmaakte en de inhoud in haar schoot kiepte. Het was een zware ketting van goud en amber. Een duur stuk, en Seanchaans nog wel. Hij was trots op zijn vondst. Hij was van een acrobate geweest, die hem had gekregen van een Seanchaanse officier die haar leuk vond, maar ze wilde het ding wel verkopen nu ze de officier achter zich had gelaten. Het paste niet bij haar huid, wat dat ook betekende. Hij lachte en wachtte af. Juwelen deden vrouwenharten altijd smelten.

Maar niemand reageerde precies zoals hij had verwacht. Tuon tilde het juweel met beide handen op en bekeek het alsof ze nog nooit zoiets had gezien. Selucia trok een grimas. Setalle legde haar borduurwerk op haar schoot en keek hem aan; de grote gouden ringen in haar oren zwaaiden toen ze haar hoofd schudde. Plotseling stak Tuon de ketting over haar schouder naar Selucia uit. ‘Hij past niet bij me,’ zei ze. ‘Wil jij hem hebben, Selucia?’ Marts glimlach versmalde.

De vrouw met de roomkleurige huid pakte het juweel tussen wijsvinger en duim aan alsof ze een dode rat bij zijn staart had. ‘Meer iets voor een sluierdanseres,’ zei ze droog. Met een snelle polsbeweging gooide ze de ketting naar Egeanin en bitste: ‘Doe om!’ Egeanin ving het ding net op voor het haar gezicht raakte. Marts glimlach was verdwenen.

Hij verwachtte dat ze zou ontploffen, maar ze prutste onmiddellijk de sluiting open en duwde haar zware pruik omhoog om de ketting in haar nek te sluiten. Haar gezicht was zo uitdrukkingsloos dat het wel van sneeuw leek. ‘Omdraaien,’ beval Selucia. ‘Laat kijken.’

Egeanin draaide zich om. Stijf als een hark, maar ze draaide zich om. Setalle tuurde naar haar, schudde haar hoofd in verwondering, en schudde toen op een andere manier haar hoofd naar Mart voordat ze weer verder ging met borduren. Vrouwen konden op evenveel verschillende manieren met hun hoofd schudden als ze konden kijken. Dit hoofdschudden betekende dat hij een stommeling was, en als hij de subtielere betekenis niet begreep, dan vond hij dat best. Hij dacht niet dat hij het wilde weten. Drakenvuur, hij had een ketting gekocht voor Tuon, die hem voor zijn neus aan Selucia had gegeven en nu was hij van Egeanin?

‘Ze komt voor een nieuwe naam,’ zei Tuon nadenkend. ‘Hoe noemt ze zichzelf?’

‘Leilwin,’ antwoordde Selucia. ‘Een passende naam voor een sluierdanseres. Leilwin Scheeploos, misschien?’

Egeanin deinsde terug alsof elk woord een klap in haar gezicht was. ‘Mag ik me terugtrekken?’ vroeg ze stijfjes terwijl ze een buiging maakte.

‘Als je weg wilt, ga dan,’ gromde Mart. Het was niet een van zijn betere invallen geweest om haar mee te brengen, maar misschien kon hij nog wat van de schade herstellen als ze weg was. Met haar ogen op de planken vloer zakte Egeanin op haar knieën. ‘Mag ik me alstublieft terugtrekken?’

Tuon zat met rechte rug op de vloer en staarde dwars door de vrouw heen. Ze zag haar niet. Selucia bekeek Egeanin van top tot teen met opeen geknepen lippen. Setalle duwde haar naald door het doek in de borduurring. Niemand keurde Mart een blik waardig. Egeanin liet zich op haar gezicht vallen, en Mart kon nog net een vloek binnenhouden toen ze de vloer kuste. ‘Alstublieft,’ zei ze hees. ‘Ik vraag u toestemming me terug te trekken.’

‘Ga, Leilwin,’ zei Selucia, haar stem koud als die van een koningin die een kippendief toesprak, ‘en ik wil je gezicht niet meer zien, behalve achter de sluier van een sluierdanseres.’ Egeanin schuifelde op handen en knieën achteruit en viel bijna de deur uit. Mart bleef met open mond achter.

Met moeite toverde hij zijn glimlach weer te voorschijn. Het leek niet veel zin te hebben om te blijven, maar hij moest toch een passende aftocht maken. ‘Wel, ik neem aan...’

Tuon bewoog weer met haar vingers terwijl ze nog steeds niet naar hem keek, en Selucia onderbrak hem. ‘De hoogvrouwe is moe, Speeltje. Je hebt haar toestemming om te vertrekken.’

‘Luister, ik heet Mart,’ zei hij. ‘Een makkelijke naam. Een simpele naam. Mart.’ Tuon had even goed inderdaad een porseleinen pop kunnen zijn, want ze reageerde totaal niet.

Setalle legde haar borduurwerk echter neer en ging staan met een hand op de gekromde dolk achter haar riem. ‘Jongeman, als je denkt dat je kunt blijven rondhangen tot we ons klaarmaken om te gaan slapen, heb je het mis.’ Ze lachte erbij, maar haar hand bleef bij haar mes in de buurt en ze had voldoende Ebo Dar in zich om een man in een opwelling neer te steken. Tuon bleef onbeweeglijk zitten, een koningin op haar troon, per ongeluk in kleren die niet goed pasten. Mart vertrok.

Egeanin leunde met een hand tegen de zijkant van de wagen, haar hoofd omlaag. Met haar andere hand had ze de ketting om haar hals vast. Harnan bewoog een eindje verderop in het duister, net genoeg om te laten zien dat hij er was. Het was verstandig van hem om uit Egeanins buurt te blijven. Mart was te geërgerd om wijs te zijn. ‘Wat was dat allemaal?’ eiste hij. ‘Je hoeft niet meer voor Tuon op de knieën. En Selucia? Ze is de bediende van een vrouwe! Zelfs voor een koningin zou niemand zo op zijn knieën gaan als jij voor haar deed.’

Egeanins harde gezicht was in schaduwen gehuld, maar haar stem klonk afgetobd. ‘De hoogvrouwe is... wie ze is. Selucia is haar so’jhin. Niemand van het Lage Bloed zou haar so’jhin in de ogen durven kijken, misschien zelfs niemand van het Hoge Bloed.’ De sluiting brak toen ze de ketting van haar hals trok. ‘Maar nu ben ik helemaal niet meer van het Bloed.’ Ze strekte zich uit en gooide de ketting zo ver mogelijk weg.

Mart deed zijn mond open. Hij had een tiental goede paarden kunnen kopen voor wat hij voor dat ding betaald had, en nog geld over kunnen houden ook. Maar hij deed zijn mond weer dicht zonder iets te zeggen. Hij was misschien niet altijd even wijs, maar hij wist wel wanneer een vrouw in staat was om hem aan het mes te rijgen. En hij wist nog iets. Als Egeanin zich zo gedroeg bij Tuon en Selucia, dan kon hij maar beter zorgen dat de sul’dam uit hun buurt bleven. Het Licht mocht weten wat zij zouden doen als Tuon met haar vingers ging wiebelen.

Hij had dus werk te doen. Hij had een hekel aan werk, maar die oude herinneringen hadden zijn hoofd vol veldslagen gestopt. Hij had ook een hekel aan veldslagen – je kon er dood aan gaan! – maar het was beter dan werken. Strategie en tactiek. Leer het terrein kennen, leer je vijand kennen, en als je op de ene manier niet kon winnen, dan bedacht je een andere manier.

De volgende avond keerde hij terug naar de purperen wagen, alleen, en zodra Olver zijn lessen in Steen van Tuon had gekregen, overreedde hij Tuon met hem te spelen. Eerst wist hij niet zeker of hij zou winnen of verliezen toen hij op de vloer tegenover de donkere kleine vrouw zat. Sommige vrouwen wilden altijd winnen, maar het moest niet te gemakkelijk gaan. Anderen hadden liever dat de man won, of tenminste vaker dan dat hij verloor. Hij begreep dat niet – hij wilde winnen, en hoe makkelijker hoe beter – maar zo was het. Terwijl hij zat te twijfelen nam Tuon de beslissing voor hem. Halverwege het spel zag hij dat ze hem had vastgezet. Haar witte stenen stonden overal om zijn zwarte heen. Ze had overduidelijk gewonnen.

‘Je bent hier niet erg goed in, Speeltje,’ zei ze spottend. Ondanks haar toon keken haar grote, vochtige ogen hem koel aan, bestudeerden hem. Een man zou kunnen verdrinken in die ogen. Hij lachte en nam afscheid voor ze hem er uit zouden zetten. Strategie. Denk vooruit. Doe het onverwachte. De volgende avond nam hij een rood papieren bloemetje mee dat een van de naaisters had gemaakt. Hij gaf het aan een verraste Selucia. Setalle trok haar wenkbrauwen op, en zelfs Tuon leek verrast. Tactiek. Breng je tegenstander uit zijn evenwicht. Als je het goed bekeek waren vrouwen en veldslagen niet zo heel verschillend. Beide omringden een man met nevelen en konden hem zonder veel moeite doden. Als hij onzorgvuldig was.

Elke avond ging hij naar de purperen wagen voor een spelletje steen onder het toeziend oog van Setalle en Selucia, en concentreerde hij zich op het bord. Tuon was goed, en hij merkte dat hij keek hoe ze haar stenen plaatste, haar vingers vreemd sierlijk gebogen. Ze was gewend aan lange nagels en bewoog haar vingers nog steeds voorzichtig om ze niet te breken. Haar ogen waren ook gevaarlijk. Je had een helder hoofd nodig bij het spelen van steen of in veldslagen, maar haar blik leek dwars door zijn schedel te boren. Hij richtte echter zijn aandacht op het spel en het lukte hem vier van de volgende zeven te winnen. Tuon was tevreden wanneer ze won en vastbesloten als ze verloor, en ze was geen slechte verliezer zoals hij had gevreesd. Ze maakte geen snijdende opmerkingen, behalve dat ze hem steeds Speeltje bleef noemen, en gedroeg zich niet als een hooghartige koningin, tenminste zolang ze speelden. Ze genoot van het spel, lachte uitbundig wanneer ze hem in een val liet lopen, lachte wanneer het hem lukte zichzelf slim weer vrij te spelen. Ze leek wel een heel andere vrouw wanneer ze zichzelf verloor in het spelen. De papieren bloem werd gevolgd door een bloem van blauw linnen, en twee dagen later door een roze zijden bloem zo groot als een vrouwenhand. Beide gaf hij aan Selucia. Haar blauwe ogen keken steeds wantrouwender naar hem, maar Tuon zei haar dat ze de bloemen mocht houden en ze borg ze zorgvuldig op in een linnen doek. Hij liet drie dagen voorbij gaan zonder geschenken en bracht toen een bosje rode zijden rozenknoppen mee, met korte stengels en glinsterende bladeren die bijna echt leken. Hij had de naaister gevraagd om ze te maken op dezelfde dag dat hij die eerste papieren bloem meebracht.

Selucia stapte vooruit en stak haar hand uit om de rozenknoppen aan te pakken, maar hij ging zitten en legde de bloemetjes naast het bord, een beetje meer naar Tuon. Hij zei niets, maar liet ze gewoon liggen. Ze keek er niet eens naar. Hij reikte in de kleine lederen buidels met stenen, pakte er een uit elke buidel en schudde ze in zijn handen tot hij zelf niet meer wist welke waar zat, en strekte zijn gesloten vuisten naar haar uit. Tuon aarzelde even, keek uitdrukkingsloos naar zijn gezicht en tikte toen op zijn linkerhand. Hij opende zijn vuist, waar de glinsterende witte steen in lag. ‘Ik ben van gedachten veranderd, Speeltje,’ mompelde ze terwijl ze de steen zorgvuldig op een kruising van lijnen bij het midden van het bord legde. ‘Je bent heel goed.’

Mart knipperde met zijn ogen. Kon ze weten wat hij van plan was? Selucia stond achter Tuons rug, blijkbaar gefascineerd door het bijna lege bord. Setalle sloeg een bladzijde van haar boek om en verschoof een beetje om meer licht te hebben. Natuurlijk niet. Ze had het over steen. Als ze zijn werkelijke spel ook maar vermoedde, zou ze hem eruit gooien. Elke vrouw zou dat doen. Het moest het spel zijn.

Ze eindigden in gelijkspel. Elk van hen had de helft van het bord bezet. Maar eigenlijk had zij gewonnen.

‘Ik heb woord gehouden, Speeltje,’ zei ze lijzig toen hij de stenen terugstopte in de buidels. ‘Geen ontsnappingspogingen, geen pogingen tot verraad. Dit is bedrukkend.’ Ze gebaarde naar de binnenkant van de wagen. ‘Ik wil wandelen. Na zonsondergang is goed. Je mag me begeleiden.’ Ze keek naar het bosje rozenknoppen en toen naar zijn gezicht. ‘Om ervoor te zorgen dat ik niet wegloop.’ Setalle keek naar hem. De vrouw had woord gehouden, gek genoeg. Wandelingen na zonsondergang, wanneer de meeste kunstenmakers al in bed lagen, zouden geen kwaad kunnen, niet als hij erbij was. Waarom had hij dan het gevoel dat alles uit zijn handen glipte? Tuon stemde ermee in om met een mantel en kap naar buiten te gaan, en dat was een opluchting. Haar zwarte haar groeide weer aan, maar tot nu toe was het weinig meer dan pluis, en in tegenstelling tot Selucia, die haar nachtdoek altijd op had, bedekte Tuon nooit haar hoofd. Een vrouw ter grootte van een kind, met haar haren korter dan die van een kalende man zou zelfs ’s nachts opvallen. Setalle en Selucia volgden altijd op een afstandje in het donker, de bediende om een oogje op haar meesteres te houden en Setalle om een oogje op de bediende te houden. Tenminste, zo dacht hij dat het was. Soms leek het wel alsof zij beiden een oogje op hém hielden. De twee konden erg goed met elkaar opschieten voor een bewaker en een gevangene. Hij had Setalle tegen Selucia horen zeggen dat hij een bruut was tegen vrouwen; dat moest zij zeggen! En Selucia had kalm geantwoord dat haar vrouwe zijn armen zou breken als hij geen eerbied toonde, alsof ze helemaal geen gevangenen waren. Hij dacht dat hij deze wandelingen kon gebruiken om meer over Tuon te weten te komen – ze praatte niet veel tijdens het spelen – maar ze negeerde wat hij vroeg of bracht het onderwerp terug naar hem.

‘Tweewater bestaat voornamelijk uit bossen en boerderijen,’ zei hij toen ze door de hoofdstraat van de voorstelling liepen. De maan ging schuil achter de wolken en de kleurrijke wagens waren donkere vormen, de platforms van de kunstenmakers enkel schaduwen langs de weg. ‘Iedereen kweekt tobak en fokt schapen. Mijn vader fokt koeien en handelt in paarden, maar voor het grootste deel is het tobak en schapen.’

‘Je vader handelt in paarden,’ mompelde Tuon. ‘En wat doe jij, Speeltje?’

Hij keek over zijn schouder naar de twee vrouwen die tien pas achter hen liepen. Setalle was misschien niet dichtbij genoeg om hen te horen, als hij zacht genoeg praatte, maar hij besloot eerlijk te zijn. Bovendien was de voorstelling stil in het duister. Als ze het zou horen, zou ze weten wat hij in Ebo Dar had gedaan. ‘Ik ben een gokker,’ zei hij.

‘Mijn vader noemde zichzelf een gokker,’ zei Tuon zachtjes. ‘Hij stierf door een slechte gok.’

En hoe moest je erachter komen wat dat betekende? Op een avond liepen ze langs een rij dierenkooien, elk zo groot als een wagen, en hij zei: ‘Wat doe je voor de lol, Tuon? Gewoon omdat je het leuk vindt? Behalve steen spelen?’ Hij kon de kwade blikken van Selucia bijna in zijn rug voelen prikken toen hij haar naam van tien meter afstand zei, maar Tuon leek het niet erg te vinden. Hij dacht tenminste van niet.

‘Ik oefen paarden en damane,’ zei ze, terwijl ze naar een slapende leeuw in een kooi keek. Het dier was niet meer dan een grote schaduw op het stro achter de dikke tralies. ‘Heeft hij echt zwarte manen? Er zijn nergens in Seanchan leeuwen met zwarte manen.’ Ze oefende damane? Voor de lol? Licht! ‘Paarden? Wat voor paarden?’ Misschien wel oorlogspaarden, als ze damane oefende. Voor de lol.

‘Meesteres Anan zegt me dat je een doerak bent, Speeltje.’ Haar stem was koel maar niet koud. Beheerst. Ze draaide zich naar hem toe, haar gezicht verborgen in de schaduwen van haar kap. ‘Hoeveel vrouwen heb je gekust?’ De leeuw werd wakker en schraapte zijn keel, een diep geluid waarvan iedereen kippenvel zou krijgen. Tuon schrok niet eens.

‘Het lijkt erop dat het weer gaat regenen,’ zei hij zwakjes. ‘Selucia doet me wat als ik je doornat terugbreng.’ Hij hoorde haar zachtjes lachen. Wat was er zo grappig aan wat hij had gezegd? Natuurlijk was er een prijs. Misschien ging alles zoals hij wilde en misschien niet, maar altijd als je dacht dat het zo was, moest je een prijs betalen.

‘Stelletje kletskoppen,’ klaagde hij tegen Egeanin. Het was middag, de zon was een roodgouden bal die half achter de wolken schuilging en lange schaduwen over de voorstelling wierp. Het regende een keer niet, en ondanks de kou zaten ze onder de groene wagen die ze deelden en speelden steen. Velen zagen hen ook, mannen die zich langs haastten met een taak, kinderen die voor bedtijd de kans waarnamen om nog even te hoepelen door de modderplassen of met ballen te gooien. Vrouwen die hun rokken omhooghielden keken in het voorbijgaan naar de wagen, en ondanks hun kappen kon Mart hun gezichtsuitdrukking wel raden. Er was bijna geen vrouw in de voorstelling die met Mart wilde spreken. Geërgerd ratelde hij met de zwarte stenen in zijn linkerhand. ‘Ze krijgen hun goud zodra we Lugard bereiken. Dat is alles wat hen zou moeten interesseren. Ze moeten hun neus niet in mijn zaken steken.’

‘Je kunt het ze niet kwalijk nemen,’ zei Egeanin lijzig terwijl ze naar het bord keek. ‘We zijn zogenaamd geliefden op de vlucht, maar je brengt meer tijd door met... haar dan met mij.’ Ze had er nog steeds moeite mee om Tuon geen hoogvrouwe te noemen. ‘Je gedraagt je als iemand die verliefd is.’ Ze wilde haar steen plaatsen en stopte toen, met haar hand in de lucht boven het bord. ‘Je denkt toch niet dat ze de ceremonie afmaakt, hè? Zo dom kun je toch niet zijn.’

‘Welke ceremonie? Waar heb je het over?’

‘Je hebt haar die avond in Ebo Dar drie keer je vrouw genoemd,’ zei ze langzaam. ‘Weet je het echt niet? Een vrouw zegt drie keer dat een man haar echtgenoot is, en hij zegt drie keer dat ze zijn vrouw is, en dan zijn ze getrouwd. Er horen zegeningen bij, meestal, maar het hardop uitspreken voor getuigen maakt het huwelijk geldig. Wist je dat écht niet?’

Mart lachte en haalde zijn schouders op. Hij voelde het mes onder zijn nek hangen. Een goed mes gaf een man troost. Zijn lach klonk hees. ‘Maar ze heeft niets gezegd.’ Hij was op dat ogenblik ook bezig om een prop in haar mond te stoppen! ‘Dus wat ik ook gezegd heb, het betekent niets.’ Maar hij wist wat Egeanin ging zeggen. Zo zeker als water nat was. Er was hem verteld met wie hij zou gaan trouwen.

‘Met het Bloed is het iets anders. Soms trouwt een edele van het ene uiteinde van het Rijk met een edele van de andere kant. Ze willen misschien niet wachten tot ze bij elkaar kunnen zijn, dus de vrouw erkent het huwelijk op de plaats waar zij zich bevindt en de man waar hij zich bevindt. Zolang ze beiden voor getuigen spreken, binnen een jaar en een dag, is het huwelijk geldig. Wist je dat écht niet?’ De stenen vielen uit zijn hand op het bord en stuiterden alle kanten uit. Die bloedméid wist het! Misschien dacht ze dat dit een avontuur was, of een spelletje. Misschien vond ze het leuk dat ze ontvoerd was, net zoals paarden of damane oefenen! Maar hij wist dat hij een vis was die hing te wachten tot zij hem binnen zou halen. Hij bleef twee dagen weg uit de purperen wagen. Het had geen zin om ervandoor te gaan – de haak zat al in zijn mond en hij had hem zelf aangebeten, maar hij hoefde het ding niet door te slikken. Hij wist echter dat het alleen maar een kwestie was van wanneer zij besloot hem binnen te halen.

Hoe langzaam de voorstelling ook vooruitkwam, uiteindelijk bereikten ze het veer over de Eldar, die liep van Alkindar op de westelijke oever naar Coramen op de oostelijke oever, piepkleine ommuurde dorpjes met stenen gebouwtjes met dakpannen en elk een zestal stenen dokken. De zon stond hoog aan de hemel, er was bijna geen wolkje te zien, en als er al wolken langsdreven waren die zo wit als pas gewassen wol. Geen regen vandaag, misschien. Het was een belangrijke oversteekplaats, met handelsschepen langs de kaden en grote ponten die van het ene dorp naar het andere kropen. De Seanchanen vonden dat blijkbaar ook. Ze hadden legerkampen buiten beide dorpen opgezet, en gezien de stenen muren die werden opgetrokken rond de kampen en de stenen bouwsels daarbinnen, leek het erop dat ze niet van plan waren snel weer te vertrekken. Mart reed met Pips de oever op, samen met de eerste wagens. De bruine ruin zag er gewoon genoeg uit voor een onoplettend oog; het leek niet vreemd dat hij werd bereden door een vent in een ruwe mantel met een wollen kap over zijn oren tegen de kou. Hij was niet echt van plan een spurt te trekken naar het heuvelachtige, beboste landschap achter Coramen. Hij dacht er wel aan, maar was het niet echt van plan. Ze zou hem aan de haak slaan, of hij er nu vandoor ging of niet. Dus loodste hij Pips naar het einde van de stenen pier en keek hoe de voorstelling aan wal kwam en doorreed naar het dorp. Er waren Seanchanen op de pieren; een stel gespierde kerels in wapenrustingen van blauw en goud onder leiding van een slanke jonge officier met een dunne blauwe pluim op zijn vreemde helm. Het leek alsof ze daar enkel waren om de orde te handhaven, maar de officier wilde Luca’s paardenvergunning zien, en Luca vroeg of de edele heer misschien een geschikt stuk land buiten het dorp wist waar ze konden optreden. Mart kon wel janken. Hij zag soldaten in gestreepte pantsers de winkels en taveernen in de straat achter hem in en uit lopen. Een raken daalde met lange, geribde vleugels uit de hemel af en streek neer buiten een van de kampen aan de overkant van de rivier. Drie of vier van de wezens met hun slangenogen zaten al op de grond. Er moesten wel honderden soldaten in die kampen zitten. Misschien wel duizenden. En Luca wilde zijn voorstelling opbouwen.

Toen bonsde een van de ponten tegen de stootbanden aan het eind van de pier, en kwam het plankier naar beneden om de purperen wagen aan land te laten. Setalle reed. Selucia zat naast haar en keek onder haar vaalrode kap vandaan. Aan de andere kant van Setalle, in een donkere mantel zodat er geen centimeter van haar te zien was, zat Tuon.

Mart dacht dat zijn ogen uit zijn hoofd zouden vallen. Als zijn hart niet eerst in zijn keel sprong. De dobbelstenen waren weer in zijn hoofd begonnen, dat ratelende gevoel van dobbelstenen die over een tafel rolden. Deze keer zouden ze worden gezien door de Duistere, hij wist het zeker.

Hij kon niets anders doen dan de purperen wagen volgen, zich gedragen alsof het leven geweldig was en door de brede hoofdstraat rijden onder de roep van verkopers die hun waren aan de man brachten. Tussen de Seanchaanse soldaten door. Ze liepen nu niet in het gelid en keken belangstellend naar de fel gekleurde wagens. Hij reed mee en wachtte tot Tuon hen riep. Ze had haar woord gegeven, maar een gevangene zou alles beweren om te zorgen dat de boeien losgingen. Ze hoefde alleen maar te roepen en er zouden duizend Seanchaanse soldaten aan komen draven. De dobbelstenen duikelden en stuiterden door Marts hoofd. Hij reed door, wachtend op de ogen van de Duistere.

Tuon zei geen woord. Ze keek nieuwsgierig langs de rand van haar diepe kap, nieuwsgierig en voorzichtig, maar ze hield haar gezicht verborgen en zelfs haar handen hield ze in haar mantel gewikkeld. Ze kroop tegen Setalle aan als een kind dat in een menigte de bescherming van haar moeder zoekt. Geen woord tot ze langs de poorten van Coramen waren en naar de rand van de heuvelrug aan de andere kant van het dorp reden, waar Luca de wagens al aan het verzamelen was. Toen wist Mart zeker dat er geen ontsnapping mogelijk was. Ze zou hem aan de haak slaan. Ze wachtte alleen het juiste tijdstip af.

Hij zorgde dat alle Seanchanen die avond in hun wagens bleven, en de Aes Sedai ook. Niemand had sul’dam of damane gezien voor zover Mart wist, maar de Aes Sedai deden een keer niet moeilijk. Tuon deed ook niet moeilijk. Ze eiste iets waardoor Setalles wenkbrauwen bijna van haar hoofd vielen. Ze deed het voorkomen als een soort verzoek, een herinnering aan de belofte die hij had gedaan, maar hij herkende een eis wanneer hij er een hoorde. Maar een man moest de vrouw met wie hij ging trouwen toch vertrouwen. Hij zei haar dat hij erover moest nadenken, zodat ze zich niet in het hoofd zou halen dat hij alles zou doen wat ze maar wilde. Hij dacht er de hele dag over na terwijl Luca zijn voorstelling opbouwde. Hij dacht na en zweette, terwijl vele Seanchanen naar de kunstenmakers kwamen kijken. Hij dacht erover na terwijl de wagens door de heuvels naar het oosten reden, langzamer dan ooit, maar hij wist wat hij moest antwoorden.

Op de derde dag nadat ze de rivier hadden verlaten, bereikten ze het zoutdorp Jurador en vertelde hij Tuon dat hij het zou doen. Ze lachte naar hem en de dobbelstenen in zijn hoofd zwegen. Hij zou zich dat altijd blijven herinneren. Ze lachte en tóén stopten de dobbelstenen. Het was toch om te janken!

29

Er flikkert iets

Dit is waanzin,’ gromde Domon met zijn armen over elkaar alsof hij de uitgang van de wagen bewaakte. Misschien deed hij dat ook wel. Hij had zijn kin uitdagend vooruitgestoken, met een kortgeknipte baard die toch nog langer was dan het haar op zijn hoofd, en hij bewoog zijn handen alsof hij vuisten wilde maken of ergens mee worstelde. Domon was breed, maar niet zo dik als hij op het eerste gezicht leek. Mart ging zijn vuisten of een worstelpartij liever uit de weg, als dat kon.

Hij wond de zwartzijden sjaal om zijn nek om zijn litteken te verbergen en stopte de uiteinden onder zijn jas. De kans dat er iemand in Jurador was die wist over een man in Ebo Dar met een zwarte sjaal... De kans leek in ieder geval klein, zelfs zonder zijn geluk. Natuurlijk moest hij er altijd nog rekening mee houden dat hij ta’veren was, maar als dat hem oog in oog bracht met Suroth of een handjevol dienaren van het Tarasinpaleis, kon hij in bed blijven met zijn hoofd onder de dekens en zou het nog gebeuren. Soms moest je gewoon op geluk vertrouwen. Het probleem was dat toen hij vanmorgen wakker werd, de dobbelstenen weer door zijn hoofd rolden. Ze stuiterden tegen de binnenkant van zijn schedel. ‘Ik heb het beloofd,’ zei hij. Het was prettig om weer fatsoenlijke kleding te dragen. Zijn jas was goed gemaakt van fijne groene wol en kwam bijna tot aan zijn knieën en de omgeklapte randen van zijn laarzen. Hij was niet geborduurd – een beetje zou geen kwaad kunnen – maar er zat wel wat kant langs de randen. En hij droeg een goed zijden hemd. Hij wenste dat hij een spiegel had. Een man moest er goed uitzien op een dag als deze. Hij pakte zijn mantel van het bed en gooide die om zijn schouders. Geen opvallend ding zoals die van Luca. Donkergrijs, bijna zo donker als de nacht. Alleen de voering was rood. De pin op zijn mantel was een eenvoudige zilveren knoop, niet groter dan zijn duim.

‘Ze heeft haar woord gegeven, Baile,’ zei Egeanin. ‘Haar woord. Dat breekt ze niet. Nooit.’ Egeanin klonk volkomen overtuigd. Overtuigder dan Mart, in ieder geval. Maar soms moest je een kans wagen. Zelfs als zijn nek op het spel stond. Hij had het beloofd. En hij had zijn geluk.

‘En toch is het waanzin,’ gromde Domon. Maar hij ging met tegenzin bij de deur vandaan toen Mart zijn zwarte hoed op zette. Tenminste, nadat Egeanin hem met een snelle ruk van haar hoofd te kennen gaf dat hij opzij moest gaan. Maar hij bleef loeren. Ze volgde Mart de wagen uit met een frons op haar gezicht en prutsend aan haar zwarte pruik. Misschien voelde het ding nog steeds niet gemakkelijk, of misschien was het nu anders omdat haar eigen haar al meer dan een maand weer aan het groeien was. Maar nog niet genoeg om zonder pruik te kunnen. Niet tot ze ten minste honderd span verder bij Ebo Dar vandaan waren. Misschien zou het pas veilig zijn als ze over de Damonabergen in Morland waren. De hemel was helder, de zon was net over het hoogste punt geklommen, nog onzichtbaar achter de wanden van de voorstelling, en de ochtend was warm, maar alleen vergeleken met een sneeuwstorm. Het was niet de heldere frisheid van een late winterochtend in Tweewater, maar een kilte die langzaam in je botten trok en je adem in wolkjes veranderde. De kunstenmakers haastten zich voort als mieren in een mierenhoop en de lucht was gevuld met geroep; wie had die jongleerspullen verplaatst, wie had dat stel bretels met rode sterren geleend of dat toneel weggehaald. Het zag eruit als het begin van een opstand, maar er klonk geen boosheid in de stemmen. Ze riepen en zwaaiden met hun armen, maar er werd niet geslagen wanneer er een voorstelling op komst was, en hoe dan ook stonden alle kunstenmakers altijd op tijd klaar voordat de eerste bezoekers binnenkwamen. Ze waren dan misschien langzaam met inpakken, maar optreden betekende geld verdienen en daarvoor kwamen ze wel snel in beweging.

‘Je denkt écht dat je met haar kunt trouwen,’ mompelde Egeanin die naast hem voortbeende terwijl ze haar versleten wollen rokken voor zich uit schopte. Er was niets sierlijks aan Egeanin. Ze maakte grote stappen en hij hield haar makkelijk bij. Gewaad of niet, ze moest blijkbaar een zwaard op haar heup voelen. ‘Er is geen andere verklaring. Baile heeft gelijk. Je bent écht gek!’

Mart grijnsde. ‘De vraag is: is ze van plan om met mij te trouwen? Je ziet soms de vreemdste stellen.’ Als je wist dat je zou hangen, kon je alleen nog maar naar de strop grijnzen. Dus grijnsde hij en liet hij haar staan met een frons op haar harde gezicht. Hij dacht dat ze binnensmonds naar hem vloekte, maar hij wist niet waarom. Zij was niet degene die moest trouwen met de laatste persoon op aarde met wie ze wilde trouwen. Een edelvrouwe, koel en afstandelijk en met haar neus in de lucht, terwijl hij juist hield van dienstertjes met een vriendelijke glimlach en gewillige ogen. De erfgename van een troon, en niet zomaar een troon; nee, de Kristallen Troon, de Keizerlijke Troon van Seanchan. Een vrouw die hem in verwarring bracht en die ervoor zorgde dat hij niet meer wist of hij haar gevangen hield of andersom. Wanneer het lot je bij de keel had, kon je niets anders doen dan grijnzen.

Hij hield de pas er stevig in tot hij de purperen wagen in het zicht kreeg, en struikelde toen. Een groepje acrobaten, vier lenige mannen die zichzelf de gebroeders Chavana noemden, al was duidelijk aan hun neuzen te zien dat ze uit verschillende landen kwamen en niet alleen van verschillende moeders, kwam te voorschijn uit een groene wagen terwijl ze naar elkaar schreeuwden en gebaarden. Ze keken even naar de purperen wagen en naar Mart, maar ze gingen te zeer op in hun ruzie en renden te hard om meer te doen. Gorderan leunde tegen een van de purperen wielen, krabde op zijn hoofd en fronste naar twee vrouwen die onder aan de trap van de wagen stonden. Twee vrouwen. Beiden gekleed in donkere mantels, hun gezicht verborgen, maar de gebloemde sjaal die uit de kap van de grotere vrouw hing was onmiskenbaar. Goed dan. Hij had kunnen weten dat Tuon haar bediende mee wilde hebben. Edelvrouwes gingen nooit ergens heen zonder bedienden. Je kon er een stuiver of een kroon om verwedden, maar uiteindelijk kwam het toch altijd neer op een worp van de dobbelstenen. Ze hadden de kans gehad hem te verraden. Toch wedde hij er blijkbaar op dat een vrouw twee keer achtereen dezelfde keus zou maken. Twee vrouwen nog wel. Welke stommeling zou zulke kansen wagen? Maar hij moest de dobbelstenen werpen. Als ze niet al rolden.

Hij beantwoordde de koele blik van Selucia met een glimlach en nam zwierig zijn hoed af om naar Tuon te buigen. Niet te overdreven, met enkel een zwiertje van zijn mantel. ‘Ben je klaar om te gaan winkelen?’ Hij noemde haar bijna ‘Vrouwe’, maar eerst moest zij zijn naam maar eens gaan gebruiken.

‘Ik ben al een uur klaar, Speeltje,’ zei Tuon lijzig. Ze tilde een hoek van zijn mantel op en keek naar de rode zijden voering voor ze weer losliet. ‘Kant past bij je. Misschien laat ik je kleding wel van kant voorzien wanneer je mijn schenker wordt.’

Zijn glimlach zakte even weg. Kon ze hem nog steeds da’covale maken als ze met hem trouwde? Hij zou het Egeanin moeten vragen. Licht, waarom konden vrouwen het je nooit makkelijk maken? ‘Wilt u dat ik meega, Heer?’ vroeg Gorderan terwijl hij zijn ogen van de vrouwen afgewend hield. Hij haakte zijn duimen achter zijn riem en keek ook niet echt naar Mart. ‘Misschien als drager?’ Tuon zweeg. Ze stond naar Mart te kijken en wachtte, en haar ogen werden steeds koeler. De dobbelstenen ratelden en stuiterden door zijn hoofd. Hij aarzelde maar een ogenblik voor hij een ruk met zijn hoofd gaf om de Roodarm weg te sturen. Misschien twee ogenblikken. Hij moest op zijn geluk vertrouwen. Op haar woord vertrouwen. Vertrouwen is het geluid van de dood. Hij bande die gedachte resoluut uit. Dit was geen lied, en geen oude herinnering kon hem raad bieden. De dobbelstenen bleven tollen in zijn hoofd. Met een lichte buiging bood hij zijn arm aan, die door Tuon werd bekeken alsof ze nog nooit een arm had gezien. Ze tuitte haar volle lippen, pakte haar mantel bijeen en beende weg met Selucia op haar hielen. Mart moest zich achter hen aan haasten. Nee, vrouwen maakten het je nooit gemakkelijk.

Ondanks het vroege tijdstip stonden er al twee stevige bewakers met knuppels bij de ingang, en een derde met een glazen kan voor de munten die hij door een gleuf in een ijzeren doos op de grond liet glijden. Ze zagen er alledrie te stom uit om een koperstuk op te vangen voor het ze in hun gezicht zou raken, maar Luca was een voorzichtig man. Er stonden al twintig of dertig mensen te wachten tussen de zware touwen die leidden naar de grote blauwe banier met de naam van Luca’s voorstelling, en helaas was Latelle er ook bij. Ze keek streng en was gekleed in een gewaad met karmijnrode sterren en een blauwe mantel. Luca’s vrouw werkte met beren. Het zou Mart niet verbazen als de beren hun kunstjes voor haar deden uit angst dat ze hen zou bijten.

‘Ik heb alles in de hand,’ zei hij tegen haar. ‘Geloof me, je hoeft je geen zorgen te maken.’ Hij had even goed tegen een muur kunnen praten.

Latelle negeerde hem en keek ongerust naar Tuon en Selucia. Zij en haar man waren de enige twee mensen van de voorstelling die wisten wie zij waren. Het had hem onzinnig geleken om een van hen over de gebeurtenissen van vanmorgen te vertellen. Luca zou in elk geval buiten zinnen zijn geweest. Latelle staarde naar Mart, niet ongerust, maar hard. ‘Denk eraan,’ zei ze, ‘als je ons naar de galg stuurt, ga jij mee.’ Toen snoof ze en keek weer naar de mensen die stonden te wachten. Latelle was nog beter dan Luca in het schatten van het gewicht van een buidel. Ze was ook tien keer taaier dan haar man. De dobbelstenen tuimelden door. Waardoor die stenen ook in gang waren gezet, hij had het noodlottige punt nog niet bereikt. Het beslissende punt.

‘Ze is een goede vrouw voor Meester Luca,’ mompelde Tuon toen ze een eindje verder waren gelopen.

Mart keek haar schuins aan en verschoof zijn hoed. Ze had niet spottend geklonken. Haatte ze Luca zó erg? Of gaf ze te kennen welk soort vrouw zij zou zijn? Of... Drakenvuur, hij kon wel zo gek worden als Domon al dacht dat hij was als hij probeerde haar te begrijpen. Zij was vast de oorzaak van de dobbelstenen in zijn hoofd. Wat ging ze doen?

Het was een korte wandeling naar het dorp, via een weg van aangestampte aarde door heuvels zonder bomen, maar er waren net zoveel mensen op de weg als windmolens en zoutwinningen in de heuvels. Ze keken recht voor zich uit en liepen zo doelgericht dat het leek alsof ze niemand zagen. Mart ontweek een man met een rond gezicht die bijna tegen hem aan liep, waardoor hij weer moest wegspringen voor een oude kerel met witte haren die op spillebenen langskwam. Daardoor belandde hij voor een mollig meisje dat ook tegen hem aan zou zijn gelopen als hij niet weer opzij gesprongen was.

‘Ben je een dansje aan het oefenen, Speeltje?’ vroeg Tuon, die hem over haar smalle schouder aankeek. Haar adem maakte witte wolkjes in de lucht. ‘Je bent niet erg sierlijk.’

Hij deed zijn mond open om te zeggen dat het druk was op de weg, maar plotseling zag hij niemand meer behalve haar en Selucia. De mensen die er net nog waren geweest, waren verdwenen, en de weg was verlaten voor zover hij kon zien. Hij draaide langzaam zijn hoofd. Er was ook niemand tussen hen en de voorstelling, alleen de mensen die in de rij stonden, en die rij was niet langer dan eerst. Voorbij de voorstelling liep de weg door in de heuvels naar een bos in de verte. Geen mens te zien. Hij voelde aan zijn borst, aan het zegel met de vossenkop onder zijn mantel. Gewoon een stuk zilver aan een lederen koord. Hij wenste dat het zegel zou koud als ijs voelde. Tuon trok een wenkbrauw op. Selucia keek hem aan alsof hij dom was.

‘Ik kan hier geen gewaad voor je kopen,’ zei hij. Dat was het doel van dit uitstapje, zijn belofte om Tuon iets beters te geven dan gewaden die aan haar lijf hingen en haar op een kind in volwassen kleren deden lijken. Tenminste, hij was er vrij zeker van dat hij dat had beloofd. Tuon had het werk van de naaisters goed gevonden, maar niet de stoffen die ze hadden. De kleding van de kunstenmakers glinsterde met sterren en kraaltjes en felle kleuren, maar de stof was meestal vrij goedkoop. Degenen die betere stoffen hadden, bewaarden die en droegen ze tot die uit elkaar vielen. In Jurador werd echter zout verhandeld, en met zout viel veel geld te verdienen. De winkels in het dorp boden elk soort materiaal dat een vrouw maar kon wensen.

Deze keer wiebelde ze niet met haar vingers. Tuon en Selucia keken elkaar aan. De grotere vrouw schudde haar hoofd, een droge, spijtige trek om haar mond. Tuon schudde haar hoofd. Ze pakten hun mantels bijeen en liepen in de richting van de ijzeren hekken van het dorp. Vrouwen! Hij moest zich weer haasten om hen in te halen. Ze waren tenslotte zijn gevangenen. Echt. Hun schaduwen strekten zich voor hen uit. Hadden die mensen schaduwen gehad voor ze verdwenen? Hij kon zich ook niet herinneren dat hij hun adem in de lucht had gezien. Het leek er niet veel toe te doen. Ze waren weg, en hij ging zich er verder niet mee vermoeien. Het had vast iets te maken met het feit dat hij ta’veren was. Hij zou het uit zijn hoofd zetten. Echt. De dobbelstenen ratelden door zijn hoofd en lieten geen ruimte over voor andere gedachten.

De wachten bij de poort leken niet nieuwsgierig naar vreemden, tenminste niet naar een man en twee vrouwen te voet. De mannen hadden harde gezichten, droegen witgeverfde borstplaten en kegelvormige helmen met iets wat eruitzag als een paardenstaart, en keken ongeïnteresseerd naar de vrouwen in hun mantels. Ze lieten hun blik even wantrouwend op Mart rusten, maar leunden toen weer op hun hellebaarden en staarden naar de weg. Het waren dorpelingen, waarschijnlijk, maar in ieder geval geen Seanchanen. De zoutverkopers en de plaatselijke vrouwe, Aethelaine, die blijkbaar zei wat de zoutverkopers haar vertelden dat ze moest zeggen, hadden zonder aarzelen de Eed van Terugkeer afgelegd en aangeboden zoutbelasting te betalen voordat daarom gevraagd werd. De Seanchanen zouden hier ongetwijfeld een ambtenaar neerzetten, al was het maar om een oogje in het zeil te houden, maar nu hadden ze belangrijker werk voor hun soldaten. Mart had Thom en Juilin vooruitgestuurd om te kijken of er geen Seanchanen in Jurador waren voordat hij toestemde in dit uitstapje. Een dom mens kon over zijn eigen geluk struikelen als hij niet uitkeek.

Jurador was een welvarend, druk dorp met stenen straten, de meeste breed en omgeven door stenen gebouwen met rode dakpannen. Huizen en herbergen stonden zij aan zij met stallen en taveernen. Het was er lawaaiig met het gekletter van smidshamers op een aambeeld en het geratel van de weefgetouwen van een kledenmaker, en overal, leek het wel, waren kuipers bezig met het maken van tonnen voor zoutopslag. Handelaren riepen over hun pinnen en linten, vleespasteien en geroosterde noten, of prezen hun winterse knollen en uitgedroogde pruimen aan. Overal stonden mannen en vrouwen bij lange tafels met uitgestalde waren en somden alles op wat ze aanboden. De huizen van de zoutverkopers waren gemakkelijk te herkennen. Ze hadden drie verdiepingen in plaats van twee en waren acht keer zo groot als de meeste andere, elk met een zuilengalerij die op de straat uitkeek en afgeschermd door ijzeren schermen tussen de pilaren. De ramen op de onderste verdiepingen waren ook voorzien van schermen, al waren die niet overal geverfd. Dat herinnerde aan Ebo Dar, maar verder waren er weinig overeenkomsten afgezien van de olijfkleurige huid van de mensen. Hier droeg men geen diepe halslijnen waardoor delen van boezems te zien waren, werden de rokken niet opgetrokken om kleurige onderrokken te tonen. De vrouwen droegen geborduurde gewaden met hoge halslijnen tot aan hun kin, een beetje borduurwerk bij de gewone mensen en veel bij de rijkeren. Die laatsten droegen mantels die van boven tot onder geborduurd waren, sluiers over hun gezicht en kammen van goud of gesneden ivoor in hun donkere, gevlochten haar. De korte jassen van de mannen waren bijna even rijk bewerkt, in net zulke felle kleuren, en rijk of arm, de meeste mannen droegen messen die bijna even krom waren als die in Ebo Dar. Rijk of arm, de mannen hielden ook hun handen in de buurt van hun mes alsof er ieder ogenblik gevochten kon worden, dus misschien was dat hetzelfde. De buitenkant van het paleis van vrouwe Aethelaine verschilde weinig van de huizen van de zoutverkopers, maar het stond op het belangrijkste dorpsplein; een uitgestrekt plein van gepolijste steen waar een brede, ronde marmeren fontein water in de lucht spoot. De mensen vulden echter hun emmers en aardewerken waterkruiken aan de buizen die op de hoeken van andere pleinen stonden. De grote fontein rook naar zwavel. Het was een symbool van de rijkdom van Jurador. Het water werd opgepompt uit dezelfde bron als de zoutbronnen in de omringende heuvels. Mart zag veel van het dorp voor de zon nog maar halverwege het hoogste punt stond. Telkens wanneer Tuon en Selucia een winkel zagen waar zijde werd verkocht, stopten ze bij de lange, smalle tafels om aan de stof te voelen en tegen elkaar te fluisteren, waarbij ze de attenties van de winkelier wegwuifden. De winkeliers letten zeer goed op, tot ze in de gaten kregen dat Mart bij de twee vrouwen hoorde. In hun grove wollen kleding, versleten en niet goed passend, zagen ze er niet uit als mensen die zijde kwamen kopen. Mart, met een kant van zijn mantel omgeslagen zodat de voering te zien was, zag er wel zo uit. Wanneer hij echter probeerde belangstelling te tonen – vrouwen wilden toch dat je belangstelling toonde! – telkens wanneer hij hen dicht genoeg naderde om te kunnen horen wat ze bespraken, zwegen ze en keken ze hem aan met hun koele ogen tot hij weer een stap achteruitzette. Dan boog Selucia haar hoofd weer naar Tuon en praatten ze weer verder terwijl ze aan de zijde voelden. Rode zijde, blauwe zijde, groene zijde, zacht glanzende zijde en brokaat. Jurador was een erg welvarend dorp. Gelukkig had hij een dikke buidel met goud onder zijn mantel gestopt. Maar het was schijnbaar allemaal niet goed genoeg. Telkens schudde Tuon haar hoofd en dan liepen ze weer verder door de menigte terwijl Mart zich achter hen aan haastte tot aan de volgende zijdewinkel. De dobbelstenen bleven door zijn hoofd stuiteren.

Ze waren niet de enigen van de voorstelling die naar het dorp waren gekomen. Hij zag Aludra, haar gezicht omringd door vlechtjes met kralen, die door de mensenmassa liep met een grijze man. Het moest een zoutverkoper zijn, als je keek naar de hoeveelheid borduurwerk in de vorm van bloemen en kolibries op zijn zijden mantel. Wat zou de Vuurwerkster van een zoutverkoper willen? Wat ze ook tegen hem zei, hij lachte verrukt en knikte naar haar. Tuon schudde haar hoofd en de twee vrouwen schreden verder naar de volgende winkel, waarbij ze de diepe buigingen van de winkelier negeerden. De meeste van die buigingen waren trouwens toch voor Mart bedoeld. Misschien dacht die magere gek wel dat hij zijde voor zichzelf wilde hebben. Niet dat hij een nieuwe zijden jas, of drie, zou hebben afgeslagen, maar wie dacht aan jassen terwijl er dobbelstenen door zijn hoofd rolden? Maar een jas, met een beetje borduurwerk op de mouwen en schouders...

Thom liep voorbij met zijn bronskleurige mantel om zich heen getrokken, plukte aan zijn lange witte snor en gaapte alsof hij niet geslapen had. Misschien had hij dat ook niet. De speelman was niet weer aan de drank, maar Lopin en Nerim klaagden dat hij wakker bleef tot het ochtendgloren en telkens opnieuw zijn kostbare brief las. Wat kon er zo interessant zijn aan een brief van een dode vrouw? Een dode vrouw. Licht, misschien waren die mensen op de weg...! Nee, daar wilde hij niet aan denken.

Tuon plukte aan een lap zijde, liet die weer vallen en liep weg zonder een volgende te testen. Selucia staarde zo indringend naar de grote winkelierster voordat ze zich omdraaide en wegliep, dat de vrouw geschokt terugstaarde. Mart lachte naar haar. Beledigde winkeliers konden ervoor zorgen dat de wachten vragen gingen stellen, en wie kon zeggen waar dat toe kon leiden? Hij wist dat hij met zijn glimlach de meeste vrouwen op hun gemak kon stellen. De vrouw snoof naar hem en streek met haar hand over de rollen zijde alsof ze een baby instopte. De meeste vrouwen, dacht hij zuur. Verderop in de straat liet een vrouw in een eenvoudige mantel haar kap achterover glijden, en Marts adem stokte. Edesina trok haar kap weer omhoog, maar het leed was al geschied. Haar Aes Sedai-gezicht was duidelijk herkenbaar voor iedereen die wist hoe ze eruitzagen. Maar er was niemand die een teken gaf dat ze iets hadden gezien, al zag hij niet alle gezichten. Dacht er iemand aan een beloning? Misschien was er nu geen Seanchaan in Jurador, maar ze kwamen er wel op doorreis langs.

Edesina ging de hoek om en twee figuren in donkere mantels volgden haar. Twee. Was er maar één sul’dam in het kamp achtergebleven om de twee andere Aes Sedai te bewaken? Of waren Joline en Teslyn misschien in de buurt en had hij ze niet gezien? Hij strekte zijn nek uit en zocht in de menigte naar een andere eenvoudige mantel, maar iedereen die hij zag had ten minste iets van borduursel op zijn kleding.

Plotseling realiseerde hij het zich. Iedereen die hij zag had geborduurde kleding aan. Waar waren Tuon en Selucia? Klopte het dat de dobbelstenen sneller tolden?

Hij hijgde terwijl hij op zijn tenen ging staan, maar de straat was een rivier van geborduurde mantels, geborduurde tunieken en gewaden. Dat betekende natuurlijk nog niet dat ze probeerden te ontsnappen. Tuon had haar woord gegeven; ze had een ideale kans op verraad voorbij laten gaan. Maar de vrouwen hoefden maar drie woorden te zeggen en iedereen die hen horen kon zou hun Seanchaanse tongval herkennen. Dat zou voldoende kunnen zijn om de speurhonden op zijn spoor te zetten. Er waren verderop twee winkels die stoffen verkochten, een aan elke kant van de straat. Maar bij geen van de tafels stonden de twee vrouwen. Ze konden een hoek om zijn gegaan, maar hij moest op zijn geluk vertrouwen. Zijn geluk was vooral groot wanneer het een willekeurig spel was. Die verdoemde vrouwen dachten zeker dat het een spelletje was. Drakenvuur, hij hoopte dat zijn geluk hem niet in de steek liet.

Hij deed zijn ogen dicht en draaide rond in het midden van de straat. Toen zette hij een stap vooruit. In een willekeurige richting. Hij botste tegen iemand aan, hard genoeg om hen beiden een kreet te laten slaken. Een stevige kerel met een klein mondje en wat slecht gemaakte versierselen op de schouders van zijn ruwe jas stond naar hem te loeren met zijn hand op zijn gekromde mes. Het kon Mart niet schelen. Hij keek recht naar een van de twee winkels. Hij drukte zijn hoed op zijn hoofd en rende. De dobbelstenen tolden écht sneller. Tegen de wanden van de winkel waren verschillende planken aangebracht, vol met rollen stof, van de vloer tot de zoldering. De winkelierster was een magere vrouw met een grote moedervlek op haar kin, haar bediende slank en knap en met boze ogen. Hij rende nog net op tijd naar binnen om de winkelierster te horen zeggen: ‘Voor de laatste keer, als u me niet zegt waarvoor u hier bent, laat ik Nelsa de wacht roepen.’ Tuon en Selucia, hun gezichten nog steeds verborgen, liepen langzaam langs de rekken, terwijl ze hier en daar aan de stoffen voelden maar geen acht sloegen op de winkelierster. ‘Ze horen bij mij,’ zei Mart ademloos. Hij trok de buidel uit zijn zak en gooide die op de dichtstbijzijnde tafel. De zware plof die de buidel veroorzaakte toverde een brede glimlach op het gezicht van de winkelierster. ‘Geef ze wat ze maar willen,’ zei hij tegen haar. En tegen Tuon voegde hij eraan toe: ‘Als je iets gaat kopen, doe het dan hier. Ik heb wel genoeg beweging gehad voor vanochtend.’ Hij zou die woorden meteen weer hebben ingeslikt als hij kon. Als je zo tegen een vrouw sprak, kon je erop wachten dat ze zou ontploffen. Maar Tuon keek met haar grote ogen naar hem op vanuit haar diepe kap. Haar volle lippen krulden in een lichte glimlach. Het was een geheime glimlach; voor haarzelf, niet voor hem. Het Licht mocht weten wat het betekende. Hij vond het vreselijk wanneer vrouwen dat deden. Maar deze keer waren de dobbelstenen tenminste niet gestopt. Dat moest toch een goed teken zijn? Tuon had geen woorden nodig om haar keuzes kenbaar te maken. Ze wees zwijgend naar de ene na de andere rol zijde en gaf met haar kleine donkere handen aan hoeveel de winkelierster moest afsnijden.

De vrouw deed het werk zelf in plaats van haar assistente het te laten doen, en dat was ook wel te begrijpen. Ze knipte rode en groene zijde in verschillende tinten af, en meer verschillende kleuren blauwe zijde dan Mart wist dat er bestonden. Tuon koos ook wat fijn linnen uit in verschillende dikten, en stukken fel gekleurde wol – ze raadpleegde Selucia op gedempte fluistertoon – maar het meeste was zijde. Hij kreeg een minder zware buidel terug dan hij had verwacht. Zodra alle stoffen waren gevouwen en bijeengebonden en toen gewikkeld in een stuk grof linnen – gratis, dank u hartelijk – lag er een enorm dik pakket. Het verraste hem helemaal niet dat er van hem werd verwacht dat hij het ding over zijn schouder zou leggen, met zijn hoed in zijn hand. Kleed je goed, koop zijde voor een vrouw en nog moet je werken! Misschien was dit haar straf omdat hij zo streng was geweest.

Hij werd door velen aangestaard toen hij achter de twee vrouwen aan het dorp uit liep. Die twee schreden voort, glunderend als een kat die de room heeft gevonden. Zelfs in hun mantels en kappen kon hij het aan hun rug zien. Het was nog geen middag, maar de rij mensen die voor de voorstelling stonden te wachten liep bijna door tot aan het dorp. De meesten stonden te staren en te wijzen alsof hij een opgesmukte kunstenmaker was. Een van de grote paardenverzorgers bij de muntenkist grijnsde zijn onvolledige gebit bloot en deed zijn mond open, maar Mart keek hem uitdrukkingsloos aan en de kerel besloot zich weer op zijn munten te concentreren. Mart dacht dat hij nog nooit zo opgelucht was geweest om terug te zijn bij Luca’s voorstelling.

Voordat hij en de twee vrouwen drie stappen voorbij de ingang waren kwam Juilin aangerend, voor één keer zonder Thera of zijn rode muts. Het gezicht van de dievenvanger leek wel van oud eikenhout gemaakt. Hij keek naar de mensen die langs hen heen liepen en fluisterde dringend. ‘Ik was op zoek naar je. Er is iets met Egeanin. Ze is gewond. Kom snel.’

De stem van de man zei genoeg, maar erger nog, Mart besefte dat de dobbelstenen in zijn hoofd nu trilden. Hij gooide het pakket zijde naar de paardenverzorgers en zei hen haastig er goed op te passen omdat hij anders de vrouwen op hen af zou sturen, maar hij wachtte niet op antwoord. Juilin rende terug in de richting waar hij vandaan was gekomen, en Mart rende achter hem aan over de brede hoofdstraat. Lawaaiig publiek stond te kijken naar de gebroeders Chavana die op elkaars schouders stonden, slangenmensen die zich in glimmende broeken en vesten in bochten wrongen, en een koorddanseres in een blauw kostuum die een lange houten ladder opklom om haar voorstelling te beginnen. Net voor de koorddanser schoot Juilin een van de nauwere zijpaadjes in, waar wasgoed aan lijnen tussen de tenten en wagens hing, kunstenmakers op krukjes en trappen zaten en kinderen met hun ballen en hoepels speelden. Mart wist nu waar ze heen gingen, maar de dievenvanger was te snel om in te halen.

Voor zich zag hij zijn groene wagen. Latelle keek eronder vandaan en Luca, in een van zijn felgroene mantels, gebaarde tegen een stel jongleurs dat ze door moesten lopen. De twee vrouwen, in wijde broeken en met witgeverfde gezichten, keken eerst eens goed onder de wagen voor ze gehoorzaamden. Toen hij dichterbij kwam, zag hij waar ze naar hadden gestaard. Domon zat zonder jas op de grond onder de rand van de wagen, met een slappe Egeanin in zijn armen. Haar ogen waren gesloten en er liep een straaltje bloed uit haar mondhoek. Haar pruik hing scheef. Dat viel hem op. Ze was altijd zo druk met die pruik. De dobbelstenen klonken als donderslagen. ‘Dit kan weleens een ramp zijn,’ gromde Luca, terwijl hij van Mart naar Juilin loerde. Hij was boos, niet bang. ‘Je hebt rampspoed over me afgeroepen!’ Hij stuurde een stel kinderen weg en gromde tegen een mollige vrouw in rokken waarop zilveren sterren waren genaaid. Miyora liet luipaarden kunstjes doen die zelfs Latelle niet durfde te proberen, maar ze schudde enkel haar hoofd voor ze wegliep. Niemand nam Luca zo serieus als hijzelf.

De man schrok toen Tuon en Selucia aan kwamen rennen en leek hen bijna ook te willen wegsturen. Toen bedacht hij zich en fronste nadenkend. Ongerust. Het leek erop dat zijn vrouw hem niet had verteld dat Mart en de vrouwen het terrein hadden verlaten, maar het was duidelijk dat ze ergens geweest waren. De vrouw met de blauwe ogen had een grote bundel stof op haar rug, haar armen eromheen gevouwen, maar ze stond rechtop ondanks het gewicht. Je zou denken dat de bediende van een vrouwe gewend was om dingen te dragen, maar haar gezicht was een toonbeeld van ergernis. Latelle keek naar haar en toen minachtend naar Mart, alsof hij de reden was dat de vrouw haar aanzienlijke boezem uitstak. Luca’s vrouw kon goed minachtend kijken, maar vergeleken met de strenge uitdrukking op het gezicht van Tuon zag Latelle er bijna mild uit. Er keek een rechter vanonder die kap vandaan, een rechter die op het punt stond uitspraak te doen.

Op dit ogenblik kon het Mart niet schelen wat de vrouwen dachten. Die elléndige dobbelstenen. Hij gooide zijn mantel naar achteren, liet zich op zijn knie zakken en voelde aan Egeanins hals. Haar hartslag was zwak, onregelmatig.

‘Wat is er gebeurd?’ vroeg hij. ‘Heb je een zuster laten halen?’ Als ze haar zouden verplaatsen, zou dat Egeanins dood kunnen betekenen, maar misschien was er tijd voor Heling als de Aes Sedai snel waren. Hij zou die naam echter niet hardop uitspreken, met voorbijgangers in de buurt die nieuwsgierige blikken op hen wierpen tot Luca of Latelle hen gebaarde door te lopen. Iedereen deed sneller wat zij wilde. Latelle zelf was eigenlijk de enige die voor Luca opsprong.

‘Renna!’ Domon spoog de naam bijna uit. Ondanks zijn korte haar en die Illiaanse baard met kale bovenlip, zag hij er nu niet belachelijk uit. Hij leek bang en in staat tot moord, een gevaarlijke combinatie. ‘Ik zag haar Egeanin in de rug steken en wegrennen. Als ik haar had kunnen pakken, had ik haar vermoord, maar het enige dat Egeanins bloed nu tegenhoudt is mijn hand. Waar is die verdoemde Aes Sedai?’ snauwde hij. Hij vergat op zijn woorden te passen. ‘Ik ben hier, Baile Domon,’ kondigde Teslyn koel aan terwijl ze zich naar hen toe haastte. Ze had Thera bij zich, die een verschrikte blik op Tuon en Selucia wierp en toen met een angstige kreet de arm van Juilin greep, haar ogen neergeslagen. Ze begon te trillen alsof ze ieder ogenblik kon flauwvallen.

De Aes Sedai trok een gezicht alsof ze een mond vol citroen had toen ze zag wie er voor haar lag, of misschien waar diegene lag, maar ze kroop snel onder de wagen naast Domon en greep Egeanins hoofd in haar benige handen. ‘Joline is hier beter in dan ik,’ mompelde ze half binnensmonds, ‘maar misschien kan ik...’ De zilveren vossenkop voelde koud op Marts borst. Egeanin maakte zo’n abrupte beweging dat haar pruik afviel en ze zich bijna uit Domons greep losrukte terwijl ze haar ogen wijd opensperde. De stuiptrekking duurde net lang genoeg om haar even rechtop te laten zitten en toen viel ze hijgend terug tegen Domons borst en werd het zegel weer een stuk zilver. Hij was er bijna aan gewend. Hij haatte het dat hij eraan gewend raakte.

Teslyn zakte ook ineen en viel bijna om tot Domon haar tegenhield. ‘Dank je,’ zei Teslyn even later, met vermoeide stem. ‘Maar ik heb geen hulp nodig.’ Ze leunde tegen de zijkant van de wagen terwijl ze opstond en daagde met haar kille Aes Sedai-ogen iedereen uit om iets te zeggen. ‘Het mes is afgeketst op een rib en heeft haar hart gemist. Ze moet nu alleen rusten en eten.’

Ze had niet de tijd genomen om een mantel te pakken, zag Mart.

Aan het eind van de nauwe straat stond een groep vrouwen in sterrenmantels voor een groengestreepte tent geïnteresseerd toe te kijken. Aan het andere eind stond een groepje van zes mensen in witgestreepte tunieken en strakke broeken, acrobaten die met paarden werkten, naar Teslyn te kijken en tegen elkaar te fluisteren. Het was te laat om te vrezen dat iemand het gezicht van een Aes Sedai zou herkennen. Te laat om te vrezen dat iemand zou zien dat de vrouw Heling gebruikte. De dobbelstenen kletterden tegen de binnenkant van Marts schedel. Ze waren niet opgehouden; het spel was nog niet afgelopen.

‘Wie zijn er naar haar op zoek, Juilin?’ vroeg hij. ‘Juilin?’ De dievenvanger maakte zijn blik los van Tuon en Selucia en hield op tegen Thera te mompelen, al bleef hij de trillende vrouw troosten. ‘Vanin en de Roodarmen, Lopin en Nerim. En Olver ook. Hij was er al vandoor voor ik hem kon tegenhouden. Maar in dit...’ Hij stopte even met Thera te troosten om te gebaren naar de hoofdstraat. De vele stemmen van het publiek waren zelfs op deze afstand nog te horen. ‘Ze hoeft alleen maar een van die dure mantels te grijpen en dan kan ze wegglippen met het publiek. Als we iedere vrouw met een kap proberen tegen te houden, of zelfs kijken welk gezicht erin schuilt, hebben we de poppen aan het dansen. Deze mensen zijn snel van streek.’

‘Rampspoed,’ jammerde Luca terwijl hij zijn mantel om zich heen trok. Latelle sloeg een arm om hem heen. Bijna alsof je werd getroost door een luipaard, maar Luca zag er dan ook niet al te getroost uit. ‘Drakenvuur, waarom?’ gromde Mart. ‘Renna likte altijd mijn hielen! Ik dacht dat als er iemand was die over zou lopen...!’ Hij keek niet naar Thera, maar Juilin keek hem nog steeds woest aan.

Domon was opgestaan met Egeanin in zijn armen. Ze wankelde eerst – Egeanin was niet iemand die zich liet dragen als een pop – maar uiteindelijk leek ze te beseffen dat ze niet op eigen benen kon staan. Ze liet zich met tegenzin tegen de borst van de Illianer zakken. Domon zou het nog wel leren; zelfs wanneer een vrouw hulp nodig had maar het eigenlijk niet wilde, zou je boeten omdat je haar geholpen had. ‘Ik ben de enige die haar geheim wist,’ zei ze zwakjes. ‘De enige die haar kon verraden, tenminste. Ze dacht misschien dat ze veilig naar huis kon als ik dood was.’

‘Wat voor geheim?’ vroeg Mart.

De vrouw aarzelde en keek fronsend naar Domons borst. Uiteindelijk zuchtte ze. ‘Renna is ooit beteugeld geweest. Bethamin en Seta ook. Ze kunnen geleiden. Of het misschien leren; dat weet ik niet. Maar de a’dam werkte bij die drie. Misschien werkt het op alle sul’dam.’ Mart floot tussen zijn tanden door. Dat zou een pijnlijke slag voor de Seanchanen zijn.

Luca en zijn vrouw keken elkaar niet-begrijpend aan. Teslyns mond hing open, haar Aes Sedai-onverstoorbaarheid was verdwenen door de schok. Selucia maakte echter een boos geluid. Haar blauwe ogen glinsterden toen ze de bundel stoffen van haar rug liet vallen en een stap naar Domon zette. Maar Tuon bewoog snel haar vingers om haar tegen te houden, al was het dan met tegenzin. Tuons gezicht was een donker masker, onpeilbaar. Ze was niet blij met wat ze gehoord had. Maar ze had gezegd dat zij damane geoefend had. O, Drakenvuur, dat kon er ook nog wel bij. Ging hij trouwen met een vrouw die kon geleiden?

Het geluid van paardenhoeven kondigde Harnan en de andere Roodarmen aan, die aan kwamen draven over de smalle weg tussen de tenten en wagens. Ze hadden hun zwaarden onder hun mantels gegespt; Metwyn had ook nog een dolk bijna zo lang als een kort zwaard, en Gorderan had een zware kruisboog aan zijn zadel hangen, klaar voor gebruik. Met de opwinder aan zijn riem zou het een minuut duren om de zware pees aan te spannen, maar op deze manier hoefde hij alleen maar een pijl aan te leggen. Harnan droeg een dubbelgebogen paardenboog met een veer aan het uiteinde van de pijl. Ferin had Pips meegebracht.

Harnan nam niet de moeite af te stijgen. Hij keek wantrouwend naar Tuon en Selucia en bekeek Luca en Latelle met bijna evenveel twijfel. Hij leunde voorover in zijn zadel en stak zijn gezicht met de grove tatoeage van een havik op de wang vooruit. ‘Renna heeft een paard gestolen, Heer,’ zei hij zachtjes. ‘Ze heeft een van de paardenverzorgers vertrapt op haar weg naar buiten. Vanin zit achter haar aan. Hij zegt dat ze vanavond ergens in Coramen kan aankomen. Die kant gaat ze op. Ze gaat een stuk sneller dan de wagens. Maar ze rijdt zonder zadel; met een beetje geluk kunnen we haar inhalen.’ Hij klonk alsof hij dat geluk eenvoudig verwachtte. De mannen in de groep hadden meer vertrouwen in Marts geluk dan hijzelf. Maar er was eigenlijk geen keus. De dobbelstenen rolden nog steeds. Er was nog een kans dat ze in zijn voordeel zouden vallen. Een kleine kans. Het geluk van Mart Cauton. ‘Laat je mensen zo snel mogelijk verder reizen, Luca,’ zei hij terwijl hij Pips besteeg. ‘Laat de wand en al het andere dat je niet snel op de wagens kunt krijgen achter. Ga.’

‘Ben je gek?’ sputterde Luca tegen. ‘Als ik probeer die mensen weg te jagen, komt er echt een opstand! En dan willen ze hun geld terug!’ Licht, de man zou zelfs nog aan geld denken als zijn hoofd op het blok van de beul lag.

‘Denk je eens in wat er gebeurt als hier morgen duizend Seanchanen verschijnen.’ Mart liet zijn stem zo koel mogelijk klinken. Als hij faalde, zouden de Seanchanen Luca’s voorstelling snel inhalen, hoe snel ze ook gingen. Luca wist het ook, te zien aan de scheve stand van zijn mond alsof hij zojuist in een rotte pruim had gebeten. Mart negeerde hem. De dobbelstenen roffelden maar waren nog niet gestopt. ‘Juilin, laat al het goud voor Luca achter, behalve één volle buidel.’ Misschien kon de man zich een weg naar buiten kopen zodra de Seanchanen zagen dat hij de Dochter van de Negen bloedige Manen niet bij zich had. ‘Verzamel iedereen en ga zo snel je kunt. Ga het bos in zodra je uit het zicht van het dorp bent. Ik zoek jullie wel op.’

‘Iedereen?’ Juilin beschermde Thera met zijn lichaam en keek naar Tuon en Selucia. ‘Laat die twee in Jurador, dan stoppen de Seanchanen wel. Het zal ze tenminste even ophouden. Je zegt toch steeds dat je ze een keer vrij wilt laten.’

Mart keek in de ogen van Tuon. Grote, donkere, vochtige ogen, in een glad, uitdrukkingsloos gezicht. Ze had haar kap een stukje achterover geschoven zodat hij haar gezicht duidelijk kon zien. Als hij haar achterliet, kon ze de woorden niet zeggen, of zou hij in ieder geval te ver weg zijn. Als hij haar achterliet, zou hij nooit weten waarom ze zo geheimzinnig lachte en wat er achter dat geheim zat. Licht, hij was een stommeling! Pips danste ongeduldig op en neer. ‘Iedereen,’ zei hij. Knikte Tuon daar nu lichtjes in zichzelf? Waarom knikte ze? ‘We gaan,’ zei hij tegen Harnan.

Ze moesten hun paarden door de menigte leiden om de voorstelling te verlaten, maar zodra ze de weg bereikten spoorde Mart Pips aan tot een galop. Zijn mantel wapperde achter hem aan en hij moest zijn hoofd omlaag houden zodat zijn hoed niet zou afwaaien. Dit tempo zou geen paard lang volhouden. De weg liep langs heuvels en over bruggen, af en toe door het water waar het niet te diep was. Ze spetterden door de enkeldiepe stromen en donderden over lage, houten bruggen over dieper water. Er begonnen weer bomen op de heuvels te verschijnen, dennen en lederblad zorgden voor groen tussen de kale wintertakken van de andere bomen. Op sommige heuvels stonden boerderijen, lage stenen huizen met dakpannen en schuren, en hier en daar kwamen ze langs een dorpje van acht of tien huizen.

Een paar span van de voorstelling zag Mart op de weg voor hen een brede man die als een zak meel in zijn zadel zat. Het paard had lange benen en liep in een gestage draf. Het leek erop dat de paardendief verstand had van goede paarden. Vanin hoorde hun hoeven aankomen, keek achterom maar hield niet in. Dat was erg. Toen Mart met Pips naast hem kwam rijden, spoog Vanin. ‘Misschien komen we straks haar paard tegen dat zich heeft doodgelopen, en kan ik haar van daar te voet volgen,’ mompelde hij. ‘Ze gaat harder dan ik had gedacht, zonder zadel. Als we ons haasten kunnen we haar misschien rond zonsondergang inhalen. Als haar paard niet dood omvalt, zal ze dan ongeveer Coramen hebben bereikt.’ Mart keek naar de zon die bijna recht boven hen stond. Dat was een grote afstand om in een halve dag af te leggen. Als hij omkeerde, kon hij tegen zonsondergang een goed eind van Jurador af zijn, met Thom en Juilin en de anderen. Met Tuon. Met de Seanchanen die wisten dat ze achter Mart Cauton aan zaten. De man die de Dochter van de Negen Manen had ontvoerd kon niet zoveel geluk hebben dat hij enkel da’covale zou worden. En ergens morgen of de dag erna zouden ze Luca op een staak spietsen. Luca en Latelle, Petra en Clarine en de anderen. Een hele bos staken. De dobbelstenen ratelden en stuiterden door zijn hoofd.

‘We redden het wel,’ zei hij. Er was geen andere keus. Vanin spoog.

Er was maar één manier om snel een grote afstand af te leggen op een paard, als je tenminste wilde dat het paard het overleefde. Ze liepen eerst een halve span voor de dieren uit en draafden dan de volgende halve span. Dan hetzelfde op een drafje, dan rennend en dan weer terug naar wandelsnelheid. De zon begon te dalen en de dobbelstenen tolden. Ze reden door spaarzaam begroeide heuvels. Over stroompjes die in drie stappen konden worden overgestoken en waarbij de hoeven van de paarden nauwelijks nat werden; over riviertjes van dertig pas breed met platte houten bruggen of soms van steen. De zon daalde lager en lager, en er was geen teken van Renna behalve sporen op de harde aarden weg waar Vanin naar wees alsof het richtingaanwijzers waren.

‘We komen in de buurt,’ mompelde de dikke man. Hij klonk echter niet gelukkig.

Ze reden om een heuvel en zagen een lage brug. Daarachter meanderde de weg verder naar de volgende heuvelrug. De zon scheen over de heuvels in hun ogen. Coramen lag aan de andere kant van die heuvelrug. Mart trok zijn hoed omlaag om zijn ogen te beschermen en zocht langs de weg naar een vrouw, of iemand anders te voet of te paard. De moed zonk hem in de schoenen. Vanin vloekte en wees.

Een bezweet paard ploeterde de heuvel op vanaf de andere kant van de rivier. De vrouw die het bereed spoorde het dier aan om door te lopen. Renna was te zeer gericht op het bereiken van de Seanchanen om op de weg te blijven. Ze was misschien tweehonderd pas bij hen vandaan, maar het hadden even goed spannen kunnen zijn. Haar paard stond op het punt om in te storten, maar ze kon nog wegrennen voor ze haar konden bereiken. Ze hoefde alleen nog maar de heuvelrug te bereiken, vijftig voet verderop.

‘Heer?’ vroeg Harnan. Hij had een pijl gereed en zijn boog half opgeheven. Gorderan hield de zware kruisboog bij zijn schouder, een dikke pijl aangelegd.

Mart voelde iets in zichzelf flikkeren en sterven. Hij wist niet wat. Iets. De dobbelstenen donderden. ‘Schiet,’ zei hij. Hij wilde zijn ogen sluiten. De kruisboog snerpte en de pijl vormde een zwarte streep in de lucht. Renna sloeg voorover toen de pijl haar in de rug trof. Ze had zichzelf bijna weer overeind geduwd toen Harnans pijl haar raakte.

Langzaam gleed ze van haar paard en rolde langs de heuvel naar beneden, steeds sneller tot ze met een plons in de stroom belandde. Even dreef ze met haar gezicht omlaag langs de oever, en toen greep de stroming haar en dreef ze weg, haar rokken bollend op het water. Ze dreef langzaam richting de Eldar. Misschien zou ze uiteindelijk de zee bereiken. En dat waren er dus drie. Het leek bijna niet uit te maken dat de dobbelstenen waren opgehouden. Dat waren er drie. Nooit meer, dacht hij, terwijl Renna met een bocht van de rivier meedreef en uit het zicht verdween. Zelfs al kost het me mijn leven, nooit meer.

Ze maakten geen haast toen ze terugreden naar het oosten. Het had geen zin en Mart was te uitgeput. Ze stopten ook niet, behalve om uit te rusten en de paarden te laten drinken. Niemand wilde praten. In de vroege uurtjes van de morgen bereikten ze Jurador, het dorp een donkere massa en de poorten dicht. De maan ging schuil achter de wolken. Verrassend genoeg stonden de wanden van Luca’s voorstelling nog op hun plaats. Een stel stevige bewakers in dekens snurkten onder de grote banier. Zelfs vanaf de weg, in het donker, was duidelijk dat de wagens en tenten er nog stonden. ‘Ik kan tenminste tegen Luca zeggen dat hij niet op de vlucht hoeft,’ zei Mart vermoeid, terwijl hij Pips naar de banier leidde. ‘Misschien geeft hij ons een slaapplaats.’ Voor al het goud dat hij had achtergelaten zou Luca hem een eigen wagen moeten geven, maar de man kennende hoopte Mart op een berg schoon stro. Morgen zouden ze Thom en de anderen gaan zoeken. En Tuon. Morgen, als hij was uitgerust.

Maar binnen in de grote wagen van Luca wachtte hem een grotere verrassing. Het was werkelijk ruim binnen, tenminste voor een wagen, met een smalle tafel in het midden en ruimte eromheen. De tafel, kasten en schappen waren allemaal glimmend gepoetst. Tuon zat in een vergulde stoel – Luca had een stoel, een vergulde nog wel, terwijl iedereen het deed met een kruk! – en Selucia stond achter haar. Luca stond te stralen terwijl Latelle Tuon een bord dampende pasteien aanbood. De donkere, kleine vrouw bekeek het bord alsof ze werkelijk van plan was iets van Latelles kookkunsten te eten. Tuon leek geheel niet verrast toen Mart de wagen binnenkwam. ‘Is ze gevangen, of dood?’ vroeg ze, terwijl ze met haar fraaie, sierlijk gebogen vingers een pasteitje pakte. ‘Dood,’ zei hij vlak. ‘Luca, wat in het Licht...’

‘Ik verbied het, Speeltje!’ bitste Tuon, terwijl ze naar hem wees. ‘Ik verbied je te rouwen om een verraadster!’ Haar stem klonk iets zachter, maar bleef streng. ‘Ze heeft de dood verdiend door het Rijk te verraden, en ze zou jou even gemakkelijk hebben verraden. Ze probeerde je te verraden. Wat je hebt gedaan is gerechtigheid, zo noem ik dat.’ Haar stem verried dat als zij iets benoemde, het werkelijk benoemd was.

Mart kneep zijn ogen dicht. ‘Is iedereen hier nog?’ vroeg hij. ‘Natuurlijk,’ zei Luca met die stomme glimlach. ‘De vrouwe... de hoogvrouwe; vergeef mij, Hoogvrouwe.’ Hij boog diep. ‘Ze heeft met Merrilin en Sandar gesproken, en... Je snapt het wel. Een zeer overtuigende vrouw, de vrouwe. De hoogvrouwe. Cauton, over mijn goud: jij zei dat ze het moesten achterlaten, maar Merrilin zei dat hij nog eerder mijn keel zou doorsnijden, en Sandar dreigde dat hij mijn schedel zou inslaan, en...’ Onder Marts starende blikken viel hij stil, maar plotseling klaarde hij op. ‘Kijk eens wat de vrouwe me gegeven heeft!’ Hij rukte een van de kasten open en haalde een gevouwen papier te voorschijn dat hij eerbiedig in beide handen hield. Het was een dik vel papier, wit als sneeuw, duur. ‘Een verklaring. Niet verzegeld, natuurlijk, maar ondertekend. Valan Luca’s Grote Reizende Vertoning en Schitterende Tentoonstelling van Verbazingwekkendheden en Wonderen staat nu onder persoonlijke bescherming van hoogvrouwe Tuon Athaem Kore Paendrag. Iedereen weet wie dat is, natuurlijk. Ik kan naar Seanchan. Ik kan mijn voorstelling opbouwen voor de Keizerin! Moge zij eeuwig leven,’ voegde hij er haastig aan toe, met nog een buiging naar Tuon. Voor niets, dacht Mart. Hij ging op een bed zitten met zijn ellebogen op zijn knieën, wat hem een boze blik van Latelle opleverde. Waarschijnlijk had ze hem een oorvijg gegeven als Tuon er niet bij was geweest!

Tuon hief een hand op, een zwarte porseleinen pop maar toch een en al koningin ondanks haar voddige, te grote gewaad. ‘U zult dat niet gebruiken, Meester Luca, behalve in een noodgeval. Uiterste nood!’

‘Natuurlijk, Hoogvrouwe, natuurlijk.’ Luca boog alsof hij elk ogenblik de vloer wilde kussen. Allemaal voor niets!

‘Ik heb wel speciaal genoemd wie er niét onder mijn bescherming staan, Speeltje.’ Tuon nam een hap van haar pasteitje en veegde delicaat een kruimel van haar lip. ‘Kun je raden wie er boven aan dat lijstje staat?’ Ze lachte. Het was geen kwaadaardige glimlach. Het was een van die glimlachjes voor haarzelf; ze was vermaakt of blij over iets wat hij niet snapte. En toen zag hij het. Dat bosje rozenknoppen dat hij haar had gegeven, had ze op haar schouder gespeld. Ondanks zichzelf begon Mart te lachen. Hij gooide zijn hoed op de vloer en lachte. Ondanks alles, al zijn moeite, kende hij deze vrouw helemaal niet! Echt helemaal niet! Hij lachte tot zijn ribben pijn deden.

30

Wat de Eedstaf vermag

De zon stond aan de horizon en in de verte waren de omtrekken van de Witte Toren te zien. Het was nog kouder dan het ’s nachts geweest was en de donkergrijze wolken in de lucht voorspelden weinig goeds. De winter liep ten einde, maar het had eigenlijk allang lente moeten zijn. De ochtendgeluiden drongen Egwenes tent binnen hoewel haar tent afgezonderd stond. Het kamp leek wel te trillen. Werklieden waren bezig met het vervoeren van water, extra brandhout en houtskool. Dienstmeiden haalden een ochtendmaal voor de zusters. De Novices van de tweede zitting waren op weg naar de ontbijtzaal en de Novices van de eerste en derde zitting gingen naar hun lessen. Niemand wist het, maar het was een gedenkwaardige dag. Vandaag zou er waarschijnlijk een einde komen aan de schijnonderhandelingen die in Darein, een van de brugsteden van Tar Valon, plaatsvonden. Beide partijen deden alsof ze wilden onderhandelen. Elaida’s overvallers bleven ongestraft toeslaan aan de andere kant van de rivier. De ontmoeting van vandaag zou voorlopig de laatste zijn.

Egwene staarde naar haar ochtendmaal en haalde zuchtend een zwarte spikkel uit de dampende pap. Ze veegde haar vingers af aan een linnen servet zonder te kijken of het een kalander was. Als je het niet zeker wist, maakte je je minder zorgen over de rest van je pap. Ze nam een grote hap en probeerde zich te concentreren op de zoete stukjes gedroogde abrikoos die Chesa erin had gedaan. Kraakte er nou iets in haar mond?

‘Het is allemaal voedzaam, zei mijn moeder altijd, dus let er maar niet op,’ mompelde Chesa alsof ze het tegen zichzelf had. Ze gaf Egwene raad zonder de delicate grens tussen meesteres en dienstmeid te overschrijden. Ze gaf nooit raad als Halima er was, maar die was vanochtend vroeg al vertrokken. Chesa zat op een van de kledingkisten voor het geval Egwene iets nodig had, maar af en toe dwaalden haar ogen af naar de stapel kleren die vandaag naar de wasvrouwen gebracht moest worden. Ze vond het niet erg om iets te naaien waar Egwene bij was, maar de was uitzoeken ging in haar ogen te ver.

Egwene hield op met grijnzen en wilde tegen Chesa zeggen dat ze zelf ook wat moest gaan eten – Chesa vond dat ze niets mocht eten tot Egwene klaar was – maar voordat ze haar mond kon opendoen, kwam Nisao de tent binnen. Ze werd omringd door de gloed van saidar. Voordat de tentflappen terugvielen, zag Egwene hoe Sarin, Nisao’s kale en zwartbehaarde zwaardhand, buiten stond te wachten. De kleine zuster had haar kap naar achteren gedaan zodat de gele voering van fluweel te zien was, maar ze hield haar mantel om zich heen geslagen alsof ze het ijskoud had. Ze zei niets en wierp Chesa een scherpe blik toe. Chesa wachtte tot Egwene knikte, pakte haar mantel en haastte zich naar buiten. Ze kon misschien het licht van de Kracht niet zien, maar ze wist wanneer Egwene alleen wilde zijn.

‘Kairen Stang is dood,’ zei Nisao meteen. Haar gezicht was glad en haar stem klonk kalm en kil. Ze was geen grote vrouw, maar het leek wel alsof ze haar uiterste best deed om langer te lijken. ‘Zeven zusters hadden al de resonantie getest voordat ik er was. Er is geen twijfel over mogelijk dat ze met saidin vermoord is. Haar nek was gebroken. Verbrijzeld. Alsof haar hoofd een slag in de rondte is gedraaid. Het was tenminste een snelle dood.’ Nisao haalde diep adem en ging nog meer rechtop staan. ‘Haar zwaardhand is in de boeien geslagen. Iemand heeft hem een kruidenmengsel gegeven om hem te laten slapen, maar hij zal onhandelbaar zijn als hij wakker wordt.’ Gelen moesten gewoonlijk helemaal niets van kruiden hebben, maar daar zei ze niets over. Een teken dat ze meer ontdaan was dan haar kalme gezicht liet blijken.

Egwene legde haar lepel op de kleine tafel en leunde achterover. Haar stoel voelde opeens niet meer zo gerieflijk. Bode Cauton was nu de beste na Leane. Een Novice. Ze probeerde niet te denken aan wat Bode nog meer was. Nu ze een paar extra dagen geoefend had, was Bode er bijna even goed in als Kairen. Bijna. Ze zei er echter niets over. Nisao wist een paar geheimen, maar niet allemaal. ‘Eerst Anaiya, en nu Kairen. Allebei van de Blauwe Ajah. Is er nog iets anders wat ze met elkaar verbindt?’

Nisao schudde haar hoofd. ‘Als ik het me goed herinner, was Anaiya al vijftig of zestig jaar Aes Sedai toen Kairen naar de Toren kwam. Misschien hadden ze dezelfde kennissen. Ik weet het niet, Moeder.’ Ze klonk moe en haar schouders hingen een beetje. Haar geheime onderzoek naar de dood van Anaiya had niets opgeleverd. Ze was zich er vast van bewust dat Kairen aan dat onderzoek toegevoegd zou worden.

‘Zoek uit hoe het zit,’ beval Egwene. ‘Maar doe het discreet.’ Deze tweede moord zou al meer dan genoeg ophef veroorzaken. Ze bestudeerde de Gele zuster even. Nisao kon achteraf met verontschuldigingen komen of beweren dat ze al vanaf het begin haar twijfels had gehad, maar tot dat tijdstip kwam ze normaal gesproken zelfverzekerd en volledig zeker van haar zaak over. Zoals alle zusters van de Gele Ajah. Dat was nu echter niet het geval. ‘Zijn er veel zusters die uit saidar putten als ze buiten hun tent zijn?’

‘Ik heb er wel een paar gezien, Moeder,’ zei Nisao stug. Haar kin ging omhoog, maar even later verdween de gloed die haar omringde. Ze trok haar mantel nog verder om zich heen alsof ze het opeens koud had. ‘Ik betwijfel of het Kairen iets had geholpen. Haar dood was te onverwacht. Maar het geeft je... een veiliger gevoel.’ Nadat de kleine zuster vertrokken was, zat Egwene met haar lepel in de pap te roeren. Ze zag geen zwarte spikkels meer, maar haar trek was weg. Ze stond uiteindelijk op, deed haar gestreepte stola om en sloeg haar mantel om haar schouders. Vooral vandaag mocht ze niet bij de pakken neer gaan zitten. Vooral vandaag moest ze haar dagelijkse taken uitvoeren.

Buiten rolden karren met grote wielen voort door de bevroren straten. Ze waren gevuld met grote watertonnen of stapels brandhout en kolenzakken. De wagenmenners en de mannen die achter de karren reden, zaten helemaal in hun mantel ingepakt tegen de kou. Novicefamilies liepen zoals gewoonlijk gehaast over de loopplanken en maakten zonder vaart te minderen hier en daar kniksen voor langskomende Aes Sedai. Als je een zuster niet op de juiste manier begroette, kon je straf krijgen. Maar dat kreeg je ook als je te laat was. Leraressen waren vaak minder tolerant dan Aes Sedai die je in het voorbijgaan tegenkwam. Die laatsten begrepen wel waarom Novices zich zo haastten.

De Novices sprongen natuurlijk nog steeds opzij bij het zien van de gestreepte stola die uit Egwenes kap hing. Ze besloot om haar stemming niet nog meer te laten verpesten door Novices die op straat kniksen maakten en door hun nichten opgevangen werden als ze bijna uitgleden op de ijskoude grond. Leden van dezelfde familie noemden elkaar ‘nicht’. Het bleek de onderlinge band te versterken, alsof ze echt familie waren. Haar stemming werd wel verpest door de Aes Sedai die ze hier en daar over de loopplanken zag lopen. Ze kwam er niet meer dan een tiental tegen op de route tussen haar tent en werkkamer, maar het merendeel werd omringd door het licht van de Kracht. Ze liepen bijna allemaal in groepjes van twee, soms gevolgd door zwaardhanden. Of ze nou door saidar omringd werden of niet, ze waren zeer alert en hielden iedereen in de gaten. Het deed haar denken aan die ene keer dat Emondsveld door de vlekkenkoorts geteisterd werd. Iedereen liep rond met in brandewijn gedrenkte zakdoeken voor hun mond. De toenmalige Wijsheid, Doral Barran, had gezegd dat dat zou helpen. Ze hielden allemaal hun zakdoek vast en bekeken elkaar om te zien wie als volgende besmet zou worden. Elf mensen waren gestorven toen de plaag weer voorbij was, maar het had nog een maand geduurd eer de zakdoeken weer opgeborgen werden. Lange tijd verbond ze de geur van brandewijn met angst. Ze rook nu bijna weer die geur. Twee zusters waren vermoord door een man die kon geleiden en die klaarblijkelijk kon gaan en staan waar hij wilde. Angst verspreidde zich sneller onder de Aes Sedai dan vlekkenkoorts ooit gekund had.

De tent die ze als werkkamer gebruikte, was al warm toen ze aankwam. Het komfoor verspreidde een rozengeur. De staande lampen en tafellamp waren aan. Men wist precies op welk tijdstip ze elke dag binnenkwam. Nadat ze haar mantel opgehangen had, ging ze achter haar schrijftafel zitten en pakte meteen de stoelpoot vast die altijd inklapte. Ze hoefde vandaag alleen maar haar dagelijkse handelingen te verrichten. Morgen zou ze aankondigen wat er moest gebeuren.

Ze werd verrast door haar eerste bezoekster. Theodrin was wel de laatste zuster die ze verwacht had. De sierlijke Bruine zuster uit Arad Doman had een koperkleurige huid en haar mond deed haar er nukkig uitzien. Vroeger zag ze eruit alsof ze elk ogenblik kon gaan glimlachen. Ze schreed over de versleten kleden en kwam vlak voor de schrijftafel tot stilstand. Haar kniks was zo plechtig dat Egwene besloot haar linkerarm uit te steken zodat Theodrin haar Grote Serpent-ring kon kussen. Je beantwoordde een plechtigheid met een andere plechtigheid.

‘Romanda wil weten of ze u vandaag kan spreken, Moeder,’ zei de slanke Bruine zuster. Ze zei het zachtjes, maar haar toon verried haar nukkigheid.

‘Zeg haar dat ze mag komen wanneer ze wil, Dochter,’ antwoordde Egwene voorzichtig. Theodrin maakte opnieuw een kniks met dezelfde uitdrukking op haar gezicht.

Toen de Bruine zuster de tent weer wilde verlaten, kwam er een Aanvaarde binnen die net haar gestreepte witte kap naar achteren deed. Emara was een magere vrouw en even klein als Nisao. Het leek wel alsof ze door de wind weggeblazen kon worden, maar ze pakte de Novices die onder haar toezicht stonden streng aan. Strenger dan veel zusters. Ze was echter ook streng voor zichzelf, en het leven van een Novice was nou eenmaal niet makkelijk. Emara keek met een minachtende grijns naar de rand op Theodrins stola en spreidde vervolgens haar gestreepte rok voor Egwene. Er verschenen rode vlekken op Theodrins wangen.

Egwene sloeg zo hard met haar hand op de tafel dat de stenen inktpot en de zandkoker bijna omvielen. ‘Ben je soms vergeten hoe je je tegenover een Aes Sedai dient te gedragen, kind?’ zei ze fel. Emara trok wit weg – de Amyrlin had nu eenmaal een naam – en maakte snel een nog diepere kniks voor Theodrin, die stijf knikte. Ze verliet de tent nog sneller dan ze binnengekomen was. Emara stamelde in een door de zenuwen versterkt Illiaans accent dat Lelaine de Amyrlin wilde spreken. Romanda en Lelaine waren een tijd terug een stuk minder formeel en kwamen onaangekondigd binnen wanneer het hun uitkwam. Er was een hoop veranderd sinds ze Elaida de oorlog verklaard hadden. Egwene gaf hetzelfde antwoord als ze Theodrin had gegeven, maar was veel meer kortaf. Emara viel bijna om toen ze een kniks maakte en rende de tent uit. Dit was weer een stapje verder in het ontstaan van de legende van Egwene Alveren, de Amyrlin Zetel die nog meer gevreesd werd dan Sereille Bagand.

Toen de Aanvaarde weg was, deed Egwene haar hand omhoog en keek met een frons naar wat eronder lag. Het was een gevouwen briefje dat Theodrin neergelegd had toen ze haar ring kuste. De rimpels op haar voorhoofd werden nog dieper toen ze het briefje openvouwde. Het handschrift op het kleine blaadje zag er vloeiend en netjes uit, maar op een van de hoeken zat een inktvlek. Theodrin was gewoonlijk erg netjes. Misschien probeerde ze te voldoen aan het beeld dat men van Bruinen had.

Romanda heeft twee zusters naar Cairhien laten Reizen om een gerucht onder de Gele Gezetenen te onderzoeken. Ik weet niet wat het gerucht is, Moeder, maar daar kom ik wel achter. Een van hen had het over Nynaeve. Ik weet niet of ze in Cairhien is, maar ze heeft hoe dan ook iets met het gerucht te maken.

Dat dwaze mens had zelfs haar naam onder aan het briefje gezet! ‘Wat is dat, Moeder?’

Egwene schrok en kon nog net de inklapbare stoelpoot pakken voordat ze op de grond viel. Ze keek boos naar Siuan die bij de tentflappen stond met haar blauwgerande stola over haar armen en haar leren mappen tegen haar borst gedrukt. Ze trok haar wenkbrauwen op toen ze Egwenes schrik zag.

‘Hier,’ zei Egwene geërgerd en wierp haar het briefje toe. Dit was niet de tijd om angstig en zenuwachtig te zijn! ‘Heb je het al van Kairen gehoord?’ Natuurlijk had ze dat gehoord, maar Egwene zei toch: ‘Heb je alle benodigde stappen ondernomen?’ Benodigde stappen. Licht, ze klonk even pompeus als Romanda. Ze was écht gespannen. Ze bedacht pas op het laatste ogenblik dat ze een ban tegen luistervinken moest weven; pas toen de ban geplaatst was, bedacht ze dat vandaag geen goede dag was om te laten merken dat ze Siuan onder vier ogen wilde spreken.

Siuan was niet gespannen. Ze had wel ergere stormen meegemaakt. En ze was niet verdronken, zoals sommige mensen zouden zeggen. Vandaag was voor haar een zwak windje. ‘Dat is nergens voor nodig zolang we niet zeker zijn van de boten, Moeder,’ antwoordde ze rustig. Ze legde haar mappen op tafel en schoof ze netjes tussen de inktpot en de zandkoker. ‘Hoe minder tijd Bode heeft om na te denken, hoe minder kans dat ze in paniek raakt.’ Ze was zo kalm als wat. Zelfs twee vermoorde zusters konden Siuan niet van haar stuk brengen. Of dat een Novice een van die twee moest vervangen. Ze trok echter wel de wenkbrauwen op toen ze het briefje las. ‘Eerst besluit Faolain zich schuil te houden,’ snauwde ze toen ze klaar was met lezen, ‘en nu geeft Theodrin dit aan u in plaats van mij. Dat dwaze kind heeft nog minder hersens dan een visvogel! Je zou bijna denken dat ze wil dat iemand ontdekt dat ze Romanda voor u in de gaten houdt.’ In de gaten houden. Dat was een beleefde manier om ‘verspieden’ te zeggen. Ze waren allebei bedreven in woordspelletjes. Zo ging dat als je Aes Sedai was. Maar Egwene had er vandaag geen trek in.

‘Misschien wil ze wel echt dat iemand haar ontmaskert. Misschien heeft ze er genoeg van dat Romanda haar zegt wat ze moet doen, zeggen en denken. Er was hier net een Aanvaarde die Theodrin spottend aankeek, Siuan.’

Siuan maakte een wuivend gebaar. ‘Romanda probeert iedereen te vertellen wat hij of zij moet doen. En denken. Dat verandert allemaal wel zodra Theodrin en Faolain op de Eedstaf kunnen zweren. Ik denk niet dat iemand erop zal staan dat ze nu voor de stola getest worden. Tot die tijd moeten ze alles maar nemen hoe het komt.’

‘Dat is niet goed genoeg, Siuan.’ Egwene moest haar best doen om normaal te klinken. Ze had vooraf al een vermoeden gehad van wat die twee te wachten stond, toen ze hen beval zich bij Romanda en Lelaine te voegen. Ze moest toen weten waar de Gezetenen mee bezig waren. Dat moest ze nog steeds weten, maar ze was hen wel wat verplicht. Zij waren de eersten geweest die trouw aan haar zwoeren en ze hadden dat vrijwillig gedaan. Daar kwam bij... ‘Wat voor Theodrin en Faolain geldt, geldt ook voor mij. Als Aanvaarden hen al zo behandelen...’ Ze maakte zich geen zorgen over de Aanvaarden. Zusters, en vooral Gezetenen, waren echter een ander verhaal. ‘Siuan, ik kan de eenheid van de Toren niet herstellen als de Aes Sedai aan me twijfelen.’

Siuan snoof heel hard. ‘Moeder, zelfs Lelaine en Romanda weten nu dat u echt de Amyrlin Zetel bent, of ze dat toegeven of niet. Die twee hadden nog niet eens naar Deane Aryman geluisterd. Volgens mij beginnen ze u steeds meer als een nieuwe Edarna Noregovna te zien.’

‘Dat zal allemaal best,’ zei Egwene droog. Deane werd gezien als de redster van de Toren na de ramp met Artur Haviksvleugel die Bonwhin veroorzaakt had. Edarna was van alle .vrouwen met de staf en stola politiek gezien het meest bedreven. Ze waren allebei zeer krachtige Amyrlins geweest. ‘Maar volgens jou moest ik vooral oppassen dat ik niet als Shein Chunla eindigde.’ Shein was in het begin een sterke Amyrlin die de Toren en de Zaal goed in bedwang had, maar uiteindelijk werd ze een speelpop die deed wat haar gezegd werd. Siuan knikte goedkeurend en instemmend. Ze leerde Egwene de geschiedenis van de Toren en had het vaak over Amyrlins die een fatale fout hadden gemaakt. Daar viel ze zelf ook onder. ‘Maar dit is iets heel anders,’ mopperde ze terwijl ze met haar vingers tegen het briefje tikte. ‘Als ik Theodrin te pakken krijg, zal ze wensen dat ze nog een Novice was. En Faolain! Als ze denken dat ze er nu nog tussenuit kunnen knijpen, zal ik ze ontgraten alsof het knorvissen zijn!’

‘Wie ga je ontgraten?’ vroeg Sheriam terwijl ze door de ban heen naar binnen stapte.

Egwene viel bijna weer op de grond. Ze moest echt een stoel vinden die niet elke keer in elkaar klapte als ze bewoog. Ze durfde te wedden dat Edarna nooit opsprong alsof ze stekeleik op haar rug had. ‘Het heeft niets met jou te maken,’ zei Siuan terwijl ze het briefje in de vlam van de tafellamp hield. Toen het even daarna opgebrand was, sloeg Siuan de as van haar handen. Alleen Egwene, Siuan en Leane wisten hoe het zat met Faolain en Theodrin. En de twee zusters zelf natuurlijk. Al waren er een hoop dingen waar zij weer niets van wisten.

Sheriam liet zich niet door deze opmerking van de wijs brengen. De rossige Hoedster leek helemaal hersteld te zijn van haar zenuwinzinking in de Zaal. Ze had weer een deel van haar waardigheid terug. Toen ze Siuan het briefje zag verbranden, kneep ze lichtjes met haar groene ogen. Ze raakte de smalle blauwe stola om haar hals aan alsof ze zichzelf eraan wilde herinneren dat ze hem om had. Ze hoefde Siuans bevelen niet op te volgen – Egwene vond het te wreed om haar Hoedster dat aan te doen – maar Sheriam wist donders goed dat ze Siuan evenmin bevelen hoefde te geven. Dat vond ze vast niet leuk nu Siuan zoveel zwakker in de Kracht was dan zij. Ze vond het ook vast niet leuk dat er geheimen waren die ze niet mocht weten. Daar moest Sheriam maar mee leren leven.

Ze had ook een stuk papier bij zich en legde dat voor Egwene op tafel. ‘Ik kwam Tiana onderweg tegen, Moeder, en ze vroeg of ik dit aan u wilde geven.’

‘Dit’ was het dagelijkse verslag over wegloopsters. Die verslagen kwamen niet meer elke dag, of zelfs elke week, sinds de Novices in families ingedeeld waren. Nichten steunden elkaar als ze verdrietig of gefrustreerd waren en zorgden ervoor dat er geen stomme fouten gemaakt werden, zoals weglopen. Er stond maar één naam op het vel. Nicola Trehil.

Egwene zuchtte en legde het vel neer. Ze had gedacht dat Nicola’s leergierigheid haar ondanks al haar frustratie zou weerhouden van weglopen. Toch kon ze niet zeggen dat ze het jammer vond. Nicola was een gewetenloze intrigante en tot alles bereid om verder te komen. Ze had hoogstwaarschijnlijk hulp gehad. Areina zou er geen problemen mee hebben om paarden te stelen zodat ze konden vluchten.

Opeens viel haar iets op aan de datum naast Nicola’s naam. Er stonden twee data met een vraagteken achter. Behalve in officiële verslagen en verdragen werden maanden zelden vermeld en de dagen werden al helemaal niet geteld. Getekend en bezegeld in bijzijn van getuigen in de stad Illian op de twaalfde dag van Saven in het jaar... En voor verslagen als deze, of als een vrouw in het Boek van Novices werd ingeschreven. Voor de rest was het meestal genoeg om te vermelden hoeveel dagen het voor of na een feestdag was. Egwene vond uitgeschreven data er altijd vreemd uitzien. Ze moest op haar vingers tellen om er zeker van te zijn dat ze het goed gezien had. ‘Nicola is drie of vier dagen geleden weggelopen, Sheriam, en daar komt Tiana nu mee? Weet ze niet eens zeker of het drie of vier dagen geleden was?’

‘Nicola’s nichten hebben het geheimgehouden, Moeder.’ Sheriam schudde bedroefd haar hoofd. Toch leek het door haar glimlachje alsof ze het wel leuk vond. Alsof ze er zelfs bewondering voor had. ‘Niet uit liefde; ze schenen blij te zijn dat ze van het kind af waren. Ze waren bang dat ze weer snel teruggebracht zou worden. Ze was nogal bazig door haar Talent van Voorspellen. Tiana is heel boos op ze. Ze zullen niet lekker in hun klas zitten en dat blijft nog wel een paar dagen zo, vrees ik. Tiana zegt dat ze van plan is ze elke dag een portie zweepslagen bij wijze van ochtendmaal te geven totdat Nicola weer gevonden is. Ik denk dat ze daar nog wel op terug zal komen. Het duurde zo lang voordat Nicola’s vlucht ontdekt werd dat het moeilijk zal worden om haar terug te vinden.’ Egwene huiverde even. Ze kon zich haar bezoekjes aan de werkkamer van de Meesteres der Novices, de vrouw die nu voor haar stond, maar al te goed herinneren. Sheriam had veel kracht in haar armen. Een dagelijkse portie zweepslagen was erg streng. Maar geheimhouden dat iemand weggelopen was, was ernstiger dan na het avonduur naar buiten sluipen of iemand een poets bakken. Ze schoof het verslag opzij.

‘Tiana zal doen wat zij denkt dat nodig is,’ zei ze. ‘Sheriam, is er iets veranderd in de manier waarop de zusters over mijn droom praten?’ Ze had meteen verteld dat ze over een mogelijke Seanchaanse aanval gedroomd had. De zusters die dat hoorden, hadden haar verdwaasd aangekeken. Iedereen was met stomheid geslagen door de dood van Anaiya.

In plaats van te antwoorden schraapte Sheriam haar keel en streek haar blauwgestreepte rok glad. ‘U weet het misschien niet, Moeder, maar een van Nicola’s nichten is Larine Ayellin. Uit Emondsveld,’ zei ze erbij alsof Egwene dat niet wist. ‘Niemand zal denken dat u iemand voortrekt als u de hele familie gratie verleent. Tiana gaat ze heel streng aanpakken. Ze zullen het zwaar krijgen.’ Egwene leunde voorzichtig naar achteren vanwege de wankele stoelpoot en keek fronsend naar Sheriam. Larine was bijna even oud als zij en ze waren vroeger goede vriendinnen geweest. Ze hadden uren met elkaar geroddeld en vlechten in elkaars haar gemaakt om te oefenen voor de tijd dat het van de Vrouwenkring mocht. Ondanks alles was Larine een van de weinige meisjes uit Emondsveld die leek te aanvaarden dat Egwene de Amyrlin Zetel was. Dat liet ze vooral merken door afstand te bewaren. Maar dacht Sheriam nou echt dat ze iemand zou vóórtrekken? Zelfs Siuan was even van haar stuk gebracht. ‘Je zou beter dan wie ook moeten weten, Sheriam, dat de Meesteres der Novices bepaalt hoe Novices gestraft moeten worden. Tenzij ze mishandeld worden natuurlijk, maar daar heb ik je niet over gehoord. Trouwens, als Larine ongestraft een wegloopster mag helpen – een wegloopster, Sheriam! – wat zal ze dan menen dat ze morgen ongestraft mag doen? Ze kan de stola verwerven als ze hard genoeg haar best doet. Ik ga haar niet op het verkeerde pad brengen zodat ze op een dag weggestuurd wordt omdat ze zich misdragen heeft. Welnu, wat zeggen ze over mijn droom?’ Sheriam knipperde met haar groene ogen en keek even naar Siuan. Licht, dacht dat mens dat Egwene streng was omdat Siuan erbij was? Omdat Siuan anders zou gaan roddelen? Ze zou beter moeten weten; ze was per slot van rekening zelf Meesteres der Novices geweest. ‘De mening van de zusters, Moeder,’ zei Sheriam uiteindelijk, ‘is nog altijd dat de Seanchanen duizend span ver weg zijn, dat ze niet weten hoe ze moeten Reizen, en als ze richting Tar Valon marcheren, zullen we dat ruim van tevoren te horen krijgen.’ Siuan vloekte zachtjes, maar ze klonk niet verrast. Egwene wilde ook het liefst vloeken. De zusters waren helemaal niet verdwaasd geweest door de moord op Anaiya. Ze geloofden niet dat Egwene een Droomster was. Anaiya was er zeker van, maar die was nu dood. Siuan en Leane geloofden het, maar zij hadden niet genoeg aanzien om serieus genomen te worden. Sheriam geloofde het duidelijk niet. Ze hield zich zeer nauwgezet aan haar eed van trouw, maar je kon iemand niet bevelen te geloven. Ze luisterden naar wat je zei, maar er veranderde niets.

Toen Sheriam weer weg was, vroeg Egwene zich af waarvoor ze eigenlijk gekomen was. Alleen maar om aan te geven dat Larine straf zou krijgen? Vast niet. Maar ze had op haar antwoorden aan Egwene na niets anders gezegd.

Niet lang daarna verschenen Mijrelle en Morvrin. Egwene voelde hoe ze beiden de Bron loslieten voordat ze de tent binnenkwamen. Ze lieten hun zwaardhanden buiten wachten. Zelfs in de korte tijd dat ze langs de tentflappen te zien waren, kon je zien dat ze alert waren. Nog meer dan zwaardhanden gewoonlijk al waren. Mijrelles donkere ogen vlamden even op en ze sperde haar neusgaten open toen ze Siuan zag. Morvrins ronde gezicht bleef zo glad als een gepolijste steen, maar ze haalde haar handen langs haar donkerbruine rok alsof ze iets weg wilde vegen. Misschien deed ze dat onbewust. In tegenstelling tot Sheriam moesten zij wel Siuans bevelen opvolgen, en dat vonden ze maar niets. Het was niet zo dat Egwene ze op die manier kort probeerde te houden, maar ze vertrouwde Siuan meer dan dat ze hen vertrouwde, ondanks hun eed. Daar kwam bij dat het af en toe onhandig, zo niet onmogelijk was om de zusters die haar trouw gezworen hadden te vertellen wat ze wilde. Siuan kon boodschappen rondbrengen en dan wist Egwene tenminste zeker dat haar bevelen opgevolgd werden.

Ze vroeg meteen wat er over haar droom gezegd werd, maar ze zeiden hetzelfde als Sheriam. De Seanchanen waren ver weg. Ze zouden het op tijd te horen krijgen als daar iets aan veranderde. Dat werd nu al anderhalve week gezegd.

‘Het was misschien anders geweest als Anaiya nog leefde,’ zei Morvrin terwijl ze haar evenwicht probeerde te bewaren op een van de wankele krukken die voor de schrijftafel stonden. Dat ging haar ondanks haar gewicht makkelijk af. ‘Anaiya stond bekend om haar esoterische kennis. Ik dacht altijd dat ze voor de Bruine Ajah zou kiezen. Als zij zegt dat u een Droomster bent...’ Ze hield haar mond toen ze Egwenes scherpe blik zag. Mijrelle had het opeens druk met het warmen van haar handen boven het komfoor. Zij geloofden het ook niet. Met uitzondering van Siuan en Leane geloofde niemand in het kamp dat Egwene een ware droom had gehad. Varilin had de onderhandelingen in Darein overgenomen en Beonin had nu een minder belangrijke rol. Ze verontschuldigde zich er steeds voor dat ze de waarschuwing nog niet had doorgegeven en zei dat het steeds niet uitkwam. Misschien over een paar dagen, als de onderhandelingen wat soepeler verliepen. Alsof er niet een stel zusters waren die voortdurend langs elkaar heen praatten en niets wilden zeggen wat de andere partij als een belediging kon opvatten. Niemand geloofde het behalve Siuan en Leane. Althans, ze dacht dat zij het geloofden.

Mijrelle draaide weg van het komfoor met een blik alsof ze haar hand op de kolen ging leggen. ‘Moeder, ik heb nagedacht over de dag dat Shadar Logoth vernietigd is...’ Ze zweeg abrupt en draaide zich weer om naar het komfoor toen een in donkerblauw geklede zuster met een lang gezicht de tent binnenkwam met een kruk in haar hand.

Maigan was een beeldschone vrouw met grote ogen en volle lippen, maar alles aan haar was te uitgerekt. Ze was niet zo erg lang, maar toch zagen haar handen er lang uit. ‘Ik heb mijn eigen kruk meegenomen, Moeder,’ zei ze terwijl ze een kniks probeerde te maken met de kruk in haar hand. ‘Die van u zijn niet zo stabiel, als ik zo vrij mag zijn.’

Het was geen verrassing dat de Blauwe Ajah na Anaiya’s dood een vervangster zou aanwijzen voor Egwenes ‘adviesraad’. Egwene had goede hoop toen ze hoorde wie het zou worden. Maigan was een van Siuans bondgenoten toen Siuan nog Amyrlin was. ‘Vindt u het erg als ik Siuan thee laat brengen, Moeder?’ zei Maigan terwijl ze op haar kruk ging zitten. ‘U zou eigenlijk een Novice of Aanvaarde moeten hebben voor dat soort klusjes, maar Siuan kan het ook doen.’

‘De Novices moeten naar hun lessen, Dochter,’ antwoordde Egwene, ‘en zelfs sinds we de families hebben ingevoerd, krijgen Aanvaarden nauwelijks de tijd om zelf te studeren.’ Daar kwam bij dat ze een Novice of Aanvaarde buiten in de kou moest laten staan als ze iemand onder vier ogen wilde spreken. Dat zou erg zwaar zijn voor iemand die nog niet wist hoe je de kou moest negeren. En het zou voor iedereen een teken zijn dat er binnen iets besproken werd dat de moeite waard was om af te luisteren. ‘Siuan, wil je ons alsjeblieft wat thee brengen? We kunnen allemaal wel een lekker warm kopje gebruiken.’

Maigan deed haar hand omhoog toen Siuan naar de ingang liep. ‘In mijn tent staat een pot munthoning,’ zei ze gebiedend. ‘Breng die maar mee. En niet snoepen. Ik weet nog wel hoe gek je vroeger op zoetigheid was. Schiet maar op.’ Maigan was een bondgenote geweest. Nu was ze een van de vele zusters die Siuan er de schuld van gaven dat de Witte Toren gebroken was.

‘Zoals je wenst, Maigan,’ antwoordde Siuan volgzaam en ze maakte zelfs even een kniks voordat ze zich naar buiten haastte. En ze haastte zich echt. Maigan was net zo’n sterke geleidster als Mijrelle of Morvrin, maar zij hoefde zich niet te houden aan bevelen of een eed van trouw. De zuster met het lange gezicht knikte tevreden. Siuan had moeten smeken om weer toegelaten te worden tot de Blauwe Ajah. Het gerucht ging dat Maigan van iedereen het meeste geëist had dat Siuan smeekte.

Morvrin verontschuldigde zich en ging snel na Siuan weg. Misschien wilde ze Siuan wel over het een en ander spreken. Mijrelle pakte een van de krukken en ging de strijd met Maigan aan: wie de ander het best kon negeren. Egwene begreep niets van de vijandigheid tussen die twee. Soms konden mensen gewoon niet zo goed met elkaar opschieten. Er werd dus niet veel gepraat. Egwene maakte van de gelegenheid gebruik om door de vellen in Siuans map te bladeren, maar ze kon zich niet concentreren op de geruchten uit Illian en de insinuaties uit Cairhien. Niets bevestigde Theodrins bewering dat er iets was waardoor de Gele Ajah in rep en roer was. Siuan had wel wat gezegd als ze er iets van wist.

Maigan en Mijrelle keken naar haar alsof ze iets heel interessants aan het doen was. Ze had hen het liefst weggestuurd, maar ze wilde weten wat Mijrelle dacht over de dag dat Shadar Logoth van de aardbodem verdwenen was. Ze kon er niet één wegsturen en de ander laten zitten. Ze kon ze allebei wel wat aandoen! Toen Siuan terugkeerde met een houten dienblad met daarop een zilveren theepot en porseleinen kopjes – en Maigans witte honingpot – werd ze gevolgd door een soldaat met een maliënkolder aan. Het was een jonge Shienaraan met een knot op zijn verder kaalgeschoren hoofd. Hij was jong, maar ook weer niet. Over Ragans bruine wang liep het rimpelige litteken van een pijlwond. Hij had een hard gezicht zoals alleen mannen die elk ogenblik konden sterven dat hadden. Hij boog, terwijl Siuan de kopjes neerzette, met één hand op het gevest van zijn zwaard en een halvemaanvormige helm in de andere hand. Hij liet op geen enkele manier merken dat ze elkaar al kenden.

‘Het is een eer u te dienen, Moeder,’ zei hij plechtig. ‘Heer Brin heeft me gestuurd. Ik moest van hem zeggen dat het erop lijkt dat de overvallers vannacht de rivier overgestoken zijn. Samen met Aes Sedai. Heer Brin heeft het aantal patrouilles verhoogd. Hij raadt de zusters aan in de buurt van het kamp te blijven. Om incidenten te voorkomen.’

‘Is het goed als ik ga, Moeder?’ zei Siuan met de blik van iemand die plotseling heel nodig naar de latrines moest.

‘Ja ja,’ zei Egwene zo ongeduldig mogelijk en ging meteen verder met praten. ‘Zeg maar tegen heer Brin dat Aes Sedai gaan en staan waar ze willen, wanneer ze dat willen.’ Ze hield haar mond dicht voordat ze ‘Ragan’ kon zeggen, maar dat zorgde ervoor dat ze er nog strenger uitzag. Althans, dat hoopte ze.

‘Ik zal het hem zeggen, Moeder,’ antwoordde hij en boog opnieuw. ‘Ik dien met hart en ziel.’

Maigan glimlachte flauw terwijl hij de tent verliet. Ze hield niet van soldaten – zwaardhanden waren nuttig, maar soldaten veroorzaakten naar haar mening alleen maar ellende – maar ze had niets tegen een aanwijzing dat er onenigheid tussen Egwene en Garet Brin was. Of misschien kon je beter zeggen dat Lelaine daar niets tegen had. Op dit punt was Maigan het volledig met Lelaine eens. Mijrelle zag er verbijsterd uit. Zij wist dat Egwene het goed kon vinden met heer Garet.

Egwene stond op, schonk een kopje thee voor zichzelf in en nam wat van Maigans honing. Haar handen trilden geen ogenblik. De boten lagen klaar. Over een paar uur zou Leane Bode meenemen en pas als ze ver genoeg van het kamp verwijderd waren, zou ze haar uitleggen wat ze gingen doen. Larine moest de straf ondergaan die ze verdiend had en Bode moest doen wat nodig was. Egwene was jonger dan Bode toen ze de opdracht kreeg op Zwarte zusters te jagen. De Shienaranen bestreden de Schaduw in de Verwording en dienden met hart en ziel. Aes Sedai en alle vrouwen die ooit Aes Sedai zouden worden, dienden de Toren. Het was een sterker wapen tegen de Schaduw dan welk zwaard dan ook, waar een onvoorzichtige hand zich lelijk aan kon snijden.

Romanda kwam binnen terwijl Theodrin een tentflap voor haar opzij hield. De grijsharige Gele zuster maakte een kniks die precies aan de gedragsregels voldeed. Ze waren nu niet in de Zaal. De Amyrlin was daar misschien slechts eerste onder gelijken, maar in haar werkkamer was ze wel meer dan dat. Ze maakte echter geen aanstalten om Egwenes ring te kussen. Er waren grenzen. Ze keek naar Mijrelle en Maigan alsof ze overwoog hun te vragen weg te gaan. Of hun te bevelen weg te gaan. Het was een netelige toestand. Gezetenen moesten gehoorzaamd worden, maar geen van beide zusters was van haar Ajah en ze waren in de werkkamer van de Amyrlin. Ze zei uiteindelijk niets. Ze liet Theodrin haar mantel met geborduurde gele bloemen ophangen en een kopje thee voor haar inschenken. Theodrin deed dit allemaal uit zichzelf en ging vervolgens in een hoek staan waar ze met een nukkige blik haar stola rechttrok. Romanda ging op de lege kruk zitten en het lukte haar om de kruk met ongelijke poten op een zetel in de Zaal van de Toren of zelfs op een troon te laten lijken. Ze schikte vervolgens de geelgerande stola goed die onder haar mantel verborgen was.

‘De onderhandelingen verlopen stroef,’ zei ze met die hoge, zangerige stem. Het klonk als een bekendmaking. ‘Varilin is een en al frustratie. -Magla is ook gefrustreerd en zelfs Saroiya heeft het gehad.

Dat wil toch wel wat zeggen.’ Met uitzondering van Janya hadden alle Gezetenen die vroeger een zetel in de Toren bekleed hadden, zich aangemeld voor de onderhandelingen. Ze kenden namelijk al die andere vrouwen van vroeger. Beonin deed weinig meer dan boodschappen rondbrengen.

Romanda proefde even van de thee en hield het kopje op de schotel opzij zonder iets te zeggen. Theodrin kwam vliegensvlug uit haar hoek, nam het kopje mee naar het dienblad, deed honing bij de thee, gaf het kopje weer terug aan de Gezetene en ging weer in de hoek staan. Romanda proefde de thee opnieuw en knikte goedkeurend. Theodrins gezicht werd rood.

‘De onderhandelingen gaan zoals ze gaan,’ zei Egwene voorzichtig. Romanda was tegen elke vorm van onderhandelingen geweest, of ze nu voor de schijn waren of niet. En ze wist wat er vanavond ging gebeuren. Het was een onnodige belediging geweest om dat verborgen te houden voor de Zaal.

De strakke knot op Romanda’s hoofd bewoog op en neer toen ze knikte. ‘We zijn al iets te weten gekomen. Elaida laat de Gezetenen die namens haar spreken geen strobreed toegeven. Ze heeft zich in de Toren verschanst als een rat in een muur. De enige manier waarop we haar weg kunnen krijgen, is door het infiltreren van de Toren.’ Mijrelle maakte een geluid dat haar op een verbaasde blik van Maigan kwam te staan. Romanda bleef Egwene rustig aankijken. ‘Elaida wordt hoe dan ook afgezet,’ zei Egwene kalm terwijl ze haar theekopje terug zette op de schotel. Haar hand trilde niet. Wat was dat mens te weten gekomen? En hoe?

Romanda keek met een grijns naar haar thee alsof er toch niet genoeg honing in zat. Of misschien was ze teleurgesteld dat Egwene niet meer had gezegd. Ze ging op haar kruk verzitten als een zwaardvechter die zich opmaakte voor een nieuwe aanval. ‘De dingen die u over de Kinne hebt gezegd, Moeder. Dat er meer dan duizend Kinsvrouwen zijn en niet slechts een paar tientallen. Dat sommige Kinsvrouwen vijfhonderd tot zeshonderd jaar oud zijn.’ Ze schudde haar hoofd alsof dat onmogelijk was. ‘Hoe kan de Toren daar geen weet van gehad hebben?’ Ze stelde geen vraag, maar daagde haar uit. ‘We hoorden onlangs voor het eerst hoeveel wilders zich onder het Zeevolk bevinden,’ antwoordde Egwene vriendelijk. ‘En we weten nog steeds niet hoeveel het er precies zijn.’ Romanda’s grijns werd kleiner. De Gele Ajah had als eerste bevestigd dat er alleen al in IIlian honderden wilders van het Zeevolk waren. Egwene deelde de eerste klap uit.

Eén klap was echter niet genoeg om Romanda klein te krijgen of haar de mond te snoeren. ‘Zodra we hier klaar zijn, moeten we ze allemaal opsporen,’ zei ze op onverbiddelijke toon. ‘Dat we er een paar in Ebo Dar en Tar Valon tolereerden om wegloopsters op te sporen, is tot daar aan toe, maar we kunnen niet toestaan dat duizenden wilders zich... organiseren.’ In dat laatste woord, het denkbeeld dat wilders zich organiseerden, legde ze nog meer minachting dan in de rest van wat ze zei. Mijrelle en Maigan keken en luisterden aandachtig. Maigan leunde zelfs voorover. Ze wisten geen van beiden meer van de verhalen die Egwene verspreid had. Iedereen ging ervan uit dat die afkomstig waren van Siuans ogen-en-oren. ‘Er zijn veel meer dan duizend Kinsvrouwen,’ verbeterde Egwene, ‘en niet een daarvan is een wilder. Het zijn allemaal vrouwen die weggestuurd zijn uit de Toren. Met uitzondering van een paar wegloopsters die nooit gepakt zijn.’ Ze verhief haar stem niet, maar ze klonk vastberaden en keek Romanda recht aan. ‘Hoe wilde je ze trouwens opsporen? Ze zijn over alle landen verspreid en doen allemaal verschillend werk. Ebo Dar was de enige plek waar ze weleens samenkwamen, maar sinds de Seanchaanse verovering zit daar niemand meer. Sinds de Trollok-oorlogen heeft de Kinne gezorgd dat de Toren alleen wist wat zij wilden dat de Toren wist. Tweeduizend jaar lang hebben ze zich verborgen gehouden, onder de neus van de Witte Toren. Hun aantallen namen toe terwijl die van de Toren afnamen. Hoe wil je ze allemaal vinden, al die wilders die de Toren altijd genegeerd heeft omdat ze “te oud” waren om Novice te worden? Kinsvrouwen vallen op geen enkele manier op, Romanda. Ze gebruiken de Kracht even vaak als Aes Sedai, maar ze vertonen net als iedereen ouderdomsverschijnselen, zij het wat langzamer. Als ze verborgen willen blijven, zullen ze nooit gevonden worden.’ En zo deelde Egwene nog een paar klappen uit zonder ook maar één klap te incasseren. Romanda had wat zweetdruppeltjes op haar voorhoofd, een duidelijk teken van wanhoop bij Aes Sedai. Mijrelle zat heel stil, maar Maigan leek ondanks haar stabiele kruk elk ogenblik voorover te kunnen vallen.

Romanda likte haar lippen. ‘Als ze geleiden, moeten ze een leeftijdloos uiterlijk hebben. Als ze er ouder uitzien, komt dat omdat ze heel weinig of helemaal niet geleiden. En het is hoe dan ook onmogelijk dat ze vijf- of zeshonderd jaar oud zijn!’ De aap kwam zo te zien uit de mouw.

‘Er is één echt verschil tussen Aes Sedai en de Kinne,’ zei Egwene zacht, maar het leek wel alsof de woorden in de ruimte galmden.

Zelfs Romanda leek nu haar adem in te houden. ‘Ze hebben de Toren verlaten voordat ze op de Eedstaf konden zweren.’ Zo, het was eindelijk gezegd.

Romanda schokte alsof die laatste klap haar te veel geworden was. ‘U hebt de Geloften nog niet afgelegd,’ zei ze met hese stem. ‘Wilt u ze soms afschaffen? En zusters vragen ze af te zweren?’ De adem van Mijrelle en Maigan stokte.

‘Nee!’ zei Egwene vinnig. ‘De Drie Geloften maken van ons Aes Sedai, en ik zal op de Eedstaf zweren zodra die in ons bezit is!’ Ze haalde diep adem en paste haar toon aan. Ze boog zich voorover naar de Gezetene om haar voor zich te winnen en te overtuigen. Ze strekte bijna haar arm uit. ‘Het is nu gebruikelijk dat zusters zich in hun laatste jaren afzonderen, Romanda. Zou het niet beter zijn als dat niét hun laatste jaren waren? Als zusters zich in plaats daarvan bij de Kinne voegen, kunnen ze de Kinne aan de Toren binden. Dan is die nutteloze speurtocht ook niet nodig.’ Ze was nu al zo ver gegaan dat ze de laatste stap ook maar moest nemen. ‘De Eedstaf kan behalve binden ook ontbinden.’

Maigan viel voorover op haar knieën, krabbelde weer omhoog en veegde haar rok met een verontwaardigde blik af alsof iemand haar geduwd had. Mijrelle zag er een beetje bleek uit. Romanda zette langzaam haar theekopje op de rand van de schrijftafel en stond op terwijl ze haar stola om zich heen sloeg. Uitdrukkingsloos staarde ze Egwene aan terwijl Theodrin haar mantel om haar schouders legde, de gouden sierspeld vastmaakte en de plooien goed legde alsof ze een dienstmeid was. Pas daarna sprak Romanda met een stem van steen. ‘Toen ik een klein meisje was, droomde ik ervan Aes Sedai te worden. Vanaf de eerste dag dat ik in de Witte Toren was, heb ik geprobeerd als een Aes Sedai te leven. Ik heb als een Aes Sedai geleefd en ik zal als een Aes Sedai sterven. Dit is onaanvaardbaar!’

Ze draaide zich in een vloeiende beweging om, maar schopte daarbij wel de kruk om waarop ze gezeten had. Theodrin haastte zich achter haar aan met vreemd genoeg een bezorgde uitdrukking op haar gezicht.

‘Moeder?’ Mijrelle haalde diep adem en plukte aan haar donkergroene rok. ‘Moeder, stelt u echt voor...?’ Ze maakte haar zin niet af. Maigan zat op haar kruk en moest zichzelf dwingen niet weer voorover te buigen.

‘Ik heb uitgelegd wat de feiten zijn,’ zei Egwene kalm. ‘De Zaal moet verder maar beslissen. Zeg eens, Dochter. Zou jij ervoor kiezen te sterven in plaats van verder te leven en de Toren te dienen?’ De Groene en Blauwe zuster keken elkaar aan. Toen ze opeens beseften wat ze aan het doen waren, gingen ze weer verder met elkaar te negeren. Ze gaven geen antwoord, maar Egwene zag dat ze erover nadachten. Na een paar tellen stond ze op om de kruk weer overeind te zetten. Zelfs dat veroorzaakte niet meer dan plichtmatige verontschuldigingen omdat Egwene dat zelf moest doen. Daarna verzonken ze weer in gedachten.

Ze probeerde verder te gaan met het lezen van de papieren in Siuans mappen – de patstelling bij de Steen van Tyr duurde nog altijd voort en niemand wist hoe het zou eindigen – maar niet lang na Romanda’s vertrek kwam Lelaine binnen.

De slanke Blauwe Gezetene kwam in tegenstelling tot Romanda alleen binnen. Ze ging op de lege kruk zitten en gooide haar met bont gevoerde mantel, die vastzat met een zilveren mantelspeld vol grote saffieren, naar achteren over haar schouders. Ze had haar stola ook om; Gezetenen hadden bijna altijd hun stola om. Lelaine was veel meer rechtdoorzee dan Romanda. Zo kwam ze althans over. Ze had een felle glinstering in haar ogen.

‘Kairens dood maakt de kans dat het tot een verdrag met de Zwarte Toren komt een stuk kleiner,’ mompelde ze terwijl ze haar theekopje vlak bij haar gezicht hield. ‘En die arme Llyw is er natuurlijk ook nog. Misschien wil Mijrelle hem wel. Twee van haar drie zwaardhanden waren eerst van een ander. Nog nooit eerder heeft iemand twee zwaardhanden gered toen hun Aes Sedai stierven.’ Egwene was niet de enige die het opviel hoe Lelaine daar de nadruk oplegde. Mijrelle trok wit weg. Ze hield twee dingen geheim en één daarvan was dat ze vier zwaardhanden had. Moiraines overdracht van Lans binding aan haar was al honderd jaar niet meer vertoond. Vandaag de dag vond men dat hetzelfde als het binden van een man tegen zijn wil. Ook dat was al honderden jaren niet gedaan. ‘Drie is genoeg voor mij,’ zei ze met ingehouden adem. ‘Als u mij wilt verontschuldigen, Moeder?’

Maigan lachte zachtjes terwijl Mijrelle snel de tent uit liep. Voordat de tentflappen weer teruggevallen waren had ze saidar alweer omhelsd.

‘Er wordt natuurlijk gezegd,’ zei Lelaine terwijl ze vermaakte blikken met de andere Blauwe zuster uitwisselde, ‘dat ze met al haar zwaardhanden trouwt. Misschien vindt ze die arme Llyw geen geschikte echtgenoot.’

‘Hij heeft écht een grotere kont dan een paard,’ voegde Maigan daaraan toe. Ze vond het misschien wel leuk dat Mijrelle gevlucht was, maar ze zei het niet op een gemene toon. Ze deelde alleen maar een feit mee. Llyw was inderdaad een grote vent. ‘Ik ken een jonge Blauwe zuster die hem misschien wel wil hebben. Ze is niet op die manier in mannen geïnteresseerd.’

Lelaine knikte op een manier alsof de zaak al beklonken was. ‘Groenen kunnen heel vreemd zijn. Neem bijvoorbeeld Elayne Trakand. Ik had nooit gedacht dat Elayne voor de Groene Ajah zou kiezen. Ik vond haar een typische Blauwe. Het kind heeft een goed gevoel voor politieke zaken. Daar staat tegenover dat ze vaak te veel hooi op haar vork neemt. Vindt u ook niet, Moeder?’ Ze nam glimlachend een slokje thee.

Dit leek in de verste verte niet op Romanda’s subtiele aftasten. Dit waren houwen met een zwaard die je niet zag aankomen. Wist Lelaine hoe het zat met Mijrelle en Lan? Had ze iemand naar Caemlin gestuurd en, zo ja, hoeveel wist ze? Egwene vroeg zich af of Romanda zich ook van haar stuk gebracht en verbouwereerd voelde. ‘Denk je dat de moord op Kairen genoeg is om een verdrag tegen te houden?’ zei ze. ‘Voor hetzelfde geld is het Logain die wraak neemt.’ Licht, waarom had ze dat nu gezegd? Ze moest oppassen met wat ze zei en haar hoofd erbij houden. ‘Het zou ook heel goed een dwaas kunnen zijn die in een van de omliggende boerderijen of brugsteden woont.’ Lelaines glimlach veranderde van vermaakt naar spottend. Licht, dat mens was in maanden niet meer zo brutaal geweest. ‘Als Logain wraak wilde, Moeder, denk ik dat hij nu in de Toren bezig zou zijn de Roden uit te moorden.’ Haar stem klonk ondanks die glimlach rustig. Het was een verwarrend contrast. Misschien was dat ook wel haar bedoeling. ‘Misschien is het wel jammer dat hij dat niet doet. Maar dat zou meer zijn dan ze verdient. Nee, Kairens dood zal net als Anaiya’s dood een verdrag niet kunnen tegenhouden, maar de zusters zullen nu wel harder nadenken over voorzorgsmaatregelen en beperkingen. We hebben deze mannen misschien wel nodig, maar we moeten er zeker van zijn dat wij de leiding hebben. De absolute leiding.’

Egwene knikte. Ze was het ermee eens, maar... ‘Het zal niet makkelijk worden om ze dat te laten aanvaarden,’ zei ze. Niet makkelijk. Ze had er vandaag wel een handje van om alles zwak uit te drukken.

‘De binding met de zwaardhand kan enigszins aangepast worden,’ zei Maigan. ‘Je moet hem nu nog een beetje aansporen om hem te laten doen wat je wilt, maar dat kan makkelijk verholpen worden.’

‘Dat klinkt te veel als Wilsdwang,’ zei Egwene standvastig. Ze had die weving van Moghedien geleerd zodat ze wist hoe ze zich ertegen moest verweren. Het was iets smerigs om iemand van zijn wil, van zijn hele wezen, te beroven. Als je Wilsdwang op iemand uitoefende, deed hij alles wat je hem opdroeg. Alles. En hij zou nog denken dat hij er zelf voor gekozen had ook. Ze voelde zich vies als ze er alleen al aan dacht.

Maigan keek haar echter bijna even rustig aan als Lelaine en haar stem was even glad als haar gezicht. Zij voelde zich niet vies. ‘Er is Wilsdwang uitgeoefend op zusters in Cairhien. Dat is zo goed als zeker. Maar ik had het over de binding, en dat is iets heel anders.’

‘Denk je dat de Asha’man zich zomaar zullen laten binden?’ Egwene kon het niet zeggen zonder ongelovig te klinken. ‘En trouwens, wie gaat er dan binden? Zelfs als elke zuster zonder zwaardhand een Asha’man neemt, en elke Groene zuster er twee of drie neemt, kom je zusters te kort. En dan is het nog maar de vraag of ze een man willen binden die gedoemd is krankzinnig te worden.’ Maigan knikte bij elk argument alsof ze het ermee eens was. En ze legde haar rok goed alsof ze niet echt luisterde. ‘Als de binding op een bepaald punt veranderd kan worden,’ zei ze toen Egwene uitgesproken was, ‘dan moet het mogelijk zijn om hem ook op andere punten te veranderen. Misschien kan het bewust zijn van elkaars gevoelens verminderd worden. Dan zou de krankzinnigheid geen probleem zijn. Het zou een ander soort binding zijn en helemaal geen zwaardhandbinding. Ik weet zeker dat niemand er echt bezwaar tegen zal hebben. En een zuster kan evenveel Asha’man binden als maar nodig is.’

Plotseling besefte Egwene wat er gaande was. Lelaine deed alsof ze in haar theekopje keek, maar ze zat stiekem Egwene te bestuderen. En ze gebruikte Maigan om haar af te leiden. Egwene onderdrukte haar woede en haar stem klonk niet koud, maar ijskoud. ‘Dat klinkt preciés als Wilsdwang, Lelaine. Het is Wilsdwang en dat blijft het, hoe je het ook wendt of keert. Daar zal ik iedereen op wijzen die het voorstelt. En degene die meer doet dan alleen voorstellen, zal ik laten geselen. Wilsdwang is verboden en dat blijft het ook.’

‘Wat u wilt,’ antwoordde Lelaine, wat van alles en nog wat kon betekenen. Wat ze daarna zei, was zelfs nog suggestiever. ‘De Witte Toren maakt zo nu en dan fouten. Het is onmogelijk te leven of iets te doen zonder fouten te maken. Maar het leven gaat gewoon door. En als we soms onze fouten moeten verhullen, dan proberen we ze waar mogelijk te herstellen. Zelfs als dat pijnlijk is.’ Ze zette haar kopje en schotel neer en ging weg. Maigan volgde haar en omhelsde de Bron voor ze de tent verliet. Lelaine deed dat niet. Egwene concentreerde zich een tijdje op een regelmatige ademhaling. Ze deed de oefening van de rivier die door de oever in toom gehouden werd. Lelaine had niet gezegd dat Egwene Alveren een fout was die misschien hersteld moest worden, maar het scheelde niet veel. ’s Middags bracht Chesa weer een houten dienblad met daarop Egwenes middagmaal: warm, knapperig brood met maar een paar zwarte spikkels erin en een linzenstoofschotel met taaie stukjes raap, wortel en iets wat waarschijnlijk geitenvlees was. Egwene kreeg maar één hap weg. Ze maakte zich geen zorgen over Lelaine. Lelaine had haar al eerder bedreigd voordat ze haar duidelijk had gemaakt dat ze écht de Amyrlin was en geen speelpop. Ze staarde naar Tiana’s verslag dat op de tafel lag. Ondanks haar potentieel zou Nicola misschien niet de stola verworven hebben, maar het was de Toren vaak genoeg gelukt om van koppige en prutsende vrouwen Aes Sedai vol zelfvertrouwen te maken. Larine had een mooie toekomst voor zich, maar ze moest eerst leren de regels te gehoorzamen voordat ze mocht weten welke regels gebroken konden worden en wanneer. De Witte Toren leerde je beide dingen, maar het eerste was het belangrijkst. Bode had een stralende toekomst voor zich. Haar potentieel was bijna even groot als dat van Egwene. Maar of je nou Aes Sedai, Aanvaarde of Novice was, de Toren liet je dingen doen die goed voor de Tóren waren. Aes Sedai, Aanvaarde, Novice of Amyrlin. Chesa uitte haar teleurstelling toen ze zag dat het eten nauwelijks aangeraakt was, vooral omdat het bij het ochtendmaal precies hetzelfde gegaan was. Egwene overwoog even te zeggen dat ze last van haar maag had, maar zag daar toch van af. Nadat Chesa’s thee tegen haar hoofdpijn geholpen had – het werkte maar een paar dagen waarna de hoofdpijn weer erger dan ooit terugkwam – bleek ze opeens een hele verzameling kruiden tegen allerlei klachten te hebben. Die had ze van gladde marskramers met een vlotte babbel gekocht, en het ene kruid smaakte nog smeriger dan het andere. Chesa zag er zo teleurgesteld uit als je haar afschuwelijke mengsels niet dronk dat je ze toch maar naar binnen werkte. Al was het alleen maar zodat zij zich geen zorgen maakte. Soms werkten ze tot Egwenes verrassing, maar het ging nooit van harte. Ze stuurde Chesa weg met het dienblad en beloofde dat ze later meer zou eten. Chesa zou ongetwijfeld met een enorme maaltijd aan komen zetten. Ze wilde glimlachen toen ze het voor zich zag – Chesa die handenwringend zou toekijken totdat ze alles op had – maar ze keek weer naar Tiana’s verslag. Nicola, Larine en Bode. De Witte Toren was een strenge leermeesteres. ‘Tenzij de Toren in oorlog is met een consensus van de Zaal, mag de Amyrlin niet...’ Maar de Toren was in oorlog.

Ze wist niet hoelang ze naar dat stuk papier met één naam erop had zitten kijken, maar toen Siuan terugkwam, had ze haar besluit genomen. Een strenge leermeesteres die niemand een voorkeursbehandeling gaf.

‘Zijn Leane en Bode al vertrokken?’ vroeg ze. ‘Minstens twee uur geleden, Moeder. Leane moest eerst zorgen dat Bode weg kon en toen zijn ze stroomafwaarts gereden.’ Egwene knikte. ‘Laat Daishar zadelen...’ Nee. Sommige mensen zouden het paard van de Amyrlin herkennen. Te veel mensen. Er zou geen tijd voor soebatten of uitleggen zijn. Geen tijd om haar autoriteit te laten gelden. ‘Laat Bela zadelen, en dan zien we elkaar op de hoek twee straten ten noorden van hier.’ Bijna iedereen kende Bela. Iedereen kende Siuans paard.

‘Wat bent u van plan, Moeder?’ vroeg Siuan bezorgd. ‘Ik ben van plan een stukje te gaan rijden. Zeg het tegen niemand, Siuan.’ Ze bleef Siuan recht in de ogen kijken. Siuan was een Amyrlin geweest die alles en iedereen aan kon staren totdat ze de ogen neersloegen. Egwene was nu de Amyrlin. ‘Tegen niemand, Siuan. Vooruit en schiet op.’ Siuan haastte zich weg met een frons op haar voorhoofd.

Toen ze weg was, deed Egwene haar stola af, vouwde hem netjes op en stopte hem in haar beurs. Haar wollen mantel was van goede en stevige kwaliteit, doch eenvoudig. Zonder de stola om haar hals zou niemand haar herkennen.

De loopplank buiten haar werkkamer was natuurlijk leeg, maar toen ze de ijzige straat overgestoken was, liep ze tussen de gebruikelijke menigte van Novices met hier en daar een Aanvaarde of Aes Sedai. De Novices maakten een kniks zonder te stoppen en ook de Aanvaarden bogen hun knie zodra ze zagen dat er geen witte streep op de rok onder haar mantel zat. De Aes Sedai liepen langs haar en ook hun gezicht zat in hun kap verborgen. Misschien viel het wel op dat ze niet door een zwaardhand gevolgd werd, maar sommige zusters hadden nu eenmaal geen zwaardhand. En niet iedere zuster werd omringd door de gloed van saidar. Maar de meeste zusters wel. Ze stopte twee straten van haar werkkamer op de hoek van de loopplanken en wendde haar gezicht af van de stroom van voorbijkomende vrouwen. Ze probeerde geduldig te blijven. De zon hing halverwege de horizon in het westen, een gouden bal die op de gebroken top van de Drakenberg gespietst leek te worden. Het kamp bevond zich al in de schaduw van de berg en het schemerde rondom de tenten.

Na een tijd kwam Siuan op Bela te voorschijn. De ruige, kleine merrie liep met vastberaden tred over de gladde straat, maar Siuan klampte zich vast aan de teugels en het zadel alsof ze bang was dat ze zou vallen. Misschien was ze ook wel bang. Siuan was een van de slechtste amazones die Egwene ooit had gezien. Toen ze met veel pijn, moeite en gevloek uit het zadel geklommen was, zag ze eruit alsof ze opgelucht was dat ze het er levend van afgebracht had. Bela herkende Egwene en hinnikte. Siuan deed haar verschoven kap weer goed en wilde net haar mond open doen toen Egwene een waarschuwende hand opstak. Ze kon aan Siuans lippen zien dat ze op het punt stond ‘Moeder’ te zeggen. En waarschijnlijk zo hard dat iedereen het kon horen.

‘Zeg niets tegen niemand,’ zei Egwene zachtjes. ‘En geef ook geen briefjes of aanwijzingen.’ Meer had ze niet te zeggen. ‘Hou Chesa gezelschap tot ik weer terug ben. Ik wil niet dat ze zich zorgen maakt.’ Siuan knikte schoorvoetend. Door haar mond zag ze er bijna nukkig uit. Egwene dacht dat ze er goed aan had gedaan om dat van die ‘briefjes’ en ‘aanwijzingen’ erbij te zeggen. Ze liet de voormalige Amyrlin die eruitzag als een nukkig meisje voor wat ze was en klom op Beia’s rug.

Ze moest de kloeke merrie stapvoets laten lopen vanwege de bevroren geulen in de straten. En ook omdat iedereen verbaasd zou zijn om Siuan sneller dan dat te zien rijden. Ze probeerde Siuans rijstijl na te doen door onzeker heen en weer te zwaaien en zich met beide handen aan de hoge zadelboog vast te houden. Het voelde voor haar ook alsof ze elk ogenblik kon vallen. Bela draaide haar hoofd om en keek haar aan. Ze wist wie er op haar rug zat en ze wist ook dat Egwene beter kon rijden dan dit. Egwene bleef Siuan nadoen en probeerde over de stand van de zon na te denken. Dat hield ze vol totdat het kamp en de rijen met wagens achter haar lagen en ze door de eerste bomen niet meer te zien was.

Toen boog ze zich voorover en legde haar gezicht tegen Beia’s manen. ‘Je hebt me van Tweewater weggebracht,’ fluisterde ze. ‘Kun je nu weer zo snel galopperen?’ Ze ging rechtop zitten en spoorde Bela met haar hielen aan.

Bela kon niet zo snel galopperen als Daishar, maar haar gespierde benen ploegden door de sneeuw. Ze was ooit een trekpaard geweest, en geen renpaard of oorlogspaard, maar door alles te geven wat ze had en moedig haar nek uit te steken, deed ze geen ogenblik voor Daishar onder. Bela galoppeerde uit alle macht terwijl de zon steeds verder zakte en de hemel langzaam donker werd. Egwene zat laag in het zadel en spoorde de merrie aan. Ze wist dat ze het niet kon winnen van de zon, maar er was nog tijd. Ze schopte met haar hielen in het ritme van Beia’s hoeven en Bela rende door. Het was al donker toen Egwene bij de Erinin aankwam en ze zag hoe het licht van de maan door het water weerkaatst werd. Er was nog tijd. Ze was bijna op dezelfde plek als waar ze met Garet de schepen had bekeken die richting Tar Valon voeren. Ze bracht Bela met de teugels tot stilstand en luisterde.

Stilte. En daarna een gedempte vloek. Ze hoorde het zachte gekreun van de mannen en een geluid alsof ze iets zwaars door de sneeuw sleepten. Ze liet Bela omdraaien en liep tussen de bomen door richting de geluiden. Ze zag schaduwen bewegen en hoorde hoe zwaarden te voorschijn getrokken werden.

Toen hoorde ze een man zachtjes mompelen. ‘Ik herken die pony. Die is van een van de zusters. Die pony waarvan ze zeggen dat hij van de Amyrlin is geweest. Daar geloof ik niks van. Deze knol is nog jonger dan de Amyrlin.’

‘Bela is geen pony,’ zei Egwene kordaat. ‘Breng me naar Bode Cauton.’

Een tiental mannen kwam uit de schaduw te voorschijn en ging om haar en Bela heen staan. Ze leken allemaal te denken dat ze Siuan was, maar dat maakte niets uit. Voor hen waren alle Aes Sedai hetzelfde. Ze brachten haar naar de plek waar Bode op een klein paard zat terwijl ze een donkere mantel om zich heen geslagen hield. Haar rok was ook donker. Wit was te opvallend geweest. Bode herkende Bela ook en strekte haar arm uit om teder aan het oor van de merrie te krabben.

‘Jij blijft hier,’ zei Egwene zachtjes. ‘Je gaat weer met mij mee terug als het voorbij is.’

Bode schrok van Egwenes stem en trok haar hand terug. ‘Waarom?’ zei ze op bescheiden toon. Dat had ze in ieder geval al geleerd. ‘Ik kan dit. Leane Sedai heeft het me uitgelegd en ik weet dat ik het kan.’

‘Dat weet ik. Maar je kunt het niet zo goed als ik. Nog niet.’ Dat klonk te kritisch en dat verdiende Bode niet. ‘Ik ben de Amyrlin Zetel, Bode. Sommige besluiten kunnen alleen door mij genomen worden. En sommige dingen mag ik niet van een Novice vragen als ik het zelf beter kan.’ Dat klonk niet veel aardiger, maar ze kon niets zeggen over Larine en Nicola, of over de prijs die de Witte Toren van al haar dochters eiste. De Amyrlin kon over het eerste niets zeggen tegen een Novice, en een Novice was nog niet klaar voor het tweede.

Zelfs in het donker was aan Bodes schouders te zien dat ze het niet begreep. Maar ze had al geleerd dat je niet moest debatteren met Aes Sedai. De rest zou ze ook nog wel leren. De Toren had nog alle tijd om het haar te leren.

Egwene stapte af en overhandigde haar teugels aan een van de soldaten. Ze trok haar rok omhoog en stapte door de sneeuw in de richting van de geluiden van de slepende mannen. Het was een grote roeiboot die als een slee door de sneeuw geduwd werd. Een grote slee die langs de bomen gemanoeuvreerd moest worden. Het gevloek van de mannen die aan het duwen en trekken waren, nam af toen ze beseften dat ze vlak achter hen liep. De meeste mannen hielden hun mond in het bijzijn van een Aes Sedai. Ze konden haar gezicht door de duisternis en haar kap niet zien, maar wat voor een vrouw zou anders nog zo laat bij de rivier zijn? Het was misschien wel een andere vrouw dan die ene die aanvankelijk mee zou gaan, maar wie durfde iets te vragen aan een Aes Sedai?

Ze lieten de boot voorzichtig te water en zes mannen klommen erin om roeispanen in de met doeken beklede dollen te steken. Ze hadden blote voeten zodat ze niet met hun laarzen over de bodemplanken zouden schrapen. Men voer normaal gesproken met kleinere boten over deze rivier, maar vanavond moesten ze de stroming trotseren. Een van de mannen op de oever gaf haar een hand zodat ze kon instappen. Ze ging in het voorste deel van de boot zitten en hield haar mantel dicht. De boot dreef weg van de oever en in de stilte was alleen het zachte kolken van de roeispanen te horen. Egwene keek naar het zuiden, richting Tar Valon. De witte stadswallen weerkaatsten het licht van een bijna volle maan. De verlichte ramen gaven de stad een soort gloed alsof het eiland saidar omhelsde. De omtrekken van de Witte Toren waren duidelijk in de duisternis te ontwaren. De ramen waren verlicht en de gehele stad glom in het maanlicht. Ze zag plotseling iets door de lucht schieten en haar adem stokte. Ze dacht heel even dat het een Draghkar was, wat uitgerekend op deze avond een zeer slecht voorteken zou zijn. Ze besloot dat het een vleermuis was. De lente zat er aan te komen en misschien waren er al vleermuizen actief. Ze trok haar mantel nog wat dichter om zich heen en keek hoe de stad steeds dichterbij kwam. Toen ze vlak bij de hoge muur van Noordhaven waren, remden de roeiers af zodat de boeg net de muur naast de havenmond niet raakte. Egwene stak bijna een hand uit om de boot af te houden voordat hij tegen het witte steen op botste. Zo’n botsing zou ongetwijfeld gehoord worden door de soldaten die op wacht stonden. Alleen de roeispanen maakten een licht kolkend geluid bij het afremmen. De boot stopte zo dicht bij de enorme stalen ketting die voor de havenmond gespannen was dat ze hem kon aanraken. De enorme schakels glommen van het smeer.

Ze hoefde de ketting echter niet aan te raken. En ze hoefde ook niet te wachten. Ze omhelsde saidar en werd zich pas bewust van de levenskracht die haar vulde toen ze de stromen al geplaatst had. Aarde, Vuur en Lucht omringden de ketting; Aarde en Vuur raakten de ketting aan. Het zwarte staal werd in een flits wit. Opeens besefte ze dat iemand niet ver van haar de Bron omhelsde. De boot werd geraakt, zij werd geraakt, en ze voelde hoe het koude water haar omringde, haar neus en haar mond vulde. Duisternis.

Egwene voelde iets hards onder zich. Ze hoorde vrouwenstemmen. Opgewonden stemmen. ‘Weet je wie dit is?’

‘Kijk eens aan. Dit is meer dan we verwacht hadden.’ Er werd iets op haar mond gedrukt en ze proefde een warme vloeistof die lichtjes naar munt smaakte. Ze slikte het stuiptrekkend door en besefte toen pas rillend hoe koud ze het had. Knipperend deed ze haar ogen open. En ze staarde in het gezicht van de vrouw die haar hoofd en de beker vasthield. De lantaarns die door de omringende soldaten vastgehouden werden, gaven genoeg licht om het gezicht duidelijk te kunnen zien. Het was een leeftijdsloos gezicht. Ze was in Noordhaven.

‘Goed zo, meid,’ zei de Aes Sedai bemoedigend. ‘Slik het maar allemaal door. Het is een sterke dosis.’

Egwene probeerde de beker weg te duwen, probeerde saidar te putten, maar ze voelde hoe het weer langzaam donker werd. Ze hadden haar opgewacht. Ze was verraden. Maar door wie?

Epiloog

Een antwoord

Rhand staarde door het raam naar de niet-aflatende regen die uit de grauwe hemel viel. Weer een onweersbui die langs de Rug van de Wereld was afgezakt. De Drakenmuur. Hij dacht dat de lente elk ogenblik kon aanbreken. Uiteindelijk brak de lente altijd weer aan. Hier in Tyr zou dat eigenlijk eerder moeten gebeuren dan thuis, maar de tekenen wezen er nog niet op. Zilverblauwe bliksemschichten vorkten door de lucht en het duurde een hele tijd voordat de donderklap volgde. Het onweer was ver weg. De wonden in zijn zij deden pijn. Licht, zelfs de reigers die in zijn handpalmen waren gebrand deden pijn, en dat na al die tijd. Soms is pijn het enige waaraan je kunt merken dat je nog leeft, fluisterde Lews Therin, maar Rhand deed alsof hij de stem in zijn hoofd niet hoorde.

Achter hem ging de deur krakend open, en hij keek over zijn schouder naar de man die de zitkamer binnenkwam. Bashere droeg een korte jas van grijze zijde met een rijke glans. Achter zijn gordel, naast het zwaard in de schede, had hij de staf van de krijgsmaarschalk van Saldea: een ivoren staaf met daarbovenop een gouden wolfskop. Zijn laarzen met omslagen waren met was behandeld totdat ze glommen. Rhand probeerde zijn opluchting te verhullen. Ze waren behoorlijk lang weggebleven. ‘Nou?’ vroeg hij.

‘De Seanchanen zijn voor rede vatbaar,’ antwoordde Bashere. ‘Zo gek als een deur, maar voor rede vatbaar. Ze willen je echter persoonlijk spreken. De krijgsmaarschalk van Saldea is niet hetzelfde als de Herrezen Draak.’

‘Wil die vrouwe Suroth me spreken?’

Bashere schudde zijn hoofd. ‘Het schijnt dat er een lid van hun koninklijke familie is overgekomen. Suroth wil dat je een gesprek aangaat met iemand die ze de Dochter van de Negen Manen noemen.’ Opnieuw rolde de donder, begeleid door bliksem in de verte.

Op de wind van de rijzende storm reden wij,

Rennend op het rollen van de donder.

Omringd door bliksemflitsen dansten wij,

En dwongen de wereld ten onder.

Passage uit een anoniem gedicht waarvan wordt aangenomen dat het werd geschreven tegen het eind van de vorige Eeuw, die sommigen kennen als de Derde Eeuw. Soms toegeschreven aan de Herrezen Draak.

Content

Robert Jordan
Viersprong van de Schemer

Proloog Glinsteringen van het Patroon

1 Tijd om te vertrekken

2 Twee kapiteins

3 Een waaier van kleuren

4 Het verhaal van een pop

5 Het smeden van een hamer

6 De geur van een droom

7 De spijkerpuzzel van de smid

8 Een warreling van kleuren

9 In vele vallen

10 Een stralend baken

11 Over schulden gesproken

12 Een akkoord

13 Hoogzetels

14 Wat Wijzen weten

15 Toenemende duisternis

16 Onderwerp van Onderhandelingen

17 Geheimen

18 Een Gesprek met Siuan

19 Verrassingen

20 ’s Nachts

21 Een merkteken

22 Een antwoord

23 Sieraden

24 De storm wakkert aan

25 Wanneer sieraden te dragen

26 In So Habor

27 Wat gebeuren moet

28 Een bosje rozenknoppen

29 Er flikkert iets

30 Wat de Eedstaf vermag

Epiloog Een antwoord