Robert Jordan & Brandon Sanderson

Het Licht van Weleer

Voor Harriet,

het licht in het leven van Robert Jordan,

en voor Emily,

het licht in dat van mij.

En de Schaduw viel over het land, en de wereld werd steen voor steen gekliefd. De oceanen vluchtten, de bergen werden opgeslokt en de naties werden verspreid naar de acht hoeken van de wereld. De maan was als bloed en de zon was als as. De zeeën kookten en de levenden benijdden de doden. Alles werd gebroken, alles behalve de herinnering ging verloren, en één herinnering boven alle andere, aan hij die de Schaduw en het Breken van de wereld bracht. En hem noemden ze Draak.

— uit Aleth nin Taerin alta Camora, Het Breken van de wereld.

Onbekende auteur, Vierde Eeuw

Proloog

Bij gevallen gratie en vaandels

Bayrd kneep met duim en wijsvinger in de munt en kreeg een onbehaaglijk gevoel toen hij het metaal voelde meegeven.

Hij deed zijn duim omhoog. De koperen munt droeg nu duidelijk zijn duimafdruk, waarin het flakkerende fakkellicht werd weerkaatst. Hij voelde zich verkild, alsof hij de nacht in een kelder had doorgebracht.

Zijn maag knorde. Alweer.

De fakkels knetterden in een harde windvlaag uit het noorden. Bayrd zat met zijn rug tegen een grote steen midden in het legerkamp. De andere mannen warmden hun handen bij de verschillende vuurplaatsen en mopperden hongerig; hun voedselvoorraad was allang bedorven. Enkele soldaten stalden hun metalen voorwerpen – zwaarden, pantsergespen, maliën – op de grond uit, als linnen dat ze te drogen legden. Misschien hoopten ze dat het metaal weer hard zou worden als de zon opkwam.

Bayrd rolde de zacht geworden munt tot een balletje tussen zijn vingers. Het Licht beware ons, dacht hij. Licht... Hij liet het balletje op het gras vallen en pakte de stenen weer op waaraan hij had gewerkt.

‘Ik wil weten wat hier is gebeurd, Karam!’ snauwde heer Jarid. Hij en zijn raadgevers stonden bij een tafel die bezaaid lag met kaarten. ‘Ik wil weten hoe ze zo dichtbij hebben kunnen komen, en ik wil het hoofd van die verrekte Duistervriend van een Aes Sedai-koningin!’ Jarid sloeg met zijn vuist op tafel. Vroeger was er nooit zoveel waanzinnige hartstocht in zijn ogen te zien geweest, maar hij was veranderd door de druk die op zijn schouders rustte; door de verloren proviand, de vreemde gebeurtenissen in de nacht.

Achter Jarid lag de bevelstent overhoop. Jarids haar – dat lang was geworden tijdens hun verbanning – wapperde om zijn hoofd en zijn gezicht werd gebaad in grillig fakkellicht. Er hingen nog stukjes dood gras aan zijn jas, van toen hij de omgevallen tent uit was gekropen.

Stomverbaasde bedienden porden tegen de ijzeren tentharingen die – net als al het andere metaal in het kamp – zacht waren geworden. De bevestigingsringen van de tent waren uitgerekt en geknapt als warme was.

Het rook ook niet zoals het hoorde. Er hing een bedompte lucht, als in een kamer waar al jaren niemand meer is geweest. Op een open plek in het bos hoorde het niet naar oeroud stof te ruiken. Bayrds maag knorde weer. Licht, wat zou hij graag iets te eten hebben. Hij richtte zijn aandacht op zijn werk en klopte met een van de stenen op de andere.

Hij hield de stenen vast zoals zijn oude opa hem had geleerd toen hij nog een jongen was. Zijn aandacht voor de stenen die hij bewerkte hielp de honger en kou op afstand te houden. Er was in ieder geval nog iéts massief in deze wereld.

Heer Jarid keek fronsend zijn kant op. Bayrd was een van de tien mannen die Jarid vannacht had aangewezen om hem te bewaken. ‘Ik zal Elaynes hoofd krijgen, Karam,’ zei Jarid, die zich weer omdraaide naar zijn kapiteins. ‘Deze onnatuurlijke nacht is het werk van haar heksen.’

‘Haar hoofd?’ Eri’s sceptische stem kwam van de zijkant. ‘En hoe moeten we u dat hoofd bezorgen?’

Heer Jarid draaide zich om, net als de anderen rondom de met fakkels verlichte tafel. Eri staarde naar de lucht; op zijn schouder droeg hij een teken: een gouden everzwijn dat voor een rode speer uit stormde. Het was het kenmerk van heer Jarids persoonlijke wacht, maar Eri klonk niet erg eerbiedig. ‘Hoe moeten we dat hoofd eraf krijgen, Jarid? Het eraf bijten, soms?’

Iedereen in het kamp werd stil van die opstandige vraag. Bayrd onderbrak aarzelend zijn werk. Goed, er werd al een tijdje gekletst dat heer Jarid zo warrig was geworden, maar dit?

Jarid begon te sputteren en zijn gezicht liep rood aan van woede. ‘Hoe durf je zo’n toon tegen me aan te slaan? Een van mijn eigen wachters?’

Eri bleef naar de bewolkte hemel kijken.

‘Ik hou twee maanden loon van je in,’ snauwde Jarid, maar zijn stem sloeg over. ‘Ik onthef je van je rang en tot nader order mag je latrines uitscheppen. Als je me nog eens aanspreekt, snij ik je tong eruit.’

Bayrd rilde in de koude wind. Eri was de beste man die ze hadden in wat er nog restte van hun rebellenleger. De andere wachters verplaatsten ongemakkelijk hun gewicht en hielden hun blik neergeslagen.

Eri keek naar de edele en glimlachte. Hij zei geen woord, maar eigenlijk hoefde dat ook niet. Zijn tong uitsnijden? Elk metalen voorwerp in het kamp was zacht als reuzel geworden. Jarids eigen mes, krom en gedraaid, lag op tafel; het was dun uitgerekt toen hij het uit de schede had getrokken. En zijn jas hing open; er hadden zilveren knopen op gezeten.

‘Heer Jarid...’ begon Karam. De jonge heer van een lager huis dat trouw aan hem had gezworen, had een smal gezicht en volle lippen. ‘Denkt u echt... denkt u echt dat dit het werk is van de Aes Sedai? Al het metaal in het kamp?’

‘Natuurlijk,’ blafte Jarid. ‘Wat zou het anders moeten zijn? Ga me nou niet vertellen dat jij die onzinverhaaltjes gelooft. De Laatste Slag? Bah.’ Hij keek weer naar de tafel. Daarop uitgerold, met kiezels op de hoeken om ze te verzwaren, lag een kaart van Andor.

Bayrd richtte zijn aandacht weer op zijn stenen. Hak, hak, hak. Leisteen en graniet. Het had wat moeite gekost om geschikte stukken van elk te vinden, maar zijn opa had Bayrd allerlei soorten stenen leren herkennen. De oude man had zich verraden gevoeld toen Bayrds vader was vertrokken om slager te worden in de stad, in plaats van in het familiebedrijf te blijven werken.

Zacht, glad leisteen. Bultig, ribbelig graniet. Ja, sommige dingen in de wereld waren nog steeds massief. Een paar dingen. Tegenwoordig was er niet veel meer waar je op kon rekenen. Ooit on verzettelijke edelen waren nu zo zacht als... nou, zo zacht als metaal. De hemel was kolkend zwart en moedige mannen – mannen naar wie Bayrd lang had opgekeken – lagen ’s nachts trillend en jammerend in hun dekenrol.

‘Ik ben ongerust, Jarid,’ zei Davies. Heer Davies was een oudere man en kwam het dichtst in de buurt van wat je Jarids vertrouweling zou kunnen noemen. ‘We hebben al dagen niemand meer gezien. Geen boeren, geen soldaten van de koningin. Er is iets aan de hand. Er is iets mis.’

‘Ze heeft de mensen weggcliaald,’ grauwde Jarid. ‘Ze bereidt een aanval voor.’

‘Volgens mij negeert ze ons, Jarid,’ zei Karam, kijkend naar de hemel. Er kolkten nog steeds wolken. Het leek maanden geleden dat Bayrd nog een heldere hemel had gezien. ‘Waarom zou ze moeite doen? Onze mannen komen om van de honger. Al ons eten bederft. De voortekenen...’

‘Ze probeert ons onder druk te zetten,’ hield Jarid vol, met grote, hartstochtelijke ogen. ‘Dit is het werk van de Aes Sedai.’

Ineens viel er een stilte over het kamp. Stilte, op Bayrds stenen na. Hij had zich nooit echt een slager gevoeld, maar hij had een thuis gevonden bij de wacht van zijn heer. Koeien aan repen snijden of mannen aan repen snijden, het was opmerkelijk gelijksoortig werk. Het zat hem dwars hoe moeiteloos hij van het een was overgestapt naar het ander.

Hak, hak, hak.

Eri draaide zich om. Jarid keek argwanend naar de wachter, alsof hij al klaarstond om hem een nog zwaardere straf op te leggen.

Hij is niet altijd zo erg geweest, dacht Bayrd. Hij wilde de troon voor zijn vrouw, maar welke edele zou dat niet willen? Jarid Sarand. Het viel niet mee om de man achter die naam te zien. Bayrds familie eerbiedigde het huis Sarand al generaties lang.

Eri beende weg bij de bevelstent.

‘Waar denk jij dat je heen gaat?’ brulde Jarid.

Eri reikte naar zijn schouder en scheurde het teken van de huiswacht van Sarand eraf. Hij smeet het opzij, verliet de kring van fakkellicht en liep de nacht in, de noordenwind in.

De meeste mannen in het kamp waren niet gaan slapen. Ze zaten om de vuurkuilen heen, verlangend naar warmte en licht. Een enkeling probeerde gras, bladeren of repen leer te koken om maar iets, wat dan ook, te eten te hebben.

Ze stonden op en keken Eri na.

‘Lafaard,’ schold Jarid. ‘Na alles wat we hebben doorstaan, loopt hij nü weg. Alleen omdat het een beetje moeilijk wordt.’

‘De mannen verhongeren, Jarid,’ herhaalde Davies.

‘Daar ben ik me van bewust. Ontzettend fijn dat je me bij élke verrekte gelegenheid die je krijgt over al onze problemen vertelt.’ Jarid veegde zijn voorhoofd af met een trillende hand, waarmee hij vervolgens op zijn kaart sloeg. ‘We zullen een stad moeten aanvallen; we kunnen haar niet voorblijven nu ze weet waar we zijn. Wittebrug. We nemen het in en vullen onze voorraden aan. Haar Aes Sedai moeten verzwakt zijn na de stunt die ze vanavond hebben uitgehaald, anders had ze wel aangevallen.’

Bayrd tuurde de duisternis in. Er stonden enkele mannen met vechtstokken en knuppels op. Een paar anderen vertrokken zonder wapens. Ze pakten hun dekenrollen en hesen ransels met kleding op hun schouders. Toen liepen ze langzaam het kamp uit, geruisloos als geesten. Er klonk geen gerammel van maliën of de gespen van pantsers. Er was niets van metaal meer over. Alsof de ziel eruit was gerukt.

‘Elayne durft niet in groten getale tegen ons op te treden,’ zei Jarid, misschien om zichzelf te overtuigen. ‘Er zal wel geharrewar zijn in Caemlin. Door al die huurlingen waar je het over had, Shiv. Of rellen, misschien. Elenia werkt Elayne natuurlijk tegen. Wittebrug. Ja, Wittebrug zou een uitstekende plek zijn. Als we die in handen hebben, snap je, hakken we de natie in tweeën. We rekruteren daar, dwingen de mannen in westelijk Andor onder onze banier, en dan gaan we naar... Hoe heet het ook alweer? Tweewater. Daar zouden we fitte mannen moeten kunnen vinden.’ Jarid snoof. ‘Ik hoor dat ze al tientallen jaren geen edele meer hebben gezien. Geef me vier maanden, dan heb ik een leger waar je u tegen zegt. Zo groot dat ze ons niet durft aan te vallen met haar heksen...’

Bayrd hield zijn steen in het fakkellicht. De kneep bij het maken van een goede speerpunt was om van buitenaf te beginnen en naar binnen toe te werken. Hij had met krijt de omtrekken op het leisteen getekend en vervolgens naar het midden toe gewerkt om de speerpunt grof te vormen. Daarna begon het fijnere werk: zachtjes kloppen om er kleinere scherven af te halen.

Hij had de ene kant eerder al voltooid; deze tweede helft was nu bijna klaar. Hij kon zijn opa bijna tegen hem horen fluisteren: Wij zijn van het steen, Bayrd. Het maakt niet uit wat je vader zegt. In ons hart zijn wij van het steen.

Nog meer soldaten verlieten het kamp. Vreemd, hoe weinig ze zeiden. Jarid merkte het eindelijk. Hij rechtte zijn rug en greep een van de fakkels, die hij hoog de lucht in stak. ‘Wat gaan ze doen? Jagen? We hebben al weken geen wild meer gezien. Willen ze soms strikken uitzetten?’

Niemand antwoordde.

‘Misschien hebben ze iets gezien,’ mompelde Jarid. ‘Of misschien dénken ze dat alleen maar. Ik wil geen geklets meer horen over geesten en dat soort onzin; de heksen roepen verschijningen op om ons bang te maken. Dat is... Dat moet het zijn.’

Er klonk geruis. Karam zocht iets in zijn omgevallen tent. Hij haalde een buideltje tevoorschijn.

‘Karam?’ vroeg Jarid.

Karam keek naar Jarid, maar toen sloeg hij zijn blik neer en begon een geldbuidel aan zijn riem te binden. Halverwege stopte hij daarmee, begon te lachen en kieperde het buideltje om op zijn hand. De gouden munten die erin zaten, waren tot één klont samengesmolten, als varkensoren in een pot. Karam stopte de klont in zijn zak. Hij viste onder in de buidel en haalde er de resten van een ring uit. De bloedrode steen in het midden was onaangetast. ‘Waarschijnlijk niet eens meer genoeg om een appel van te kopen, tegenwoordig,’ mompelde hij.

ik éis dat je me vertelt wat jullie gaan doen,’ grauwde Jarid. is dit jouw werk?’ Hij gebaarde naar de vertrekkende soldaten. ‘Moet dit soms een muiterij voorstellen?’

‘Dit is niet mijn werk,’ antwoordde Karam met een beschaamde blik. ‘En ook niet echt jouw werk. Ik... Het spijt me.’

Karam liep weg bij het fakkellicht. Bayrd was verbaasd. Karam en Jarid waren al vrienden sinds hun jeugd.

Heer Davies was de volgende die wegliep, haastig achter Karam aan. Wilde hij proberen de jongere man tegen te houden? Maar nee, hij liep met Karam mee. Ze verdwenen samen in het donker.

ik zal jullie hiervoor laten opjagen!’ riep Jarid hem met schrille stem na. Paniekerig, ik word de gemaal van de koningin! Geen mens zal jullie, of enig lid van jullie huis, de komende tien generaties nog onderdak of bijstand bieden!’

Bayrd keek weer naar de steen in zijn hand. Nog maar één stap over: het polijsten. Een goede speerpunt moest enigszins gepolijst worden om hem scherp te maken. Hij haalde een ander stuk graniet tevoorschijn dat hij met dat doel had opgeraapt en begon er voorzichtig de rand van het leisteen mee te slijpen.

Kennelijk herinner ik me dit beter dan ik had verwacht, dacht hij terwijl heer Jarid bleef tieren.

Het had iets meeslepends, het maken van die speerpunt. De eenvoudige handelingen leken zijn somberheid te verdrijven. Er lag de laatste tijd een schaduw over Bayrd, en ook over de rest van het kamp. Alsof... alsof hij niet in het licht kon staan, ook al deed hij nog zo zijn best. Elke morgen werd hij wakker met een gevoel alsof iemand die hij liefhad was overleden.

Het zou je kunnen verpletteren, die wanhoop. Maar door iets te scheppen – het maakte niet uit wat – vocht hij terug. Het was iets wat hij kon doen om... hém uit te dagen. Degene over wie niemand sprak. Degene van wie ze allemaal wisten dat hij hierachter zat, ongeacht wat heer Jarid beweerde.

Bayrd stond op. Hij zou de speerpunt later nog wat meer polijsten, maar het werkstuk zag er al best goed uit. Hij pakte zijn houten speerschacht – de metalen punt was er afgevallen toen het kwaad het kamp had aangeraakt – en bond de nieuwe speerpunt erop zoals zijn opa hem al die jaren geleden had geleerd.

De andere wachters keken naar hem. ‘We zullen er nog meer nodig hebben,’ zei Morear. ‘Als jij die zou willen maken...’

Bayrd knikte. ‘We kunnen onderweg wel even langs de helling gaan waar ik het leisteen heb gevonden.’

Jarid hield eindelijk op met brullen. Zijn ogen waren groot in het fakkellicht. ‘Nee. Jullie zijn mijn lijfwacht. Jullie mogen me niet trotseren!’

De edele sprong met moorddadige ogen op Bayrd af, maar Morear en Rosse grepen hem van achteren vast. Rosse leek zelf te schrikken van zijn muiterij, maar hij liet niet los.

Bayrd pakte nog een paar dingen die bij zijn dekenrol lagen. Daarna knikte hij naar de anderen, en ze liepen met hem mee; acht man uit heer Jarids persoonlijke wacht, die de tegenstribbelende edele meesleurden door de resten van hun kamp. Ze liepen langs smeulende vuren en omgevallen tenten, achtergelaten door mannen die nu in grotere aantallen de duisternis naar het noorden in liepen. De wind in.

Aan de rand van het kamp koos Bayrd een mooie, stevige boom uit. Hij gebaarde naar de anderen, die het touw aanpakten dat hij had meegenomen en vervolgens heer Jarid aan de boom vastbonden. De man bleef sputteren totdat Morear hem een zakdoek voor zijn mond bond.

Bayrd stapte naar Jarid toe en legde een waterbuidel in de holte van zijn elleboog. ‘Niet te veel worstelen, anders laat u hem vallen, heer. Het zou niet al te moeilijk moeten zijn om die doek voor uw mond weg te krijgen – zo strak zit hij volgens mij niet – en de waterbuidel op te tillen om te drinken. Hier, ik zal de kurk er alvast uithalen.’

Jarid keek Bayrd vernietigend aan.

‘Dit gaat niet om u, heer,’ zei Bayrd. ‘U hebt mijn familie altijd goed behandeld. Maar we kunnen het niet hebben dat u achter ons aan komt en ons het leven zuur maakt. Er is gewoon iets wat we moeten doen, en u weerhoudt ons daarvan. Misschien had iemand eerder iets moeten zeggen. Nou ja, het is niet anders. Soms laat je het vlees net iets te lang hangen en kun je de hele bout weggooien.’ Hij knikte naar de anderen, die snel hun dekenrollen verzamelden. Hij vertelde Rosse waaraan hij goed steen voor speerpunten kon herkennen en stuurde hem naar de leisteenhelling.

Bayrd draaide zich weer om naar de tegenstribbelende heer Jarid. ‘Dit komt niet door de heksen, heer. Dit komt niet door Elayne... of eigenlijk zou ik haar natuurlijk de koningin moeten noemen. Grappig, zo’n mooi jong ding als koningin. Ik zou haar liever op mijn knie hebben in een herberg dan voor haar te buigen, maar Andor zal een leider nodig hebben die ons aanvoert tijdens de Laatste Slag, en die leider is niet uw vrouw. Het spijt me.’

Jarid zakte tegen de boom en de woede leek uit hem weg te ebben. Hij huilde nu. Dat was een merkwaardige aanblik.

ik zal mensen die we tegenkomen – als we iemand tegenkomen -vertellen waar u bent,’ beloofde Bayrd, ‘en zeggen dat u waarschijnlijk wel een paar kostbaarheden bij u hebt. Dan komen ze u misschien halen.’ Hij aarzelde. ‘U had niet in de weg moeten staan. Iedereen schijnt te weten wat er komen gaat, behalve u. De Draak is herrezen, oude banden zijn verbroken, eerdere geloften zijn niet langer geldig... en ik mag hangen als ik Andor zonder mij naar de Laatste Slag laat gaan.’

Bayrd liep de nacht in en legde zijn nieuwe speer op zijn schouder. Ik heb trouwens een eed die ouder is dan die aan uw familie. Een eed die de Draak zelf niet ongedaan kon maken. Het was een eed aan het land. De stenen zaten in zijn bloed, en zijn bloed zat in de stenen van Andor.

Bayrd riep de anderen mee, en ze vertrokken naar het noorden. Achter hen in de nacht jammerde hun heer, alleen, toen de geesten zich door het kamp begonnen te bewegen.

Talmanes trok aan Selfars leidsels, en het paard danste en gooide met zijn hoofd. De ruin leek gretig. Misschien voelde hij de ongerustheid van zijn meester aan.

Er hing dichte rook in de nachtlucht. Overal klonk geschreeuw. Talmanes leidde de Bond over een weg vol vluchtelingen, hun gezichten besmeurd met roet. Ze bewogen zich voort als drijvend wrakhout op een modderige rivier.

De mannen van de Bond keken bezorgd naar de vluchtelingen. ‘Rustig!’ schreeuwde Talmanes hun toe. ‘We kunnen niet de hele weg naar Caemlin rennen. Rustig!’ Hij liet de mannen zo snel lopen als hij durfde, bijna in looppas. Hun pantsers rammelden. Elayne had de halve Bond meegenomen naar de Akker van Merrilor, ook Daerid en het grootste deel van de cavalerie. Misschien had ze voorzien dat ze zich snel zou moeten terugtrekken.

Nou, Talmanes zou toch niet veel aan de cavalerie hebben gehad in de stadsstraten, die ongetwijfeld net zo verstopt zouden zitten als deze weg. Selfar snoof en gooide opnieuw met zijn hoofd. Ze waren nu dichtbij; boven de stadsmuren even verderop – zwart in de nacht – straalde een kwaad licht uit. De stad leek wel een vuurkuil.

Bij gevallen gratie en vaandels, dacht Talmanes huiverend. Er hingen reusachtige rookwolken boven de stad. Dit was niet best. Veel erger dan toen de Aiel naar Cairhien waren gekomen.

Talmanes gaf Selfar eindelijk de vrije teugel. De ruin galoppeerde een eindje langs de stoet, en toen baande Talmanes zich met tegenzin een weg naar de overkant, waarbij hij smeekbeden om hulp negeerde. Door de tijd die hij met Mart had doorgebracht, wenste hij dat hij deze mensen meer kon bieden. Het was gewoonweg vreemd, de invloed die Martrim Cauton op je had. Talmanes keek nu heel anders naar gewone mensen. Misschien kwam het doordat hij nog steeds niet goed wist of hij Mart nu als een edele moest beschouwen.

Aan de overkant van de weg keek hij uit over de brandende stad, wachtend tot zijn mannen hem hadden ingehaald. Hij had ze allemaal op een paard kunnen zetten; hoewel ze geen volleerde cavaleristen waren, had elke man in de Bond een paard om lange afstanden te overbruggen. Vanavond durfde hij dat niet aan. Nu er Trolloks en Myrddraal op de loer lagen in de straten, wilde Talmanes dat zijn mannen onmiddellijk klaar waren voor de strijd. Kruisboogschutters liepen met geladen wapens aan de flanken van de rijen piekeniers. Hij wilde niet dat zijn soldaten kwetsbaar waren voor een aanval van Trolloks, ongeacht hoeveel haast ze hadden.

Maar als ze die draken verspeelden...

Het Licht verlichte ons, dacht Talmanes. De stad leek wel een kookpot met al die wervelende rook erboven. Maar sommige delen van de Oude Stad – hoog tegen de helling en zichtbaar boven de muren – stonden nog niet in brand. Het paleis stond nog niet in brand. Hielden daar misschien nog soldaten stand?

Er was geen boodschap ontvangen van de koningin, en voor zover Talmanes kon zien was er nog geen hulp aangekomen voor de stad. De koningin moest nog in het ongewisse verkeren, en dat was een slechte zaak.

Een hele, hele slechte zaak.

Verderop zag hij Sandip en enkele verkenners van de Bond. De slanke man probeerde zich los te maken van een groep vluchtelingen.

‘Alstublieft, meester,’ jammerde een jonge vrouw. ‘Mijn kind, mijn dochter, ik ben haar kwijtgeraakt tijdens de tocht naar het noorden...’

‘Ik moet naar mijn winkel!’ brulde een potige man. ‘Mijn glaswerk...’

‘Lieve mensen,’ zei Talmanes, die zijn paard tussen hen in dreef, ‘als we jullie moeten helpen, kunnen jullie beter achteruitgaan, zodat wij die stomme stad kunnen bereiken.’

De vluchtelingen gingen met tegenzin achteruit, en Sandip knikte dankbaar naar Talmanes. Sandip, met zijn getinte huid en donkere haar, was een van de bevelhebbers van de Bond en een goede veldarts. Vandaag keek de minzame man echter grimmig.

‘Sandip,’ zei Talmanes, die wees, ‘daar.’

Een eindje verderop stond een grote groep strijders opeengepakt naar de stad te kijken.

‘Huurlingen,’ bromde Sandip. ‘We zijn er al meerdere groepen van tegengekomen. Ze leken geen van allen geneigd om een vinger uit te steken.’

‘Dat zullen we nog wel eens zien,’ zei Talmanes. Er stroomden nog steeds mensen naar buiten door de stadspoorten, hoestend, met karige bezittingen in hun armen en huilende kinderen op sleeptouw. Die stroom zou niet snel afnemen. Caemlin was druk als een herberg op marktdag; de groep die het geluk had te ontsnappen, zou maar een fractie zijn van de mensen die nog binnen waren.

‘Talmanes,’ zei Sandip zacht, ‘die stad verandert snel in een dodelijke val. Er zijn niet genoeg uitwegen. Als we daarbinnen met de Bond vast komen te zitten...’

‘Ik weet het. Maar...’

Bij de poorten trok een golf van angst door de vluchtelingen. Het was bijna iets fysieks, een beving. Het geschreeuw werd indringender. Talmanes draaide zich om; reusachtige gestalten bewogen zich in de schaduwen onder de poort.

‘Licht!’ riep Sandip. ‘Wat is dat?’

‘Trolloks,’ antwoordde Talmanes, die Selfar wendde. ‘Ze willen proberen de poort in handen te krijgen om de vluchtelingen tegen te houden.’ Er waren vijf poorten die de stad uit leidden; als de Trolloks die allemaal in handen kregen...

Dit was nu al een slachting. Als de Trolloks konden voorkomen dat de bange mensen vluchtten, zou het nog veel erger worden.

‘Laat de soldaten ópschieten!’ riep Talmanes. ‘Alle mannen naar de stadspoorten!’ Hij dreef Selfar aan tot galop.

Overal elders zou het gebouw een herberg worden genoemd, hoewel Isam er nooit iemand binnen had gezien, behalve de hologige vrouwen die zich om de paar kleurloze kamers bekommerden en smakeloze maaltijden bereidden. Niemand kwam hier voor zijn plezier. Hij zat op een harde kruk aan een vurenhouten tafel die zo versleten was van ouderdom dat hij waarschijnlijk al vergrijsd was lang voordat Isam was geboren. Hij probeerde het tafelblad niet al te veel aan te raken, omdat hij anders waarschijnlijk meer splinters zou oplopen dan een Aiel speren had.

Isams gedeukte tinnen beker was gevuld met een donkere vloeistof, maar hij dronk er niet van. Hij zat bij de muur, dicht genoeg bij het enkele raam van de herberg om de ongeplaveide straat buiten te bekijken, die ’s avonds schemerig werd verlicht door een paar roestige lantaarns aan de gevels van andere gebouwen. Isam zorgde ervoor dat zijn profiel niet zichtbaar was door het vettige glas. Hij keek geen enkele keer rechtstreeks naar buiten. Het was altijd beter om geen aandacht te trekken in het Dorp.

Dat was de enige naam die deze plek had, als je al kon zeggen dat hij een naam had. De grote, gammele gebouwen waren in de loop van tweeduizend jaar talloze keren tegen de vlakte gegooid en weer opgebouwd. Eigenlijk leek het, als je niet al te nauw keek, wel een stadje op zich. De meeste gebouwen waren neergezet door gevangenen, vaak met weinig tot geen kennis van zaken. Ze hadden dat gedaan onder toezicht van mannen die er al even weinig van wisten. Een flink aantal huizen leek uitsluitend overeind te worden gehouden door de panden aan weerskanten ervan.

Er liepen zweetdruppeltjes langs Isams slapen omlaag terwijl hij onopvallend naar de straat keek. Welke zou achter hem aan komen?

In de verte zag hij vaag de omtrekken van een berg die de nachthemel doormidden kliefde. Ergens in het Dorp raspte metaal langs metaal, als stalen hartslagen. Gedaanten bewogen zich over de straat. Mannen, dik ingepakt in mantels met kappen, hun gezicht tot onder de ogen verborgen achter bloedrode sluiers.

Isam paste wel op dat hij zijn blik niet te lang op hen liet rusten.

Er rommelde donder. De hellingen van die berg waren vol met vreemde bliksemschichten die omhoogschoten naar de altijd aanwezige grijze wolken. Maar weinig mensen wisten van dit Dorp, niet ver weg van de vallei van Thakan’dar, met Shayol Ghul zelf er onheilspellend boven. Weinig mensen hadden zelfs maar geruchten opgevangen over het bestaan ervan. Isam zou het niet erg hebben gevonden om tot de onwetenden te behoren.

Nog zo’n man kwam langs. Rode sluiers. Die hielden ze altijd voor. Of althans, bijna altijd. Als je er een tegenkwam die zijn sluier liet zakken, moest je zorgen dat je hem gauw doodde, anders zou hij jou doden. De meeste mannen met rode sluiers leken geen duidelijke reden te hebben om op pad te zijn, behalve om kwaad naar elkaar te kijken en af en toe een van de talloze magere, verwilderde zwerfhonden te schoppen als die hun pad kruisten. De weinige vrouwen die buiten liepen, drentelden met neergeslagen blik zo dicht mogelijk langs de gevels. Er waren geen kinderen te zien, en waarschijnlijk waren er ook niet veel te vinden. Het Dorp was geen plek voor kinderen. Isam wist dat als geen ander. Hij was hier geboren en getogen.

Een van de mannen die langsliep, keek naar Isams raam en bleef staan. Isam bleef heel stil zitten. De Samma N’Sei, de Oogblinders, waren altijd al prikkelbaar en trots geweest. Nee, prikkelbaar was te mild uitgedrukt. Als ze het in hun kop kregen, regen ze zomaar een Talentloze aan hun mes. Meestal was het een van de dienaren die boette. Meestal.

De man met de rode sluier bleef naar hem kijken. Isam hield zijn zenuwen in bedwang en probeerde niet terug te staren. Hij was hier dringend ontboden, en zulke opdrachten sloeg je niet in de wind als je wilde blijven leven. Maar toch... als de man één stap naar het gebouw toe zette, zou Isam snel Tel’aran’rhiod in glippen, ervan overtuigd dat zelfs een Uitverkorene hem van hieraf niet kon volgen.

Met een ruk wendde de Samma N’Sei zich af van het raam. Snel liep hij weg bij het gebouw, met ferme stappen. Isam voelde iets van zijn spanning wegebben, hoewel die hem op deze plek nooit helemaal zou verlaten. Dit was niet zijn thuis, ondanks zijn jeugd hier. Deze plek was de dood.

Beweging. Isam keek naar het einde van de straat. Een lange man kwam zijn kant op, gekleed in een zwarte jas en mantel, maar met zijn gezicht ontbloot. Ongelooflijk genoeg liep de straat leeg en schoten de Samma N’Sei zijstraten en stegen in.

Dan was dat dus Moridin. Isam was geen getuige geweest van het eerste bezoek van de Uitverkorene aan het Dorp, maar hij had erover gehoord. De Samma N’Sei dachten eerst dat Moridin een Talentloze was, maar toen had hij hun het tegendeel bewezen. De beperkingen die voor de Samma N’Sei golden, golden niet voor Moridin.

Het aantal gesneuvelde Samma N’Sei verschilde elke keer als het verhaal werd verteld, maar het was nooit lager dan tien. Door wat Isam met eigen ogen had gezien, kon hij dat wel geloven.

Toen Moridin de herberg bereikte, was de straat op de honden na verlaten. En Moridin liep gewoon langs. Isam keek zo aandachtig naar hem als hij durfde. Moridin leek geen belangstelling te hebben voor Isam of de herberg waar hij was opgedragen te wachten. Misschien had de Uitverkorene andere dingen te doen en zou Isam een bijgedachte zijn.

Toen Moridin voorbij was, nam Isam eindelijk een slok van zijn donkere brouwsel. De plaatselijke bewoners noemden het simpelweg ‘vuur’. Het maakte die naam waar. Volgens zeggen was het afgeleid van een drankje uit de Woestenij. Net als al het andere in het Dorp was het een verwrongen versie van het oorspronkelijke.

Hoe lang zou Moridin hem laten wachten? Isam vond het hier niet prettig. De omgeving riep te veel herinneringen op aan zijn jeugd. Er kwam een bediende aan – een vrouw in een zo sleets gewaad dat het bijna een vod was – die een bord voor hem op tafel kwakte. Ze zeiden geen woord tegen elkaar.

Isam keek naar zijn maaltijd. Groenten – voornamelijk paprika en uien – die dun waren gesneden en gekookt. Hij pakte een stukje op, proefde het, zuchtte en schoof het bord van zich af. De groenten waren laf als ongekruide gierstepap. Er lag geen vlees op het bord. Dat was eigenlijk niet erg; hij at niet graag vlees, behalve als hij zelf had gezien hoe het dier was gedood en geslacht. Het was een overblijfsel uit zijn jeugd. Als je niet bij de slacht was geweest, wist je het nooit. Een stuk vlees kón hier iets zijn wat in het zuiden was gevangen, of een koe of geit die hier ter plaatse was gefokt.

Of het kon iets anders zijn. Soms verloren mensen hier weddenschappen die ze niet konden betalen. Samma N’Sei die niet voldeden, werden uit hun opleiding gezet. Verdwijningen waren hier aan de orde van de dag. Lijken bleven maar zelden lang genoeg liggen om te worden begraven.

Deze hele plek mag branden, dacht Isam met verkrampte maag. Hij mag branden met...

Iemand kwam de herberg binnen. Vanaf zijn plek kon hij niet beide kanten van de straat zien, helaas. Het was een knappe vrouw, gekleed in een zwart gewaad met rode zomen. Isam herkende haar slanke gestalte en fijne gezicht niet. Hij was er steeds meer van overtuigd dat hij alle Uitverkorenen kende; hij had ze vaak genoeg gezien in de droom. Dat wisten zij niet, natuurlijk. Zij dachten dat ze er heer en meester waren, en sommigen van hen waren inderdaad heel vaardig.

Isam was net zo vaardig, en ook uitzonderlijk goed in ongezien blijven.

Wie dit ook was, ze droeg dus een vermomming. Waarom zou ze hier de moeite nemen om zich te verstoppen? Hoe dan ook, zij moest degene zijn die hem had ontboden. Geen enkele vrouw liep door het Dorp met zo’n hooghartig gezicht en zoveel zelfvertrouwen, alsof ze verwachtte dat zelfs een kei haar zou gehoorzamen als ze die opdroeg te springen. Isam liet zich zwijgend op zijn knie zakken.

Bij die beweging vlamde de pijn van de wond in zijn maag weer op. Hij had zich nog altijd niet hersteld van het gevecht met de wolf. Meteen voelde hij vanbinnen iets kronkelen; Luc haatte Aybara. Merkwaardig. Luc was doorgaans de meest meegaande van de twee, en Isam de harde. Of althans, zo zag hij zichzelf.

Hoe het ook zij, over deze specifieke wolf waren ze het eens. Aan de ene kant was Isam opgewonden; als jager had hij zelden zo’n uitdaging als Aybara gehad. Maar zijn haat ging dieper. Hij was vastbesloten Aybara te doden.

Isam onderdrukte een grimas van pijn en boog zijn hoofd. De vrouw liet hem op zijn knie zitten en nam aan zijn tafel plaats. Ze tikte een poosje zwijgend met haar vinger tegen de zijkant van de tinnen beker, starend naar de inhoud.

Isam zweeg. Veel van die dwazen die zich Duistervrienden noemden, kronkelden en wurmden als een ander macht over hen had. Eigenlijk, gaf hij schoorvoetend toe, zou Luc waarschijnlijk net zo kronkelen.

Isam was jager. Dat was alles wat hij wilde zijn. Als je je zeker voelde in wat je was, was er geen reden om boos te worden als je op je plaats werd gezet.

Licht, maar die buikwond brandde echt.

ik wil hem dood hebben,’ zei de vrouw. Haar stem was zacht maar indringend.

Isam zweeg.

ik wil dat hij wordt uitgebeend als een beest, zijn ingewanden op de grond gesmeten, zijn bloed een bad voor raven, zijn botten verbleekt, vergrijsd en tot stof vergaan in de hitte van de zon. Ik wil hem dóód hebben, jager.’

‘Altor.’

‘Ja. In het verleden heb je gefaald.’ Haar stem was als ijs. Hij kreeg het koud. Dit was een harde. Even hard als Moridin.

In de jaren dat hij nu diende, had hij minachting opgevat voor de meeste Uitverkorenen. Ze kibbelden als kinderen, ondanks al hun macht en zogenaamde wijsheid. Deze vrouw zette hem aan het denken, en hij vroeg zich af of hij hen wel echt allemaal had bespied. Zij leek anders.

‘Nou?’ vroeg ze. ‘Verdedig je jezelf niet?’

‘Elke keer als een van de Uitverkorenen me deze jacht opdroeg,’ zei hij, ‘kwam er weer een ander om me ervan af te halen en me een andere taak te geven.’

Eigenlijk had hij liever zijn jacht op de wolf voortgezet. Maar hij zou geen bevelen naast zich neerleggen, of in ieder geval geen rechtstreekse bevelen van de Uitverkorenen. Buiten Aybara was de ene jacht voor hem net zo goed als de andere. Hij zou die Draak doden als het moest.

‘Dat zal deze keer niet gebeuren,’ zei de Uitverkorene, nog altijd starend in zijn beker. Ze had hem nog niet aangekeken en gaf hem geen toestemming om op te staan, dus bleef hij op zijn knieën zitten. ‘Alle anderen hebben afstand gedaan van hun aanspraken op jou. Behalve als de Grote Heer zelf je anders beveelt – behalve als hij je zelf ontbiedt – moet je je van deze taak kwijten. Dood Altor.’

Toen Isam beweging zag door het raam, keek hij opzij. De Uitverkorene keek niet op toen er een groep gestalten in zwarte mantels met kappen langsliep. Hun mantels bewogen niet in de wind.

Ze werden vergezeld door koetsen; een ongebruikelijke aanblik in het Dorp. De koetsen reden langzaam, maar toch stuiterden en hotsten ze op de oneffen straat. Isam hoefde niet achter de gordijnen voor de koetsraampjes te kijken om te weten dat er dertien vrouwen in zaten, een gelijk aantal als de Myrddraal. Geen van de Samma N’Sei keerde terug op straat. Ze ontweken stoeten zoals deze meestal. Om voor de hand liggende redenen hadden ze... sterke gevoelens over zulke dingen.

De koetsen reden voorbij. Er was er dus weer een gevangen. Isam had aangenomen dat die praktijken waren stopgezet toen de smet eenmaal was gereinigd.

Voordat hij zijn blik weer op de vloer richtte, ving hij een glimp op van iets wat nog meer uit de toon viel: een vuil gezichtje dat vanuit de schaduwen van een steeg aan de overkant van de straat keek. Grote ogen, maar een schichtige houding. Het voorbijgaan van Moridin en de komst van de dertien had de Samma N’Sei van de straat gejaagd. En waar zij niet waren, konden de straatkinderen enigszins veilig komen. Als ze geluk hadden.

Isam wilde het kind toeschreeuwen dat het moest wegwezen. Dat het moest vluchten, het gevaar van een oversteek van de Verwording moest trotseren. Je kon beter in de maag van een Worm sterven dan in dit Dorp leven en ondergaan wat deze plek met je deed. Ren! Vlucht! Stérf!

Het gevoel was snel voorbij toen het straatkind zich terugtrok in de schaduwen. Isam herinnerde zich nog de tijd dat hij zo’n kind was. Hij had destijds zoveel geleerd. Hoe je eten kon vinden dat je grotendeels kon vertrouwen en dat je niet meteen weer uitkotste zodra je ontdekte wat erin zat. Hoe je met een mes moest vechten. Hoe je ongezien en onopgemerkt kon blijven.

En hoe je iemand moest doden, natuurlijk. Iedereen in het Dorp die lang genoeg bleef leven, leerde dat lesje.

De Uitverkorene staarde nog steeds in zijn beker. Ze keek naar haar spiegelbeeld, besefte Isam. Wat zag ze daar?

‘Ik zal hulp nodig hebben,’ zei Isam uiteindelijk. ‘De Herrezen Draak heeft wachters en komt zelden in de droom.’

‘Er is al hulp geregeld,’ antwoordde ze zacht. ‘Maar je moet hem vinden, jager. Laat dat gedoe van voorheen zitten, die pogingen om hem naar je toe te lokken. Lews Therin zal zo’n valstrik aanvoelen. Bovendien zal hij nu niet van zijn doel afwijken. Er is weinig tijd.’

Ze sprak over de rampzalige missie in Tweewater. Luc had toen de leiding gehad. Wat wist Isam immers over echte steden, echte mensen? Hij zou eigenlijk bijna gaan verlangen naar die dingen, hoewel hij vermoedde dat het vooral een gevoel van Luc was. Isam was niets meer dan een jager. Mensen waren van weinig belang voor hem; hij kende alleen de beste plekken om ze met pijlen te doorboren.

Maar die missie in Tweewater... Die stonk als een rottend karkas. Hij was er nog steeds niet zeker van. Was het doel werkelijk geweest om Altor te lokken, of was het de bedoeling geweest om Isam weg te houden bij belangrijke gebeurtenissen? Hij wist dat zijn vaardigheden de Uitverkorenen fascineerden; hij kon iets wat zij niet konden. O, ze konden wel nadoen hoe hij de droom in stapte, maar zij hadden daarbij de Ene Kracht nodig, Poorten, meer tijd.

Hij was het beu om een speelbal te zijn in hun spelletjes. Hij wilde gewoon jagen zonder dat elke week de prooi veranderde.

Maar dergelijke dingen zei je niet tegen de Uitverkorenen. Hij hield zijn bezwaren voor zich.

Schaduwen verduisterden de deuropening van de herberg, en de bediende verdween snel naar een achterkamer. Nu was de gelagkamer geheel verlaten, op Isam en de Uitverkorene na.

‘Je mag gaan staan,’ zei ze.

Isam deed dat haastig toen er twee mannen naar binnen stapten. Ze waren lang, gespierd, en hadden rode sluiers voor. Ze droegen bruine kleding zoals de Aiel, maar ze hadden geen speren of bogen bij zich. Deze schepsels hanteerden veel dodelijker wapens.

Hoewel hij zijn gezicht uitgestreken hield, werd Isam overmand door herinneringen. Een jeugd vol pijn, honger en sterfte. Een leven waarin hij de blikken van mannen als deze had ontweken. Hij spande uit alle macht zijn spieren om niet te gaan trillen toen ze als roofdieren naar de tafel slopen.

De mannen lieten hun sluiers zakken en ontblootten hun tanden. Die tanden waren tot punten gevijld.

Deze mensen waren Bekeerd. Je kon het in hun ogen zien; ogen die niet helemaal klopten, niet helemaal menselijk waren.

Isam ging er bijna vandoor, stapte bijna de droom in. Hij kon niet allebei die mannen doden. Hij zou al een hoopje as zijn voordat hij er één zou kunnen overmeesteren. Hij had Samma N’Sei zien doden; vaak deden ze het alleen maar om te oefenen met hun krachten.

Ze vielen niet aan. Wisten ze dat deze vrouw een Uitverkorene was? Waarom lieten ze dan hun sluiers zakken? Samma N’Sei lieten nooit hun sluiers zakken, behalve om te doden; en dan alleen nog als ze zich daar erg op verheugden.

‘Zij gaan met je mee,’ vertelde de Uitverkorene. ‘Je krijgt ook een handjevol Talentlozen mee om met Altors wachters af te rekenen.’ Ze draaide zich naar hem toe en keek hem voor het eerst in de ogen. Ze leek... van weerzin vervuld. Alsof ze ervan walgde dat ze zijn hulp nodig had.

Zij gaan met je mee, had ze gezegd. Niet: Zij zullen je dienen.

Driemaal verdomd. Dit zou een verschrikkelijke klus worden.

Talmanes dook opzij en wist ternauwernood de bijl van een Trollok met een stierensnuit te ontwijken; de grond beefde toen de bijl keien verbrijzelde. Talmanes bukte zich en stak zijn kling door het bovenbeen van het schepsel, en de Trollok gooide brullend zijn kop naar achteren.

‘Wat stink jij uit je bek,’ gromde Talmanes, die zijn zwaard terugtrok en achteruitstapte. Het monster zakte op één knie, en Talmanes hakte zijn wapenhand eraf.

Hijgend danste hij vervolgens achteruit terwijl twee van zijn metgezellen de Trollok met speren in de rug staken. Je kon het beste altijd met een groep tegen Trolloks vechten. Of eigenlijk kon je beter met een paar man tegen iederéén vechten, maar het was nog belangrijker bij Trolloks, vanwege hun grootte en kracht.

Overal in de nacht lagen lijken, als stapels afval. Talmanes was gedwongen geweest de wachthuizen bij de stadspoort in brand te steken om licht te hebben; de stuk of zes wachters die nog leefden, waren voorlopig ingelijfd bij de Bond.

Als een zwarte vloed begonnen de Trolloks zich terug te trekken van de poort. Ze hadden zichzelf uitgeput door zich hierin te storten. Of eigenlijk erin gestort te wórden. Er was een Halfman bij dit stel geweest. Talmanes drukte zijn hand tegen de wond in zijn zij en voelde vocht.

De wachthuizen waren bijna geheel afgebrand. Hij zou nog een paar winkels in brand moeten laten steken. Dan bestond wel het gevaar dat het vuur om zich heen zou grijpen, maar de stad was toch al verloren. Het had nu geen zin meer om voorzichtigheid in acht te nemen. ‘Brint!’ riep hij. ‘Steek die stal in brand!’

Sandip kwam aanlopen toen Brint langs rende met een fakkel. ‘Ze komen vast terug. En waarschijnlijk al snel.’

Talmanes knikte. Nu de gevechten gestaakt waren, kwamen burgers de stegen en nissen uit. Ze liepen behoedzaam naar de poort en – hopelijk – de veiligheid.

‘We kunnen hier niet blijven om die poort te verdedigen,’ zei Sandip. ‘De draken...’

‘Ik weet het. Hoeveel man hebben we verloren?’

‘Ik heb nog geen aantallen. Minstens honderd.’

Licht, Mart vilt me als hij dat hoort. Mart vond het vreselijk om soldaten te verliezen. De man was even zachtaardig als geniaal; een vreemde maar inspirerende mengeling. ‘Stuur een paar verkenners naar de uitvalswegen om uit te kijken naar naderend Schaduwgebroed. Gooi wat van die dode Trolloks op een hoop om een wegversperring te vormen; dat zou moeten werken. Jij, soldaat!’

Een van de vermoeide soldaten die langsliepen bleef staan. Hij droeg de kleuren van de koningin. ‘Heer?’

‘We moeten de mensen laten weten dat ze via deze poort veilig de stad kunnen verlaten. Is er een signaal dat Andoraanse boeren zouden herkennen? Iets wat ze hierheen zou halen?’

‘“Boeren”,’ zei de man peinzend. Het woord leek hem niet te bevallen. Ze gebruikten het niet vaak, hier in Andor. ‘Ja, de Koninginnemars.’

‘Sandip?’

‘Ik zal het de hoornblazers vertellen, Talmanes,’ bevestigde Sandip.

‘Mooi zo.’ Talmanes knielde neer om zijn zwaard schoon te vegen aan het hemd van een gesneuvelde Trollok en voelde een pijnscheut in zijn zij. Zijn wond was niet heel ernstig. Alleen maar een schrammetje, eigenlijk.

Het hemd van de Trollok was zo smerig dat hij even twijfelde of hij zijn wapen er wel aan moest afvegen, maar Trollokbloed kon een zwaardkling aanvreten, dus deed hij het toch. Hij stond op, negeerde de pijn in zijn zij en liep naar de poort, waar hij Selfar had vastgebonden. Hij had niet te paard durven blijven zitten toen hij het tegen het Schaduwgebroed opnam. De ruin was een goed beest, maar het was niet opgeleid in de Grenslanden.

Geen van de mannen vroeg hem iets toen hij zich in het zadel hees en Selfar naar het westen wendde, de stadspoort uit naar de huurlingen die hij eerder had zien toekijken. Talmanes was niet verbaasd te ontdekken dat ze dichter bij de stad waren gekomen. Gevechten trokken strijders aan zoals een vuur op een winteravond verkilde reizigers aantrok.

Ze hadden zich niet in de strijd gemengd. Toen Talmanes hen naderde, werd hij begroet door een kleine groep: zes mannen met dikke armen en – waarschijnlijk – een dikke huid. Ze herkenden hem en de Bond. Mart was regelrecht beroemd tegenwoordig, en daardoor de Bond ook. Ze zagen ongetwijfeld ook de vlekken van Trollokbloed op Talmanes’ kleding en het verband om zijn middel.

Die wond was nu echt heftig gaan branden. Talmanes hield Selfar in en klopte rustig op zijn zadeltassen. Ik had hier ergens nog wat tobak...

‘Ja?’ zei een van de huurlingen. De leider was eenvoudig te herkennen; hij had het mooiste pantser. Een man werd vaak de leider van een bende zoals deze door lang in leven te blijven.

Talmanes viste zijn op één na beste pijp uit zijn zadeltas. Waar is die tobak? Hij nam nooit zijn beste pijp mee de strijd in. Zijn vader had gezegd dat dat ongeluk bracht.

Aha, dacht hij, en hij haalde de tobaksbuidel tevoorschijn. Hij stopte wat in de pijp, pakte een houtsplinter en boog zich opzij om die in de fakkel van een argwanende huurling te steken.

‘Wij vechten alleen tegen betaling,’ zei de leider. Hij was een stevige kerel en oogde verbazingwekkend schoon, hoewel hij zijn baard wel eens mocht bijknippen.

Talmanes stak zijn pijp aan en blies rook uit. Achter hem begonnen hoorns te schallen. De Koninginnemars bleek een aanstekelijk deuntje. Het hoorngeschal ging vergezeld met gebrul, en Talmanes keek om. Trolloks op de hoofdweg, deze keer een grotere groep.

Kruisboogschutters stelden zich in rijen op en begonnen te schieten op een bevel dat Talmanes niet had gehoord.

‘Wij vechten alleen...’ begon de leider opnieuw.

‘Weet je wat dit is?’ vroeg Talmanes zacht, met de steel van de pijp tussen zijn tanden. ‘Dit is het begin van het einde. Dit is de ondergang van alle naties en van alle mensen. Dit is de Laatste Slag, stomme dwaas.’

De mannen dansten onbehaaglijk van de ene voet op de andere.

‘Spreekt u... Spreekt u voor de Koningin?’ vroeg de leider in een poging nog iets te redden. ‘Ik wil alleen maar zeker weten dat mijn mannen verzorgd worden.’

‘Als jullie vechten,’ zei Talmanes, ‘dan beloof ik jullie een grote beloning.’

De man wachtte af.

‘Ik beloof je dat je zult blijven ademen,’ zei Talmanes, die nog eens aan zijn pijp pufte.

‘Is dat een dreigement, Cairhienin?’

Talmanes blies rook uit, boog zich voorover uit het zadel en bracht zijn gezicht dichter naar de leider toe. ‘Ik heb vanavond een Myrddraal gedood, Andoraan,’ zei hij zacht. ‘Hij heeft me gekerfd met een Thakan’dar, en de wond is zwart geworden. Grenslanders weten wat dat betekent. Het betekent dat ik in het beste geval nog een paar uur heb voordat het gif van de kling me van binnenuit verbrandt en ik in afgrijselijke pijnen sterf. Daarom, vriend, raad ik je aan om me te geloven als ik zeg dat ik echt niks te verliezen heb.’

De man knipperde met zijn ogen.

‘Je hebt twee keuzes,’ zei Talmanes, die zijn paard wendde en zijn stem verhief om de hele groep toe te spreken. ‘Jullie kunnen vechten net als wij allemaal, zodat deze wereld misschien nog een toekomst heeft, en met een beetje geluk verdienen jullie er nog wat geld mee ook. Dat kan ik niet beloven. Of je blijft hier zitten, kijkt toe terwijl er mensen worden afgeslacht en houdt je voor dat je niet voor niets werkt. Als het meezit en de rest van ons redt deze wereld zónder jullie hulp, haal je nog lang genoeg adem om je laffe nek door een strop te kunnen steken.’

Stilte. Er klonk hoorngeschal uit de duisternis achter hem.

De leider van de huurlingen keek naar zijn metgezellen. Ze knikten instemmend.

‘Ga helpen die poort in handen te houden,’ zei Talmanes, die zijn paard wendde. ‘Ik ga de andere groepen huurlingen ook rekruteren.’

Leilwin keek uit over het grote aantal kampen op het terrein dat bekendstond als de Akker van Merrilor. In de nacht, terwijl die wolken boven hen de maan en sterren aan het oog onttrokken, kon ze zich bijna voorstellen dat de kookvuren scheepslantaarns waren in een drukke nachtelijke haven.

Maar dat was een aanblik die ze waarschijnlijk nooit meer zou zien. Leilwin Scheeploos was geen kapitein meer; ze zou nooit meer kapitein worden. Wensen dat het anders was, paste niet meer bij de persoon die ze was geworden.

Baile legde zijn hand op haar schouder. Dikke vingers, eeltig van het harde werken. Ze legde haar hand over de zijne heen. Het was niet moeilijk geweest om door een van de Poorten te glippen die bij Tar Valon waren gemaakt. Baile kende de weg in de stad, hoewel hij had gemopperd dat hij daar niet wilde zijn. ‘Het haar op mijn armen gaat hier rechtop staan,’ had hij gezegd, en ‘Ik had zó gehoopt dat ik hier nooit meer zou hoeven komen.’

En toch was hij met haar meegegaan. Een goede man, Baile Domon. Een van de betere die ze had leren kennen in deze onbekende landen, ondanks onappetijtelijke handeltjes in zijn verleden. Dat lag achter hem. Hij begreep dan misschien niet goed hoe het werkelijk hoorde, maar hij deed zijn best.

‘Wat een aanblik,’ zei hij, uitkijkend over de stille zee van lichtjes. ‘Wat wil je nu doen?’

‘Nynaeve Almaeren of Elayne Trakand zoeken.’

Baile krabde in zijn baard; hij droeg hem in de Illiaanse stijl, met een geschoren bovenlip. Zijn hoofdhaar had een ongelijkmatige lengte; hij was opgehouden een deel van zijn hoofd kaal te scheren toen ze hem had bevrijd. Dat had ze natuurlijk gedaan om met hem te kunnen trouwen.

Het was beter zo; dat geschoren hoofd zou hier aandacht hebben getrokken. Hij had het best goed gedaan als so’jhin zodra bepaalde... vraagstukken eenmaal waren opgelost. Maar uiteindelijk had ze moeten toegeven dat Baile Domon niet voorbestemd was om so’jhin te zijn. Hij was een te ruwe strandkei, en geen enkele branding zou ooit die scherpe kantjes verzachten. En zo zag ze hem ook het liefst, hoewel ze dat nooit hardop zou zeggen.

‘Het is al laat, Leilwin,’ zei hij. ‘Misschien moeten we tot morgenochtend wachten.’

Nee. Er hing een stilte over de kampen, dat wel, maar het was niet de stilte van de slaap. Het was de stilte van schepen die op de juiste wind wachtten.

Ze wist niet veel van wat hier gaande was; ze had in Tar Valon geen vragen durven stellen, bang dat haar tongval haar zou verraden als Seanchaanse. Een samenkomst zo groot als deze ontstond niet zonder grondige voorbereiding. Ze was verbaasd over de immense schaal ervan; ze had gehoord van de bijeenkomst hier, waar de meeste Aes Sedai naartoe waren gegaan, maar dit was groter dan ze had voorzien.

Leilwin stak het terrein over en Baile volgde haar naar de groep bedienden uit Tar Valon met wie ze hadden mogen meereizen dankzij Bailes smeergeld. Zij was daar niet mee ingenomen geweest, maar ze had niets anders kunnen bedenken. Ze probeerde niet te veel te denken aan zijn oorspronkelijke contactpersonen in Tar Valon. Nou, als ze toch nooit meer op een schip kwam, dan zou Baile ook geen mogelijkheid meer hebben om te smokkelen. Dat was een schrale troost.

Je bent scheepskapitein. Dat is alles wat je kent, alles wat je wilt. En nu, Scheeploos. Ze huiverde en balde haar vuisten om zichzelf ervan te weerhouden haar armen om haar lichaam te slaan. Dat ze de rest van haar dagen in deze onveranderlijke landen zou moeten doorbrengen, zich nooit meer sneller zou voortbewegen dan een paard, nooit meer de zilte lucht boven de diepe zee zou ruiken, nooit meer haar boeg op de horizon zou richten, het anker lichten, de zeilen hijsen en dan gewoon...

Ze vermande zich. Nynaeve en Elayne zoeken... Ze was dan misschien Scheeploos, maar ze zou zich niet in de diepten laten wegzakken om te verdrinken. Ze bepaalde haar koers en begon te lopen. Baile dook een beetje ineen en probeerde argwanend overal tegelijk te kijken. Hij keek ook een paar keer zijdelings naar haar, met zijn lippen op elkaar geperst tot een streep. Ze wist inmiddels wat dat betekende.

‘Wat is er?’ vroeg ze.

‘Leilwin, wat doen we hier?’

‘Dat heb ik je al verteld. We moeten op zoek...’

‘Ja, maar waaróm? Wat denk je dat ze gaan doen? Het zijn wel Aes Sedai.’

‘Ze hebben me al eerder goed behandeld.’

‘En daarom denk je dat ze ons onderdak zullen bieden?’ ‘Misschien.’ Ze keek hem aan. ‘Zeg het, Baile. Er ligt iets op je tong.’

Hij zuchtte. ‘Waarom moeten we onderdak zoeken, Leilwin? We zouden ook ergens een schip kunnen regelen. In Arad Doman, waar geen Aes Sedai of Seanchanen zijn.’

‘Een schip onder mijn leiding zou niet het soort schip zijn dat jou bevalt.’

Hij keek haar met een vlakke blik aan. ‘Ik weet best hoe ik eerlijk handel moet drijven, Leilwin. Het zou heus geen...’

Ze hief haar hand om hem de mond te snoeren en legde die toen op zijn schouder. Ze bleven op het pad staan. ‘Ik weet het, liefste. Ik weet het. Ik praat alleen maar ter afleiding, om ons tollend een stroming in te sturen die nergens heen gaat.’

‘Waarom?’

Dat ene woordje stak haar als een splinter onder haar vingernagel. Waarom? Waarom was ze helemaal hierheen gekomen, meereizend met Martrim Cauton, waardoor ze gevaarlijk dicht bij de Dochter van de Negen Manen was beland? ‘Mijn volk heeft ernstige misvattingen over de wereld, Baile. Daardoor scheppen ze onrecht.’

‘Ze hebben je verstoten, Leilwin,’ zei hij zacht. ‘Je bent niet langer een van hen.’

‘Ik zal altijd een van hen zijn. Mijn naam is me afgenomen, maar niet mijn bloed.’

‘Het spijt me dat ik je heb beledigd.’

Ze knikte kort. ‘Ik ben nog steeds trouw aan de Keizerin, moge zij eeuwig leven. Maar de damane... die vormen de fundering van haar bewind. Zij zijn het middel waarmee ze orde schept, waarmee y.e het Keizerrijk bijeenhoudt. En de damane zijn een leugen.’

Sul’dam konden geleiden. Dat talent viel aan te leren. Zelfs nu nog, maanden nadat ze de waarheid had ontdekt, kon haar geest niet .«11e implicaties bevatten. Een ander zou misschien meer belangstelling hebben gehad voor het politieke voordeel; een ander zou misschien naar Seanchan zijn teruggekeerd en die kennis hebben gebruikt om macht te verwerven. Leilwin wenste bijna dat ze dat had gedaan. Bijna.

Maar de smeekbeden van de sul’dam... en dat ze die Aes Sedai had leren kennen, die zo anders waren dan ze had gedacht...

Er moest iets gebeuren. Zou ze alleen niet het hele Keizerrijk kunnen laten ineenstorten door dat te doen? Ze moest haar zetten heel, heel zorgvuldig overdenken, als in de laatste ronde van een spelletje «hal.

De twee liepen in het donker achter een rij bedienden aan; er was altijd wel ergens een Aes Sedai die bedienden op pad stuurde om iets te gaan halen wat in de Witte Toren was achtergebleven, dus liepen er vaak mensen heen en weer, en dat kwam Leilwin goed uit. Ze liepen langs de rand van het Aes Sedai-kamp zonder staande te worden gehouden.

Ze was verbaasd om hoe gemakkelijk het allemaal ging, totdat ze enkele mannen langs het pad zag. Je zou ze zomaar over het hoofd zien; om de een of andere reden gingen ze op in hun omgeving, vooral in het donker. Leilwin zag ze pas toen een van hen in beweging kwam, bij de anderen weg stapte en vlak achter Baile en haar kwam lopen.

Al snel werd duidelijk dat hij hen twee had uitgekozen. Misschien kwam het door hoe ze liepen, hun houding. Ze hadden zich zo eenvoudig mogelijk gekleed, hoewel Bailes baard hem herkenbaar maakte als Illianer.

Leilwin bleef staan, legde haar hand op Bailes arm en draaide zich om naar de man achter hen. Een zwaardhand, nam ze aan, op basis van wat ze over hen had gehoord.

De zwaardhand beende naar hen toe. Ze bevonden zich nog aan de rand van het kamp, waar de tenten in kringen stonden opgesteld. Vanuit haar ooghoeken had ze al opgemerkt dat enkele van die tenten gloeiden van een licht dat te onbeweeglijk was om van een kaars of lamp te komen.

‘Ho,’ zei Baile, die vriendelijk een hand naar de zwaardhand opstak. ‘We zoeken een Aes Sedai genaamd Nynaeve Almaeren. Of als zij hier niet is, dan misschien Elayne Trakand?’

‘Die verblijven geen van beiden in dit kamp,’ antwoordde de zwaardhand. Hij was een kleine man, maar wel stevig. Hij zou een goede zeeman zijn met die gespierde benen. Zijn gelaatstrekken oogden... onvoltooid. Uit steen gehouwen door een beeldhouwer die halverwege zijn belangstelling voor het werkstuk had verloren.

‘Ach,’ zei Baile. ‘Dat is dan onze fout. Kunt u ons vertellen waar ze wel kamperen? Het is nogal dringend, ziet u.’ Hij sprak gladjes, met gemak. Baile kon best innemend zijn, als het moest. Veel innemender dan Leilwin.

‘Dat hangt ervan af,’ zei de zwaardhand. ‘Uw metgezel, zij is ook op zoek naar deze Aes Sedai?’

‘Ja, ze...’ begon Baile.

De zwaardhand stak zijn hand op. ‘Ik wil het graag van haar horen,’ zei hij, kijkend naar Leilwin.

‘Ja, dat wil ik ook,’ zei Leilwin. ‘Bij mijn oude grootmoeder! Die vrouwen, die hebben ons betaling beloofd, en ik ben van zins die te innen. Aes Sedai liegen niet, dat weet iedereen. Als u ons niet naar ze toe wilt brengen, stuur dan iemand hierheen die dat wel wil!’

De zwaardhand aarzelde en zijn ogen werden groot bij haar spraakwaterval. Gelukkig knikte hij toen. ‘Deze kant op.’ Hij leidde hen naar de zijkant van het kamp, weg bij het midden, maar hij leek niet langer argwanend.

Leilwin slaakte onopvallend een zucht en liep samen met Baile achter de zwaardhand aan. Baile keek haar trots aan, zo breed grijnzend dat hij hen beslist had verraden als de zwaardhand had omgekeken. Ze kon zelf een flauwe glimlach ook niet onderdrukken.

De Illiaanse tongval die ze zich had aangemeten, was haar niet gemakkelijk afgegaan, maar ze waren het erover eens geweest dat haar Seanchaanse tongval gevaarlijk was, vooral wanneer ze meereisden met Aes Sedai. Baile beweerde dat geen enkele Illianer haar voor een landgenote zou aanzien, maar ze was kennelijk goed genoeg om een buitenstaander te bedotten.

Ze was opgelucht toen ze wegliepen bij het Aes Sedai-kamp, het donker in. Dat ze twee vriendinnen had – en ze waren vriendinnen, ondanks hun geschillen – die Aes Sedai Waren, betekende nog niet dat ze in een kamp vol van die vrouwen wilde zijn. De zwaardhand leidde hen naar een open terrein bijna midden op de Akker van Merrilor. Daar bevond zich een heel uitgestrekt kamp, met een groot aantal kleine tenten.

‘Aiel,’ zei Baile zachtjes tegen haar. ‘Dat moeten er tienduizenden zijn.’

Leilwins belangstelling was gewekt. Er werden angstaanjagende verhalen verteld over Aiel, legenden die onmogelijk allemaal waar konden zijn. Maar zelfs al waren die verhalen overdreven, dan nog moesten dit de beste strijders aan deze kant van de oceaan zijn. Ze had graag een keer een oefengevecht tegen zo’n Aiel gehouden, als de omstandigheden anders waren geweest. Ze legde haar hand op haar ransel; haar knuppel zat in een diepe zak aan de zijkant, waar ze er gemakkelijk bij kon.

Het waren wel lange mensen, die Aiel. Ze zag er enkele bij kampvuren zitten, zo te zien ontspannen onderuitgezakt. Maar hun ogen keken nog scherper rond dan die van de zwaardhand. Een gevaarlijk volk, klaar om te doden zelfs wanneer ze zich ontspanden bij een vuur. De banieren die boven dit kamp wapperden, kon ze in het donker niet goed onderscheiden.

‘Welke koning of koningin leidt dit kamp, zwaardhand?’ riep ze.

De man draaide zich naar haar om, maar zijn gezicht bleef verborgen in de nachtelijke schaduwen. ‘Jullie koning, Illianers.’

Naast haar verstarde Baile.

Onze...

De Herrezen Draak. Gelukkig struikelde ze niet van schrik, maar het scheelde niet veel. Een man die kon geleiden. Dat was nog erger, nog veel erger, dan Aes Sedai.

De zwaardhand leidde hen naar een tent in het midden van het kamp. ‘U hebt geluk; haar licht is aan.’ Er stonden geen wachters bij de ingang van de tent, dus meldde hij zich en kreeg toestemming om binnen te komen. Hij trok met één hand de tentflap opzij en knikte naar hen, maar zijn andere hand lag op zijn zwaard en hij had een vechthouding aangenomen.

Leilwin vond het vreselijk om dat zwaard achter haar rug te hebben, maar ze ging toch naar binnen. De tent werd verlicht met zo’n onnatuurlijke lichtbol en een bekend ogende vrouw in een groen gewaad zat aan een tafel een brief te schrijven. Nynaeve Almaeren was wat ze in Seanchan een telarti zouden noemen: een vrouw met vuur in haar ziel. Leilwin had begrepen dat Aes Sedai doorgaans zo kalm waren als windstille wateren. Nou, misschien was deze vrouw dat af en toe, maar dan wel het soort kalme water dat je vlak om de bocht bij een bruisende waterval aantrof.

Nynaeve bleef schrijven toen ze binnenkwamen. Ze droeg geen vlecht meer; haar haar hing los tot op haar schouders. Dat was een even vreemde aanblik als een schip zonder mast.

‘Ik kom zo bij je, Sleet,’ zei Nynaeve. ‘Eerlijk, zoals jullie de laatste tijd om me heen draaien, doen jullie me denken aan een moedervogel die een ei kwijt is. Hebben jullie Aes Sedai geen werk voor jullie?’

‘Lan is voor velen van ons belangrijk, Nynaeve Sedai,’ zei de zwaardhand – Sleet – met een rustige, knarsende stem.

‘O, en voor mij niet? Toe zeg, misschien moeten we jullie maar laten houthakken of zoiets. Als er nog één zwaardhand bij me komt kijken of ik...’

Ze keek op, en eindelijk zag ze Leilwin. Nynaeves gezicht werd meteen onbewogen. Koud. Ijzig koud. Leilwin merkte dat ze zweette. Haar leven lag in de handen van deze vrouw. Waarom had Sleet hen niet naar Elayne kunnen brengen? Misschien hadden ze Nynaeve helemaal niet moeten noemen.

‘Deze twee eisten u te spreken,’ zei Sleet. Zijn zwaard was uit de schede gekomen. Dat had Leilwin niet gemerkt. Domon mompelde zachtjes in zichzelf. ‘Ze beweren dat u hen had ingehuurd voor een klus en dat ze hun betaling komen innen. Maar ze hebben zich niet bekendgemaakt in de Toren en zijn door een van de Poorten geglipt. De man komt uit Illian. De vrouw van elders. Ze vermomt haar tongval.’

O, misschien was ze dan toch niet zo goed met die Illiaanse tongval als ze had gedacht. Leilwin keek naar zijn zwaard. Als ze opzij dook, zou hij haar waarschijnlijk missen, aangenomen dat hij op haar borst of hals zou mikken. Ze kon haar knuppel pakken en...

Er was hier een Aes Sedai. Leilwin zou aan het eind van haar duikeling niet eens meer opstaan. Ze zou gevangen worden in een weving van de Ene Kracht, of erger. Ze keek Nynaeve aan.

‘Ik ken die twee, Sleet,’ zei Nynaeve kil. ‘Het is goed dat je ze hierheen hebt gebracht. Dank je.’

Zijn zwaard verdween meteen weer in de schede, en Leilwin voelde een koele luchtvlaag tegen haar nek toen hij stil als een fluistering de tent uit glipte.

‘Als je hier bent om om vergiffenis te smeken,’ zei Nynaeve, ‘dan heb je de verkeerde uitgekozen. Ik overweeg half om je aan de zwaardhanden te geven voor ondervraging. Misschien kunnen ze nog iets nuttigs over je volk uit die verraderlijke geest van je persen.’ ‘Ook fijn om jou weer te zien, Nynaeve,’ zei Leilwin koeltjes. ‘Dus wat is er gebeurd?’ wilde Nynaeve weten.

Wat er was gebeurd? Waar had die vrouw het over?

‘Ik heb het echt geprobeerd,’ zei Baile ineens berouwvol. ‘Ik heb echt gevochten, maar ik werd met gemak overmand. Ze hadden mijn schip in brand kunnen steken, het kunnen laten zinken, mijn mannen kunnen vermoorden.’

‘Het zou beter zijn geweest als jullie met man en muis waren vergaan, Illianer,’ zei Nynaeve. ‘De ter’angreaal is in de handen van een Verzaker beland; Semirhage verborg zich tussen de Seanchanen en deed zich voor als een soort rechter. Een Waarheidsspreker? Noemen ze dat zo?’

‘Ja,’ antwoordde Leilwin zacht. Nu begreep ze het. ‘Ik betreur het dat ik mijn belofte heb verbroken, maar...’

‘O, betréúr je dat, Egeanin?’ vroeg Nynaeve, die zo plotseling opstond dat haar stoel omviel. ‘Niet bepaald het woord dat ik zou gebruiken terwijl de hele wereld in gevaar is gebracht, terwijl we op het randje van de duisternis zijn beland en daar bijna overheen zijn geduwd! Ze heeft kopieën van dat ding laten maken, mens! Een ervan eindigde om de nek van de Herrezen Draak. De Herrezen Draak zélf, in de macht van een Verzaker!’

Nynaeve gooide haar handen omhoog. ‘Licht! Het was echt bijna afgelopen met ons, vanwege jou. Het einde van alles. Geen Patroon meer, geen wereld meer, niets. Miljoenen levens hadden kunnen eindigen door jouw onzorgvuldigheid.’

‘Ik...’ Leilwins falen leek ineens overstelpend. Haar leven, verloren.

Haar naam, verloren. Haar schip, van haar afgenomen door de Dochter van de Negen Manen. Allemaal onbeduidende verliezen vergeleken met dit.

‘Ik heb echt gevochten,’ herhaalde Baile met nadruk. ‘Ik heb alles gegeven wat ik had.’

‘Ik had je moeten bijstaan, kennelijk,’ mompelde Leilwin.

‘Dat heb ik je geprobeerd uit te leggen,’ zei Baile grimmig. ‘Al zo vaak, het Licht verzenge me.’

‘Bah,’ zei Nynaeve, die haar hand tegen haar voorhoofd drukte. ‘Wat doe je hier, Egeanin? Ik had gehoopt dat je dood was. Als je was omgekomen bij een poging je aan je eed te houden, dan had ik je niets kwalijk kunnen nemen.’

Ik heb hem zelf aan Suroth overhandigd, dacht Leilwin. Een prijs betaald voor mijn leven, mijn enige uitweg.

‘Nou?’ Nynaeve keek haar kwaad aan. ‘Vertel op, Egeanin.’

‘Dat is niet langer mijn naam.’ Leilwin liet zich op haar knieën zakken. ‘Dat is me allemaal afgenomen, en ook mijn eer, zo blijkt nu. Ik geef mezelf aan je als betaling.’

Nynaeve snoof minachtend. ‘Anders dan jullie Seanchanen houden wij geen mensen alsof het dieren zijn.’

Leilwin stond niet op. Baile legde zijn hand op haar schouder, maar hij probeerde haar niet overeind te trekken. Hij begreep nu waarom ze dit moest doen. Hij was bijna beschaafd.

‘Kom overeind,’ snauwde Nynaeve. ‘Licht, Egeanin. Vroeger was je altijd zo sterk dat je stenen fijnkauwde en zand uitspuugde.’

‘Die kracht dwingt me nu juist,’ zei ze, en ze sloeg haar blik neer. Begreep Nynaeve niet hoe moeilijk dit voor haar was? Het zou eenvoudiger zijn om haar eigen keel door te snijden, maar ze had niet langer voldoende eer om zo’n gemakkelijke uitweg te kiezen.

‘Sta op!’

Leilwin deed wat haar gezegd werd.

Nynaeve griste haar mantel van een veldbed en sloeg hem om zich heen. ‘Kom mee. We gaan naar de Amyrlin. Misschien weet zij wat ze met je moet aanvangen.’

Nynaeve beende de tent uit, en Leilwin volgde. Haar besluit was genomen. Er was maar één pad dat nu nog voor haar open lag, één uitweg om nog een greintje eer te redden, en misschien om haar te helpen de leugens te overleven die ze zichzelf al zo lang vertelde.

Leilwin Scheeploos behoorde nu toe aan de Witte Toren. Wat ze ook zeiden, wat ze ook met haar zouden doen, dat feit zou niet veranderen. Ze was hun bezit. Ze zou de da’covale worden van die Amyrlin en de storm uitzitten als een schip waarvan de zeilen waren verscheurd door de wind.

Misschien kon ze met wat er nog van haar eer restte het vertrouwen van die vrouw verdienen.

‘Dit is onderdeel van een oude pijnremedie uit de Grenslanden,’ zei Melten, die het verband om Talmanes’ zij verwijderde. ‘Het blaarblad vertraagt de besmetting die is achtergelaten door dat vervloekte metaal.’

Melten was een slanke man met een flinke bos haar. Hij kleedde zich als een Andoraanse houthakker, in een eenvoudig hemd met een mantel, maar hij sprak als een Grenslander. In zijn buidel had hij een stel gekleurde ballen waarmee hij soms kunsten vertoonde voor de andere leden van de Bond. Hij moest in een vroeger leven speelman zijn geweest.

Je zou een man als hij niet verwachten bij de Bond, maar eigenlijk gold dat voor hen allemaal.

‘Ik weet niet hoe ’t het gif onderdrukt,’ vervolgde Melten, ‘maar het werkt. Maar dit is geen natuurlijk gif, moet u weten. Je kunt het er niet uit zuigen.’

Talmanes drukte zijn hand tegen zijn zij. De brandende pijn voelde aan alsof er doorntakken onder zijn huid door kropen en met elke beweging zijn vlees scheurden. Hij vóélde hoe het gif zich door zijn lichaam verspreidde. Licht, wat deed het een pijn.

Verderop baanden de mannen van de Bond zich een weg door Caemlin naar het paleis. Ze waren binnengekomen door de zuidelijke poort en hadden de troepen huurlingen – onder leiding van Sandip – achtergelaten om de westelijke poort te verdedigen.

Als er nog ergens in de stad menselijk verzet was, zou het in het paleis zijn. Helaas zwierven er bendes Trolloks rond tussen de plek waar Talmanes zich bevond en het paleis. Links en rechts kwamen ze die monsters tegen en moesten ze gevechten leveren.

Talmanes zou pas ontdekken of daarboven nog mensen standhielden als hij daar aankwam. Dat betekende dat hij zijn mannen naar het paleis moest leiden, de hele weg vechtend, en dat de mogelijkheid bestond dat ze niet meer terug konden als een van die zwervende Trollok-bendes zich achter hen opstelde. Maar er zat niets anders op. Hij moest uitzoeken wat er – misschien – nog restte van de verdediging bij het paleis. Van daaruit kon hij verder de stad in komen en proberen de draken te bemachtigen.

Er hing een stank van rook en bloed in de lucht; tijdens een korte onderbreking in de gevechten hadden ze dode Trolloks langs de kant van de straat moeten opstapelen om de weg vrij te maken.

Ze troffen ook in dit deel van de stad overlevenden aan, hoewel het geen grote aantallen waren. Een stroompje, misschien, dat aangezogen werd vanuit de duisternis terwijl Talmanes en de Bond stukken van de doorgaande weg naar het paleis in handen kregen. Deze vluchtelingen eisten geen van allen dat de Bond hun bezittingen beschermde of hun huizen redde; ze huilden van blijdschap toen ze ontdekten dat er mogelijk nog redding voor hen was. Madwin had tot taak gekregen ze langs de doorgang die de Bond had vrijgemaakt veilig de stad uit te leiden.

Talmanes keek naar het paleis boven op de heuvel, dat amper zichtbaar was in de nacht. Hoewel het grootste deel van de stad in brand stond, gold dat niet voor het paleis; de witte muren leken als spoken in de rokerige nachtlucht te zweven. Geen brand. Dat móést toch op verzet wijzen? Zouden de Trolloks dat gebouw niet als een van de eerste in de stad hebben aangevallen?

Hij had verkenners langs de straat vooruitgestuurd om de mannen – en zichzelf – een korte adempauze te gunnen.

Melten bond Talmanes’ kompres stevig vast.

‘Dank je, Melten,’ zei Talmanes. ‘Ik voel nu al dat het werkt. Maar je zei dat dit een deel was van de remedie tegen de pijn. Wat is het andere deel?’

Melten haalde een metalen veldfles van zijn riem en gaf hem die. ‘Shienaraanse brandewijn, extra sterk.’

‘Het is niet slim om te drinken tijdens een strijd, man.’

‘Pak aan,’ zei Melten zacht. ‘Hou die fles bij u en drink er goed van, heer. Anders staat u binnen het uur al niet meer overeind.’ Talmanes aarzelde, maar toen pakte hij de veldfles aan en nam een grote slok. De drank brandde even erg als de wond. Hij hoestte en stopte de brandewijn weg. ‘Volgens mij heb je de verkeerde fles meegenomen, Melten. Dit spul komt regelrecht uit een looikuip.’ Melten snoof. ‘En dan zeggen ze nog dat er met u niet te lachen valt, heer Talmanes.’

‘Dat is ook zo,’ zei Talmanes. ‘Blijf in de buurt met dat zwaard van je.’

Melten knikte met ernstige ogen. ‘Gruwvloek,’ fluisterde hij. ‘Wat?’

‘Een Grenslandertitel. U hebt een Schim gedood. Gruwvloek.’

‘Dat schepsel had al zeventien pijlen in z’n lijf.’

‘Maakt niet uit.’ Melten sloeg hem op de schouder. ‘Gruwvloek. Als u de pijn niet meer kunt verdragen, steek dan twee vuisten naar me op. Ik zal zorgen dat het snel gebeurt.’

Talmanes stond op, niet in staat een kreun te onderdrukken. Ze begrepen het allebei. De Grenslanders bij de Bond waren het erover eens: wonden van een Thakan’dar waren onvoorspelbaar. Soms gingen ze snel etteren, soms werden mannen er ziek van. Maar als een wond zo zwart werd als die van Talmanes... dat was het ergste. Niets zou hem nu nog redden, behalve misschien als hij binnen een paar uur een Aes Sedai kon vinden.

‘Zie je wel,’ mompelde Talmanes. ‘Het is maar goed dat er met mij niet te lachen valt, anders zou ik denken dat het Patroon grappen met me uithaalde. Dennel! Heb je een kaart bij de hand?’ Licht, wat miste hij Vanin.

‘Heer,’ zei Dennel, een van de drakenkapiteins van de Bond, die zich over de donkere straat naar hem toe haastte met een fakkel en een snel geschetste kaart. ‘Ik geloof dat ik een snellere weg door de stad heb gevonden naar de plek waar Aludra de draken heeft laten opslaan.’

‘We vechten ons eerst een weg naar het paleis,’ besloot Talmanes.

‘Heer.’ Dennels antwoord kwam zacht over zijn brede lippen. Hij plukte aan zijn uniform alsof het hem niet goed paste. ‘Als de Schaduw die draken vindt...’

‘Ik ben me bewust van de gevaren, Dennel, dank je. Hoe snel zou je die dingen kunnen verplaatsen, aangenomen dat we ze bereiken? Ik ben er huiverig voor om ons ver naar binnen te wagen, en deze stad gaat sneller in vlammen op dan een in olie gedrenkte brief naar het liefje van een Hoogheer. Ik wil die wapens ophalen en zo snel mogelijk de stad uit.’

‘Ik kan een vijandelijke burcht met een paar schoten platgooien, heer, maar de draken zijn niét snel te verplaatsen. Ze staan op wagens, en dat zal helpen, maar ze zullen niet sneller zijn dan een stoet voorraadwagens. En het zal tijd kosten om ze op te stellen en af te vuren.’

‘Dan gaan we eerst naar het paleis,’ besloot Talmanes.

‘Maar...’

‘In het paleis,’ zei hij streng, ‘zijn misschien vrouwen die kunnen geleiden, die een Poort rechtstreeks naar Aludra’s pakhuis kunnen maken. En bovendien, als de paleiswacht nog vecht, weten we dat we rugdekking hebben van vrienden. We halen die draken wel op, maar we pakken het slim aan.’

Toen zag hij Ladwin en Mar aan komen rennen. ‘Kr zitten daar holloksl’ /.ei Mar, die zich naar Talmanes toe haastte. ‘Minstens honderd, ineengedoken op straat.’

‘Opstellen in rijen, mannen!’ riep Talmanes. ‘We gaan naar het paleis!’

Er viel een diepe stilte in de zweettent.

Aviendha had ongeloof verwacht over haar verhaal, wellicht. Vragen, zeker. Niet deze pijnlijke stilte.

Hoewel ze dit niet had verwacht, begreep ze het wel. Ze had het zelf ook gevoeld toen ze haar visioen had gehad waarin de Aiel in de toekomst langzamerhand hun ji’e’toh verloren. Ze was getuige geweest van het sterven, de oneer en de ondergang van haar volk. Nu had ze in ieder geval iemand met wie ze die last kon delen.

De hete stenen in de ketel sisten zachtjes. Iemand zou er nog wat water op moeten schenken, maar geen van de vijf aanwezigen in de tent maakte aanstalten. De andere vier waren allemaal Wijzen; ontkleed – net als Aviendha – zoals gebruikelijk was in zweettenten. Sorilea, Amys, Bair en Kymer van de Tomanelle Aiel. Allemaal staarden ze recht voor zich uit, in gedachten verzonken.

Een voor een rechtten ze hun rug alsof ze een nieuwe last op zich namen. Dat stelde Aviendha gerust; niet dat ze had verwacht dat het nieuws hen zou breken, maar toch was het fijn om te zien dat ze hun gezicht naar het gevaar toe keerden in plaats van zich ervan af te wenden.

‘We moeten dit beproeven,’ zei Sorilea met ogen als van steen. ‘We moeten het zeker weten. Wordt elke vrouw nu dit visioen getoond in plaats van het andere, of was jouw ervaring enig in zijn soort?’ ‘Elenar van de Daryne,’ zei Amys. ‘Haar opleiding is bijna voltooid; zij zal de volgende zijn die naar Rhuidean gaat. We kunnen Hayde en Shanni vragen haar aan te moedigen.’

Aviendha onderdrukte een huivering. Ze wist maar al te goed hoe de Wijzen je konden ‘aanmoedigen’.

‘Dat zou goed zijn,’ zei Bair, en ze boog zich naar voren. ‘Misschien is dit wat er gebeurt wanneer iemand nog een tweede keer tussen de glazen pilaren door loopt? Misschien is het daarom verboden.’

De vrouwen keken geen van allen naar Aviendha, maar ze voelde dat ze aan haar dachten. Wat ze had gedaan, was inderdaad verboden. En spreken over wat er in Rhuidean gebeurde was ook taboe.

Er zou geen straf voor komen. Rhuidean had haar niet gedood; dit was wat het Rad haar had voorgeschoteld. Bair bleef voor zich uit staren. Er liep zweet over Aviendha’s wangen en tussen haar borsten.

Ik mis de baden niet, hield ze zich voor. Ze was geen zachte natlander. Maar eigenlijk was een zweettent niet echt nodig aan deze kant van de bergen. Het was ’s nachts niet bitter koud, dus voelde de hitte in de tent bedrukkend in plaats van gerieflijk. En als er tóch meer dan genoeg water was om in bad te gaan...

Nee. Zo moest ze niet denken. ‘Mag ik spreken?’

‘Doe niet zo dwaas, meisje,’ antwoordde Melaine. De vrouw had een heel bolle buik; haar kinderen waren bijna voldragen. ‘Je bent nu een van ons. Je hoeft geen toestemming te vragen.’

Meisje? Het zou tijd kosten voordat ze haar werkelijk als een van de hunnen zagen, maar ze deden die moeite wel. Niemand droeg haar op om thee te zetten of water in de ketel te gieten. Zonder leerling of gai’shain in de buurt verrichtten ze die taken om beurten zelf.

‘Ik maak me er niet zo druk om of het visioen zich herhaalt,’ zei Aviendha. ‘Ik zit vooral met wat me is getoond. Zal het zó gaan? Kunnen we er nog iets tegen doen?’

‘Rhuidean toont twee soorten visioenen,’ antwoordde Kymer. Ze was een jongere vrouw, een jaar of tien ouder dan Aviendha, met donkerrood haar en een lang, gebruind gezicht. ‘Bij je eerste bezoek zie je wat zou kunnen zijn, bij het tweede zie je wat er is gebeurd.’ ‘Dit derde visioen zou allebei kunnen zijn,’ merkte Amys op. ‘De pilaren laten het verleden altijd zien zoals het echt was; waarom zouden ze dan niet ook gelijk hebben over de toekomst?’

Aviendha’s hart verkrampte.

‘Maar waarom,’ zei Bair zacht, ‘zouden de pilaren een wanhoopstoestand tonen waar niets aan te veranderen valt? Nee. Ik weiger dat te geloven. Rhuidean heeft ons altijd laten zien wat we moesten zien. Om ons te helpen, niet om ons te vernietigen. Dit visioen moet ook een doel hebben. Om ons tot meer eer te bewegen?’

‘Het is onbelangrijk,’ zei Sorilea kortaf.

‘Maar...’ begon Aviendha.

‘Het is onbelangrijk,’ herhaalde Sorilea. ‘Als dit visioen onherroepelijk is, als het ons lot is om te... vallen... zoals jij hebt verteld, zouden we dan toch niet alles doen om daar verandering in te brengen?’ Het werd weer stil. Aviendha schudde haar hoofd.

‘We moeten ermee omgaan alsof die toekomst nog niet vaststaat,’ vervolgde Sorilea. ‘We kunnen beter niet stilstaan bij jouw vraag, Aviendha. We moeten besluiten welke koers we gaan volgen.’ Aviendha merkte dat ze knikte. ‘Ik... Ja. Ja, je hebt gelijk, Wijze.’

‘Maar wat moeten we dan doen?’ vroeg Kymer. ‘Wat veranderen we? Nu moet eerst de Laatste Slag worden gewonnen.’

‘Ik zou bijna wensen dat het visioen onontkoombaar is,’ zei Amys, ‘want dat bewijst in ieder geval dat we deze strijd zullen winnen.’ ‘Het bewijst niets,’ wierp Sorilea tegen. ‘Een overwinning van Zichtzieder zou het Patroon doorbreken, en daarom is geen enkel visioen van de toekomst betrouwbaar. Zelfs met voorspellingen van wat er mogelijk in de komende Eeuwen gebeurt... Als Zichtzieder deze strijd wint, zal alles tot niets verworden.’

‘Het visioen dat ik zag, heeft iets te maken met wat het dan ook is dat Rhand wil doen,’ zei Aviendha.

Ze keken haar aan.

‘Morgen,’ zei ze. ‘Uit wat jullie me hebben verteld, maak ik op dat hij zich voorbereidt op een belangrijke onthulling.’

‘De Car’a’carn heeft een... voorliefde voor tragisch vertoon,’ zei Bair, hoewel er genegenheid in haar stem doorklonk. ‘Hij is net een kakelaar die de hele nacht heeft gezwoegd op een nest, zodat hij er ’s morgens over kan zingen tegen iedereen die maar luisteren wil.’ Aviendha was verbaasd geweest over de bijeenkomst bij Merrilor; ze had die alleen ontdekt doordat ze haar binding met Rhand Altor had gebruikt om te bepalen waar hij was. Toen ze hier aankwam en zoveel mensen bijeen zag, alle natlandertroepen verzameld, vroeg ze zich af of dit een deel was van wat ze had gezien. Was deze bijeenkomst het begin van wat haar visioen zou worden?

‘Ik heb het gevoel dat ik meer weet dan ik zou moeten weten.’ Ze sprak bijna in zichzelf.

‘Je hebt een uitgebreide blik mogen werpen op wat de toekomst mogelijk brengt,’ zei Kymer. ‘Dat zal je veranderen, Aviendha.’ ‘Morgen is het belangrijkst,’ zei Aviendha. ‘Wat hij dan wil doen.’ ‘Voor zover ik uit je woorden heb kunnen opmaken,’ antwoordde Kymer, ‘lijkt het erop dat hij voornemens is de Aiel te negeren, zijn eigen volk. Waarom zou hij beloningen geven aan alle anderen, maar niet aan degenen die ze het meest verdienen? Wil hij ons beledigen?’ ‘Ik denk niet dat dat de reden is,’ zei Aviendha. ‘Ik denk dat hij eisen wil stellen aan degenen die komen, niet dat hij hun geschenken gaat geven.’

‘Hij had het wel over een prijs,’ zei Bair. ‘Een prijs die hij de anderen wil laten betalen. Niemand heeft hem nog kunnen ontfutselen wat die prijs is.’

‘Eerder vanavond is hij door een Poort naar Tyr gegaan en met iets teruggekeerd,’ vertelde Melaine. ‘De Speervrouwen hebben dat gemeld; hij houdt zich nu eindelijk aan zijn belofte om ze overal mee naartoe te nemen. Toen we naar die prijs vroegen, zei hij dat het iets was waar de Aiel zich niet om hoefden te bekommeren.’

Aviendha fronste. ‘Laat hij zich betalen om te doen wat we allemaal weten dat hij moet doen? Misschien is hij te veel omgegaan met de oppasser die het Zeevolk hem heeft gestuurd.’

‘Nee, dit is goed,’ vond Amys. ‘Deze mensen eisen veel van de Car’a’carn. Hij heeft het recht om in ruil daarvoor iets van hen terug te eisen. Ze zijn zacht; misschien is het zijn bedoeling om ze hard te maken.’

‘En dus laat hij ons erbuiten,’ zei Bair, ‘omdat hij weet dat wij al hard zijn.’

Het werd opnieuw stil in de tent. Amys, die verontrust keek, schepte wat water op de hete stenen in de ketel. Er klonk gesis toen er stoom opsteeg.

‘Dat is het,’ zei Sorilea. ‘Hij wil ons niet beledigen. Hij wil ons juist eer bewijzen.’ Ze schudde haar hoofd. ‘Hij zou beter moeten weten.’

‘Dat gebeurt vaker,’ beaamde Kymer. ‘De Car’a’carn is net een kind; hij krenkt anderen per ongeluk. Wij zijn sterk, dus zijn eis – wat die ook is – maakt niet uit. Als het een prijs is die de anderen kunnen betalen, dan kunnen wij dat ook.’

‘Hij zou zulke fouten niet maken als hij fatsoenlijk in onze gebruiken was opgeleid,’ mompelde Sorilea.

Aviendha keek de anderen recht in de ogen. Nee, ze had hem niet goed genoeg onderwezen; maar zij wisten ook dat Rhand Altor koppig was. Bovendien was Aviendha nu hun gelijke, hoewel het moeite kostte om zich dat voor te houden terwijl Sorilea met zoveel afkeuring naar haar keek.

Misschien kwam het doordat ze zoveel tijd doorbracht met natlanders als Elayne, maar ineens zag ze de omstandigheden zoals Rhand ze moest zien. Als hij de Aiel uitsloot van de prijs die moest worden betaald – als dat inderdaad zijn bedoeling was – dan was dat uit eerbetoon. Had hij aan hen wél dezelfde eis gesteld, dan zouden deze zelfde Wijzen misschien weer beledigd zijn geweest omdat ze over één kam werden geschoren met de natlanders.

Wat wilde hij doen? Ze had aanwijzingen gezien in haar visioenen, maar ze raakte er steeds meer van overtuigd dat de volgende dag het begin zou inleiden van het pad dat voor de Aiel naar de verdoemenis zou leiden.

Dat móést ze voorkomen. Het was haar eerste taak als Wijze, en het zou waarschijnlijk de belangrijkste zijn die haar ooit werd gegeven. Ze zou niét falen.

‘Haar opdracht was niet alleen om hem te onderwijzen,’ merkte Amys op. ‘Ik zou er heel wat voor overhebben om zeker te weten dat hij veilig was, onder de waakzame ogen van een goede echtgenote.’ Ze keek Aviendha met een veelbetekenende blik aan.

‘Hij zal de mijne zijn,’ zei Aviendha beslist. Maar niet voor jou, Amys, of voor ons volk. De kracht van dat gevoel schokte haar. Ze was een Aiel. Haar volk betekende alles voor haar. Maar deze keus was niet hun keus. Deze keus lag bij haar.

‘Wees gewaarschuwd, Aviendha,’ zei Bair, die haar hand op haar pols legde. ‘Hij is veranderd sinds je vertrek. Hij is sterk geworden.’

Aviendha fronste. ‘In welk opzicht?’

‘Hij heeft de dood omhelsd,’ antwoordde Amys, en ze klonk trots. ‘Hij draagt nog altijd een zwaard en de kleding van een natlander, maar hij is nu eindelijk echt van ons.’

‘Dat moet ik zien,’ zei Aviendha, die opstond. ‘Ik zal uitzoeken wat ik kan over zijn voornemens.’

‘Er is niet veel tijd meer,’ waarschuwde Kymer.

‘Nog één nacht,’ zei Aviendha. ‘Dat zal genoeg zijn.’

De anderen knikten, en Aviendha begon zich aan te kleden. Onverwachts stonden de andere vrouwen op en deden hetzelfde. Kennelijk vonden ze haar nieuws belangrijk genoeg om het te gaan delen met de andere Wijzen in plaats van hier te blijven zitten.

Aviendha was de eerste die de nacht in stapte; de koele lucht buiten de bedrukkende hitte van de zweettent voelde fijn op haar huid. Ze haalde diep adem. Haar hoofd was zwaar van vermoeidheid, maar ze kon nog niet gaan slapen.

De tentflappen ruisten toen de andere Wijzen naar buiten kwamen, en Melaine en Amys overlegden zachtjes met elkaar terwijl ze zich de nacht in haastten. Kymer liep doelgericht naar het gedeelte van het kamp waar de Tomanelle huisden. Misschien wilde ze met haar oom Han praten, de hoofdman van de Tomanelle.

Aviendha wilde ook weglopen, maar een benige hand pakte haar arm vast. Toen ze over haar schouder keek, zag ze Bair staan, gekleed in een hemd en rok.

‘Wijze,’ zei Aviendha als vanzelf.

‘Wijze,’ antwoordde Bair met een glimlach.

‘Is er iets...’

‘Ik wil naar Rhuidean,’ zei Bair, kijkend naar de hemel. ‘Zou je een Poort voor me kunnen maken?’

‘Je wilt tussen de glazen pilaren door lopen.’

‘Iemand moet het doen. Ondanks wat Kymer heeft gezegd, is Elenar er nog niet klaar voor, vooral niet om... iets van deze aard te zien. Dat meisje loopt nog halve dagen te krijsen als een buizerd bij het laatste restje van een rottend karkas.’

‘Maar...’

‘O, begin jij nou niet ook. Je bent nu een van ons, Aviendha, maar ik ben oud genoeg om je grootmoeder nog de luier te hebben verschoond.’ Bair schudde haar hoofd; haar witte haar leek bijna te gloeien in het zwakke maanlicht.

‘Het is het beste als ik ga,’ vervolgde ze. ‘De geleiders moeten hier blijven voor de komende strijd. Ik zou nu geen kind tussen die pilaren door willen sturen. Ik ga zelf. Hoe zit het met die Poort? Maak je die voor me, of moet ik Amys een arm op de rug draaien totdat zij het doet?’

Aviendha zou wel eens willen zien hoe iemand Amys een arm op de rug draaide. Alhoewel, misschien kon Sorilea dat wel. Maar ze zei niets en riep de weving op om een Poort te openen.

De gedachte dat iemand anders zou zien wat zij had gezien, maakte haar onbehaaglijk. Wat zou het betekenen als Bair terugkeerde met datzelfde visioen? Zou dat aangeven dat de toekomst toch vaststond? ‘Was het dan zo verschrikkelijk?’ vroeg Bair zacht.

‘Afschuwelijk. Speren zouden ervan huilen en stenen verbrokkelen, Bair. Ik had nog liever met Zichtzieder zelf gedanst.’

‘Dan is het veel beter dat ik ga, in plaats van een ander. De sterkste van ons moet dit doen.’

Aviendha wist nog net te voorkomen dat ze haar wenkbrauwen optrok. Bair was taai als goed leer, maar de andere Wijzen waren ook niet bepaald kwetsbare bloemetjes. ‘Bair,’ zei Aviendha toen haar iets te binnen schoot. ‘Heb je wel eens een vrouw genaamd Nakomi ontmoet?’

‘Nakomi.’ Bair sprak de naam peinzend uit. ‘Een oude naam. Voor zover ik weet, gebruikt niemand die meer. Hoezo?’

‘Ik ben op weg naar Rhuidean een Aielvrouw tegengekomen,’ vertelde Aviendha. ‘Ze beweerde geen Wijze te zijn, maar ze had iets over zich...’ Ze schudde haar hoofd. ‘Ik was alleen maar nieuwsgierig.’ ‘Nou, we zullen een deel van de waarheid over die visioenen gaan ontdekken,’ zei Bair, die naar de Poort liep.

‘Stel dat ze écht waar zijn, Bair?’ hoorde Aviendha zichzelf vragen. ‘Stel dat we er niets tegen kunnen doen?’

Bair draaide zich om. ‘Je hebt je kinderen gezien, zei je?’

Aviendha knikte. Ze had het niet heel uitgebreid over dat deel van het visioen gehad. Het was iets persoonlijks geweest, vond ze.

‘Verander een van hun namen,’ zei Bair. ‘Spreek nooit over de naam die dat kind in het visioen had, zelfs niet tegen ons. Dan zul je het weten. Als één ding afwijkt, dan wijken andere dingen misschien ook af. Dat moet wel. Dit is niét ons lot, Aviendha. Het is een pad dat we zullen vermijden. Samen.’

Aviendha knikte. Ja. Een eenvoudige wijziging, een kleine wijziging, maar vol betekenis. ‘Dank je, Bair.’

De oude Wijze knikte naar haar, stapte door de Poort en rende door de nacht naar de stad in de verte.

Talmanes gooide zijn schouder tegen een reusachtige Trollok met een zwijnenkop, gehuld in grove maliën. Het beest stonk afgrijselijk naar rook, natte vacht en ongewassen vlees. Het gromde door de kracht van Talmanes’ aanval; die beesten leken altijd verbaasd als hij ze aanviel.

Hij ging achteruit en rukte zijn zwaard uit het lijf van het monster toen het tegen de vlakte sloeg. Toen sprong hij naar voren en stak zijn zwaard bij de Trollok in de keel, zonder zich iets aan te trekken van de kartelige klauwen die langs zijn benen krabden. Het leven doofde uit in de kleine, weerzinwekkend menselijke ogen.

Mannen vochten, schreeuwden, gromden, doodden. De straat liep steil omhoog naar het paleis. De Trollok-horden die zich er hadden verschanst, hielden stand en versperden de Bond de weg naar boven.

Talmanes leunde tegen de muur van een gebouw; het pand ernaast stond in brand, schilderde felle kleuren over de straat en baadde hem in hitte. Die brand leek nog koud vergeleken bij de vlammende, afgrijselijke pijn van zijn wond. De gloed liep langs zijn been omlaag naar zijn voet en begon zich nu ook over zijn schouder te verspreiden.

Bloed en bloedas, dacht hij. Wat ik nu niet zou geven voor een paar uurtjes met mijn pijp en een boèk, rustig en vredig. Mensen die spraken over een roemrijke dood in de strijd waren stommelingen. Er was niets roemrijks aan sterven in een chaos van vuur en bloed. Hij had veel liever een vredige dood.

Terwijl zweetdruppeltjes van zijn gezicht dropen, werkte Talmanes zich weer overeind. Beneden verzamelden Trolloks zich. Ze hadden de weg achter Talmanes’ troepen afgesloten, maar dat maakte nu niet uit. Ze zouden zich door de Trolloks verderop een weg banen naar het paleis.

Een aftocht zou moeilijker te doen zijn. Naast het feit dat deze weg vol was met Trolloks, betekende een tocht door de stad dat Trolloks zich in kleine groepen door de straten konden verplaatsen en hun flanken konden aanvallen; niet alleen op weg naar binnen, maar ook weer op weg naar buiten.

‘Geef ze alles wat je hebt, mannen!’ brulde Talmanes, en hij rende weer de straat op naar de Trolloks die de weg naar boven versperden. Het paleis was nu vrij dichtbij. Hij ving het zwaard van een Trollok met een geitenkop op met zijn schild net voordat het monster Dennels hoofd kon afhakken. Talmanes probeerde het wapen van het beest achteruit te duwen, maar Licht, die Trolloks waren sterk. Hij kon amper voorkomen dat deze hem tegen de grond werkte terwijl Dennel zich herstelde en het beest neerhaalde door op zijn bovenbenen in te hakken.

Melten sprong naast Talmanes. De Grenslander hield zich aan zijn woord: hij had gezegd dat hij in de buurt zou blijven voor het geval Talmanes besloot dat de pijn te ondraaglijk werd en hij uit zijn lijden verlost wilde worden. De twee stootten voor de anderen uit de heuvel op. De Trolloks leken eerst te wijken, maar toen herpakten ze zich en vielen weer aan als een grauwende, brullende massa van donkere vacht, fonkelende ogen en wapens in het licht van de brandende gebouwen.

Het waren er te veel. Talmanes had ongeveer vijfhonderd man, aangezien hij een paar mannen had moeten achterlaten om de poort te beschermen voor hun aftocht.

‘Standhouden!’ riep Talmanes. ‘Voor heer Mart en de Bond van de Rode Hand!’

Als Mart hier was, zou hij waarschijnlijk heel vaak vloeken, even vaak klagen, en hen dan allemaal redden met een of andere tactische wonderzet. Talmanes kon Marts mengeling van waanzin en bezieling niet nabootsen, maar zijn kreet leek de mannen wel te bemoedigen. De gelederen werden strakker. Gavid stelde zijn twee dozijn kruisboogschutters op – de laatste die Talmanes nog bij zich had – boven op een gebouw. Ze begonnen het ene na het andere salvo kruisboogschichten op de Trolloks af te vuren.

Dat zou misschien voldoende zijn geweest om menselijke vijanden te breken, maar niet de Trolloks. De schichten haalden er een paar neer, maar niet zoveel als Talmanes had gehoopt.

Er is daarachter nóg een Schim, dacht Talmanes. Die drijft ze naar voren. Licht, ik kan niet tegen nog meer van die monsters vechten. Ik had het net al niet tegen die ene moeten opnemen!

Hij zou niet moeten rondlopen. Meltens fles brandewijn had hij allang leeggedronken, om de pijn zo veel mogelijk te verdoven. Zijn gedachten waren nu al zo troebel dat het bijna gevaarlijk werd. Hij sloot zich vooraan aan bij Dennel en Londraed en wierp zich met zijn volle aandacht in de strijd. Trollokbloed stroomde over de keien de heuvel af.

De mannen van de Bond weerden zich goed, maar ze waren in de minderheid en ze waren uitgeput. Beneden sloot nog een vuist Trolloks zich aan bij de meute op de straat achter hen.

Dat was het dan. Ze zouden ofwel die bende achter hen moeten aanvallen – en dus die verderop de rug moeten toekeren – of zich moeten opdelen in kleinere eenheden die verschillende zijstraten zouden volgen om elkaar dan bij de poort beneden weer te treffen.

Talmanes wilde het bevel al geven.

‘Voorwaarts, Witte Leeuw!’ riepen stemmen. ‘Voor Andor en de koningin!’

Talmanes draaide zich om toen mannen in het wit en rood door de gelederen van Trolloks boven op de heuvel braken. Een tweede groep Andoraanse piekeniers kwam uit een zijstraat gestroomd, opduikend achter de Trollok-horde die hen net had omsingeld. De Trolloks deinsden achteruit voor de naderende piekeniers, en even later barstte de hele groep open als een met pus gevulde blaar en stoven de Trolloks alle kanten op.

Talmanes ging wankel achteruit. Hij moest even op zijn zwaard leunen terwijl Madwin het bevel over de tegenaanval overnam en zijn mannen veel van de vluchtende Trolloks doodden.

Een groep officiers in bebloede uniformen van de koninginnegarde rende de helling af; ze zagen er al niet veel beter uit dan de Bond. Guybon voerde hen aan. ‘Dank je voor je komst, huurling,’ zei hij tegen Talmanes.

Talmanes fronste. ‘Je doet alsof wij jullie gered hebben. Wat mij betreft was het juist andersom.’

Guybon trok een grimas in het licht van het vuur. ‘Jullie hebben ons wat tijd opgeleverd, want die Trolloks vielen de paleispoorten aan. Het spijt me dat het zo lang heeft geduurd voordat we kwamen; ik besefte niet meteen waarom ze allemaal deze kant op gingen.’

‘Licht. Houdt het paleis nog stand?’

‘Ja,’ antwoordde Guybon. ‘Maar het zit vol met vluchtelingen.’

‘En geleiders?’ vroeg Talmanes hoopvol. ‘Waarom zijn de Andoraanse legers niet teruggekeerd met de koningin?’

‘Duistervrienden.’ Guybon trok een vies gezicht. ‘Hare Majesteit heeft de meeste Kinsvrouwen bij zich, of in ieder geval de sterkste. Ze had er vier achtergelaten met voldoende kracht om samen een Poort te vormen, maar een huurmoordenaar heeft twee van hen vermoord voordat de andere twee hem konden tegenhouden. Die twee zijn niet sterk genoeg om hulp te laten komen. Ze gebruiken hun kracht nu om te Helen.’

‘Bloed en bloedas,’ vloekte Talmanes, hoewel hij ook een sprankje hoop voelde. Die vrouwen konden dan geen Poort maken, maar misschien konden ze wel zijn wond Helen. ‘Je kunt die vluchtelingen beter de stad uit leiden, Guybon. Mijn mannen houden stand bij de zuidelijke poort.’

‘Dat is goed om te horen,’ zei Guybon, en hij rechtte zijn rug. ‘Maar jij zult de vluchtelingen moeten leiden. Ik moet het paleis verdedigen.’

Talmanes trok zijn wenkbrauw naar hem op; hij nam geen bevelen van Guybon aan. De Bond had zijn eigen bevelsstructuur en legde alleen verantwoording af aan de koningin. Mart had dat heel duidelijk gemaakt toen hij de overeenkomst aanging.

Helaas nam Guybon ook geen bevelen van Talmanes aan. Talmanes haalde diep adem, maar toen wankelde hij. Melten greep zijn arm vast om te voorkomen dat hij omviel.

Licht, wat een pijn. Kon zijn zij nou niet gewoon meewerken en gevoelloos worden? Bloed en bloedas. Hij moest naar die Kinsvrouwen toe.

Hoopvol vroeg Talmanes: ‘Die twee vrouwen die kunnen Helen?’

ik heb ze al laten roepen,’ zei Guybon. ‘Zodra we jullie leger zagen.’

Nou, dat was al iets.

‘Maar ik blijf hier,’ waarschuwde Guybon. ik kan deze post niet verlaten.’

‘Waarom niet? De stad is verloren, man!’

‘De koningin heeft ons bevolen regelmatig verslag uit te brengen via Poorten,’ antwoordde Guybon. ‘Uiteindelijk zal ze zich gaan afvragen waarom we nog geen boodschapper hebben gestuurd. Ze zal een geleider naar het Reisterrein bij het paleis sturen om te kijken waarom we ons niet melden. Het...’

‘Heer!’ riep een stem. ‘Heer Talmanes!’

Guybon brak zijn zin af en Talmanes keek om en zag Filger – een van de verkenners – tegen de bloederige keien van de helling omhoogklauteren. Filger was een slanke man met dunnend haar en een baard van een paar dagen, en zijn aanblik vervulde Talmanes van afgrijzen. Filger was een van de mannen die ze bij de stadspoort beneden hadden achtergelaten.

‘Heer,’ meldde Filger hijgend, ‘de Trolloks hebben de stadsmuren overgenomen. Ze staan rijendik op de borstweringen en schieten pijlen of gooien speren naar iedereen die te dichtbij komt. Luitenant Sandip heeft me naar u toe gestuurd.’

‘Bloed en as! Hoe zit het met de poort?’

‘We houden nog stand,’ antwoordde Filger. ‘Voorlopig.’

‘Guybon,’ zei Talmanes, die zich weer omdraaide. ‘Wees een beetje genadig, man; iemand moet die poort verdedigen. Alsjeblieft, neem die vluchtelingen mee en bied versterking aan mijn mannen. Die poort is onze enige weg de stad uit.’

‘Maar de boodschapper van de koningin...’

‘De koningin snapt zelf wel wat er verdomme is gebeurd als ze er eenmaal aan denkt om eens te komen kijken. Kijk om je heen! Het is waanzin om het paleis nog te verdedigen. Dit is geen stad meer, maar een brandstapel.’

Guybon leek verscheurd door twijfel, en zijn lippen vormden een dunne streep.

‘Je weet dat ik gelijk heb,’ drong Talmanes aan. ‘Het beste wat je kunt doen, is mijn mannen bijstand bieden bij de zuidelijke poort en die openhouden voor zo veel mogelijk vluchtelingen.’

‘Misschien,’ zei Guybon. ‘Maar moet ik dan het paleis laten afbranden?’

‘Je kunt zorgen dat het iets oplevert,’ antwoordde Talmanes. ‘Als je nou eens een paar soldaten achterlaat om te vechten bij het paleis? Laat ze de Trolloks zo lang mogelijk op afstand houden. Dat zal die monsters weglokken bij de mensen die langs deze weg ontsnappen. Als ze niet langer kunnen standhouden, kunnen je soldaten aan de achterkant het paleisterrein verlaten en dan hopelijk naar de zuidelijke poort komen.’

‘Klinkt goed,’ zei Guybon met tegenzin. ‘Ik zal doen wat je voorstelt, maar wat ga jij doen?’

‘Ik moet naar de draken,’ antwoordde Talmanes. ‘We mogen die niet in handen van de Schaduw laten vallen. Ze staan in een pakhuis aan de rand van de Oude Stad. De koningin wilde ze uit het zicht bewaard hebben, weg van de troepen huurlingen buiten. Ik moet ze vinden en indien mogelijk ophalen. Of anders vernietigen.’

‘Goed dan,’ zei Guybon, die zich met een gefrustreerd gezicht afwendde toen hij het onvermijdelijke aanvaardde. ‘Mijn mannen zullen doen wat je voorstelt; de helft zal de vluchtelingen naar buiten leiden en je soldaten dan helpen de zuidelijke poort in handen te houden. De andere helft verdedigt het paleis nog wat langer en trekt zich dan terug. Maar ík ga met jou mee.’

‘Hebben we hier echt zoveel licht nodig?’ vroeg de Aes Sedai vanaf haar kruk achter in de kamer; ze zat erop alsof het een troon was. ‘Je verspilt een heleboel olie.’

‘We hebben die lampen nodig,’ gromde Androl. De nachtelijke regen roffelde tegen het raam, maar dat negeerde hij terwijl hij zijn aandacht bij het leer probeerde te houden dat hij aan het naaien was. Het moest een zadel worden. Op het ogenblik werkte hij aan de zadelriem die om de buik van het paard zou komen.

Hij was bezig een dubbele rij gaatjes in het leer te maken; het werk kalmeerde hem. De beitel die hij gebruikte maakte ruitvormige gaatjes. Met een hamer erbij zou het sneller gaan, maar hij vond het nu prettig om de gaatjes er met de hand in te maken.

Hij pakte zijn stekenwieltje, mat de plekken af voor de volgende steken en ging verder met een volgend gat. Je moest de vlakke kanten van de ruiten naar elkaar laten wijzen als je dit soort gaatjes maakte, zodat het leer niet uitscheurde als je de riem aantrok. Een nette afwerking zou helpen het zadel jarenlang in goede staat te houden. De steken moesten dicht genoeg bij elkaar staan om elkaar te versterken, maar weer niet zo dichtbij dat het gevaar bestond dat ze in elkaar overliepen. Het afwisselen van de gaatjes hielp daarbij.

Kleine dingetjes. Je moest gewoon zorgen dat de kleine dingetjes goed gebeurden, en...

Zijn vingers glipten weg en hij maakte een gaatje met de ruitvorm de verkeerde kant op. Twee gaatjes overlapten elkaar daardoor.

Van nijd gooide hij bijna dat hele ding door de kamer. Dat was nu al de vijfde keer vanavond!

Licht, dacht hij, terwijl hij zijn handen plat op tafel drukte. Wat is er met mijn zelfbeheersing gebeurd?

Helaas kon hij die vraag gemakkelijk beantwoorden. De Zwarte Toren, dat is er gebeurd. Hij voelde zich net een veelpotige nachi in een opgedroogde getijdenpoel, wanhopig wachtend tot het water terugkeerde en kijkend naar een groep kinderen die over het strand aan kwam met emmers, om alles te verzamelen wat er lekker uitzag...

Hij ademde een paar keer in en uit en pakte het leer weer op. Dit zou het slechtste werkstuk zijn dat hij in jaren had gemaakt, maar hij zóu het afmaken. Iets niet afmaken was bijna even erg als de kleine dingetjes verprutsen.

‘Merkwaardig,’ zei de Aes Sedai; ze heette Pevara, van de Rode Ajah. Hij voelde haar ogen in zijn rug.

Een Róde. Nou ja, gelijke bestemmingen zorgden voor ongebruikelijke scheepsmaats, zoals het oude Tyreense gezegde luidde. Misschien kon hij beter het Saldeaanse gezegde toepassen: Als zijn zwaard op de keel van je vijand ligt, moet je geen tijd verspillen met terugdenken aan die keer dat het op jouw keel lag.

‘Zo,’ zei Pevara, ‘je was me nog aan het vertellen over je leven voordat je naar de Zwarte Toren kwam.’

‘Nee, volgens mij niet,’ zei Androl, die begon met naaien. ‘Hoezo? Wat wilde je weten?’

ik ben gewoon nieuwsgierig. Ben je hier op eigen gelegenheid naartoe gekomen om te worden beproefd, of hebben zij jou gevonden?’

Hij trok een draad aan. ik ben zelf gekomen, zoals Evin je geloof ik gisteren al vertelde, toen je hem naar me vroeg.’

‘Hmmm,’ zei ze. ik word in de gaten gehouden, begrijp ik.’

Hij draaide zich naar haar om en liet het leer zakken, is dat iets wat ze jullie leren?’

‘Wat?’ vroeg Pevara onschuldig.

‘Gesprekken zo verdraaien. Je beschuldigt mij er zo ongeveer van dat ik je bespied, terwijl jij degene was die mijn vrienden over mij uithoorde.’

‘Ik wil weten welke middelen ik tot mijn beschikking heb.’

‘Je wilt weten waarom een man ervoor zou kiézen om naar de Zwarte Toren te komen, om te leren de Ene Kracht te geleiden.’

Ze antwoordde niet. Hij zag dat ze een weerwoord zocht dat niet zou botsen met haar Drie Geloften. Met een Aes Sedai praten was net zoiets als proberen een kronkelende groene slang door vochtig gras te volgen.

‘Ja,’ zei ze uiteindelijk.

Hij keek verbaasd op.

‘Ja, dat wil ik weten,’ vervolgde ze. ‘We zijn nu tegen wil en dank bondgenoten. Ik wil weten met wat voor iemand ik in bed ben beland.’ Ze keek hem indringend aan. ‘Spreekwoordelijk bedoeld, natuurlijk.’

Hij haalde diep adem en dwong zichzelf om rustig te worden. Het was vreselijk om met Aes Sedai te praten, omdat ze altijd alles verdraaiden. Dat, samen met de spanning van de avond en dat stomme zadel dat hij maar niet goed kreeg...

Hij zou kalm blijven, het Licht verzenge hem!

‘We moeten eigenlijk het maken van een cirkel oefenen,’ zei Pevara. ‘Het kan ons een voordeel opleveren – een klein voordeel – tegen Taims mannen, mochten ze hierheen komen.’

Androl zette zijn afkeer van de vrouw van zich af – hij had andere zorgen – en dwong zichzelf na te denken. ‘Een cirkel?’

‘Weet je niet wat dat is?’

‘Ik vrees van niet.’

Ze tuitte haar lippen. ‘Soms vergeet ik hoe onwetend jullie hier zijn...’ Ze zweeg alsof ze besefte dat ze te veel had gezegd.

‘Alle mannen zijn onwetend, Aes Sedai,’ zei Androl. ‘De mate van onwetendheid kan verschillen, maar het is een feit dat geen enkele man alles weet.’

Dat leek ook weer niet het antwoord dat ze verwachtte. Die harde ogen keken hem onderzoekend aan. Ze hield niet van mannen die konden geleiden, net als de meeste mensen, maar bij haar zat er meer achter. Ze had haar hele leven op mannen zoals Androl gejaagd.

‘Een cirkel,’ zei Pevara, ‘wordt gemaakt wanneer vrouwen en mannen samenwerken in de Ene Kracht. Dat moet op specifieke wijze gebeuren.’

‘Dan zal de M’Hael het wel weten.’

‘Mannen hebben vrouwen nodig om een cirkel te vormen,’ zei Pevara. ‘In feite moet een cirkel bijna altijd meer vrouwen dan mannen bevatten, behalve in uitzonderingsgevallen. Eén vrouw en één man kunnen koppelen, net als twee vrouwen en één man, of twee vrouwen en twee mannen. De grootste cirkel die wij kunnen maken, is dus een cirkel van drie, met mij en twee van jullie. Toch zóu het van nut kunnen zijn.’

‘Ik zoek wel twee anderen voor je om mee te oefenen,’ zei Androl. ‘Van degenen die ik vertrouw, zou ik zeggen dat Nalaam de sterkste is. Emarin is ook heel sterk, en ik denk dat hij het hoogtepunt van zijn kracht nog niet eens heeft bereikt. Datzelfde geldt voor Jonnet.’ ‘Zijn zij de sterksten?’ vroeg Pevara. ‘Niet jij?’

‘Nee,’ antwoordde hij terwijl hij zich weer op zijn werk richtte. Buiten ging het harder regenen, en een kille tochtvlaag kwam onder de deur door. De vlam in een van de lampen brandde heel laag en liet schaduwen de kamer binnen. Androl keek onbehaaglijk naar de duisternis.

‘Dat kan ik maar moeilijk geloven, meester Androl,’ zei ze. ‘Ze kijken allemaal naar jou.’

‘Geloof wat je wilt, Aes Sedai. Ik ben de zwakste. Misschien wel de zwakste in de hele Zwarte Toren.’

Dat legde haar het zwijgen op, en Androl stond op om de sputterende lamp bij te vullen. Toen hij weer ging zitten, kondigde een klop op de deur de terugkeer van Emarin en Canler aan. Hoewel ze allebei nat waren van de regen, waren ze zo verschillend als twee mannen maar konden zijn. De een was lang, verfijnd en ingetogen, de ander onberekenbaar en geneigd tot roddelen. Toch hadden ze kennelijk iets gemeenschappelijks gevonden, want ze leken eikaars gezelschap graag op te zoeken.

‘En?’ vroeg Androl.

‘Het zóu kunnen lukken,’ zei Emarin, die zijn kletsnatte jas uittrok en aan een haak bij de deur hing. Eronder droeg hij kleding met borduursels, zoals je vaak zag bij Tyreners. ‘Maar dan moet het wel echt hard stormen. De wachters zijn heel waakzaam.’

‘Ik voel me net een goede stier op een markt,’ gromde Canler, die de modder van zijn laarzen stampte toen hij zijn jas had opgehangen. ‘Overal waar we gaan, kijken Taims lievelingetjes vanuit hun ooghoeken naar ons. Bloed en as, Androl. Ze wéten het. Ze weten dat we willen proberen te vluchten.’

‘Hebben jullie zwakke plekken gevonden?’ vroeg Pevara, die zich naar voren boog. ‘Plekken waar de muren minder goed worden bewaakt?’

‘Dat lijkt af te hangen van welke wachters zijn uitgekozen, Pevara Sedai,’ antwoordde Emarin.

‘Hmm... Ja, dat zal ook wel. Heb ik al eens gezegd hoe intrigerend ik het vind dat degene hier die me met de meeste eerbied behandelt nu uitgerekend een Tyrener is?’

‘Beleefdheid is geen teken van eerbied, Pevara Sedai,’ zei Emarin. ‘Het is alleen maar bewijs van een goede opvoeding en een evenwichtige inborst.’

Androl glimlachte. Emarin was wonderbaarlijk goed in beledigen. De helft van de tijd had de ander pas in de gaten dat hij bespot was als ze alweer afscheid hadden genomen.

Pevara tuitte haar lippen. ‘Nou, dan houden we een oogje op het rooster van de wachters. Onder dekking van de volgende storm ontsnappen we over de muur, bij de wachters van wie we denken dat die het minst oplettend zijn.’

De twee mannen wendden zich tot Androl, die zich erop betrapte dat hij naar een hoek van de kamer keek waar een schaduw over de rand van een tafel hing. Werd die schaduw nou groter? Kwam die naar hem toe?

‘Ik vind het niet prettig om mannen achter te laten,’ zei hij, terwijl hij zichzelf dwong weg te kijken van die hoek. ‘Er zijn hier vele tientallen mannen en jongens die Taim nog niet onder de duim heeft. We kunnen ze onmogelijk allemaal meenemen zonder aandacht te trekken. En als we ze achterlaten, bestaat het gevaar...’

Hij kon het niet uitspreken. Ze wisten niet wat er aan de hand was, niet echt. Mensen veranderden. Voorheen betrouwbare bondgenoten werden van de ene op de andere dag vijanden. Ze léken nog dezelfden, maar toch ook anders. Anders in hun ogen, in hun ziel. Androl huiverde.

‘De vrouwen die door de opstandige Aes Sedai zijn gestuurd, wachten nog steeds buiten de poorten,’ zei Pevara. Ze kampeerden daar al een tijdje en beweerden dat de Herrezen Draak hun zwaardhanden had beloofd. Taim had nog niemand van hen binnengelaten. ‘Als we hen kunnen bereiken, kunnen we de Toren bestormen en de goede mannen die zijn achtergebleven redden.’

‘Zal het echt zo gemakkelijk gaan?’ vroeg Emarin. ‘Taim kan het hele dorp gijzelen. Veel mannen hebben hun gezinnen meegebracht.’ Canler knikte. Zijn gezin behoorde daar ook toe. Hij zou hen niet uit vrije wil achterlaten.

‘En daarnaast,’ zei Androl zacht, draaiend op zijn kruk om Pevara aan te kijken, ‘denk je nou echt dat de Aes Sedai hier kunnen winnen?’

‘Die vrouwen hebben tientallen jaren – soms eeuwen – ervaring.’ ‘Hoeveel daarvan op het slagveld?’

Pevara antwoordde niet.

‘Er zijn hier honderden mannen die kunnen geleiden, Aes Sedai,’ vervolgde Androl. ‘Allemaal zijn ze langdurig opgeleid om wapens te zijn. Wij leren niet over politiek of geschiedenis. Wij leren niet hoe we naties kunnen beïnvloeden. Wij leren mensen te doden. Elke man en elke jongen hier wordt aangespoord tot de grenzen van zijn kunnen, gedwongen mee te rekken en te groeien. Sterker te worden. Te vernietigen. En een groot aantal van hen is krankzinnig. Kunnen je Aes Sedai het daar tegen opnemen? Vooral als veel van de mannen die we vertrouwen – dezelfde mannen die we proberen te redden -waarschijnlijk met Taims mannen zullen meevechten zodra ze zien dat de Aes Sedai proberen binnen te dringen?’

‘Je argumenten zijn niet onverdienstelijk,’ gaf Pevara toe.

Net een koningin, dacht hij, onwillekeurig onder de indruk van haar zelfvertrouwen.

‘Maar we moeten toch boodschappen naar buiten zien te sturen,’ vervolgde Pevara. ‘Een volledige aanval kan dan onverstandig zijn, maar hier blijven zitten totdat we allemaal worden overgenomen, een voor een...’

‘Ik denk dat het verstandig zou zijn om iemand te sturen,’ beaamde Emarin. ‘We moeten de Draak waarschuwen.’

‘De Draak,’ zei Canler minachtend. Hij liet zich tegen de muur zakken. ‘Die heeft ons in de steek gelaten, Emarin. Wij zijn niets voor hem. Het...’

‘De Herrezen Draak draagt de wereld op zijn schouders, Canler,’ zei Androl zacht, de andere man de mond snoerend. ‘Ik weet niet waarom hij ons hier heeft achtergelaten, maar persoonlijk geloof ik liever dat hij dacht dat we onszelf konden redden.’ Androl friemelde nog even met de repen leer en stond toen op. ‘Dit is onze tijd om ons te bewijzen; de proeve van de Zwarte Toren. Als we naar de Aes Sedai rennen voor bescherming tegen onze eigen mensen, onderwerpen we ons aan hun gezag. Als we nu naar de Draak moeten rennen, dan zullen we niets voorstellen als hij eenmaal weg is.’

‘Er is nu geen verzoening met Taim mogelijk,’ zei Emarin. ‘We weten allemaal wat hij doet.’

Androl keek niet naar Pevara. Ze had verteld wat zij vermoedde dat er gaande was, en daarbij had ze – ondanks jaren van onderricht in hoe ze haar gevoelens de baas kon blijven – de angst in haar stem niet kunnen verbergen. Dertien Myrddraal en dertien geleiders, samenwerkend in een angstaanjagende rite, konden elke geleider laten overlopen naar de Schaduw. Of die nu wilde of niet.

‘Wat hij doet is volkomen, onvervalst kwaadaardig,’ beaamde Pevara. ‘Dit is niet langer een breuk tussen mannen die de ene leider volgen en mannen die een andere volgen. Dit is het werk van de Duistere, Androl. De Zwarte Toren is onder de Schaduw gevallen. Daar moet je je bij neerleggen.’

‘De Zwarte Toren is een droom,’ zei hij, kijkend in haar ogen. ‘Een toevluchtsoord voor mannen die kunnen geleiden, een plek voor onszelf. Hier hoeven mannen niet bang te zijn, te vluchten of zich aan haatgevoelens te onderwerpen. Ik zal dat niet afstaan aan Taim. Dat weiger ik.’

Het werd stil in de kamer, op het getik van de regen op de ramen na. Emarin begon te knikken, en Canler stond op en pakte Androl bij de arm.

‘Je hebt gelijk,’ zei Canler. ‘Ik mag branden als je geen gelijk hebt, Androl. Maar wat kunnen we dóén? We zijn zwak, in de minderheid.’ ‘Emarin,’ begon Androl, ‘heb je wel eens gehoord van de Opstand bij Knoks?’

‘Ja. Die heeft destijds behoorlijk wat ophef veroorzaakt, zelfs buiten Morland.’

‘Smerige Morlanders,’ blafte Canler. ‘Ze stelen eerst je jas van je lijf, en dan slaan ze je in elkaar als je er niet meteen je laarzen bij aanbiedt.’

Emarin trok één wenkbrauw op.

‘Knoks lag een stuk buiten Lugard, Canler,’ zei Androl. ik denk dat de mensen daar niet veel anders zijn dan Andoranen. Die opstand was... o, een jaar of tien geleden alweer.’

‘Een groep boeren zette hun heer uit de macht,’ vertelde Emarin. ‘Hij verdiende het, volgens alle verslagen. Desartin was een verschrikkelijke kerel, vooral voor mensen die beneden hem stonden. Hij had een legertje soldaten, een van de grootste buiten Lugard, en het leek erop dat hij zijn eigen koninkrijkje had opgezet. En de koning kon er helemaal niets tegen doen.’

‘En Desartin werd afgezet?’ vroeg Canler.

‘Door gewone mannen en vrouwen die genoeg hadden van zijn wreedheid,’ beaamde Androl. ‘Uiteindelijk schaarden veel van de huurlingen die zijn trawanten waren geweest zich aan onze kant. Hoewel hij zo sterk had geleken, leidde zijn verrotte inborst tot zijn ondergang. Het lijkt hier al erg, maar de meeste van Taims mannen zijn niet trouw aan hem. Mannen zoals hij wekken geen gevoelens van trouw bij andere mensen. Ze verzamelen trawanten, anderen die hopen mee te delen in de macht of rijkdom. We kunnen en zullen hem afzetten.’

De anderen knikten, maar Pevara keek met getuite lippen naar hem. Androl voelde zich toch een beetje een dwaas; hij vond niet dat de anderen hem moesten volgen, in plaats van een verfijnde man als Emarin of een sterke persoon als Nalaam.

Vanuit zijn ooghoeken zag hij de schaduwen onder de tafel langer worden, naar hem reiken. Hij beet zijn kiezen op elkaar. Ze zouden hem toch niet durven aanvallen met zoveel mensen om hem heen? Als de schaduwen hem wilden verslinden, zouden ze wachten tot hij alleen was, of tot hij ging slapen.

’s Nachts was hij doodsbang.

Ze komen nu wanneer ik saidin niét vasthoud, dacht hij. Maar de Bron is gereinigd! Ik zou niet nóg waanzinniger moeten worden!

Hij omklemde de zitting van zijn kruk tot de angst afnam en de duisternis zich terugtrok. Canler – die voor zijn doen erg vrolijk leek – zei dat hij iets te drinken ging halen. Hij liep naar de deur, maar toen niemand aanstalten maakte om met hem mee te gaan, aarzelde hij.

‘Ik kan ook wel iets te drinken gebruiken, eigenlijk,’ zei Pevara met een zucht, en ze liep met hem mee.

Androl ging verder met zijn werk. Terwijl hij dat deed, trok Emarin een kruk bij en kwam naast hem zitten. Hij deed het heel achteloos, alsof hij alleen maar een goede plek zocht om zich te ontspannen en uit het raam te kijken.

Maar Emarin was er de man niet naar om dingen te doen zonder dat hij daar een of meerdere redenen voor had. ‘Jij hebt gevochten tijdens de Opstand bij Knoks,’ zei hij zacht.

‘Heb ik dat gezegd?’ Androl hervatte zijn werk aan het leer.

‘Je zei dat toen de huurlingen overliepen, ze met jullie mee vochten. Je zei “ons” toen je het over de opstandelingen had.’

Androl aarzelde. Ik mag branden. Ik moet mezelf echt beter in de hand houden. Als Emarin het had opgemerkt, kon het Pevara ook niet zijn ontgaan.

‘Ik was toevallig op doortocht,’ zei Androl, ‘en werd meegesleept in iets onverwachts.’

‘Je hebt een vreemd en geschakeerd verleden, mijn vriend,’ zei Emarin. ‘Hoe meer ik erover hoor, hoe nieuwsgieriger ik word.’

‘Ik ben niet de enige met een boeiend verleden,’ zei Androl zachtjes, ‘heer Algarin van Huis Pendaloan.’

Emarin schoof achteruit en zijn ogen werden groot. ‘Hoe wist je dat?’

‘Fanshir had een boek over Tyreense nobele huizen,’ antwoordde Androl, verwijzend naar een van de Asha’man-soldaten die geleerde was geweest voordat hij naar de Toren was gekomen. ‘Er stond een merkwaardige opmerking in. Een geslacht met een geschiedenis van mannen die leden onder een niet nader genoemd probleem, van wie de laatste zijn huis een jaar of tien geleden had beschaamd.’

‘Ik begrijp het. Nou, ik neem aan dat het niet zo’n heel grote verrassing is dat ik een edele ben.’

‘Een edele die ervaring heeft met de Aes Sedai,’ vervolgde Androl, ‘en die ze met eerbied behandelt, ondanks – of juist vanwege – wat ze met zijn familie hebben gedaan. Een Tyreense edele, moet ik erbij zeggen. Die het niet erg vindt te dienen onder wat je boerenjongens zou kunnen noemen en die zich in burgeropstandelingen kan verplaatsen. Als ik het zeggen mag, mijn vriend, dat is géén gangbare houding onder je landgenoten. Ik denk dus dat je zelf ook een vrij boeiend verleden hebt.’

Emarin glimlachte. ‘Daar heb je gelijk in. Je zou heel goed zijn in het Spel der Huizen, Androl.’

‘Niet bepaald,’ zei Androl met een grimas. ‘De laatste keer dat ik het probeerde, ging ik bijna...’ Hij brak zijn zin af.

‘Wat?’

‘Dat zeg ik liever niet,’ antwoordde Androl met een blos op zijn wangen. Hij zou dat deel van zijn leven niét gaan vertellen. Licht, als ik zo doorga, zullen de mensen nog denken dat ik net zo’n verhalenverteller ben als Nalaam.

Emarin draaide zich om en keek naar de regen die langs het raam stroomde; elke nieuwe druppel die landde, duwde heel even het water eromheen weg voordat alles weer onderliep. ‘De Opstand bij Knoks slaagde maar heel korte tijd, als ik het me goed herinner. Binnen twee jaar had het nobele geslacht zich weer gevestigd, en de andersdenkenden werden verdreven of terechtgesteld.’

‘Ja,’ beaamde Androl zacht.

‘Dan moeten we het hier beter doen,’ zei Emarin, die hem weer aankeek. ‘Ik ben je man, Androl. Wij allemaal.’

‘Nee,’ zei Androl. ‘We zijn de mannen van de Zwarte Toren. Ik zal jullie aanvoeren als het moet, maar dit draait niet om mij, of jou, of iemand van ons afzonderlijk. Ik neem alleen de leiding totdat Logain terugkeert.’

Als hij ooit terugkeert, dacht Androl. Poorten naar de Zwarte Toren werken niet meer. Probéért hij wel terug te keren, maar is hij buitengesloten?

‘Goed dan,’ zei Emarin. ‘Wat gaan we doen?’

Buiten rommelde de donder. ‘Ik moet nadenken,’ zei Androl, die zijn stuk leer en zijn gereedschap weer oppakte. ‘Geef me één uur.’

‘Het spijt me,’ zei Jesamyn zachtjes, knielend bij Talmanes. ‘Ik kan niets meer doen. Die wond is te ver heen.’

Talmanes knikte en vouwde het verband weer dicht. De huid over zijn hele zij was zwart geworden, alsof hij bevroren was geweest.

De Kinsvrouw keek hem fronsend aan. Ze was een jeugdig ogende vrouw met goudblond haar, hoewel leeftijd soms erg lastig in te schatten was bij geleiders. ‘Ik kan haast niet geloven dat je nog kunt lopen.’

‘Ik zou het ook geen lopen noemen,’ bromde Talmanes voordat hij terugstrompelde naar de soldaten. Hij kon zich meestal nog wel op eigen houtje voortslepen, maar hij was nu steeds vaker duizelig-

Guybon ruziede met Dennel, die op zijn kaart bleef wijzen en armgebaren maakte. Er hing zo’n dicht waas van rook in de lucht dat veel mannen zakdoeken voor hun neus en mond hadden gebonden. Ze leken verdorie wel een troep Aiel.

‘... zelfs de Trolloks trekken zich uit die wijk terug,’ hield Guybon vol. ‘Er woeden te veel branden.’

‘De Trolloks trekken zich overal in de stad terug naar de muren,’ antwoordde Dennel. ‘Ze laten de stad de hele nacht branden. De enige wijk die niet in brand staat, is die waar de saidinpoort is. Ze hebben daar alle gebouwen omver getrokken om een muur op te werpen tegen het vuur.’

‘Met gebruikmaking van de Ene Kracht,’ zei Jesamyn achter Talmanes. ik heb het gevoeld. Zwarte zusters. Ik raad je aan om niet die kant op te gaan.’

Jesamyn was de enige Kinsvrouw die nog over was; de andere was gesneuveld. Jesamyn was niet sterk genoeg om een Poort te maken, maar ze had toch haar nut. Talmanes had haar zes Trolloks zien verbranden die door zijn gelederen waren gebroken.

Tijdens die schermutseling had hij alleen maar zitten kijken, overmand door de pijn. Gelukkig had Jesamyn hem wat kruiden gegeven om op te kauwen. Ze maakten zijn gedachten nog waziger, maar de pijn draaglijk. Het voelde alsof zijn lichaam in een bankschroef zat en langzaam werd geplet, maar hij kon tenminste nog overeind blijven.

‘We kiezen de snelste aanpak,’ besloot Talmanes. ‘De wijk die niet in brand staat, ligt te dicht bij de draken; ik wil niet dat het Schaduwgebroed Aludra en haar wapens ontdekt.’ Aangenomen dat dat niet al is gebeurd.

Guybon keek hem kwaad aan, maar dit was een taak van de Bond. Hoewel de man welkom was, maakte hij geen deel uit van hun bevelstructuur.

Talmanes’ groep trok verder door de donkere stad, op hun hoede voor hinderlagen. Hoewel ze ongeveer wisten waar het pakhuis stond, was het lastig om daar te komen. Veel grote straten werden versperd door rommel, branden of de vijand. Zijn mannen moesten door stegen en lanen sluipen die zo kronkelden dat zelfs Guybon en de anderen uit Caemlin moeite hadden om zich te oriënteren.

Hun pad leidde langs delen van de stad die brandden met een dermate felle hitte dat de straatkeien er waarschijnlijk van smolten. Talmanes staarde naar die vlammen tot zijn ogen droog werden en hij leidde zijn mannen via nog meer omwegen verder.

Stukje bij beetje naderden ze Aludra’s pakhuis. Tweemaal stuitten ze op bendes Trolloks die op jacht waren naar loslopende vluchtelingen. Ze maakten de schepsels af; de nog overgebleven kruisboogschutters velden meer dan de helft van beide groepen voordat ze tijd hadden om te reageren.

Talmanes stond erbij te kijken, maar hij vertrouwde zijn lichaam niet meer voldoende om nog mee te vechten. Die wond had hem te veel verzwakt. Licht, waarom had hij zijn paard niet meegenomen? Dat was dom van hem. Alhoewel, het dier was waarschijnlijk toch op de loop gegaan voor de Trolloks.

Mijn gedachten beginnen in kringetjes rond te gaan. Hij wees met zijn zwaard naar een steeg die die van hen kruiste. De verkenners renden vooruit en keken in beide richtingen voordat ze een teken gaven dat de kust veilig was. Ik kan amper nadenken. Het zal niet lang meer duren voordat de vergetelheid me komt halen.

Maar hij wilde eerst zorgen dat de draken veilig waren. Dat moest eerst.

Talmanes wankelde de steeg uit en stond ineens op een bekende straat. Ze waren in de buurt. Aan de ene kant van de straat stonden de gebouwen in brand. De standbeelden die er stonden, leken wel verdoemde zielen die in de val zaten te midden van de vlammen. De branden woedden om hen heen, maar zij stonden stil terwijl het witte marmer langzaam zwart werd.

Aan de andere kant van de straat was het stil en stond niets in brand. Schaduwen die door de standbeelden werden geworpen, dansten en buitelden als feestvierders die toekeken terwijl hun vijanden brandden. De stank van rook hing zwaar in de lucht. Die schaduwen – en de brandende standbeelden – leken te bewegen voor Talmanes’ troebele blik. Dansende schaduwschepsels. Stervende schoonheid, verteerd door een ziekte. Een ziekte op de huid, die hem donker maakte, eraan vrat, de ziel doodde...

‘We zijn vlakbij!’ zei Talmanes. Hij zette zichzelf aan tot een sukkeldraf. Hij mocht niet vertragen. Als die brand het pakhuis bereikt...

Ze kwamen aan op een zwartgeblakerd terrein; er had hier al brand gewoed, kennelijk. Er had hier ooit een groot houten pakhuis gestaan, maar dat was ingestort. Nu smeulden de planken nog na, en overal lagen brokstukken en half verbrande karkassen van Trolloks.

De mannen kwamen zwijgend bij hem staan. Het enige geluid dat te horen was, was het geknetter van vuur. Er droop koud zweet langs Talmanes’ gezicht omlaag.

‘We zijn te laat,’ fluisterde Melten. ‘Ze hebben ze meegenomen. De draken zouden zijn ontploft als ze waren verbrand. Het Schaduwgebroed is hier geweest, heeft de draken meegenomen en toen de boel in brand gestoken.’

Rondom Talmanes lieten uitgeputte leden van de Bond zich op hun hurken zakken. Het spijt me, Mart, dacht Talmanes. We hebben het geprobeerd. We...

Een plotseling lawaai galmde door de stad, als een donderslag. Talmanes voelde de trilling ervan tot in zijn botten en de mannen keken op.

‘Licht!’ riep Guybon. ‘Gebruikt het Schaduwgebroed de draken?’

‘Misschien niet,’ antwoordde Talmanes. Met een onverwachte uitbarsting van kracht begon hij weer te rennen. Zijn mannen renden mee.

Bij elke stap trok er een pijnscheut door zijn zij. Hij rende door de straat met de standbeelden, met rechts van hem vlammen en links van hem koude stilte.

BOEM.

Die ontploffingen klonken niet luid genoeg om van draken te komen. Durfde hij te hopen op een Aes Sedai? Jesamyn leek te zijn opgeleefd van die geluiden en rende met opgetrokken rokken met de mannen mee. De groep schoot twee straten van het pakhuis een hoek om en stuitte daar op de achterhoede van een grauwende bende Schaduwgebroed.

Talmanes brulde met verrassende woestheid en hief zijn zwaard in twee handen. Het vuur van zijn wond had zich door zijn hele lichaam verspreid; zelfs zijn vingers gloeiden ervan. Hij voelde zich net een van die standbeelden, gedoemd om samen met de stad te verbranden.

Hij onthoofdde al een Trollok voordat het wezen in de gaten had dat hij er was en stortte zich meteen op het volgende monster in de rij. Het ging met een bijna vloeibare soepelheid achteruit en draaide een gezicht zonder ogen naar hem toe; de mantel van het schepsel wapperde niet in de wind. Bleke lippen vertrokken zich in een grauw.

Talmanes hoorde zichzelf grinniken. Waarom niet? En dan zeiden ze dat er met hem niet te lachen viel. Hij nam de houding voor Appelbloesems in de wind aan en haalde uit met een kracht en felheid die pasten bij het vuur dat hem verteerde.

De Myrddraal was duidelijk in het voordeel. Zelfs op zijn best zou Talmanes hulp nodig hebben om het tegen zo’n schepsel op te nemen. Het bewoog zich als een schaduw, vloeiend van de ene zwaardvorm naar de volgende, en zijn afschrikwekkende kling schoot naar Talmanes toe. Het wezen had overduidelijk de indruk dat het hem slechts een klein wondje hoefde toe te brengen.

Het raakte hem op zijn wang; de punt van het zwaard kerfde zijn huid en sneed er een reepje uit. Talmanes lachte en sloeg met zijn zwaard het wapen opzij, waarop de mond van de Schim openviel van verbazing. Zo hoorden mensen niet te reageren. Ze hoorden te wankelen van de vlammende pijn en te schreeuwen omdat ze wisten dat ze ten dode opgeschreven waren.

ik heb al zo’n rotzwaard van jullie in mijn lijf gehad, stomme geitenkop,’ schreeuwde Talmanes, en hij viel opnieuw aan met Smid smeedt het zwaard; een lompe zwaardvorm die uitstekend bij zijn stemming paste.

De Myrddraal struikelde. Talmanes ging met een soepele beweging achteruit, zwaaide zijn zwaard in een boog rond en hakte de bleke witte arm van het wezen bij de elleboog af. De onderarm vloog draaiend door de lucht en het wapen van de Schim viel uit de stuiptrekkende vingers. Talmanes draaide door om vaart te houden en hakte met twee handen het zwaard omlaag om het hoofd van de Schim van zijn nek te scheiden.

Er spoot donker bloed uit de stomp en het wezen wankelde, klauwde met zijn overgebleven hand naar zijn bloederige nek en viel om. Talmanes bleef erbij staan. Ineens werd zijn zwaard te zwaar om nog vast te houden. Het viel uit zijn hand en kletterde op de keien. Hij wankelde, verloor zijn evenwicht en begon voorover te vallen, maar iemand hield hem van achteren tegen.

‘Licht!’ riep Melten, kijkend naar het karkas. ‘Nóg een?’ ik heb het geheim ontdekt van hoe je ze kunt verslaan,’ fluisterde Talmanes. ‘Je moet gewoon al dood zijn.’ Hij grinnikte in zichzelf, maar Melten keek hem alleen maar ontdaan aan.

Overal rondom vielen tientallen Trolloks stuiptrekkend op de grond. Ze waren verbonden geweest met de Schim. De Bond verzamelde zich om Talmanes heen. Sommigen waren gewond; een paar zouden voorgoed blijven liggen. Ze waren uitgeput, en deze bende Trolloks had hun einde kunnen worden.

Melten haalde Talmanes’ zwaard op en veegde het schoon, maar Talmanes merkte dat hij moeite had om te blijven staan, dus stopte hij het in de schede en vroeg een van de mannen een Trollokspeer te gaan halen waar hij op kon leunen.

‘Hallo daar aan het einde van de straat!’ riep een stem uit de verte. ‘Wie jullie ook zijn, bedankt!’

Talmanes strompelde naar voren, en Filger en Mar liepen alvast vooruit. De straat was hier donker en lag vol met dode Trolloks, dus duurde het even voordat Talmanes over de karkassen heen was geklommen en kon zien wie er naar hen had geroepen.

Iemand had een barricade gebouwd aan het einde van de straat. Er stonden mensen bovenop, en een van hen hield een fakkel omhoog. Ze droeg vlechten in haar haar en was gekleed in een eenvoudig bruin gewaad met een wit schort ervoor. Het was Aludra.

‘Cautons soldaten,’ zei Aludra. Ze klonk niet onder de indruk. ‘Jullie hebben wel de tijd genomen om me te komen halen.’ In de ene hand hield ze een leren koker zo dik als een mannenvuist, met een korte, donkere lont eraan. Talmanes wist dat die dingen ontploften als je ze aanstak en weggooide. De Bond had ze ook al eens gebruikt door ze met katapulten af te schieten. Ze waren niet zo verwoestend als draken, maar toch krachtig.

‘Aludra,’ riep Talmanes, ‘heb jij de draken? Zeg alsjeblieft dat je ze hebt gered.’

Ze snoof en gebaarde naar een paar mensen om een deel van de barricade opzij te schuiven, zodat zijn mannen erlangs konden. Ze leek daar een paar honderd – of misschien wel een paar duizend -burgers te hebben; de straat stond er vol mee. Terwijl ze de weg voor hem vrijmaakten, zag hij een prachtige aanblik. Tussen de burgers stonden honderd draken.

De bronzen buizen waren bevestigd op houten drakenkarren, zodat ze één enkele eenheid vormden die kon worden getrokken door twee paarden. Ze waren best wendbaar, alles in aanmerking genomen. De karren konden worden verankerd aan de grond, wist Talmanes, en de draken konden worden afgevuurd zodra de paarden waren uitgespannen. Er waren hier meer dan genoeg mensen om het werk over te nemen van de paarden die niet voorhanden waren.

‘Dacht je dat ik ze zou achterlaten?’ vroeg Aludra. ‘Dit stel hier heeft niet de ervaring om ze af te vuren, maar ze kunnen net zo goed een kar trekken als ieder ander.’

‘We moeten ze hier weghalen,’ zei Talmanes.

‘Is dat soms een nieuwe openbaring van je?’ vroeg Aludra. ‘Daar was ik dus al mee bezig. Wat is er met je gezicht gebeurd?’

‘Ik heb nogal scherpe kaas gegeten, en die viel niet goed.’

Aludra hield haar hoofd schuin. Misschien moet ik er eens bij lachen als ik grapjes maak, dacht Talmanes verstrooid, leunend tegen de barricade. Misschien zouden ze me dan snappen. Dat riep natuurlijk de vraag op: wilde hij wel dat mensen hem snapten? Het was vaak grappiger als het niet zo was. Bovendien was glimlachen zo overduidelijk. Wat was er verfijnd aan? En...

En hij had écht moeite om zijn gedachten op een rijtje te houden. Hij keek met knipperende ogen naar Aludra, die hem nu bezorgd aankeek in het fakkellicht.

‘Wat is er met mijn gezicht?’ Talmanes legde zijn hand tegen zijn wang. Bloed. De Myrddraal. O ja. ‘Het is maar een schrammetje.’ ‘En die aderen?’

‘Aderen?’ vroeg hij, maar toen zag hij zijn hand. Zwarte tentakels, als lianen die onder de huid groeiden, waren over zijn pols en de rug van zijn hand naar zijn vingers gekronkeld. Ze leken voor zijn ogen donkerder te worden. ‘O, dat. Ik ga dood, helaas. Ontzettend tragisch. Je hebt zeker niet toevallig brandewijn, hè?’

‘Ik...’

‘Heer!’ riep een stem.

Talmanes knipperde met zijn ogen en draaide zich moeizaam om, leunend op de speer. ‘Ja, Filger?’

‘Nog meer Trolloks, heer. Een heleboel! Achter ons.’

‘Geweldig. Dek de tafel maar vast. Ik hoop dat we genoeg borden hebben. Ik wist wel dat ik de keukenmeid dat vijfduizenddelige servies had moeten laten halen.’

‘Ben je... Voel je je wel goed?’ vroeg Aludra.

‘Bloed en bloedas, vrouw, zie ik eruit alsof ik me goed voel? Guybon! De terugweg is afgesneden. Hoe ver zijn we van de oostelijke poort?’

‘Oostelijke poort?’ riep Guybon terug. ‘Misschien een halfuur lopen. We moeten verder de heuvel af.’

‘Dan gaan we,’ besloot Talmanes. ‘Neem de verkenners mee en ga voorop. Dennel, zorg dat die burgers de draken meeslepen! Hou je klaar om de wapens op te stellen.’

‘Talmanes,’ zei Aludra, die naar voren stapte. ‘De meeste drakeneieren en poeder zijn achtergebleven. We zullen de voorraden uit Baerlon nodig hebben. Als je vandaag de draken opstelt... een paar schoten, meer kan ik je niet geven.’

Dennel knikte. ‘Draken zijn niet bedoeld om in hun eentje de voorhoede te vormen, heer. Ze hebben ondersteuning nodig om te zorgen dat de vijand niet te dichtbij komt en de wapens verwoest. We kunnen die draken bemannen, maar we zullen het niet lang volhouden zonder infanterie.’

‘Daarom vluchten we ook,’ antwoordde Talmanes. Hij draaide zich om, zette een stap en werd zo duizelig dat hij bijna viel. ‘En ik denk... Ik denk dat ik een paard nodig heb...’

Moghedien stapte op een stenen platform dat midden op open zee dreef. Het blauwe water rimpelde glasachtig als er een briesje opstak, maar er waren geen golven. Er was ook geen land in zicht.

Moridin stond aan de zijkant van het platform, met zijn handen op zijn rug. Voor hem stond de zee in brand. Het vuur gaf geen rook af, maar het was heet en het water eromheen siste en borrelde. Een stenen vloer midden op een eindeloze zee. Water dat brandde. Moridin had er altijd al van genoten om binnen zijn droomflarden onmogelijkheden te scheppen.

‘Ga zitten,’ zei Moridin zonder zich om te draaien.

Ze gehoorzaamde en koos een van de vier stoelen uit die plotseling midden op het platform opgesteld stonden. De hemel was diepblauw, onbewolkt, en de zon hing op ongeveer drie kwart van haar boog langs de hemel. Hoe lang had ze de zon al niet meer gezien in Tel’aran’rhiod? De laatste tijd had die alomtegenwoordige zwarte storm telkens de hemel gevuld. Maar dit was dan ook niet volledig Tel’aran’rhiod, en ook niet Moridins droom, maar een... versmelting van die twee. Als een tijdelijk afdak dat tegen de zijkant van de droomwereld was gebouwd. Een bel van samengekomen werkelijkheden.

Moghedien droeg een zwart met gouden gewaad, waarvan het kant op de mouwen vaag deed denken aan een spinnenweb. Een beetje. Je moest een thema niet overdreven doorvoeren.

Terwijl ze op de stoel zat, probeerde Moghedien beheersing en zelfvertrouwen uit te stralen. Ooit zou haar dat gemakkelijk zijn afgegaan. Vandaag waren pogingen daartoe net alsof ze probeerde stukjes algodepluis uit de lucht te plukken, die dan weg dansten bij haar hand. Moghedien knarsetandde, boos op zichzelf. Ze was een Uitverkorene. Ze had koningen laten wenen, legers laten beven. Haar naam was door generaties van moeders gebruikt om hun kinderen bang te maken. En nu...

Ze voelde aan haar hals, vond de hanger daar. Hij was nog veilig. Ze wist wel dat het zo was, maar het stelde haar gerust om hem aan te raken.

‘Wen er niet te veel aan om dat ding te dragen,’ zei Moridin. Er blies een windvlaag langs hem heen, waardoor het oppervlak van de zee rimpelde. Op die wind hoorde ze gedempt geschreeuw. ‘Je bent nog niet geheel vergeven, Moghedien. Dit is je proeftijd. Als je de volgende keer weer faalt, geef ik de zielsval misschien wel aan Demandred.’

Ze snoof. ‘Hij zou hem verveeld van zich af gooien. Demandred wil maar één ding: Altor. Iedereen die hem niet naar dat doel leidt, doet er voor hem niet toe.’

‘Je onderschat hem,’ zei Moridin zacht. ‘De Grote Heer is ingenomen met Demandred. Erg ingenomen. Jij, echter...’

Moghedien zonk verder omlaag in haar stoel en voelde haar folteringen weer helemaal opnieuw. Pijn zoals maar weinigen in deze wereld ooit hadden gekend. Veel meer pijn dan een lichaam eigenlijk zou moeten kunnen verdragen. Ze hield de cour’souvra vast en omhelsde saidar. Dat bracht enige verlichting.

Voorheen had het verschrikkelijk veel pijn gedaan om te geleiden in dezelfde kamer als de cour’souvra. Nu zij in plaats van Moridin de hanger droeg, was dat niet meer zo. Niet zomaar een hanger, dacht ze, met haar hand er stevig omheen. Mijn ziel zelf. Alle Duisternis! Ze had nooit gedacht dat juist zij onderworpen zou worden aan zo’n ding. Was zij niet de spin in het web, behoedzaam bij alles wat ze deed?

Ze bracht haar andere hand ook omhoog en legde die over de hand die de hanger omklemde. Stel dat hij afviel, stel dat iemand hem stal? Ze zou hem niet verliezen. Ze mócht hem niet verliezen.

Is dit wat ik ben geworden? Ze voelde zich misselijk. Ik moet me vermannen. Hoe dan ook. Ze dwong zichzelf de zielsval los te laten.

De Laatste Slag was begonnen; nu al stroomden Trolloks de zuidelijke landen binnen. Het was een nieuwe Oorlog van de Schaduw, maar alleen zij en de andere Uitverkorenen kenden de diepere geheimen van de Ene Kracht. De geheimen, althans, die ze niet gedwongen had prijsgegeven aan die verschrikkelijke vrouwen...

Nee, daar moet je niet aan denken. De pijn, het lijden, het falen.

In deze oorlog stonden ze niet tegenover Honderd Gezellen, geen Aes Sedai met eeuwen aan ervaring en oefening. Ze zou zich bewijzen en zorgen dat haar vroegere fouten werden vergeten.

Moridin bleef naar die onmogelijke vlammen staren. Het enige geluid dat te horen was, was het geknetter van het vuur en het geborrel van het kokende water eronder. Uiteindelijk zou hij toch wel vertellen waarom hij haar had ontboden? Hij gedroeg zich de laatste tijd steeds merkwaardiger. Misschien keerde zijn waanzin terug. Ooit zou de man genaamd Moridin – of Ishamael, of Elan Morin Tedronai – ervan hebben genoten een cour’souvra van een van zijn tegenstanders te hebben. Hij zou straffen hebben bedacht en hebben genoten van haar pijn.

Dat was in het begin wel een beetje zo geweest; maar toen... had hij zijn belangstelling verloren. Hij was steeds vaker alleen, starend in vlammen, broedend. De straffen die hij haar en Cyndane had opgelegd, hadden bijna terloops geleken.

Ze vond hem nu gevaarlijker.

Een Poort spleet de lucht vlak naast het platform. ‘Moeten we dit echt elke andere dag doen, Moridin?’ vroeg Demandred, die de Wereld der Dromen binnenstapte. Hij was lang en knap, met pikzwart haar en een opvallende neus. Hij wierp een blik op Moghedien en merkte de zielsval om haar nek op voordat hij doorging. ‘Ik heb belangrijke dingen te doen, en jij stoort me daarbij.’

‘Ik wil je met iemand laten kennismaken, Demandred,’ zei Moridin zacht. ‘Zolang de Grote Heer je nog niet tot Nae’blis heeft benoemd, doe je wat je gezegd wordt. Je speeltjes kunnen wachten.’

Demandreds gezicht betrok, maar hij bood geen verdere tegenwerpingen. Hij liet de Poort dichtgaan, draaide opzij en keek in zee. Hij fronste. Wat zat er in het water? Moghedien had niet gekeken. Ze voelde zich nu dom omdat ze dat had nagelaten. Wat was er met haar waakzaamheid gebeurd?

Demandred liep naar een van de stoelen toe, maar hij ging niet zitten. Hij bleef staan en keek peinzend naar Moridins rug. Waar was Demandred mee bezig geweest? Toen ze was gebonden aan de zielsval, had ze alles gedaan wat Moridin wilde, maar ze had nooit een antwoord gevonden op Demandred.

Ze rilde weer, denkend aan de weken dat ze in zijn macht was geweest. Ik krijg mijn wraak nog wel.

‘Je hebt Moghedien vrijgelaten,’ zei Demandred. ‘Hoe zit het met die... Cyndane?’

‘Zij is jouw zorg niet,’ antwoordde Moridin bot.

Het was Moghedien niet ontgaan dat Moridin Cyndanes zielsval nog droeg. Cyndane. Dat betekende ‘laatste mogelijkheid’ in de Oude Spraak, maar de ware aard van de vrouw was één geheim dat Moghedien wél had ontdekt. Moridin zelf had Lanfir gered uit Sindhol, haar bevrijd van de schepsels die zich voedden met haar vermogen om te geleiden.

Om haar te redden, en natuurlijk om haar te straffen, had Moridin haar gedood. Daardoor had de Grote Heer haar ziel kunnen teruggrijpen en in een nieuw lichaam kunnen stoppen. Grof, maar wel doeltreffend. Het soort oplossing waar de Grote Heer de voorkeur aan gaf.

Moridin leek gericht op zijn vuur, en Demandred op hem, dus maakte Moghedien gebruik van de mogelijkheid om op te staan en naar de rand van het drijvende stenen platform te lopen. Het water was kristalhelder. Daaronder zag ze de mensen heel duidelijk. Ze dreven met hun benen geketend aan iets diep onder water, met hun armen op hun rug gebonden, en wuifden als zeewier heen en weer.

Het waren er duizenden. Allemaal keken ze met grote, doodsbange ogen omhoog naar de lucht. Ze waren gevangen in een permanente toestand van verdrinking. Niet dood, en ze mochten ook niet sterven, maar ze hapten doorlopend naar lucht en vonden alleen water. Terwijl Moghedien toekeek, kwam er iets donkers omhoog wat een van de lichamen de diepte in trok. Een wolk bloed kwam omhoog als een bloeiende bloem; daarop verzetten de anderen zich nog heviger.

Moghedien glimlachte. Het deed haar goed om nog iemand anders behalve zijzelf te zien lijden. Dit konden gewoon denkbeeldige schepsels zijn, maar het konden ook lieden zijn die de Grote Heer hadden teleurgesteld.

Een andere Poort opende zich aan de zijkant van het platform, en een onbekende vrouw stapte erdoor. Ze had schrikbarend onaangename gelaatstrekken: een dikke haakneus en bleke, loensende ogen. Ze droeg een gewaad van mooie gele zijde, maar het benadrukte alleen maar hoe lelijk ze was.

Moghedien sneerde en liep terug naar haar stoel. Waarom liet Moridin een vreemde toe bij hun vergadering? Die vrouw kon geleiden; het moest een van die nutteloze vrouwen zijn die zich in dit tijdperk Aes Sedai noemden.

Maar, dacht Moghedien terwijl ze weer plaatsnam, ze is wel machtig. Hoe had haar een Aes Sedai met zoveel talent kunnen ontgaan? Haar bronnen hadden die ellendige lichtekooi van een Nynaeve bijna meteen opgemerkt, maar ze hadden die toverkol over het hoofd gezien?

‘Is dit degene met wie je ons wilde laten kennismaken?’ vroeg Demandred met een afkeurend gezicht.

‘Nee,’ zei Moridin afwezig. ‘Jullie hebben Hessalam al eens ontmoet.’

Hessalam? Dat betekende... ‘zonder vergiffenis’ in de Oude Spraak. De vrouw keek Moghedien trots in de ogen, en haar houding had iets vertrouwds.

‘Ik heb dingen te doen, Moridin,’ zei de lelijke vrouw, ik hoop maar dat dit...’

Moghedien zoog haar adem naar binnen. Die stem...

‘Sla niet zo’n toon tegen me aan,’ onderbrak Moridin haar, zachtjes sprekend en zonder zich om te draaien. ‘Tegen niemand hier. Zelfs Moghedien staat op het ogenblik meer in de gunst dan jij.’

‘Graendal?’ vroeg Moghedien vol afgrijzen.

‘Noem die naam niet!’ blafte Moridin. Hij draaide zich naar haar om en het brandende water schoot hoger op. ‘Die is haar afgenomen.’

Graendal – Hessalam – ging zitten zonder nog naar Moghedien te kijken. Ja, de houding van die vrouw klopte. Zij was het inderdaad.

Moghedien grinnikte bijna van leedvermaak. Graendal had haar uiterlijk altijd als wapen gebruikt. Nou, nu was het een heel ander soort wapen. Prachtig! Die vrouw moest er haast dol van worden. Wat had ze gedaan om zo’n straf te verdienen? Graendals status – haar gezag, de mythen die over haar werden verteld – was altijd verbonden geweest met haar schoonheid. En nu? Zou ze moeten gaan zoeken naar de afzichtelijkste mensen om die als huisdieren te houden, de enigen die konden wedijveren met haar lelijkheid?

Deze keer lachte Moghedien wel. Het was een zachte lach, maar Graendal hoorde het. De vrouw keek haar aan met een blik die geheel op zich al een deel van de zee in brand had kunnen steken.

Moghedien keek kalm terug en voelde zich nu zekerder. Ze weerstond de neiging om de cour’souvra te strelen. Doe wat je wilt, Graendal, dacht ze. We staan nu op gelijke hoogte. We zullen zien wie deze wedren gaat winnen.

Een sterkere wind stak op en de rimpelingen op zee werden hoger, hoewel het platform zelf stil bleef liggen. Moridin liet zijn vuur uitgaan en verderop rezen golven op. Binnen in die golven kon Moghedien lichamen onderscheiden, weinig meer dan donkere schaduwen. Sommige waren levenloos. Andere zwommen naar het wateroppervlak, hun kettingen verwijderd, maar telkens als ze de lucht naderden trok iets hen weer omlaag.

‘Ons aantal is nog maar klein,’ zei Moridin. ‘Wij vieren, en degene die het zwaarst wordt gestraft, zijn alles wat er nog over is. Dat maakt ons als vanzelf de sterksten.’

Sommigen van ons wel, dacht Moghedien. Een van ons is gedood door Altor en had de Grote Heer nodig om terug te keren. Waarom was Moridin nooit gestraft voor zijn falen? Nou, het was beter om niet te lang te zoeken naar rechtvaardigheid in de daden van de Grote Heer.

‘Maar we zijn met te weinig.’ Moridin wuifde met zijn hand, en een stenen deur verscheen aan de zijkant van het platform. Geen Poort, gewoon een deur. Dit was Moridins droomflard; hij kon hem beheersen. De deur ging open en een man beende het platform op.

De man had donker haar en de gelaatstrekken van een Saldeaan: een lichte haakneus, schuinstaande ogen. Hij was lang en knap, en Moghedien herkende hem. ‘De leider van die jonge mannelijke Aes Sedai? Ik ken die man, Mazri...’

‘Die naam is afgeworpen,’ kapte Moridin haar af. ‘Net zoals wij allemaal toen we Uitverkoren werden alles wat we voorheen waren en de namen waarbij mensen ons kenden afwierpen. Vanaf nu zal deze man alleen nog bekendstaan als M’Hael. Een Uitverkorene.’

‘Uitverkorene?’ Hessalam stikte bijna in dat woord. ‘Die knul? Hij...’ Ze brak haar zin af.

Het was niet aan hen om te bepalen wie er Uitverkoren werd. Ze konden er onderling over ruziën, er zelfs over samenspannen als ze het voorzichtig aanpakten, maar twijfelen aan de Grote Heer... dat was niet toegestaan. Nooit.

Hessalam hield haar mond. Moridin zou deze man geen Uitverkorene durven noemen als de Grote Heer dat niet had besloten. Er viel niets tegen in te brengen. Toch huiverde Moghedien. Men zei dat Taim... M’hael... sterk was, misschien wel even sterk als zij, maar iemand verheffen uit deze Eeuw, zo onwetend als de mensen nu waren... Het stak haar om te beseffen dat deze M’Hael als haar gelijke zou worden beschouwd.

‘Ik zie de weerstand in jullie ogen,’ zei Moridin, die hen om beurten aankeek, ‘hoewel maar één van jullie zo dom was om dat ook uit te spreken. M’Hael heeft zijn beloning verdiend. Te veel van onze leden wierpen zich in krachtmetingen met Altor toen hij zwak werd geacht. M’Hael hier heeft het vertrouwen van Lews Therin gewonnen en vervolgens de leiding overgenomen over het opleiden van zijn wapens. Hij leidt een nieuwe generatie Gruwheren op voor de zaak van de Schaduw. Wat heeft het werk van jullie drie sinds jullie bevrijding opgeleverd?’

‘Je zult nog wel kennismaken met het fruit dat ik heb geoogst, Moridin,’ antwoordde Demandred op ingehouden toon. ‘Je zult er zeer uitgebreid mee kennismaken. Denk alleen aan mijn eis: ik ben degene die het tegen Altor opneemt op het slagveld. Zijn bloed is van mij, en van niemand anders.’ Hij keek hen allemaal even in de ogen, en uiteindelijk ook M’Hael. Het leek wel alsof ze elkaar kenden; ja, die twee hadden elkaar eerder ontmoet.

M’Hael bleef glimlachen. Je hebt er een tegenstrever bij, Demandred, dacht Moghedien. Hij wil Altor bijna even graag hebben als jij.

Demandred was de laatste tijd veranderd. Ooit zou het hem niet hebben uitgemaakt wie Lews Therin doodde, zolang de man maar dood was. Waarom stond Demandred erop het zelf te doen?

‘Moghedien,’ zei Moridin. ‘Demandred heeft dingen voorbereid gaat hem bij staan.’

‘Bíjstaan?’ zei ze. ‘Ik...’

‘Vergeet je je plaats alweer zo snel, Moghedien?’ Moridins stem klonk zijdezacht. ‘Jij doet wat je gezegd wordt. Demandred wil dat je over een leger waakt dat nu niet goed in de gaten wordt gehouden. Als ik één klacht van je hoor, dan zul je beseffen dat de pijn die je tot nu toe hebt gekend maar een schim is van werkelijke pijn.’

Haar hand ging naar de cour’souvra om haar hals. Toen ze in zijn ogen keek, voelde ze haar zelfvertrouwen verdampen. Ik haat je, dacht ze. En ik haat je nog meer omdat je me dit aandoet in het bijzijn van anderen.

‘De laatste dagen zijn aangebroken,’ zei Moridin, die hun de rug toekeerde. ‘In deze uren zullenn jullie je uiteindelijke beloning verdienen. Als jullie nog wrok koesteren, laat die dan achter je. Als jullie dingen hebben voorbereid, zet die dan nu in gang. Speel je laatste zetten, want dit... dit is het einde.’

Talmanes lag op zijn rug en staarde naar een donkere hemel. De wolken in de lucht leken het licht van beneden te weerkaatsen, het licht van een stervende stad. Dat hoorde niet. Licht kwam toch van boven? Hij sloot zijn ogen.

Hij was van zijn paard gevallen, niet lang nadat hij in de richting van de stadspoorten was gereden. Dat wist hij nog wel, meestal. De pijn maakte nadenken lastig. Mensen schreeuwden tegen elkaar.

Ik had... Ik had Mart meer moeten sarren, dacht hij, en er speelde eeb flauwe glimlach om zijn lippen. Wat stom om nu aan zulke dingen te denken. Ik moet... Ik moet de draken zoeken. Of hadden we die nou al gevonden...

‘Ik zeg toch dat die stomme dingen zo niet werken!’ Dennels stem. ‘Het zijn verdorie geen Aes Sedai op wielen. We kunnen geen muur van vuur maken. We kunnen alleen die metalen bollen door de Trolloks schieten.

‘Ze ontploffen.’ Guybonds stem. ‘We kunnen de rest gebruiken zoals ik het zeg.’

Talmanes’ ogen gleden dicht.

‘Die bollen ontploffen, ja’ zei Dennel. ‘Maar we moeten ze eerst afschieten. Als je gewoon op een rij legt en de Trolloks eroverheen laat rennen, gebeurt er niet veel.’

Een hand schudde aan Talmanes’ schouder. ‘Heer Talmanes,’ zei Melten. Er is niets oneervoIs aan om het nu te laten eindigen. Ik weet dat de pijn heftig is. Moge de laatste omhelzing van de moeder u beschutten.’

Een zwaard werd getrokken. Talmanes zette zich schrap.

Toen merkte hij dat hij echt, écht niet dood wilde.

Hij dwong zijn ogen open en stak een hand op naar Melten, die over hem heen gebogen stond. Jesamyn stond er een stukje achter, met over elkaar geslagen armen en een bezorgd gezicht.

‘Help me overeind,’ zei Talmanes.

Melten aarzelde, maar toen gehoorzaamde hij.

‘Je kunt beter blijven liggen,’ zei Jesamyn.

‘Beter opstaan dan eervol te worden onthoofd,’ gromde Talmanes, die zijn kiezen op elkaar klemde tegen de pijn. Licht, was dat zijn hand? Die was zo donker, het leek wel alsof hij was verkoold in een vuur. ‘Wat... wat gebeurt er?’

‘We zijn in een hoek gedrukt, heer,’ antwoordde Melten grimmig, met sombere ogen. Hij dacht overduidelijk dat ze allemaal zo goed als dood waren. ‘Dennel en Guybon maken ruzie over de plaatsing van de draken voor een laatste poging. Aludra berekent de benodigde lading.’

Talmanes, die eindelijk rechtop stond, zakte tegen Melten aan. Voor hem verdrongen tweeduizend mensen zich op een groot stadsplein. Ze stonden tegen elkaar aan als mannen die in een koude nacht in de buitenlucht eikaars warmte opzoeken. Dennel en Guybon hadden de draken opgezet in een halve kring die naar buiten boog, wijzend naar het midden van de stad, met de vluchtelingen erachter. De Bond had zich nu geworpen op het bemannen van de draken; drie paar handen waren nodig om elk wapen te bedienen. Bijna alle leden van de Bond waren er in ieder geval enigszins mee vertrouwd gemaakt.

De gebouwen vlakbij stonden in brand, maar het licht deed vreemde dingen. Waarom bereikte het de straten niet? Die waren veel te donker. Alsof ze waren geschilderd. Alsof...

Hij knipperde de tranen van pijn uit zijn ogen toen het tot hem doordrong. Trolloks vulden de straten en stroomden in een inktzwarte massa naar de halve kring van draken die op ze gericht waren.

Iets hield de Trolloks nu nog op afstand. Ze wachtten tot ze allemaal bij elkaar waren voordat ze zouden aanvallen, vermoedde Talmanes.

Achter hen klonk geroep en gegrauw. Talmanes draaide zich om, maar hij moest zich aan Meltens arm vastgrijpen toen alles om hem heen begon te draaien. Hij wachtte tot het overging. De pijn... de pijn leek matter te worden. Als gloeiende vlammen op kolen die opgebrand raakten. Het vuur had van hem gesmuld, maar er was nu niet meer veel eetbaars over.

Toen hij zich wat hersteld had, zag Talmanes waar het gegrauw vandaan kwam. Het plein waar ze zich bevonden, lag tegen de stadsmuur aan, maar de burgers en soldaten hadden afstand gehouden van de muur omdat die letterlijk bedekt was met Trolloks, alsof er een dikke laag vuil op zat. Ze hieven hun wapens in de lucht en brulden naar de mensen.

‘Ze gooien met speren naar iedereen die te dichtbij komt,’ zei Melten. ‘We hadden gehoopt de muur te bereiken en dan daarlangs naar de poort te lopen, maar dat kan niet... niet terwijl die monsters daarboven ons bekogelen. Alle andere wegen zijn afgesloten.’

Aludra kwam naar Guybon en Dennel toe. ‘Ik kan ladingen onder de draken plaatsen,’ zei ze tegen hen; zachtjes, maar niet zacht genoeg. ‘Die ladingen zullen de wapens vernietigen, maar dat zou de mensen ook schade kunnen berokkenen.’

‘Doe maar,’ antwoordde Guybon. ‘Wat de Trolloks zouden doen is erger, en we mogen de draken niet in de handen van de Schaduw laten vallen. Daarom wachten ze. Hun leiders hopen dat een plotselinge bestorming hun de mogelijkheid zal geven om ons te overmeesteren en de draken te bemachtigen.’

‘Ze komen in beweging!’ riep een soldaat bij de draken. ‘Licht, ze komen eraan!’

De donkere slijmlaag van Schaduwgebroed borrelde over de straten. Tanden, nagels, klauwen, al te menselijke ogen. De Trolloks kwamen van alle kanten, moordlustig grauwend. Talmanes had moeite met ademhalen.

Op de muren werden hun kreten opgewonden. We zijn omsingeld, dacht Talmanes. Tegen de muur aan gedrukt, gevangen in een net. We...

Tegen de muur aan gedrukt.

‘Dennel!’ brulde Talmanes over het kabaal heen. De kapitein van de draken wendde zich af van zijn mannen, die met brandende lonten wachtten op het bevel om het enige salvo af te vuren dat ze tot hun beschikking zouden hebben.

Talmanes haalde diep adem, waardoor zijn longen brandden. ‘Je zei dat je met een paar schoten een hele vijandelijke burcht kon platgooien.’

‘Natuurlijk,’ riep Dennel. ‘Maar we proberen niet binnen te komen...’ Hij liet zijn stem wegsterven.

Licht, dacht Talmanes. We zijn allemaal zo uitgeput. We hadden dit eerder moeten inzien. ‘Jullie in het midden, Rydens drakenploeg, omkeren!’ schreeuwde Talmanes. ‘De rest blijft op zijn plek en vuurt op de naderende Trolloks! Lopen, lopen, lópen!’

De mannen sprongen in beweging, en Ryden en zijn mannen draaiden gehaast hun wapens om, met krakende wielen. De andere draken begonnen een salvo af te vuren dat werd uitgesproeid over het hele plein. Het gebulder was oorverdovend, waarop vluchtelingen gilden en hun handen over hun oren sloegen. Het klonk als het einde van de wereld. Honderden, duizenden Trolloks gingen in plassen bloed tegen de grond toen drakeneieren tussen hen ontploften. Het plein werd gevuld met witte rook uit de buizen van de draken.

De vluchtelingen erachter, toch al doodsbang door wat ze zojuist hadden gezien, gilden toen Rydens draken naar hen toe werden gedraaid, en de meesten vielen van angst op de grond en maakten een pad vrij. Een pad recht naar de stadsmuur waar het wemelde van Trolloks. Rydens rij draken boog zich naar binnen als een kom, een omgekeerde opstelling als bij degenen die op het plein schoten, zodat de buizen naar hetzelfde stuk van de stadsmuur wezen.

‘Geef me zo’n fakkel!’ riep Talmanes, die zijn hand uitstak. Een van de drakenbedieners gehoorzaamde en gaf hem een brandend stuk hout met een roodgloeiend uiteinde. Hij maakte zich los van Melten, vastbesloten om even op eigen benen te staan.

Guybon kwam naar hem toe. De stem van de man klonk zacht in Talmanes’ overbelaste oren. ‘Die muren staan er al eeuwen. Mijn arme stad. Mijn arme, arme stad.’

‘Het is jouw stad niet meer,’ zei Talmanes, die zijn fakkel hoog de lucht in stak, opstandig tegenover een muur vol Trolloks en met een brandende stad achter zich. ‘Hij is van hen.’

Talmanes maaide met de fakkel omlaag en liet een rood spoor in de lucht achter. Op zijn teken klonk er een gebrul van drakenvuur dat over het plein galmde.

Trolloks – of althans stukken ervan – werden de lucht in geblazen. De muur onder hen ontplofte als een stapel blokken waar kinderen in volle vaart tegenaan hadden geschopt. Hoewel Talmanes wankelde en zwarte vlekken voor zijn ogen kreeg, zag hij de muur verbrokkelen en een gat ontstaan. Toen hij omviel en het bewustzijn verloor, leek de grond te beven van de kracht van zijn val.

1

Naar het oosten blies de wind

Het Rad des Tijds draait rond en rond, Eeuwen komen en gaan en laten herinneringen na die sagen worden. Dan vervagen de sagen tot mythen, tot ook die allang zijn vergeten bij de wederkomst van de Eeuw die deze verhalen schiep. In een van die Eeuwen, door sommigen de Derde Eeuw genoemd, een Eeuw die nog moest komen, een Eeuw die reeds lang was verstreken, stak de wind op in de Mistbergen. Die wind was niet het begin. Er is geen begin of einde in het draaien van het Rad des Tijds. Maar het was een begin.

Naar het oosten blies de wind, afdalend van hoge pieken en golvend over verlaten heuvels. Hij bereikte de plek die bekendstond als het Westenwoud, een gebied dat ooit dicht bebost was met dennen en lederbladbomen. Hier trof de wind weinig meer aan dan een wirwar van ondergroei, een meest dikke laag, behalve rond de voet van wat spaarzame eikenbomen. Die oogden aangetast door ziekte, met loslatende bast en slaphangende takken. Elders waren de naalden van de dennen gevallen en als een bruine deken over de grond gedrapeerd. Geen enkele kale tak in het Westenwoud vertoonde knoppen.

Naar het noorden en oosten blies de wind, over kreupelhout dat kraakte en knapte als het in beweging werd gezet. Het was nacht, en magere vossen snuffelden rond op de rottende grond, tevergeefs op zoek naar prooi of aasdieren. Er waren geen lentevogels gekomen en – het meest veelzeggend – overal in het land was het gehuil van de wolven opgehouden.

De wind verliet het bos en ging over Tarenveer. Wat ervan over was. Het was een mooi stadje geweest, naar plaatselijke maatstaven. Hoge, donkere gebouwen op roodstenen funderingen, een keienstraat, gebouwd aan de rand van het gebied dat bekendstond als Tweewater.

De rook steeg allang niet meer op van de uitgebrande gebouwen, maar er was weinig van het stadje over. Verwilderde honden scharrelden door de puinhopen op zoek naar vlees. Ze keken met hongerige ogen op toen de wind voorbij kwam.

De wind stak de rivier over naar het oosten. Ondanks het late uur liepen er groepjes vluchtelingen met fakkels over de lange weg van Baerlon naar Wittebrug. Ze boden een deerniswekkende aanblik, met gebogen hoofden en opgetrokken schouders. Sommigen hadden de koperkleurige huid van Domani, en hun sleetse kleding getuigde van de ontberingen van een oversteek door de bergen met maar heel weinig proviand. Anderen kwamen van verder weg. Taraboners met angstige ogen en vuile sluiers. Boeren en hun vrouwen uit noordelijk Geldan. Allemaal hadden ze geruchten gehoord dat er in Andor eten was. In Andor was er hoop.

Tot nu toe hadden ze nog geen van beide gevonden.

Naar het oosten blies de wind, langs de rivier die zich tussen boerderijen zonder gewassen door slingerde. Weiden zonder gras. Boomgaarden zonder fruit.

Verlaten dorpen. Bomen als botten waar het vlees van af was geknaagd. Vaak zaten er raven opeengepakt op de takken, vermagerde konijnen en soms wat groter wild verplaatsten zich door het dode gras eronder. Boven dat alles drukten de alomtegenwoordige wolken op het land. Soms maakte dat wolkendek het onmogelijk te bepalen of het dag of nacht was.

Toen de wind de grote stad Caemlin naderde, boog hij af naar het noorden, weg van de brandende stad. Oranjerood vuur braakte zwarte rook uit, die zich bij de hongerige wolken erboven voegde. De oorlog was in het holst van de nacht naar Andor gekomen. De naderende vluchtelingen zouden snel ontdekken dat ze recht op het gevaar afliepen. Dat was niet verrassend. Het gevaar was overal. Het enige wat je kon doen om te voorkomen dat je eropaf liep, was stil blijven staan.

Terwijl de wind naar het noorden blies, zag hij mensen langs de wegen zitten, alleen of in groepjes, voor zich uit starend met wanhopige blik. Sommigen waren er van honger bij gaan liggen, opkijkend naar die rommelende, kolkende wolken. Andere mensen sjokten voort, maar waar naartoe, dat wisten ze niet. Naar de Laatste Slag in het noorden, wat dat ook betekende. De Laatste Slag bood geen hoop. De Laatste Slag was de dood. Maar het was een plek om te zijn, een plek om naartóé te gaan.

In de avondschemer bereikte de wind een grote verzameling mensen ver ten noorden van Caemlin. Het grote veld vormde een onderbreking in het met verschillende bossen begroeide landschap, maar het werd overwoekerd door tenten, als zwammen op een vermolmde boomstam. Tienduizenden soldaten wachtten bij kampvuren waarin snel alle brandhout in de omgeving werd opgestookt.

De wind blies tussen hen door, sloeg de rook van vuren in de gezichten van soldaten. De mensen hier oogden niet zo hopeloos als de vluchtelingen, maar ze hadden iets angstigs over zich. Ze zagen het verziekte land. Ze voelden de wolken boven zich. Ze wisten het.

De wereld was stervende. De soldaten staarden in de vlammen, keken naar het hout dat werd verteerd. Sintel voor sintel verging dat wat ooit had geleefd tot as.

Een groep mannen bekeek pantsers die waren gaan roesten ondanks het feit dat ze goed geolied waren. Enkele Aiel in witte mantels haalden water. Het waren voormalige strijders die weigerden de wapens weer op te pakken, ook al was hun toh al ingelost. Een paar angstige bedienden, ervan overtuigd dat de dag van morgen een oorlog tussen de Witte Toren en de Herrezen Draak zou brengen, telden de voorraden onder tentdaken die schudden in de wind.

Mannen en vrouwen fluisterden de waarheid de nacht in. Het einde is gekomen. Het einde is gekomen. Alles zal ten onder gaan. Het einde is gekomen.

Er schalde gelach door de nacht.

In een grote tent in het midden van het kamp brandde warm licht. Het scheen naar buiten rondom de tentflappen en onder de zijkanten door.

In die tent zat Rhand Altor – de Herrezen Draak – te lachen, met zijn hoofd in zijn nek.

‘En wat deed ze toen?’ vroeg hij, nog wat nahikkend. Hij schonk een beker rode wijn voor zichzelf in, en toen ook een voor Perijn, die bloosde om zijn vraag.

Hij is harder geworden, dacht Rhand, maar toch heeft hij zijn onschuld nog niet verloren. Nog niet helemaal. Dat vond Rhand een heel wonderlijke zaak. Iets heel moois, als een parel ontdekt in een gevangen forel. Perijn was sterk, maar zijn kracht had hem niet gebroken.

‘Nou,’ zei Perijn, ‘je weet hoe Marin is. Vraag me niet hoe, maar ze kijkt zelfs naar Cen alsof hij een kind is dat bemoederd moet worden. Toen ze Faile en mij daar als twee dwaze jongelui op de vloer zag liggen... Nou, ik geloof dat ze niet wist of ze moest lachen of ons de keuken in moest sturen om pannen te gaan schrobben. Afzonderlijk van elkaar, natuurlijk, om ons voor problemen te behoeden.’

Rhand glimlachte en zag het bijna voor zich. Perijn – de potige, stevige Perijn – zo zwak dat hij nauwelijks kon lopen. Het was een ongerijmd beeld. Rhand wilde het liefst geloven dat zijn vriend overdreef, maar Perijn had geen oneerlijke haar op zijn hoofd. Vreemd, hoeveel een man kon veranderen terwijl hij in wezen toch dezelfde bleef.

‘Maar goed,’ zei Perijn nadat hij een slok wijn had genomen, ‘Faile hielp me overeind van de vloer en zette me op mijn paard, en we paradeerden wat rond en deden of we heel belangrijk waren. Ik heb niet veel gedaan, Rhand. Alle gevechten zijn geleverd door de anderen. Zelf had ik al moeite om een beker aan mijn lippen te zetten.’ Hij zweeg even en kreeg een glazige blik in zijn goudgele ogen. ‘Je zou trots op ze moeten zijn, Rhand. Zonder Dannil, jouw vader en Marts vader, zonder hen allemaal zou me nog niet de helft zijn gelukt van wat ik heb gedaan. Nee, nog geen tiende.’

‘Ik geloof je,’ zei Rhand, kijkend in zijn wijn. Lews Therin was dol geweest op wijn. Een deel van Rhand – dat verre deel, de herinneringen van een man die hij was geweest – was niet blij met het slechte wijnjaar. Er waren niet veel wijnen in de huidige wereld die nog konden tippen aan de geliefde wijnsoorten uit de Eeuw der Legenden. Althans, niet de soorten die hij had geproefd.

Hij nam een klein slokje en zette de beker neer. Min lag nog te slapen in een ander deel van de tent, achter een gordijn. Rhand was wakker geworden door zijn dromen. Hij was blij toen Perijn aankwam en hem afleidde van wat hij daarin had gezien.

Mierin... Nee. Hij zou zich niet door die vrouw laten afleiden. Dat was waarschijnlijk de bedoeling van wat hij had gezien.

‘Loop even met me mee,’ zei Rhand. ‘Ik moet wat dingen nakijken voor morgen.’

Ze stapten de nacht in. Enkele Speervrouwen liepen meteen mee toen Rhand op zoek ging naar Sebban Balwer, die door Perijn aan Rhand was uitgeleend. En dat vond Balwer best, want hij hield zich het liefst op bij de mensen met de meeste macht.

‘Rhand?’ vroeg Perijn, die naast hem meeliep, met zijn hand op Mah’alleinir. ‘Ik had je dit allemaal al eens verteld. De belegering van Tweewater, de gevechten... Waarom vroeg je er nu weer naar?’

‘Ik had inderdaad naar de gebeurtenissen gevraagd, Perijn. Naar wat er was gebeurd, maar niet naar de mensen die het hadden meegemaakt.’ Hij keek Perijn aan en vormde een bol van licht boven zijn hand om hun weg door de nacht te verlichten. ‘Ik moet aan de ménsen denken. Dat heb ik in het verleden te vaak niet gedaan, en dat was fout.’

De vlagerige wind voerde de geur van kookvuren aan van Perijns nabijgelegen kamp en de geluiden van smeden die aan wapens werkten. Rhand had de verhalen gehoord: met de Kracht gemaakte wapens waren herontdekt. Perijn liet zijn mannen overuren draaien en putte zijn twee Asha’man uit om er zo veel mogelijk te smeden.

Rhand had hem zoveel extra Asha’man geleend als hij kon missen, al was het maar omdat tientallen Speervrouwen – zodra ze het hoorden – zich bij hem hadden gemeld en met de Kracht gemaakte speerpunten hadden geëist. Het is volkomen logisch, Rhand Altor, had Beralna uitgelegd. Zijn smeden kunnen vier speerpunten maken voor elk zwaard. Ze had een grimas getrokken bij het woord ‘zwaard’, alsof het naar zeewater smaakte.

Rhand had nog nooit zeewater geproefd. Lews Therin wel. Dat hij dat soort feiten kende, had hem ooit ontzettend van zijn stuk gebracht. Nu had hij geleerd dat deel van zichzelf te aanvaarden.

‘Kun jij geloven wat er met ons is gebeurd?’ vroeg Perijn. ‘Licht, soms vraag ik me af wanneer de man van wie al deze mooie kleren zijn naar me toe komt, me de huid vol scheldt en me dan de stallen laat uitmesten omdat mijn nek te dik is voor mijn kraag.’

‘Het Rad weeft wat het Rad wil, Perijn. We zijn geworden wat we moesten worden.’

Perijn knikte terwijl ze met de gloed van de lichtbol boven Rhands hand over het pad tussen de tenten liepen.

‘Hoe... Hoe voelt het?’ vroeg Perijn. ‘Die herinneringen die je hebt gekregen?’

‘Heb je wel eens een droom gehad die je je nog glashelder herinnerde toen je wakker werd? Niet zo’n droom die je snel weer vergeet, maar die je de hele dag bijblijft?’

‘Ja,’ zei Perijn, maar hij klonk merkwaardig terughoudend. ‘Ja, die ken ik wel.’

‘Zo ongeveer is het,’ zei Rhand. ‘Ik kan me herinneren dat ik Lews Therin was, dat ik deed wat hij heeft gedaan, net zoals je je daden herinnert in een droom. Ik dééd het, maar dat wil nog niet zeggen dat het me beviel. En ik denk ook niet dat ik diezelfde dingen zou hebben gedaan als ik wakker was geweest. Maar dat verandert nog niets aan het feit dat het in de droom wel de juiste keuzes leken te zijn.’

Perijn knikte.

‘Hij is mij,’ zei Rhand. ‘En ik ben hem. Maar tegelijkertijd ook niet.’

‘Nou, je lijkt nog altijd jezelf,’ zei Perijn, hoewel Rhand een lichte aarzeling opving voor het woord ‘lijkt’. Had Perijn op het punt gestaan om ‘ruikt als’ te zeggen? ‘Zoveel ben je niet veranderd.’

Rhand betwijfelde of hij het aan Perijn kon uitleggen zonder over te komen als een krankzinnige. De persoon die hij werd als hij de mantel van de Herrezen Draak droeg... dat was niet zomaar een toneelstukje, het was niet eenvoudigweg een masker dat hij opzette.

Het was wie hij was. Hij was niet veranderd, hij had zich niet getransformeerd. Hij had alleen maar aanvaard.

Dat betekende niet dat hij alle antwoorden had. Ondanks vierhonderd jaar van herinneringen in zijn hoofd maakte hij zich nog steeds druk om wat hij moest doen. Lews Therin had niet geweten hoe de Bres moest worden verzegeld, en zijn poging was in rampspoed geëindigd. De smet, het Breken, het had alleen maar een onvolmaakte gevangenis opgeleverd, met zegels die nu broos waren.

Eén antwoord bleef bij Rhand terugkomen. Een gevaarlijk antwoord. Een antwoord waar Lews Therin niet aan had gedacht.

Stel dat het antwoord niét was om de Duistere weer op te sluiten? Stel dat het antwoord, het uiteindelijke antwoord, iets anders was? Iets echt onomkeerbaars?

Ja, dacht Rhand voor de honderdste keer. Maar is het mógelijk?

Ze kwamen aan bij de tent waar Rhands klerken werkten, en de Speervrouwen waaierden achter hen uit toen Rhand en Perijn naar binnen gingen. De klerken waren nog laat op, natuurlijk, en ze leken niet verbaasd om Rhand te zien.

‘Heer Draak,’ zei Balwer, die stijfjes een buiging maakte. Hij stond bij een tafel vol kaarten en stapels papier. De dorre kleine man schikte zenuwachtig zijn papieren, waardoor zichtbaar werd dat zijn knokige elleboog door een gat in zijn veel te grote bruine jas stak.

‘Vertel,’ zei Rhand.

‘Roedran komt,’ zei Balwer met een ijle, afgemeten stem. ‘De koningin van Andor heeft hem ontboden, hem Poorten beloofd, gemaakt door die Kinsvrouwen van haar. Onze ogen aan zijn hof zeggen dat hij boos is omdat hij haar hulp nodig heeft om hier te komen, maar hij wil met alle geweld bij de bijeenkomst aanwezig zijn, al is het maar zodat het niet lijkt alsof hij is overgeslagen.’

‘Uitstekend,’ zei Rhand. ‘En Elayne weet niets van je verspieders?’

‘Heer!’ zei Balwer verontwaardigd.

‘Heb je al vastgesteld wie van je klerken voor haar verspiedt?’ vroeg Rhand.

Balwer sputterde. ‘Niemand...’

‘Ze heeft vast iemand, Balwer,’ zei Rhand glimlachend. ‘Zij is immers zo’n beetje degene die mij dit heeft geleerd. Het maakt niet uit. Na morgen zullen mijn bedoelingen iedereen duidelijk zijn. Dan zijn er geen geheimen meer nodig.’

Behalve die ik voor mezelf bewaar.

‘Dat betekent dat iedereen er zal zijn voor de bijeenkomst, toch?’ vroeg Perijn. ‘Alle belangrijke heersers? Tyr en Illian?’

‘De Amyrlin heeft ze overgehaald om te komen,’ antwoordde Balwer. ik heb hier kopieën van hun briefwisselingen, als u die wilt zien.’

‘Ja,’ zei Rhand. ‘Stuur ze naar mijn tent. Ik zal er vanavond even naar kijken.’

De grond begon heel ineens te beven. Met kreten van angst grepen klerken stapels papier en hielden ze stevig vast. Buiten schreeuwden mannen, amper hoorbaar bij het geluid van knappende bomen en kletterend metaal. Het land kreunde, een ver gerommel.

Rhand voelde het als een pijnlijke spierkramp.

De donder deed de hemel in de verte beven, als een belofte van dingen die komen gingen. Het trillen van de grond nam af. De klerken hielden hun stapels papieren nog vast, alsof ze bang waren dat die alsnog zouden omvallen als ze loslieten.

Het is echt zover, dacht Rhand. Ik ben er niet klaar voor... Wij zijn er niet klaar voor... maar toch is het zover.

Maandenlang had hij deze dag gevreesd. Sinds de Trolloks waren gekomen in de nacht, sinds Lan en Moiraine hem hadden meegesleept uit Tweewater, had hij gevreesd wat er komen ging.

De Laatste Slag. Het einde. Hij merkte dat hij geen angst meer voelde nu het zover was. Hij was ongerust, maar niet bang.

Ik kom je halen, dacht Rhand.

‘Vertel het de mensen,’ zei Rhand tegen zijn klerken. ‘Hang waarschuwingen op. De aardbevingen zullen doorgaan. Het zal gaan stormen. Echt stormen, verschrikkelijk stormen. Er zal een bres ontstaan, maar dat kunnen we niet voorkomen. De Duistere zal proberen deze wereld tot stof te vermalen.’

De klerken knikten en wisselden ongeruste blikken bij het lamplicht. Perijn keek peinzend, maar hij knikte lichtjes, voornamelijk in zichzelf.

‘Is er nog meer nieuws?’ vroeg Rhand.

‘De koningin van Andor voert misschien iets in haar schild, heer,’ meldde Balwer.

‘“Iets” is niet erg duidelijk, Balwer,’ zei Rhand.

Balwer trok een grimas. ‘Het spijt me, heer. Ik kan u nog niet meer vertellen. Ik heb dit briefje net pas gekregen. Koningin Elayne is korte tijd geleden gewekt door een paar van haar raadslieden. Ik heb niemand die er dicht genoeg bij kan komen om te ontdekken waarvoor.’

Rhand fronste en legde zijn hand op Lamans zwaard aan zijn riem.

‘Het kunnen gewoon voorbereidingen voor morgen zijn,’ zei Perijn.

‘Dat is waar,’ beaamde Rhand. ‘Laat het me weten als je iets ontdekt, Balwer. Dank je. Jullie doen hier goed werk.’

De man rechtte trots zijn rug. In deze laatste dagen – zulke duistere dagen – zocht iedere man iets zinnigs om te doen. Balwer was goed in zijn werk en had vertrouwen in zijn eigen vaardigheden. Toch kon het geen kwaad om daar af en toe door je opdrachtgever aan herinnerd te worden, vooral als die opdrachtgever niemand minder was dan de Herrezen Draak.

Rhand verliet de tent, en Perijn liep mee.

‘Je maakt je er zorgen om,’ zei Perijn. ‘Wat het dan ook was waarvoor Elayne is gewekt.’

‘Ze zouden haar niet wekken als er geen goede reden voor was,’ zei Rhand zacht. ‘Gezien haar toestand.’

Zwanger. Zwanger van zijn kinderen. Licht! Waarom had niemand hem dat verteld? Waarom had zij het hem niet verteld?

Het antwoord lag voor de hand. Elayne voelde wat Rhand voelde, net zoals andersom. Ze had natuurlijk aangevoeld hoe het de laatste tijd met hem ging. Vóór de Drakenberg. Toen...

Nou, ze wilde hem vast niet vertellen over haar zwangerschap terwijl hij er zo aan toe was. En daarnaast had hij niet bepaald gezorgd dat hij gemakkelijk te vinden was.

Toch was het een schok geweest.

Ik word vader, dacht hij niet voor het eerst. Ja, Lews Therin had kinderen gehad, en Rhand herinnerde zich die kinderen en zijn liefde voor hen, maar het was niet hetzelfde.

Hij, Rhand Altor, zou vader worden. Aangenomen dat hij de Laatste Slag won.

‘Ze zouden Elayne niet wekken zonder goede reden,’ vervolgde hij, terugkerend naar het hier en nu. ik ben ongerust, niet vanwege wat er misschien is gebeurd, maar vanwege de mogelijke afleiding. Morgen wordt een belangrijke dag. Als de Schaduw er enig vermoeden van had hóé belangrijk de dag van morgen is, zou hij doen wat hij kon om te voorkomen dat we bij elkaar kwamen, dat we ons bij elkaar aansloten.’

Perijn krabde in zijn baard, ik heb mensen dicht bij Elayne. Misschien weten zij iets. We kunnen het mijn ogen-en-oren vragen.’ Rhand schrok. ‘Heb jij... Heb jij verspieders?’

Perijn bloosde. ‘Geen verspieders. Alleen maar mensen die een oogje voor me in het zeil houden.’

‘Dat is in feite wat het woord betekent, Perijn.’ Hij hief een hand toen Perijn tegenwerpingen wilde maken. ‘Laten we met ze gaan praten. Ik heb vanavond een heleboel te doen, maar... Nee, dit kan ik niet negeren.’

De twee draaiden zich om naar Perijns kamp en versnelden hun pas, terwijl Rhands lijfwachten volgden als schaduwen met sluiers en speren.

De nacht voelde te stil. Egwene zat in haar tent en schreef een brief aan Rhand. Ze wist nog niet zeker of ze hem zou versturen. Maar het versturen ervan was ook niet belangrijk. Bij het schrijven ordende ze haar gedachten, bepaalde ze wat ze tegen hem wilde zeggen.

Gawein kwam de tent weer in, met zijn hand op zijn zwaard en een ruisende zwaardhandmantel.

‘Blijf je deze keer binnen?’ vroeg Egwene, die haar pen in de inkt doopte, ‘of ga je meteen weer weg?’

‘Deze nacht bevalt me niet, Egwene.’ Hij keek over zijn schouder. ‘Er voelt iets niet goed.’

‘De wereld houdt zijn adem in, Gawein, in afwachting van wat er morgen gebeurt. Heb je een boodschap aan Elayne gestuurd, zoals ik had gevraagd?’

‘Ja, maar ze zal wel slapen. Het is al laat voor haar.’

‘We zullen zien.’

Het duurde niet lang voordat er een boodschapper uit Elaynes kamp aankwam met een opgevouwen briefje. Egwene las het en glimlachte. ‘Kom,’ zei ze tegen Gawein, en ze stond op en verzamelde een paar spullen. Ze wuifde met haar hand, en een Poort spleet de lucht.

‘Gaan we erheen Reizen?’ vroeg Gawein. ‘Het is maar een klein stukje lopen.’

‘Voor een klein stukje lopen zou de Amyrlin zich moeten melden bij de bewakers van de koningin van Andor,’ zei Egwene terwijl Gawein als eerste door de Poort stapte om aan de andere kant te kijken. ‘Soms wil ik geen dingen doen waardoor mensen vragen gaan stellen.’

Siuan zou een moord hebben gepleegd voor deze vaardigheid, dacht Egwene terwijl ze door de Poort stapte. Hoeveel meer had die vrouw kunnen bekokstoven als ze in staat was geweest om zo snel, geruisloos en gemakkelijk bezoekjes af te leggen?

Aan de andere kant van de Poort stond Elayne bij een brander. De koningin droeg een lichtgroen gewaad, en met de twee kinderen die ze droeg was haar buik nu nog verder gezwollen. Ze haastte zich naar Egwene toe en kuste haar ring. Birgitte stond met over elkaar geslagen armen naast de tentflappen. Ze droeg haar korte rode jas en wijde hemelsblauwe broek, en haar goudblonde vlecht hing over haar ene schouder naar voren.

Gawein trok één wenkbrauw naar zijn zus op. ik ben verbaasd dat je nog op bent.’

‘Ik wacht op een verslag,’ antwoordde Elayne, die Egwene uitnodigde samen met haar plaats te nemen in een paar stoelen met kussens bij de brander.

‘Iets belangrijks?’ vroeg Egwene.

Elayne fronste. ‘Jesamyn is weer vergeten van zich te laten horen uit Caemlin. Ik heb die vrouw strikt opgedragen me elke twee uur op de hoogte te houden, maar ze is laat. Licht, het is waarschijnlijk niets. Toch heb ik Serinia naar het Reisterrein gestuurd om het voor me na te gaan. Ik hoop dat je het niet erg vindt.’

‘Je hebt rust nodig,’ zei Gawein, die zijn armen over elkaar sloeg. ‘Dank je hartelijk voor de goede raad,’ zei Elayne. ‘Die ik zal negeren, net zoals ik Birgitte heb genegeerd toen ze hetzelfde tegen me zei. Wat wilde je met me bespreken, Moeder?’

Egwene overhandigde de brief die ze had geschreven.

‘Aan Rhand?’ vroeg Elayne.

‘Jij kijkt anders naar hem dan ik. Ik wil horen wat je van deze brief vindt. Maar misschien verstuur ik hem niet. Dat heb ik nog niet besloten.’

‘De toon is... dwingend,’ merkte Elayne op.

‘Hij lijkt nergens anders op te reageren.’

Nadat ze de brief had gelezen, liet Elayne het papier zakken. ‘Misschien moeten we hem gewoon laten doen wat hij wil.’

‘De zegels breken?’ vroeg Egwene. ‘De Duistere bevrijden?’

‘Waarom niet?’

‘Licht, Elayne!’

‘Het moet toch gebeuren?’ vroeg Elayne. ‘Ik bedoel, de Duistere zal toch ontsnappen. Hij is al zo goed als vrij.’

Egwene wreef over haar slapen. ‘Er is een verschil tussen de wereld aanraken en vrij zijn. Tijdens de Oorlog van Kracht is de Duistere niet werkelijk vrijgelaten in de wereld. Dankzij de Bres kon hij de wereld aanraken, maar die werd weer verzegeld voordat hij kon ontsnappen. Als de Duistere de wereld was binnengekomen, zou het Rad zelf gebroken zijn. Hier, ik wilde je dit laten zien.’

Egwene haalde een stapel aantekeningen uit haar ransel. De papieren waren haastig vergaard door de bibliothecarissen van de Dertiende Kluis. ‘Ik wil niet zeggen dat we die zegels niet moeten breken,’ zei Egwene, ‘maar ik bedoel dat we het ons niet kunnen veroorloven om Rhand hierbij zijn eigenzinnige gang te laten gaan.’

Elayne glimlachte vol genegenheid. Licht, ze was echt smoorverliefd. Ik kan toch wel op haar rekenen? Het was de laatste tijd moeilijk te bepalen bij Elayne. En dan die onderneming van haar met de Kinsvrouwen...

‘Deze aantekeningen,’ vervolgde Egwene, ‘bevatten alles wat we hebben kunnen verzamelen over de zegels, de kerker en de Duistere. Als we de zegels op het verkeerde tijdstip breken, vrees ik dat dat het einde zou betekenen van alles. Hier, lees dit eens.’ Ze overhandigde Elayne een vel papier.

‘De Karaethon Reeks?’ vroeg Elayne nieuwsgierig. “‘En het licht zal doven, en de ochtend zal niet komen, en nog zal de gevangene zieden.” Is die gevangene de Duistere?’

‘Ik denk van wel,’ zei Egwene. ‘De voorspellingen zijn nooit duidelijk. Rhand heeft zich voorgenomen de Laatste Slag in te gaan en de zegels meteen te breken, maar dat moet hij echt niet doen. We hebben een lange oorlog voor de boeg. Als we de Duistere nu bevrijden, versterkt dat de krachten van de Schaduw en verzwakken wij.

Als het al moet gebeuren – en daar ben ik nog steeds niet van overtuigd – dan moeten we wachten tot het laatst mogelijke ogenblik. Op zijn minst moeten we het bespreken. Rhand heeft over veel dingen gelijk gehad, maar hij heeft het ook wel eens mis gehad. Dit is geen besluit dat hij in zijn eentje mag nemen.’

Elayne zocht door de vellen papier en haalde er een uit. “‘Zijn bloed zal ons het Licht schenken...’” Ze wreef peinzend met haar duim over de bladzijde. “‘Wacht op het Licht.” Wie heeft die aantekening toegevoegd?’

‘Dat is Doniella Alievins exemplaar van de Termendal-vertaling van de Karaethon Reeks,’ vertelde Egwene. ‘Doniella maakte haar eigen aantekeningen, en daar is onder geleerden bijna evenveel over gekissebist als over de voorspellingen zelf. Ze was Droomster, weet je. De enige Amyrlin van wie we dat weten. Vóór mij, althans.’

‘Ja,’ zei Elayne peinzend.

‘De zusters die dit voor me hebben verzameld, zijn tot dezelfde gevolgtrekking gekomen als ik,’ vervolgde Egwene. ‘Er kan een tijd komen om de zegels te breken, maar die tijd is niet aan het begin van de Laatste Slag, ongeacht wat Rhand denkt. We moeten wachten op het juiste ogenblik, en als Hoedster van de Zegels is het mijn taak om dat ogenblik te bepalen. Ik wil de wereld niet op het spel zetten met een van Rhands overdreven ingrijpende krijgslisten.’

‘Hij heeft behoorlijk wat van een speelman in zich,’ zei Elayne, alweer met genegenheid. ‘Je argument is goed, Egwene. Leg het hem voor. Hij zal wel naar je luisteren. Hij is verstandig en voor rede vatbaar.’

‘We zullen zien. Voorlopig wil ik...’

Egwene bespeurde ineens een gevoel van schrik bij Gawein. Ze keek om en zag dat hij zich omdraaide. Er klonken hoefslagen buiten. Zijn oren waren niet beter dan die van Egwene, maar het was zijn taak om waakzaam te zijn voor dit soort dingen.

Egwene omhelsde de Ware Bron, waarop Elayne hetzelfde deed. Birgitte had de tentflappen al geopend en haar hand op haar zwaard gelegd.

Buiten sprong een uitgeputte boodschapper van haar paard. Ze holde met grote ogen de tent in, waarop Birgitte en Gawein meteen naast Elayne kwamen staan voor het geval de vrouw te dichtbij kwam.

Dat deed ze niet. ‘Caemlin wordt aangevallen, Majesteit,’ meldde de boodschapper, happend naar adem.

‘Wat!’ Elayne sprong overeind. ‘Hoe? Heeft Jarid Sarand eindelijk...’

‘Trolloks,’ zei de boodschapper. ‘De aanval begon vlak voor zonsondergang.’

‘Ónmogelijk!’ riep Elayne, die de boodschapper bij de arm greep en meesleepte naar buiten. Egwene volgde haastig. ‘De zon is al meer dan zes uur onder,’ zei Elayne tegen de boodschapper. ‘Waarom horen we dit nu pas? Wat is er met de Kinsvrouwen gebeurd?’

‘Dat is me niet verteld, Majesteit,’ antwoordde de boodschapper. ‘Kapitein Guybon heeft me gestuurd om u zo snel mogelijk te halen. Hij is net aangekomen door een Poort.’

Het Reisterrein lag niet ver bij Elaynes tent vandaan. Er had zich daar al een menigte verzameld, maar de mensen maakten ruimte voor de Amyrlin en de koningin en al snel stonden ze vooraan.

Een groep mannen met bebloede kleding sjokte door de open Poort. Ze trokken karren met Elaynes nieuwe wapens erop, de draken. Veel van de mannen leken op instorten te staan. Ze stonken naar rook en waren zwart van het roet. Een flink aantal zakte bewusteloos ineen toen Elaynes soldaten behulpzaam de karren van hen overnamen, die overduidelijk bedoeld waren om door paarden te worden getrokken.

Andere Poorten gingen open toen Serinia Sedai en enkele sterkere Kinsvrouwen – Egwene wilde niet aan hen denken als Elaynes Kinsvrouwen – Poorten maakten. Vluchtelingen stroomden erdoor als water door een dijkdoorbraak.

‘Ga op pad,’ zei Egwene tegen Gawein, terwijl ze haar eigen Poort weefde naar het Reisterrein bij het kamp van de Witte Toren. ‘Haal zoveel Aes Sedai op als je kunt verzamelen. Zeg tegen Brin dat hij zijn soldaten voorbereidt, laat hem doen wat Elayne beveelt, en stuur ze dan door Poorten naar de rand van Caemlin. We moeten Andor steunen.’

Gawein knikte en dook door de Poort. Egwene liet hem dichtgaan en liep toen naar Elayne, die bij de groep gewonde, verwarde soldaten was. Sumeko, een van de Kinsvrouwen, had de leiding genomen over de Heling van de soldaten die in levensgevaar verkeerden.

Er hing een zware geur van rook in de lucht. Terwijl Egwene zich naar Elayne toe haastte, ving ze door een van de Poorten een glimp op van vlammen. Caemlin stond in brand.

Licht! Ze bleef even verdoofd staan, maar toen haastte ze zich verder. Elayne was in gesprek met Guybon, de leider van de koninginnegarde. De knappe man leek nog amper op zijn benen te kunnen staan en er zat een schrikbarende hoeveelheid rood op zijn kleding en armen.

‘Duistervrienden hebben twee van de vrouwen vermoord die u had achtergelaten om boodschappen te versturen, Majesteit,’ vertelde hij vermoeid. ‘Maar we hebben de draken teruggehaald. Zodra we... we ontsnapten...’ Hij leek ergens door bedrukt. ‘Zodra we ontsnapten door het gat in de stadsmuur, ontdekten we dat enkele troepen huurlingen om de stad heen trokken, op weg naar de poort die heer Talmanes verdedigd had achtergelaten. Bij toeval waren ze dicht genoeg in de buurt om te helpen bij onze ontsnapping.’

‘Goed gedaan,’ zei Elayne.

‘Maar de stad...’

‘U hebt het góéd gedaan,’ herhaalde Elayne op ferme toon. ‘U hebt de draken teruggehaald en al die mensen gered? Ik zal zorgen dat u hiervoor wordt beloond, kapitein.’

‘Geef die beloning maar aan de mannen van de Bond, Majesteit. Het was hun werk. En alstublieft, als u iets kunt doen voor heer Talmanes...’ Hij gebaarde naar de man die zojuist door enkele leden van de Bond door de Poort was gedragen.

Elayne knielde bij hem neer, en Egwene kwam naast haar zitten. Eerst dacht Egwene dat Talmanes dood was. Zijn huid leek donker te zijn verkleurd van ouderdom. Toen haalde hij haperend adem.

‘Licht,’ zei Elayne, die in zijn lichaam Schouwde. ‘Ik heb nog nooit zoiets gezien.’

‘Thakan’dar-klingen,’ verhelderde Guybon.

‘We moeten koppelen,’ zei Elayne tegen Egwene. ‘Misschien kunnen we samen iets doen. Moeder?’

‘Dit is voor ons allebei te hoog gegrepen,’ besloot Egwene, die opstond. ‘Ik...’ Ze liet haar stem wegsterven toen ze iets opving, naast het gekerm van soldaten en het gekraak van karren.

‘Egwene?’ vroeg Elayne zachtjes.

‘Doe voor hem wat je kunt,’ zei Egwene, die zich weg haastte. Ze drong zich door de verwarde menigte heen en volgde de stem. Was dat... Ja, daar. Ze vond een open Poort aan de rand van het Reisterrein, waar Aes Sedai in uiteenlopende kleding zich doorheen haastten om zich om de gewonden te bekommeren. Gawein had zijn werk goed gedaan.

Nynaeve vroeg op luide toon wie de leiding had over deze chaos. Egwene naderde haar van de zijkant en greep haar bij de schouder, waar ze van schrok.

‘Moeder?’ vroeg Nynaeve. ‘Wat hoor ik? Staat Caemlin in brand? Ik...’ Ze maakte haar zin niet af toen ze de gewonden zag, maar verstijfde en wilde meteen naar hen toe gaan.

‘Er is er een die je als eerste moet zien,’ zei Egwene, en ze leidde Nynaeve mee naar Talmanes.

De vrouw haalde scherp adem, maar toen liet ze zich op haar knieën zakken en duwde Elayne zachtjes opzij. Nynaeve Schouwde in Talmanes, verstijfde en zette grote ogen op.

‘Nynaeve?’ vroeg Egwene. ‘Kun jij...’

Een explosie van wevingen barstte uit Nynaeve tevoorschijn, als het plotselinge licht van de zon die achter de wolken vandaan komt. Ze weefde de Vijf Krachten samen tot een gloeiende zuil en liet die vervolgens in Talmanes’ lichaam zakken.

Egwene liet haar werken. Misschien zou het genoeg zijn, hoewel de man erg ver heen leek. Hopelijk bleef hij leven. Ze was in het verleden van hem onder de indruk geweest. Hij leek haar het soort man dat de Bond – en Mart – nodig had.

Elayne stond bij de draken en ondervroeg een vrouw met vlechten in haar haar. Dat moest Aludra zijn, die de draken had uitgevonden.

Egwene liep naar de wapens toe en legde haar hand op een van de lange bronzen buizen. Ze had er verslagen over ontvangen, natuurlijk. Sommige mannen zeiden dat het net Aes Sedai waren, maar dan van metaal en werkend met de kracht van vuurwerkpoeders.

Steeds meer vluchtelingen stroomden door de Poort, velen van hen burgers. ‘Licht,’ zei Egwene in zichzelf. ‘Het zijn er te veel. We kunnen niet heel Caemlin hier in Merrilor onderbrengen.’

Elayne was klaar met haar gesprek en liet Aludra alleen om de wagens te inspecteren. Het leek er niet op dat de vrouw van zins was te gaan slapen totdat ze dat had gedaan. Elayne liep naar de Poorten toe.

‘De soldaten zeggen dat het gebied buiten de stad veilig is,’ zei Elayne terwijl ze langs Egwene liep. ik ga een kijkje nemen.’ ‘Elayne...’ begon Birgitte, die achter haar aan rende.

‘We gaan! Kom mee.’

Egwene liet de koningin haar gang gaan en stapte achteruit om het werk te overzien. Romanda had de leiding genomen over de Aes Sedai en verdeelde de gewonden in twee groepen, afhankelijk van de ernst van hun verwondingen.

Terwijl Egwene de chaos bekeek, zag ze twee mensen verderop staan. Een vrouw en een man, zo te zien Illianers. ‘Wat willen jullie twee?’

De vrouw knielde voor haar neer. Ze was lang en slank, met een lichte huid en donker haar, en er was iets sterks in haar gelaatstrekken te zien. ik ben Leilwin,’ zei ze met een onmiskenbare tongval, ik begeleidde Nynaeve Sedai toen de oproep voor Heling kwam. We zijn haar hierheen gevolgd.’

‘Je bent Seanchaans,’ zei Egwene geschrokken, ik ben gekomen om u te dienen, Amyrlin Zetel.’

Een Seanchaanse. Egwene hield de Ene Kracht nog steeds vast. Licht, niet élke Seanchaan die ze ontmoette was gevaarlijk voor haar, maar toch wilde ze de gok niet wagen. Toen enkele leden van de Torenwacht door een van de Poorten kwamen, wees Egwene naar het Seanchaanse stel. ‘Breng deze mensen naar een veilige plek en hou een oogje op ze. Ik bekommer me later wel om hen.’

De soldaten knikten. De man ging met tegenzin mee, de vrouw met meer gelatenheid. Ze kon niet geleiden, dus ze was geen bevrijde damane. Maar dat sloot nog niet uit dat ze een sul’dam kon zijn.

Egwene liep terug naar Nynaeve, die nog altijd bij Talmanes knielde. De ziekte had zich teruggetrokken uit zijn huid, die nu bleek was.

‘Breng hem ergens naartoe waar hij kan rusten,’ zei Nynaeve vermoeid tegen een aantal toekijkende leden van de Bond. ik heb gedaan wat ik kon.’

Ze keek Egwene aan terwijl de mannen hem wegdroegen. ‘Licht,’ fluisterde Nynaeve, ‘dat heeft veel van me gevergd, zelfs met mijn angreaal. Ik sta ervan te kijken dat het Moiraine is gelukt bij Tam, al die jaren geleden...’ Er was een beetje trots in Nynaeves stem te horen.

Zij had geprobeerd Tam te genezen voordat Moiraine erbij was gehaald, maar het was haar niet gelukt, hoewel Nynaeve in die tijd natuurlijk nog niet had geweten wat ze deed. Ze had sindsdien heel veel bijgeleerd.

‘Is het waar, Moeder?’ vroeg Nynaeve terwijl ze opstond. ‘Over Caemlin?’

Egwene knikte.

‘Dit wordt een lange nacht.’ Nynaeve keek naar de gewonden die nog steeds door de Poorten binnenkwamen.

‘En morgen een nog langere dag,’ antwoordde Egwene. ‘Kom, we koppelen. Ik zal je mijn kracht lenen.’

Nynaeve keek geschokt. ‘Moeder?’

‘Jij bent beter in Heling dan ik.’ Egwene glimlachte, ik mag dan Amyrlin zijn, Nynaeve, maar ik blijf een Aes Sedai. Dienaar van allen. Mijn kracht zal je van pas komen.’

Nynaeve knikte en ze koppelden met elkaar. De twee sloten zich aan bij de groep Aes Sedai die Romanda had opgedragen de vluchtelingen met de ernstigste verwondingen te Helen.

‘Faile heeft toezicht gehouden op mijn netwerk van ogen-en-oren,’ vertelde Perijn terwijl hij zich samen met Rhand naar Perijns kamp haastte. ‘Ze is misschien nu ook bij hen. Maar ik moet je wel waarschuwen: ik weet niet zeker of ze je wel mag.’

Het zou dom van haar zijn om me te mogen, dacht Rhand. Ze weet waarschijnlijk wat ik van je zal vragen voordat dit voorbij is.

‘Hoewel,’ zei Perijn, ‘ik vermoed dat ze het wel prettig vindt dat ik je ken. Ze is immers de nicht van een koningin. Maar ik denk dat ze nog steeds bang is dat je waanzinnig wordt en me iets aandoet.’ ‘De waanzin is er al,’ zei Rhand, ‘maar ik heb het in de hand. En ze heeft waarschijnlijk gelijk dat ik je iets zal aandoen. Ik geloof niet dat ik het kan vermijden om mensen om me heen kwaad te berokkenen. Dat was een moeilijke les voor me.’

‘Je hebt al eerder gezegd dat je waanzinnig bent,’ zei Perijn, die onder het lopen zijn hand weer op zijn hamer legde. Hij droeg hem aan zijn middel, hoe groot het ding ook was, in een op maat gemaakte schede. Een schitterend staaltje werk. Rhand had zich al een tijdje voorgenomen om te vragen waar Perijn – tijdens al dat reizen en vechten – zo’n mooi ding had laten maken. ‘Maar dat ben je niet, Rhand. Je komt op mij helemaal niet gek over.’

Rhand glimlachte, en een gedachte kriebelde achter in zijn geest. ‘Ik bén waanzinnig, Perijn. Mijn waanzin zit in die herinneringen, die impulsen. Lews Therin probeerde het van me over te nemen. Ik was twee mensen, strijdend om de macht over mezelf. En een van hen was volslagen krankzinnig.’

‘Licht,’ fluisterde Perijn, ‘dat klinkt vreselijk.’

‘Het was niet bepaald prettig. Maar... weet je wat het is, Perijn? Ik ben er steeds meer van overtuigd dat ik die herinneringen nodig had. Lews Therin was een goed mens. Ik was een goed mens, maar er gingen dingen mis. Ik werd te hooghartig, dacht dat ik alles zelf kon. Dat moest ik me herinneren. Zonder de waanzin... zonder die herinneringen zou ik me er misschien weer in mijn eentje in hebben gestort.’

‘Dus je gaat samenwerken met de anderen?’ vroeg Perijn, kijkend naar de plek waar Egwene en de andere leden van de Witte Toren kampeerden. ‘Dit doet me ontzettend veel denken aan legers die zich hebben verzameld om tegen elkaar te strijden.’

‘Ik dring wel tot Egwene door,’ zei Rhand. ‘Ik heb gelijk, Perijn. We moeten de zegels breken. Ik weet niet waarom ze dat ontkent.’ ‘Zij is nu de Amyrlin.’ Perijn wreef over zijn kin. ‘Zij is de Hoedster van de Zegels, Rhand. Het is haar taak om te zorgen dat erover gewaakt wordt.’

‘Dat klopt. Daarom zal ik haar er ook van overtuigen dat mijn bedoelingen de juiste zijn.’

‘Weet je zéker dat je ze moet breken, Rhand?’ vroeg Perijn. ‘Héél zeker?’

‘Vertel eens, Perijn. Als een metalen gereedschap of wapen breekt, kun je het dan weer in elkaar zetten en ten volle gebruiken?’

‘Nou, het kan wel,’ antwoordde Perijn, ‘maar het is niet het beste.

De structuur van het staal... eigenlijk is het bijna altijd beter om het opnieuw te smeden. Omsmelten en opnieuw beginnen.’

‘Hierbij is het net zo. De zegels zijn gebroken, als een zwaard. We kunnen de stukken niet gewoonweg weer aan elkaar lijmen. Dat zal niet werken. We moeten de scherven verwijderen en er iets nieuws voor in de plaats zetten. Iets beters.’

‘Dat,’ zei Perijn, ‘is het redelijkste wat ik tot nu toe over dat onderwerp heb gehoord. Heb je het ook zo aan Egwene uitgelegd?’ ‘Zij is geen smid, mijn vriend.’ Rhand glimlachte.

‘Ze is slim, Rhand. Slimmer dan wij allebei. Ze begrijpt het wel als je het duidelijk uitlegt.’

‘We zullen zien,’ zei Rhand. ‘Morgen.’

Perijn bleef staan, zijn gezicht verlicht door de gloed van de bol die Rhand met de Kracht had opgeroepen. Zijn kamp, naast dat van Rhand, bevatte een leger dat even groot was als alle andere op de akker.

Rhand kon nog altijd niet geloven dat Perijn zoveel mensen had weten te verzamelen, en onder hen – hoe ongelooflijk ook – zelfs de Witmantels. Rhands ogen-en-oren gaven aan dat iedereen in Perijns kamp trouw aan hem leek te zijn. Zelfs de Wijzen en Aes Sedai die hij bij zich had, leken grotendeels geneigd te doen wat Perijn zei.

Zo zeker als de wind en de hemel was Perijn een koning geworden. Een ander soort koning dan Rhand, een koning van zijn volk, die te midden van hen leefde. Rhand kon datzelfde pad niet volgen. Perijn kon mens zijn. Rhand moest méér zijn, voorlopig. Hij moest een symbool zijn, een kracht waar mensen op konden rekenen.

Dat was verschrikkelijk vermoeiend. En niet alleen lichamelijk vermoeiend, maar het ging dieper. Het putte hem uit om te zijn wat mensen nodig hadden, het brak hem af zoals een rivier een berg afsleet. Uiteindelijk zou de rivier het altijd winnen.

‘Ik zal je hierin steunen, Rhand,’ verklaarde Perijn. ‘Maar ik wil dat je me belooft dat je het niet op het spits zult drijven. Ik voer geen strijd tegen Elayne. Ingaan tegen de Aes Sedai zou nog erger zijn. We kunnen ons geen geruzie veroorloven.’

‘Er komt geen strijd.’

‘Beloof het.’ Perijns gezicht werd zo hard dat je er stenen op zou kunnen breken. ‘Beloof het me, Rhand.’

‘Ik beloof het, mijn vriend. Ik zal ons verenigd naar de Laatste Slag leiden.’

‘Daar neem ik genoegen mee.’ Perijn draaide zich om, liep zijn kamp in en knikte naar de schildwachten. Tweewaterse mannen, allebei: Rede Soalen en Kert Wagenmenner. Ze groetten Perijn, keken naar Rhand en maakten een wat onbehaaglijke buiging.

Rede en Kert. Rhand kende hen allebei – Licht, hij had als kind tegen hen opgekeken – maar hij was eraan gewend geraakt dat mensen die hij kende hem waren gaan behandelen als een vreemde. Hij voelde de mantel van de Herrezen Draak zwaarder op zijn schouders rusten.

‘Heer Draak,’ zei Kert. ‘Zijn we... Ik bedoel...’ Hij slikte moeizaam en keek naar de hemel, naar de wolken die ondanks Rhands aanwezigheid naderbij leken te sluipen. ‘Het ziet er slecht uit, hè?’

‘De stormen zijn vaak zwaar, Kert,’ zei Rhand. ‘Maar Tweewater overleeft ze. En dat zal nu weer gebeuren.’

‘Maar...’ zei Kert. ‘Het ziet er slecht uit. Het Licht verzenge me, maar het is zo.’

‘Het zal gaan zoals het Rad wil,’ zei Rhand, kijkend naar het noorden. ‘Vrede, Kert, Rede,’ zei hij zacht. ‘De voorspellingen zijn bijna allemaal vervuld. Deze dag was voorzien, en onze beproevingen zijn bekend. We stappen hier niet onvoorbereid in.’

Hij had niet beloofd dat ze zouden winnen of dat ze zouden overleven, maar beide mannen rechtten hun rug wat meer en knikten glimlachend. Mensen wilden graag weten dat er een strategie was bepaald. De wetenschap dat iemand de leiding had, was misschien wel de beste troost die Rhand hun kon bieden.

‘Zo hebben jullie de heer Draak wel voldoende lastiggevallen met vragen,’ zei Perijn. ‘Zorg dat jullie deze post goed bewaken. Geen gedommel, Kert, en geen gedobbel.’

Beide mannen groetten opnieuw toen Perijn en Rhand het kamp in liepen. De stemming hier leek opgewekter dan in andere kampen op de akker. De kampvuren leken iets feller, het gelach wat luider. Het leek wel alsof de mensen uit Tweewater het voor elkaar hadden gekregen om hun thuis met zich mee te nemen.

‘Je bent een goede leider voor ze,’ zei Rhand, snel meelopend naast Perijn, die naar de mensen knikte die nog op waren.

‘Ze zouden mij niet nodig moeten hebben om ze te vertellen wat ze moeten doen, punt uit.’ Maar toen er een boodschapper het kamp in kwam rennen, nam Perijn meteen de leiding. Hij riep de naam van de magere jongeling en toen hij het verhitte gezicht en de trillende benen van de jongen zag – hij was bang voor Rhand – trok Perijn hem een eindje weg en sprak op zachte maar ferme toon met hem.

Perijn stuurde de jongen weg om vrouwe Faile te gaan zoeken en kwam terug. ‘Ik moet Rhand weer spreken.’

‘Daar praat je toch...’

‘Ik heb de echte Rhand nodig, niet de man die heeft leren praten als een Aes Sedai.’

Rhand zuchtte. ‘Ik ben het écht, Perijn,’ wierp hij tegen. ‘Ik ben meer mezelf dan ik in tijden ben geweest.’

‘Ja, nou, ik vind het niet prettig om met je te praten als je je gevoelens zo verbergt.’

Een groep Tweewaterse mannen kwam langs en groette. Rhand voelde een plotselinge steek van kille eenzaamheid toen hij die mannen zag en wist dat hij nooit meer een van hen kon zijn. Dat viel hem het zwaarst bij de mannen uit Tweewater. Maar hij liet zichzelf wel wat meer... ontspannen, omwille van Perijn.

‘Nou, wat is er?’ vroeg hij. ‘Wat zei de boodschapper?’

‘Je was terecht ongerust,’ zei Perijn. ‘Rhand, Caemlin is gevallen. Het zit er vol met Trolloks.’

Rhand voelde zijn gezicht verharden.

‘Je bent niet verbaasd,’ zei Perijn. ‘Je bent ongerust, maar niet verbaasd.’

‘Nee, dat klopt,’ bekende Rhand. ‘Ik dacht dat ze in het zuiden zouden toeslaan. Ik had gehoord dat daar Trolloks waren gezien, en ik ben er half van overtuigd dat Demandred erbij betrokken is. Hij heeft zich nooit op zijn gemak gevoeld als hij geen leger had. Maar Caemlin... ja, dat is een slimme zet. Ik zei al dat ze zouden proberen ons af te leiden. Als ze ons van Andor kunnen afsnijden, wordt mijn bondgenootschap een stuk onzekerder.’

Perijn keek naar Elaynes kamp, pal naast dat van Egwene. ‘Maar zou het niet goed voor je zijn als Elayne ervandoor ging? Zij staat aan de andere kant in deze confrontatie.’

‘Er is geen andere kant, Perijn. Er is één kant, met een geschil over hoe die kant te werk moet gaan. Als Elayne niet aan de bijeenkomst deelneemt, zal dat alles ondermijnen wat ik probeer te bereiken. Zij is waarschijnlijk de machtigste van alle vorsten.’

Rhand voelde haar natuurlijk, via de binding. Haar schrikgevoel vertelde hem dat ze ditzelfde nieuws ook net had ontvangen. Moest hij naar haar toe gaan? Misschien kon hij Min sturen. Ze was wakker geworden en liep nu weg bij de tent waar hij haar had achtergelaten. En...

Hij knipperde met zijn ogen. Aviendha. Ze was hier, in Merrilor. Even geleden was ze er toch nog niet? Perijn keek naar hem, maar hij nam niet de moeite de geschrokken uitdrukking van zijn gezicht te vegen.

‘We mogen Elayne niet laten vertrekken,’ besloot Rhand.

‘Zelfs niet om haar thuisland te verdedigen?’ vroeg Perijn ongelovig.

‘Als de Trolloks Caemlin hebben ingenomen, dan kan Elayne daar toch niet meer veel aan doen. Elaynes troepen zullen zich richten op het evacueren van de burgers. Daar hoeft ze zelf niet bij te zijn, maar ze moet wél hier zijn. Morgenochtend.’

Hoe kon hij ervoor zorgen dat ze bleef? Elayne vond het niet prettig als je haar de wet voorschreef – dat gold voor alle vrouwen – maar als hij erop zinspeelde...

‘Rhand,’ zei Perijn. ‘Als we nu eens de Asha’man sturen? Allemaal? We zouden er een strijd van kunnen maken in Caemlin.’

‘Nee,’ besloot Rhand, hoewel het hem pijn deed. ‘Als de stad echt is ingenomen – ik zal er een paar mannen door Poorten naartoe sturen om het na te gaan – dan is hij verloren. Het zou veel te veel moeite kosten om die muren weer in te nemen, in ieder geval op het ogenblik. We mogen dit verbond niet laten opbreken voordat ik de mogelijkheid heb om hem stevig aaneen te smeden. Eenheid zal ons beschermen. Als we allemaal wegrennen om brandjes te blussen in onze eigen thuislanden, dan verliezen we. Daar draait deze aanval om.’

‘Het zou kunnen...’ gaf Perijn toe, zijn hamer strelend.

‘De aanval brengt Elayne mogelijk van haar stuk, maakt haar besluitvaardiger,’ zei Rhand, die tien verschillende mogelijke strategieën overpeinsde. ‘Misschien zal ze hierdoor inschikkelijker zijn ten opzichte van mijn voornemen. Dit zou een goede ontwikkeling kunnen zijn.’

Perijn keek hem fronsend aan.

Wat heb ik snel geleerd anderen te gebruiken. Rhand had weer leren lachen. Hij had geleerd zijn lot te aanvaarden en het met een glimlach tegemoet te treden. Hij had geleerd vrede te hebben met wie hij was geweest, wat hij had gedaan.

Dat inzicht zou hem er niet van weerhouden de middelen te gebruiken die hem waren gegeven. Hij had ze nodig, allemaal. Het verschil was dat hij nu de mensen zag die ze waren, niet alleen de middelen die hij kon gebruiken. Hield hij zich voor.

‘Ik vind nog steeds dat we iets moeten doen om Andor te helpen,’ zei Perijn, krabbend in zijn baard. ‘Hoe zijn ze naar binnen geslopen, denk je?’

‘Via een saidinpoort,’ antwoordde Rhand afwezig.

Perijn gromde. ‘Jij zei dat Trolloks niet door Poorten konden Reizen. Kunnen ze dat alsnog hebben geleerd?’

‘Bid maar tot het Licht van niet,’ antwoordde Rhand. ‘Het enige Schaduwgebroed dat tot nu toe door Poorten kon Reizen, waren gholam, en Aginor is niet zo dom geweest om er daar meer dan een handjevol van te maken. Nee, ik zou met Mart zelf durven wedden dat dit de saidinpoort bij Caemlin was. Ik dacht dat ze dat ding liet bewaken!’

‘Als het inderdaad de saidinpoort was, dan kunnen we iets doen,’ zei Perijn. ‘We kunnen het niet hebben dat er Trolloks loslopen in Andor. Als ze Caemlin uit komen, zitten ze achter ons, en dat zou een ramp zijn. Maar als ze binnenkomen op één plek, kunnen we hun intocht misschien verstoren met een aanval op dat punt.’

Rhand grijnsde.

‘Wat?’

‘Ik heb tenminste een uitvlucht om dingen te weten die geen enkele jongeling uit Tweewater zou moeten weten.’

Perijn snoof. ‘Spring toch in de Wijnvloed. Denk je echt dat dit Demandred is?’

‘Het is echt iets voor hem. Je vijanden van elkaar scheiden en dan een voor een verpletteren. Het is een van de oudste strategieën die er bestaan.’

Demandred zelf had hem ontdekt in de oude geschriften. Ze hadden niets van oorlogvoeren geweten toen de Bres voor het eerst was opengegaan. O, ze dachten wel dat ze het begrepen, maar het was het begrip geweest van geleerden die terugkeken op iets ouds en stoffigs.

Van al diegenen die waren overgelopen naar de Schaduw, leek Demandreds verraad het meest schrijnend. De man had een held kunnen zijn. Had een held móéten zijn.

En ook dat is mijn schuld, dacht Rhand. Als ik hem een handreiking had gedaan in plaats van te grijnzen, als ik hem geluk had gewenst in plaats van met hem te wedijveren. Als ik toen de man was geweest die ik nu ben...

Maar dat deed er niet toe. Hij moest een boodschap naar Elayne sturen. De juiste aanpak was om hulp te sturen voor het ontruimen van de stad: Asha’man en trouwe Aes Sedai die Poorten konden maken om zo veel mogelijk mensen te redden en ervoor te zorgen dat de Trolloks voorlopig in Caemlin bleven.

‘Nou, dan denk ik dat die herinneringen van je toch ergens goed voor zijn,’ zei Perijn.

‘Wil je weten wat ik echt niet snap, Perijn?’ vroeg Rhand zachtjes. ‘Waar ik de rillingen van krijg, als de koude adem van de Schaduw zelf? De smet is datgene wat me waanzinnig maakte én me herinneringen schonk aan mijn vroegere leven. Ze kwamen in de vorm van Lews Therins fluisteringen. Maar die waanzin is nu juist datgene wat me de aanwijzingen geeft die ik nodig heb om te winnen. Snap je? Als ik dit win, dan is het de smet zélf die tot de val van de Duistere heeft geleid.’

Perijn floot zachtjes.

Bevrijding, dacht Rhand. Toen ik dit de vorige keer probeerde, vernietigde mijn waanzin ons. Maar deze keer zal het ons redden.

‘Ga naar je vrouw, Perijn,’ zei Rhand, kijkend naar de hemel. ‘Dit is de laatste nacht met enige mate van rust die je zult kennen totdat het afgelopen is. Ik ga op onderzoek uit, kijken hoe erg het is in Andor.’ Hij keek zijn vriend weer aan. ‘Ik zal mijn belofte niet vergeten. De eenheid moet boven al het andere gaan. De vorige keer heb ik verloren omdat ik de eenheid van me af gooide.’

Perijn knikte en legde zijn hand op Rhands schouder. ‘Het Licht verlichte je.’

‘En jou, mijn vriend.’

2

De keuze van een Ajah

Pevara deed haar uiterste best om te veinzen dat ze niet doodsbang was.

Als die Asha’man haar hadden gekend, hadden ze beseft dat zwijgend stilzitten niet in haar aard lag. Ze greep terug op de basis-lessen van de Aes Sedai: doen alsóf je jezelf volkomen in de hand had, terwijl dat allesbehalve het geval was.

Ze dwong zichzelf om op te staan. Canler en Emarin hadden zich teruggetrokken om op bezoek te gaan bij de jongens uit Tweewater en te zorgen dat ze niet in hun eentje op pad gingen. Dus bleven alleen zij en Androl weer over.

Hij prutste rustig met zijn leren riemen terwijl het buiten nog steeds regende. Hij gebruikte twee naalden tegelijk om te naaien, werkte kruiselings langs de gaatjes aan weerskanten. Die man had de aandachtige concentratie van een volleerd ambachtsman.

Pevara wandelde naar hem toe, en hij keek scherp op toen ze vlakbij was. Ze onderdrukte een glimlach. Je zag het misschien niet aan haar af, maar ze kon zich heel geruisloos voortbewegen als het moest.

Ze staarde uit het raam. Het was nog harder gaan regenen en er liepen gordijnen van water langs het glas. ‘Na zoveel weken van dreigende storm, is hij dan eindelijk echt losgebarsten.’

‘Die wolken moesten uiteindelijk een keer openbreken,’ zei Androl.

‘Die regen voelt niet natuurlijk aan,’ zei ze, met haar handen op haar rug. Ze voelde de kilte door het glas heen. ‘Er zit geen enkele afwisseling in. Het blijft dezelfde stortbui. Een heleboel bliksem, maar heel weinig donder.’

‘Denk je dat het er zo een is?’ vroeg Androl. Hij hoefde niet te zeggen wat hij met ‘zo een’ bedoelde. Eerder die week waren gewone mensen in de Toren – geen Asha’man – ineens in brand gevlogen. Gewoon... in brand, om onverklaarbare reden. Er waren een man of veertig omgekomen. Velen weten het nog steeds aan een losgeslagen Asha’man, hoewel de mannen hadden gezworen dat er niemand in de buurt bezig was met geleiden.

Ze schudde haar hoofd en keek naar een groep mensen die over de modderige straat buiten ploeterden. Zij had aanvankelijk ook gedacht dat die sterfgevallen het werk van een waanzinnig geworden Asha’man waren geweest. Nu vermoedde ze echter dat deze gebeurtenissen, en andere merkwaardige dingen, op iets veel ergers wezen. De wereld viel uiteen.

Ze moest sterk zijn. Pevara had zelf bedacht dat hier vrouwen naartoe moesten komen om die mannen te binden, hoewel Tarna het voorstel had gedaan. Ze mocht hen niet laten ontdekken hoe het haar verontrustte om hier vast te zitten, omringd door vijanden die iemand konden dwingen over te lopen naar de Schaduw. Haar enige bondgenoten waren mannen die ze enkele maanden eerder nog ijverig zou hebben vervolgd en meedogenloos zou hebben gestild.

Ze ging op de kruk zitten waar Emarin daarstraks zat. ik wil het graag hebben over die “strategie” die je aan het ontwikkelen bent.’ ik weet niet of ik die al wel heb ontwikkeld, Aes Sedai.’ ‘Misschien kan ik wat goede voorstellen doen.’ ik zou ze graag horen,’ zei Androl, maar hij kneep zijn ogen tot spleetjes.

‘Wat is er?’ vroeg ze.

‘Die mensen buiten. Ik ken ze niet. En...’

Ze keek weer uit het raam. Het enige licht kwam van de gebouwen die hier en daar een roodoranje gloed de kletsnatte nacht in wierpen. De voorbijgangers liepen nog altijd langzaam over straat, in en uit het licht dat vanuit de ramen naar buiten scheen.

‘Hun kleren zijn niet nat,’ fluisterde Androl.

Verkild besefte Pevara dat hij gelijk had. De man vooraan had een breedgerande, slappe hoed op zijn hoofd, maar die brak de regen niet en er stroomde geen water van af. Zijn plattelandskleding bleef onaangeroerd door de hoosbui. En het gewaad van de vrouw naast hem wapperde niet in de wind. Nu zag Pevara dat een van de jongere mannen zijn hand uitgestoken achter zich hield, alsof hij een lastdier aan een touw meevoerde, maar er liep helemaal geen dier achter hem.

Pevara en Androl keken zwijgend toe totdat de mensen te ver waren doorgelopen om nog te zien. Verschijningen van de doden kwamen steeds veelvuldiger voor.

‘Je zei dat je een voorstel had?’ Androls stem trilde.

‘Ik... ja.’ Pevara maakte met moeite haar blik los van het raam. ‘Tot nu toe heeft Taim zich gericht op de Aes Sedai. Mijn zusters zijn allemaal overmeesterd. Ik ben de laatste.’

‘Je wilt jezelf aanbieden als aas.’

‘Ze zullen me komen halen,’ zei ze. ‘Het is alleen maar een kwestie van tijd.’

Androl bekeek de leren riem in zijn handen en leek er tevreden over. ‘We moeten je naar buiten smokkelen.’

‘O ja?’ vroeg ze, haar wenkbrauw opgetrokken. ‘Ben ik soms verheven tot deerne in nood? Wat hoffelijk van je.’

Hij bloosde. ‘Sarcasme? Van een Aes Sedai? Ik had nooit gedacht dat ik dat nog eens zou meemaken.’

Pevara lachte. ‘Och heden, Androl. Je weet echt niéts over ons, hè?’

‘Eerlijk? Nee. Ik heb jullie soort het grootste deel van mijn leven ontlopen.’

‘Nou, misschien was dat wel verstandig, gezien je... aangeboren neigingen.’

‘Toen kon ik nog niet geleiden.’

‘Maar je vermoedde dat je het kon. Je bent hierheen gekomen om het te leren.’

‘Ik was nieuwsgierig,’ zei hij. ‘Het was iets wat ik nog nooit had geprobeerd.’

Belangwekkend, dacht Pevara. Is dat dan wat je drijft, leerbewerker? Wat je heeft meegevoerd op de wind, van plek naar plek?

‘Ik vermoed,’ zei ze, ‘dat je ook nog nooit hebt geprobeerd om van een klif te springen. Het feit dat je iets nog niet hebt gedaan is niet altijd een reden om het te proberen.’

‘Eigenlijk ben ik wel van een klif gesprongen. Meer dan eens, zelfs.’ Ze trok haar wenkbrauwen naar hem op.

‘Het is iets van het Zeevolk,’ legde hij uit. ‘Van een klif in de oceaan springen. Hoe moediger je bent, hoe hoger de rotsen waar je af springt. En alweer ben je handig van gespreksonderwerp veranderd, Pevara Sedai. Daar ben je best goed in.’

‘Dank je.’

‘De reden dat ik voorstel om jou naar buiten te smokkelen,’ zei hij, en hij stak zijn vinger op, ‘is omdat dit niet jouw strijd is. Jij hoeft hier niet te sneuvelen.’

‘En het is niet omdat je snel van de Aes Sedai af wilt zijn, zodat ze zich niet langer met je zaken bemoeit?’

‘Ik ben naar jóu toe gekomen voor hulp,’ zei Androl. ‘Ik wil niet van je af, ik zou je zelfs graag gebruiken. Maar als je hier sneuvelt, is dat in een gevecht dat niet het jouwe is. Dat is niet eerlijk.’

‘Ik zal je iets uitleggen, Asha’man,’ zei Pevara, die zich naar voren boog. ‘Dit is wél mijn strijd. Als de Schaduw deze Toren inneemt, heeft dat verschrikkelijke gevolgen voor de Laatste Slag. Ik heb de verantwoording op me genomen voor jou en de jouwen, en daar laat ik me niet zo gemakkelijk van afbrengen.’

‘Je hebt “de verantwoording op je genomen” voor ons? Wat betekent dat eigenlijk?’

Ach, dat had ik misschien niet moeten zeggen. Maar toch, als ze bondgenoten moesten zijn, misschien moest hij het dan weten.

‘De Zwarte Toren heeft begeleiding nodig,’ legde ze uit.

‘Dus dat is de bedoeling achter die binding met ons?’ vroeg Androl. ‘Zodat jullie ons bij elkaar kunnen drijven... als hengsten die moeten worden gebroken?’

‘Doe niet zo dwaas. Je moet toegeven dat de ervaring van de Witte Toren zijn nut heeft.’

‘Ik weet niet of ik dat wel zou zeggen,’ zei Androl. ‘Samen met ervaring komt ook de drang om het bij je eigen gebruiken te houden en nieuwe dingen te ontlopen. Jullie Aes Sedai nemen allemaal aan dat de oude aanpak van dingen de enige juiste is. Nou, de Zwarte Toren zal zich niet aan jullie onderwerpen. We kunnen wel voor onszelf zorgen.’

‘En dat hebben jullie tot nu toe uitstekend gedaan, zeker?’

‘Dat is niet eerlijk,’ zei hij zacht.

‘Misschien niet,’ gaf ze toe. ‘Het spijt me.’

‘Jullie motieven verbazen me niet,’ zei hij. ‘Wat jullie hier deden was overduidelijk, zelfs voor de zwakste soldaten. Mijn vraag is deze: Waarom heeft de Witte Toren, van alle vrouwen die daar zijn, nu juist Róde zusters gestuurd om ons te binden?’

‘Wie is er beter geschikt? We wijden ons hele leven al aan de omgang met mannelijke geleiders.’

‘Jullie Ajah is gedoemd.’

‘O ja?’

‘Jullie bestaan om mannen op te jagen die kunnen geleiden,’ zei hij, en hij keek haar recht aan. ‘Om ze te stillen. Te zorgen dat ze... onschadelijk worden gemaakt. Nou, de Bron is gereinigd...’

‘Dat zéggen jullie allemaal.’

‘Hij is gereinigd, Pevara. Alle dingen komen en gaan, en het Rad draait. De Bron was ooit puur, dus moest hij op een dag weer puur worden. Dat is nu gebeurd.’

En zoals je naar schaduwen kijkt, Androl? Is dat een bewijs van die puurheid? Hoe Nalaam mompelt in vreemde talen? Denk je dat we dergelijke dingen niet opmerken?

‘Jullie hebben twee keuzes, als Ajah,’ vervolgde Androl. ‘Jullie kunnen ofwel doorgaan met je jacht op ons – het bewijs negeren dat we voorleggen, dat de Bron is gereinigd – of jullie kunnen de Rode Ajah opheffen.’

‘Onzin. Van alle Ajahs zou de Rode jullie grootste bondgenoot moeten zijn.’

‘Jullie bestaan om ons te vernietigen!’

‘Wij bestaan om te zorgen dat mannelijke geleiders niet per ongeluk zichzelf of anderen kwaad doen. Denk je niet dat dat ook een doel van de Zwarte Toren is?’

‘Het zou er een deel van kunnen zijn. Het enige doel dat mij is verteld, is dat we een wapen moeten zijn voor de Herrezen Draak. Maar het is ook belangrijk dat goede mannen zichzelf niet langer kwaad berokkenen doordat ze geen gedegen opleiding hebben gekregen.’ ‘Dan kunnen we het daarover eens zijn, nietwaar?’

‘Ik zou het graag geloven, Pevara, maar ik heb gezien hoe jullie naar ons kijken. Jullie zien ons als... als een of andere vlek die moet worden weg geschrobd, of gif dat in een flesje moet worden gestopt.’ Pevara schudde haar hoofd. ‘Als wat jij zegt waar is, en de Bron is inderdaad gereinigd, dan zullen er dingen gaan veranderen, Androl. De Rode Ajah en de Asha’man zullen na verloop van tijd naar elkaar toe groeien, met een gezamenlijk doel. Ik ben bereid met je samen te werken, nu, hier.’

‘Om ons te beteugelen.’

‘Om jullie te begeleiden. Alsjeblieft, vertrouw me.’

Androl keek haar bij het licht van de vele lampen in de kamer onderzoekend aan. Hij had wel een oprecht gezicht. Ze zag in waarom de anderen hem volgden, ook al was hij de zwakste onder hen. Hij had een vreemde mengeling van hartstocht en nederigheid. Was hij alleen maar niet zo’n... nou... wat hij was.

‘Ik zou willen dat ik je kon geloven,’ zei Androl, die zijn blik afwendde. ‘Je bent anders dan de anderen, dat geef ik toe. Je lijkt helemaal geen Rode.’

‘Ik denk dat je zult merken dat er meer verschillen tussen onze leden zijn dan je denkt,’ zei Pevara. ‘Er bestaat niet maar één reden waarom een vrouw de Rode Ajah kiest.’

‘Behalve een haat jegens mannen.’

‘Als we jullie haatten, zouden we dan hierheen zijn gekomen om jullie te binden?’ Eigenlijk was dat een ontwijkend antwoord. Hoewel Pevara zelf mannen niet haatte, deden vele Roden dat wel, en in het beste geval bekeken velen van hen alle mannen met argwaan. Zij hoopte daar verandering in te kunnen brengen.

‘De motieven van Aes Sedai zijn soms merkwaardig,’ zei Androl. ‘Dat weet iedereen. Maar hoe anders jij ook bent dan veel van je zusters, ik heb die blik ook in jouw ogen gezien.’ Hij schudde zijn hoofd. ‘Ik geloof niet dat jullie hier zijn om ons te helpen. Net zomin als ik geloofde dat de Aes Sedai die mannelijke geleiders opjoegen werkelijk dachten dat ze die mannen daarmee hielpen. Net zomin als ik geloof dat een beul een misdadiger een gunst bewijst door hem zijn hoofd af te hakken. Dat iets gebeuren moet, maakt degene die het doet nog geen vriend, Pevara Sedai. Het spijt me.’

Hij richtte zich weer op zijn leer en werkte bij het licht van een lantaarn op tafel.

Pevara begon zich te ergeren. Ze had hem bijna gehad. Ze hféld van mannen en had vaak gedacht dat zwaardhanden nuttig waren. Herkende die dwaas het dan niet wanneer er een hand over de kloof naar hem werd uitgestoken?

Rustig blijven, Pevara, dacht ze. Je komt nergens als je je door je woede laat leiden. Ze had deze man aan haar kant nodig.

‘Dat wordt een zadel, of niet?’ vroeg ze.

‘Ja.’

‘Je stapelt de steken.’

‘Een werkwijze die ik zelf heb ontwikkeld,’ zei hij. ‘Het voorkomt dat ze uitscheuren. En ik vind het mooi staan.’

‘Goed linnengaren, neem ik aan? Gewaxt? En gebruik je een enkele gatenbeitel voor die gaatjes, of een dubbele? Ik heb het niet goed kunnen zien.’

Hij keek haar behoedzaam aan. ‘Heb je verstand van leerbewerking?’

‘Door mijn oom,’ antwoordde ze. ‘Hij heeft me een paar dingen geleerd toen ik als klein kind in zijn werkplaats mocht helpen.’

‘Misschien ken ik hem wel.’

Ze zweeg. Ondanks Androls opmerkingen dat ze er goed in was gesprekken te sturen, was ze nu zo dom geweest om wegen in te slaan naar plaatsen waar ze niet heen wilde.

‘Nou?’ vroeg hij. ‘Waar woont hij?’

‘In Kandor.’

‘Ben je een Kandóri?’ vroeg hij verbaasd.

‘Natuurlijk. Kun je dat niet zien?’

‘Ik dacht altijd dat ik elke tongval kon herkennen,’ zei hij, terwijl hij een paar steken straktrok. ‘Ik ben er geweest. Misschien ken ik je oom inderdaad.’

‘Hij is dood,’ zei ze. ‘Vermoord door Duistervrienden.’

Androl zweeg even. ‘Wat erg.’

‘Het is al meer dan honderd jaar geleden. Ik mis mijn familie, maar ze zouden nu ook dood zijn als ze niet door Duistervrienden waren vermoord. Iedereen die ik thuis kende is dood.’

‘Dat vind ik nog erger. Echt waar.’

‘Het is lang geleden,’ zei Pevara. ‘Ik kan nu met genegenheid aan hen terugdenken zonder dat ik het verdriet erbij voel. Maar hoe zit het met jouw familie? Broers en zussen? Nichten, neven?’

‘Van alles wat,’ zei Androl.

‘Zie je ze wel eens?’

Hij keek haar aan. ‘Je probeert een vriendelijk gesprekje met me aan te knopen om te bewijzen dat je je niet opgelaten voelt in mijn gezelschap. Maar ik heb gezien hoe jullie Aes Sedai naar mensen zoals ik kijken.’

‘Ik...’

‘Zeg dat je ons niet weerzinwekkend vindt.’

‘Ik vind echt niet dat wat jullie doen...’

‘Een duidelijk antwoord, Pevara.’

‘Best dan, goed. Mannen die kunnen geleiden brengen me inderdaad van mijn stuk. Ik krijg overal jeuk van jullie, en dat is alleen maar erger geworden naarmate ik hier langer ben, omringd door jullie.’

Androl knikte tevreden omdat hij dat uit haar had getrokken. ‘Maar,’ vervolgde Pevara, ‘ik voel dat zo omdat het me tientallen jaren lang zo is geleerd. Wat jullie doen is onnatuurlijk, maar jij zélf wekt geen weerzin bij me. Je bent gewoon een man die zijn best doet, en dat vind ik bepaald niet walgelijk. Hoe dan ook, ik ben bereid me over mijn remmingen heen te zetten, in het algemeen belang.’

‘Dat is beter dan ik had verwacht.’ Hij keek weer naar het natgeregende raam. ‘De smet is gereinigd. Dit is niet langer onnatuurlijk. Ik wou... Ik wou dat ik je dat gewoon kon laten zién, vrouw.’ Hij keek haar scherp aan. ‘Hoe moet je zo’n cirkel vormen waar je het over had?’

‘Nou,’ zei Pevara, ‘ik heb het natuurlijk zelf nog nooit met een mannelijke geleider geprobeerd. Ik heb er wat over gelezen voordat ik hierheen kwam, maar het meeste wat we hebben zijn geruchten. Als je een vrouw was, zou ik zeggen dat je jezelf naar de rand van een omhelzing van de Bron moest brengen en je dan voor mij moest openstellen. Zo leggen we de koppeling.’

‘Goed,’ zei hij. ‘Maar jij omhelst de Bron nog niet.’

Het was gewoonweg oneerlijk, dat een man het kon zien wanneer een vrouw de Ene Kracht vasthield en wanneer niet. Pevara omhelsde de Bron en liet de zoete nectar van saidar door haar heen stromen.

Ze reikte naar Androl om een koppeling met hem te leggen zoals ze bij een vrouw zou doen. Zo moest je beginnen, volgens de oude gegevens. Maar het was niet hetzelfde. Saidin was een overstroming, en wat ze had gelezen was waar: ze kon niets met die stromingen. ‘Het lukt. Mijn kracht stroomt naar jou toe.’

‘Ja,’ zei Pevara. ‘Maar als een man en een vrouw een koppeling leggen, moet de man de leiding nemen. Jij moet de leiding nemen.’ ‘Hoe dan?’ vroeg Androl.

‘Dat weet ik niet. Ik zal proberen het door te geven. Jij moet de stromingen besturen.’

Hij keek haar aan, en ze bereidde zich erop voor om de leiding aan hem over te geven. In plaats daarvan gréép hij die. Ze werd een woelige koppeling in getrokken, er bijna aan haar haren in gesleept.

Haar tanden rammelden haast van de kracht ervan en het voelde alsof haar huid eraf werd getrokken. Pevara sloot haar ogen en dwong zichzelf zich niet te verzetten. Ze had dit willen proberen, want het kon nuttig zijn. Maar ze kon niet voorkomen dat ze heel even in paniek raakte.

Ze bevond zich in een cirkel met een mannelijke geleider, een van de meest gevreesde wezens die het land ooit had gekend. En nu had hij haar volkomen in zijn macht. Haar Kracht stroomde door haar heen, spoelde over hem heen, en Androl zoog zijn adem naar binnen.

‘Zoveel...’ fluisterde hij. ‘Licht, wat ben je sterk.’

Ze stond zichzelf een glimlachje toe. De koppeling bracht een storm van bewustzijn met zich mee. Ze voelde alles wat Androl voelde. Hij was net zo bang als zij. En hij was standvastig. Ze had zich voorgesteld dat het vreselijk zou zijn om een koppeling met hem aan te gaan, vanwege zijn waanzin, maar daar bespeurde ze helemaal niets van.

Maar saidin... dat vloeibare vuur waar hij mee worstelde was als een serpent dat probeerde hem te verslinden. Ze deinsde achteruit. Was het besmet? Ze wist niet of ze dat kon bepalen. Saidin was zo anders, zo onbekend. Verslagen uit de begindagen, of flarden ervan, spraken over de smet als over een olievlek op een rivier. Nou, een rivier zag ze wel, of eigenlijk meer een stroompje. Het leek erop dat Androl de waarheid had gesproken en inderdaad niet zo sterk was. Ze voelde geen smet, maar aan de andere kant wist ze ook niet waar ze die aan zou kunnen herkennen.

‘Ik vraag me af...’ begon Androl. ‘Ik vraag me af of ik een Poort kan maken met deze kracht.’

‘Poorten werken niet meer in de Zwarte Toren.’

‘Weet ik,’ zei hij. ‘Maar ik heb steeds het gevoel dat ze alleen maar vlak buiten mijn bereik liggen.’

Pevara opende haar ogen en keek hem aan. Ze voelde zijn eerlijkheid binnen de cirkel, maar het maken van een Poort vereiste een heleboel van de Ene Kracht, in ieder geval bij een vrouw. Androl zou veel en veel te zwak zijn voor die weving. Of zou het een andere hoeveelheid kracht vergen van een man?

Hij stak zijn hand uit en greep haar kracht, vermengde die met zijn eigen kracht. Ze voelde hoe hij de Ene Kracht door haar heen trok. Pevara probeerde haar beheersing te bewaren, maar ze vond het niet prettig dat hij de leiding had. Ze kon helemaal niets doen!

‘Androl,’ zei ze. ‘Laat me los.’

‘Het is schitterend...’ fluisterde hij, terwijl hij met glazige ogen opstond. ‘Is dit hoe het voelt om zo anders te zijn? Zo sterk te zijn in de Kracht?’

Hij putte nog meer kracht uit haar en gebruikte het. Voorwerpen in de kamer zweefden de lucht in.

‘Androl!’ Paniek. Het was dezelfde paniek die ze had gevoeld toen ze hoorde dat haar ouders overleden waren. Ze was al meer dan honderd jaar niet meer zo vervuld geweest van afgrijzen, niet meer sinds ze de beproeving voor de stola had doorstaan.

Hij had de macht over haar geleiding. Alle macht. Ze begon te hijgen, probeerde naar hem te reiken. Zij kon saidar niet gebruiken zonder dat hij het eerst aan haar teruggaf, maar hij kon het wel tegen haar gebruiken. Voor haar geestesoog zag ze voor zich hoe hij haar eigen kracht gebruikte om haar vast te binden met Lucht. Ze kon de koppeling niet verbreken. Alleen hij kon dat.

Ineens kreeg hij het in de gaten, en zijn ogen werden groot. De cirkel verdween in een oogwenk. Haar kracht was weer van haar, en zonder erbij na te denken haalde ze uit. Dit zou niet nog een keer gebeuren. Zij zou de macht hebben. De wevingen sprongen uit haar handen voordat ze besefte wat ze deed.

Androl belandde op zijn knieën. Zijn hand maaide over de werktafel toen hij zijn hoofd in zijn nek gooide en veegde gereedschap en stukken leer op de vloer. Hij hijgde. ‘Wat heb je gedaan?’

‘Taim zei dat we ieder van jullie mochten kiezen,’ mompelde Pevara toen ze besefte wat ze had gedaan. Ze had hem gebonden. Het omgekeerde, eigenlijk, van wat hij bij haar had gedaan. Ze probeerde haar bonkende hart te laten bedaren. Een bewustzijn van hem bloeide achter in haar geest op, ongeveer zoals wat ze hadden gevoeld in de cirkel, maar dan persoonlijker. Véél persoonlijker.

‘Taim is een monster!’ gromde Androl. ‘Dat weet je. Je gaat uit van wat hij zegt dat je mag doen, en je doet het zonder mijn toestemming?’

‘Ik... Ik...’

Androl klemde zijn kaken op elkaar en meteen voelde Pevara iéts. Iets onbekends, iets vreemds. Het voelde alsof ze naar zichzelf keek. Haar eigen gevoelens werden eindeloos naar haar teruggekaatst.

Haar zélf vermengde zich schijnbaar eindeloos met het zijne, als onverklaarbaar gevolg van de dubbele binding. Ze wist hoe het was om hem te zijn, zijn gedachten te hebben. Ze zag zijn leven in een oogwenk, werd in zijn herinneringen meegezogen. Ze slaakte een kreet en viel op haar knieën voor hem neer.

Het gevoel vervaagde. Niet helemaal, maar het vervaagde. Het voelde alsof ze honderd roeden door kokend water had gezwommen en nu pas bovenkwam, alsof ze was vergeten hoe het was om alledaagse gevoelens te hebben.

‘Licht...’ fluisterde ze. ‘Wat was dat?’

Hij lag op zijn rug. Wanneer was hij gevallen? Hij knipperde met zijn ogen en staarde naar de zoldering. ‘Ik had het een van de anderen zien doen. Sommige Asha’man binden hun echtgenotes.’

‘Heb je mij gebonden?’ vroeg ze vol afgrijzen.

Hij kreunde en rolde om. ‘Jij deed het eerst bij mij.’

Ze besefte tot haar schrik dat ze zijn gevoelens nog steeds bespeurde. Zijn wezen. Ze begreep zelfs sommige dingen die hij dacht. Niet de eigenlijke gedachten, maar indrukken ervan.

Hij was verward, ongerust en... nieuwsgierig. Hij was nieuwsgierig naar deze nieuwe ervaring! Dwaze kerel!

Ze had gehoopt dat de twee bindingen elkaar zouden opheffen of zo. Dat gebeurde niet. ‘We moeten hiermee ophouden,’ zei ze. ‘Ik zal je loslaten. Ik zweer het. Maar... maar laat me vrij.’

‘Ik weet niet hoe,’ antwoordde hij. Hij stond op en haalde een paar keer diep adem. ‘Het spijt me.’

Hij sprak de waarheid. ‘Die cirkel was een stomme ingeving,’ zei ze. Hij stak zijn hand uit om haar overeind te helpen. Ze stond zelf op, zonder hulp van hem.

‘Ik meen me te herinneren dat het jóuw stomme ingeving was voordat het de mijne was.’

‘Dat is waar,’ gaf ze toe. ‘Het was niet mijn eerste, maar misschien wel een van mijn slechtste.’ Ze ging zitten. ‘We moeten hierover nadenken. Iets bedenken om...’

De deur naar de werkplaats vloog met een knal open.

Androl draaide zich snel om, en Pevara omhelsde de Bron. Androl had zijn gatenbeitel in de ene hand gepakt alsof het een wapen was. Hij had ook de Ene Kracht gegrepen. Ze voelde die vloeibare kracht in hem, zwak vanwege zijn weinige talent, als één enkel stroompje magma, maar toch gloeiend heet. Maar ze voelde ook zijn ontzag. Dus dit was voor hem hetzelfde als voor haar. Het vasthouden van de Ene Kracht voelde alsof je voor het eerst je ogen opende en de wereld tot leven kwam.

Gelukkig was er noch een wapen, noch de Ene Kracht benodigd. De jonge Evin stond in de deuropening, drijfnat van de regen. Hij sloot de deur en haastte zich naar Androls werkbank.

‘Androl, het...’ Hij verstijfde toen hij Pevara zag.

‘Evin,’ zei Androl. ‘Je bent alleen.’

‘Ik heb Nalaam op wacht laten staan,’ zei hij hijgend. ‘Het was belangrijk, Androl.’

‘We moeten nóóit alleen zijn, Evin,’ benadrukte Androl. ‘Nooit. Altijd met z’n tweeën. Hoe dringend het ook is.’

‘Weet ik, weet ik,’ zei Evin. ‘Het spijt me. Alleen... het nieuws, Androl.’ Hij keek weer naar Pevara.

‘Vertel,’ beval Androl.

‘Welyn en zijn Aes Sedai zijn terug,’ zei Ewan.

Pevara voelde Androls plotselinge spanning. ‘Is hij... nog steeds een van ons?’

Evin schudde met een misselijk gezicht zijn hoofd. ‘Hij is een van hen. Waarschijnlijk Jenare Sedai ook. Ik ken haar niet goed genoeg om het zeker te weten. Maar Welyn... zijn ogen zijn niet langer de zijne, en hij dient Taim nu.’

Androl kreunde. Welyn was met Logain meegegaan. Androl en de anderen hadden zich vastgehouden aan de hoop dat hoewel Mezar was overgenomen, Logain en Welyn nog zichzelf waren.

‘Logain?’ fluisterde Androl.

‘Hij is hier niet,’ antwoordde Evin, ‘maar Androl, Welyn zegt dat Logain binnenkort terugkomt, dat hij overlegd heeft met Taim en dat ze hun geschillen hebben bijgelegd. Welyn belooft dat Logain morgen komt om het te bewijzen. Androl... het is afgelopen. We moeten het nu toegeven. Ze hebben hem.’

Pevara voelde Androls instemming, en zijn afgrijzen. Het was een afspiegeling van haar eigen gevoel.

Aviendha verplaatste zich geruisloos door de donkere kampen.

Zoveel groepen. Er moesten wel honderdduizend mensen verzameld zijn hier op de Akker van Merrilor. Honderden en nog eens honderden duizenden mensen. Allemaal wachtend. Als een ademteug, naar binnen gezogen en ingehouden voor een grote sprong.

De Aiel zagen haar, maar ze kwam niet zo dicht bij hen dat ze daar aanstoot aan zouden nemen. De natlanders merkten haar niet eens op, behalve een zwaardhand die haar zag toen ze om het Aes Sedai-kamp heen sloop. Dat kamp was vol beweging en activiteit. Er was iets gebeurd, hoewel ze er slechts flarden van opving. Hadden de Trolloks ergens aangevallen?

Ze hoorde genoeg om te bepalen dat de aanval in Andor was geweest, in de stad Caemlin. De zorg bestond dat de Trolloks de stad zouden verlaten en door het land zouden trekken.

Ze moest méér weten. Zouden de speren vanavond dansen? Misschien wilde Elayne het haar vertellen. Aviendha liep stilletjes naar de rand van het Aes Sedai-kamp. Deze vochtige landen met hun weelderige begroeiing boden andere uitdagingen dan het Drievoudige Land. Daar was de droge grond vaak stoffig, wat je voetstappen kon dempen. Hier kon er zomaar ineens een droge tak onder het natte gras verborgen liggen.

Ze probeerde er niet aan te denken hoe dood dat gras eruitzag. Ooit zou ze deze bruintinten al een kleurenoverdaad hebben genoemd. Nu wist ze echter dat deze natlandplanten er niet zo flets en... en hol uit hoorden te zien.

Holle planten. Waar kwam dat nou weer vandaan? Ze schudde haar hoofd en sloop door de schaduwen het Aes Sedai-kamp uit. Even overwoog ze terug te sluipen om die zwaardhand te verrassen – hij verstopte zich in een met mos begroeide spleet tussen het puin van een oud, ingestort gebouw en hield de wacht over het Aes Sedai-kamp – maar ze bedacht zich. Ze wilde naar Elayne om haar naar die aanval te vragen.

Aviendha naderde een volgend druk kamp, dook onder de bladerloze takken van een boom door – ze wist niet welk soort boom het was, maar de takken spreidden zich wijd en hoog uit – en glipte tussen de wachters door. Een paar natlanders in het wit en rood stonden ‘op wacht’ bij een vuur. Ze merkten haar niet eens op, hoewel ze wel opsprongen en naar een struik dertig voet verderop keken toen daar een dier doorheen ruiste.

Aviendha schudde haar hoofd en liet de mannen achter zich.

Doorgaan. Ze moest doorgaan. Wat moest ze met Rhand Altor aanvangen? Wat had hij voorbereid voor morgen? Dat waren ook vragen die ze aan Elayne wilde stellen.

De Aiel hadden een doel nodig als Rhand Altor eenmaal met hen klaar was. Dat bleek duidelijk uit de visioenen. Aviendha moest hun dat doel geven, hoe dan ook. Misschien moesten ze terug naar het Drievoudige Land. Maar... nee. Nee. Het brak haar hart, maar ze moest aanvaarden dat als de Aiel daarheen terugkeerden, ze hun graf tegemoet zouden gaan. Hun uitsterven, als volk, zou misschien niet meteen komen, maar komen zóu het. De veranderende wereld zou de Aiel inhalen, met nieuwe toestellen en nieuwe vechtmethoden, en de Seanchanen zouden hen nooit met rust laten. Niet met vrouwen die konden geleiden. Niet met legers vol speren die op elk gewenst ogenblik overal konden binnenvallen.

Er kwam een groep soldaten aan. Aviendha ging plat naast een dode struik liggen, trok wat afgevallen bruine bladeren over zich heen om zich te verbergen en verroerde zich niet. De wachters liepen op twee handbreedten langs haar heen.

We zouden de Seanchanen nu kunnen aanvallen, dacht ze. In mijn visioen wachtten de Aiel generaties lang met aanvallen... en daardoor konden de Seanchanen hun legers versterken.

De Aiel spraken nu al over de Seanchanen en de confrontatie die onvermijdelijk moest komen. De Seanchanen zouden dat afdwingen, fluisterde iedereen. Alleen waren er in Aviendha’s visioen generaties verstreken zónder dat de Seanchanen aanvielen. Waarom? Wat kon hen in vredesnaam tegenhouden?

Aviendha stond op en sloop naar het pad dat de wachters hadden gevolgd. Ze pakte haar mes en stak het in de grond. Ze liet het daar staan, pal naast een lantaarn op een paal, duidelijk zichtbaar, zelfs voor de ogen van natlanders. Toen glipte ze de nacht weer in en verstopte zich aan de achterkant van de grote tent die haar bestemming was.

Ze hurkte neer en oefende haar geruisloze ademhaling, gebruikte het ritme om zichzelf te kalmeren. Er klonken gedempte, ongeruste stemmen in de tent. Aviendha deed haar best om niet te letten op wat ze zeiden. Afluisteren was ongepast.

Toen de groep wachters opnieuw langskwam, stond ze op. Zodra ze een kreet hoorde omdat de mannen haar dolk hadden gevonden, liep ze snel naar de voorzijde van de tent. Daar hadden twee andere wachters zich omgedraaid naar het geroep van de mannen die haar dolk hadden gevonden. Ze merkten Aviendha niet op toen ze de tentflap optilde en achter hen langs naar binnen stapte.

Een paar mensen zaten ineengedoken rondom een lamp aan een tafel achter in de grote tent. Ze waren zo druk in gesprek dat ze Aviendha niet zagen, dus ging ze bij een paar kussens zitten wachten.

Het was heel moeilijk om niet mee te luisteren, nu ze zo dichtbij was.

‘... móét onze troepen terugsturen!’ blafte een man. ‘De val van de hoofdstad is een symbool, Majesteit. Een symbóól! We mogen Caemlin niet loslaten, anders zal het hele land in chaos worden gedompeld.’

‘U onderschat de kracht van het Andoraanse volk,’ zei Elayne. Ze oogde heel erg gezagsvol, heel sterk, en haar rossige gouden haar gloeide bijna in het lamplicht. Enkele van haar bevelvoerders stonden achter haar en verleenden de bijeenkomst gezag. Aviendha was blij het vuur in de ogen van haar eerstezuster te zien.

‘Ik ben naar de stad geweest, heer Lir,’ vervolgde Elayne. ‘Ik heb er een legertje soldaten achtergelaten om een oogje in het zeil te houden en ons te waarschuwen als de Trolloks de stad verlaten. Onze verspieders zullen zich met Poorten onopvallend door de stad verplaatsen en uitzoeken waar de overige Trolloks gevangenen opsluiten. Als de Trolloks de stad in handen houden, kunnen we reddings-missies op touw zetten.’

‘Maar de stad zelf!’ riep heer Lir.

‘Caemlin is verloren, Lir,’ snauwde vrouwe Dyelin. ‘Het zou dom zijn om nu een aanval te proberen.’

Elayne knikte. ‘Ik heb overlegd met de andere Hoogzetels, en zij zijn het met mijn inschatting eens. Voorlopig zijn de vluchtelingen die zijn ontkomen veilig. Ik heb ze doorgestuurd naar Wittebrug, begeleid door wachters. Als er nog mensen leven in de stad, zullen we proberen die te redden met Poorten, maar ik zet mijn troepen niét in voor een frontale aanval op de muren van Caemlin.’

‘Maar...’

‘Het zou vruchteloos zijn om de stad weer in te nemen,’ zei Elayne op harde toon. ‘Ik weet maar al te goed hoeveel schade een leger kan oplopen bij een aanval op die muren! Andor zal niet instorten vanwege het verlies van één stad, hoe belangrijk die stad ook is.’ Haar gezicht was een masker, haar stem zo koud als goed staal.

‘De Trolloks zullen de stad uiteindelijk verlaten,’ vervolgde Elayne. ‘Ze hebben er niets aan om daar te blijven. Om te beginnen verhongeren ze dan. Als ze eenmaal weg zijn, kunnen we tegen ze strijden op gelijkwaardiger terrein. Als u wilt, heer Lir, mag u zelf in de stad gaan kijken om na te gaan of wat ik zeg waar is. De soldaten daar kunnen de bemoediging van een Hoogzetel wel gebruiken.’

Lir kreeg een frons op zijn voorhoofd, maar hij knikte. ‘Ik denk dat ik dat doe.’

‘Ga er dan heen met volledige kennis van mijn voornemen. We beginnen met het sturen van verkenners voordat de nacht om is, in een poging groepen burgers te vinden die gered kunnen worden, en... Aviendha, alle behaarde bokkenballen nog an toe, waar ben je mee bezig!’

Aviendha, die haar nagels inkortte met haar tweede mes, keek op. Behaarde bokkenballen? Dat was een nieuwe. Elayne kon altijd heel bijzonder vloeken.

De drie Hoogzetels aan tafel sprongen op, struikelden over hun eigen stoelen en reikten naar hun zwaarden. Elayne bleef zitten, met grote ogen en haar mond open.

‘Het is een nare gewoonte,’ gaf Aviendha toe, terwijl ze het mes weer in haar laars liet glijden. ‘Mijn nagels werden te lang, maar ik had het niet in jouw tent moeten doen, Elayne. Het spijt me. Ik hoop dat ik je niet beledigd heb.’

‘Ik heb het verdorie niet over je nagels, Aviendha,’ zei Elayne. ‘Hoe... sinds wanneer ben je hier? Waarom hebben de wachters je niet aangekondigd?’

‘Ze zagen me niet,’ zei Aviendha. ‘Ik wilde geen ophef maken, en natlanders kunnen zo lichtgeraakt zijn. Ik dacht dat ze me misschien zouden wegsturen nu je koningin bent.’ Ze glimlachte toen ze dat laatste zei. Elayne had veel eer. Leider worden van de natlanders ging anders dan hoe het hoorde – ze pakten dingen hier soms zo achterlijk aan – maar Elayne had zichzelf goed gehouden en haar troon bemachtigd. Aviendha had niet trotser kunnen zijn als een speerzuster een clanhoofd als gai’shain had verworven.

‘Ze hebben je niet...’ zei Elayne. Ineens glimlachte ze. ‘Je bent door het héle kamp geslopen, naar mijn tent in het midden, en toen naar binnen geglipt en op nog geen vijf voet bij me vandaan gaan zitten. En niemand heeft je gezien.’

‘Ik wilde geen ophef maken.’

‘Je houdt er een merkwaardige aanpak op na als je geen ophef wilt maken.’

Elaynes metgezellen reageerden minder rustig. Een van de drie, de jonge heer Perival, keek met ongeruste ogen om zich heen alsof hij nog meer indringers zocht.

‘Mijn koningin,’ zei Lir. ‘We moeten deze laksheid in de beveiliging afstraffen! Ik zal de mannen opsporen die hun plicht hebben verzaakt en zorgen dat ze...’

‘Rustig maar,’ kapte Elayne hem af. ‘Ik zal met mijn wachters praten en voorstellen dat ze hun ogen wat beter openhouden. Maar toch, het bewaken van de voorkant van een tent is een dwaze maatregel – en is dat altijd geweest – aangezien iemand met een mes zich gewoon via de achterkant toegang kan verschaffen.’

‘En een goede tent verpesten?’ zei Aviendha met een norse blik. ‘Alleen als we een bloedvete hadden, Elayne.’

‘Heer Lir, u mag de stad gaan bekijken – van veilige afstand – als u wilt,’ zei Elayne, die opstond. ‘Als er verder nog iemand met hem mee wil, dan mag dat. Dyelin, ik zie jou morgenochtend weer.’ ‘Uitstekend,’ zeiden de edelen om beurten, en toen liepen ze de tent uit. Beiden bleven ze argwanend naar Aviendha kijken terwijl ze vertrokken. Dyelin schudde haar hoofd alleen maar voordat ze hen volgde, en Elayne stuurde haar bevelhebbers weg om het verkennen van de stad te coördineren. Toen waren alleen Elayne en Aviendha nog in de tent.

‘Licht, Aviendha,’ zei Elayne, die haar omhelsde, ‘als de mensen die me dood wilden hebben maar half zo goed konden sluipen als jij...’ ‘Heb ik iets verkeerd gedaan?’ vroeg Aviendha.

‘Behalve dat je als een huurmoordenaar mijn tent in bent geglipt?’ ‘Je bent mijn eerstezuster...’ zei Aviendha. ‘Had ik het eerst moeten vragen? Maar we bevinden ons niet onder een dak. Of... wordt bij jullie natlanders een tent ook als een dak gezien, zoals bij een fort? Het spijt me, Elayne. Heb ik toh? Jullie zijn zulke onvoorspelbare mensen, het is lastig te bepalen wat jullie zal beledigen en wat niet.’ Elayne lachte alleen maar. ‘Aviendha, je bent me er eentje. Een prachtvrouw ben je. Licht, wat is het fijn om je weer te zien. Ik had vanavond behoefte aan een vriendelijk gezicht.’

‘Is Caemlin gevallen?’ vroeg Aviendha.

‘Zo goed als,’ antwoordde Elayne, en haar gezicht betrok. ‘Het was die rottige saidinpoort. Ik dacht dat hij veilig was. Ik heb dat ding zo goed als dicht laten metselen, met vijftig wachters bij de deur en bladeren van de Avendesora buiten.’

‘Dan heeft iemand in Caemlin ze binnengelaten.’

‘Duistervrienden,’ bevestigde Elayne. ‘Een tiental leden van de wacht. We hebben geluk gehad dat één man hun verraad overleefde en naar buiten heeft weten te komen. Licht, ik weet niet waarom ik verbaasd ben. Als ze in de Witte Toren zitten, dan zitten ze ook in Andor. Maar dit waren mannen die Gaebril hadden afgewezen en die trouw leken. Ze hebben al die tijd gewacht, alleen om ons nu te verraden.’

Aviendha trok een grimas, maar ze schoof een van de stoelen naar achteren om bij Elayne aan tafel te komen zitten in plaats van op de vloer te blijven. Haar eerstezuster zat liever zo. Haar buik was dikker geworden door de kinderen die ze droeg.

‘Ik heb Birgitte met de soldaten naar de stad gestuurd om te kijken wat we kunnen doen,’ vertelde Elayne. ‘Maar we hebben voor vanavond gedaan wat we kunnen. De stad wordt in de gaten gehouden en voor de vluchtelingen wordt gezorgd. Licht, ik wou dat ik meer kon doen. Het moeilijkste van koningin zijn, zijn niet de dingen die je moet doen, maar de dingen die je niet kunt doen.’

‘We brengen de strijd snel genoeg naar ze toe,’ zei Aviendha.

‘Ja,’ zei Elayne met smeulende ogen. ‘Ik zal ze vuur en woede brengen, ze met gelijke munt terugbetalen voor het vuur dat ze bij mijn volk hebben gebracht.’

‘Ik heb je tegen die mannen horen zeggen dat je de stad niet wilt aanvallen.’

‘Klopt,’ antwoordde Elayne. ‘Ik gun ze dat plezier niet, dat ze mijn eigen muren tegen mij verdedigen. Ik heb Birgitte een bevel gegeven. De Trolloks zullen uiteindelijk uit Caemlin weggaan, daar zijn we zeker van. Birgitte zal proberen dat te bespoedigen, zodat we het buiten de stad tegen ze kunnen opnemen.’

‘Laat nooit de vijand het slagveld kiezen,’ zei Aviendha knikkend. ‘Een goede strategie. En... Rhands bijeenkomst?’

‘Ik ga erheen,’ zei Elayne. ‘Ik moet wel. Hij kan maar beter niet met toneelspel en gedraal komen. Mijn volk sterft, mijn stad staat in brand en de wereld bevindt zich op twee stappen van de afgrond. Ik blijf alleen tot morgenmiddag, daarna ga ik terug naar Andor.’ Ze aarzelde. ‘Ga je met me mee?’

‘Elayne...’ zei Aviendha. ‘Ik kan niet bij mijn volk weg. Ik ben nu Wijze.’

Elayne knelde haar opnieuw in een omhelzing. Als ze een vijand met een speer was geweest, zou Aviendha niet op tijd een vinger hebben kunnen uitsteken om haar tegen te houden.

‘Ben je naar Rhuidean geweest?’ vroeg Elayne.

‘Ja,’ antwoordde Aviendha. Hoewel ze het niet prettig vond om geheimen te bewaren, zei ze niets over haar visioenen daar.

‘Uitstekend. Ik...’ begon Elayne, maar ze werd onderbroken.

‘Mijn koningin?’ riep de tentwachter buiten. ‘Een boodschapper voor u.’

‘Laat maar binnen.’

De wachter opende de tentflap voor een jonge gardevrouw met een boodschapperslint op haar jas. Ze maakte een ingewikkelde buiging, waarbij ze met haar ene hand haar hoed afzette en met de andere een brief uitstak.

Elayne pakte de brief aan, maar maakte hem niet open. De boodschapper trok zich terug.

‘Misschien kunnen we nog steeds samen strijden, Aviendha,’ zei Elayne. ‘Als ik mijn zin krijg, wil ik Aiel aan mijn zijde hebben wanneer ik Andor weer opeis. De Trolloks in Caemlin vormen een ernstige dreiging voor ons allemaal. Zelfs als ik hun hoofdleger naar buiten lok, kan de Schaduw zijn Schaduwgebroed door die saidinpoort in Andor naar binnen blijven sturen.

Ik denk dat terwijl mijn legers de grootste groep Trolloks buiten Caemlin bevechten – ik zal er iets op moeten vinden om de stad onherbergzaam te maken voor Schaduwgebroed – ik een kleinere groep door een Poort moet sturen om de saidinpoort weer in te nemen. Als ik daarbij de hulp van de Aiel zou kunnen krijgen...’

Terwijl ze sprak, omhelsde ze de Bron – Aviendha zag de gloed – en sneed afwezig de brief open door het zegel te verbreken met een lint van Lucht.

Aviendha trok één wenkbrauw op.

‘Mijn verontschuldigingen,’ zei Elayne. ‘Mijn zwangerschap belet me niet langer om betrouwbaar te geleiden, en ik blijf maar smoezen zoeken...’

‘Breng je kindertjes niet in gevaar,’ waarschuwde Aviendha.

‘Ik breng ze niet in gevaar,’ zei Elayne. ‘Je bent al even erg als Birgitte. Ik ben allang blij dat niemand hier geitenmelk heeft. Min zegt...’ Ze liet haar stem wegsterven terwijl haar ogen heen en weer schoten over de brief. Elaynes gezicht betrok, en Aviendha bereidde zich voor op een schok.

‘O, die man...’ zei Elayne.

‘Rhand?’

‘Ik denk dat ik hem binnenkort een keer wurg.’

Aviendha klemde haar kaken opeen. ‘Als hij je heeft beledigd...’ Elayne draaide de brief om. ‘Hij staat erop dat ik terugkeer naar Caemlin om me om mijn mensen te bekommeren. Hij geeft een stuk of tien redenen waarom en gaat zelfs zover dat hij me “ontslaat van mijn verantwoordelijkheid” om hem morgen te ontmoeten.’

‘Hij moet helemaal nergens op staan bij jou.’

‘Vooral niet met zoveel dwang,’ zei Elayne. ‘Licht, dit is slim. Hij probeert me overduidelijk juist over te halen om te blijven. Dit heeft wel iets weg van Daes Dae’mar.’

Aviendha aarzelde. ‘Je lijkt wel trots. Maar voor zover ik het begrijp is deze brief bijna beledigend!’

‘Ik bén ook trots,’ zei Elayne. ‘En boos op hem. Maar trots omdat hij wist hoe hij me zo boos kon krijgen. Licht! We maken nog wel eens een koning van je, Rhand. Waarom wil hij me zo graag bij die bijeenkomst hebben? Denkt hij dat ik zijn kant zal kiezen, alleen vanwege mijn genegenheid voor hem?’

‘Dus jij weet ook niet wat hij wil gaan doen?’

‘Nee. Het heeft overduidelijk iets met alle vorsten te maken. Maar ik zal erheen gaan, hoewel ik waarschijnlijk vannacht geen oog dichtdoe. Ik heb over een uur afgesproken met Birgitte en mijn andere bevelvoerders om onze strategie voor het lokken en vernietigen van de Trolloks te bespreken.’

Er brandde nog steeds een vuur in die ogen van haar. Elayne was een strijder, vergelijkbaar met andere strijders die Aviendha had gekend.

‘Ik moet naar hem toe,’ zei Aviendha.

‘Vannacht?’

‘Vannacht. De Laatste Slag begint bijna.’

‘Wat mij betreft is hij al begonnen zodra die rotzakken van Trolloks voet zetten in Caemlin,’ bromde Elayne. ‘Moge het Licht ons behoeden. Het is begonnen.’

‘Dan zal de dag van sterven komen,’ zei Aviendha. ‘Velen van ons zullen straks ontwaken uit deze droom. Misschien krijgen Rhand en ik geen volgende nacht meer. Ik ben bij jou gekomen, deels, om het daar met jou over te hebben.’

‘Mijn zegen heb je,’ zei Elayne zacht. ‘Je bent mijn eerstezuster. Ben je nog bij Min geweest?’

‘Niet vaak genoeg, en onder andere omstandigheden zou ik dat nu meteen rechtzetten. Maar er is geen tijd.’

Elayne knikte.

‘Ik heb wel het vermoeden dat ze nu gunstiger over me denkt,’ zei Aviendha. ‘Ze heeft me grote eer bewezen door me de laatste stap om Wijze te worden te helpen inzien. Het is misschien gepast om soepel om te gaan met enkele gebruiken. We hebben het goed gedaan, onder de omstandigheden. Ik wil haar graag spreken samen met jou, als er tijd is.’

Elayne knikte. ‘Ik heb wel even tijd, tussen de besprekingen door. Ik zal haar laten halen.’

3

Een gevaarlijke plek

Heer Logain en Taim hebben hun geschillen inderdaad bijgelegd,’ zei Welyn, zittend in de gelagkamer van de Samenscholing. Hij droeg klokjes in zijn donkere vlechten en glimlachte breed. Hij lachte altijd al te veel. ‘Ze maakten zich allebei zorgen over de verdeeldheid bij ons en waren het erover eens dat het niet goed is voor het moreel. We moeten ons richten op de Laatste Slag. Dit is geen tijd om te bakkeleien.’

Androl stond nog bij de deur, met Pevara naast hem. Het was verbazingwekkend hoe snel dit gebouw – een voormalig pakhuis – was omgebouwd tot een taveerne. Lind had haar werk goed gedaan. Er stond een heuse toog met krukken, en hoewel de tafels en stoelen die er stonden allemaal verschillend waren, was er plaats voor tientallen mensen. Ze had ook een leeszaal met een aanzienlijk aantal boeken, hoewel ze die lang niet zomaar iedereen liet lezen. Op de bovenverdieping wilde ze afgescheiden eetkamers en slaapvertrekken maken voor bezoekers die naar de Zwarte Toren kwamen. Gesteld dat Taim ooit weer bezoekers zou binnenlaten.

Het was behoorlijk druk in de gelagkamer, met onder de gasten een groot aantal nieuwere rekruten. Mannen die in het groeiende geschil nog geen partij hadden gekozen voor Taim en zijn mannen of voor degenen die trouw bleven aan Logain.

Androl luisterde verkild naar Welyn. Welyns Aes Sedai Jenare zat naast hem, met haar hand vol genegenheid op zijn arm. Androl kende haar niet goed, maar hij kende Welyn wél. En dit wezen met Welyns gezicht en stem was niét dezelfde man.

‘We hebben de Draak gesproken,’ vervolgde Welyn. ‘Hij maakte een ronde door de Grenslanden en bereidde de aanval van de mensheid tegen de Schaduw voor. Hij heeft de legers van alle naties onder zijn banier geschaard. Er is niemand die hem niet steunt, behalve de Seanchanen natuurlijk, maar die zijn teruggedreven.

Het is zover, en binnenkort zullen we worden opgeroepen om aan te vallen. We moeten ons nog één laatste keer voluit geven. Het Zwaard en de Draak zullen in de komende twee weken veelvuldig worden ingezet. Als we hard werken, zullen wij de wapens zijn die de greep van de Duistere op dit land verbreken.’

‘Je zegt dat Logain eraan komt,’ wilde iemand weten. ‘Waarom is hij nog niet terug?’

Androl keek om. Jonnet Datrijn stond vlak bij Welyns tafel. Met zijn armen over elkaar geslagen en een fronsende blik op Welyn bood Jonnet een intimiderende aanblik. De man uit Tweewater had meestal zo’n vriendelijke uitstraling dat je gemakkelijk vergat dat hij een kop groter was dan jij en armen had als berenpoten. Hij droeg zijn zwarte Asha’man-jas, hoewel er geen spelden op de hoge kraag zaten, ondanks het feit dat hij in de Ene Kracht minstens even sterk was als elke Toegewijde.

‘Waarom is hij hier niet?’ vroeg Jonnet. ‘Je zegt dat je samen met hem bent teruggekeerd, dat hij en Taim elkaar hebben gesproken. Nou, waar is hij dan?’

Zet hem niet onder druk, jongen, dacht Androl. Laat hem denken dat we zijn leugens geloven!

‘Hij is met de M’Hael bij de Draak op bezoek,’ antwoordde Welyn. ‘Ze zouden morgen weer hier moeten zijn, of op z’n laatst de dag erna.’

‘Waarom had Taim Logain nodig om hem de weg te wijzen?’ vroeg Jonnet koppig. ‘Hij had ook alleen kunnen gaan.’

‘Die jongen is een dwaas,’ siste Pevara.

‘Hij is eerlijk,’ antwoordde Androl zachtjes, ‘en hij wil eerlijke antwoorden.’ Die knullen uit Tweewater waren goede mensen, rechtdoorzee en trouwhartig. Ze waren alleen niet erg bedreven in misleiding.

Pevara zweeg, maar Androl voelde aan dat ze overwoog te geleiden en Jonnet met een paar banden van Lucht het zwijgen op te leggen. Het waren geen echte voornemens, alleen maar wat terloopse gedachten, maar Androl voelde ze. Licht! Wat hadden ze elkaar aangedaan?

Ze zit in mijn hoofd, dacht hij. Er zit een Aes Sedai in mijn hoofd!

Pevara verstarde en keek hem schuins aan.

Androl zocht de leegte op, een oude soldatenlist om helderheid van geest te vinden voor een strijd. Saidin was daar ook, natuurlijk. Hij reikte er niet naar.

‘Wat heb je gedaan?’ fluisterde Pevara. ‘Ik voel je wel, maar ik pik je gedachten moeilijker op.’

Nou, dat was dan al iets.

‘Jonnet,’ riep Lind door de gelagkamer, om de volgende vraag van de jongeman aan Welyn voor te zijn. ‘Heb je die man niet horen zeggen hoe ver hij heeft gereisd? Hij is doodmoe. Laat hem zijn bier drinken en een beetje uitrusten voordat je aan zijn hoofd gaat zeuren over verhalen.’

Jonnet keek haar gekwetst aan. Welyn glimlachte breed toen de jongen zich terugtrok en zich een weg baande naar de uitgang. Welyn bleef praten over hoe goed de Draak het deed en hoezeer zij allemaal nodig zouden zijn.

Androl liet de leegte los en ontspande zich wat. Hij keek om zich heen en probeerde in te schatten op wie in deze gelagkamer hij kon rekenen. Hij mocht velen van deze mannen, en velen van hen waren niet helemaal voor Taim, maar toch kon hij ze niet vertrouwen. Taim had nu de volledige macht over de Toren, en persoonlijke lessen van hem en zijn Uitverkorenen waren erg geliefd bij de nieuwkomers. Androl kon voor steun bij zijn zaak alleen rekenen op de jongens uit Tweewater, en de meesten van hen, buiten Jonnet, waren te ongeoefend om hem van nut te zijn.

Evin had zich aan de andere kant van de gelagkamer bij Nalaam aangesloten. Androl knikte naar hem; een teken dat hij naar buiten moest gaan en Jonnet de storm in moest volgen. Niemand van hen moest alleen op pad gaan. Toen dat gebeurd was, luisterde Androl naar het gesnoef van Welyn en zag hij dat Lind zich een weg door de drukte naar hem toe baande.

Lind Taglien was een kleine, donkerharige vrouw met prachtig borduursel op haar gewaad. Ze was op hem altijd overgekomen als een voorbeeld van wat de Zwarte Toren kón zijn. Beschaafd. Ontwikkeld. Belangrijk.

Mannen maakten ruimte voor haar. Ze wisten dat ze niet met drank moesten morsen of knokpartijen moesten beginnen in haar herberg. Een verstandig man maakte Lind niet boos. Het was maar goed dat ze haar taveerne zo strak leidde. In een stad vol mannelijke geleiders kon een eenvoudig kroeggevecht zomaar ineens heel, heel erg uit de hand lopen.

‘Zit dit jou net zo dwars als mij?’ vroeg Lind zachtjes toen ze naast hem stond. ‘Was hij niet degene die nog maar een paar weken geleden zei dat Taim moest worden berecht en terechtgesteld voor de dingen die hij had gedaan?’

Androl antwoordde niet. Wat kon hij zeggen? Dat hij vermoedde dat de man die zij als Welyn kenden dood was? Dat de hele Zwarte Toren straks vol zou zijn met die monsters met matte ogen, een valse glimlach en een dode ziel?

‘Ik geloof het niet, wat hij over Logain zegt,’ vervolgde Lind. ‘Er is hier iets gaande, Androl. Ik ga hem vanavond laten schaduwen door Frask, kijken waar hij...’

‘Nee,’ zei Androl. ‘Nee. Niet doen.’ Frask was haar echtgenoot, een man die was ingehuurd om Henre Haslin te helpen bij het zwaardonderricht in de Zwarte Toren. Taim vond zwaardvechten zinloos voor Asha’man, maar de Draak had erop gestaan dat de mannen het leerden.

Ze keek hem aan. ‘Je denkt toch niet...’

‘Ik denk dat we in groot gevaar zijn, Lind, en ik wil niet dat Frask het nog erger maakt. Doe me een lol. Onthoud wat Welyn vanavond nog meer zegt. Misschien zitten er dingen bij waar ik iets aan heb.’

‘Goed dan,’ zei ze, maar het klonk sceptisch.

Androl knikte naar Nalaam en Canler, die opstonden en naar hem toe kwamen. De regen roffelde op het dak en het stoepje buiten. Welyn bleef praten, en de mannen luisterden. Ja, het was onvoorstelbaar dat hij zo snel van de ene kant naar de andere was overgelopen, en dat zou bij sommigen argwaan wekken. Maar veel mensen hadden ontzag voor hem, en je moest hem kennen om te zien dat er iets heel kleins aan hem niet klopte.

‘Lind,’ zei Androl toen ze zich omdraaide.

Ze keek om.

‘Luister... Doe de deuren vanavond stevig op slot. En misschien is het verstandig als jij en Frask met wat eten en drinken in de kelder gaan zitten, hoor je? Heb je een stevige kelderdeur?’

‘Ja,’ antwoordde ze. ‘Voor zover je daar iets aan hebt.’ Het zou niet uitmaken hoe dik een deur was als iemand met de Ene Kracht erdoor wilde.

Nalaam en Canler kwamen bij hen aan, en Androl draaide zich om en wilde vertrekken. Hij botste bijna tegen een man aan die ongemerkt achter hem in de deuropening was komen staan.

De regen droop van zijn Asha’man-jas met het Zwaard en de Draak op de hoge kraag. Atal Mishraile was van het begin af aan een man van Taim geweest. Hij had niet van die holle ogen, zijn kwaadaardigheid was helemaal van hem zelf. Hij was lang, met lang goudblond haar, en hij had een glimlach die nooit zijn ogen leek te bereiken.

Pevara schrok toen ze hem zag, en Nalaam vloekte en greep de Ene Kracht.

‘Nou, nou,’ zei een stem. ‘Geruzie is nergens voor nodig.’ Mezar stapte vanuit de regen naast Mishraile. De kleine Domani had grijzend haar en straalde wijsheid uit, ondanks zijn gedaanteverandering.

Androl keek Mezar in de ogen, en het was net alsof hij in een diepe grot keek. Een plek waar het licht nog nooit was doorgedrongen.

‘Hallo, Androl,’ zei Mezar, die zijn hand op Mishrailes schouder legde alsof de twee al jaren vrienden waren. ‘Waarom zou de goede vrouw Lind bang moeten zijn en zich in de kelder moeten opsluiten? De Zwarte Toren is toch zo veilig als maar kan?’

‘Ik heb het niet zo op donkere nachten vol stormen,’ antwoordde Androl.

‘Misschien is dat wel verstandig,’ zei Mezar. ‘Maar je wilde wel net naar buiten gaan. Waarom blijf je niet waar het warm is? Nalaam, ik zou graag een verhaal van je horen. Misschien kun je vertellen over die keer dat je vader en jij naar Shara gingen?’

‘Zo’n goed verhaal is dat niet,’ zei Nalaam. ‘En ik weet niet of ik het me nog wel zo goed herinner.’

Mezar lachte, en Androl hoorde dat Welyn achter hem opstond. ‘Ach, daar ben je! Ik zei net dat je nog zou vertellen over de verdediging van Arafel.’

‘Kom luisteren,’ zei Mezar. ‘Dit is belangrijk voor de Laatste Slag.’ ‘Misschien kom ik nog terug,’ antwoordde Androl koeltjes. ‘Als mijn andere werk gedaan is.’

De twee staarden elkaar aan. Naast hen hield Nalaam nog altijd de Ene Kracht vast. Hij was even sterk als Mezar, maar hij zou nooit zowel Mezar als Welyn aankunnen, vooral niet in een gelagkamer vol mensen die hoogstwaarschijnlijk partij zouden kiezen voor de twee volleerde Asha’man.

‘Verspil je tijd niet aan die schildknaap, Welyn,’ zei Coteren achter hen. Mishraile stapte opzij om ruimte te maken voor de derde nieuwkomer. De potige man met zijn kraalogen legde zijn hand tegen Androls borst en duwde hem in het voorbijgaan opzij. ‘O nee, wacht. Je kunt geen schildknaap meer spelen, hè?’

Androl ging de leegte binnen en greep de Bron.

Meteen begonnen er schaduwen door de gelagkamer te bewegen. Ze werden langer.

Er was niet genoeg licht! Waarom staken ze niet meer lampen aan? De duisternis nodigde die schaduwen uit, en hij zag ze. Deze waren echt, allemaal zwarte tentakels die naar hem reikten. Die hem naar binnen wilden trekken om hem te verzwelgen.

O, Licht. Ik ben waanzinnig. Ik ben waanzinnig...

De leegte verbrijzelde en de schaduwen – gelukkig – trokken zich terug. Trillend en hijgend zocht hij steun bij de muur. Pevara keek met een uitdrukkingsloos gezicht naar hem, maar hij voelde haar bezorgdheid.

‘O, trouwens,’ zei Coteren. Hij was een van Taims meest invloedrijke volgelingen. ‘Heb je het gehoord?’

‘Wat?’ wist Androl uit te brengen.

‘Je gaat terug in rang, schildknaap,’ zei Coteren, wijzend naar de zwaardspeld. ‘Bevel van Taim. Met ingang van vandaag. Je wordt weer soldaat, Androl.’

‘O ja,’ riep Welyn vanuit het midden van de gelagkamer. ‘Dat was ik nog vergeten te zeggen. Het is afgestemd met de heer Draak, vrees ik. Je had nooit bevorderd moeten worden, Androl. Het spijt me.’

Androl reikte naar zijn kraag, naar de speld daar. Het zou hem niet moeten uitmaken. Wat betekende dat ding nou echt?

Maar het maakte wél uit. Hij had zijn hele leven gezocht. Hij had tien verschillende beroepen uitgeprobeerd. Hij had meegevochten in opstanden, had over twee zeeën gezeild. Al die tijd had hij gezocht, gezocht naar iets wat hij niet had kunnen omschrijven.

Hij had het gevonden toen hij naar de Zwarte Toren was gekomen.

Androl drong zich door de angst heen. Het Licht verschroeie die schaduwen! Hij greep saidin weer, en de Kracht stroomde door hem heen. Toen rechtte hij zijn rug wat meer, zodat hij oog in oog stond met Coteren.

De grotere man glimlachte en greep ook de Ene Kracht. Mezar sloot zich bij hem aan, en midden in de gelagkamer stond Welyn. Nalaam fluisterde ongerust in zichzelf en zijn blik schoot heen en weer. Canler greep met een gelaten blik saidin.

Alles wat Androl kon bevatten – alles wat hij van de Ene Kracht kon oproepen – stroomde bij hem binnen. Het was een schijntje vergeleken bij de anderen. Hij was de zwakste man hier, en zelfs de nieuwste rekruten konden meer dan hij.

‘Wou je dan een poging wagen?’ vroeg Coteren zachtjes. ‘Ik had ze gevraagd je met rust te laten omdat ik wist dat je het uiteindelijk zou proberen. Ik wilde die voldoening, schildknaap. Kom op. Val aan. Laat maar eens wat zien.’

Androl probeerde het enige te doen wat hij kón doen, namelijk een Poort vormen. Voor hem was dat iets wat verder ging dan wevingen. Het draaide alleen om hem en de Kracht, het was persoonlijk, instinctief.

Maar nu voelde het maken van een Poort alsof hij met zijn vingers en nagels tegen een glazen wand van honderd voet hoog probeerde te klimmen. Hij sprong omhoog, krabbelde naar houvast, probeerde het uit alle macht. Er gebeurde niets. Maar hij had het gevoel dat hij er ontzettend dichtbij was. Als hij nog heel even kon doorzetten, dan...

De schaduwen lengden. De paniek kwam weer in hem op. Met opeengeklemde kiezen reikte Androl naar zijn kraag, trok de speld eraf en liet hem kletterend op de planken aan Coterens voeten vallen. Niemand in de gelagkamer zei iets.

Vervolgens begroef hij zijn schaamte onder een berg van vastberadenheid. Hij liet de Ene Kracht los en drong zich langs Mezar de nacht in. Nalaam, Canler en Pevara volgden hem ongerust.

De regen kletterde op Androl neer. Hij voelde het verlies van die speld alsof het om een verlies van zijn hand ging.

‘Androl...’ zei Nalaam. ‘Het spijt me.’

De donder rommelde. Ze liepen door modderige plassen op de ongeplaveide straat. ‘Het maakt niet uit,’ bromde Androl.

‘Misschien hadden we moeten vechten,’ zei Nalaam. ‘Sommige jongens daar zouden ons wel hebben gesteund. Ze zitten niet allemaal in zijn zak. Eén keer hebben vader en ik zes Duisterhonden overwonnen. Het Licht mag op mijn graf schijnen, maar het is echt waar. Als we dat konden overleven, kunnen we ook wel met een paar hondse Asha’man afrekenen.’

‘We zouden zijn afgeslacht,’ zei Androl.

‘Maar...’

‘We zouden zijn afgeslacht!’ herhaalde Androl. ‘We laten hen het slagveld niet kiezen, Nalaam.’

‘Maar er komt een strijd?’ vroeg Canler, die aan de andere kant naast Androl kwam lopen.

‘Ze hebben Logain,’ antwoordde Androl. ‘Anders zouden ze zulke beloften niet doen. Alles is verloren – onze opstand, een verenigde Zwarte Toren – als we hem kwijtraken.’

‘Dus...’

‘Dus gaan we hem redden,’ zei Androl, die doorliep. ‘Vannacht.’

Rhand werkte bij het zachte, onbeweeglijke licht van een saidinbol. Voordat hij naar de Drakenberg was gegaan, was hij opgehouden de Ene Kracht voor zulke alledaagse dingen te gebruiken. Hij was telkens misselijk geworden als hij de Kracht had gegrepen en steeds meer gaan walgen van de smet.

Dat was veranderd. Saidin was een deel van hem, en hij hoefde het niet langer te vrezen nu de smet weg was. Belangrijker nog, hij moest ophouden eraan te denken – en aan zichzelf – als alleen maar een wapen.

Rhand zou werken bij die lichtbollen wanneer hij maar kon. Hij nam zich voor naar Flin te gaan om Heling te leren. Hij had er wel enige vaardigheid in, maar met een beetje meer zou hij misschien een keer het leven van een gewonde kunnen redden. Maar al te vaak had Rhand dit wonder – dit geschenk – alleen gebruikt om te vernietigen of te doden. Was het dan vreemd als mensen met angst naar hem keken? Wat zou Tam zeggen?

Ik zou het hem natuurlijk kunnen vragen, dacht Rhand terloops terwijl hij een aantekening maakte op een vel papier. Hij was nog steeds niet helemaal gewend aan de gedachte dat Tam hier was, in het kamp hier vlak naast. Rhand had vanavond nog samen met hem gegeten. Het was in het begin een wat opgelaten toestand geweest, maar niet meer dan je zou verwachten als een koning zijn vader uit een plattelandsdorpje voor een maaltijd uitnodigde. Ze hadden er samen hartelijk om gelachen, en daarna had hij zich een stuk beter gevoeld.

Rhand had Tam laten terugkeren naar Perijns kamp in plaats van hem te overladen met eer en rijkdom. Tam wilde niet worden vereerd als de vader van de Herrezen Draak. Hij wilde zijn wat hij altijd was geweest: Tam Altor, in ieders ogen een standvastige, betrouwbare man, maar geen edele.

Rhand keek weer naar het document dat voor hem lag. Klerken in Tyr hadden hem raad gegeven over het juiste taalgebruik, maar hij had het zelf geschreven. Hij had geen enkele andere hand – of andere ogen – met dit document vertrouwd.

Was hij te voorzichtig? Wat zijn vijanden niet konden voorzien, daar konden ze zich ook niet op voorbereiden. Hij was te argwanend geworden sinds Semirhage hem bijna gevangen had genomen. Hij erkende dat. Maar hij hield zijn geheimen al zolang dicht bij zich dat het moeilijk was om ze los te laten.

Hij begon boven aan het document opnieuw te lezen. Tam had Rhand vroeger een keer naar buiten gestuurd om een hek te bekijken op zwakke plekken. Rhand had dat gedaan, maar toen hij teruggekeerd was, had Tam hem dezelfde klus nog eens laten uitvoeren.

Pas bij de derde keer had Rhand het losse paaltje gevonden dat moest worden vervangen. Hij wist nog steeds niet of Tam al van dat paaltje had geweten of dat zijn vader gewoon zoals altijd grondig was geweest.

Dit document was veel belangrijker dan een hek. Rhand zou het vannacht nog wel tien keer doorlezen om te zoeken naar onvoorziene problemen.

Helaas had hij moeite om zijn aandacht erbij te houden. De vrouwen voerden iets in hun schild. Hij wist het, door de kluwens van gevoelens achter in zijn geest. Hij had er vier. Alanna was nog steeds ergens in het noorden. De andere drie waren de hele avond bij elkaar in de buurt geweest, en nu waren ze bijna bij zijn tent. Wat hadden ze in de zin? Het...

Wacht. Een van hen was weggelopen bij de anderen. Ze was bijna hier. Aviendha?

Rhand stond op, liep naar de voorkant van zijn tent en gooide de flap open.

Ze bleef vlak voor hem verstijfd staan, alsof ze ongemerkt zijn tent had willen binnenglippen. Ze hief haar kin en keek hem in de ogen.

Ineens klonk er geroep in de nacht. Nu pas zag hij dat zijn wachters er niet stonden. Maar de Speervrouwen kampeerden vlak bij zijn tent, en zij waren degenen die naar hem riepen, zo te horen. En niet uit vreugde om hem te zien, zoals hij had verwacht, maar met beledigingen. Verschrikkelijke beledigingen. Een paar van hen schreeuwden over wat ze met bepaalde delen van zijn lichaam zouden doen als ze hem te pakken kregen.

‘Wat is dit?’ mompelde hij.

‘Ze menen het niet,’ zei Aviendha. ‘Ze doen het omdat jij me bij hen weg hebt gehaald, ook al was ik al bij hen weggegaan om me bij de Wijzen aan te sluiten. Het is... iets van de Speervrouwen. Eigenlijk is het een teken van eerbied. Als ze je niet mochten, zouden ze zich niet zo gedragen.’

Aiel. ‘Wacht,’ zei hij. ‘Hoe heb ik je dan bij hen weggehaald?’

Aviendha keek hem in de ogen, maar haar wangen kleurden. Aviendha? Die bloosde? Dat was onverwacht.

‘Dat zou je al moeten begrijpen,’ zei ze. ‘Als je had opgelet toen ik je over ons vertelde...’

‘Helaas was je leerling een ontzettend warhoofd.’

‘Gelukkig dan maar voor hem dat ik heb besloten mijn onderwijs voort te zetten.’ Ze kwam een stap dichterbij. ‘Er zijn vele dingen die ik je nog moet bijbrengen.’ Haar blos verdiepte zich.

Licht, wat was ze mooi. Maar Elayne ook... en Min ook... en... Hij was een stommeling. Een door het Licht verblinde stommeling.

‘Aviendha,’ zei hij. ‘Ik hou van je, echt waar. Maar dat is het probleem, het Licht brande me! Ik hou van jullie alle drié. Ik denk niet dat ik kan kiezen voor...’

Ineens begon ze te lachen. ‘Je bent écht een dwaas, hè, Rhand Altor?’

‘Vaak wel. Maar wat...’

‘We zijn eerstezusters, Rhand Altor. We hebben net de plechtigheid doorlopen, hoe gehaast dat ook moest. Min heeft zich bij ons aangesloten. Wij drieën delen nu alles.’

Eerstezusters? Hij had het moeten raden, na die vreemde binding. Hij drukte zijn hand tegen zijn voorhoofd. We zullen je delen, hadden ze tegen hem gezegd.

Drie aan hem gebonden vrouwen met verdriet achterlaten was al erg genoeg, maar drie vrouwen die van hem hielden? Licht, hij wilde ze geen verdriet doen!

‘Ze zeggen dat je bent veranderd,’ zei Aviendha. ‘Ik heb dat al zo vaak gehoord in de korte tijd dat ik nu terug ben dat ik het bijna beu ben om over je te horen. Nou, je gezicht ziet er misschien kalm uit, maar je gevoel is dat niet. Is het dan zo’n vreselijke gedachte om bij ons alle drie te horen?’

‘Ik wil het, Aviendha. Ik zou me moeten schamen omdat ik het wil. Maar de pijn...’

‘Je hebt het omhelsd, hè?’

‘Het is niet mijn pijn die ik vrees. Het is die van jullie.’

‘Zijn we dan in jouw ogen zo zwak, dat je denkt dat we niet hetzelfde kunnen verdragen als jij?’

Die blik van haar was niet iets wat hij op de proef wilde stellen. ‘Natuurlijk niet,’ zei Rhand. ‘Maar hoe kan ik nu hópen op pijn bij diegenen die ik liefheb?’

‘De pijn moeten wij zelf aanvaarden,’ zei ze, en ze hief haar kin. ‘Rhand Altor, je besluit is eenvoudig, hoewel jij probeert het moeilijk te maken. Kies: ja of nee. Maar wees gewaarschuwd. De keus gaat tussen ons alle drie, of geen van ons drieën. We laten jou niet tussen ons in komen.’

Hij aarzelde, en toen – hoewel hij zich een ontzettende geilaard voelde – kuste hij haar. Achter hem begonnen Speervrouwen van wie hij niet had gemerkt dat ze toekeken nog luidere beledigingen te roepen. Er was nu alleen wel een ongerijmd soort vreugde in hun stemmen te horen. Hij stapte achteruit en legde zijn hand tegen Aviendha’s wang. ‘Jullie zijn dwazen. Alle drie.’

‘Dan is het goed. We zijn je gelijken. Je moet weten dat ik nu een Wijze ben.’

‘Dan zijn we misschien toch geen gelijken,’ zei Rhand, ‘want ik ben net pas gaan inzien hoe weinig wijsheid ik bezit.’

Aviendha snoof. ‘Genoeg gekletst. Nu ga je met me naar bed.’ ‘Licht!’ riep hij. ‘Is dat niet een beetje vrijpostig? Is dat de Aielse aanpak?’

‘Nee,’ zei ze blozend. ‘Ik... Ik ben hier alleen niet zo bedreven in.’ ‘Jullie drie hebben dit samen besloten, of niet? Wie van jullie naar me toe zou gaan?’

Ze aarzelde, en toen knikte ze.

‘Die keus zal nooit aan mij zijn, zeker?’

Ze schudde haar hoofd.

Hij lachte en trok haar naar zich toe. Ze was eerst nog stram, maar toen vleide ze zich tegen hem aan. ‘Moet ik niet eerst tegen hen vechten?’ Hij knikte naar de Speervrouwen.

‘Dat is alleen maar op de trouwdag, als we besluiten dat je een huwelijk waard bent, domme man. En het zou tussen onze families gaan, niet tussen leden van onze eigen gemeenschap. Je hebt echt niet opgelet bij je lessen, hè?’

Hij keek naar haar. Licht, wat was ze mooi. ‘Nou, ik ben blij dat ik niet hoef te vechten. Ik weet niet zeker hoeveel tijd we nog hebben, en ik hoopte vannacht nog een beetje te kunnen slapen. Maar...’ Hij liet zijn stem wegsterven toen hij de blik in haar ogen zag. ‘Ik kan slapen wel vergeten, zeker?’

Ze knikte.

‘Ach, nou. In ieder geval hoef ik deze keer niet bang te zijn dat je doodvriest.’

‘Nee. Maar het kan wel zijn dat ik doodga van verveling, Rhand Altor, als je niet ophoudt met kletsen.’

Ze pakte hem bij de arm en leidde hem met zachte drang zijn tent in. Het geroep van de Speervrouwen werd luider, nog beledigender en nog vrolijker, allemaal tegelijk.

‘Ik vermoed dat de boosdoener een soort ter’angreaal is,’ zei Pevara. Ze zat samen met Androl gehurkt in de achterkamer van een van de opslagruimtes van de Zwarte Toren, en die houding was nou niet bepaald prettig. Het rook in de kamer naar stof, graan en hout. De meeste gebouwen van de Zwarte Toren stonden er nog maar pas, en dit was geen uitzondering. De cederhouten planken oogden nieuw.

‘Ken jij een ter’angreaal waarmee je de vorming van Poorten onmogelijk kunt maken?’ vroeg Androl.

‘Niet als zodanig, nee,’ antwoordde Pevara, die haar houding wat veranderde. ‘Maar algemeen wordt aangenomen dat wat wij nu over ter’angrealen weten nog maar een heel klein deel is van wat er ooit over bekend was. Er moeten duizenden verschillende soorten ter’angrealen zijn. Als Taim een Duistervriend is, heeft hij contact met de Verzakers. Dat kan verklaren hoe hij dingen gebruikt en maakt waar wij alleen maar van kunnen dromen.’

‘Dus moeten we die ter’angreaal vinden,’ zei Androl. ‘En hem dan uitschakelen, of in ieder geval uitzoeken hoe hij werkt.’

‘En ontsnappen?’ vroeg Pevara. ‘Had je niet al besloten dat weggaan de verkeerde keus zou zijn?’

‘Nou... ja,’ bekende Androl.

Ze richtte haar gedachten, en hij kon er glimpen van opvangen. Ze had gehoord dat de zwaardhandbinding een gevoelsband mogelijk maakte. Dit leek dieper te gaan. Hij was... ja, hij wenste écht dat hij Poorten kon maken. Hij voelde zich ontwapend zonder die mogelijkheid.

‘Het is mijn Talent,’ zei hij schoorvoetend. Hij wist dat ze de reden uiteindelijk wel zou ontdekken. ‘Ik kan Poorten maken. Althans, dat kon ik.’

‘Echt? Met jouw sterkte in de Ene Kracht?’

‘Of zwakte?’ vroeg hij. Ze voelde iets van wat hij dacht. Hoewel hij zijn zwakte aanvaardde, was hij bang dat het hem ongeschikt maakte als leider. Een merkwaardige mengeling van zelfvertrouwen en verlegenheid.

‘Ja,’ vervolgde hij. ‘Voor Reizen is veel sterkte in de Ene Kracht nodig, maar ik kan grote Poorten maken. Voordat het hier allemaal misging, was de grootste Poort die ik ooit heb gemaakt er een van dertig voet breed.’

Pevara knipperde met haar ogen. ‘Dat overdrijf je.’

‘Ik zou het je laten zien als het kon.’ Hij leek volkomen eerlijk. Ofwel hij sprak de waarheid, of zijn overtuiging kwam voort uit zijn waanzin. Ze zweeg omdat ze niet goed wist hoe ze dit moest benaderen.

‘Het geeft niet,’ zei hij. ‘Ik weet dat er... dingen mis met me zijn. Met de meesten van ons. Je kunt de anderen naar mijn Poorten vragen. Er is een reden voor dat Coteren me schildknaap noemt: het enige waar ik goed in ben, is om mensen van de ene plek naar de andere te brengen.’

‘Dat is een opmerkelijk Talent, Androl. Ik ben ervan overtuigd dat de Toren het dolgraag zou bestuderen. Ik vraag me af hoeveel mensen ermee zijn geboren zonder het ooit te weten, omdat de wevingen voor het Reizen onbekend waren.’

‘Ik ga niet naar de Witte Toren, Pevara,’ zei hij, met nadruk op ‘Witte’.

Ze veranderde van onderwerp. ‘Je wilt graag Reizen, maar je wilt niet bij de Zwarte Toren weg. Wat maakt die ter’angreaal dan uit?’ ‘Poorten zouden... nuttig kunnen zijn,’ zei Androl.

Hij dacht ergens aan, maar ze kreeg het niet te pakken. Een snelle flits van beelden en indrukken.

‘Maar als we nergens naartoe gaan...’ wierp ze tegen.

‘Je zou nog verbaasd staan,’ zei hij, opkijkend om over het raamkozijn de steeg in te turen. Het motregende buiten; eindelijk regende het minder hard. Maar de hemel was nog steeds donker, en het zou pas over een paar uur licht worden. ‘Ik heb... proeven gedaan. Een paar dingen geprobeerd waarvan ik denk dat niemand anders ze nog ooit heeft geprobeerd.’

‘Ik betwijfel of ze nóóit zijn geprobeerd,’ zei ze. ‘De Verzakers hadden toegang tot eeuwen van kennis.’

‘Denk je echt dat hier een Verzaker bij betrokken kan zijn?’ ‘Waarom niet?’ vroeg ze. ‘Als jij je voorbereidde op de Laatste Slag en zeker wilde weten dat je vijanden niet tegen je op konden, zou je dan niet graag een groep geleiders samen opleiden, zodat ze van elkaar konden leren en sterk konden worden?’

‘Ja,’ zei hij zacht. ‘Dat zou ik inderdaad doen, en dan zou ik ze inpikken.’

Pevara deed haar mond dicht. Dat klopte waarschijnlijk. Praten over de Verzakers verontrustte Androl. Ze voelde zijn gedachten nu helderder.

Deze binding was onnatuurlijk. Ze moest ervan af. Daarna zou ze het niet erg vinden om hem fatsoenlijk aan haar te binden.

‘Ik neem géén verantwoording voor deze toestand, Pevara,’ zei Androl, die weer naar buiten keek. ‘Jij hebt mij eerst gebonden.’ ‘Nadat jij mijn vertrouwen had beschaamd toen ik je een cirkel aanbood.’

‘Ik heb je geen pijn gedaan. Wat had je dan verwacht dat er zou gebeuren? Was het doel van die cirkel niet dat we onze krachten konden bundelen?’

‘Dit gesprek is zinloos.’

‘Dat zeg je alleen maar omdat ik gelijk heb.’ Hij zei het heel rustig, en zo voelde hij ook aan. Ze begon te beseffen dat Androl een man was die niet snel boos werd.

‘Ik zeg het omdat ik gelijk heb,’ hield ze vol.

Ze voelde dat hij inwendig lachte. Hij doorzag hoe ze het gesprek naar haar hand zette. En... naast die lach leek hij echt onder de indruk. Hij wilde die handigheid wel van haar leren.

De deur van de kamer ging krakend open en Leish keek naar binnen. Ze was een witharige vrouw, rondborstig en aardig, een merkwaardige keus van de nukkige Asha’man Canler met wie ze getrouwd was. Ze knikte naar Pevara om aan te geven dat er een half uur was verstreken en sloot de deur weer. Pevara had gehoord dat Canler zijn vrouw had gebonden, wat haar een soort... vrouwelijke zwaardhand maakte?

Alles ging andersom bij deze mannen. Pevara zag wel redenen voor het binden van je echtgenoot, al was het maar zodat je altijd de geruststelling had van weten waar de ander was, maar in haar ogen hoorde je de binding niet voor zulke alledaagse dingen te gebruiken. Dit was iets van Aes Sedai en zwaardhanden, niet van echtelieden.

Androl keek naar haar en probeerde overduidelijk te achterhalen wat ze dacht, maar deze gedachten waren ingewikkeld en kostten hem moeite. Zo’n merkwaardige man, die Androl Genhald. Hoe kon hij vastberadenheid en verlegenheid zo grondig mengen, als twee door elkaar geweven draden? Hij deed wat er gebeuren moest, en al die tijd bleef hij van mening dat hij niet degene zou moeten zijn die het deed.

‘Ik snap mezelf ook niet,’ zei hij.

Hij was ook om woest van te worden. Hoe was hij er zo goed in geworden haar gedachten te doorzien? Zij moest nog steeds vissen om te achterhalen wat hij dacht.

‘Kun je dat nog een keer denken?’ vroeg hij. ‘Ik kreeg het niet helemaal mee.’

‘Stomkop,’ mompelde Pevara.

Androl glimlachte en gluurde weer over het raamkozijn.

‘Het is nog geen tijd,’ zei Pevara.

‘Weet je dat zeker?’

‘Ja. En als je steeds blijft kijken, schrik je hem misschien af als hij uiteindelijk wel komt.’

Androl hurkte met tegenzin weer neer.

‘Zo,’ zei Pevara. ‘Als hij komt, moet je mij de leiding laten nemen.’

‘We moeten een cirkel vormen.’

‘Nee.’ Ze zou zichzelf niet nóg eens in zijn handen leggen. Niet na wat er de vorige keer was gebeurd. Ze huiverde, en Androl keek haar aan.

‘Er zijn heel goede redenen,’ zei ze, ‘om niet in een cirkel te stappen. Ik wil je niet beledigen, Androl, maar jouw vermogen is onvoldoende om zo’n ruil de moeite waard te maken. Het is beter als we met z’n tweeën zijn. Dat moet je aanvaarden. Wat zou je liever hebben op een slagveld? Eén soldaat? Of twee – een van hen iets minder kundig dan de ander – die je verschillende taken kunt geven?’

Hij dacht erover na en zuchtte. ‘Goed dan, best. Deze keer zeg je verstandige dingen.’

‘Ik zeg altijd verstandige dingen.’ Ze stond op. ‘Het is tijd. Bereid je voor.’

Ze liepen naar de deur die uitkwam op de steeg en gingen aan weerskanten ervan staan. De deur stond met opzet op een kiertje en het stevige slot op de buitenkant bungelde open alsof iemand was vergeten de boel af te sluiten.

Ze wachtten zwijgend, en Pevara begon bang te worden dat haar berekeningen niet klopten. Androl zou haar uitlachen, en...

De deur ging helemaal open. Dobser stak zijn hoofd naar binnen, gelokt door Evins terloopse opmerking dat hij een fles wijn uit de achterkamer had gepikt nadat hij had ontdekt dat Leish was vergeten de deur op slot te doen. Volgens Androl was Dobser een bekende dronkaard, en Taim had hem meer dan eens alle hoeken van de kamer laten zien omdat hij te veel had gedronken.

Ze voelde Androls reactie op de man. Verdriet. Een diep, verpletterend verdriet. Dobser had de duisternis in zijn ogen.

Pevara sloeg geruisloos toe, wikkelde Dobser in Lucht en zette met een klap een schild tussen de nietsvermoedende man en de Bron. Androl stond klaar met een knuppel, maar die was niet nodig. Dobser zette grote ogen op toen hij de lucht in werd getild. Pevara ging met haar handen op haar rug staan en bekeek hem onderzoekend.

‘Weet je dit zeker?’ vroeg Androl zacht.

‘Nu is het hoe dan ook te laat,’ antwoordde Pevara, die de Luchtwevingen afbond. ‘De verslagen lijken het erover eens te zijn: hoe toegewijder iemand aan het Licht is voordat hij wordt Bekeerd, hoe toegewijder hij aan de Schaduw zal zijn na zijn val. Dus...’

Dan zóu deze man, die altijd nogal mat had geleken, dus eenvoudiger te breken, om te kopen of te bekeren moeten zijn dan anderen. Dat was belangrijk, aangezien Taims hielenlikkers waarschijnlijk zouden beseffen wat er was gebeurd zodra...

‘Dobser?’ riep een stem. Er verschenen twee gedaanten in de deuropening. ‘Heb je die wijn al? We hoeven de voorkant niet in de gaten te houden, want die vrouw is niet...’

Welyn en nog een lieverdje van Taim, Leems, stonden in de deuropening.

Pevara reageerde onmiddellijk en gooide wevingen naar de twee toe terwijl ze een draad van Geest vormde. Ze weerden haar pogingen om hen af te schermen af – het viel niet mee om een schild te zetten tussen de Bron en iemand die de Ene Kracht vasthield – maar ze wist hen wel snel de mond te snoeren.

Ze voelde dat ze werd omwikkeld met Lucht, dat er een schild tussen haar en de Bron probeerde te komen. Met Geest haalde ze uit en verbrak de wevingen door te gokken waar ze zouden verschijnen.

Leems ging struikelend achteruit en keek verbaasd toen zijn wevingen verdwenen. Pevara dook naar voren, weefde nog een schild en zette het met een klap tussen hem en de Bron terwijl ze tegen hem aan dreunde en hem tegen de muur smeet. De afleidingstactiek werkte, en haar schild sneed hem af van de Ene Kracht.

Ze gooide een volgend schild naar Welyn, maar hij raakte haar met zijn eigen draden van Lucht, die haar achterover door de kamer gooiden. Pevara weefde Lucht terwijl ze grommend tegen de muur sloeg. Het werd haar zwart voor de ogen, maar ze hield intuïtief dat ene draadje Lucht vast, zwiepte het naar voren en greep Welyns voet toen hij de deur uit wilde rennen.

Ze voelde de grond beven toen er iemand viel. Hij was toch gestruikeld? Duizelig als ze was kon ze niet recht uit haar ogen kijken.

Ze ging zitten, en hoewel ze overal pijn had, hield ze de draden van Lucht vast die ze had geweven om hen de mond te snoeren. Als ze die losliet, zouden Taims mannen kunnen schreeuwen. En als ze dat deden, dan zou Pevara sterven. Dan zouden ze allemaal sterven. Of erger.

Ze knipperde tranen van pijn uit haar ogen en zag Androl met de knuppel in zijn hand bij de twee Asha’man staan. Kennelijk had hij ze allebei buiten westen geslagen, omdat hij niet vertrouwde op schilden die hij niet kon zien. Maar goed ook, want haar tweede schild was niet op zijn plek beland. Ze bracht het alsnog aan.

Dobser hing nog steeds waar ze hem had gelaten, met grote ogen.

Androl keek Pevara aan. ‘Licht!’ zei hij. ‘Pevara, dat was ongelooflijk. Je hebt bijna eigenhandig twee Asha’man neergehaald!’

Ze glimlachte tevreden en pakte duizelig Androls hand, zodat hij haar overeind kon helpen. ‘Wat dacht jij dan dat de Rode Ajah de hele tijd doet, Androl? Zitten klagen over mannen? We worden opgeleid om tegen andere geleiders te vechten.’

Ze voelde Androls eerbied terwijl hij snel Welyn naar binnen sleepte, de deur sloot en door het raam keek of niemand iets had gezien. Hij deed met een snel gebaar de gordijnen dicht en geleidde toen om licht te maken.

Pevara haalde diep adem, stak haar hand uit en zocht steun tegen de muur.

Androl keek scherp op. ‘We moeten met je naar een van de anderen om je te laten Helen.’

‘Het komt wel goed. Ik heb alleen mijn hoofd gestoten en alles draait een beetje. Het gaat wel over.’

‘Laat eens kijken,’ zei Androl, die naar haar toe kwam, met zijn licht zwevend naast hem. Pevara liet hem even zijn gang gaan, in haar ogen kijken, haar hoofd betasten op zoek naar builen. Hij bracht zijn licht dichter bij haar ogen. ‘Doet het pijn om in het licht te kijken?’

‘Ja,’ gaf ze toe, en ze wendde haar blik af.

‘Misselijk?’

‘Een beetje.’

Hij gromde, haalde een zakdoek tevoorschijn en goot er wat water uit zijn veldfles overheen. Er verscheen een intense blik in zijn ogen, en zijn licht ging uit. De zakdoek kraakte zachtjes, en toen hij hem aan haar gaf, was hij bevroren. ‘Hou hem tegen je hoofd,’ zei hij. ‘Je moet het zeggen als je duf begint te worden. Het zou erger kunnen worden als je in slaap valt.’

‘Ben je ongerust over me?’ vroeg ze vermaakt, maar ze deed wat hij zei.

‘Alleen maar... Hoe noemde jij dat toch? Een oogje houden op onze middelen?’

‘Vast,’ zei ze, terwijl ze de ijsdoek tegen haar hoofd drukte. ‘Dus je bent ook al veldarts?’

‘Ik ben eens leerling geweest bij een wijzevrouw,’ zei hij afwezig terwijl hij neerknielde om de mannen vast te binden. Pevara was blij dat ze de Luchtwevingen los kon laten, hoewel ze de schilden in stand hield.

‘Een wijzevrouw met een mannelijke leerling?’

‘Ze stond niet meteen te springen,’ zei Androl. ‘Het is... een lang verhaal.’

‘Uitstekend. Een lang verhaal zal zorgen dat ik niet in slaap val voordat de anderen hierheen komen.’ Emarin en de andere mannen hadden de opdracht gekregen rond te lopen en zich te laten zien, om de groep een alibi te verschaffen voor het geval Dobsers verdwijning werd opgemerkt.

Androl keek haar aan en ontstak zijn licht weer. Toen haalde hij zijn schouders op en ging verder met zijn werk. ‘Het begon toen ik een vriend verloor aan de koorts tijdens het zilversnoekvissen bij Mayene. Toen ik terugkwam op het vasteland, bedacht ik dat we Sayer hadden kunnen redden als iemand van ons had geweten wat we moesten doen. En dus ging ik op zoek naar iemand die me dat kon leren...’

4

Voordelen van een binding

En dat was het,’ zei Pevara, zittend tegen de muur.

Androl voelde wat zij voelde. Ze zaten in de opslagruimte waar ze tegen Taims mannen hadden gevochten en wachtten op Emarin, die beweerde dat hij Dobser kon laten praten. Androl zelf was niet zo goed in mensen ondervragen.

De geur van graan was omgeslagen in een smerige stank. Soms bedierf graan zomaar ineens.

Pevara was stil geworden, vanbuiten en vanbinnen, toen ze vertelde over de moord op haar familie door voormalige vrienden.

‘Ik haat ze nog steeds,’ zei ze. ‘Ik kan nu aan mijn familie denken zonder pijn, maar de Duistervrienden... Ik haat ze. Ik heb in ieder geval wat wraak gekregen, want de Duistere verdedigde hen beslist niet. Hun hele leven hadden ze hem vereerd, hopend op een plekje in zijn nieuwe wereld, alleen om lang voor de Laatste Slag te sterven. Maar ik denk dat degenen die nu leven niet veel beter af zullen zijn. Zodra wij de Laatste Slag winnen, krijgt hij hun zielen. Ik hoop dat hun straf lang gaat duren.’

‘Ben je er zo van overtuigd dat wij zullen winnen?’ vroeg Androl.

‘Natuurlijk winnen wij. Het is geen punt van twijfel, Androl. We kunnen het ons niet veroorloven om er een punt van twijfel van te maken.’

Hij knikte. ‘Je hebt gelijk. Ga door.’

‘Er valt verder niets meer te zeggen. Vreemd, om dit verhaal na al die jaren te vertellen. Ik heb er een hele tijd niet over kunnen praten.’

Het werd stil in de kamer. Dobser hing nog in de lucht, met zijn gezicht naar de muur en zijn oren dichtgestopt met Pevara’s wevingen. De andere twee waren nog steeds bewusteloos. Androl had ze hard geslagen om te zorgen dat ze niet snel zouden bijkomen.

Pevara had hen afgeschermd, maar ze kon onmogelijk drie schilden tegelijk in stand houden zodra de mannen zouden proberen te ontsnappen. Aes Sedai gebruikten meestal meer dan één zuster om een man te bedwingen. Drie schilden kon één enkele geleider onmogelijk vasthouden, sterk of niet. Ze kon die schilden afbinden, maar Taim had de Asha’man laten oefenen met ontsnappen uit een afgebonden schild.

Ja, hij kon er beter voor zorgen dat die andere twee niet bijkwamen. Hoe handig het ook zou zijn om ze gewoon de keel af te snijden, daar had hij het hart niet voor. In plaats daarvan stuurde hij een dun draadje Geest en Lucht en raakte hun oogleden ermee aan. Hij moest één enkele weving gebruiken, en een zwakke, maar hij kreeg het voor elkaar om al hun ogen ermee aan te raken. Als hun oogleden ook maar een klein stukje opengingen, zou hij het weten. Dat zou genoeg moeten zijn.

Pevara dacht nog steeds aan haar familie. Ze had de waarheid gesproken: ze haatte de Duistervrienden. Allemaal. Het was een afgemeten haat, niet onbeheersbaar, maar hij was na al die jaren nog steeds sterk.

Androl zou dat nooit hebben vermoed bij deze vrouw die zo vaak lachte. Hij voelde dat ze pijn had. En, vreemd genoeg, dat ze... eenzaam was.

‘Mijn vader heeft zelfmoord gepleegd,’ zei Androl zonder dat het echt zijn bedoeling was.

Ze keek hem aan.

‘Mijn moeder heeft jarenlang gedaan alsof het een ongeluk was,’ vervolgde Androl. ‘Hij deed het in het bos, sprong van de rotsen. Hij was de avond ervoor bij haar gaan zitten en had verteld wat hij ging doen.’

‘Probeerde ze hem dan niet tegen te houden?’ vroeg Pevara ongelovig.

‘Nee,’ antwoordde Androl. ‘Een paar jaar voordat zij de laatste omhelzing van de moeder vond, heb ik haar eindelijk wat antwoorden kunnen ontfutselen. Ze was bang voor hem. Dat vond ik schokkend, want hij was altijd zo goedmoedig. Wat was er in die laatste paar jaar veranderd, waardoor ze bang voor hem was geworden?’ Androl keek Pevara aan. ‘Ze zei dat hij dingen zag in de schaduwen. Dat hij waanzinnig begon te worden.’

‘Ach...’

‘Je vroeg laatst waarom ik naar de Zwarte Toren was gekomen. Je wilde weten waarom ik erom had gevraagd om beproefd te worden. Nou, dat wat ik nu ben beantwoordt een vraag voor me. Het vertelt me wie mijn vader was, en waarom hij heeft gedaan wat hij vond dat hij moest doen.

Ik herken de tekenen nu. Het ging te goed met ons bedrijf. Mijn vader vond steengroeven en metaaladers die niemand anders kon vinden. Mannen huurden hem in om kostbare ertslagen voor hen op te sporen. Hij was de beste. Griezelig goed. Ik... kon het aan hem zien aan het einde, Pevara. Ik was nog maar tien, maar ik weet het nog. De angst in zijn ogen. Ik kén die angst nu.’ Hij aarzelde. ‘Mijn vader is van die rotsen gesprongen om het leven van zijn gezin te redden.’ ‘Wat vreselijk,’ zei Pevara.

‘Het helpt om te weten wat ik ben, wat hij was.’

Het was weer gaan regenen en dikke druppels tikten als kiezels tegen het raam. De deur naar de opslagruimte ging open en eindelijk gluurde Emarin naar binnen. Hij zag Dobser hangen en keek opgelucht. Toen zag hij de andere twee en schrok. ‘Wat hebben jullie gedaan?’

‘Wat gebeuren moest,’ zei Androl, die opstond. ‘Waar bleef je nou?’

‘Ik was bijna weer in aanvaring gekomen met Coteren,’ antwoordde Emarin, nog steeds starend naar de twee gevangengenomen Asha’man. ‘Ik denk dat we niet veel tijd meer hebben, Androl. We hebben ons niet laten uitlokken, maar Coteren leek zich te ergeren, meer dan gebruikelijk. Ik denk niet dat ze ons nog veel langer zullen tolereren.’

‘Nou, die gevangenen zullen daar toch al voor zorgen,’ zei Pevara, die Dobser opzij schoof om ruimte te maken voor Emarin. ‘Denk je echt dat je die man kunt laten praten? Ik heb ook al eens geprobeerd Duistervrienden te verhoren. Ze zijn soms moeilijk te breken.’ ‘Aha,’ zei Emarin, ‘maar dit is geen Duistervriend. Dit is Dobser.’ ‘Ik denk niet dat hij het echt is,’ zei Androl, kijkend naar de man die in zijn boeien zweefde, ik kan maar niet geloven dat je iemand kunt dwingen om de Duistere te dienen.’

Hij voelde Pevara’s verschil van mening. Zij geloofde echt dat het zo was gegaan. Iedereen die kon geleiden, kon worden Bekeerd, had ze verteld. De oude teksten maakten er gewag van.

De gedachte maakte Androl kotsmisselijk. Iemand dwingen om kwaadaardig te zijn? Dat zou niet mogelijk moeten zijn. Het lot bewoog mensen, bracht ze in vreselijke omstandigheden, kostte hun het leven en soms hun gezonde verstand. Maar de keus om de Duistere of het Licht te dienen... die keus kon je toch zeker niet worden afgenomen?

De schaduw die hij in Dobsers ogen zag was voldoende bewijs voor Androl. De man die hij had gekend was weg, vermoord, en iets anders – iets kwaadaardigs – was in zijn lichaam gestopt. Een nieuwe ziel. Dat moest het zijn.

‘Wat hij ook is,’ zei Pevara, ‘ik ben er nog altijd niet van overtuigd dat je hem kunt dwingen te praten.’

‘De beste overreding,’ zei Emarin met zijn handen op zijn rug, ‘is er een die niet wordt afgedwongen. Pevara Sedai, zou je zo vriendelijk willen zijn de wevingen van zijn oren te halen, zodat hij ons kan horen? Doe het alleen heel onopvallend, alsof de afgebonden weving alleen maar verzwakt. Ik wil dat hij “toevallig” hoort wat ik ga zeggen.’

Ze gehoorzaamde. Althans, dat nam Androl aan. Ook de dubbele binding betekende nog niet dat ze eikaars wevingen konden zien. Maar hij voelde wel haar ongerustheid. Ze dacht aan andere Duistervrienden die ze had verhoord en wenste dat ze... iets had. Een middel dat ze tegen hen had gebruikt?

‘Ik denk dat we ons kunnen verstoppen op mijn landgoed,’ zei Emarin op hooghartige toon.

Androl knipperde met zijn ogen. De man had zijn rug gerecht en leek trotser en... gezagvoller. Zijn stem klonk krachtig, achteloos. En zo ineens was hij een edele geworden.

‘Niemand zal ons daar zoeken,’ vervolgde Emarin. ik zal jullie aanvaarden als mijn deelgenoten, en de zwaksten onder ons – de jonge Evin, bijvoorbeeld – kunnen bij me in dienst treden als bedienden. Als we het goed spelen, kunnen we een tweede Zwarte Toren oprichten.’

‘Ik... weet niet of dat wel zo verstandig zou zijn,’ zei Androl, die het spel meespeelde.

‘Stil,’ beval Emarin. ik vraag wel om je mening als ik die horen wil. Aes Sedai, de enige aanpak waarmee we kunnen wedijveren met de Witte en de Zwarte Toren is door een plek te maken waar mannelijke en vrouwelijke geleiders samenwerken. Een... Grijze Toren, zeg maar.’

‘Dat voorstel is het overwegen waard.’

‘Het is het enige zinvolle,’ drong Emarin aan, die zich naar hun gevangene omdraaide. ‘Kan hij niet horen wat we zeggen?’

‘Nee,’ loog Pevara.

‘Laat hem dan los. Ik wil met hem praten.’

Pevara deed aarzelend wat hij zei. Dobser viel op de vloer en wist zichzelf nog maar net op te vangen. Hij wankelde even op zijn benen en keek toen meteen naar de uitgang.

Emarin reikte achter zijn rug, haalde iets achter zijn riem vandaan en gooide het op de grond. Een buidel. Hij rammelde toen hij op de grond belandde. ‘Meester Dobser,’ zei Emarin.

‘Wat is dit?’ vroeg Dobser, die schoorvoetend bukte en de zak pakte. Hij keek erin, en zijn ogen werden groot.

‘Betaling,’ antwoordde Emarin.

Dobser kneep zijn ogen tot spleetjes. ‘Om wat te doen?’

‘Je vergist je in me, meester Dobser,’ zei Emarin. ik vraag je niet om iets te doen, ik betaal je ter verontschuldiging. Ik had Androl hierheen gestuurd om je hulp in te roepen, maar hij schijnt... de grenzen van zijn opdracht te hebben overschreden. Ik wilde alleen maar met je praten. Het was niet de bedoeling dat je in Lucht zou worden gewikkeld en zou worden gefolterd.’

Dobser keek argwanend om zich heen. ‘Waar heb je dat geld vandaan, Emarin? Waarom denk je dat jij bevelen kunt uitdelen? Je bent maar een soldaat...’ Hij keek nog eens naar de inhoud van de buidel.

‘Ik zie dat we elkaar begrijpen,’ zei Emarin glimlachend. ‘Dus je houdt de schijn voor me op?’

‘Ik...’ Dobser fronste zijn voorhoofd. Hij keek naar Welyn en Leems, die bewusteloos op de vloer lagen.

‘Ja,’ zei Emarin. ‘Dat wórdt een probleem, hè? We kunnen zeker niet gewoon Androl aan Taim geven en hem de schuld hiervoor in de schoenen schuiven?’

‘Androl?’ vroeg Dobser snuivend. ‘Die schildknaap? Die twee Asha’man uitschakelt? Niemand zou het geloven. Niemand.’

‘Daar zeg je wat, meester Dobser,’ zei Emarin.

‘Geef ze gewoon die Aes Sedai.’ Dobser wees met zijn duim naar Pevara.

‘Helaas, haar heb ik nodig. Dit is een puinhoop. Een echte puinhoop.’

‘Nou,’ zei Dobser, ‘misschien kan ik een goed woordje voor je doen bij de M’Hael. Je weet wel, het rechttrekken.’

‘Dat zou ik erg op prijs stellen.’ Emarin pakte een stoel bij de muur weg en zette hem neer, en vervolgens een tweede ertegenover. Hij ging zitten en nodigde Dobser met een gebaar uit om ook plaats te nemen. ‘Androl, maak je eens nuttig. Zoek iets te drinken voor meester Dobser en mij. Thee. Wil je er suiker in?’

‘Nee,’ zei Dobser. ‘Eigenlijk had ik gehoord dat hier ergens wijn moest liggen...’

‘Wijn, Androl,’ beval Emarin, knippend met zijn vingers.

Nou, dacht Androl, ik zal mijn rol dan maar spelen. Hij maakte een buiging, keek Dobser berekenend aan en ging een paar bekers en wijn halen. Toen hij terugkeerde, zaten Dobser en Emarin gemoedelijk te kletsen.

‘Ik begrijp het,’ zei Emarin. ik heb zóveel moeite gehad om fatsoenlijke hulp te vinden in de Zwarte Toren. Het is namelijk van het grootste belang dat ik mijn identiteit geheim houd, begrijp je.’

‘Dat begrijp ik,’ zei Dobser. ‘Als de anderen wisten dat we een Hoogheer van Tyr onder ons hadden, zou het hielenlikken niet van de lucht zijn, dat kan ik je wel vertellen! En de M’Hael, nou, hij zou het niet leuk vinden om hier iemand met zoveel gezag te hebben. O nee, helemaal niet!’

‘Je ziet wel in waarom ik afstand moest houden,’ legde Emarin uit, terwijl hij zijn hand uitstak en de beker wijn aannam die Androl had ingeschonken.

Hoogheer van Tyr? dacht Androl vermaakt. Dobser leek het allemaal op te drinken als sterkedrank.

‘En wij allemaal maar denken dat je stroop smeerde bij Logain omdat je achterlijk was!’ zei Dobser lachend.

‘Helaas, dat is mijn lot. Taim zou me meteen doorzien als ik te veel met hem omging. Dus was ik gedwongen met Logain mee te gaan. Hij en die Draak, dat zijn overduidelijk boeren die een hooggeboren man nooit zouden herkennen.’

‘Ik zal je wel zeggen,’ zei Dobser, ‘dat ik argwaan had.’

‘Dat dacht ik al,’ zei Emarin, die een slok wijn nam. ‘Om te bewijzen dat het niet vergiftigd is,’ legde hij uit voordat hij de beker aan Dobser doorgaf.

‘Het is al goed,’ zei Dobser. ik vertrouw je.’ Hij goot de wijn naar binnen. ‘Als je al geen Hoogheer meer kunt vertrouwen, wie dan nog wel, hè?’

‘Wat je zegt.’

‘Ik zal je één ding vertellen,’ zei Dobser, terwijl hij zijn beker uitstak en ermee wiebelde zodat Androl hem zou bijvullen, ‘je zult iets beters moeten bedenken om weg te blijven bij Taim. Logain volgen zal niet meer werken.’

Emarin nam peinzend een grote slok wijn. ‘Taim heeft hem. Ik begrijp het. Ik had al zo’n vermoeden. Dat Welyn en de anderen hier zijn, wijst daar al op.’

‘Ja,’ zei Dobser, die zijn beker nog eens liet bijvullen door Androl. ‘Maar Logain is sterk. Het kost een hoop werk om een man zoals hij te Bekeren. Wilskracht, weet je? Het zal nog wel een dag of twee duren voordat hij om is. Maar goed, je kunt net zo goed naar Taim toe gaan, uitleggen waar je mee bezig bent. Hij zal het wel begrijpen, en hij zegt altijd dat hij meer aan mannen heeft die hij niet hoeft te Bekeren. Ik weet niet waarom. Maar met Logain is er geen andere keus. Vreselijk proces, dat Bekeren.’ Dobser huiverde.

‘Goed, dan zal ik met hem gaan praten, meester Dobser. Zou jij toevallig voor me willen instaan? Ik zal zorgen dat je... vergoed wordt voor de moeite.’

‘Tuurlijk, tuurlijk,’ antwoordde Dobser. ‘Waarom niet?’ Hij dronk zijn beker leeg en stond wankel op. ‘Hij zal wel bij Logain aan het kijken zijn. Dat doet hij altijd op dit uur.’

‘En waar is dat dan?’ vroeg Emarin.

‘De verborgen kamers,’ antwoordde Dobser. in de funderingen die we aan het bouwen zijn. Weet je dat oostelijke deel, waar door die instorting zoveel extra graafwerk nodig was? Dat was geen instorting, alleen maar een uitvlucht om het vele werk dat daar verzet werd te verklaren. En...’ Dobser aarzelde.

‘En dat is genoeg,’ zei Pevara, die de man weer vastbond met Lucht en zijn oren dichtstopte. Ze sloeg haar armen over elkaar en keek Emarin aan. ik ben onder de indruk.’

Emarin spreidde zijn handen in een nederig gebaar, ik ben er altijd goed in geweest andere mensen op hun gemak te stellen. Om je de waarheid te zeggen had ik Dobser niet zozeer aangedragen omdat ik dacht dat hij gemakkelijk om te kopen zou zijn. Ik heb hem gekozen vanwege zijn... nou, zijn gematigde vermogen tot cognitieve expressie.’

‘Iemand naar de Schaduw overhalen maakt hem nog niet minder stom,’ zei Androl. ‘Maar als je dit kon, waarom moesten we hem dan eerst overmeesteren?’

‘Dat ging erom dat we de omstandigheden moesten beheersen, Androl,’ zei Emarin. ‘Een man als Dobser moet je niet aanspreken als hij in zijn element is, omringd door vrienden met meer verstand dan hij. We moesten hem bang maken, hem laten zweten, en hem dan een uitweg bieden.’ Emarin aarzelde en keek naar Dobser. ‘Bovendien wilden we volgens mij niet het gevaar lopen dat hij naar Taim ging, wat hij heel wel had kunnen doen als ik hem onder vier ogen had benaderd zonder de dreiging van geweld.’

‘En nu?’ vroeg Pevara.

‘Nu,’ zei Androl, ‘stoppen we die drie vol met een spulletje waardoor ze doorslapen tot Beltije. We halen Nalaam, Canler, Evin en waarschijnlijk Jonnet op. We wachten tot Taim klaar is bij Logain, breken in, redden hem en stelen de Toren terug van de Schaduw.’

Ze bleven even zwijgend staan, in de kamer die alleen werd verlicht door één flakkerende lamp, terwijl de regen tegen het raam kletterde.

‘Nou,’ zei Pevara, ‘zolang je maar niet met ingewikkelde voorstellen komt, Androl...’

Rhand opende zijn ogen in de droom, enigszins verbaasd te merken dat hij in slaap was gevallen. Aviendha had hem eindelijk laten indutten. Zelf was ze waarschijnlijk ook ingedommeld. Ze had er even moe uitgezien als hij. Meer nog, misschien.

Hij stond op in het weiland met dood gras. Rhand had haar bezorgdheid niet alleen via de binding kunnen voelen, maar ook toen ze hem vasthield. Aviendha was een vechter, een strijder, maar zelfs een strijder had af en toe iets nodig om zich aan vast te houden. Het Licht wist dat dat ook voor hem gold.

Hij keek om zich heen. Dit voelde niet als Tel’aran’rhiod, niet helemaal. Het dode weiland strekte zich aan alle kanten heel ver uit, misschien wel tot in het oneindige. Dit was niet de echte Wereld der Dromen, maar een droomflard, een plek die was geschapen door een sterke Dromer of Droomloper.

Rhand begon te lopen. Onder zijn voeten knerpten dode bladeren, ook al stonden er geen bomen. Hij had zichzelf waarschijnlijk wel terug kunnen sturen naar zijn eigen dromen. Ook al was hij nooit zo goed geweest in wandelende dromen als veel Verzakers, dat moest hem nog wel lukken. Maar de nieuwsgierigheid dreef hem verder.

Ik zou hier niet moeten zijn, dacht hij. Ik had mezelf beschermd. Hoe was hij hier gekomen, en wie had deze plek gemaakt? Hij had een vermoeden. Er was één persoon die vaak gebruik had gemaakt van droomflarden.

Rhand voelde een aanwezigheid. Hij liep door zonder om zich heen te kijken, maar hij wist dat er nu iemand naast hem liep.

‘Elan,’ zei Rhand.

‘Lews Therin.’ Elan droeg nog altijd zijn nieuwste lichaam, de lange, knappe man gekleed in rood en zwart. ‘Alles sterft, en weldra zal het stof regeren. Het stof... en dan niets meer.’

‘Hoe ben je langs mijn verdedigingen gekomen?’

‘Weet ik niet,’ antwoordde Moridin. ik wist dat als ik deze plek zou maken, jij ernaartoe zou komen. Je kunt niet bij me wegblijven. Het Patroon staat het niet toe. We worden naar elkaar toe getrokken, jij en ik. Steeds opnieuw en opnieuw. Twee schepen gestrand op dezelfde zandbank, die met elke nieuwe vloed tegen elkaar aan botsen.’ ‘Dichterlijk,’ zei Rhand. ‘Je hebt eindelijk Mierin van haar halsband gelaten, zag ik.’

Moridin bleef staan en Rhand keek hem aan. De woede van de man leek haast in golven van hem af te stralen, is ze naar je toe gekomen?’ wilde Moridin weten.

Rhand zei niets.

‘Doe maar niet alsof je wist dat ze nog leefde. Je wist het niet. Je kon het niet weten.’

Rhand bleef zwijgen. Zijn gevoelens ten aanzien van Lanfir – of hoe ze zichzelf dan nu ook noemde – waren ingewikkeld. Lews Therin had haar gehaat, maar Rhand had haar voornamelijk gekend als Selene en haar graag gemogen, althans, totdat ze probeerde Elayne en Aviendha te vermoorden.

Denken aan haar deed hem denken aan Moiraine, en dat gaf hem hoop op dingen waar hij niet op zou moeten hopen.

Als Lanfir nog leeft... kan Moiraine dan misschien ook nog leven?

Hij keek Moridin met kalm zelfvertrouwen aan. ‘Het heeft nu geen zin meer om haar los te laten. Ze heeft niet langer macht over me.’ ‘Ja,’ zei Moridin. ik geloof je. Maar zij zal je niet geloven, en ik denk dat ze nog steeds iets van... wrok koestert jegens de vrouw die je hebt gekozen. Hoe heet ze ook alweer? Die zichzelf Aiel noemt, maar nu wapens draagt?’

Rhand trapte niet in de poging om hem uit de tent te lokken. ‘Mierin haat je nu trouwens toch,’ vervolgde Moridin. ik denk dat ze jou de schuld geeft voor wat er met haar is gebeurd. En je moet haar nu Cyndane noemen. Ze mag de naam die ze zich had aangemeten niet langer gebruiken.’

‘Cyndane...’ zei Rhand peinzend. “‘Laatste Kans”? Jullie meester houdt wel van een grapje, zeker.’

‘Het was niet grappig bedoeld.’

‘Nee, dat zal ook wel niet.’ Rhand keek naar het eindeloze landschap van dood gras en dorre bladeren, ik kan me nauwelijks nog voorstellen dat ik in de begindagen zo bang voor je was. Drong je toen mijn dromen binnen, of haalde je me naar zo’n droomflard toe? Daar heb ik nooit achter kunnen komen.’

Moridin zei niets.

‘Ik herinner me nog een keer...’ begon Rhand. ik zat bij het vuur, omringd door nachtmerries die aanvoelden als Tel’aran’rhiod. Je zou eigenlijk niet in staat moeten zijn geweest om iemand volledig in de Wereld der Dromen te trekken, maar ik ben geen Droomloper, die er op eigen houtje kan komen.’

Moridin, net als veel Verzakers, ging meestal lijfelijk Tel’aran’rhiod binnen, wat heel gevaarlijk was. Sommigen zeiden dat het iets kwaadaardigs was, dat je er een deel van je menselijkheid door verloor. Het maakte je ook sterker.

Moridin gaf geen aanwijzingen over wat er die nacht was gebeurd. Rhand herinnerde zich die tijd nog vaag, op weg naar Tyr. Hij herinnerde zich visioenen in de nacht, visioenen van vrienden en familieleden die probeerden hem te vermoorden. Moridin... Ishamael... ze hadden hem tegen zijn wil meegetrokken in dromen die kruisten met Tel’aran’rhiod.

‘Je was waanzinnig in die tijd,’ zei Rhand zacht, kijkend in Moridins ogen. Hij zag daar bijna de vuurtjes branden. ‘Je bent nog steeds waanzinnig, of niet? Je hebt het alleen in de hand. Niemand die niet ten minste een beetje waanzinnig is zou hém dienen.’

Moridin stapte naar voren. ‘Sar me zoveel je wilt, Lews Therin. Het einde nadert. Alles zal worden overgegeven aan de grote verstikking van de Schaduw, worden uitgerekt, gescheurd, gewurgd.’ Rhand deed ook een stap naar voren, tot hij pal voor Moridin stond. Ze waren even lang. ‘Je haat jezelf,’ fluisterde Rhand. ik vóél het in je, Elan. Ooit diende je hem voor de macht, maar nu doe je het omdat zijn overwinning – en een einde aan alles – de enige bevrijding is die je ooit zult kennen. Je zou liever ophouden te bestaan dan jezelf te blijven. Maar je weet vast wel dat hij je niet zal vrijlaten. Nooit. Jou niet.’

Moridin sneerde. ‘Hij geeft me toestemming om je te vermoorden voordat dit afgelopen is, Lews Therin. Jou, en die goudharige, en de Aielvrouw, en die kleine donkerharige...’

‘Je doet alsof dit een wedstrijd is tussen jou en mij, Elan,’ viel Rhand hem in de rede.

Moridin gooide lachend zijn hoofd in zijn nek. ‘Natuurlijk is het dat! Heb je dat nog niet door? Bij de bloedwatervallen, Lews Therin! Dit gaat om ons twee. Net als in voorbije tijden, steeds opnieuw, strijden wij tegen elkaar. Jij en ik.’

‘Nee,’ zei Rhand. ‘Niet deze keer. Ik ben klaar met jou. Ik heb een grotere slag te leveren.’

‘Probeer niet...’

Ineens straalde er zonlicht door de wolken boven hen. Er was meestal geen zon in de Wereld der Dromen, maar nu werd de hele omgeving van Rhand erin gebaad.

Moridin ging struikelend achteruit. Hij keek op naar het licht, keek naar Rhand en kneep zijn ogen tot spleetjes. ‘Denk maar niet... denk maar niet dat ik in je goedkope kunstjes trap, Lews Therin. Je hebt Weiramon van zijn stuk gebracht met wat je bij hem deed, maar het is niet zo moeilijk om saidin vast te houden en te luisteren of iemands hartslag omhooggaat.’

Rhand richtte zijn wilskracht. De krakende dode bladeren aan zijn voeten begonnen zich om te vormen, werden weer groen, en grassprieten braken tussen de bladeren door. Het groen spreidde zich rondom hem uit als gemorste verf en de wolken boven hem dreven kolkend uiteen.

Moridins ogen werden groot. Hij wankelde en staarde naar de lucht terwijl de wolken zich terugtrokken... Rhand voelde aan hoe geschokt hij was. Dit was immers Moridins droomflard.

Maar om een ander naar binnen te kunnen trekken, had hij die flard dicht bij Tel’aran’rhiod moeten plaatsen. Die regels waren ook hier van toepassing. En er was nog iets anders, iets wat te maken had met de connectie tussen hen twee...

Rhand beende naar voren en hief zijn armen zijwaarts. Het gras groeide in golven voor hem uit, rode bloemen barstten uit de grond alsof het land bloosde. De storm verstilde, de donkere wolken werden weggebrand door het licht.

‘Ga naar je meester!’ beval Rhand. ‘Zeg maar dat deze strijd niet zo zal verlopen als de vorige. Zeg maar dat ik zijn onderdanen beu ben, dat ik klaar ben met zijn kleinzielige zetten met pionnen. Zeg maar dat ik hem kom halen!’

‘Dit kan niet,’ zei Moridin, zichtbaar aangedaan. ‘Dit is niet...’ Hij keek nog even naar Rhand, die in de stralende zon stond, en toen verdween hij.

Rhand slaakte een zucht. Het gras om hem heen stierf, de wolken sprongen terug, het zonlicht vervaagde. Het had moeite gekost om die transformatie van het landschap vast te houden. Hij zakte hijgend in elkaar om bij te komen van de inspanning.

Op deze plek kon je iets laten gebeuren door te wensen dat het waar was. Was het ook maar zo eenvoudig in de echte wereld.

Hij sloot zijn ogen en stuurde zichzelf terug, zodat hij nog even kon slapen voordat hij alweer op moest. Om de wereld te redden. Als het kon.

Pevara hurkte naast Androl in de regenachtige nacht. Haar mantel was doorweekt. Ze kende wel een paar wevingen om hem droog te maken, maar ze durfde niet te geleiden. Zij en de anderen zouden straks tegenover overgelopen Aes Sedai en vrouwen van de Zwarte Ajah staan. Die zouden het meteen voelen als ze geleidde.

‘Ze bewaken dit gedeelte beslist,’ fluisterde Androl. Verderop was de grond opengehakt in een uitgebreide doolhof van stenen funderingen en greppels. Het waren de funderingen van wat ooit de eigenlijke Zwarte Toren zou worden. Als Dobser gelijk had, werden er allerlei ruimtes in de fundering gebouwd: verborgen kamers, sommige reeds voltooid, die geheim zouden blijven terwijl de Toren erbovenop werd gebouwd.

Een paar Asha’man van Taim stonden daar te kletsen. Hoewel ze probeerden ontspannen over te komen, werd die schijn tenietgedaan door de regen. Wie ging er nu vrijwillig buiten staan in dit weer? Ondanks de brander die hen verlichtte en een weving van Lucht die de regen van hun hoofd hield, was hun aanwezigheid hier verdacht.

Wachters. Pevara probeerde die gedachte rechtstreeks naar Androl te sturen.

Dat lukte. Ze voelde zijn verbazing toen haar gedachte zich tussen de zijne drong.

Er kwam iets terug, heel wazig: We moeten er gebruik van maken.

Ja, stuurde ze terug. De volgende gedachte was te ingewikkeld, dus fluisterde ze: ‘Waarom is het jullie nooit eerder opgevallen dat hij de funderingen ’s nachts laat bewaken? Als er echt geheime kamers worden gebouwd, dan zal daar juist ’s nachts aan gewerkt worden.’

‘Taim heeft een avondklok ingesteld,’ fluisterde Androl. ‘Als we die negeren, ziet hij dat alleen door de vingers wanneer het hem uitkomt, zoals bij Welyns terugkeer vanavond. Bovendien is het hier gevaarlijk met al die kuilen en greppels. Dat zou al reden genoeg zijn om wachters neer te zetten, maar...’

‘Maar,’ zei Pevara, ‘Taim is er niet bepaald de man naar om erom te malen als een paar kinderen hun nek breken terwijl ze hier rondsnuffelen.’

Androl knikte.

Pevara en Androl wachtten in de regen en telden hun ademteugen, totdat er ineens drie linten van vuur uit de nacht tevoorschijn schoten en de wachters recht in hun hoofd raakten. De twee Asha’man vielen als zakken graan neer. Nalaam, Emarin en Jonnet hadden hun werk uitstekend gedaan. Een snel staaltje geleiden. Hopelijk zou het niet worden opgemerkt, of anders worden toegeschreven aan Taims wachters.

Licht, dacht Pevara. Androl en de anderen zijn écht wapens. Het was niet bij haar opgekomen dat Emarin en de zijnen iemand zouden doden. Hier had ze als Aes Sedai geen enkele ervaring mee. Aes Sedai doodden niet eens valse Draken als ze het konden voorkomen.

‘Stillen is ook dodelijk,’ zei Androl, die vooruit bleef kijken. ‘Al gaat het dan langzaam.’

Licht. Ja, hun binding kon zo zijn voordelen hebben, maar hij was ook verrekte lastig. Ze zou moeten oefenen met het afschermen van haar gedachten.

Emarin en de anderen kwamen vanuit het donker aandraven en sloten zich bij Pevara en Androl aan. Canler bleef met de andere jongens uit Tweewater achter. Als er vannacht iets misging, zou hij hen wegleiden bij de Zwarte Toren en helpen ontsnappen. Het was logisch om hem achter te laten, ondanks zijn tegenwerpingen. Hij had hier familie.

Ze sleepten de lijken de duisternis in, maar lieten de kolenbrander van de wachters aan. Iemand die deze kant op keek zou zien dat het licht nog brandde, maar het was vannacht zo mistig en regenachtig dat hij een stuk dichterbij zou moeten komen om te ontdekken dat de mannen waren verdwenen.

Hoewel hij vaak klaagde dat hij niet snapte waarom de anderen hem volgden, nam Androl meteen de leiding over de groep. Hij stuurde Nalaam en Jonnet naar de rand van de funderingen om een oogje in het zeil te houden. Jonnet had zijn boog bij zich, maar vanwege het natte weer had hij er geen pees om gelegd. Ze hoopten dat het alsnog droog zou worden, zodat hij de boog kon gebruiken wanneer ze het niet konden wagen om te geleiden.

Androl, Pevara en Emarin gleden langs een van de modderige hellingen omlaag naar de funderingskuilen. De modder spetterde over haar heen toen ze landde, maar ze was toch al doornat en de regen spoelde het vuil meteen weer van haar af.

De fundering was gemetseld met stenen die straks de muren zouden vormen tussen kamers en gangen. Het was een doolhof hierbeneden, vooral in de gestaag vallende regen. Morgenochtend zouden de Asha’man aan het werk worden gezet om de funderingen te drogen.

Hoe moeten we de ingang vinden? stuurde Pevara haar gedachten naar Androl.

Androl knielde neer met een heel klein lichtbolletje boven zijn hand. Regendruppels die door het licht vielen, leken wel piepkleine meteorieten die opflitsten en weer verdwenen. Hij zette zijn vingers in een plas water op de grond.

Hij keek omhoog en wees. ‘Het water loopt die kant op,’ fluisterde hij. ‘Het gaat ergens naartoe. Daar zullen we Taim vinden.’

Emarin gromde goedkeurend. Androl stak zijn hand op om Jonnet en Nalaam naar beneden te wenken en voerde hen toen geruisloos aan.

Jij. Stilletjes. Lopen. Goed, stuurde ze hem toe.

Opgeleid als verkenner, stuurde hij terug. In bossen. Mistbergen.

Hoeveel banen had hij gehad in zijn leven? Ze had zich zorgen om hem gemaakt. Een leven zoals hij had geleid kon duiden op ontevredenheid over de wereld, op ongeduld. Zoals hij echter over de Zwarte Toren sprak... de hartstocht waarmee hij bereid was te vechten... dat zei iets anders. Dit ging niet alleen maar om trouw aan Logain. Ja, Androl en de anderen hadden eerbied voor Logain, maar voor hen vertegenwoordigde hij iets veel groters. Een plek waar mannen zoals zij werden aanvaard.

Een leven zoals dat van Androl kón erop wijzen dat hij een man was die zich niet wilde binden of die nooit tevreden zou zijn, maar het kon ook iets anders over hem zeggen: dat hij op zoek was. Dat hij wist dat het leven waar hij naar verlangde ergens ter wereld bestond. Hij moest het alleen vinden.

‘Leren ze je in de Witte Toren om mensen zo te ontleden?’ fluisterde Androl haar toe terwijl hij bij een deur stopte, zijn lichtbol even naar binnen stak en vervolgens de anderen mee wenkte.

Nee, stuurde ze terug, omdat ze meer met deze wijze van communiceren wilde oefenen. Is iets wat een vrouw oppikt na haar eerste levenseeuw.

Hij stuurde een gespannen lachje terug. Ze gingen een reeks onvoltooide kamers in, allemaal nog zonder dak, voordat ze een gedeelte bereikten met alleen aarde. Er stonden een paar vaten met pek, maar die waren opzij gezet en de planken eronder waren weggeschoven. Er was hier een gat in de grond. Het water lekte over de rand van het gat omlaag, de duisternis in. Androl knielde luisterend neer. Hij knikte kort naar de anderen voordat hij zich in het gat liet zakken. Even later klonk er een plons.

Pevara volgde hem en ontdekte dat het gat niet diep was. Het water rond haar voeten was koud, maar ze was toch al doorweekt.

Androl stapte gebukt onder een aarden rand door, en aan de andere kant stond hij op. Zijn lichtbolletje onthulde een tunnel. Er was hier een greppel gegraven om het regenwater af te voeren.

Pevara vermoedde dat ze hier recht boven hadden gestaan toen ze de wachters hadden overmeesterd.

Dobser had gelijk, stuurde ze hem toe terwijl de anderen achter hen omlaag spetterden. Taim bouwt geheime tunnels en kamers.

Ze staken de greppel over en liepen door. Een stukje verderop kwamen ze aan op een kruising in de tunnel, waar de aarden wallen waren gestut als mijnschachten. Ze verzamelden zich daar alle vijf en keken heen en weer. Twee paden.

‘Die kant loopt omhoog,’ fluisterde Emarin, wijzend naar links. ‘Misschien naar een andere ingang van deze tunnels?’

‘We moeten waarschijnlijk verder omlaag,’ zei Nalaam. ‘Denk je niet?’

‘Ja,’ zei Androl. Hij stak zijn vinger in zijn mond en vervolgens in de lucht. ‘De wind waait naar rechts. We gaan eerst die kant op. Wees voorzichtig. Er zijn vast nog meer wachters.’

De groep liep verder de tunnels in. Hoe lang werkte Taim al aan deze ruimtes? Ze leken niet overdreven uitgestrekt – ze kwamen niet nog meer vertakkingen tegen – maar toch was het complex indrukwekkend.

Ineens bleef Androl staan, en de anderen kwamen ook tot stilstand. Een norse stem weerkaatste door de tunnel, nog te ver weg om te verstaan, maar ze zagen licht langs de wanden bewegen. Pevara omhelsde de Bron en bereidde wevingen voor. Als ze geleidde, zou iemand in de funderingen dat dan merken? Androl aarzelde duidelijk ook. Bovengronds geleiden, om de wachters te doden, was al verdacht genoeg geweest. Als Taims mannen hier beneden voelden dat de Ene Kracht werd gebruikt...

De gedaante kwam dichterbij en werd zichtbaar in het licht dat hij bij zich had.

Er klonk gekraak naast haar toen Jonnet zijn Tweewaterse boog aanspande, hoewel er nauwelijks genoeg ruimte voor was in de tunnel. Hij liet de pees met een klap los en er klonk gefluit. Het gegrom hield op en de lichtbron viel omlaag.

De groep haastte zich naar voren en vond Coteren op de grond, met glazige ogen en de pijl in zijn borst. Zijn lantaarn lag sputterend naast hem. Jonnet pakte zijn pijl en veegde hem af aan de kleren van de dode man. ‘Daarom heb ik die boog nog steeds bij me, stomme geitenzoon.’

‘Hier,’ zei Emarin, wijzend naar een dikke deur. ‘Coteren stond hier op wacht.’

‘Bereid je voor,’ fluisterde Androl, en toen haalde hij diep adem en duwde de deur open. Erachter vonden ze een rij ruwe cellen gebouwd in de aarden wand. Het waren weinig meer dan holletjes in de aarde met een deur ervoor. Pevara gluurde in een van de cellen, die leeg was. Het hol was zo klein dat een man er niet rechtop in zou kunnen staan en er was geen licht. Als je in zo’n cel opgesloten werd, zat je vast in de diepe duisternis, in een ruimte zo klein als een graf.

‘Licht!’ zei Nalaam. ‘Androl! Hij zit hier. Het is Logain!’

De anderen gingen snel naar hem toe. Met verrassend veel handigheid peuterde Androl het slot van de deur open. Ze trokken de celdeur open, en Logain rolde kreunend naar buiten. Hij zag er verschrikkelijk uit, besmeurd met vuil. Met zijn krullende donkere haar en zijn sterke gezicht was hij een knappe man, maar nu oogde hij zo zwak als een bedelaar.

Hij hoestte en Nalaam hielp hem op zijn knieën te gaan zitten. Androl knielde meteen neer, maar niet uit eerbied. Hij keek Logain in de ogen terwijl Emarin de leider van de Asha’man zijn veldfles aangaf om iets te drinken.

En? vroeg Pevara.

Hij is het, dacht Androl terug, en er kwam een golf van opluchting door de binding. Hij is nog zichzelf.

Ze zouden hem hebben laten gaan als ze hem Bekeerd hadden, stuurde Pevara terug, hoewel ze zich steeds onbehaaglijker voelde bij deze wijze van communiceren.

Misschien. Behalve als het een valstrik is. ‘Heer Logain.’

‘Androl.’ Logains stem klonk raspend. ‘Jonnet. Nalaam. En een Aes Sedai?’ Hij bekeek Pevara. Voor een man die kennelijk dagen of misschien wel weken gevangenschap had doorstaan, oogde hij opmerkelijk helder, ik ken jou. Van welke Ajah ben je, vrouw?’

‘Maakt dat uit?’ vroeg ze.

‘Een heleboel,’ antwoordde Logain, die probeerde op te staan. Hij was te zwak, en Nalaam moest hem ondersteunen. ‘Hoe hebben jullie me gevonden?’

‘Dat is een verhaal voor als we veilig zijn, heer,’ zei Androl. Hij gluurde om de deur. ‘Kom, we gaan. We hebben nog een zware nacht voor de boeg en...’

Androl verstijfde en sloeg de deur dicht.

‘Wat is er?’ vroeg Pevara.

‘Iemand geleidt,’ zei Jonnet. ‘Heel sterk.’

Geroep, gedempt door de deur en de aarden wallen, klonk in de gang.

‘Iemand heeft de wachters gevonden,’ zei Emarin. ‘Heer Logain, kunt u vechten?’

Logain probeerde op eigen benen te gaan staan, maar zijn knieën knikten weer. Zijn gezicht nam een vastberaden trek aan, maar Pevara voelde Androls teleurstelling. Logain had dolkwortel toegediend gekregen, of hij was gewoon te moe om te geleiden. Niet zo verbazingwekkend. Pevara had vrouwen in betere conditie gezien die te uitgeput waren om de Bron te omhelzen.

‘Achteruit!’ riep Androl, die naar de zijkant van de deur stapte en tegen de aarden wal ging staan. De deur ontplofte door een weving van Vuur.

Pevara wachtte niet tot het stof was neergedaald. Ze weefde Vuur en liet een zuil van vernietiging door de gang buiten stromen. Ze wist dat ze tegenover Duistervrienden stond, of erger, en daarom zaten de Drie Geloften haar niet in de weg.

Ze hoorde geschreeuw, maar het vuur werd ergens door afgeketst. Meteen probeerde iemand een schild tussen haar en de Bron te zetten. Ze weerde het af, ternauwernood, en dook hijgend opzij.

‘Wie het ook is, hij is sterk,’ zei ze tegen de anderen.

In de verte riep iemand bevelen, die door de tunnels weerkaatsten.

Jonnet knielde met zijn boog in zijn hand bij haar neer. ‘Licht, dat is Taims stem!’

‘We kunnen hier niet blijven,’ zei Logain. ‘Androl. Een Poort.’

‘Ik doe mijn best,’ zei Androl. ‘Licht, ik probeer het!’

‘Bah.’ Nalaam liet Logain tegen de muur zakken, ik heb wel voor hetere vuren gestaan!’ Hij kwam bij de anderen bij de deur staan en smeet wevingen door de gang. Ontploffingen deden de wanden beven en zand regende omlaag van het dak boven hen.

Pevara sprong voor de deur, stuurde een weving de gang in en knielde naast Androl neer. Hij staarde voor zich uit zonder haar te zien, met een verbeten uitdrukking op zijn gezicht. Ze voelde zijn vastberadenheid en frustratie door de binding komen en pakte zijn hand.

‘Je kunt het,’ fluisterde ze.

De deuropening begaf het en Jonnet viel met een brandwond op zijn arm achterover. De grond beefde en de wanden begonnen in te storten.

Het zweet droop langs Androls slapen. Hij knarsetandde, zijn gezicht werd rood en zijn ogen werden groot. Er stroomde rook door de deuropening naar binnen, en Emarin hoestte terwijl Nalaam Jonnet Heelde.

Androl schreeuwde het uit. Hij naderde de bovenkant van die muur in zijn geest. Hij was er bijna! Hij kon...

Een weving bonsde tegen hun cel, een rimpeling in de aarde, en het overbelaste dak begaf het. De aarde stroomde over hen heen en alles werd zwart.

5

Een gunst nodig

Rhand Altor werd wakker en haalde diep adem. Hij glipte tussen de dekens vandaan om Aviendha niet te wekken en trok een mantel aan. De lucht rook vochtig.

Terloops moest hij denken aan ochtenden in zijn jeugd, als hij voor dag en dauw opstond om de koe te melken, wat vaak tweemaal per dag moest gebeuren. Met zijn ogen dicht herinnerde hij zich de geluiden van Tam die dan al in de schuur bezig was met het maken van nieuwe hekpalen of iets anders. Hij dacht aan de kille ochtenden, als hij met zijn laarzen stampte om zijn tenen op te warmen en zijn gezicht waste met water dat had staan opwarmen bij de haard.

Elke morgen kon een boer zijn deur openen en uitkijken over een wereld die nog nieuw was. Maagdelijke rijp. De eerste aarzelende roep van vogels. Zonlicht dat over de horizon stroomde als de ochtendgeeuw van de wereld.

Rhand liep naar de tentflappen toe, gooide ze open en knikte naar Katerin, een kleine, goudblonde Speervrouwe die op wacht stond. Hij keek uit over een wereld die verre van nieuw was. Deze wereld was oud en moe, als een venter die helemaal naar de Rug van de Wereld en weer terug was gelopen. De Akker van Merrilor stond vol tenten, en hier en daar rezen al rookspiralen van kookvuren op naar de nog donkere ochtendhemel.

Overal waren mannen aan het werk. Soldaten olieden pantsers. Smeden slepen speerpunten. Vrouwen maakten veren aan pijlen. Het ontbijt werd opgediend bij maaltijdwagens, waar mannen die niet voldoende slaap hadden gekregen in de rij stonden. Iedereen wist dat dit hun laatste ogenblikken waren voordat de storm uitbrak.

Rhand sloot zijn ogen. Hij vóélde het, het land zelf, als een vage zwaardhandbinding. Onder zijn voeten kropen wormen door de aarde. De wortels van het gras bleven zich uitspreiden, heel langzaam, op zoek naar voedingsstoffen. De skeletachtige bomen waren niet dood, want er sijpelde water doorheen. Ze sluimerden. Zangvogels zaten opeengepakt in de bomen. Ze zongen niet bij het aanbreken van de dag. Ze bleven tegen elkaar aan gekropen zitten om warmte bij elkaar te zoeken.

Het land leefde nog. Het leefde als een man die zich aan zijn vingertoppen aan de rand van een ravijn vasthoudt.

Rhand opende zijn ogen. ‘Zijn mijn klerken al terug uit Tyr?’

‘Ja, Rhand Altor,’ antwoordde Katerin.

‘Stuur boodschappen naar de andere vorsten,’ droeg Rhand haar op. ik ontmoet ze over een uur midden op het veld, de plek waar geen tenten mogen staan.’

Katerin vertrok om zijn bevel door te geven, maar ze droeg drie andere Speervrouwen op om bij hem op wacht te blijven staan. Rhand liet de tentflappen dichtvallen en draaide zich om. Hij schrok toen Aviendha – zo naakt als de dag dat ze geboren was – achter hem bleek te staan.

‘Je bent heel lastig te besluipen, Rhand Altor,’ verklaarde ze met een glimlach. ‘De binding biedt je te veel voordeel. Ik moet me heel langzaam bewegen, als een hagedis midden in de nacht, zodat je gevoel van waar ik ben niet te snel verandert.’

‘Licht, Aviendha! Waarom zou je me moeten besluipen?’ ‘Hiervoor.’ Ze sprong naar voren, greep zijn hoofd, kuste hem en drukte haar lichaam tegen hem aan.

Hij ontspande zich en maakte zich niet van haar los. ‘Gek genoeg,’ mompelde hij tegen haar lippen, ‘is dit veel leuker nu ik niet meer bang hoef te zijn dat mijn edele delen eraf vriezen.’

Aviendha stapte achteruit. ‘Daar moet je niet over praten, Rhand Altor.’

‘Maar...’

‘Mijn toh is ingelost en ik ben nu eerstezuster van Elayne. Herinner me niet aan een schande die vergeten is.’

Schande? Waarom zou ze zich daarvoor schamen, terwijl ze net nog... Hij schudde zijn hoofd. Hij kon het land horen ademen, kon een kever horen scharrelen op een halve roede afstand, maar soms snapte hij de Aiel gewoon niet. Of misschien waren het alleen vrouwen.

In dit geval waarschijnlijk allebei.

Aviendha aarzelde bij het vat vol fris water in de tent. ‘We zullen wel geen tijd hebben voor een bad.’

‘O, hou je nu van baden?’

‘Ik heb het aanvaard als een deel van het leven,’ zei ze. ‘Als ik in de natlanden kom wonen, zal ik een paar natlandergebruiken moeten overnemen. Als ze niet te stom zijn.’ Haar toon gaf aan dat de meeste dat wel waren.

‘Wat is er mis?’ vroeg Rhand, die naar haar toe stapte.

‘Mis?’

‘Er zit je iets dwars, Aviendha. Ik zie het aan je, voel het in je.’ Ze bekeek hem indringend. Licht, wat was ze mooi. ‘Je was veel gemakkelijker te sturen voordat je de oeroude wijsheid van je vorige zelf erbij kreeg, Rhand Altor.’

‘O ja?’ vroeg hij glimlachend. ‘Dat heb je destijds nooit laten merken.’

‘Maar toen was ik nog als een jong kind, onervaren in Rhand Altors eindeloze vermogen om mensen te frustreren.’ Ze stak haar handen in het water en waste haar gezicht. ‘Het is maar goed ook. Als ik had geweten wat er zou komen met jou, had ik misschien het wit aangetrokken en het nooit meer uitgedaan.’

Hij glimlachte, en toen geleidde hij. Hij weefde Water en trok de vloeistof in een stroom uit de ton. Aviendha stapte achteruit en keek nieuwsgierig toe.

‘Je lijkt er niet meer mee te zitten, dat ik een man ben die geleidt,’ merkte hij op. Hij liet het water in een waaier in de lucht hangen en verwarmde het met een draadje Vuur.

‘Er is niet langer reden om daarmee te zitten. Als ik me nu nog niet op mijn gemak voelde met je vermogen om te geleiden, zou ik net zo dom doen als een man die weigert de schande van een vrouw te vergeten terwijl ze haar toh heeft voldaan.’ Ze keek hem aan.

‘Ik kan me niet voorstellen dat iemand zo bot zou zijn.’ Hij gooide zijn mantel af en kwam bij haar staan. ‘Hier. Dit is een overblijfsel van de “oeroude wijsheid” die jij kennelijk zo.frustrerend vindt.’

Hij liet het water naar hen toe komen, heerlijk warm, en sloeg het uiteen tot een dichte mist die over hen heen spoelde. Aviendha slaakte een kreetje en greep zijn arm. Ze voelde zich dan misschien nu meer op haar gemak met de natlandergebruiken, maar water riep bij haar nog altijd gevoelens van onbehagen en ontzag op.

Met een draadje Lucht pakte Rhand een stuk zeep, schaafde er wat vanaf en mengde dat met een deel van het water. Hij liet een draaikolk van zeepbellen om hen heen draaien, die omhoogtrok langs hun lichaam en hun haar de lucht in zwiepte. Aviendha’s haar draaide rond als een spiraal voordat het weer lichtjes op haar schouders terugviel.

Met een volgende golf warm water spoelde hij het sop weg, en toen veegde hij het meeste vocht van hen af, waardoor ze bijna droog waren. Hij dumpte het water terug in de ton en liet met enige tegenzin saidin los.

‘Dat... Dat was echt ontzettend lichtzinnig en decadent,’ zei Aviendha ademloos.

‘Dank je,’ zei hij. Hij pakte een handdoek en gooide die naar haar toe. ‘Jij zou het meeste van wat we in de Eeuw der Legenden deden lichtzinnig en decadent vinden. Dat waren andere tijden, Aviendha. Er waren veel meer geleiders, en we werden al vanaf jonge leeftijd opgeleid. We hoefden niets te weten van oorlogvoeren of mensen doden. We kenden geen pijn meer, geen honger, geen leed, geen oorlog. In plaats daarvan gebruikten we de Ene Kracht voor heel gewone dingen.’

‘Jullie dachten alleen maar dat jullie geen oorlog meer kenden,’ wierp Aviendha snuivend tegen. ‘Jullie hadden het mis. Die onwetendheid maakte jullie zwak.’

‘Dat klopt. Maar ik weet niet of ik iets zou hebben veranderd. Er waren vele goede jaren. Goede decennia, goede eeuwen. We geloofden dat we in het paradijs leefden. Misschien was dat wel onze ondergang. We wilden dat ons leven volmaakt was, dus negeerden we onvolmaaktheden. Problemen verergerden door onze onoplettendheid, en een oorlog had onvermijdelijk kunnen worden als de Bres nooit was gemaakt.’ Hij geleidde zichzelf droog.

‘Rhand,’ zei Aviendha, die naar hem toe stapte. ‘Vandaag zal ik een gunst van je verlangen.’ Ze legde haar hand op zijn arm. Die hand was ruw, eeltig van haar tijd als Speervrouwe. Aviendha zou nooit een lelieblanke vrouwe worden zoals die aan de hoven van Cairhien en Tyr. Rhand vond dat best. Zij had handen die werk hadden gekend.

‘Wat voor gunst?’ vroeg hij. ik weet niet of ik je vandaag wel iets zou kunnen weigeren, Aviendha.’

‘Ik weet nog niet zeker wat het zal zijn.’

‘Dat begrijp ik niet.’

‘Je hoeft het ook niet te begrijpen,’ zei ze. ‘En je hoeft ook niet te beloven dat je het zult doen. Ik vond alleen dat ik je moest waarschuwen, omdat je een geliefde niet in een hinderlaag hoort te lokken. Om mij die gunst te verlenen, zul je je voornemens moeten bijstellen, misschien wel ingrijpend, maar het zal om iets belangrijks gaan.’

‘Goed...’

Ze knikte, raadselachtig als altijd, en begon haar kleren bij elkaar te zoeken om zich aan te kleden.

Egwene beende in haar droom om een bevroren pilaar van glas heen. Het leek haast wel een zuil van licht. Wat betekende dit? Ze kon het niet verklaren.

Het visioen veranderde en ze zag een bol. De wereld, wist ze om de een of andere reden. Hij barstte. In paniek bond ze er touwen omheen en probeerde hem bij elkaar te houden. Ze wist te voorkomen dat hij brak, maar het kostte ontzettend veel moeite...

Ze trok zich langzaam terug uit de droom en schrok wakker. Onmiddellijk omhelsde ze de Bron en weefde licht. Waar was ze?

Ze droeg een nachthemd en lag in een bed in de Witte Toren. Niet in haar eigen vertrekken, die nog overhooplagen na de aanval van de huurmoordenaars. Bij haar werkkamer was ook een kleine slaapkamer, dus was ze daar gaan liggen.

Haar hoofd bonkte. Ze kon zich nog vaag herinneren dat ze de vorige avond moe was geworden terwijl ze in haar tent op de Akker van Merrilor luisterde naar verslagen over de val van Caemlin. Op enig ogenblik in de late uren van de nacht had Gawein erop gestaan dat Nynaeve een Poort naar de Witte Toren maakte, zodat Egwene in een bed kon slapen in plaats van op een slaapvlonder op de grond.

Egwene mopperde wat en stond op. Hij had waarschijnlijk gelijk gehad, hoewel ze zich nog herinnerde dat ze zich rot had geërgerd aan zijn toon. Niemand had hem er nog op aangesproken, zelfs Nynaeve niet. Ze wreef over haar slapen. De hoofdpijn was niet zo erg als in de tijd dat Halima ‘voor haar zorgde’, maar hij was behoorlijk pijnlijk. Ongetwijfeld was het een teken van haar lichaam, dat zijn ongenoegen uitte om het gebrek aan slaap in de afgelopen weken.

Korte tijd later – gewassen, aangekleed en een klein beetje opgeknapt – verliet ze haar kamers en zag Gawein achter Silviana’s schrijftafel zitten. Hij zat een verslag te lezen en negeerde een Novice die bij de deur rondhing.

‘Ze zou je aan je tenen uit het raam hangen als ze je dat zag doen,’ zei Egwene droogjes.

Gawein schrok en draaide zich om. ‘Het is geen verslag uit haar stapel,’ wierp hij tegen. ‘Het is het laatste nieuws van mijn zus over Caemlin. Het is een paar minuten geleden voor je gebracht, via een Poort.’

‘En jij leest het?’

Hij bloosde. ‘Kom op, Egwene. Het is mijn thuis. En het verslag was niet verzegeld. Ik dacht...’

‘Het geeft niet, Gawein,’ zei ze zuchtend. ‘Laat eens zien wat erin staat.’

‘Het is niet veel.’ Hij trok een grimas toen hij het haar gaf. Op een knik van hem draafde de Novice weg. Korte tijd later drentelde het meisje weer naar binnen, met een dienblad met een verschrompeld stuk klokfruit, brood en een kan melk.

Egwene ging aan de tafel in haar werkkamer zitten om te eten, en ze voelde zich schuldig toen de Novice vertrok. Bijna alle Aes Sedai en soldaten van de Toren kampeerden in tenten op de Akker van Merrilor, terwijl zij fruit at, hoe oud ook, en in een gerieflijk bed sliep?

Toch sneden Gaweins argumenten wel hout. Als iedereen dacht dat ze in haar tent op de akker was, dan zouden mogelijke moordenaars daar toeslaan. Nadat ze bijna was vermoord door Seanchaanse Bloedmessen was ze bereid een aantal extra voorzorgsmaatregelen te aanvaarden. Vooral als ze daardoor een nachtje goed kon slapen.

‘Die Seanchaanse vrouw,’ zei Egwene, starend in haar beker. ‘Die met die Illianer. Heb je haar gesproken?’

Hij knikte. ‘Een paar Torenwachters houden die twee in de gaten. Nynaeve staat voor ze in, in zekere zin.’

‘In zekere zin?’

‘Ze noemde die vrouw een paar keer dom, maar zei ook dat ze je waarschijnlijk niet opzéttelijk kwaad zou doen.’

‘Geweldig.’ Nou, Egwene kon een Seanchaanse die bereid was te praten wel gebruiken. Licht. Stel dat ze het tegelijkertijd tegen de Seanchanen én de Trolloks moesten opnemen?

‘Je hebt je eigen goede raad niet opgevolgd,’ zei ze, kijkend naar Gaweins rode ogen toen hij plaatsnam op de stoel tegenover haar schrijftafel.

‘Iemand moest de deur bewaken. Als ik wachters had laten komen, zou iedereen hebben geweten dat je niet op de akker was.’

Ze nam een hap brood – waar was het van gemaakt? – en bekeek het verslag. Hij had gelijk, maar ze vond het geen prettige gedachte dat hij niet had geslapen voor zo’n lange dag als vandaag. De zwaardhandbinding zou hem maar een beetje helpen.

‘Dus de stad is echt verloren,’ zei ze. ‘Muren doorbroken, het paleis ingenomen. De Trolloks hebben niet de hele stad laten afbranden, zie ik. Een groot deel, maar niet alles.’

‘Nee,’ antwoordde Gawein. ‘Maar het is duidelijk dat Caemlin verloren is.’

Ze voelde zijn spanning door de binding. ‘Het spijt me.’

‘Veel mensen zijn ontkomen, maar we weten niet exact hoeveel mensen er voor de aanval woonden, met zoveel vluchtelingen. Honderdduizenden burgers zijn waarschijnlijk gedood.’

Egwene slaakte een zucht. Net zoveel mensen als een groot leger kon bevatten, in één nacht uitgeroeid. Dat was waarschijnlijk nog maar het begin van de verschrikkingen die zouden komen. Hoeveel mensen waren er tot nu toe in Kandor gesneuveld? Ze konden er alleen maar naar gissen.

Een groot deel van de voedselvoorraad van het Andoraanse leger had in Caemlin gelegen. Ze werd misselijk bij de gedachte aan zoveel mensen – honderdduizenden – die wegvluchtten uit de brandende stad. Maar die gedachte was nog minder angstaanjagend dan het gevaar dat Elaynes soldaten zouden verhongeren.

Ze schreef een briefje voor Silviana, met het verzoek om alle zusters te sturen die sterk genoeg waren om Heling te bieden aan de vluchtelingen en Poorten te maken om ze naar Wittebrug te brengen. Misschien kon ze daar zelfs voedsel heen laten brengen, hoewel de Witte Toren het nu al moeilijk had.

‘Heb je die opmerking onderaan gezien?’ vroeg Gawein.

Die had ze niet gezien. Ze fronste en las de regel die onderaan stond, in het handschrift van Silviana. Rhand Altor wilde dat iedereen naar hem toe kwam...

Ze keek op de oude, vrijstaande houten klok in de kamer. De bijeenkomst was over een half uur. Ze kreunde en werkte snel de rest van haar ochtendmaal naar binnen. Zo hoorde een Amyrlin niet te eten, maar het Licht verzenge haar als ze op een lege maag naar Rhand toeging.

‘Ik wurg die kerel,’ zei ze, terwijl ze haar mond depte. ‘Kom, we gaan.’

‘We kunnen natuurlijk ook gewoon als laatste aankomen,’ zei Gawein, die opstond. ‘Om te laten zien dat we geen bevelen van hem aannemen.’

‘En hem de gelegenheid bieden met iedereen te praten, terwijl ik er niet bij ben om hem tegen te spreken? Het bevalt me niet, maar Rhand heeft nu de teugels in handen. Iedereen is veel te nieuwsgierig naar wat hij wil gaan doen.’

Ze maakte een Poort naar haar tent, in de hoek die ze daarvoor had vrijgemaakt. Zij en Gawein stapten erdoor, verlieten de tent en belandden in de chaos op de Akker van Merrilor. Mensen riepen naar elkaar, in de verte klonken donderende hoeven terwijl soldaten heen en weer galoppeerden om plekken in te nemen voor de bijeenkomst. Besefte Rhand wel wat hij hier had gedaan? Soldaten zó bij elkaar zetten, onrustig en onzeker, was net zoiets als een handvol vuurwerk in een stoofpot gooien en die op het vuur zetten. Je kon erop wachten dat er iets ging ontploffen.

Egwene moest de chaos intomen. Ze beende verder, met Gawein een stap links achter haar, en trok haar gezicht in de plooi. De wereld had een Amyrlin nodig.

Silviana wachtte buiten. Ze droeg haar stola en staf, alsof ze op weg was naar de Zaal van de Toren.

‘Zorg hiervoor zodra de bijeenkomst begint.’ Egwene gaf haar het briefje.

‘Ja, Moeder,’ zei de vrouw, en toen liep ze rechts achter Egwene mee. Egwene hoefde niet om te kijken om te weten dat Silviana en Gawein elkaar nadrukkelijk negeerden.

Aan de westkant van haar kamp trof Egwene een groepje Aes Sedai die stonden te ruziën. Ze liep tussen hen door en liet stilte in haar kielzog achter. Een verzorger kwam aan met haar paard Spikkels, een prikkelbare gevlekte ruin, en terwijl ze opsteeg richtte ze haar blik op de Aes Sedai. ‘Alleen Gezetenen.’

Dat veroorzaakte een aantal ingetogen klachten, stuk voor stuk overgebracht met het rustige gezag van Aes Sedai. Elke vrouw vond dat ze het recht had om bij de bijeenkomst te zijn. Egwene staarde naar hen, en de vrouwen bonden langzaam in. Ze waren Aes Sedai en wisten dat bekvechten beneden hun waardigheid was.

Terwijl de Gezetenen zich verzamelden, keek Egwene uit over de Akker van Merrilor. Het was een groot, driehoekig stuk Shienaraans grasland, aan twee kanten begrensd door samenkomende rivieren – de Mora en de Erinin – en aan de andere kant door bossen. Het vlakke gras werd onderbroken door de Dasharknobbel, een rots van ongeveer honderd voet hoog met steile wanden. Aan de Arafelse zijde van de Mora lag de Hoogvlakte van Polov, een heuvel van zo’n veertig voet hoog, met een vlakke top, glooiende hellingen aan drie kanten en een steilere helling aan de kant van de rivier. Ten zuidwesten van de Hoogvlakte van Polov lag een moerasgebied en verderop een ondiep deel van de rivier de Mora, een gedeelte dat de Hawalvoorde werd genoemd en dat een handige oversteekplaats tussen Arafel en Shienar bood.

In de buurt was een Ogiergaarde, vlak bij enkele oude stenen ruïnes ten noorden van hier. Egwene was er kort na haar aankomst heen gegaan om ze te begroeten, maar Rhand had de Ogier niet voor deze bijeenkomst uitgenodigd.

Legers kwamen samen. Grenslandervlaggen kwamen aan vanuit het westen, waar Rhand zijn kamp had gemaakt. Perijns eigen vlag wapperde daar ook tussen. Vreemd, dat Perijn een vlag had.

Vanuit het zuiden baande Elaynes stoet zich een weg naar de ontmoetingsplek in het midden van de akker. De koningin reed voorop. Haar paleis was afgebrand, maar ze hield haar blik naar voren gericht. Tussen Perijn en Elayne liepen de Tyreners en Ulianers – Licht, wie had die legers zo dicht bij elkaar laten kamperen? – in afzonderlijke rijen, allebei met bijna hun voltallige leger.

Ze kon beter opschieten. Haar aanwezigheid zou de vorsten geruststellen en mogelijk problemen voorkomen. Ze zouden zich niet op hun gemak voelen met zoveel Aiel in de buurt. Alle stammen waren vertegenwoordigd. Egwene wist nog steeds niet of ze Rhand of haar zouden steunen. Sommige Wijzen leken te hebben geluisterd naar haar smeekbeden, maar ze had geen toezeggingen gekregen.

‘Kijk daar,’ zei Saerin, die naast Egwene kwam rijden. ‘Heb jij het Zeevolk uitgenodigd?’

Egwene schudde haar hoofd. ‘Nee. Het leek me vrij onwaarschijnlijk dat ze tegen Rhand in zouden gaan.’ Eigenlijk had ze na haar ontmoeting met de windvindsters in Tel’aran’rhiod niet veel zin gehad om zich weer in onderhandelingen met het Zeevolk te storten. Je moest altijd zo met hen oppassen. Na elke onderhandeling met hen kon je tot de ontdekking komen dat je niet alleen je eerstgeboren kind had wegonderhandeld, maar ook de Witte Toren zelf.

Ze vormden nogal een aanblik toen ze in hun kleurrijke kleding door Poorten vlak bij Rhands kamp aankwamen: golfvrouwen en wapenmeesters zo trots als vorsten.

Licht, dacht Egwene. Ik vraag me af hoe lang het geleden is dat er een bijeenkomst op deze schaal werd gehouden. Bijna alle naties waren vertegenwoordigd, en dan nog een paar extra, zoals het Zeevolk en de Aiel. Alleen Morland, Arad Doman en de landen onder bestuur van Seanchan ontbraken.

De laatste Gezetene steeg eindelijk op en kwam bij Egwene staan. Omdat ze stond te popelen, maar dat niet wilde laten merken, reed Egwene langzaam naar de ontmoetingsplek. Brins soldaten sloten zich bij hen aan en vormden een geleide van stampende laarzen en hooggeheven pieken. Op hun witte tabberds was de Vlam van Tar Valon geborduurd, maar ze overschaduwden de Aes Sedai niet. Zoals ze zich voortbewogen, ging alle aandacht uit naar de vrouwen in het midden. Andere legers vertrouwden op de kracht van wapens, maar de Witte Toren had iets beters.

Alle legers naderden de ontmoetingsplek in het midden van de akker, waar Rhand het terrein vrij van tenten had laten houden. Zoveel legers, verzameld op een stuk grond dat volmaakt geschikt was voor een veldslag. Dit kon maar beter niet misgaan.

Elayne bepaalde de standaard door het grootste deel van haar leger halverwege achter te laten en verder te rijden met een wacht van ongeveer honderd man. Egwene deed hetzelfde. Andere leiders kwamen geleidelijk naar voren, terwijl hun gevolg zich opstelde in een grote kring rondom het middelste veld.

Egwene werd beschenen door de zon toen ze het midden naderde. De grote, scherp afgebakende opening in de wolken boven het veld kon haar niet ontgaan. Rhand had een merkwaardige invloed op allerlei dingen. Hij hoefde zich niet aan te kondigen of met een banier te zwaaien om duidelijk te maken dat hij er was. De wolken trokken zich terug en de zon begon te schijnen als hij ergens kwam.

Maar het leek erop dat hij nog niet in het midden was aangekomen. Ze ontmoette Elayne. ‘Elayne, wat erg,’ zei ze, niet voor het eerst.

De goudharige vrouw hield haar blik naar voren gericht. ‘Caemlin is verloren, maar de stad is de natie niet. We moeten deze bijeenkomst houden, maar wel snel, zodat ik terug kan naar Andor. Waar is Rhand?’

‘Die neemt de tijd,’ antwoordde Egwene. ‘Zo is hij altijd geweest.’ ‘Ik heb Aviendha gesproken,’ zei Elayne, terwijl haar vos stampte en snoof. ‘Ze heeft de nacht met hem doorgebracht, maar hij heeft haar niet verteld wat hij vandaag wil doen.’

‘Hij heeft het over eisen gehad,’ zei Egwene, toekijkend terwijl de vorsten en hun volgelingen zich verzamelden.

Darlin Sisnera, koning van Tyr, was de eerste. Hij zou haar steunen, ondanks het feit dat hij zijn kroon aan Rhand te danken had. De Seanchaanse dreiging zat hem nog altijd danig dwars. De man van middelbare leeftijd met zijn donkere puntbaard was niet bijzonder knap om te zien, maar hij was beheerst en zeker van zichzelf. Hij boog vanuit het zadel naar Egwene, en zij stak haar ring uit.

Hij aarzelde, maar toen steeg hij af en kwam naar haar toe. Hij boog zijn hoofd en kuste haar ring. ‘Het Licht verlichte u, Moeder.’

‘Ik ben blij u hier te zien, Darlin.’

‘Zolang uw belofte maar standhoudt. Poorten naar mijn thuisland zodra ik ze nodig heb.’

‘Het zal gebeuren.’

Hij boog opnieuw, kijkend naar een man die vanaf de andere kant naar Egwene toe reed. Gregorin, stedehouder van Illian, was in veel opzichten Darlins gelijke, maar niet alle. Rhand had Darlin benoemd tot stedehouder van Tyr, maar de Hoogheren hadden verzocht hem tot koning te laten kronen. Gregorin bleef enkel een stedehouder. De lange man was de laatste tijd afgevallen en zijn ronde gezicht – met de gebruikelijke Illiaanse baard – begon er ingevallen uit te zien.

Hij wachtte niet tot Egwene hem aanspoorde. Hij sprong van zijn paard, greep haar hand, maakte een zwierige buiging en kuste haar ring.

‘Ik ben blij dat jullie je geschillen opzij hebben kunnen zetten om je in deze onderneming bij me aan te sluiten,’ zei Egwene, die hun aandacht afleidde van hun wederzijdse boze blikken.

‘De bedoelingen van de Draak zijn... verontrustend,’ zei Darlin. ‘Hij koos mij als leider van Tyr omdat ik tegen hem in ging toen ik dat nodig vond. Ik geloof dat hij naar de stem van de rede zal luisteren als ik hem die voorleg.’

Gregorin snoof. ‘De Draak is volkomen redelijk. We moeten met een goed argument komen, dan denk ik dat hij zal luisteren.’

‘Mijn Hoedster heeft een paar woordjes voor ieder van u,’ zei Egwene. ‘Luister alsjeblieft naar wat ze te zeggen heeft. Uw medewerking zal niet worden vergeten.’

Silviana reed naar voren en nam Gregorin terzijde om met hem te praten. Er viel niet veel belangrijks te zeggen, maar Egwene had gevreesd dat deze twee elkaar in de haren zouden vliegen, en Silviana’s opdracht was om ze bij elkaar uit de buurt te houden.

Darlin keek haar met een schattende blik aan. Hij leek haar te doorzien, maar klaagde niet terwijl hij zijn paard besteeg.

‘U lijkt van streek, koning Darlin,’ zei ze.

‘Sommige oude geschillen gaan dieper dan de oceaan, Moeder. Ik kan me bijna afvragen of deze bijeenkomst het werk van de Duistere is, in de hoop dat we elkaar vernietigen en zijn werk voor hem opknappen.’

‘Ik begrijp het,’ zei Egwene. ‘Misschien is het beter als u uw mannen op het hart drukt – of nogmaals op het hart drukt, als u dat al hebt gedaan – dat er vandaag geen “ongelukjes” mogen gebeuren.’

‘Een verstandig voorstel.’ Hij boog en trok zich terug.

Ze stonden allebei aan haar kant, net als Elayne. Geldan zou voor Rhand staan, als datgene wat Elayne over koningin Alliandre had gezegd waar was. Geldan was niet zo machtig dat Alliandre Egwene zorgen baarde, maar de Grenslanders waren een andere zaak. Rhand scheen ze te hebben overgehaald.

Hun vlaggen wapperden boven de respectievelijke legers, en alle vorsten waren er, behalve koningin Ethenielle. Zij was in Kandor om de vluchtelingenstromen te begeleiden die uit haar thuisland wegtrokken. Ze had echter wel een aanzienlijke groep soldaten hier achtergelaten – onder wie Antol, haar oudste zoon -, waarmee ze aangaf dat ze wat hier gebeurde net zo belangrijk vond voor het voortbestaan van Kandor als de gevechten langs de grens.

Kandor. Het eerste slachtoffer van de Laatste Slag. Ze zeiden dat het hele land in brand stond. Zou Andor het volgende zijn? Tweewater?

Rustig blijven, hield Egwene zichzelf voor.

Het beviel haar helemaal niet om te moeten bedenken wie er ‘voor’ wie was, maar het was haar plicht. Rhand kon de Laatste Slag niet persoonlijk aansturen, zoals hij ongetwijfeld zou wensen. Zijn missie was om tegen de Duistere te strijden, en hij zou geen aandacht of tijd overhebben om ook nog eens als generaal op te treden. Egwene had zich voorgenomen deze bijeenkomst te verlaten met de toezegging dat de Witte Toren de verzamelde troepen tegen de Schaduw zou aanvoeren, en ze was niet van zins de verantwoordelijkheid over de zegels af te staan.

Hoeveel vertrouwen kon ze schenken aan de man die Rhand was geworden? Hij was niet meer de Rhand met wie ze was opgegroeid. Hij leek meer op de Rhand die ze had leren kennen in de Aielwoestenij, maar dan met meer zelfvertrouwen. En, misschien, meer sluwheid. Hij was behoorlijk bedreven geworden in het Spel der Huizen.

Geen van die veranderingen in hem was noodzakelijkerwijs slecht, aangenomen dat hij nog voor rede vatbaar was.

Zag ze daar nu de vlag van Arad Doman? Het was niet zomaar de vlag, het was de vlag van de kóning, wat aangaf dat hij meereed met de troepen die zojuist op de akker waren aangekomen. Had Rodel Ituralde eindelijk de troon bestegen, of had Rhand iemand anders gekozen? De vlag van de Domaanse koning wapperde naast die van Davram Bashere, de oom van de koningin van Saldea.

‘Licht.’ Gawein stuurde zijn paard naast het hare. ‘Die vlag...’

‘Ik zie hem,’ zei Egwene. ik zal Siuan moeten opsporen. Hebben haar bronnen gezegd wie de troon heeft bestegen? Ik was al bang dat de Domani zonder leider de strijd in zouden gaan.’

‘De Domani? Ik had het daarover.’

Ze volgde zijn blik. Er kwam een nieuw leger aan, kennelijk gehaast, onder de banier van de rode stier. ‘Morland,’ zei Egwene. ‘Dus Koedran heeft eindelijk besloten zich bij de rest van de wereld aan te sluiten.’

De pas aangekomen Morlanders maakten meer ophef dan ze waarschijnlijk verdienden. Hun uitrusting was in ieder geval fraai: gele en rode tunieken met maliën, koperen helmen met brede randen. Hun rode riemen droegen het symbool van de aanstormende stier. Ze kwamen aan vanuit het noordwesten, hielden afstand van de Andoranen en stelden zich op achter de Aiel.

Egwene keek naar Rhands kamp. Nog steeds geen spoor van de Draak zelf.

‘Kom,’ zei ze, terwijl ze Spikkels in de richting van de Morlandse troepen dreef. Gawein volgde, en Chubain nam een groep van twintig soldaten mee.

Roedran was een gezette man gehuld in rood en goud. Egwene hoorde zijn paard bijna kreunen bij elke stap. Zijn wijkende haar was meer grijs dan zwart, en hij bekeek haar met een onverwacht doordringende blik. De koning van Morland was weinig meer dan de regent van één stad, Lugard, maar haar verslagen wezen erop dat deze man vrij succesvol bezig was zijn macht uit te breiden. Over een paar jaar had hij misschien echt een koninkrijk dat hij het zijne kon noemen.

Roedran stak een vlezige hand op en liet zijn stoet halt houden. Ze hield haar paard in en wachtte tot hij naar haar toe kwam, zoals gebruikelijk was. Dat deed hij niet.

Gawein mompelde een vloek. Egwene stond zichzelf een glimlachje toe. Zwaardhanden konden nuttig zijn, al was het maar om uit te drukken wat zij niet mocht uitdrukken. Uiteindelijk dreef ze haar paard naar voren.

‘Zo.’ Roedran bekeek haar van top tot teen. ‘Jij bent de nieuwe Amyrlin. Een Andoraanse.’

‘De Amyrlin heeft geen nationaliteit,’ zei Egwene koeltjes, ik sta ervan te kijken je hier te zien, Roedran. Wanneer heeft de Draak je uitgenodigd?’

‘Niet.’ Roedran wenkte een lakei om hem wijn te komen brengen, ik vond dat Morland wel lang genoeg buiten alle gebeurtenissen was gehouden.’

‘En wie heeft er dan Poorten voor je gemaakt? Je hebt vast niet heel Andor doorkruist.’

Roedran aarzelde.

‘Je kwam uit het zuiden,’ zei Egwene, terwijl ze hem onderzoekend opnam. ‘Andor. Heeft Elayne je laten komen?’

‘Ze heeft me niet laten komen,’ snauwde Roedran. ‘Die verrekte koningin beloofde me dat als ik haar zaak zou steunen, ze een verklaring zou uitvaardigen met de belofte dat ze geen invasie in Morland zou doen.’ Hij aarzelde weer. ‘Bovendien was ik nieuwsgierig naar die valse Draak. De hele wereld lijkt wel gek te zijn geworden waar het op hem aankomt.’

‘Je weet toch wel waar deze bijeenkomst om gaat, hè?’ vroeg Egwene.

Hij wuifde met zijn hand. ‘Die kerel zijn veroveringszin uit het hoofd praten of zoiets.’

‘Goed genoeg.’ Egwene boog zich naar voren, ik hoor dat je bewind aardig goed gaat en dat Lugard nu eindelijk echt wat gezag begint te krijgen in Morland.’

‘Ja,’ zei Roedran, die zijn rug een beetje rechtte. ‘Dat is waar.’ Egwene boog zich nog wat verder naar voren. ‘Graag gedaan,’ zei ze zachtjes, en toen glimlachte ze. Ze wendde Spikkels en leidde haar gevolg weg.

‘Egwene,’ zei Gawein zachtjes, met haar meedravend, ‘heb je dat nou echt gedaan?’

‘Kijkt hij ongerust?’

Gawein keek achterom. ‘Heel erg.’

‘Uitstekend.’

Gawein reed een tijdje zwijgend mee, maar toen grijnsde hij breed. ‘Dat was echt gemeen van je.’

‘Hij is net zo lomp en onbeschoft als ik al uit de verslagen had opgemaakt,’ zei Egwene. ‘Hij mag best een paar nachtjes wakker liggen en zich afvragen hoe de Witte Toren in zijn domein dingen heeft geregeld. Als ik in een bijzonder wraakzuchtige bui ben, zal ik nog wat mooie geheimen regelen die hij kan ontraadselen. Maar waar blijft die schaapherder nou? Hij had wel de vermetelheid om te eisen dat wij...’

Ze liet haar stem wegsterven toen ze hem zag aankomen. Rhand beende over het bruine gras op de akker, gekleed in rood en goud. Een gigantische bundel zweefde naast hem mee, in de lucht gehouden door wevingen die ze niet kon zien.

Onder zijn voeten werd het gras groen.

Waar hij liep, herstelde de aarde zich en spreidde die genezing zich van hem uit als een zachte golf van licht door geopende luiken. Mannen stapten achteruit, paarden stampten met hun hoeven. Binnen enkele minuten stond de hele kring van soldaten op gras dat weer leefde.

Hoe lang was het geleden dat ze een heel gewoon groen veld had gezien? Egwene blies haar adem uit. Iets van de somberheid van de dag was verdwenen, ik zou er heel wat voor overhebben om te weten hoe hij dat doet,’ mompelde ze.

‘Een weving?’ vroeg Gawein. ik heb Aes Sedai wel eens bloemen zien laten bloeien in de winter.’

ik ken geen enkele weving die zo ver om zich heen kan grijpen,’ zei Egwene. ‘Het voelt zo natuurlijk. Ga kijken of je kunt uitvissen hoe hij dat doet. Misschien laat een van de Aes Sedai met een Asha’man als zwaardhand zich de waarheid ontglippen.’

Gawein knikte en verdween.

Rhand liep door met die grote, zwevende bundel, gevolgd door Asha’man in het zwart en een erewacht van Aiel. De Aiel hadden maling aan de gebruikelijke opstellingen en spreidden zich als een waaier over het terrein uit. Zelfs soldaten die Rhand volgden, hielden afstand van de Aiel. Veel van de oudere soldaten herinnerden zich nog dat een golf van bruin en beige, zoals deze, de dood betekende.

Rhand liep rustig en doelgericht door. De stoffen bundel die hij met Lucht meevoerde, begon zichzelf uit te pakken. Grote stukken canvas flapperden in de wind, vlochten zich door elkaar heen en vormden wapperende linten. Houten palen en metalen staken vielen uit de bundel, en Rhand ving ze op met ongeziene draden Lucht en liet ze draaien.

Hij hield niet eens zijn pas in. Hij keek niet naar de draaikolk van doek, hout en ijzer, terwijl het canvas rimpelde als een vis in diep water. Klompjes aarde sprongen op uit de grond. Enkele soldaten schrokken.

Hij is me een kunstenmaker geworden, dacht Egwene terwijl de palen draaiden en zich in de gaten in de grond boorden. Wapperende repen stof wikkelden zich eromheen en bonden zichzelf vast. Binnen een paar tellen stond er een reusachtig paviljoen, met de Drakenbanier aan de ene kant en de banier met het oeroude symbool van de Aes Sedai aan de andere kant.

Rhand liep door toen hij bij het paviljoen aankwam, en de stoffen tentflappen gingen voor hem opzij. ‘Jullie mogen er ieder vijf meenemen,’ kondigde hij aan terwijl hij naar binnen stapte.

‘Silviana,’ besloot Egwene, ‘Saerin, Romanda, Lelaine. Gawein wordt onze vijfde als hij terug is.’

Gezetenen achter haar aanvaardden haar besluit in stilte. Ze konden moeilijk klagen dat ze haar zwaardhand meenam voor bescherming, of haar Hoedster voor steun. De andere drie die ze had gekozen werden algemeen gezien als de meest invloedrijke vrouwen in de Toren, en bij de vier die ze had aangewezen waren twee Aes Sedai uit Salidar en getrouwen van de Witte Toren.

De andere vorsten lieten Egwene als eerste naar binnen gaan. Allemaal begrepen ze dat deze confrontatie in wezen tussen Rhand en Egwene ging. Of eigenlijk tussen de Draak en de Amyrlin Zetel.

Er stonden geen stoelen in het paviljoen, hoewel Rhand in de hoeken saidinbollen ophing om licht te geven en een van de Asha’man een tafeltje in het midden zette. Ze telde snel. Dertien gloeibollen.

Rhand stond met zijn gezicht naar haar toe, zijn armen op zijn rug en zijn hand om zijn onderarm heen, zoals zijn gewoonte was geworden. Min stond naast hem, met haar hand op zijn arm.

‘Moeder,’ zei hij knikkend.

Dus hij wilde eerbied veinzen? Egwene knikte terug. ‘Heer Draak.’

De andere vorsten en hun geleiden kwamen nu ook binnen, velen van hen schoorvoetend, totdat Elayne met een uitgelaten glimlach op haar gezicht naar binnen beende. Die domme vrouw was nog steeds onder de indruk van Rhand, blij met hoe hij iedereen had weten te dwingen hierheen te komen. Elayne zag het als een punt van trots als hij iets goed deed.

En jij voelt niet een heel klein beetje trots? vroeg Egwene zichzelf. Rhand Altor, ooit een eenvoudige dorpsjongen en bijna je verloofde, en nu de machtigste man ter wereld? Ben je niet trots op wat hij heeft bereikt?

Misschien een beetje.

De Grenslanders kwamen binnen, geleid door koning Easar uit Shienar, en zij straalden niets schoorvoetends uit. De Domani werden geleid door een oudere man die Egwene niet kende.

‘Alsalam,’ fluisterde Silviana, en ze klonk verbaasd. ‘Hij is terug.’

Egwene fronste. Waarom hadden haar verspieders haar niet verteld dat hij was opgedoken? Licht. Wist Rhand dat de Witte Toren had geprobeerd hem op te sluiten? Egwene zelf had dat feit nog maar een paar dagen eerder ontdekt, begraven in een stapel papieren van Elaida.

Cadsuane kwam binnen, en Rhand knikte naar haar alsof hij toestemming gaf. Ze had geen vijf mensen bij zich, maar hij scheen ook niet te vinden dat ze tot Egwenes vijf behoorde. Dat vond Egwene een verontrustend precedent.

Perijn stapte naar binnen met zijn vrouw en ze stelden zich aan de zijkant op. Hij sloeg zijn gespierde armen over elkaar, met zijn nieuwe hamer aan zijn riem. Hij was veel eenvoudiger te peilen dan Rhand: hij was ongerust, maar hij vertrouwde Rhand.

Nynaeve deed dat ook, het Licht verzenge haar. Ze ging vlak bij Perijn en Faile staan.

De clanhoofden en Wijzen van de Aiel kwamen in een grote groep binnen. Rhands ‘ieder vijf’ betekende waarschijnlijk dat elk clan-hoofd er vijf mocht meenemen. Sommige Wijzen, ook Sorilea en Amys, liepen naar Egwenes kant van de tent.

Het Licht zegene hen, dacht Egwene, die haar ingehouden adem liet ontsnappen. Rhands blik schoot naar de vrouwen toe, en Egwene bespeurde een verstrakken van zijn lippen. Hij was verbaasd dat niet alle Aiel hem steunden.

Koning Roedran van Morland was een van de laatsten die binnenkwam, en Egwene merkte iets vreemds op toen hij dat deed. Enkele van Rhands Asha’man – Narishma, Flin, Naeff – gingen achter Roedran staan. Anderen, bij Rhand in de buurt, oogden even waakzaam als katten die een wolf hadden zien langskomen.

Rhand liep naar de kleine, brede man toe en keek hem in de ogen. Roedran leek slecht op zijn gemak en veegde met een zakdoek over zijn voorhoofd. Rhand bleef hem aanstaren.

‘Wat is er?’ wilde Roedran weten. ‘U bent de Herrezen Draak, zeggen ze. Ik vind niet dat ik u zou moeten laten...’

‘Zwijg,’ zei Rhand, en hij stak één vinger op.

Roedran hield meteen zijn mond.

‘Het Licht mag me branden,’ zei Rhand. ‘Je bent hem niet, hè?’

‘Wie?’ vroeg Roedran.

Rhand draaide zich om en maakte een handgebaar, waarop Narishma en de anderen zich ontspanden. Met tegenzin, ik was er zeker van...’ zei Rhand hoofdschuddend. ‘Waar bén je?’

‘Wie?’ vroeg Roedran luidkeels, bijna schril.

Rhand negeerde hem. De flappen van het paviljoen hingen eindelijk stil. Iedereen was binnen. ‘Zo,’ zei Rhand. ‘We zijn er allemaal. Dank u voor uw komst.’

‘Alsof we verdomme veel keus hadden,’ mopperde Gregorin. Hij had vijf Illiaanse edelen bij zich, allemaal leden van de Raad van Negen. ‘We zaten vast tussen u en de Witte Toren. Het Licht verzenge ons.’

‘U weet inmiddels,’ vervolgde Rhand, ‘dat Kandor is gevallen en dat Caemlin is ingenomen door de Schaduw. De laatste resten van Malkier worden aangevallen bij Tarwins Kloof. Het einde is gekomen.’

‘Waarom staan we dan hier, Rhand Altor?’ vroeg koning Paitar van Arafel. De oude man had alleen nog een dun randje grijs haar op zijn hoofd, maar hij was nog steeds breedgeschouderd en indrukwekkend. ‘Laten we een einde maken aan het toneelspel en aan de slag gaan, man! Er moet worden gevochten.’

‘Gevechten beloof ik je, Paitar,’ zei Rhand zacht. ‘Zoveel als je er aankunt, en meer. Drieduizend jaar geleden stond ik ook tegenover de troepen van de Duistere. We hadden de beschikking over de wonderen van de Eeuw der Legenden, Aes Sedai die in staat waren tot dingen waar het je van zou duizelen, ter’angreaal waarmee mensen konden vliegen en immuun waren voor aanvallen. Zelfs daarmee wonnen we nog maar amper. Heb je daarover nagedacht? We staan nu tegenover de Schaduw zoals hij toen ook ongeveer was, met Verzakers die niet ouder zijn geworden. Maar wij zijn niet meer hetzelfde volk. Bij lange na niet.’

Het werd stil in de tent. De tentflappen wapperden in de bries. ‘Wat bedoel je, Rhand Altor?’ zei Egwene, die haar armen over elkaar sloeg. ‘Dat we gedoemd zijn?’

‘Ik bedoel dat we een strategie nodig hebben,’ verklaarde Rhand, ‘en een gezamenlijke aanval moeten inzetten. De vorige keer hebben we het slecht aangepakt, en dat kostte ons bijna de oorlog. We dachten allemaal de beste aanpak te kennen.’ Hij keek Egwene in de ogen. in die tijd dacht elke man en vrouw dat hij of zij de leider van het slagveld was. Een leger van generaals. Daarom verloren we bijna. Daarom bleven we zitten met de smet, het Breken, de waanzin. Ik was daar evenzeer schuldig aan als ieder ander. Misschien wel meer.

Dat laat ik niet nog een keer gebeuren. Ik wil deze wereld niet redden alleen om hem nog een keer te laten breken! Ik wil niet sterven voor de naties van de mensheid alleen zodat ze zich weer tegen elkaar kunnen keren zodra de laatste Trollok sneuvelt. Jullie zijn dat al aan het bekokstoven. Het Licht mag me branden, ik wéét dat het zo is!’ De blikken die Gregorin en Darlin elkaar toewierpen, waren gemakkelijk over het hoofd te zien, of de afgunstige blikken die Roedran op Elayne wierp. Welke naties zouden gebroken worden door dit conflict, en welke zouden naar voren stappen – uit menslievendheid – om hun buren te helpen? Hoe snel zou menslievendheid omslaan in begeerte, de mogelijkheid om nóg een troon in bezit te krijgen?

Veel van de vorsten hier waren fatsoenlijke mensen. Maar je moest meer dan alleen fatsoenlijk zijn om zoveel macht te bezitten en dan niet verder om je heen te kijken. Zelfs Elayne had een ander land ingelijfd toen de mogelijkheid zich voordeed. En dat zou ze weer doen. I let lag in de aard van vorsten, van naties. In Elaynes geval leek het zelfs gepast, aangezien Cairhien onder haar bewind beter af zou zijn dan voorheen.

Hoeveel vorsten zouden datzelfde aannemen? Dat zij beter konden regeren en de orde konden herstellen in een ander land?

‘Niemand wil oorlog,’ zei Egwene, die de aandacht op zich vestigde. ‘Maar ik denk dat wat je hier probeert te doen je macht te boven gaat, Rhand Altor. Je kunt de menselijke aard niet veranderen en je kunt de wereld niet aan je grillen onderwerpen. Laat mensen hun leven leiden en hun eigen pad kiezen.’

‘Nee, dat doe ik niét, Egwene,’ kaatste Rhand terug. Er was vuur in zijn ogen te zien, net zoals toen hij die eerste keer de Aiel aan zijn zijde wilde scharen. Ja, het was een gevoel dat erg bij Rhand paste: frustratie omdat andere mensen de wereld niet zo duidelijk zagen als hij dacht dat hij hem zag.

‘Ik zie niet in wat je anders kunt doen,’ zei Egwene. ‘Wil je een keizer aanstellen, iemand die over ons allemaal regeert? Wil je dan een echte tiran worden, Rhand Altor?’

Hij snauwde geen weerwoord. Hij stak zijn hand uit, en een van zijn Asha’man legde er een opgerold vel papier in. Rhand legde het papier op tafel. Hij gebruikte de Kracht om het uit te rollen en vlak te houden.

Het overdreven grote document stond vol met kleine, verkrampte lettertjes, ik noem dit de Vrede van de Draak,’ zei Rhand zacht. ‘En het is een van de drie dingen die ik van jullie eis. Jullie betaling aan mij, in ruil voor mijn leven.’

‘Laat eens zien.’ Elayne reikte ernaar, en Rhand liet haar begaan, want zij wist het document van de tafel te grissen voordat een van de andere verbaasde vorsten kon reageren.

‘Het vergrendelt de grenzen van jullie naties op hun huidige posities,’ vertelde Rhand, die zijn armen weer op zijn rug hield. ‘Het verbiedt landen elkaar aan te vallen, en het vereist de oprichting van een grote school in elke hoofdstad, volledig van fondsen voorzien en met een open deur voor iedereen die wil leren.’

‘Het doet wel meer dan dat,’ zei Elayne, met één vinger op het document terwijl ze het las. ‘Val een ander land aan of begin een klein gewapend grensgeschil, en de andere naties van de wereld hebben de plicht om het aangevallen land te verdedigen. Licht! Tariefbeperkingen om de verstikking van economieën te voorkomen... beperkingen op huwelijken tussen vorsten van verschillende naties, behalve wanneer de twee bewindslijnen duidelijk van elkaar zijn gescheiden... voorwaarden waaronder een edele die een conflict begint zijn land kan worden afgenomen... Rhand, verwacht je nou écht dat we dit ondertekenen?’

‘Ja.’

De verontwaardiging van de vorsten kwam meteen, hoewel Egwene rustig bleef staan en af en toe naar de andere Aes Sedai keek. Ze leken ongerust. En terecht. En dit was nog maar een deel van Rhands ‘prijs’.

De vorsten mompelden, wilden allemaal het document met eigen ogen zien, maar het was beneden hun waardigheid om zich naar voren te wurmen en over Elaynes schouder mee te kijken. Gelukkig had Rhand dit voorzien en werden er kleinere versies van het document uitgedeeld.

‘Maar soms zijn er heel goede redenen voor geschillen!’ zei Darlin, die zijn document bekeek. ‘Zoals om een buffer te leggen tussen jou en een agressieve buur.’

‘Of wat als burgers uit ons land over de grens gaan wonen?’ voegde Gregorin eraan toe. ‘Hebben we niet het recht om in te grijpen en die mensen te beschermen als ze worden onderdrukt? Of wat als iemand land opeist dat van ons is, zoals de Seanchanen? Oorlogen verbieden is belachelijk!’

‘Dat vind ik ook,’ zei Darlin. ‘Heer Draak, we moeten het recht hebben om de landen te verdedigen die rechtmatig aan ons toebehoren!’

‘Ik,’ zei Egwene, dwars door het tumult heen, ‘heb meer belangstelling voor zijn andere twee eisen.’

‘Je kent er al een van,’ zei Rhand.

‘De zegels.’

‘Dit document ondertekenen zou niets voorstellen voor de Witte Toren,’ zei Rhand, die kennelijk had besloten haar opmerking te negeren. ‘Ik kan jullie moeilijk verbieden de anderen te beïnvloeden. Dat zou dwaasheid zijn.’

‘Het is nú al dwaasheid,’ zei Elayne. Ze was toch niet meer zo trots op hem.

‘En zolang er politieke spelletjes te spelen zijn,’ vervolgde Rhand tegen Egwene, ‘zullen de Aes Sedai daar altijd meesters in zijn. In feite strekt dit document jullie tot voordeel. De Witte Toren heeft oorlog altijd al kortzichtig gevonden, zoals zij dat noemen. Nee, ik eis iets anders van jullie. De zegels.’

‘Ik ben de Hoedster ervan.’

‘Alleen in naam. Ze zijn nog maar pas ontdekt, en ik bezit ze. Uit eerbied voor je eeuwenoude titel heb ik eerst jou erover benaderd.’ ‘Benaderd? Je hebt geen verzoek gedaan,’ zei ze. ‘Je hebt geen éis gesteld. Je kwam langs, vertelde me wat je ging doen en liep weer weg.’

‘Ik heb de zegels,’ herhaalde hij. ‘En ik zal ze breken. Ik zal niets, zelfs jou niet, tussen mij en het beschermen van deze wereld laten komen.’

Overal om hen heen ging het geruzie over het document door. Vorsten overlegden mompelend met hun vertrouwelingen en buren.

Egwene stapte naar voren en keek Rhand aan over het tafeltje, nu ze allebei even werden genegeerd. ‘Je zult ze niet breken als ik je tegenhoud, Rhand.’

‘Waarom zou je me willen tegenhouden? Geef me één reden waarom ik het niet moet doen.’

‘Eén reden behalve dat het de Duistere zal vrijlaten in de wereld?’ ‘Hij was ook niet vrij tijdens de Oorlog van Kracht,’ wierp Rhand tegen. ‘Hij kon de wereld aanraken, maar hij zal niet bevrijd worden als de Bres wordt geopend. Niet meteen.’

‘En wat gebeurde er toen jullie hem de wereld lieten aanraken? Wat gaat er nu gebeuren? Verschrikkingen, wandaden, verwoesting. Je weet wat er nu al met het land gebeurt. Doden die rondlopen, vreemde vervormingen van het Patroon. En dat terwijl de Zegels alleen nog maar verzwakt zijn! Wat gebeurt er als we ze daadwerkelijk breken? Het Licht alleen weet dat.’

‘Het is een gok die we moeten wagen.’

‘Daar ben ik het niet mee eens. Rhand, je weet niet wat er gebeurt als de zegels breken. Je weet niet of hij dan niet ontsnapt. Je weet niet hoe dicht hij bij een ontsnapping was toen de Bres de vorige keer werd gedicht. Als we die zegels breken, zou dat de hele wereld kunnen vernietigen! Stel dat onze enige hoop ligt in het feit dat hij deze keer gehinderd wordt, niet helemaal vrij is?’

‘Het zal niet werken, Egwene.’

‘Dat wéét je niet. Hoe kun je dat nou weten?’

Hij aarzelde. ‘Vele dingen in het leven zijn onzeker.’

‘Dus je weet het niét,’ zei ze. ‘Nou, ik heb gekeken, gelezen, geluisterd. Heb je het werk gelezen van mensen die zich hierin hebben verdiept, erover hebben nagedacht?’

‘Speculaties van Aes Sedai.’

‘De enige informatie die we hebben, Rhand! Open de kerker van de Duistere en alles kan verloren zijn. We moeten voorzichtig zijn. Daar dient de Amyrlin Zetel voor, en mede om die reden is de Witte Toren ooit opgericht!’

Hij aarzelde daadwerkelijk. Licht, hij dacht na. Drong ze misschien toch tot hem door?

‘Het bevalt me niet, Egwene,’ zei Rhand zacht. ‘Als ik het tegen hem opneem en de zegels zijn niet gebroken, dan kan ik alleen maar weer een onvolmaakte oplossing verzinnen. Een lapmiddel, nog slechter dan de vorige keer. Met die oude, verzwakte zegels smeer ik alleen maar nieuw pleisterwerk over diepe scheuren heen. Wie weet hoe lang de zegels deze keer zullen meegaan? Over een paar eeuwen moeten we ditzelfde gevecht misschien wel weer helemaal opnieuw leveren.’

‘Is dat zo erg?’ vroeg Egwene. ‘We hebben in ieder geval zekerheid. Je hebt de Bres de vorige keer ook verzegeld. Je weet hoe het moet.’

‘Dan kunnen we weer met de smet komen te zitten.’

‘Daar zijn we deze keer op voorbereid. Nee, het zou niet het meest wenselijke zijn. Maar Rhand... wil je deze gok echt wagen? Het lot van alle levende wezens in de waagschaal leggen? Waarom zouden we niet het eenvoudige pad bewandelen, het bekende pad? Repareer de zegels opnieuw. Verstevig de kerker.’

‘Nee, Egwene.’ Rhand stapte achteruit. ‘Licht! Is dit waar het voor jou om draait? Je wilt dat saidin weer besmet raakt. Jullie Aes Sedai... jullie voelen je bedreigd door de gedachte aan mannen die kunnen geleiden, die jullie gezag ondermijnen!’

‘Rhand Altor, zó dom kun je niet zijn.’

Hij keek haar in de ogen. De vorsten leken weinig aandacht te besteden aan dit gesprek, ondanks het feit dat de wereld ervan afhing. Ze bestudeerden Rhands document en mompelden verontwaardigd. Misschien was dat wel zijn bedoeling geweest: hen afleiden met het document en vervolgens de aanval inzetten voor het echte gevecht.

Langzaam trok de woede van zijn gezicht weg, en hij drukte zijn hand tegen zijn slaap. ‘Licht, Egwene. Je kunt het nog steeds, als de zus die ik nooit heb gehad: mijn gedachten in knopen draaien, zorgen dat ik tegen je tekeerga en tegelijkertijd van je hou.’

‘Ik ben in ieder geval consistent,’ zei ze. Ze spraken nu heel zachtjes, over de tafel naar elkaar toe gebogen. Aan de zijkant stonden Perijn en Nynaeve waarschijnlijk dichtbij genoeg om hen te verstaan, en Min had zich bij hen aangesloten. Gawein was teruggekeerd, maar hij hield afstand. Cadsuane liep door de tent en keek – te nadrukkelijk – niet naar hen. Ze luisterde dus mee.

‘Ik voer dit argument niet aan vanuit een of andere dwaze hoop om de smet terug te halen,’ zei Egwene. ‘Je weet best dat ik niet zo in elkaar zit. Dit gaat over het beschermen van de mensheid. Ik kan niet geloven dat je alles in de waagschaal wilt leggen met zo’n grote gok.’

‘Grote gok?’ vroeg Rhand. ‘We hebben het over een onderdompeling in duisternis in plaats van het begin van een nieuwe Eeuw der Legenden. We zouden vrede kunnen hebben, een einde aan het lijden, of we kunnen een volgend Breken krijgen. Licht, Egwene. Ik weet niet zeker of ik de zegels wel zou kunnen repareren, of gelijksoortige nieuwe zou kunnen maken. De Duistere is vast voorbereid op die strategie.’

‘En jij hebt een andere?’

‘Dat heb ik je verteld. Ik breek de zegels om van die oude, onvolmaakte stoplap af te komen en probeer het opnieuw, maar dan anders.’

‘De hele wereld zal boeten als dat mislukt, Rhand.’ Ze dacht even na. ‘Er zit hier meer achter. Wat verzwijg je voor me?’

Rhand aarzelde, en even deed hij haar denken aan het kind dat ooit samen met Mart was betrapt op het stelen van een pastei van vrouw Cauton. ‘Ik ga hem doden, Egwene.’

‘Wie? Moridin?’

‘De Duistere.’

Ze deinsde geschrokken achteruit. ‘Wat? Wat zeg je...’

‘Ik ga hem dóden,’ herhaalde Rhand hartstochtelijk, naar voren gebogen, ik ga een einde maken aan de Duistere. We zullen nooit echt vrede hebben zolang hij er is en op ons loert. Ik scheur die kerker open, ik ga naar binnen en neem het tegen hem op. Ik zal een nieuwe kerker maken als het moet, maar eerst wil ik proberen dit eens en voor altijd te beëindigen. Zodat het Patroon, het Rad, voorgoed beschermd is.’

‘Licht, Rhand, je bent waanzinnig!’

‘Ja. Dat is een deel van de prijs die ik heb betaald. Gelukkig maar. Alleen een man die niet helemaal bij zijn volle verstand is, zou zoiets wagen.’

‘Dit kan ik je niet laten doen, Rhand,’ fluisterde ze. ik laat je niet iedereen hierin meeslepen. Luister naar de stem van de rede. De Witte Toren zou je hierin moeten begeleiden.’

‘Ik ken de begeleiding van de Witte Toren al, Egwene,’ antwoordde hij. ‘In een kist, en elke dag een pak slaag.’

De twee keken elkaar over de tafel heen strak aan. Rondom hen ging het geruzie door.

‘Ik wil dit best ondertekenen,’ zei Tenobia. ik vind het er goed uitzien.’

‘Bah!’ grauwde Gregorin. ‘Jullie Grenslanders hebben geen enkele belangstelling voor zuidelijke politiek. Jij wilt dit ondertekenen? Nou, fijn voor je. Maar ik keten mijn land niet aan de muur vast.’

‘Merkwaardig,’ zei Easar. De rustige man schudde zijn hoofd en zijn witte knot wiebelde mee. ‘Voor zover ik begrepen heb, is het niet jouw land, Gregorin. Behalve als je aanneemt dat de heer Draak zal sterven en dat Mattin Stepaneos zijn troon niet terug zal eisen. Hij zou misschien bereid zijn de Draak de Bladerkroon te laten dragen, maar jou niet, daar ben ik van overtuigd.’

‘Is dit niet allemaal zinloos?’ vroeg Alliandre. ‘De Seanchanen zijn nu toch onze voornaamste zorg? Er kan nooit vrede bestaan zolang zij er zijn.’

‘Ja,’ zei Gregorin. ‘De Seanchanen en die vervloekte Witmantels.’ ‘Wij ondertekenen het,’ zei Galad. Om de een of andere reden stond hij met de officiële versie van het document in zijn handen. Egwene keek niet naar hem. Ze moest moeite doen om niet te staren. Ze hield van Gawein, en niet van Galad, maar... nou... het viel niet mee om niet naar hem te staren.

‘Mayene zal het ook ondertekenen,’ verklaarde Berelain. ik vind de wensen van de heer Draak volkomen gerechtvaardigd.’

‘Natuurlijk zou jij het ondertekenen.’ Darlin snoof. ‘Mijn heer Draak, dit document lijkt ontworpen om de belangen van sommige naties beter te beschermen dan die van andere.’

‘Ik wil horen wat die derde eis van hem is,’ zei Roedran. ‘Ik heb geen belangstelling voor dat geklets over de zegels, dat zijn zaken van de Aes Sedai. Hij zei dat hij drie eisen had, en we hebben er pas twee gehoord.’

Rhand trok zijn wenkbrauw op. ‘De derde en laatste prijs – het laatste wat jullie me moeten betalen in ruil voor mijn leven op de hellingen van Shayol Ghul – is dit: ik voer jullie legers aan tijdens de Laatste Slag. Als enige. Jullie doen wat ik zeg, gaan waar ik zeg, vechten waar ik het zeg.’

Hierop brak nog meer tumult uit. Het was overduidelijk de minst ongehoorde van de drie eisen, maar het was onmogelijk, om redenen die Egwene al had vastgesteld.

De vorsten reageerden alsof hun soevereiniteit werd aangevallen. Gregorin loerde naar Rhand, zijn eerbied zo goed als verdwenen. Wat grappig was, want hij had het minste gezag van hen allemaal. Darlin schudde zijn hoofd, en Elaynes ogen spoten vuur.

Degenen die aan Rhands kant stonden, gingen ertegenin, voornamelijk de Grenslanders. Ze zijn wanhopig, dacht Egwene. Zij worden onder de voet gelopen. Ze dachten waarschijnlijk dat als het bevel in handen van de Draak kwam, hij de legers meteen naar de Grenslanden zou leiden om die te verdedigen. Darlin en Gregorin zouden daar nooit mee instemmen. Niet terwijl de Seanchanen hen in de nek hijgden.

Licht, wat een puinhoop.

Egwene luisterde naar de argumenten en hoopte dat Rhand ongedurig zou worden. Ooit was dat misschien gebeurd. Nu stond hij erbij te kijken, met zijn armen op zijn rug. Zijn gezicht stond sereen, hoewel ze er steeds meer van overtuigd raakte dat dat een masker was. Ze had glimpen opgevangen van zijn opvliegendheid. Rhand had zichzelf nu beslist beter in de hand, maar hij was geenszins gevoelloos.

Egwene merkte warempel dat ze glimlachte. Ondanks al zijn geklaag over de Aes Sedai, ondanks zijn aandringen dat hij zich niet door hen zou laten beheersen, begon hij zich meer en meer te gedragen als een van hen.

Ze stond op het punt het woord te nemen, maar er veranderde iets in de tent. Een... gevoel in de lucht. Haar blik werd naar Rhand getrokken. Er waren buiten geluiden te horen, maar ze kon ze niet plaatsen. Een licht gekraak? Wat dééd hij?

Het geruzie stierf weg. Een voor een draaiden de vorsten zich naar hem om. Het zonlicht vervaagde, en Egwene was blij met de lichtbollen die hij had gemaakt.

‘Ik heb jullie nodig,’ zei Rhand zachtjes tegen de aanwezigen. ‘Het land heeft jullie nodig. Jullie ruziën, en ik wist dat jullie dat zouden doen, maar we hebben geen tijd meer voor geruzie. Jullie kunnen me niet van mijn voornemens afbrengen. Jullie kunnen me niet dwingen jullie te gehoorzamen. Geen spierkracht, geen weving van de Ene Kracht kan me dwingen het voor jullie tegen de Duistere op te nemen. Ik moet dit uit eigen beweging doen.’

‘Zou u hiervoor werkelijk de wereld op het spel zetten, heer Draak?’ vroeg Berelain.

Egwene glimlachte. Die lichtekooi leek ineens niet meer zo overtuigd van de kant die ze had gekozen.

‘Dat zal niet nodig zijn,’ antwoordde Rhand. ‘Jullie gaan dit verdrag ondertekenen. Zo niet, dan betekent dat de dood.’

‘Dus het is afpersing,’ snauwde Darlin.

‘Nee,’ zei Rhand. Hij keek glimlachend naar het Zeevolk, dat bij Perijn stond en nog weinig had gezegd. Ze hadden alleen het document gelezen en tegen elkaar geknikt alsof ze onder de indruk waren. ‘Nee, Darlin. Het is geen afpersing... het is een regeling. Ik heb iets wat jullie willen, iets wat jullie nodig hebben. Mezelf. Mijn bloed. Ik zal sterven. Dat wisten we allemaal van het begin af aan, want de voorspellingen eisen het. Ik wil jullie geven wat jullie van me wensen, maar alleen in ruil voor een erfgoed van vrede, als tegenwicht voor het erfgoed van vernietiging dat ik de wereld de vorige keer naliet.’

Hij keek rond, keek elke vorst afzonderlijk aan. Egwene voelde zijn vastberadenheid bijna als iets stoffelijks. Misschien kwam het door zijn aard als ta’veren, of misschien gewoon door de gewichtigheid van dit ogenblik. De luchtdruk in het paviljoen nam toe en maakte het ademhalen lastig.

Hij krijgt het voor elkaar, dacht ze. Ze zullen wel klagen, maar ze zullen buigen.

‘Nee,’ zei Egwene luid, en haar stem kliefde door de lucht. ‘Nee, Rhand Altor, we laten ons niet koeioneren om je document te ondertekenen, om jou als enige de leiding te geven over deze strijd. En je bent een grote dwaas als je verwacht dat ik geloof dat je de hele wereld – je vader, je vrienden, al diegenen die je liefhebt, de hele mensheid – door Trolloks zou laten afslachten als we tegen je wensen ingaan.’

Hij keek haar in de ogen, en ineens wist ze het niet meer zeker. Licht, hij zou toch niet écht weigeren? Zou hij echt de wereld opofferen?

‘Waag je het de heer Draak een dwaas te noemen?’ vroeg Narishma.

‘Zó spreekt men niet tot de Amyrlin,’ zei Silviana, die naast Egwene kwam staan.

Het geruzie begon weer, deze keer luider. Rhand bleef Egwene in de ogen kijken, en ze zag de blos van woede op zijn gezicht verschijnen. Het geroep zwol aan, de spanning steeg. Chaos. Woede. Oude geschillen die weer opvlamden, gevoed door doodsangst.

Rhand legde zijn hand op het zwaard dat hij tegenwoordig bij zich droeg – met draken op de schede – en hield zijn andere arm op zijn rug.

‘Ik zal mijn prijs krijgen, Egwene,’ grauwde hij.

‘Eis wat je wilt, Rhand. Jij bent niét de Schepper. Als je met deze dwaasheid de Laatste Slag in gaat, zijn we toch allemaal dood. Maar als ik me tegen je verzet, dan bestaat er nog een mogelijkheid dat ik je van gedachten kan laten veranderen.’

‘Altijd is de Witte Toren een speer op mijn keel geweest,’ snauwde Rhand. ‘Altijd, Egwene. En nu ben je echt een van hen geworden.’

Ze keek hem strak aan. Vanbinnen begon ze echter haar overtuiging te verliezen. Stel dat deze onderhandelingen inderdaad opbraken? Zou ze echt haar soldaten tegen die van Rhand laten strijden?

Ze had het gevoel dat ze boven aan een ravijn over een steen was gestruikeld en naar de afgrond toe duikelde. Er moest een mogelijkheid zijn om hier een einde aan te maken, om hier nog iets te redden!

Rhand begon zich om te draaien. Als hij het paviljoen verliet, zou het afgelopen zijn.

‘Rhand!’ riep ze.

Hij verstijfde. ‘Ik bind niet in, Egwene.’

‘Doe dit niet,’ zei ze. ‘Gooi niet alles weg.’

‘Er is niets aan te doen.’

‘Jawel! Je moet alleen voor één keer ophouden zo’n door het Licht gebrande, wolkoppige, eigenwijze dwaas te zijn!’

Egwene stapte achteruit. Hoe had ze hem kunnen aanspreken alsof ze weer in Emondsveld waren, toen ze elkaar net kenden?

Rhand staarde haar even aan. ‘Nou, jij zou ook een keer kunnen ophouden dat verwende, zelfingenomen, onvervalste wicht te zijn, Egwene.’ Hij stak zijn armen omhoog. ‘Bloed en as! Dit was tijdverspilling.’

Hij had bijna gelijk. Egwene merkte het niet toen er nog iemand de tent binnenkwam. Maar Rhand merkte het wel, en hij draaide zich vlug om toen de flappen uiteenweken en het licht binnenlieten. Hij keek fronsend naar de indringer.

Zijn frons verdween zodra hij zag wie er was binnengekomen.

Moiraine.

6

Een handigheidje

Het werd weer stil in het paviljoen. Perijn had een hekel aan lawaai, en de geuren van de mensen waren al niet veel beter: frustratie, woede, angst. Doodsangst.

Veel ervan werd veroorzaakt door de vrouw die bij de ingang van het paviljoen stond.

Mart, geweldige dwaas, dacht Perijn, en hij begon te grijnzen. Het is je gelukt. Het is je echt gelukt.

Voor het eerst in lange tijd gingen de kleuren voor zijn ogen wervelen bij de gedachte aan Mart. Hij zag Mart op een paard, rijdend over een stoffige weg, prutsend met iets in zijn handen. Perijn zette het beeld van zich af. Waar was Mart nu weer naartoe? Waarom was hij niet mee teruggekomen met Moiraine?

Het maakte niet uit. Moiraine was terug. Licht, Moiraine! Perijn wilde naar haar toe lopen om haar te omhelzen, maar Faile greep hem bij zijn mouw. Hij volgde haar blik.

Rhand. Zijn gezicht was bleek geworden. Hij liep struikelend weg bij de tafel, alsof al het andere vergeten was, en baande zich een weg naar Moiraine toe. Aarzelend stak hij zijn hand uit en raakte haar gezicht aan. ‘Bij mijn moeders graf,’ fluisterde Rhand, en toen liet hij zich op zijn knieën voor haar zakken. ‘Hoe kan dit?’

Moiraine glimlachte en legde haar hand op zijn schouder. ‘Het Rad weeft wat het Rad wil, Rhand. Ben je dat vergeten?’

‘Ik...’

‘Niet wat jij wilt, Herrezen Draak,’ zei ze vriendelijk. ‘Niet wat wij allemaal willen. Misschien weeft het zichzelf op een dag weg uit het bestaan. Maar ik denk niet dat die dag vandaag is, of binnenkort.’

‘Wie is die vrouw?’ vroeg Roedran. ‘En waar kletst ze over? Ik...’ Hij brak geschrokken zijn zin af toen iets onzichtbaars hem tegen zijn hoofd raakte. Perijn keek naar Rhand, en toen zag hij de glimlach op Egwenes lippen. Hij ving de geur van haar tevredenheid op, ondanks alle mensen in het paviljoen.

Nynaeve en Min, die verderop stonden, roken geschokt. Hopelijk zou Nynaeve dat nog een tijdje blijven. Schreeuwen tegen Moiraine zou nu niet helpen.

‘Je hebt mijn vraag niet beantwoord,’ zei Rhand.

‘Jawel,’ antwoordde Moiraine vol genegenheid. ‘Het was alleen niet het antwoord dat jij wilde horen.’

Rhand knielde neer, maar toen gooide hij lachend zijn hoofd in zijn nek. ‘Licht, Moiraine! Je bent niks veranderd, hè?’

‘We veranderen allemaal elke dag,’ antwoordde ze, en toen glimlachte ze. ik meer dan sommige anderen, de laatste tijd. Sta op. Ik ben degene die voor jou zou moeten knielen, heer Draak. Wij allemaal.’

Rhand stond op en stapte achteruit om Moiraine verder het paviljoen in te laten lopen. Perijn ving nog een geur op, en hij glimlachte toen Thom Merrilin achter haar de tent in glipte. De oude speelman knipoogde naar Perijn.

‘Moiraine,’ zei Egwene, en ze stapte naar voren. ‘De Witte Toren verwelkomt je met open armen terug. Je diensten zijn niet vergeten.’ ‘Hmmm,’ zei Moiraine. ‘Ja, dat ik een toekomstige Amyrlin heb ontdekt zal wel gunstig op me afstralen. Dat is een opluchting, want ik dacht dat ik voorheen op weg was om gesust te worden, of misschien wel terechtgesteld.’

‘Er zijn dingen veranderd.’

‘Dat blijkt.’ Moiraine knikte. ‘Moeder.’

Ze stapte naar Perijn toe en gaf hem met fonkelende ogen een kneepje in zijn arm.

Een voor een namen de vorsten van de Grenslanden hun zwaarden in hun handen en bogen of maakten kniebuigingen naar haar. Ze schenen haar allemaal persoonlijk te kennen. Veel van de anderen in de tent keken nog altijd met open mond toe, hoewel Darlin overduidelijk wist wie ze was. Hij keek eerder... peinzend dan verward.

Moiraine aarzelde bij Nynaeve. Perijn kon Nynaeves geur niet opvangen. Dat vond hij onheilspellend. O, Licht. Daar gaan we...

Nynaeve klemde Moiraine in een stevige omhelzing.

Moiraine bleef even staan en gaf een beslist geschrokken geur af, met haar handen langs haar lichaam. Uiteindelijk omhelsde ze Nynaeve nogal moederlijk terug en klopte haar op de rug.

Nynaeve liet haar los, stapte achteruit en pinkte een traantje weg. ‘Waag het niet om Lan hierover te vertellen,’ grauwde ze.

‘Ik zou niet durven.’ Moiraine liep door en ging midden in het paviljoen staan.

‘Onuitstaanbaar mens,’ gromde Nynaeve terwijl ze een traan uit haar andere oog wegpinkte.

‘Moiraine,’ zei Egwene. ‘Je bent precies op het juiste ogenblik gekomen.’

‘Een handigheidje van me.’

‘Nou,’ vervolgde Egwene terwijl Rhand weer naar het tafeltje stapte, ‘Rhand... de Herrezen Draak... heeft besloten dit land te gijzelen, en hij weigert zijn plicht te doen totdat we instemmen met zijn eisen.’

Moiraine tuitte haar lippen en pakte het contract voor de Vrede van de Draak op toen Galad dat voor haar op tafel legde. Ze las het vluchtig.

‘Wie is die vrouw?’ vroeg Roedran. ‘En waarom hebben we... Hou daar eens mee op!’ Hij hief zijn hand alsof hij was geslagen met een draadje Lucht en keek kwaad naar Egwene, maar deze keer was het een van de Asha’man geweest, die tevreden rook.

‘Mooi schot, Gradi,’ fluisterde Perijn.

‘Dank u, heer Perijn.’

Gradi kende haar natuurlijk alleen van naam, maar verhalen over Moiraine hadden zich onder de volgelingen van Rhand verspreid.

‘Nou?’ vroeg Egwene.

“‘En het zal geschieden dat wat de mensen hebben gemaakt zal worden gebroken,”’ fluisterde Moiraine. “‘De Schaduw zal over het Patroon van de Eeuw liggen, en de Duistere zal zijn hand weer op de wereld van de mens leggen. Vrouwen zullen wenen en mannen sidderen terwijl de naties van de aarde worden verscheurd als rottende doeken. Niets zal blijven staan of standhouden.’”

De mensen schuifelden met hun voeten. Perijn keek vragend naar Rhand.

“‘Maar er zal iemand worden geboren om de Schaduw te weerstaan,”’ zei Moiraine op luidere toon. ‘“Nogmaals geboren, zoals hij al eerder was geboren en opnieuw zal worden geboren, tot het einde der tijden! De Draak zal Herrijzen, en zijn wedergeboorte zal gepaard gaan met geweeklaag en tandengeknars. In zak en as zal hij de mensen kleden, hij zal de wereld opnieuw breken met zijn komst en alle onderlinge banden verscheuren!

Als de ontketende dageraad zal hij ons verblinden en verbranden, maar de Herrezen Draak zal de Schaduw tegemoet treden bij de Laatste Slag, en zijn bloed zal ons het Licht schenken. Laat uw tranen vloeien, o mensen van de wereld. Ween om uw redding!’”

‘Nou, Aes Sedai,’ zei Darlin, ‘dat klinkt wel erg onheilspellend, als ik het zeggen mag.’

‘Er komt tenminste redding,’ zei Moiraine. ‘Vertel eens, Majesteit. Die voorspelling beveelt u tranen te plengen. Zult u wenen omdat uw redding gepaard gaat met zoveel pijn en zorgen? Of zult u in plaats daarvan wenen óm uw redding? Om de man die voor u zal lijden? De enige van wie we zeker weten dat hij niet meer bij deze strijd zal weglopen?’

Ze keek naar Rhand.

‘Zijn eisen zijn oneerlijk,’ zei Elayne. ‘Hij verlangt van ons dat we onze grenzen zo houden als ze zijn!’

“‘Hij zal zijn volk slaan met het zwaard van de vrede,”’ zei Moiraine, “‘en het vernietigen met het blad.’”

Dat is de Karaethon Reeks, dacht Perijn. Ik heb die woorden eerder gehoord.

‘De zegels, Moiraine,’ drong Egwene aan. ‘Hij wil ze breken. Hij trotseert het gezag van de Amyrlin Zetel.’

Moiraine keek niet verbaasd. Perijn vermoedde dat ze een tijdje had meegeluisterd voordat ze binnenkwam. Dat was echt iets voor haar.

‘O, Egwene,’ zei Moiraine. ‘Ben je het vergeten? “De onbevlekte Toren breekt en buigt de knie voor het vergeten teken...”’

Egwene bloosde.

“‘Er kan geen gezondheid in ons zijn, geen goede dingen kunnen groeien,”’ citeerde Moiraine, “‘want het land is één met de Herrezen Draak, en hij met het land. Ziel van vuur, hart van steen.’”

Ze wendde zich tot Gregorin. “in trots verovert hij, dwingt hij de trotsen om te zwichten.”’

Tot de Grenslanders: “‘Hij roept de bergen op te knielen...’”

Tot het Zeevolk: ‘“... en de zeeën om te wijken.’”

Tot Perijn, en vervolgens Berelain: “‘En de hemelen zelf om te buigen.’”

Tot Darlin: “‘Bid dat het hart van steen zich tranen herinnert...’”

En uiteindelijk tot Elayne: ‘“... En de ziel van vuur, liefde.” Jullie kunnen hier niet tegen vechten. Niemand van jullie. Het spijt me. Denken jullie dat hij dit zelf heeft bedacht?’ Ze stak het document omhoog. ‘Het Patroon is evenwicht. Het is geen goed of kwaad, geen wijsheid of onzin. Voor het Patroon maken die dingen niet uit, maar het zal evenwicht vinden. De vorige Eeuw eindigde met een Breken, en dus zal de volgende beginnen met vrede. Zelfs al moet het jullie door de keel worden gepropt als medicijnen gegeven aan een krijsende peuter.’

‘Mag ik iets zeggen?’ Een Aes Sedai met een bruine stola stapte naar voren.

‘Dat mag,’ zei Rhand.

‘Dit is een wijs document, heer Draak,’ zei de Bruine. Ze was een stevige vrouw, die met meer onomwondenheid sprak dan Perijn van een Bruine zou verwachten. ‘Maar ik zie er een belangrijke zwakke plek in, die al eerder ter sprake is gebracht. Zolang de Seanchanen van dit verdrag uitgesloten zijn, zal het niets betekenen. Er zal geen vrede komen zolang zij blijven veroveren.’

‘Dat is een probleem,’ beaamde Elayne met over elkaar geslagen armen. ‘Maar niet het enige. Rhand, ik begrijp wat je probeert te doen en ik waardeer het echt. Dat neemt niet weg dat dit document fundamenteel onhoudbaar is. Als een vredesverdrag kans van slagen wil hebben, moeten beide partijen vrede blijven nastreven vanwege de voordelen die dat oplevert.

Dit verdrag biedt geen mogelijkheid om geschillen te beslechten. En die zullen er komen, want dat gebeurt altijd. Elk document van deze aard moet een oplossing bieden voor het regelen van dergelijke zaken. Je moet iets verzinnen waardoor overtredingen kunnen worden bestraft zonder dat de andere landen een grootscheepse oorlog beginnen. Zonder die wijziging zullen kleine grieven zich opstapelen en zal in de loop der jaren de druk zich zodanig opbouwen dat er een ontploffing van komt.

Zoals het nu ligt, worden de naties nagenoeg gedwongen zich op de eerste de beste te storten die de vrede verstoort. Het weerhoudt ze er niet van een regering van stromannen aan te stellen in het gevallen koninkrijk, of zelfs in een ander koninkrijk. Na verloop van tijd vrees ik dat dit verdrag als ongeldig zal worden beschouwd, en wat hebben we eraan als het alleen op papier bescherming biedt? Het eindresultaat hiervan zal oorlog zijn. Grootschalige, verschrikkelijke oorlog. Er zal een tijdje vrede zijn, vooral zolang degenen die jou eerbiedigen nog leven. Maar voor elk jaar van vrede dat je wint, zal er een jaar van grotere vernietiging volgen zodra alles uit elkaar valt.’

Rhand legde zijn vingers op het document. ‘Ik zal vrede sluiten met de Seanchanen en hier een bepaling in opnemen: als hun keizerin niet tekent, wordt het document nietig verklaard. Gaan jullie dan allemaal akkoord?’

‘Dat lost het kleinere probleem op,’ zei Elayne zacht, ‘maar niet het grotere, Rhand.’

‘Er is hier een nóg groter probleem,’ zei een nieuwe stem.

Perijn draaide zich verbaasd om. Aviendha? Zij en de andere Aiel hadden zich tot nu toe niet in het geruzie gemengd. Ze hadden alleen maar toegekeken. Perijn was al bijna vergeten dat ze er waren.

‘Jij ook al?’ vroeg Rhand. ‘Kom je over de scherven van mijn dromen lopen, Aviendha?’

‘Stel je niet aan, Rhand Altor,’ zei de vrouw, die naar hem toe liep en haar vinger op het document legde. ‘Je hebt toh.’

‘Ik heb jullie erbuiten gelaten,’ wierp Rhand tegen, ik vertrouw jou, en alle Aiel.’

‘Staan de Aiel er niet in?’ vroeg Easar. ‘Licht, hoe kan ons dat zijn ontgaan!’

‘Het is een belediging,’ zei Aviendha.

Perijn fronste. Ze rook heel ernstig. Van elke andere Aiel zou hij verwachten dat die scherpe geur werd gevolgd door een opgetrokken sluier en een geheven speer.

‘Aviendha,’ zei Rhand glimlachend. ‘De anderen willen me opknopen omdat ik ze erin heb gezet, en jij bent boos omdat jullie eruit zijn gelaten?’

‘Ik eis nu mijn gunst van je op,’ zei ze. ‘Dit is het. Zet de Aiel in je document, in je “Vrede van de Draak”. Anders verlaten we je.’

‘Jij spreekt niet voor hen allemaal, Aviendha,’ wierp Rhand tegen. ‘Je kunt niet...’

Alle Wijzen in de tent kwamen achter Aviendha staan, allemaal tegelijk. Rhand knipperde met zijn ogen.

‘Aviendha draagt onze eer,’ zei Sorilea.

‘Wees niet zo dom, Rhand Altor,’ voegde Melaine eraan toe.

‘Dit is iets van de vrouwen,’ zei Bair. ‘We zijn pas tevreden als we net zo worden behandeld als de natlanders.’

‘Is dit soms te moeilijk voor ons?’ vroeg Amys. ‘Beledig je ons door erop te zinspelen dat we zwakker zijn dan de rest?’

‘Jullie zijn allemaal gek!’ riep Rhand. ‘Beseffen jullie wel dat dit document jullie zou verbiéden tegen elkaar te vechten?’

‘Nee, niet om te vechten,’ zei Aviendha. ‘Alleen om te vechten zonder reden.’

‘Maar oorlogvoeren is jullie doel,’ zei Rhand.

‘Als je dat gelooft, Rhand Altor,’ zei ze kil, ‘dan heb ik je echt slecht onderwezen.’

‘Ze spreekt wijze woorden,’ zei Rhuarc, die voor aan de menigte kwam staan. ‘Ons doel was om ons voor te bereiden op jouw behoefte aan ons tijdens deze Laatste Slag. Ons doel was om sterk genoeg te zijn om behouden te blijven. We zullen een ander doel nodig hebben. Ik heb bloedvetes voor je begraven, Rhand Altor, en ik wil ze niet meer opnemen. Ik heb nu vrienden die ik liever niet zou doden.’

‘Waanzin,’ zei Rhand hoofdschuddend. ‘Goed dan, ik zet jullie erin.’

Aviendha leek tevreden, maar iets zat Perijn niet lekker. Hij begreep de Aiel niet. Licht, hij begreep Gaul niet eens, en die was al heel lang bij hem. Toch had hij gemerkt dat de Aiel zich prettiger voelden als ze iets omhanden hadden. Zelfs wanneer ze zich ontspanden, waren ze alert. Terwijl andere mannen spelletjes speelden of dobbelden, deden de Aiel vaak iets nuttigs.

‘Rhand,’ zei Perijn, die naar voren stapte en hem bij de arm pakte. ‘Kan ik je heel even spreken?’

Rhand aarzelde, maar toen knikte hij en maakte een handgebaar. ‘We zijn nu afgeschermd, en niemand kan ons horen. Wat is er?’

‘Nou, er viel me net iets op. De Aiel zijn een soort gereedschap.’

‘Ja...’

‘En gereedschap dat je niet gebruikt, gaat roesten.’

‘Daarom vallen ze elkaar aan,’ zei Rhand, wrijvend over zijn slapen. ‘Om hun vaardigheden op peil te houden. Daarom had ik ze hiervan uitgesloten. Licht, Perijn! Volgens mij wordt dit een ramp. Als we hen in dit document opnemen...’

‘Ik denk niet dat je nu nog veel keus hebt,’ zei Perijn. ‘De anderen ondertekenen het verdrag nooit als de Aiel ervan uitgesloten zijn.’

‘Ik weet niet of ze het hoe dan ook wel zullen ondertekenen.’ Rhand keek verlangend naar het vel papier op tafel. ‘Het was zo’n mooie droom, Perijn. Iets goeds voor de mensheid. Ik dacht dat ik ze had. Totdat Egwene me uitdaagde, dacht ik dat ik ze had.’

Het was maar goed dat andere mensen Rhands gevoelens niet konden ruiken, anders zou iedereen hier weten dat hij nooit zou weigeren het tegen de Duistere op te nemen. Rhand liet er niets van zien op zijn gezicht, maar Perijn wist dat hij vanbinnen zo zenuwachtig was geweest als een jongen voor zijn eerste scheerbeurt.

‘Rhand, zie je het niet?’ vroeg Perijn. ‘De oplossing?’

Rhand keek hem fronsend aan.

‘De Aiel,’ zei Perijn. ‘Het gereedschap dat moet worden gebruikt. Een verdrag dat moet worden gehandhaafd...’

Rhand aarzelde, maar toen grijnsde hij breed. ‘Je bent geweldig, Perijn.’

‘Zolang het over smeden gaat, weet ik wel het een en ander.’

‘Maar dit... dit gaat niet over smeden...’

‘Natuurlijk wel,’ zei Perijn. Hoe kon Rhand dat nou niet inzien?

Rhand draaide zich om en liet kennelijk zijn weving los. Hij beende naar het tafeltje toe en stak het document uit naar een van zijn klerken achter in het paviljoen, ‘Ik wil twee bepalingen toegevoegd hebben. Ten eerste is dit document ongeldig als het niet is ondertekend door ofwel de Seanchaanse Dochter van de Negen Manen of de Keizerin. Ten tweede moeten... de Aiel — alle Aiel behalve de Shaido – in dit document worden opgenomen als handhavers van de vrede en bemiddelaars bij geschillen tussen naties. Elke natie mag zich tot hen wenden als er mogelijk sprake is van een schending van het verdrag, en de Aiel – geen vijandelijke legers – zullen voor herstel zorgen. Zij mogen misdadigers over landsgrenzen achtervolgen. Ze zijn wel onderworpen aan de wetten van de naties waarin ze zich ophouden, maar ze zijn geen onderdanen van die natie.’

Hij wendde zich tot Elayne. ‘Daar is je handhaving, Elayne, om te zorgen dat de druk zich niet opbouwt.’

‘De Aiel?’ vroeg ze sceptisch.

‘Ga je hiermee akkoord, Rhuarc?’ vroeg Rhand. ‘Bael, Jheran, jullie allemaal? Jullie beweren geen doel meer te hebben, en Perijn ziet jullie als gereedschap dat ingezet moet worden. Nemen jullie dit op je? Om oorlog te voorkomen, om overtreders te straffen, om samen te werken met de vorsten van de naties ten gunste van de gerechtigheid?’

‘Gerechtigheid zoals wij dat zien, Rhand Altor,’ vroeg Rhuarc, ‘of zoals zij dat zien?’

‘Het zal in overeenstemming moeten zijn met het geweten van de Aiel,’ antwoordde Rhand. ‘Als ze jullie oproepen, moeten ze weten dat ze jullie gerechtigheid zullen krijgen. Dit zal niet lukken als de Aiel alleen maar speelpoppen worden. Jullie autonomie is datgene wat deze regeling effectief zal maken.’

Gregorin en Darlin begonnen te klagen, maar Rhand legde ze met een blik het zwijgen op.

Perijn knikte in zichzelf en sloeg zijn armen over elkaar. Hun klachten klonken nu zwakker dan voorheen. Hij glimlachte... hij rook bij veel mensen bedachtzaamheid.

Ze zien dit als een mogelijkheid, besefte hij. Ze zien de Aiel als wilden en denken dat die eenvoudig te manipuleren zullen zijn zodra Rhand er niet meer is. Perijn grijnsde, wetend hoe ze zouden afgaan als ze die weg in sloegen.

‘Dit is wel heel plotseling,’ klaagde Rhuarc.

‘Welkom aan de dis,’ zei Elayne, die nog altijd vernietigende blikken op Rhand wierp. ‘Probeer de soep eens.’ Vreemd genoeg rook ze tróts. Merkwaardige vrouw.

‘Ik waarschuw je, Rhuarc,’ zei Rhand. ‘Je zult je leven moeten veranderen. De Aiel zullen in deze zaken moeten samenwerken. De hoofdmannen en Wijzen zullen overleg moeten voeren om samen tot beslissingen te komen. Eén clan kan geen slag leveren terwijl andere clans het ermee oneens zijn en voor de andere partij vechten.’

‘We zullen erover praten,’ zei Rhuarc, knikkend naar de andere Aielhoofdmannen. ‘Dit zal het einde betekenen van de Aiel.’

‘En een begin,’ zei Rhand.

De clanhoofden en Wijzen van de Aiel schoolden samen en overlegden op gedempte toon. Aviendha bleef staan, en Rhand staarde bezorgd voor zich uit. Perijn hoorde hem iets fluisteren, zo zacht dat zijn oren het maar amper opvingen.

‘... nu jouw droom... als je ontwaakt uit dit leven, zullen wij er niet meer zijn...’

Rhands klerken gaven een gejaagde geur af toen ze naar voren kwamen om de aanvullingen in het document aan te brengen. De vrouw, Cadsuane, bekeek alles met een streng gezicht.

Ze rook ontzettend trots.

‘Voeg nog een bepaling toe,’ zei Rhand. ‘De Aiel kunnen andere naties oproepen om hen te helpen bij de handhaving als ze denken dat hun eigen aantallen niet groot genoeg zijn. Geef formele wegen aan die naties moeten bewandelen als ze de Aiel willen verzoeken om ingrijpen of om toestemming voor het aanvallen van een vijand.’ De klerken knikten en werkten nog wat harder.

‘Je doet alsof dit al geregeld is,’ zei Egwene, kijkend naar Rhand.

‘O, verre van,’ zei Moiraine. ‘Rhand, ik heb nog een paar woorden voor je.’

‘Zijn het woorden die me zullen bevallen?’ vroeg hij.

‘Ik vermoed van niet. Zeg eens, waarom moet jij zelf het bevel voeren over de legers? Je reist naar Shayol Ghul, waar je ongetwijfeld niet in staat zult zijn om contact met iemand te onderhouden.’

‘Iemand moet het bevel voeren, Moiraine.’

‘Ja, daarover zijn we denk ik het allemaal wel eens.’

Rhand legde zijn armen op zijn rug en rook ongerust, ‘Ik heb de verantwoording genomen voor dit volk, Moiraine. Ik wil dat er voor hen wordt gezorgd, dat de wreedheden van deze slag zo veel mogelijk worden beperkt.’

‘Ik vrees dat dat een slechte reden is om een strijd aan te voeren,’ zei Moiraine zacht. ‘Je vecht niet om je soldaten te redden, je vecht om te winnen. Die leider hoef jij niet te zijn, Rhand. Die leider zou jij niet móéten zijn.’

‘Ik wil niet dat deze slag in een chaos uitmondt, Moiraine,’ zei hij. ‘Als je wist welke fouten we de vorige keer hebben gemaakt, de verwarring die kan ontstaan als iedereen denkt dat hij de leiding heeft. Een oorlog is altijd chaotisch, maar toch zullen we een opperbevelhebber nodig hebben om besluiten te nemen en te proberen de chaos in banen te leiden.’

‘Wat dacht je van de Witte Toren?’ vroeg Romanda, die zo plotseling naast Egwene stapte dat ze haar bijna opzij duwde. ‘Wij hebben de middelen om efficiënt te Reizen tussen fronten, wij houden het hoofd koel in tijden waar anderen aan onderdoor zouden gaan, en we worden door alle naties vertrouwd.’

Dat laatste was aanleiding tot een opgetrokken wenkbrauw van Darlin.

‘De Witte Toren lijkt inderdaad de beste keus, heer Draak,’ voegde Tenobia eraan toe.

‘Nee,’ besloot Rhand. ‘De Amyrlin is vele dingen, maar geen generaal... Het lijkt me geen verstandige keus.’

Vreemd genoeg zei Egwene niets. Perijn bekeek haar onderzoekend. Hij zou denken dat ze de kans om zelf de oorlog te leiden met beide handen zou aangrijpen.

‘Het zou een van ons moeten zijn,’ zei Darlin. ‘Gekozen uit degenen die hier ten strijde zullen trekken.’

‘Misschien,’ zei Rhand. ‘Zolang jullie het er maar allemaal over eens zijn wie de leiding heeft, wil ik op dat punt wel toegeven. Jullie moeten echter wel aan mijn andere eisen tegemoetkomen.’

‘Blijf je volhouden dat je de zegels moet breken?’ vroeg Egwene.

‘Maak je geen zorgen, Egwene,’ zei Moiraine glimlachend. ‘Hij gaat die zegels niet breken.’

Rhands gezicht betrok.

Egwene glimlachte.

‘Jij gaat ze breken,’ zei Moiraine vervolgens tegen Egwene.

‘Wat? Natuurlijk niet!’

‘Jij bent de Hoedster van de Zegels, Moeder,’ zei Moiraine. ‘Heb je niet gehoord wat ik eerder zei? “Het zal geschieden dat wat de mensen hebben gemaakt zal worden gebróken, en de Schaduw zal over het Patroon van de Eeuw liggen, en de Duistere zal zijn hand weer op de wereld van de mens leggen...” Het moet gebeuren.’

Egwene leek verontrust.

‘Dit had je al gezien, of niet?’ fluisterde Moiraine. ‘Wat heb je gedroomd, Moeder?’

Egwene antwoordde niet meteen.

‘Wat heb je gezien?’ drong Moiraine aan, en ze stapte dichter naar haar toe.

‘Zijn voeten knerpten ergens over,’ zei Egwene, terwijl ze Moiraine in de ogen staarde. ‘Terwijl hij liep, stapten Rhands voeten op de scherven van de kerker van de Duistere. Ik zag hem in een andere droom, erop inhakkend om hem te openen. Maar ik heb hem de kerker niet daadwerkelijk zien openen, Moiraine.’

‘De scherven lagen er, Moeder,’ zei Moiraine. ‘De zegels waren gebroken.’

‘Dromen zijn onderhevig aan interpretatie.’

‘Je kent de waarheid van deze droom. Het moet gebeuren, en de zegels zijn van jou. Jij zult ze breken, als de tijd daar is. Rhand, Herrezen Draak, het wordt tijd om ze aan haar te geven.’

‘Dit bevalt me niks, Moiraine,’ zei hij.

‘Dan is er niet veel veranderd, hè?’ vroeg ze luchtig. ‘Je hebt je wel vaker verzet tegen de dingen die je zou moeten doen. Vooral wanneer ik degene was die je erop wees.’

Hij zweeg even, maar toen lachte hij en reikte in zijn jaszak. Hij haalde er drie schijven van cuendillar uit, elk met een kronkellijn door het midden. Hij legde ze op tafel.

‘Hoe zal ze weten wanneer?’ vroeg hij.

‘Ze zal het weten,’ antwoordde Moiraine eenvoudig.

Egwene rook sceptisch, en Perijn kon het haar niet kwalijk nemen. Moiraine had altijd geloofd dat je de weving van het Patroon moest volgen en moest buigen voor de wentelingen van het Rad. Perijn zag het anders. Hij vond dat je je eigen pad bepaalde en op je eigen kracht moest vertrouwen als er iets moest gebeuren. Op het Patroon kon je niet rekenen.

Egwene was een Aes Sedai. Het leek erop dat ze vond dat ze het net zo moest zien als Moiraine. Of ze was bereid hiermee in te stemmen gewoon om die zegels in handen te krijgen.

‘Ik zal ze breken als ik het gevoel heb dat het moet gebeuren,’ zei ze, en ze pakte de zegels.

‘Dan onderteken je dus.’ Rhand pakte het document, terwijl de klerken nog klaagden over de haast waarmee ze moesten werken. Er stonden nu meerdere aanvullingen op de achterkant. Een van de klerken slaakte een kreet en reikte naar het zand, maar Rhand deed iets met de Ene Kracht en droogde de inkt ogenblikkelijk terwijl hij het document voor Egwene neerlegde.

‘Ja,’ zei ze, en ze stak haar hand uit voor een pen. Ze las de bepalingen zorgvuldig, terwijl de andere zusters over haar schouders meekeken. Ze knikten een voor een.

Egwene zette haar handtekening.

‘En nu de rest,’ zei Rhand, die zich omdraaide om de reacties te peilen.

‘Licht, hij is slim geworden,’ fluisterde Faile tegen Perijn. ‘Besef je wat hij heeft gedaan?’

‘Wat?’ vroeg Perijn, krabbend in zijn baard.

‘Hij heeft iedereen meegenomen van wie hij wist dat die hem zouden steunen,’ fluisterde Faile. ‘De Grenslanders, die zo ongeveer alles zouden ondertekenen om hulp te krijgen in hun thuislanden. De Domani, die hij onlangs nog heeft geholpen. De Aiel... nou, goed, wie weet wat de Aiel op enig ogenblik zullen doen? Maar de redenering blijft overeind.

Toen liet hij Egwene de anderen verzamelen. Het is geniaal, Perijn. Nu zij deze coalitie tégen hem had meegebracht, hoefde hij eigenlijk alleen haar maar te overtuigen. Zodra hij haar naar zijn kant had overgehaald, zouden de anderen voor gek staan als ze zich afzijdig hielden.’

En inderdaad, terwijl de vorsten het document ondertekenden – Berelain als eerste en gretigste – begonnen degenen die Egwene hadden gesteund te schuifelen. Darlin stapte naar voren en pakte de pen. Hij aarzelde nog even, maar toen tekende hij.

Gregorin volgde. Toen de Grenslanders, om beurten, gevolgd door de koning van Arad Doman. Zelfs Roedran, die deze hele bijeenkomst nog steeds een aanfluiting leek te vinden, tekende. Perijn vond dat merkwaardig.

‘Hij maakt een hoop spektakel,’ zei Perijn tegen Faile, ‘maar hij weet dat dit goed is voor zijn koninkrijk.’

‘Ja,’ beaamde ze. ‘Hij heeft zich als een hansworst gedragen, deels om iedereen op het verkeerde been te zetten, zodat ze hem niet voor vol zouden aanzien. Dit document bepaalt dat de huidige grenzen van naties blijven zoals ze zijn. Dat is een gigantisch voordeel voor iemand die probeert zijn bewind te stabiliseren. Maar...’

‘Maar?’

‘De Seanchanen?’ zei Faile zachtjes. ‘Als Rhand hen overhaalt, geeft hij hun dan toestemming om de landen te houden die ze nu hebben? De vrouwen die damane zijn? Mogen ze zo’n halsband omdoen bij elke vrouw die een voet binnen hun grenzen zet?’

Het werd stil in de tent. Misschien had Faile luider gesproken dan haar bedoeling was. Perijn had er soms moeite mee te onthouden wat gewone mensen wel en niet konden horen.

‘Ik bekommer me om de Seanchanen,’ zei Rhand. Hij stond bij de tafel en keek toe terwijl elke vorst het document bekeek, overlegde met zijn of haar raadslieden en dan tekende.

‘Hoe?’ vroeg Darlin. ‘Ze willen geen vrede met u sluiten, heer Draak. Ik denk dat ze dit document ongeldig zullen maken.’

‘Als we hier klaar zijn,’ zei Rhand zacht, ‘ga ik naar ze toe. Ze zullen tekenen.’

‘En zo niet?’ wilde Gregorin weten.

Rhand legde zijn hand met gespreide vingers op tafel. ‘Dan moet ik ze misschien vernietigen. Of in ieder geval hun vermogen om in de nabije toekomst nog oorlog te voeren.’

Het werd weer stil in het paviljoen.

‘Zou u dat kunnen?’ vroeg Darlin.

‘Dat weet ik niet zeker,’ bekende Rhand. ‘Als ik het kan, verzwakt het me mogelijk op een tijdstip waarop ik al mijn kracht nodig heb. Licht, het is misschien mijn enige keus. Een verschrikkelijke keus. Toen ik ze de vorige keer verliet... We mogen ze niet de mogelijkheid geven om ons in de rug aan te vallen terwijl wij tegen de Schaduw vechten.’ Hij schudde zijn hoofd, en Min stapte naar voren en pakte zijn arm. ‘Ik vind er wel iets op. Hoe dan ook.’

Het ondertekenen ging door. Sommigen deden het met veel zwier, anderen achtelozer. Rhand liet Perijn, Gawein, Faile en Garet Brin ook tekenen. Hij scheen te willen dat iedereen hier die mogelijk een leidersstatus zou gaan bekleden zijn of haar naam op het document zette.

Uiteindelijk was alleen Elayne nog over. Rhand stak de schrijfveer naar haar uit.

‘Je vraagt iets heel moeilijks van me, Rhand,’ zei Elayne. Ze had haar armen over elkaar geslagen en haar goudblonde haar glansde in het licht van zijn bollen. Waarom was de hemel buiten donker geworden? Rhand leek niet ongerust, maar Perijn vreesde dat de wolken de hemel weer hadden opgeslokt. Een gevaarlijk teken, als ze nu oprukten terwijl Rhand ze ooit had weggehouden.

‘Ik weet dat het moeilijk is,’ zei Rhand. ‘Misschien als ik je iets in ruil geef...’

‘Wat dan?’

‘De oorlog,’ zei Rhand. Hij wendde zich tot de vorsten. ‘Jullie wilden dat een van jullie de Laatste Slag leidde. Zouden jullie Andor, en de koningin ervan, in die rol aanvaarden?’

‘Te jong,’ zei Darlin. ‘Te groen. Niet beledigend bedoeld, Majesteit.’

Alsalam snoof. ‘Moet jij zeggen, Darlin. De helft van de monarchen hier heeft zijn of haar troon nog niet eens een jaar!’

‘En de Grenslanders dan?’ vroeg Alliandre. ‘Zij vechten al hun hele leven tegen de Verwording.’

‘Wij zijn onder de voet gelopen,’ zei Paitar. Hij schudde zijn hoofd. ‘Geen van ons kan dit coördineren. Andor is een even goede keus als iedere andere.’

‘Andor heeft zelf te lijden onder een invasie,’ merkte Darlin op.

‘Dat geldt voor jullie allemaal, of dat zal snel gebeuren,’ zei Rhand. ‘Elayne Trakand is een leider tot op het bot. Ze heeft mij veel bijgebracht van wat ik over leiderschap weet. Ze heeft tactieken geleerd van een grote kapitein, en ik ben ervan overtuigd dat ze zal putten uit de kennis van alle grote kapiteins. Iemand móét leiding geven. Aanvaarden jullie haar allemaal in die rol?’

De anderen knikten schoorvoetend. Rhand wendde zich tot Elayne.

‘Goed dan, Rhand,’ zei ze. ‘Ik zal het doen, en ik zal tekenen, maar jij kunt maar beter iets vinden op die Seanchanen. Ik wil de handtekening van hun keizerin op dit document zien. We zijn geen van allen veilig totdat dat is gebeurd.’

‘En hoe zit het met de vrouwen die door de Seanchanen gevangen worden gehouden?’ vroeg Rhuarc. ‘Ik geef toe, Rhand Altor, dat het onze bedoeling was om een bloedvete tegen die indringers uit te roepen zodra belangrijkere veldslagen gewonnen waren.’

‘Als hun keizerin ondertekent,’ zei Rhand, ‘zal ik een ruil voorstellen: goederen in ruil voor de geleiders die ze hebben ontvoerd. Ik zal proberen ze over te halen de landen af te staan die ze hebben ingenomen en terug te keren naar hun eigen grondgebied.’

‘En als ze weigeren?’ vroeg Egwene hoofdschuddend. ‘Laat je ze ook tekenen zónder op die punten toe te geven? Ze hebben duizenden slaven, Rhand.’

‘We kunnen ze niet verslaan,’ zei Aviendha zachtjes. Perijn keek naar haar. Ze rook gefrustreerd, maar vastberaden. ‘Als we oorlog tegen ze voeren, verliezen we.’

‘Aviendha heeft gelijk,’ zei Amys. ‘De Aiel zullen niét tegen de Seanchanen vechten.’

Rhuarc keek geschrokken tussen de twee heen en weer.

‘Ze hebben verschrikkelijke dingen gedaan,’ zei Rhand, ‘maar tot nu toe varen de landen die ze hebben veroverd wel bij hun sterke leiderschap. Als het echt moet, ben ik bereid ze de landen te laten houden die ze hebben, zolang ze zich niet verder verspreiden. Wat de vrouwen betreft... wat gebeurd is, is gebeurd. Laten we ons eerst zorgen maken om de hele wereld, en dan later doen wat we kunnen voor die gevangen vrouwen.’

Elayne hield het document nog even vast, misschien voor het effect, en toen boog ze zich naar voren en schreef zwierig haar naam onderaan.

‘Het is gebeurd,’ zei Moiraine toen Rhand het document pakte. ‘Deze keer krijg je vrede, heer Draak.’

‘Eerst moeten we overleven.’ Hij hield het document eerbiedig vast. ik verlaat jullie nu, zodat jullie je voorbereidingen kunnen treffen voor de strijd. Ik moet nog wat dingen regelen, waaronder Seanchan, voordat ik naar Shayol Ghul ga. Ik heb echter nog wel een verzoek aan jullie. Een goede vriend heeft ons nodig...’

Vurige bliksems trokken sporen door de bewolkte hemel. Ondanks de schaduw liep het zweet langs Lans nek en plakte zijn haar onder zijn helm tegen zijn hoofd. Hij had al jaren geen helm meer gedragen. In zijn tijd met Moiraine hadden ze niet mogen opvallen, en helmen waren opvallend.

‘Hoe... hoe erg is het?’ Andère trok een grimas, drukte zijn hand tegen zijn zij en leunde tegen een rotsblok.

Lan draaide zich om en overzag de strijd. Het Schaduwgebroed verzamelde zich weer. Die monsters leken in de warme, vochtige lucht haast wel in elkaar op te gaan, in elkaar over te lopen als één gigantische, duistere massa van jankende, walmende haat.

‘Erg,’ antwoordde Lan.

‘Wist ik wel,’ zei Andère, snel in- en uitademend terwijl het bloed tussen zijn vingers door sijpelde. ‘Nazar?’

‘Dood.’ De witharige man was neergegaan in dezelfde aanval die Andère bijna het leven had gekost. Lan had hem niet meer kunnen redden, ik zag hem nog een Trollok de pens openhalen terwijl dat monster hem doodde.’

‘Moge de laatste omhelzing van de moeder...’ Andère verkrampte van pijn. ‘Moge de...’

‘Moge de laatste omhelzing van de moeder je thuis verwelkomen,’ zei Lan zachtjes.

‘Kijk niet zo naar me, Lan,’ zei Andère. ‘We wisten allemaal wat dit zou worden toen we... toen we ons bij je aansloten.’

‘Daarom probeerde ik jullie ook tegen te houden.’

Andère fronste, ik...’

‘Rustig, Andère,’ zei Lan, en hij stond op. ‘Wat ik wilde was zelfzuchtig. Ik kwam hier om te sterven voor Malkier. Ik heb niet het recht om anderen datzelfde te ontzeggen.’

‘Heer Mandragoran!’ Prins Kaisel kwam aanrijden, zijn ooit zo mooie pantser gedeukt en besmeurd met bloed. De Kandoraanse prins zag er nog steeds te jong uit voor deze strijd, maar hij had bewezen even koelbloedig te zijn als elke doorgewinterde veteraan. ‘Ze stellen zich weer op.’

Lan liep over de rotsige grond naar een verzorger die Mandarb voor hem vasthield. De zwarte hengst had wonden in zijn flanken van Trollok-wapens. Het Licht zij dank waren ze oppervlakkig. Lan legde zijn hand op de hals van het paard toen Mandarb snoof. Verderop hief zijn vaandeldrager de vlag van Malkier, de gouden kraanvogel. Dit was al zijn vijfde vaandeldrager sinds gisteren.

Lans troepen hadden de Kloof in handen gekregen bij hun eerste bestorming, waarmee ze het Schaduwgebroed achteruit hadden gedwongen voordat ze de vallei in konden komen. Dat was meer dan Lan had verwacht. De Kloof was een lange, smalle reep rotsachtige grond, genesteld tussen kartelige hellingen en pieken.

Voor het vasthouden van deze positie was geen slimheid nodig. Je bleef staan, je stierf, en je doodde, zo lang als je kon.

Lan had een eenheid cavalerie onder zijn bevel. Die was niet heel geschikt voor dit soort werk, want ruiters werkten het beste als ze zich konden uitspreiden en de ruimte hadden om aan te vallen. Maar de doorgang van Tarwins Kloof was zo smal dat slechts een klein aantal Trolloks er tegelijkertijd doorheen kon komen. Dat bood mogelijkheden. Het was in ieder geval lastiger voor de Trolloks om hun grotere aantallen ten volle te benutten. Ze zouden flink moeten boeten voor elke voet terrein die ze wonnen.

De karkassen van Trolloks hadden een bijna vachtachtige deken gevormd op de bodem van het ravijn. Elke keer als die schepsels probeerden door de Kloof te dringen, hielden Lans mannen ze tegen met lansen en paalwapens, zwaarden en pijlen. Ze hadden er al duizenden afgeslacht en laten liggen, zodat hun kornuiten eroverheen moesten klimmen. Maar elke schermutseling kostte ook Lan weer mannen.

Elke aanval dwong zijn mannen om zich een stukje verder terug te trekken naar de ingang van de Kloof. Ze waren er nu geen honderd voet meer bij vandaan.

Lan voelde de vermoeidheid diep in zijn botten.

‘Onze troepen?’ vroeg Lan aan prins Kaisel.

‘Misschien zesduizend die nog kunnen rijden, Dai Shan.’

Minder dan de helft dan waar ze de vorige dag mee waren begonnen. ‘Laat ze opstijgen.’

Kaisel keek geschokt. ‘Gaan we ons terugtrekken?’

Lan keek de jongen aan.

Kaisel verbleekte. Lan had wel eens gehoord dat zijn blik elke man van zijn stuk kon brengen. Moiraine grapte vaak dat hij een wedstrijdje staren van een steen kon winnen en dat hij het geduld had van een eikenboom. Nou, hij voelde zich niet zo zeker van zichzelf als mensen dachten, maar die jongen had beter moeten weten dan te vragen of ze zich terugtrokken.

‘Natuurlijk,’ zei Lan, ‘en dan gaan we aanvallen.’

‘Aanvallen?’ vroeg Kaisel. ‘We zijn in het defensief!’

‘Ze vegen ons eruit,’ zei Lan, die zich in Mandarbs zadel hees. ‘We zijn uitgeput, afgemat en bijna gebroken. Als we hier blijven staan en ze nog eens op ons af laten komen, sneuvelen we zonder meer.’ Lan wist wanneer iets hopeloos was.

‘Geef die bevelen door,’ droeg hij prins Kaisel op. ‘We trekken ons langzaam terug uit de pas. Laat de rest van de troepen zich verzamelen op de vlakte. Zorg dat ze te paard zitten en klaar zijn om het Schaduwgebroed aan te vallen als ze uit de Kloof komen. Een bestorming zal veel schade aanrichten. Ze zullen niet weten wat ze overkomt.’

‘Worden we niet omsingeld en onder de voet gelopen als we de pas verlaten?’ vroeg Kaisel.

‘Dit is het beste wat we kunnen doen met de middelen die we hebben.’

‘En dan?’

‘En dan breken ze uiteindelijk door, hakken onze soldaten aan stukken en lopen ons onder de voet.’

Kaisel bleef even stil zitten, maar toen knikte hij. Wederom was Lan onder de indruk. Hij had aangenomen dat die jongen met hem mee was gegaan op zoek naar de roem van de strijd, om te vechten aan de zijde van Dai Shan en hun vijanden weg te vagen. Maar nee. Kaisel was tot op het bot een Grenslander. Hij was hier niet gekomen voor roem. Hij was gekomen omdat hij moest. Goeie knul.

‘Geef het bevel nu. De mannen zullen blij zijn om weer te paard te zitten.’ Te veel strijders waren gedwongen geweest te voet te vechten omdat de nauwe Kloof te weinig bewegingsvrijheid bood.

Kaisel gaf de bevelen, en die bevelen spoedden zich als een herfst-brand door Lans gelederen heen. Lan draaide zich om en zag dat Andère door Buien in het zadel werd geholpen.

‘Andère?’ zei Lan, terwijl hij Mandarb naar hem toe dreef. ‘Jij kan zo niet rijden. Ga naar de gewonden in het achterste kamp.’

‘Zodat ik straks daarachter lig en die Trolloks mij komen afslachten nadat ze met jullie klaar zijn?’ Andère boog zich een beetje wankel naar voren in het zadel, en Buien keek bezorgd naar hem. Maar Andère wuifde hem weg en werkte zich weer overeind. ‘We hebben de berg al verzet, Lan. Laten we dat veertje nog even wegblazen, dan is het klaar.’

Lan kon daar niets tegen inbrengen. Hij riep de mannen voor hem en in de pas op tot de aftocht. Zijn overgebleven mannen kwamen om hem heen rijden en ze gingen langzaam achteruit naar de vlakte.

De Trolloks joelden en schreeuwden opgewonden. Ze wisten dat ze dit gevecht gemakkelijk konden winnen als ze eenmaal van de rotswanden die hun bewegingen beperkten verlost waren.

Lan en zijn kleine leger verlieten de krappe Kloof en de mannen renden naar hun paarden, die bij de ingang stonden.

De Trolloks hadden – voor één keer – geen aansporing nodig van de Myrddraal om aan te vallen. De rotsige grond beefde onder hun voetstappen.

Enkele honderden meters buiten de Kloof hield Lan Mandarb in en draaide zich om. Andère bracht zijn paard met moeite naast dat van Lan, en de andere ruiters sloten zich bij hen aan en stelden zich op in lange rijen. Buien wendde zijn rijdier en draafde naar de andere kant.

De storm van Schaduwgebroed naderde het einde van de Kloof, een aanstormend leger van duizenden Trolloks die zo meteen op open terrein zouden aankomen, voor het eerst sinds de strijd was begonnen.

Lans soldaten stonden zwijgend om hem heen opgesteld. Velen van hen waren oude mannen, de laatste overblijfselen van hun gevallen koninkrijk. Hoewel hun leger de smalle Kloof had weten af te sluiten, leek het piepklein op de veel grotere vlakte.

‘Bulen,’ zei Lan.

‘Ja, heer Mandragoran?’

‘Je beweert dat je me jaren geleden in de steek hebt gelaten.’

‘Ja, heer. Het...’

‘Al je eventuele falen is vergeten,’ zei Lan, die zijn blik naar voren gericht hield, ik ben er trots op dat ik je de hadori heb gegeven.’

Kaisel kwam aanrijden en knikte naar Lan. ‘We zijn klaar, Dai Shan.’

‘Dit is het beste,’ zei Andère grimassend, met zijn hand tegen zijn wond gedrukt en amper in staat in het zadel te blijven.

‘Het is wat zijn moet,’ zei Lan. Geen ontkenning. Niet helemaal.

‘Nee,’ zei Andère. ‘Het is meer dan dat, Lan. Malkier is net een boom die zijn wortels is verloren aan witwormen, waardoor de takken langzaam verwelken. Ik word liever in één klap verbrand.’

‘Ik val liever aan,’ zei Bulen, en zijn stem klonk ferm. ‘Ik val liever nu aan dan dat ze ons onder de voet lopen. Laten we sterven in de aanval, terwijl onze zwaarden naar ons thuisland wijzen.’

Lan knikte, draaide zich om en hief zijn zwaard hoog boven zijn hoofd. Hij gaf geen toespraak; die had hij al gegeven. De mannen wisten wat dit was. Nog één aanval nu ze nog een beetje kracht hadden. Het zou wel degelijk iets betekenen. Minder Schaduwgebroed dat de beschaafde landen kon bestormen. Minder Trolloks die weerloze mensen konden doden.

De zee van vijanden leek eindeloos. Een kwijlende, stampende bende zonder orde of beheersing. Vleesgeworden razernij en vernietiging. Duizenden en nog eens duizenden monsters. Ze kwamen naar voren als water uit een doorgebroken dijk en stroomden de Kloof uit.

Lans legertje was slechts een kiezel op hun pad.

De mannen hieven zwijgend hun zwaarden naar hem in een laatste groet.

‘Nu!’ brulde Lan. Nu, terwijl ze zich beginnen te verspreiden. Dat zal de meeste schade aanrichten. Lan dreef Mandarb voorwaarts en ging voorop, de helling af.

Andère galoppeerde naast Lan en klemde zich met beide handen aan zijn zadelknop vast. Hij deed geen poging om een wapen te heffen, want dan zou hij uit zijn zadel vallen.

Nynaeve was te ver weg en Lan voelde niet veel van haar door de binding, maar soms kwamen heel sterke gevoelens ondanks de afstand toch door. Hij probeerde vertrouwen uit te stralen, voor het geval dat haar bereikte. Trots op zijn mannen. Liefde voor haar. Hij wenste vurig dat dat de laatste dingen waren die ze zich van hem zou herinneren.

Mijn arm zal het zwaard zijn...

De paardenhoeven klepperden op de grond. De Trolloks joelden uitgelaten toen ze beseften dat hun prooi een aftocht had omgezet in een bestorming die recht in hun klauwen zou lopen.

Mijn borst zal een schild zijn...

Lan hoorde een stem, de stem van zijn vader sprak die woorden uit. Dat was dwaas, natuurlijk. Lan was nog maar een zuigeling geweest toen Malkier was gevallen.

Ter verdediging van de Zeven Torens...

Lan had de Zeven Torens die standhielden tegen de Verwording nooit gezien. Hij had er alleen verhalen over gehoord.

Om de duisternis op afstand te houden...

De paardenhoeven klonken als de donder. Zo luid, luider dan hij voor mogelijk had gehouden. Hij bleef rechtop zitten, met zijn zwaard vooruit.

Ik zal standhouden terwijl alle anderen vallen.

De naderende Trolloks staken speren naar voren toen de afstand tussen de twee legers verkleinde.

Al Chalidholara Malkier. Voor mijn geliefde Malkier.

Het was de eed die een Malkierse soldaat aflegde als hij voor het eerst langs de Grens werd opgesteld. Lan had die eed nooit uitgesproken.

Hij deed dat nu in zijn hart.

‘Al Chalidholara Malkier!’ schreeuwde Lan. ‘Lansen vooruit!’ Licht, wat waren die hoefslagen luid! Konden zesduizend man wel zoveel lawaai maken? Hij draaide zich om en keek achter zich.

Er reden minstens tienduizend man.

Wat?

Hij dreef Mandarb voorwaarts, ondanks zijn verbazing.

‘Voorwaarts, Gouden Kraanvogel!’

Stemmen, geroep, geschreeuw van moed en vreugde.

De lucht links voor hen spleet zich in een plotselinge verticale opening. Een Poort van drie dozijn passen breed – de grootste die Lan ooit had gezien – opende zich vanaf een plek die zo licht was als de zon. Vanaf de andere kant stroomde, schóót het licht op hen toe. Mannen in volledige bepantsering galoppeerden de Poort uit en reden mee aan Lans flank. Ze droegen de vlag van Arafel.

Nog meer Poorten. Drie, toen vier, toen een dozijn. Elk ervan doorbrak de coördinatie van het veld doordat aanstormende ruiters zich met vooruitgestoken lansen en de vlaggen van Saldea, Arafel en Kandor bij elkaar voegden. Binnen een paar tellen was zijn bestorming met zesduizend man er een van honderdduizend geworden.

Trolloks in de frontlinies schreeuwden, en een enkeling hield op met rennen. Sommige bleven doorgaan, met hun speren vooruitgestoken om aanstormende paarden te doorboren. Daarachter duwden andere razende hordes – die niet konden zien wat er vooraan gebeurde – gretig door, zwaaiend met grote zwaarden met vreemde zeisachtige klingen en tweekoppige strijdbijlen.

De voorhoede van Trolloks met speren ontplofte.

Van ergens achter Lan begonnen Asha’man wevingen naar voren te sturen die de aarde openscheurden en de voorste rijen Trolloks volledig vernietigden. Toen hun karkassen tegen de grond gingen, stonden de middelste rangen ineens geheel onbeschermd tegenover een storm van hoeven, zwaarden en lansen.

Lan dook er zwaaiend met zijn zwaard midden in en Mandarb beukte tegen de grauwende Trolloks aan. Andère lachte.

‘Achteruit, stommeling!’ riep Lan zijn vriend toe terwijl hij uithaalde naar Trolloks. ‘Stuur de Asha’man naar onze gewonden, laat ze het kamp beschermen!’

‘Ik wil je zien lachen, Lan!’ riep Andère, die zich vasthield aan zijn zadel. ‘Laat voor één keer eens wat meer gevoel zien dan een steen! Dat lijkt me nu wel gerechtvaardigd!’

Lan keek naar de slag waarvan hij nooit had gedacht dat hij die zou winnen. Hun laatste wanhoopspoging sloeg om in een veelbelovende strijd. En toen kon hij er niets meer tegen doen. Hij glimlachte niet alleen, hij lachte hardop.

Andère draaide zich om. Eindelijk gaf hij gehoor aan het bevel en reed weg om zich te laten Helen en de achterste gelederen te organiseren.

‘Bulen,’ riep Lan. ‘Til mijn banier hoog op! Malkier lééft vandaag!’

7

In het gewoel

Na de bijeenkomst stapte Elayne het paviljoen uit en stuitte op een groepje bomen. Het waren er een stuk of twaalf. En niet zomaar bomen: het waren dikke, torenhoge, gezonde, prachtige bomen. Ze zou zich hebben geschaamd voor hoe ze verstijfde en er met open mond naar staarde, als alle anderen niet hetzelfde hadden gedaan. Ze keek opzij naar Egwene, die ongelovig opstaarde naar de reusachtige bomen. De zon scheen nog steeds, maar de groene bladeren wierpen schaduwen, en dat verklaarde waarom het licht in de tent ineens zo was afgenomen.

‘Die bomen,’ zei Perijn, terwijl hij naar voren stapte en zijn hand op de dikke, geribbelde bast legde, ‘Ik heb dit soort Grote Bomen eerder gezien. In een stedding.’

Elayne omhelsde de Bron. De gloed van saidar was voorhanden, gelukkig, als een warmte naast die van de zon. Ze zoog de Kracht naar binnen en merkte vermaakt op dat de meeste andere vrouwen die konden geleiden bij het horen van het woord ‘stedding’ hetzelfde hadden gedaan.

‘Nou, hoe machtig Rhand nu ook is,’ zei Egwene, en ze sloeg haar armen over elkaar, ‘hij kan niet zomaar een stedding laten verschijnen.’ Ze leek die gedachte geruststellend te vinden.

‘Waar is hij gebleven?’ vroeg Elayne.

‘Hij is daarheen gewandeld,’ antwoordde Perijn, gebarend naar de bomen. ‘En verdwenen.’

Soldaten uit de verschillende kampen liepen tussen de gigantische stammen door en staarden omhoog.

Elayne hoorde vlakbij een Shienaraan met heer Agelmar praten. ‘We hebben ze zien groeien, heer. Ze schoten ineens uit de grond. Het duurde nog geen vijf minuten voordat ze al zo hoog waren. Ik zweer het, heer, op mijn vermogen om ooit nog een zwaard te trekken.’

‘Goed,’ kondigde Elayne aan, en ze liet de Bron los. ‘Laten we beginnen. Er staan hele naties in brand. Kaarten! We hebben kaarten nodig!’

De andere vorsten draaiden zich naar haar om. Tijdens de vergadering, toen Rhand erbij stond, hadden slechts weinigen tegenwerpingen gemaakt toen zij als hun leidster werd gekozen. Zo ging het vaak als hij in de buurt was: je werd meegesleept in de getijden van Rhands wil. Alles wat hij zei, klonk altijd logisch.

Nu keken vele mensen echter ontstemd omdat zij boven hen was geplaatst. Ze kon ze beter geen tijd gunnen om daarbij stil te staan. ‘Waar is meester Norrij?’ vroeg ze aan Dyelin. ‘Kan hij...’

‘Ik heb kaarten, Majesteit,’ zei Garet Brin, die met Siuan aan zijn zijde het paviljoen uit stapte.

Hij leek grijzer te zijn geworden. Hij droeg een stijve witte jas met op de borst de Vlam van Tar Valon en boog eerbiedig voor haar, maar kwam niet te dichtbij. Zijn uniform maakte zijn trouw duidelijk, net als Siuans beschermende hand op zijn arm.

Elayne had hem met datzelfde rustige gezicht achter haar moeder zien staan. Nooit vrijpostig, altijd bezig de koningin te beschermen. Die koningin had hem de deur uit gezet. Dat was niet Elaynes schuld geweest, maar ze zag het geschade vertrouwen op Brins gezicht.

Elayne kon niet veranderen wat er was gebeurd. Ze kon alleen maar naar de toekomst kijken. ‘Als u kaarten hebt van deze omgeving en de mogelijke slagvelden die er zijn, heer Brin, zouden we die graag zien. Ik wil graag kaarten van het gebied tussen hier en Caemlin, een duidelijke kaart van Kandor, en uw beste kaarten van de andere Grenslandgebieden.’ Tegen de vorsten vervolgde ze: ‘Roep uw bevelvoerders en raadslieden bijeen! We moeten onmiddellijk onze volgende stappen bespreken met de andere grote kapiteins.’

Het duurde niet lang, hoewel de verwarring groot was terwijl twee dozijn verschillende groeperingen aan het werk gingen. Bedienden openden de zijkanten van het paviljoen en Elayne vroeg Sumeko om Kinsvrouwen en wachters via een Poort naar haar kamp te sturen om tafels en stoelen op te halen. Elayne vroeg ook om verslagen over wat er in de Kloof gebeurde, waar Rhand het grootste deel van de Grenslanderlegers heen had gestuurd om Lan bij te staan. De vorsten en grote kapiteins waren achtergebleven voor de voorbereidingen.

Even later stonden Elayne en Egwene naar Brins uitgebreide kaarten te kijken, die waren uitgespreid over vier tafels. De vorsten stapten achteruit en lieten de bevelvoerders overleggen.

‘Dit is goed werk, Brin,’ zei heer Agelmar. De Shienaraan was een van de vier nog overgebleven grote kapiteins. Brin was er ook een. De laatste twee grote kapiteins – Davram Bashere en Rodel Ituralde – stonden naast elkaar bij een andere tafel en brachten verbeteringen aan in een kaart van de westelijke Grenslanden. Ituralde had wallen onder zijn ogen, en af en toe trilden zijn handen. Elayne had gehoord dat hij nogal een beproeving had doorstaan in Maradon en dat hij nog maar een paar dagen geleden was gered. Ze stond er eigenlijk van te kijken dat hij hier was.

‘Goed,’ zei Elayne tegen de verzamelde mensen. ‘We moeten vechten. Maar hoe? Waar?’

‘Grote troepen Schaduwgebroed zijn op drie plekken binnengedrongen,’ vertelde Brin. ‘Caemlin, Kandor en Tarwins Kloof. De Kloof moet niet worden verlaten, gesteld dat onze legers voldoende zijn om heer Mandragoran daar te helpen de toestand te stabiliseren. Na onze aanval daar vandaag zal het Schaduwgebroed zich waarschijnlijk terugtrekken in de pas. De Malkierse zware cavalerie alleen zal moeite hebben om de vijand daar vast te houden. Misschien kunnen we hem beter een paar ploegen piekeniers sturen. Als hij de Kloof kan dichthouden, kunnen wij het overgrote deel van onze legers inzetten voor de strijd in Andor en Kandor.’

Agelmar knikte. ‘Ja. Dat zou moeten lukken als we Dai Shan de juiste steun geven. Maar we moeten voorkomen dat Shienar onder de voet wordt gelopen, net als Kandor. Als ze die Kloof uit komen...’

‘We zijn voorbereid op een langdurige strijd,’ zei heer Easar. ‘Het verzet in Kandor en Lans gevecht bij de Kloof hebben ons de tijd opgeleverd die we nodig hebben. Onze mensen gaan naar onze forten toe. We kunnen standhouden, zelfs als we de Kloof verspelen.’

‘Moedige woorden, Majesteit,’ zei Garet Brin, ‘maar het is het beste als we de Shienaranen niet zo zwaar hoeven te beproeven. Laten we ons voornemen de Kloof te behouden, met alle middelen die daarvoor nodig zijn.’

‘En Caemlin?’ vroeg Elayne.

Ituralde knikte. ‘Een vijandelijk leger zo diep binnen onze linies, met een saidinpoort om versterkingen aan te voeren... dat is een probleem.’

‘Verslagen van vanochtend vroeg,’ zei Elayne, ‘wijzen erop dat ze voorlopig blijven zitten. Ze hadden grote delen van de stad in brand gestoken, maar andere delen met rust gelaten. En nu ze de stad in handen hebben, zijn de Trolloks aan het werk gezet om de branden te blussen.’

‘Uiteindelijk zullen ze moeten vertrekken,’ zei Brin. ‘Maar het is beter als we ze daar zo snel mogelijk wegwerken.’

‘Waarom belegeren we niet?’ vroeg Agelmar. ‘Ik vind dat het grootste deel van onze legers naar Kandor zou moeten gaan. Ik wil niet dat de Wolkentroon en de Drie Handelszalen vallen, net als de Zeven Torens.’

‘Kandor is al gevallen,’ zei prins Antol zacht.

De grote kapiteins wendden zich tot de oudste zoon van de Kandoraanse koningin. Hij was een lange man die meestal vrij stil was. Nu sprak hij stoutmoedig. ‘Mijn moeder vecht voor ons land,’ zei hij, ‘maar het is een strijd van wraak en verlossing. Kandor staat in brand, en dat breekt mijn hart, maar we kunnen er niets tegen doen. Geef Andor jullie grootste aandacht. Het is tactisch te belangrijk om te negeren, en ik wil niet dat een ander land valt zoals het mijne.’

De anderen knikten. ‘Goede raad, Hoogheid,’ zei Bashere. ‘Dank u.’

‘En vergeet ook Shayol Ghul niet,’ zei Rhuarc vanaf de zijlijn, waar hij bij Perijn, enkele Aes Sedai en een paar andere Aielhoofdmannen stond. De grote kapiteins keken naar Rhuarc alsof ze waren vergeten dat hij er was.

‘Nog even en de Car’a’carn valt Shayol Ghul aan,’ vervolgde Rhuarc. ‘Hij zal de ondersteuning van speren nodig hebben.’

‘Die zal hij krijgen,’ beloofde Elayne. ‘Hoewel dat betekent dat we op vier fronten zullen moeten strijden: Shayol Ghul, Tarwins Kloof, Kandor en Caemlin.’

‘Laten we ons eerst richten op Caemlin,’ zei Ituralde. ‘Het bevalt me helemaal niet dat we het kwijt zijn. We móéten die Trolloks daar weg krijgen. Als we ze gewoonweg belegeren, geeft ze dat meer tijd om hun aantallen aan te vullen via die saidinpoort. We moeten ze nu uitschakelen, op onze eigen voorwaarden.’

Agelmar knikte grommend, kijkend naar de kaart van Caemlin die een bediende op tafel had gelegd. ‘Kunnen we die vloed indammen? De saidinpoort weer in handen krijgen?’

‘Dat heb ik geprobeerd,’ antwoordde Elayne. ‘Vanochtend hebben we drie afzonderlijke troepen door een Poort naar de kelder met de saidinpoort gestuurd, maar de Schaduw was voorbereid en had zich ingegraven. Geen van mijn soldaten is teruggekeerd. Ik weet niet of we die saidinpoort wel terug kunnen krijgen, of zelfs maar kunnen vernietigen.’

‘En als we het nou van de andere kant probeerden?’ vroeg Agelmar.

‘De andere kant?’ vroeg Elayne. ‘Je bedoelt van binnen uit de saidinwegen?’

Agelmar knikte.

‘Niemand reist over de saidinwegen,’ wierp Ituralde vol afgrijzen tegen.

‘De Trolloks wel,’ zei Agelmar.

‘Ik ben er geweest,’ zei Perijn, die naar de tafel toe stapte. ‘En het spijt me, heren, maar ik denk niet dat het zou lukken om de saidinpoort van de andere kant in te nemen. Voor zover ik het begrijp, kunnen we hem niet vernietigen, zelfs niet met de Ene Kracht. En we kunnen hem ook niet vasthouden vanaf de andere kant, niet met de Zwarte Wind daarbinnen. Het beste is als we iets verzinnen om die Trolloks uit Caemlin weg te krijgen en dan deze kant van de saidinpoort in handen te houden. Als hij goed wordt bewaakt, kan de Schaduw hem nooit meer tegen ons gebruiken.’

‘Goed dan,’ zei Elayne. ‘We zullen andere mogelijkheden overwegen. Maar ik vind dat we ook een boodschap naar de Zwarte Toren moeten sturen. We hebben hun Asha’man nodig. Hoeveel zijn er daarvan?’

Perijn schraapte zijn keel. ‘U kunt misschien beter oppassen met die plek, Majesteit. Er is daar iets aan de hand.’

Elayne fronste. ‘“Iets”?’

‘Ik weet het niet,’ zei Perijn. ‘Ik heb het er met Rhand over gehad. Hij was er bezorgd om en zei dat hij op onderzoek uit zou gaan. Dus... wees gewoon voorzichtig.’

‘Ik ben altijd voorzichtig,’ zei Elayne verstrooid. ‘Dus hoe krijgen we die Trolloks Caemlin uit?’

‘Misschien kunnen we een groot aanvalsleger verbergen in het Breemwoud, een kleine vijftig roeden ten noorden van Caemlin,’ opperde Brin. ‘Als een kleinere groep soldaten naar de stadspoorten zou gaan om de Trolloks achter zich aan te lokken naar het Woud... Vroeger was ik zelf altijd bang dat een binnenvallend leger het Woud zou gebruiken als dekking en uitvalsbasis voor een bestorming van de stad. Nooit gedacht dat ik die optie zelf nog eens zou overwegen.’

‘Hmm,’ zei Agelmar, kijkend naar een kaart van het terrein rondom Caemlin. ‘Dat zou best eens kunnen werken.’

‘Maar hoe zit het met Kandor?’ vroeg Bashere. ‘De prins heeft gelijk dat het land niet meer te redden is, maar we kunnen de Trolloks niet zomaar toestaan andere landen binnen te vallen.’

Ituralde krabde aan zijn kin. ‘Deze hele zaak zal moeilijk worden. Er zijn drie grote Trollok-legers, en wij zijn gedwongen onze aandacht te verdelen. Ja, ik kom steeds meer tot het besef dat het beter is om ons op één ervan te richten en alleen belemmerende troepen naar de andere twee te sturen.’

‘Het Schaduwleger bij Caemlin is waarschijnlijk het kleinst,’ zei Agelmar, ‘aangezien de afmetingen van de saidinpoort de doorstroom naar de stad hebben beperkt.’

‘Ja,’ beaamde Bashere. ‘Caemlin biedt de beste mogelijkheid om een snelle overwinning te behalen. We moeten daar hard aanvallen, met ons grootste leger. Als we kunnen winnen in Andor, zal dat het aantal fronten waarop we moeten vechten verkleinen, en dat zal van buitengewoon groot voordeel zijn.’

‘Ja,’ zei Elayne. ‘We bieden versterking aan Lan, maar vertellen hem dat het zijn taak is om daar zo lang mogelijk stand te houden. We plaatsen een tweede leger aan de grens van Kandor met het doel om de vijand ook daar te vertragen, of misschien een langzame aftocht, als het daartoe komt. Terwijl die twee fronten worden vastgehouden, kunnen wij onze werkelijke aandacht – en ons grootste leger – richten op het breken van de Trolloks in Caemlin.’

‘Mooi,’ zei Agelmar. ‘Dat bevalt me. Maar welk leger plaatsen we in Kandor? Welk leger kan de Trolloks ophouden zonder dat er heel veel soldaten voor moeten worden ingezet?’

‘De Witte Toren?’ stelde Elayne voor. ‘Als we de Aes Sedai naar Kandor sturen, kunnen zij de Trolloks die over de grens komen vertragen. Dan kunnen wij ons verder bezighouden met Caemlin.’

‘Dat klinkt goed,’ zei Brin.

‘En het vierde front?’ vroeg Ituralde. ‘Shayol Ghul? Weet iemand wat de heer Draak daar wil doen?’

Niemand zei iets.

‘De Aiel bekommeren zich om zijn behoeften,’ zei Amys, die naast een van de clanhoofden stond. ‘U hoeft zich over ons geen zorgen te maken. Stel uw strategieën op, dan voeren wij de onze uit.’

‘Nee,’ zei Elayne beslist.

‘Elayne?’ vroeg Aviendha. ‘We...’

‘Dit is juist wat Rhand wilde voorkomen,’ zei Elayne met krachtige stem. ‘De Aiel werken samen met de rest van ons. De slag bij Shayol Ghul kan wel eens de belangrijkste van alle zijn. Ik wil niet dat er één groep is die denkt dat ze het wel allemaal alleen kunnen. Jullie aanvaarden onze hulp.’

En, voegde ze er in gedachten aan toe, onze leiding. De Aiel waren uitstekende krijgers, maar er waren dingen die ze gewoon niet wilden toegeven. Hoe nuttig cavalerie kon zijn, om maar wat te noemen.

De Aiel waren overduidelijk niet blij met het vooruitzicht op bevelen van natlanders. Ze knepen kwaad hun ogen tot spleetjes.

‘De Aiel zijn uitstekende strijders,’ zei Brin, die naar hen keek. ‘Ik heb tegenover jullie gestaan op de Bloedsneeuw, en ik weet hoe dodelijk jullie kunnen zijn. Maar als de Draak Shayol Ghul aanvalt, zullen we waarschijnlijk de vallei moeten innemen en die dan in handen moeten houden terwijl hij de strijd aangaat met de Duistere. Ik weet niet hoe lang dat zal duren, maar het kan uren kosten. Dagen. Hebben jullie je wel eens moeten ingraven en een langdurige verdedigingsstrijd moeten leveren?’

‘Wij zullen doen wat er gebeuren moet,’ bromde Rhuarc.

‘Rhuarc,’ zei Elayne. ‘Jullie stonden er zelf op om de Vrede van de Draak te ondertekenen. Jullie stonden er zelf op om deel uit te maken van ons verbond. Ik verwacht dan ook dat jullie je aan je woord houden. Jullie zullen doen wat jullie gezegd wordt.’

De vragen van Brin en Ituralde hadden hen boos gemaakt, maar nu ze ronduit te horen kregen wat ze moesten doen, bonden ze in. Rhuarc knikte. ‘Natuurlijk,’ zei hij. ‘Ik heb toh.’

‘Los die in door te luisteren,’ zei Elayne, ‘en je mening te geven. Als we op vier verschillende fronten tegelijk moeten strijden, moeten we dat goed coördineren.’ Ze keek naar de verzamelde generaals. ‘Er schiet me iets te binnen. We hebben vier fronten, en vier grote kapiteins...’

Bashere knikte. ‘Dat is geen toeval.’

‘Nou, het zou toeval kunnen zijn.’

‘Toeval bestaat niet, Hoogheid,’ hield Bashere vol. ‘Als we één ding hebben geleerd tijdens onze reizen met de Draak, dan is dat het wel. Vier kapiteins, vier fronten. We nemen er ieder één, terwijl koningin Elayne ons aanstuurt en de hele oorlogsinspanning overziet.’

‘Ik ga naar de Malkieri,’ zei Agelmar. ‘De meeste Grenslanders vechten daar nu.’

‘En Kandor?’ vroeg Elayne.

‘Als de Aes Sedai daar vechten,’ zei Brin, ‘dan ga ik daar ook heen. Mijn plaats is bij de Witte Toren.’

Hij wil niet in Andor vechten, dacht Elayne. Hij wil niet aan mijn zijde strijden. Hij wil niets meer met onze familie te maken hebben.

‘Wie gaat er dan met mij mee naar Andor?’

‘Ik,’ zei Bashere.

‘Dan ga ik naar Shayol Ghul,’ zei Ituralde knikkend. ‘Om samen met de Aiel te strijden. Iets waarvan ik nooit had verwacht het te zullen meemaken, eerlijk gezegd.’

‘Mooi,’ zei Elayne, die een stoel pakte. ‘Dan verdiepen we ons daar nu in en maken wat afspraken. We hebben een centrale plek nodig van waaruit ik kan werken, en Caemlin is verloren. Voorlopig zal ik Merrilor gebruiken. Dat ligt centraal en er is genoeg ruimte om troepen en bevoorrading doorheen te verplaatsen. Perijn, denk je dat jij toezicht kunt houden op de logistiek in dat kamp? Een Reisterrein opzetten en de geleiders indelen om te helpen bij de communicatie en bevoorrading?’

Perijn knikte.

‘Alle anderen,’ zei ze, ‘laten we de troepen verdelen en onze strategieën uitwerken. We hebben een duidelijk beeld nodig van hoe we die Trolloks uit Caemlin wegwerken, zodat we het op vlak terrein tegen ze kunnen opnemen.’

Uren later stapte Elayne het paviljoen uit. Haar hoofd tolde van alle tactieken, bevoorradingsbehoeften en troepenverplaatsingen. Als ze met haar ogen knipperde, zag ze de kaarten nog voor zich, volgekrabbeld met Garet Brins aantekeningen.

De andere aanwezigen van de bijeenkomst begonnen weg te druppelen naar hun eigen kampen om hun strijdplannen in gang te zetten. Het was gaan schemeren en er waren lantaarns rondom het paviljoen opgesteld. Elayne herinnerde zich nog vaag dat het middag- en avondmaal naar de tent waren gebracht. Ze had toch gegeten? Er was gewoon zóveel te doen geweest.

Ze knikte naar de vorsten die langsliepen en afscheid namen. De meeste punten van de eerste voorbereidingen waren uitgewerkt. Morgenochtend zou Elayne met haar troepen naar Andor gaan en de eerste fase beginnen van de tegenaanval op de Schaduw.

De grond hier was nu zacht en veerkrachtig, begroeid met hoog groen gras. Rhands invloed hield nog aan, ook al was hij al vertrokken. Terwijl Elayne naar die torenhoge bomen keek, kwam Garet Brin naast haar staan.

Ze draaide zich om, verbaasd dat hij het paviljoen niet al verlaten had. De enigen die daar nu nog waren, waren de bedienden en Elaynes wachters. ‘Brin?’ vroeg ze.

‘Ik wilde alleen maar even zeggen dat ik trots op je ben,’ zei Brin zachtjes. ‘Dat heb je goed gedaan, daarbinnen.’

‘Ik had eigenlijk amper iets toe te voegen.’

‘Jij hebt leiderschap toegevoegd,’ zei Brin. ‘Je bent geen generaal, Elayne, en dat verwacht ook niemand van je. Maar toen Tenobia klaagde dat Saldea onverdedigd achterbleef, was jij degene die haar aandacht weer richtte op dat wat echt belangrijk is. De spanning liep hoog op, maar jij hield ons bijeen, streek rechtopstaande haren glad en voorkwam dat we elkaar aanvlogen. Goed werk, Majesteit. Héél goed werk.’

Ze grijnsde. Licht, maar ze kon niet anders dan stralen bij die woorden. Hij was haar vader niet, maar in veel opzichten was hij meer vader dan ze ooit had gehad. ‘Dank je. En Brin, de Kroon wil zich verontschuldigen voor...’

‘Daar wil ik geen woord over horen,’ kapte hij haar af. ‘Het Rad weeft wat het Rad wil. Ik neem Andor niet kwalijk wat er met me is gebeurd.’ Hij aarzelde. ‘Maar ik wil nog steeds strijden aan de zijde van de Witte Toren, Elayne.’

‘Dat begrijp ik.’

Hij maakte een buiging en beende naar Egwenes deel van het kamp.

Birgitte kwam naar Elayne toe. ‘Terug naar ons kamp, dan maar?’ vroeg ze.

‘Ik...’ Elayne aarzelde toen ze iets hoorde. Een zacht geluid, maar toch diep en krachtig. Ze fronste en liep ernaartoe, met haar hand omhoog om Birgitte de mond te snoeren toen die wilde vragen wat er was.

Ze liepen om het paviljoen heen, over groen gras en bloeiende lenteadem, en het geluid werd gestaag luider. Het was een lied. Een prachtig lied, zoals ze nog nooit had gehoord, zo indringend sonoor dat ze ervan trilde.

Het overspoelde haar, omhulde haar, gonsde in haar lichaam. Het was een vreugdevol lied, een lied van ontzag en verwondering, hoewel ze de woorden niet verstond. Ze liep naar een groep boomlange gestalten toe, die met gesloten ogen hun handen tegen de knoestige stammen drukten van de bomen die Rhand had laten groeien.

Het waren drie dozijn Ogier van uiteenlopende leeftijden. Van ouden met wenkbrauwen zo wit als verse sneeuw tot Ogier zo jong als Loial. Hij stond ook bij hen, en hij had een brede glimlach om zijn lippen terwijl hij met zijn ogen dicht meezong.

Perijn stond er met over elkaar geslagen armen bij, samen met zijn vrouw. ‘Toen je zei dat je de Asha’man wilde benaderen, zette me dat aan het denken. Als we bondgenoten nodig hebben, wat dacht je dan van de Ogier? Toen ik ging kijken of ik kon ontdekken waar Loial gebleven was, bleek dat ze zich al verzamelden om te komen vechten.’

Elayne knikte, terwijl het lied van de Ogier een hoogtepunt bereikte en vervaagde toen de Ogier hun hoofden bogen. Even was alles stil en vredig.

Uiteindelijk deed een stokoude Ogier zijn ogen open en draaide zich om naar Elayne. Zijn witte baard kwam tot halverwege zijn borst en was nog langer dan de witte snor die aan weerskanten van zijn mond naar beneden hing. Hij stapte naar voren en andere ouden, zowel mannen als vrouwen, liepen mee. Loial ook.

‘U bent de koningin,’ zei de oude Ogier, buigend voor haar. ‘Degene die deze reis leidt. Ik ben Haman zoon van Dal zoon van Morel. We zijn gekomen om onze bijlen toe te voegen aan uw strijd.’

‘Dat verheugt me,’ zei Elayne, die naar hen knikte. ‘Drie dozijn Ogier zullen veel kracht kunnen bijdragen aan onze strijd.’

‘Drie dozijn, jong mens?’ Haman lachte rommelend. ‘De Grote Stronk is niet voor zo’n langdurig overleg bijeengekomen om jullie drie dozijn Ogier te sturen. De Ogier zullen naast de mensen strijden. Wij allemaal. Ieder van ons die nog een bijl kan vasthouden.’

‘Schitterend!’ zei Elayne opgetogen. ‘Ik zal jullie goed inzetten.’

Een oudere Ogiervrouw schudde haar hoofd. ‘Zo haastig. Zo onbesuisd. Weet dit, jong mens. Er waren er bij ons die jullie, en de wereld, aan de Schaduw zouden hebben overgelaten.’

Elayne knipperde geschokt met haar ogen. ‘Zouden jullie dat echt hebben gedaan? Ons gewoon... in de steek hebben gelaten? Ons alléén hebben laten vechten?’

‘Sommigen waren daarvoor,’ antwoordde Haman.

‘Ik nam zelf dat standpunt in,’ zei de vrouw. ‘Ik pleitte daarvoor, ook al geloofde ik niet echt dat het juist was.’

‘Wat?’ vroeg Loial, die struikelend naar voren kwam. Dit leek nieuws voor hem te zijn. ‘Niet?’

De vrouw keek hem aan. ‘Er zullen geen bomen meer groeien als de Duistere deze wereld opeist.’

Loial keek verbaasd. ‘Maar waarom deed je dan...’

‘Een standpunt moet worden aangevallen voordat het zichzelf kan bewijzen, mijn zoon,’ zei ze. ‘Pas door goed te redetwisten ontdek je de diepte van je toewijding, dankzij tegenstand. Heb je niet geleerd dat bomen de sterkste wortels krijgen als het hard waait?’ Ze schudde haar hoofd, hoewel ze hem met genegenheid aankeek. ‘Dat wil nog niet zeggen dat je de stedding had moeten verlaten. Niet alleen. Gelukkig is dat opgelost.’

‘Opgelost?’ vroeg Perijn.

Loial bloosde. ‘Nou, weet je, Perijn, ik ben nu getrouwd.’

‘Dat had je nog helemaal niet verteld!’

‘Het is allemaal zo snel gegaan. Ik ben nu getrouwd met Erith. Ze staat daar, zie je? Heb je haar horen zingen? Is haar lied niet prachtig? Getrouwd zijn is niet zo erg, Perijn. Waarom heb je nooit verteld dat het helemaal niet zo erg is? Ik geloof zelfs dat ik het eigenlijk best leuk vind.’

‘Ik ben blij voor je, Loial,’ mengde Elayne zich erin. Ogier konden behoorlijk uitweiden als je niet oppaste. ‘En dankbaar aan jullie allemaal omdat jullie je bij ons aansluiten.’

‘Het is de prijs waard, misschien,’ zei Haman, die zich omdraaide en naar het bosje keek, ‘alleen al om die bomen te zien. In mijn hele leven heb ik mensen alleen nog maar Grote Bomen zien omhakken. Om nu te zien dat iemand ze in plaats daarvan laat groeien... We hebben het juiste besluit genomen. Ja, ja dat is zo. De anderen moeten dit ook zien...’

Loial wenkte Perijn, kennelijk om bij te praten. ‘Mag ik hem nog heel even lenen, Loial?’ vroeg Elayne snel, en ze troonde Perijn mee naar het midden van het bosje.

Faile en Birgitte sloten zich bij hen aan. Loial wachtte achter hen en leek volkomen in beslag genomen door de machtige bomen.

‘Ik wil je een taak geven,’ zei Elayne zacht tegen Perijn. ‘Het verlies van Caemlin bedreigt de bevoorrading van onze legers. Ondanks klachten over voedselprijzen hadden we iedereen te eten gegeven en voorraden aangelegd voor de komende strijd. Die voorraden zijn nu weg.’

‘En Cairhien?’ vroeg Perijn.

‘Daar is nog wat voedsel,’ zei Elayne. ‘En ook in de Witte Toren en Tyr. Baerlon heeft flinke voorraden metalen en poeder. Ik moet nog uitzoeken wat we uit de andere naties kunnen halen en kijken hoe het met hun voedselvoorraden staat. Het zal ongelooflijk veel werk zijn om de voorraden en rantsoenen voor alle legers te coördineren. Ik wil graag dat één persoon over het geheel de leiding neemt.’

‘En je dacht aan mij?’ vroeg Perijn.

‘Ja.’

‘Het spijt me, Elayne,’ zei Perijn. ‘Maar Rhand heeft me nodig.’

‘Rhand heeft ons allemaal nodig.’

‘Maar mij nog meer,’ zei Perijn. ‘Min heeft het gezien, zei hij. Als ik niet bij hem ben tijdens de Laatste Slag, zal hij sterven. Bovendien heb ik nog een paar gevechten te leveren.’

‘Ik doe het wel,’ zei Faile ineens.

Elayne keek haar fronsend aan.

‘Het is mijn plicht om de zaken voor het leger van mijn man te regelen,’ zei Faile. ‘U bent zijn leenvrouwe, Majesteit, dus uw behoeften zijn zijn behoeften. Als Andor het bevel voert over de Laatste Slag, dan zal Tweewater zorgen dat de legers te eten krijgen. Geef me toegang tot Poorten die groot genoeg zijn om met wagens doorheen te rijden, geef me soldaten om mijn wagens te verdedigen, en geef me inzage in de gegevens van alle kwartiermeesters. Ik zal zorgen dat het geregeld wordt.’

Het was logisch en rationeel, maar niet wat Elayne nodig had. In hoeverre kon ze deze vrouw vertrouwen? Faile had bewezen dat ze goed was in politiek. Dat was nuttig, maar beschouwde ze zichzelf echt als een onderdaan van Andor? Elayne keek de vrouw onderzoekend aan.

‘Er is geen betere persoon voor deze taak, Elayne,’ zei Perijn. ‘Faile zal zorgen dat het geregeld wordt.’

‘Perijn,’ zei Elayne. ‘Er is hier nog iets anders mee gemoeid. Kan ik je even onder vier ogen spreken?’

‘Ik vertel haar toch wat het is zodra wij hier klaar zijn, Majesteit,’ zei Perijn. ‘Ik heb geen geheimen voor mijn vrouw.’

Faile glimlachte.

Elayne keek naar de twee en zuchtte. ‘Egwene is naar me toe gekomen tijdens onze voorbereidingen voor de strijd. Er is een bepaald... voorwerp dat belangrijk is voor de Laatste Slag en dat bij iemand moet worden bezorgd.’

‘De Hoorn van Valere,’ zei Perijn. ‘Die hebben jullie nog, hoop ik.’

‘Ja. In de Toren, verborgen. We hebben hem uit de bergruimte gehaald. Gisteravond is er in die kamer ingebroken. Ik weet dat alleen vanwege bepaalde beschermingen die we er geplaatst hadden. De Schaduw weet dat we de Hoorn hebben, Perijn, en de dienaren van de Duistere zoeken hem. Ze kunnen hem niet gebruiken, want hij is met Mart verbonden zolang hij leeft. Maar als de Schaduw hem in handen kan krijgen, kan hij voorkomen dat Mart hem gebruikt. Of erger nog, hem doden en dan zelf op de Hoorn blazen.’

‘U wilt hem ongemerkt verplaatsen,’ zei Faile, ‘en de karavanen inzetten om te verhullen waar u hem naartoe brengt.’

‘We zouden hem liever gewoon rechtstreeks aan Mart geven,’ beaamde Elayne, ‘maar hij kan wel eens... lastig zijn. Ik had gehoopt dat hij bij deze bijeenkomst zou zijn.’

‘Hij is in Ebo Dar,’ zei Perijn. ‘Bij de Seanchanen.’

‘Heeft hij je dat verteld?’ vroeg Elayne.

‘Niet exact,’ antwoordde Perijn met een onbehaaglijke blik. ‘We hebben... een soort band. Ik kan soms zien waar hij is en wat hij doet.’

‘Die man is nóóit waar hij moet zijn,’ klaagde Elayne.

‘En toch,’ zei Perijn, ‘komt hij daar uiteindelijk altijd naartoe.’

‘De Seanchanen zijn de vijand,’ zei Elayne. ‘Mart schijnt dat niet te begrijpen, als je nagaat wat hij heeft gedaan. Licht, ik hoop maar dat hij zichzelf niet in de nesten werkt...’

‘Ik zal dit doen,’ zei Faile. ‘Ik zorg voor de Hoorn van Valere. Ik zal hem bewaken en zorgen dat hij bij Mart terechtkomt.’

‘Ik wil jullie echt niet krenken,’ zei Elayne, ‘maar ik aarzel om deze taak toe te vertrouwen aan iemand die ik niet goed ken. Daarom kwam ik naar jou toe, Perijn.’

‘Dat wordt dan een probleem, Elayne,’ zei Perijn. ‘Als ze echt op zoek zijn naar de Hoorn, dan zullen ze van jou en Egwene verwachten dat je hem aan iemand geeft die je goed kent. Kies Faile. Er is niemand die ik meer vertrouw dan haar, maar ze zal niet worden verdacht omdat ze geen rechtstreekse banden heeft met de Witte Toren.’ Elayne knikte langzaam. ‘Goed dan. Ik zal je nog laten weten hoe hij wordt bezorgd. Begin voorlopig maar met het verplaatsen van goederen, zodat dat alvast loopt. Te veel mensen zijn op de hoogte van de Hoorn. Zodra we hem aan je hebben gegeven, zal ik vijf verdachte afgezanten van de Witte Toren op pad sturen en de juiste geruchten verspreiden. Hopelijk zal de Schaduw aannemen dat een van die gezanten de Hoorn heeft. Ik wil de Hoorn op een plek hebben die niemand verwacht, in ieder geval tot we hem aan Martrim kunnen overhandigen.’

‘Vier fronten, heer Mandragoran,’ herhaalde Bulen. ‘Dat zeggen de boodschappers. Caemlin, Shayol Ghul, Kandor en hier. Ze willen proberen de Trolloks hier en in Kandor vast te houden terwijl ze hun best gaan doen om eerst die in Andor te verslaan.’

Lan gromde en stuurde Mandarb om de stinkende berg dode Trolloks heen. De karkassen dienden als verdedigingswal nu zijn vijf Asha’man ze als donkere, bloederige heuvels voor de Verwording hadden opgestapeld, waar het Schaduwgebroed zich verzamelde.

De stank was verschrikkelijk, natuurlijk. Veel van de wachters die hij op zijn ronden was tegengekomen, hadden twijgblad op hun vuren gegooid om de geur te verdrijven.

Het was bijna avond, de gevaarlijkste uren. Gelukkig maakten die donkere wolken aan de hemel de nachten zo donker dat ook de Trolloks moeite hadden om nog iets te zien. De schemering was voor hen echter een gunstige tijd, een tijd waarin het zicht van mensen tekortschoot, maar de ogen van Schaduwgebroed niet.

De kracht van de vernietigende aanval van Grenslanders had de Trolloks teuggedrongen naar de ingang van de Kloof. Lan kreeg elk uur meer versterking van piekeniers en andere voetsoldaten om hem te helpen zijn positie te handhaven. Al met al zag het er nu veel beter uit dan een dag eerder.

Maar het bleef grimmig. Als wat Bulen zei waar was, zou zijn leger hier blijven als vertragingstroep. Dat betekende dat hij minder soldaten zou hebben dan hem lief was. Maar hij kon deze tactiek wel begrijpen.

Lan reed het gedeelte binnen waar de Shienaraanse lansiers hun paarden verzorgden. Een gestalte maakte zich van hen los en kwam naast Lan rijden. Koning Easar was een gedrongen man met een witte knot, pas aangekomen vanaf de Akker van Merrilor na een lange dag van strategieën opstellen. Lan wilde vanuit het zadel naar hem buigen, maar hij stopte toen koning Easar naar hém boog.

‘Majesteit?’ vroeg Lan.

‘Agelmar heeft zijn strategie voor dit front meegebracht, Dai Shan,’ zei koning Easar, die naast hem kwam rijden. ‘Hij wil die graag met ons bespreken. Het is belangrijk dat u erbij bent. We vechten onder de vlag van Malkier. Daar zijn we het allemaal over eens.’

‘Tenobia?’ vroeg Lan, oprecht verbaasd.

‘In haar geval was wat aanmoediging nodig, maar ze is bijgedraaid. Ik heb ook gehoord dat koningin Ethenielle Kandor zal verlaten en hierheen zal komen. De Grenslanden vechten samen in deze slag, en dat doen we onder uw leiding.’

Ze reden door in het vervagende licht, terwijl rij na rij lansiers Easar groette. De Shienaranen waren de beste zware cavalerie ter wereld, en ze hadden talloze keren op deze rotsen gevochten – en het leven gelaten – ter verdediging van de weelderige landen ten zuiden van hier.

‘Ik ga mee,’ beloofde Lan. ‘Wat u me hebt gegeven, weegt zo zwaar als drie bergen.’

‘Weet ik,’ zei Easar. ‘Maar we zullen u volgen, Dai Shan. Totdat de hemel scheurt, totdat de stenen onder onze voeten splijten en tot dat het Rad zelf stopt met draaien. Of, het Licht zegene ons, totdat elk zwaard wordt begenadigd met vrede.’

‘En Kandor? Als de koningin hierheen komt, wie leidt die slag dan?’

‘De Witte Toren rijdt uit om het tegen het Schaduwgebroed daar op te nemen,’ antwoordde Easar. ‘U hebt de Gouden Kraanvogel geheven. Wij hadden gezworen u te hulp te komen, dus hebben we dat gedaan.’ Hij aarzelde en vervolgde op grimmige toon: ‘Kandor is niet meer te redden, Dai Shan. De koningin beseft dat. De taak van de Witte Toren is niet om Kandor te heroveren, maar om te zorgen dat het Schaduwgebroed niet nog meer terrein wint.’

Ze maakten een bocht en reden tussen de rijen lansiers door. De mannen moesten in de schemering op een paar passen afstand van hun rijdieren blijven, dus ze hielden zich daar bezig met het verzorgen van pantsers, wapens en paarden. Elke man droeg een lang zwaard op zijn rug, soms twee, en allemaal hadden ze vlegels of hamers aan hun riem hangen. De Shienaranen vertrouwden niet uitsluitend op hun lansen. Elke vijand die dacht hen in een hoek te drukken waar ze geen ruimte hadden om aan te vallen, ontdekte al snel dat ze ook op de korte afstand heel gevaarlijk konden zijn.

De meeste mannen droegen gele jassen over hun pantsers en maliën, met daarop de zwarte havik. Ze groetten met stramme ruggen en ernstige gezichten. Ja, de Shienaranen waren ernstige mensen. Dat deed het leven in de Grenslanden met je.

Lan aarzelde, maar toen wendde hij zich tot een groep mannen en sprak op luide toon. ‘Waarom treuren we?’

De soldaten keken hem aan.

‘Is dit niet waarvoor we zijn opgeleid?’ schreeuwde Lan. ‘Is dit niet het doel van onze gebruiken, van ons léven? Deze oorlog is niets om over te rouwen. Andere mannen zijn misschien laks geweest, maar wij niet. Wij zijn voorbereid, en dus is dit een roemrijke tijd.

Lach! Wees vrolijk! Laten we juichen voor de gesneuvelden en drinken op onze voorouders, die ons goed hebben onderwezen. Als jullie morgen sterven, in afwachting van jullie wedergeboorte, wees dan trots. De Laatste Slag is aangebroken, en wij zijn er klaar voor!’

Lan wist eigenlijk niet goed waarom hij dat had gezegd. Zijn woorden waren aanleiding tot een ronde van: ‘Dai Shan! Dai Shan! Voorwaarts, Gouden Kraanvogel!’ Hij zag dat sommige mannen zijn woorden opschreven om door te geven aan de anderen.

‘U hebt de ziel van een leider, Dai Shan,’ zei Easar toen ze verder reden.

‘Dat is het niet,’ antwoordde Lan, die zijn blik naar voren gericht hield. ‘Ik kan slecht tegen zelfmedelijden. Te veel van die mannen zagen eruit alsof ze hun lijkwade al aan het naaien waren.’

‘Een vat zonder deksel,’ zei Easar zachtjes, spelend met de teugels van zijn paard. ‘Een pomp zonder handvat. Een lied zonder stem. Toch is het van mij. Toch is het van mij.’

Lan keek fronsend opzij, maar de koning gaf geen verklaring voor het gedicht. Als die mensen al ernstig waren, gold dat nog meer voor hun koning. Easar had diep vanbinnen wonden waar hij niet over sprak. Lan kon hem dat niet kwalijk nemen, want hij had datzelfde gedaan.

Maar nu zag hij Easar glimlachen terwijl hij overwoog waarom hem dat gedicht te binnen was geschoten.

‘Was dat Anasai van Ryddingwoud?’ vroeg Lan.

Easar keek hem verbaasd aan, draaiend in zijn zadel. ‘Hebt u Anasais werk gelezen?’

‘Ze was een van Moiraine Sedais lievelingsdichteressen. Het klonk wel als iets van haar.’

‘Elk van haar gedichten was een treurzang,’ zei Easar. ‘Dit was voor haar vader. Ze heeft er instructies bij achtergelaten: je mag het lezen, maar niet hardop uitspreken, behalve wanneer de tijd daar is. Ze legde alleen niet uit wanneer de tijd daar zou zijn.’

Ze kwamen bij de tenten aan en stegen af. Ze hadden dat echter nog niet gedaan of de waarschuwingshoorns begonnen. Beide mannen draaiden zich meteen om, en Lan reikte naar het zwaard op zijn heup.

‘Kom, we gaan naar heer Agelmar,’ riep Lan terwijl mannen begonnen te schreeuwen en er gerammel van metaal klonk. ‘Als jullie onder mijn banier vechten, dan aanvaard ik de rol van leider blijmoedig.’

‘Geen enkele aarzeling?’ vroeg Easar.

‘Wat ben ik?’ vroeg Lan, die zich weer in het zadel hees. ‘Een of andere schaapherder uit een vergeten dorpje? Ik zal mijn plicht doen. Als mannen zo dom zijn om mij de leiding over hen te geven, zal ik zorgen dat ook zij hun plicht doen.’

Easar knikte, en toen groette hij, terwijl zijn mondhoeken vertrokken tot alweer een glimlach. Lan groette terug en galoppeerde op Mandarb midden door het kamp. De mannen langs de randen staken vuren aan. Asha’man hadden Poorten gemaakt naar een van de vele stervende bossen in het zuiden, zodat soldaten daar hout konden halen. Als Lan zijn zin kreeg, zouden die vijf geleiders hun krachten niet verspillen aan het doden van Trolloks. Ze waren veel te nuttig voor andere dingen.

Narishma groette Lan toen hij langsreed. Lan kon er niet zeker van zijn dat de grote kapiteins met opzet Grenslandse Asha’man voor hem hadden gekozen, maar het leek geen toeval. Hij had er minstens één uit elk Grensland, en zelfs een met Malkierse ouders.

We vechten samen.

8

De smeulende stad

Op Maanschaduw, haar donkerbruine merrie uit de koninklijke stallen, reed Elayne Trakand door een zelfgemaakte Poort.

Die stallen waren nu in de handen van Trolloks en de stalgenoten van Maanschaduw waren inmiddels ongetwijfeld in de kookpot beland. Elayne stond er maar niet te veel bij stil wat – wié – er nog meer in diezelfde pot kon zijn geëindigd. Ze klemde vastberaden haar kiezen op elkaar. Haar troepen zouden geen onzekerheid bij hun koningin zien.

Ze had besloten naar een heuvel te gaan die ongeveer duizend meter ten noordwesten van Caemlin lag, ver buiten het bereik van bogen, maar dichtbij genoeg om de stad te kunnen zien. In de weken na de opvolgingsoorlog hadden verschillende groepen huurlingen hun kamp opgeslagen in deze heuvels. Ze hadden zich allemaal inmiddels aangesloten bij de legers van het Licht of waren uiteengegaan en dolende dieven en schurken geworden.

De voorhoede had het terrein al verkend, en kapitein Guybon groette haar terwijl leden van de koninginnegarde – mannen en vrouwen – om Elaynes paard heen kwamen staan. Het stonk hier nog steeds naar rook.

De aanblik van Caemlin, dat smeulde als de Drakenberg zelf, gooide nog een handvol bitter kruid in de stoofpot van gevoelens in Elaynes binnenste.

De ooit zo trotse stad was dood, een brandstapel waarvan honderd verschillende slierten rook naar de stormwolken erboven opstegen. De rook deed haar denken aan de lentevuren, als boeren hun akkers in brand staken om ze vrij te maken voor nieuwe gewassen. Ze had nog geen honderd dagen over Caemlin geregeerd, en nu al was het verloren.

Als draken dat met een stad kunnen doen, dacht ze, kijkend naar het gat dat Talmanes in de dichtstbijzijnde muur had geschoten, dan zal de wereld moeten veranderen. Alles wat we over oorlogvoeren weten zal veranderen.

‘Hoeveel, denk je?’ vroeg ze de man die naast haar kwam rijden. Talmanes had sinds de beproeving die hem zijn leven had kunnen kosten nog maar één dag rust gehad. Hij had waarschijnlijk in Merrilor moeten blijven. Hij zou in ieder geval in de nabije toekomst nog niet aan het front vechten.

‘Ze zijn onmogelijk te tellen, nu ze verborgen zitten in de stad, Majesteit,’ antwoordde hij met een eerbiedige buiging. ‘Tienduizenden, maar waarschijnlijk geen honderdduizenden.’

De man was zenuwachtig in haar nabijheid, en dat was op een heel Cairhiense wijze aan hem te merken: hij sprak bloemrijk en ontzagvol. Ze zeiden dat hij een van Marts meest vertrouwde officiers was. Elayne had verwacht dat Marts slechte invloed de man inmiddels wel had geraakt, maar hij vloekte niet één keer. Jammer.

Andere Poorten openden zich vlakbij op het gele gras en haar troepen kwamen erdoor, vulden de velden en bedekten de heuvels. Ze had de leiding genomen over een grote groep krijgers, met onder hen veel siswai’aman, om haar koninginnegarde en de Andoraanse soldaten onder bevel van Birgitte en kapitein Guybon te versterken. Een tweede groep Aiel – Speervrouwen, Wijzen en de overige strijders -was uitgekozen om met Rhand noordwaarts te gaan, naar Shayol Ghul.

Slechts een handjevol Wijzen, degenen die Perijn volgden, was met Elayne meegekomen. Elayne had liever meer geleiders gehad. Toch had ze de Bond en de draken. Dat zou goed moeten maken dat haar enige andere geleiders de Kinsvrouwen waren, velen van hen niet heel erg sterk in de Kracht.

Perijn en zijn leger waren met haar meegekomen. Daartoe behoorden de Vleugelgarde van Mayene, de Geldaanse cavalerie, de Witmantels – ze wist nog steeds niet goed wat ze daarvan vond – en een groep Tweewaterse boogschutters, samen met Tam. Haar leger werd aangevuld met de groep die zich de Wolvengarde noemde. Het bestond voornamelijk uit vluchtelingen die soldaten waren geworden, waarvan slechts een enkeling een opleiding tot soldaat had gevolgd. Kn natuurlijk had ze kapitein Bashere en zijn Legioen van de Draak.

Ze had Basheres strategie voor de slag bij Caemlin goedgekeurd. We zullen de gevechten de bossen in moeten trekken, had hij uitgelegd. De boogschutters zijn dodelijk als ze op de Trolloks vuren zodra die naderen. En als die jongens zich in het bos inderdaad zo gemakkelijk kunnen verplaatsen als ik heb gehoord, zijn ze net zo gevaarlijk als ze eenmaal achteruit zijn gegaan.

De Aiel zouden ook dodelijk zijn in een bos, waar de Trolloks geen mogelijkheid hadden om met hun grote aantallen hun tegenstanders onder de voet te lopen. Bashere zelf reed verderop. Kennelijk had Rhand hem uitdrukkelijk opgedragen een oogje op haar te houden. Alsof Birgitte al niet opsprong elke keer als ze een vinger uitstak.

Rhand kan maar beter blijven leven, want dan zal ik hem eens duidelijk vertellen hoe ik over hem denk, dacht ze terwijl Bashere naderbij kwam, zachtjes overleggend met Birgitte.

Bashere was een man met O-benen en een dikke snor. Hij sprak niet tegen Elayne zoals een man tegen een koningin hoorde te praten... maar de koningin van Saldea was zijn nichtje, dus misschien voelde hij zich gewoon op zijn gemak bij koninklijke lieden.

Hij is de eerste in lijn voor de troon, bracht Elayne zichzelf in herinnering. Een samenwerking met hem zou mogelijkheden bieden om haar banden met Saldea verder aan te halen. De gedachte aan een huwelijk met een van haar kinderen beviel haar nog steeds wel. Ze legde haar hand op haar buik. De kleintjes porden haar nu regelmatig met hun elleboogjes en knietjes. Niemand had haar verteld dat het zo zou lijken op... nou, op indigestie, eigenlijk. Helaas had Melfane tegen alle verwachtingen in toch nog ergens geitenmelk gevonden.

‘Is er nieuws?’ vroeg Elayne toen Birgitte en Bashere aankwamen en Talmanes zijn paard opzij stuurde om ruimte te maken.

‘Verkennersverslagen uit de stad,’ meldde Bashere.

‘Bashere had gelijk,’ zei Birgitte. ‘De Trolloks zijn ingetoomd en de meeste branden zijn geblust. Zeker de helft van de stad staat nog overeind. Veel van die rook die je ziet komt van kookvuren, niet van gebouwen.’

‘Trolloks zijn stom,’ zei Bashere, ‘maar Halfmannen zijn dat niet. De Trolloks zouden met alle plezier de hele stad hebben geplunderd en overal brand hebben gesticht, maar dan zou het gevaar bestaan dat die brand uit de hand zou lopen. Hoe dan ook, we weten niet wat de Schaduw hier wil, maar ze hebben nu in ieder geval de mogelijkheid om de stad nog een tijdje vast te houden, mochten ze dat willen.’

‘Zullen ze dat proberen?’ vroeg Elayne.

‘Dat kan ik echt niet zeggen,’ antwoordde Bashere. ‘We kennen hun doelen niet. Was deze aanval op Caemlin bedoeld om chaos te zaaien en onze legers bang te maken, of was het de bedoeling om een vesting in te nemen en die lange tijd vast te houden als basis om van daaruit onze troepen te bestoken? Tijdens de Trollok-oorlogen namen de Schimmen ook met dat doel steden in.’

Elayne knikte.

‘Majesteit?’ vroeg een stem. Ze draaide zich om en zag een van de mannen uit Tweewater aankomen. Het was een van hun leiders, Tams onderbevelhebber. Dannil, dacht ze, zo heet hij.

‘Majesteit,’ herhaalde Dannil. Hij talmde een beetje, maar sprak toen met enige beschaafdheid. ‘Heer Guldenoog heeft zijn mannen opgesteld in het bos.’

‘Heer Talmanes, hebt u uw draken opgesteld?’

‘Bijna,’ antwoordde Talmanes. ‘Het spijt me, Majesteit, maar ik ben er niet zeker van of de bogen nodig zullen zijn als die wapens eenmaal vuren. Weet u zeker dat u niet wilt beginnen met de draken?’

‘We moeten die Trolloks de strijd in lokken,’ zei Elayne. ‘De plaatsing zoals ik die heb voorgesteld zal het beste werken. Bashere, hoe zit het met mijn strategie voor de stad zelf?’

‘Ik denk dat alles bijna klaar is, maar ik wil het nog even nagaan,’ antwoordde Bashere, die peinzend met zijn knokkels over zijn snor streek. ‘Die vrouwen van u hebben Poorten gemaakt en Mayene heeft ons olie gegeven. Weet u zeker dat u zoiets drastisch wilt doen?’

‘Ja.’

Bashere wachtte op meer antwoord, misschien een verklaring. Toen ze die niet gaf, vertrok hij om de laatste bevelen te geven.

Elayne wendde Maanschaduw en reed langs de rijen soldaten in de voorhoede, dicht bij de bossen. Er was niet veel wat ze nog kon doen in deze laatste ogenblikken terwijl haar bevelvoerders bevelen gaven, maar ze kon wél laten zien dat ze vol vertrouwen rondreed. Waar zij langskwam, hieven de mannen hun pieken hoger en rechtten hun schouders.

Elayne hield haar blik op de smeulende stad gericht. Ze zou niet wegkijken, en ze zou zich niet door woede laten leiden. Ze zou die woede gebruiken.

Bashere keerde korte tijd later terug. ‘Het is gebeurd. De kelders van veel gebouwen die nog overeind staan, zijn gevuld met olie. Talmanes en de anderen staan op hun plek. Als uw zwaardhand terugkeert en zegt dat de Kinsvrouwen klaar zijn om nog meer Poorten te openen, kunnen we beginnen.’

Elayne knikte. Ze haalde haar hand van haar buik toen Bashere ernaar keek. Ze had niet beseft dat ze hem er weer op had gelegd. ‘Wat vindt u ervan dat ik de strijd inga terwijl ik zwanger ben? Is dat een vergissing?’

Hij schudde zijn hoofd. ‘Nee. Het bewijst alleen maar hoe wanhopig onze omstandigheden zijn. Het zal de soldaten aan het denken zetten. Ze van de ernst hiervan doordringen. Bovendien...’

‘Wat?’

Bashere haalde zijn schouders op. ‘Hopelijk zal het ze eraan herinneren dat niet alles op deze wereld stervende is.’

Elayne draaide zich weer om en keek naar de stad in de verte. Boeren brandden in de lente hun akkers af om ze voor te bereiden op nieuw leven. Misschien was dat ook wat Andor nu doorstond.

‘Zeg eens,’ zei Bashere. ‘Gaat u de mannen nog vertellen dat u het kind van de heer Draak draagt?’

Kinderen, verbeterde Elayne hem in gedachten. ‘U neemt aan iets te weten wat al dan niet waar is, heer Bashere.’

‘Ik heb een vrouw en dochter. Ik herken de blik in uw ogen wanneer u de heer Draak ziet. Geen enkele zwangere vrouw raakt haar buik met zoveel eerbied aan als ze kijkt naar een man die niet de vader is.’

Elaynes lippen werden een dunne streep.

‘Waarom verbergt u het?’ vroeg Bashere. ‘Ik heb gehoord wat sommige mannen denken. Ze hebben het over een andere man, een Duistervriend genaamd Mellar, ooit kapitein van uw gardevrouwen. Ik zie in dat die geruchten onwaar zijn, maar anderen zijn minder verstandig. U zou die roddels de nek kunnen omdraaien als u dat wilde.’

‘Rhands kinderen zullen doelwitten zijn,’ legde ze uit.

‘Ach...’ antwoordde hij. Hij wreef weer even over zijn snor.

‘Als u het niet eens bent met mijn beweegredenen, Bashere, zeg het dan. Ik hou niet van slaafsheid.’

‘Ik ben niet slaafs, vrouw,’ zei hij puffend. ‘Maar toch denk ik niet dat uw kind een nog groter doelwit kan worden dan het al is. U bent opperbevelhebber van de legers van het Licht! Ik denk dat uw mannen het verdienen om te weten waar ze voor vechten.’

‘Het gaat u niet aan,’ zei Elayne, ‘en hen ook niet.’

Bashere trok één wenkbrauw naar haar op. ‘De erfgenaam van het rijk,’ zei hij vlak, ‘gaat zijn onderdanen niet aan?’

‘Volgens mij gaat u te ver, generaal.’

‘Misschien wel,’ zei hij. ‘Misschien heeft alle tijd die ik met de Draak heb doorgebracht mijn kijk veranderd. Die man... je kon nooit zien wat hij dacht. De helft van de tijd wilde hij horen wat ik dacht, zo onomwonden mogelijk. De andere helft van de tijd leek het wel alsof hij me in tweeën wilde breken alleen als ik zei dat de lucht er een beetje donker uitzag.’ Bashere schudde zijn hoofd. ‘Denk er gewoon eens over na, Majesteit. U doet me denken aan mijn dochter. Zij zou iets gelijksoortigs hebben kunnen doen, en dit is de raad die ik haar zou geven. Uw mannen zullen moediger strijden als ze weten dat u de erfgenaam van de Herrezen Draak draagt.’

Mannen, dacht Elayne. Jongemannen proberen indruk op me te maken met alle mogelijke onzin die ze zich in hun hoofd halen. Oudere mannen gaan ervan uit dat elke jonge vrouw een preek nodig heeft.

Ze richtte haar blik weer op de stad toen Birgitte kwam aanrijden en naar haar knikte. De kelders waren gevuld met olie en pek.

‘Steek maar in brand,’ zei Elayne luid.

Birgitte maakte een handgebaar. De Kinsvrouwen openden hun nieuwe Poorten en mannen smeten aangestoken fakkels in de kelders van Caemlin. Het duurde niet lang voordat de rook die boven de stad opsteeg donkerder en onheilspellender werd.

‘Dat zullen ze niet snel blussen,’ zei Birgitte zacht. ‘Niet met die droogte van de laatste tijd. De hele stad zal branden als een hooiberg.’

Het leger verzamelde zich om naar de stad te kijken, vooral de leden van de koninginnegarde en de Andoranen. Een paar van hen salueerden zoals je zou doen bij de brandstapel van een gevallen held.

Elayne knarsetandde. ‘Birgitte, geef het door aan de Wachters. De kinderen die ik draag zijn verwekt door de Herrezen Draak.’

Basheres glimlach verbreedde. Onuitstaanbare man! Birgitte glimlachte ook toen ze het nieuws ging verspreiden. Zij was ook onuitstaanbaar.

De mannen van Andor leken met rechtere rug te staan, trotser, hoewel ze hun hoofdstad zagen branden. Trolloks begonnen de poorten uit te komen, naar buiten gedreven door de vlammen.

Elayne wachtte tot de Trolloks haar leger zagen, en toen riep ze: ‘Noordwaarts!’ Ze wendde Maanschaduw. ‘Caemlin is dood, We gaan naar de bossen. Laat het Schaduwgebroed volgen!’

Androl werd wakker met zand in zijn mond. Hij kreunde en probeerde om te rollen, maar merkte dat hij vastgebonden was. Hij spuugde, likte langs zijn lippen en knipperde met korrelige ogen.

Hij lag samen met Jonnet en Emarin tegen een aarden wal, vastgebonden met touwen. Hij herinnerde zich... Licht! Het dak was ingestort.

Pevara? stuurde hij zijn gedachten naar buiten. Ongelooflijk, hoe natuurlijk het begon te voelen om zo te communiceren.

Hij werd beloond met een suf gevoel van haar. Dankzij de binding wist hij dat ze vlakbij was, waarschijnlijk ook vastgebonden. De Ene Kracht was ook buiten zijn bereik. Hij graaide ernaar, maar botste tegen een schild op. De touwen waarmee hij was vastgebonden, waren bevestigd aan een soort haak in de grond achter hem en beperkten zijn bewegingsvrijheid.

Androl wist met enige moeite zijn paniek te onderdrukken. Hij zag Nalaam niet. Was hij ook hier? Hun groep lag vastgebonden in een grote ruimte waar de lucht naar vochtige aarde rook. Ze waren nog steeds ergens ondergronds in Taims geheime complex.

Als het dak is ingestort, dacht Androl, dan zijn de cellen waarschijnlijk onbruikbaar. Dat verklaarde waarom hij en de anderen waren vastgebonden, maar niet opgesloten.

Iemand snikte.

Hij verwrong zijn lichaam en zag Evin vastgebonden liggen. De jongere man lag te beven en te huilen.

‘Het komt wel goed, Evin,’ fluisterde Androl. ‘We vinden wel een uitweg.’

Evin keek geschrokken naar hem. De jongeling was anders vastgebonden dan de rest, in een zithouding met zijn handen op zijn rug. ‘Androl? Androl, het spijt me zo.’

Androl voelde een steek vanbinnen. ‘Wat spijt je, Evin?’

‘Ze kwamen vlak nadat jullie weg waren. Ze wilden Emarin, geloof ik. Om hem te Bekeren. Toen hij er niet was, begonnen ze vragen te stellen, eisen te stellen. Ze braken me, Androl. Ik brak zo gemakkelijk. Het spijt me...’

Dus Taim had de gevallen wachters niet gevonden. ‘Het is niet jouw schuld, Evin.’

Er naderden bonkende voetstappen. Androl deed alsof hij bewusteloos was, maar iemand gaf hem een trap. ‘Ik hoorde je kletsen, schildknaap,’ bromde Mishraile, die zijn goudblonde hoofd vlak bij het zijne bracht. ‘Ik zal ervan genieten om je te vermoorden voor wat je Coteren hebt geflikt.’

Androl opende zijn ogen en zag Logain tussen Mezar en Welyn in hangen. Ze sleepten hem dichterbij en smeten hem op de grond. Logain verzette zich zwakjes en kreunde toen ze hem vastbonden. De twee mannen gingen staan, en een van hen spuugde op Androl voordat hij naar Emarin liep.

‘Nee,’ zei Taim van ergens vlakbij. ‘Die jongen is de volgende. De Grote Heer wil resultaten zien. Logain kost te veel tijd.’

Evins gesnik werd luider toen Mezar en Welyn hem bij zijn armen grepen.

‘Nee!’ riep Androl, wurmend in zijn boeien. ‘Nee! Taim, vervloekte kerel! Laat hem met rust! Neem mij!’

Taim stond vlakbij, met zijn handen op zijn rug en gekleed in een fraai zwart uniform dat leek op die van de Asha’man, maar dan met zilveren zomen. Hij droeg geen spelden op zijn kraag. Hij keerde zich naar Androl toe en sneerde: ‘Jóu? Moet ik de Grote Heer een man geven die niet eens genoeg Kracht kan geleiden om een kiezel te breken? Ik had jou lang geleden al moeten afmaken.’ Taim draaide zich om en volgde de andere twee, die een radeloze Evin meesleepten.

Androl schreeuwde hen na en bleef brullen tot hij er hees van werd. Ze brachten Evin naar een plek aan de andere kant van de ruimte – die heel groot was – en Androl kon hen niet meer zien. Hij liet zijn hoofd op de vloer zakken en sloot zijn ogen. Maar hij bleef het angstige geschreeuw van die arme Evin horen.

‘Androl?’ fluisterde Pevara.

‘Stil.’ Mishrailes stem werd gevolgd door een klap en een grom van Pevara.

Ik begin die kerel echt te haten, stuurde Pevara hem toe.

Androl antwoordde niet.

Ze hebben de moeite genomen om ons uit die ingestorte kamer te graven, vervolgde Pevara. Ik herinner me nog iets van voordat ze me afschermden en buiten westen sloegen. Volgens mij is het nog geen hele dag geleden. Ik denk dat Taim nog niet voldoende Gruwheren aan de Schaduw heeft overgeleverd. Ze stuurde hem die gedachte bijna luchthartig.

Achter hen hield Evins geschreeuw op.

O, Licht! stuurde Pevara. Was dat Evin? Alle nuchterheid verdween uit haar toon. Wat gebeurt er?

Ze Bekeren hem, stuurde Androl terug. Je kunt je kennelijk verzetten als je voldoende wilskracht hebt. Daarom is Logain nog zichzelf.

Pevara’s bezorgdheid kwam als een warm gevoel door de binding.

Waren alle Aes Sedai zoals zij? Hij had aangenomen dat ze geen gevoel hadden, maar Pevara voelde alles, hoewel ze wel een bijna bovenmenselijke beheersing had over hoe die gevoelens haar beïnvloedden. Ook weer een gevolg van tientallen jaren van oefenen?

Hoe komen we hier weg? vroeg ze.

Ik probeer mijn boeien los te krijgen, maar mijn vingers zijn stijf.

Ik zie de knoop. Hij is stevig, maar misschien kan ik je helpen.

Hij knikte. Pevara beschreef de wikkelingen van de knoop, terwijl Androl probeerde zijn vingers eronder te wurmen. Hij kon niet voldoende houvast krijgen. Hij probeerde zijn handen los te rukken en eruit te wurmen, maar de touwen zaten te strak.

Tegen de tijd dat hij zich gewonnen gaf, waren zijn vingers gevoelloos geworden. Dit gaat niet lukken, stuurde hij.

Ik probeer me uit dit schild te werken, antwoordde Pevara. Het is mogelijk, want ik denk dat onze schilden zijn afgebonden. Afgebonden schilden verzwakken.

Androl stuurde instemming terug, hoewel hij zich toch gefrustreerd voelde. Hoe lang kon Evin nog volhouden?

De stilte was tergend. Waarom hoorde hij niets? Maar toen vóélde hij iets. Iemand geleidde. Dertien mannen? Licht! Dat betekende ook dertien Myrddraal. Wat konden ze doen als ze al wisten te ontsnappen? Tegen zoveel tegenstanders konden ze het niet opnemen.

Welk klif heb jij gekozen? vroeg Pevara.

Wat?

Je zei dat het Zeevolk van kliffen af springt om hun moed te bewijzen. Hoe hoger het klif, hoe moediger de springer. Welk klif heb jij gekozen toen je daar was?

Het hoogste, bekende hij.

Waarom?

Ik dacht dat als je toch eenmaal hebt besloten van een klif te springen, je net zo goed het hoogste kunt kiezen. Waarom zou je die gok anders wagen, als je niet voor de hoofdprijs gaat?

Pevara stuurde goedkeuring terug. We ontsnappen wel, Androl. Hoe dan ook.

Hij knikte, voornamelijk in zichzelf, en ging weer verder met zijn knoop.

Even later keerden Taims trawanten terug. Evin hurkte bij Androl neer. Achter zijn ogen loerde iets anders, iets vreselijks. Hij glimlachte. ‘Nou, dat was beslist niet zo erg als ik had verwacht, Androl.’

‘O, Evin...’

‘Maak je geen zorgen om mij,’ zei Evin, die zijn hand op Androls schouder legde. ‘Ik voel me geweldig. Geen angst meer, geen zorgen meer. We hadden niet al die tijd moeten ruziën. Wij zijn de Zwarte Toren. We moeten samenwerken.’

Jij bent mijn vriend niet, dacht Androl. Je hebt misschien zijn gezicht, maar Evin... O, Licht. Evin is dood.

‘Waar is Nalaam?’ vroeg Androl.

‘Omgekomen bij de instorting, vrees ik.’ Evin schudde zijn hoofd en boog zich naar voren. ‘Ze willen je vermoorden, Androl, maar ik denk dat ik ze wel kan overtuigen dat het de moeite waard is om je te Bekeren. Uiteindelijk zul je me dankbaar zijn.’

Dat verschrikkelijke wezen achter Evins ogen glimlachte, gaf Androl een klopje op zijn schouder, stond op en ging met Mezar en Welyn kletsen.

Achter hen zag Androl nog net dertien schaduwen die aan kwamen om Emarin te grijpen en mee te sleuren om als volgende te worden Bekeerd. Schimmen, met mantels die niet bewogen.

Androl vond dat Nalaam maar geluk had gehad dat hij tijdens die instorting was verpletterd.

9

Goed sterven

Lan spleet het hoofd van de Myrddraal tot aan de nek dwars doormidden. Hij liet Mandarb achteruitdansen toen de Schim stierf en door zijn stuiptrekkingen de stukken van zijn schedel loslieten van zijn nek. Smerig zwart bloed gutste over stenen die al tien keer met bloed waren besmeurd.

‘Heer Mandragoran!’

Lan draaide zich om. Een van de mannen wees naar het kamp achter hen, van waaruit een zuil van helrood licht de lucht in schoot.

Nu al noen? dacht Lan, die zijn zwaard hief om zijn Malkieri het bevel tot terugtrekken te geven. De Kandori en Arafelse soldaten kwamen naar voren, lichte cavalerie met bogen, die de ene na de andere golf pijlen in de massa Trolloks schoten.

De stank was niet te harden. Lan en zijn mannen reden weg van de frontlinie en kwamen twee Asha’man en een Aes Sedai tegen -Coladara, die erop had gestaan te blijven als koning Paitars raadsvrouw – die tot taak hadden om de karkassen van de Trolloks in brand te steken. Dat zou het de volgende golf van Schaduwgebroed weer lastiger maken.

Lans legers waren doorgegaan met hun meedogenloze werk en hadden de Trolloks in de Kloof gehouden, als teer dat voorkomt dat een boot gaat lekken. Het leger vocht bij korte toerbeurten, steeds een uur achtereen, ’s Nachts zorgden vuren en Asha’man voor licht, zodat het Schaduwgebroed geen mogelijkheid kreeg om op te rukken.

Na twee dagen van slopende strijd wist Lan dat deze tactiek uiteindelijk in het voordeel van de Trolloks zou uitpakken. De mensen doodden ze met wagenladingen tegelijk, maar de Schaduw bouwde zijn troepen al jaren op. Elke nacht voedden de Trolloks zich met de gesneuvelden. Zij hoefden zich niet druk te maken om bevoorrading.

Lan hield zijn schouders recht terwijl hij bij de voorhoede wegreed om ruimte te maken voor de volgende groep soldaten, maar hij wilde het liefst ergens neervallen en een paar dagen achter elkaar slapen. Ondanks de grotere aantallen die hij nu dankzij de Herrezen Draak had, moest elke ploeg meerdere keren per dag aan het front verschijnen. Lan nam altijd nog een paar toerbeurten meer.

Tijd vinden om te slapen viel niet mee voor zijn troepen. Ze moesten ook nog zorgen voor hun spullen, hout sprokkelen voor de vuren en proviand binnenhalen via de Poorten. Terwijl Lan de mensen bekeek die samen met hem terugliepen, overpeinsde hij wat hij kon doen om hen sterker te maken. Vlakbij begon de trouwe Bulen in te zakken. Lan moest ervoor zorgen dat die man meer slaap kreeg, of...

Bulen gleed uit het zadel.

Lan vloekte, hield Mandarb in en sprong eraf. Hij rende naar Bulen toe en zag dat hij glazig opstaarde naar de hemel. Bulen had een gapende wond in zijn zij, waar de maliën waren gescheurd als een zeil in een storm. Bulen had de wond bedekt door zijn jas over zijn maliën aan te trekken. Lan had niet gezien dat hij geraakt was en had de man ook niet op het verbergen van de wond betrapt.

Stomkop! dacht Lan, met zijn vingers tegen Bulens hals.

Geen hartslag. Hij was dood.

Stomkop! dacht Lan nog eens, en hij boog zijn hoofd. Je wilde mijn zijde niet verlaten, zeker? Daarom verborg je die wond. Je was bang dat ik op het slagveld zou sterven als jij terugging voor Heling. Of je wilde geen kracht afnemen van de geleiders. Je wist dat ze zich al tot het uiterste moesten inspannen.

Met opeengeklemde kiezen tilde Lan Bulens lichaam op en zwaaide het over zijn schouder. Hij legde het lichaam over Bulens paard en bond het vast aan het zadel. Andère en prins Kaisel – de Kandoraanse jongeling en zijn honderd man reden meestal met Lan mee – keken bedrukt toe. Zich bewust van hun blikken legde Lan zijn hand op de schouder van de dode.

‘Goed gewerkt, mijn vriend,’ zei hij. ‘Vele generaties zullen je nog bezingen. Moge de hand van de Schepper je behoeden. De laatste omhelzing van de moeder heet je thuis welkom.’ Hij draaide zich om naar de anderen. ‘Ik zal niet rouwen! Rouwen is voor mensen met spijt, en ik heb géén spijt van wat we hier doen! Bulen had geen betere dood kunnen sterven. Ik huil niet om hem, ik júích!’

Hij sprong in Mandarbs zadel, hield de teugels van Bulens paard vast en rechtte zijn rug. Hij zou de anderen niet laten zien hoe moe hij was. Of hoe verdrietig. ‘Heeft iemand Bakh zien sneuvelen?’ vroeg hij aan de mannen die om hem heen reden. ‘Hij had een kruisboog op de rug van zijn paard gebonden. Nam dat ding altijd overal mee naartoe. Ik heb hem gezworen dat als het ooit per ongeluk afging, de Asha’man hem aan zijn tenen boven een afgrond zouden hangen.

Hij is gisteren gesneuveld toen zijn zwaard klem kwam te zitten in het pantser van een Trollok. Hij liet het zitten en wilde zijn andere zwaard pakken, maar twee Trolloks trokken zijn paard onder hem vandaan. Ik dacht dat hij toen al dood was, maar toen zag ik hem opstaan met die door het Licht vervloekte kruisboog van hem en van twee voet afstand een Trollok recht tussen zijn ogen schieten. De schicht ging dwars door die kop heen. De tweede Trollok haalde zijn buik open, maar wel met Bakhs mes in zijn nek.’ Lan knikte. ‘Ik herinner me jou, Bakh. Je bent goed gestorven.’

Ze reden een tijdje verder, en toen sprak prins Kaisel ineens. ‘Ragon. Hij is ook goed gestorven. Stormde met zijn paard recht op een stuk of dertig Trolloks af, die van de zijkant op ons afkwamen. Waarschijnlijk heeft hij minstens tien man daarmee gered en ons tijd opgeleverd. Hij schopte er nog een recht in z’n snuit toen ze hem van zijn paard sleurden.’

‘Ja, Ragon was goed gek,’ zei Andère. ‘Ik ben een van de mannen die hij heeft gered.’ Hij glimlachte. ‘Hij is inderdaad goed gestorven. Licht, het is zo. Maar het gékste wat ik de afgelopen paar dagen heb gezien, is natuurlijk wat Kragil deed toen hij tegen die Schim vocht. Hebben jullie dat gezien...’

Tegen de tijd dat ze bij het kamp aankwamen, lachten de mannen en bezongen ze de gesneuvelden met woorden. Lan maakte zich van hen los en bracht Buien naar de Asha’man.

Narishma hield een Poort open voor een bevoorradingswagen. Hij knikte naar Lan. ‘Heer Mandragoran?’

‘Ik moet hem op een koude plek leggen,’ zei Lan, die afsteeg. ‘Als dit achter de rug is en Malkier weer is opgeëist, hebben we een goede rustplaats nodig voor de moedige gesneuvelden. Tot die tijd wil ik niet dat hij verbrand wordt of ergens wegrot. Hij was de eerste Malkieri die terugkeerde naar de koning van Malkier.’

Narishma knikte, waardoor de Arafelse klokjes in zijn vlechten tinkelden. Hij stuurde een wagen door de Poort, maar toen stak hij zijn hand op om de anderen te laten wachten. Hij sloot zijn Poort en opende een nieuwe naar de top van een berg.

Een ijzige wind kwam naar buiten. Lan haalde Buien van zijn paard. Narishma wilde helpen, maar Lan wuifde hem weg en hees grommend het lijk op zijn schouder. Hij stapte de sneeuw in. De snerpende wind beet in zijn wangen alsof iemand er met een mes in prikte.

Hij legde Bulen op de grond, knielde neer en haalde voorzichtig de hadori van Bulens hoofd. Lan zou die de strijd in dragen – zodat Bulen kon doorgaan met vechten – en hem terugbrengen bij het lichaam als de strijd voorbij was. Het was een oud Malkiers gebruik. ‘Je hebt het goed gedaan, Bulen,’ zei Lan zacht. ‘Dank je wel dat je me niet hebt opgegeven.’

Hij stond op, liep knerpend over de sneeuw terug en beende de Poort door, met de hadori in de hand. Narishma liet de Poort dichtgaan. Lan vroeg hem waar de berg was – voor het geval Narishma sneuvelde in de strijd – zodat hij Bulen later zou kunnen terugvinden.

Ze zouden niet alle lichamen van gesneuvelde Malkieri op die wijze kunnen behouden, maar één was beter dan geen. Lan wikkelde de leren hadori om het gevest van zijn zwaard, vlak onder de handbeschermer, en bond hem vast. Hij gaf Mandarb aan een verzorger, stak zijn vinger op naar het paard en keek het dier in de peilloos donkere ogen. ‘Geen verzorgers meer bijten,’ gromde hij tegen de hengst.

Daarna ging Lan op zoek naar heer Agelmar. Hij vond de bevelhebber in gesprek met Tenobia in het Saldeaanse gedeelte van het kamp. Vlakbij stonden mannen met bogen in rijen van tweehonderd, opkijkend naar de hemel. Ze waren al een paar keer door Draghkar aangevallen. Toen Lan aankwam, begon de grond te beven en rommelen.

De soldaten schreeuwden niet. Ze begonnen hier al aan te wennen. Het land kreunde.

De kale rotsgrond vlak bij Lan spleet. Hij sprong geschrokken achteruit toen het beven doorging en zag scheurtjes in de rotsen verschijnen. Er was iets heel onheilspellends aan die haarscheurtjes. Ze waren te donker, te diep. Hoewel het terrein nog beefde, stapte hij naar voren, keek naar de barstjes en probeerde ze ondanks het trillen van de grond goed te bekijken.

Het leken wel spleten naar het niets. Ze trokken het licht naar binnen, zogen het weg. Alsof hij naar breuken in de werkelijkheid zelf keek.

Het beven nam af. De duisternis in de scheurtjes bleef nog een paar tellen hangen voordat het vervaagde en de haarscheurtjes gewone barstjes in het steen werden. Behoedzaam knielde Lan neer en bekeek ze van dichtbij. Had hij echt gezien wat hij dacht te hebben gezien? Wat betekende dit?

Verkild stond hij weer op en liep door. Niet alleen de mensen worden moe, dacht hij. De moeder verzwakt.

Hij haastte zich door het Saldeaanse kamp. Van alle strijders bij de Kloof was dit het best onderhouden kamp, geleid door strenge of-ficiersvrouwen. Lan had de meeste niet-strijdende Malkieri in Fal Dara achtergelaten, en de overige troepen hadden weinig andere mensen behalve de strijders zelf meegebracht.

Maar zo deden de Saldeanen dit soort dingen niet. Hoewel de vrouwen zich gewoonlijk niet in de Verwording waagden, gingen ze verder overal met hun mannen mee naartoe. Ze konden allemaal vechten met messen en zouden hun kamp met hun leven verdedigen als het nodig was. Ze waren hier bijzonder nuttig geweest bij het verzamelen en verdelen van proviand en het verzorgen van de gewonden.

Tenobia ruziede weer over tactieken met Agelmar. Lan liep naar hen toe en luisterde mee terwijl de Shienaraanse grote kapitein knikte bij haar eisen. Ze had er best kijk op, maar ze was te stoutmoedig. Ze wilde dat ze de Verwording in gingen en het gevecht leverden in het ontstaansgebied van de Trolloks.

Uiteindelijk merkte ze Lan op. ‘Heer Mandragoran,’ zei ze, en ze nam hem schattend op. Ze was een behoorlijk knappe vrouw, met vuur in haar ogen en lang zwart haar. ‘Was uw laatste uitval een overwinning?’

‘Er zijn weer meer Trolloks dood,’ antwoordde Lan.

‘We leveren een roemrijke strijd,’ zei ze trots.

‘Ik heb een goede vriend verloren.’

Tenobia zweeg even en keek hem in de ogen, misschien op zoek naar enig gevoel. Lan gaf het haar niet. Bulen was goed gestorven. ‘De mannen die vechten verdienen roem,’ zei Lan tegen haar, ‘maar de strijd zelf is niet roemrijk. Hij is gewoon. Heer Agelmar, als ik u even mag spreken.’

Tenobia stapte opzij en Lan trok Agelmar mee. De oude generaal keek Lan dankbaar aan. Tenobia keek nog even naar hen, en toen beende ze weg terwijl twee wachters haastig achter haar aan liepen.

Ze zal zich zelf nog in de strijd werpen als we geen oogje op haar houden, dacht Lan. Haar hoofd zit vol met liederen en verhalen.

Had hij zijn mannen niet zojuist aangemoedigd om diezelfde verhalen te vertellen? Nee. Er was een verschil. Hij vóélde een verschil. De mannen leren te aanvaarden dat ze mogelijk zouden sterven en dat ze de gesneuvelden moesten eren... dat was iets anders dan liederen zingen over hoe heerlijk het was om aan het front te vechten.

Helaas moest er echt gevochten worden voordat dat verschil duidelijk werd. Hopelijk zou Tenobia geen al te overhaaste dingen doen. Lan had vele jongemannen met diezelfde blik in hun ogen gezien. Zijn oplossing was om ze dan een paar weken zo hard te laten werken dat ze uitgeput raakten, ze zodanig onder druk te zetten dat ze alleen nog maar aan hun bed dachten en niet meer aan de ‘roem’ die ze op een dag zouden vinden. Hij betwijfelde echter of dat een gepaste maatregel was bij de koningin zelf.

‘Ze is onbesuisder geworden sinds Kalyans huwelijk,’ zei heer Agelmar zachtjes, meelopend met Lan langs de achterste rijen en knikkend naar soldaten. ‘Ik denk dat hij nog in staat was om haar een klein beetje in te tomen, maar nu, zonder hem én zonder dat Bashere haar in de gaten houdt...’ Hij zuchtte. ‘Nou, hoe dan ook. Wat wilde u van me, Dai Shan?’

‘We vechten hier goed,’ zei Lan. ‘Maar ik maak me zorgen. De mannen zijn moe. Hoe lang zullen we de Trolloks nog kunnen tegenhouden?’

‘U hebt gelijk. Uiteindelijk zal de vijand zich een weg naar binnen banen,’ zei Agelmar.

‘Wat moeten we dan doen?’

‘Hier blijven vechten. En als we niet kunnen standhouden, trekken we ons terug om tijd te rekken.’

Lan verstarde. ‘Terugtrekken?’

Agelmar knikte. ‘We zijn hier om de Trolloks op te houden. Dat kunnen we doen door een tijdje hier stand te houden en dan langzaam door Shienar achteruit te gaan.’

‘Ik ben niet naar Tarwins Kloof gekomen om me terug te trekken, Agelmar.’

‘Dai Shan, ik had gehoord dat u hier was gekomen om te sterven.’

Dat was niets anders dan de waarheid. ‘Ik sta Malkier niet nog een keer af aan de Schaduw, Agelmar. Ik ben naar de Kloof gekomen – en de Malkieri zijn me hierheen gevolgd – om de Duistere te laten zien dat we niet verslagen waren. De gedachte om te vertrekken, terwijl het ons net was gelukt om wat houvast te krijgen...’

‘Dai Shan,’ zei heer Agelmar op nog gedemptere toon terwijl ze doorliepen, ‘ik eerbiedig uw besluit om te strijden. Dat doen we allemaal. Alleen al uw tocht hierheen heeft duizenden mannen bezield. Dat was misschien niet uw doel, maar het is het doel dat het Rad voor u heeft geweven. De vastberadenheid van een man gedreven door zijn rechtvaardigheidsgevoel laat zich niet gemakkelijk negeren. Maar er komt ook een tijd dat je jezelf opzij moet zetten en het grotere belang moet overzien.’

Lan bleef staan en keek de oude generaal aan. ‘Pas op, Agelmar. Ik zou bijna denken dat je me voor zelfzuchtig uitmaakt.’

‘Dat doe ik ook, Lan,’ zei Agelmar. ‘En dat ben je ook.’

Lan vertrok geen spier.

‘Je bent hierheen gekomen om je leven te vergooien voor Malkier. Dat op zich is nobel. Maar nu de Laatste Slag ophanden is, is het ook dom. We hebben je nodig. Er kunnen mannen sterven vanwege jouw koppigheid.’

‘Ik heb ze niet gevraagd om me te volgen. Licht! Ik heb juist al het mogelijke gedaan om ze tegen te houden.’

‘De plicht is zwaarder dan een berg, Dai Shan.’

Nu kromp Lan ineen. Hoe lang was het geleden dat iemand hem zo had kunnen raken met niets meer dan woorden? Hij herinnerde zich nog dat hij datzelfde concept had uitgelegd aan een jongeling uit Tweewater. Een schaapherder die nog argeloos in het leven stond, angstig voor het lot dat het Patroon voor hem had bepaald.

‘Sommige mannen,’ zei Agelmar, ‘zijn voorbestemd om te sterven, en ze vrezen het. Anderen zijn voorbestemd om te leven, en te leiden, en ze vinden het een last. Als je hier wilt blijven strijden totdat de laatste man valt, dan kan dat. Je mannen zouden sterven met liederen over de roem van het gevecht op hun lippen. Of je kunt doen wat wij allebei moeten doen. Terugtrekken als we daartoe gedwongen worden, ons aanpassen, de Schaduw blijven afremmen en hinderen zolang we kunnen. Totdat de andere legers ons te hulp kunnen komen.

We hebben een uitzonderlijk beweeglijk leger. Alle legers hebben je hun beste cavalerie gestuurd. Ik heb negenduizend man lichte Saldeaanse cavalerie, die heel nauwgezet zeer ingewikkelde bewegingen kunnen uitvoeren. We kunnen de Schaduw hier pijn doen, maar hun aantallen zijn te groot. Groter dan ik had verwacht. We zullen ze nog meer pijn doen terwijl we ons terugtrekken. Met elke stap die wij achteruitzetten, zullen we zorgen dat we ze pijn doen. Ja, Lan. Je hebt mij tot generaal van het slagveld benoemd, en dat is mijn raad aan je. Het zal niet vandaag gebeuren, misschien pas over een week, maar we zullen achteruit moeten gaan.’

Lan liep zwijgend door. Voordat hij een antwoord kon verzinnen, zag hij een blauw licht opflitsen in de lucht. Het noodsignaal uit de Kloof. De eenheden die net het slagveld op waren gekomen, hadden hulp nodig.

Ik zal erover nadenken, dacht Lan. Hij zette zijn vermoeidheid van zich af en rende naar de piketlijnen waar de verzorger Mandarb naartoe had gebracht.

Hij hoefde niet mee te rijden in deze uitval, want hij had er net een achter de rug. Toch besloot hij te gaan, en hij riep al naar Bulen dat hij een paard moest pakken voordat het tot hem doordrong. Licht, Lan was gewend geraakt aan de hulp van die man.

Agelmar heeft gelijk, dacht Lan terwijl de verzorgers zich haastten om Mandarb te zadelen. De hengst was schichtig omdat hij Lans stemming aanvoelde. Ze zullen me volgen. Net zoals Bulen. Als ik ze hun dood tegemoet leid in naam van een gevallen koninkrijk... mezelf naar diezelfde dood leid... waarin verschilt dat van Tenobia’s houding?

Niet lang daarna galoppeerde hij terug naar de verdedigingslinies en zag dat de Trolloks daar bijna doorbraken. Hij sloot zich aan bij de gevechten, en voor vannacht hielden ze stand. Uiteindelijk zou dat niet meer lukken. En dan?

Dan... dan zou hij Malkier weer in de steek laten, en doen wat er gebeuren moest.

Egwenes leger had zich verzameld op het zuidelijke deel van de Akker van Merrilor. Ze zouden naar Kandor Reizen zodra Elaynes leger naar Caemlin was gestuurd. Rhands legers waren Thakan’dar nog niet binnengegaan, maar hadden zich verzameld op terreinen aan de noordkant van de Akker, waar ze eenvoudiger bevoorraad konden worden. Rhand beweerde dat de tijd nog niet helemaal rijp was voor zijn aanval. Hopelijk boekte hij vooruitgang met de Seanchanen.

Licht, het verplaatsen van zoveel mensen was een gigantische kopzorg. Aes Sedai maakten Poorten in een heel lange rij, als deuropeningen langs de wand van een grote banketzaal. Soldaten stelden zich op in rijen en wachtten op hun beurt om erdoor te gaan. Veel van de sterkste geleiders waren niet betrokken bij deze taak. Zij zouden straks moeten geleiden in de strijd, en met het maken van Poorten zouden ze hun krachten uitputten voordat het belangrijkste werk moest beginnen.

De soldaten maakten ruimte voor de Amyrlin, natuurlijk. Met de voorhoede op zijn plek en een kamp opgesteld aan de overkant, werd het tijd dat ze overstak. Ze had de ochtend besteed aan vergaderen met de Zaal om de bevoorradingsverslagen en terreinbeoordelingen door te nemen. Ze was blij dat ze de Zaal een grotere rol in de oorlog had toebedeeld. De Gezetenen bezaten gezamenlijk veel wijsheid, aangezien velen van hen al meer dan honderd jaar leefden.

‘Ik hou er niet van om zo lang te moeten wachten,’ mopperde Gawein, die naast haar reed.

Ze keek hem aan.

‘Ik vertrouw op generaal Brins inschatting van het slagveld, en de Zaal ook,’ zei Egwene. Ze reden langs de Illiaanse Gezellen, met op de glanzende borstplaat van elke man de Negen Bijen van Illian. Ze groetten haar, hun gezichten verborgen onder hun kegelvormige helmen met tralies voor het gelaat.

Egwene wist niet zeker of ze het wel prettig vond om hen bij haar leger te hebben. Ze zouden vast trouwer zijn aan Rhand dan aan haar, maar Brin had erop gestaan. Hij zei dat haar leger, hoe groot het ook was, nog een elitegroep als de Gezellen miste.

‘Ik vind nog steeds dat we eerder hadden moeten vertrekken,’ zei Gawein terwijl ze door de Poort naar de grens van Kandor reden.

‘Het heeft maar een paar dagen geduurd.’

‘Een paar dagen waarin Kandor brandde.’ Ze voelde zijn frustratie. Ze voelde ook dat hij van haar hield, ontzettend veel. Hij was nu haar echtgenoot. Het huwelijk was de vorige avond door Silviana bezegeld in een eenvoudige plechtigheid. Egwene vond het nog steeds een vreemde gedachte dat ze haar eigen huwelijk had goedgekeurd. Als je zelf het hoogste gezag was, wat moest je dan? Ze hadden een boodschap gestuurd naar Gaweins moeder en Egwenes ouders, die er allemaal bij waren geweest.

Terwijl ze het kamp aan de Kandoraanse grens in reden, zagen ze Brin, die beknopte bevelen aan de verkenningsgroepen gaf. Toen hij bij Egwene aankwam, stapte hij van zijn paard, maakte een diepe buiging en kuste haar ring. Toen steeg hij weer op en reed verder. Hij was erg eerbiedig, als je bedacht dat hem zo ongeveer de arm op de rug was gedraaid om dit leger aan te voeren. Natuurlijk had hij zijn eisen gesteld en was daaraan tegemoetgekomen, dus misschien had hij hun evengoed een arm op de rug gedraaid. Het leiden van de legers van de Witte Toren was een kans voor hem geweest. Geen enkele man werd graag op een zijspoor gezet. En de grote kapitein had daar om te beginnen al nooit thuisgehoord.

Egwene zag dat Siuan aan Brins zijde reed en glimlachte tevreden. Hij is nu stevig aan ons gebonden.

Ze richtte haar blik op de heuvels langs de zuidoostelijke grens van Kandor. Hoewel ze niet groen waren – maar dat was het bijna nergens ter wereld meer – gaf de vredige sereniteit daar geen enkele aanleiding te denken dat het land erachter in brand stond. De hoofdstad Chachin was nu weinig meer dan puin. Voordat koningin Ethenielle zich had teruggetrokken om zich samen met de andere Grenslanders bij het gevecht aan te sluiten, had ze de leiding over de reddingsoperaties overgedragen aan Egwene en de Zaal. Ze hadden gedaan wat ze konden, hadden verkenners door Poorten naar grote wegen gestuurd op zoek naar vluchtelingen en die vervolgens in veiligheid gebracht. Voor zover het nog ergens veilig te noemen was.

Het grootste Trollok-leger had de brandende steden verlaten en bewoog zich nu zuidoostwaarts naar de heuvels en de rivier die de grens vormde tussen Kandor en Arafel...

Silviana kwam aan Egwenes andere zijde rijden en wierp Gawein alleen een vluchtige blik toe – die twee moesten echt ophouden met dat gekissebis, want het werd vermoeiend – voordat ze Egwenes ring kuste. ‘Moeder.’

‘Silviana.’

‘We hebben nieuws ontvangen van Elayne Sedai.’

Egwene stond zichzelf een glimlachje toe. Allebei, onafhankelijk van elkaar, waren ze naar Elayne gaan verwijzen volgens haar rang in de Witte Toren in plaats van haar burgerrang. ‘En?’

‘Ze stelt voor dat we een plek inrichten waar de gewonden heen kunnen worden gestuurd voor Heling.’

‘We hadden toch besloten dat we de Gelen van slagveld naar slagveld zouden laten gaan?’ vroeg Egwene.

‘Elayne Sedai is bang dat de Gelen dan aan te veel gevaar blootstaan,’ antwoordde Silviana. ‘Ze wil een vaste ziekenzaal.’

‘Dat zou inderdaad efficiënter zijn, Moeder,’ viel Gawein haar bij, wrijvend over zijn kin. ‘Gewonden opzoeken na een veldslag is een onmenselijke klus. Ik weet niet wat ik ervan zou vinden om zusters tussen de doden te laten zoeken. Deze oorlog kan nog weken duren, misschien zelfs maanden, als de grote kapiteins gelijk hebben. Uiteindelijk zal de Schaduw beginnen Aes Sedai op het slagveld uit te schakelen.’

‘Elayne Sedai was behoorlijk... vasthoudend,’ zei Silviana. Haar gezicht was een masker, haar stem gelijkmatig, maar ze kreeg het ook voor elkaar om groot ongenoegen uit te stralen. Silviana was daar goed in.

Ik heb geholpen om Elayne de leiding te geven, bracht Egwene zichzelf in herinnering. Wat voor voorbeeld zou ik stellen als ik dit verzoek van haar nu weiger? Haar gehoorzamen zou ook niet meevallen. Hopelijk konden ze desondanks vriendinnen blijven.

‘Elayne Sedai is wijs,’ zei Egwene. ‘Zeg maar tegen Romanda dat het zo moet gebeuren. Laat de hele Gele Ajah zich verzamelen voor het Helen, maar niet in de Witte Toren.’

‘Moeder?’ vroeg Silviana.

‘De Seanchanen,’ legde Egwene uit. Ze moest het serpent onderdrukken dat diep vanbinnen begon te kronkelen telkens als ze aan hen dacht. ‘Ik wil niet dat de Gelen worden aangevallen als ze alleen en uitgeput zijn van het Helen. De Witte Toren is onbeschermd en een richtpunt voor de vijand. Als het de Seanchanen niet zijn, dan zal de Schaduw daar wel iets proberen.’

‘Goed punt.’ Silviana klonk schoorvoetend. ‘Maar waar dan? Caemlin is gevallen, en de Grenslanden zijn te open. Tyr?’

‘Nee,’ besloot Egwene. Dat was Rhands territorium, en het lag te veel voor de hand. ‘Stuur Elayne een voorstel. Misschien is de Eerste van Mayene bereid een geschikt gebouw ter beschikking te stellen. Een heel groot gebouw.’ Egwene trommelde met haar vingers op haar zadelknop. ‘Stuur de Aanvaarden en de Novices met de Gelen mee. Ik wil die vrouwen niet op het slagveld hebben, maar hun kracht kan wel gebruikt worden bij het Helen.’

Gekoppeld aan een Gele kon zelfs de zwakste Novice een klein beetje van haar kracht afstaan en levens redden. Velen van hen zouden teleurgesteld zijn, want ze hadden zich voorgesteld dat ze Trolloks zouden doden. Nou, zo konden ze meehelpen bij de strijd zonder in de weg te lopen, aangezien ze geen enkele slagveldervaring hadden.

Egwene keek over haar schouder. De bewegingen door de Poorten zouden nog wel even doorgaan. ‘Silviana, geef mijn woorden door aan Elayne Sedai. Gawein, ik wil iets doen.’

Ze troffen Chubain, die toezicht hield bij het opzetten van een bevelskamp in de vallei ten westen van de grensrivier tussen Kandor en Arafel. Op dit heuvelachtige terrein zouden ze de naderende Trolloks opvangen. In de naastgelegen valleien zouden aanvalstroepen worden opgesteld met boogschutters en verdedigingseenheden op de heuvels. Het was de bedoeling om de Trolloks hard te raken als ze probeerden de heuvels in te nemen, en zo flink wat schade aan te richten. De aanvalstroepen konden de vijandelijke flanken bestoken, terwijl de verdedigers de heuvels zo lang mogelijk in handen hielden.

Er was een goede mogelijkheid dat ze uiteindelijk uit die heuvels over de grens naar Arafel zouden worden gedreven, maar op de grote vlakten van Arafel konden ze hun cavalerie beter inzetten. Egwenes leger, net als dat van Lan, was bedoeld om deze Trolloks te vertragen totdat Elayne die in het zuiden kon verslaan. Het zou het mooiste zijn als ze konden standhouden tot er versterking kwam.

Chubain groette hen en leidde hen naar een tent. Egwene steeg af en wilde naar binnen gaan, maar Gawein legde zijn hand op haar arm. Ze zuchtte, knikte, en liet hem voorgaan.

Binnen, in kleermakerszit op de vloer, zat de Seanchaanse vrouw die Nynaeve Egeanin had genoemd, hoewel de vrouw zelf volhield dat ze Leilwin heette. Drie leden van de Torenwacht hielden haar en haar Illiaanse echtgenoot in de gaten.

Leilwin keek op toen Egwene binnenkwam, verhief zich onmiddellijk op haar knieën en maakte een sierlijke buiging met haar voorhoofd op de grond. Haar man deed hetzelfde, hoewel hij wat schoorvoetend leek. Misschien was hij alleen maar een slechtere toneelspeler dan zij.

‘Eruit,’ droeg Egwene de drie wachters op.

Ze boden geen tegenwerpingen, hoewel ze zich traag terugtrokken. Alsof zij en haar zwaardhand het niet zouden kunnen opnemen tegen twee mensen die niet konden geleiden. Mannen.

Gawein ging op wacht staan bij de zijwand van de tent en liet de twee gevangenen aan haar over.

‘Nynaeve vertelt me dat je enigszins betrouwbaar bent,’ zei Egwene tegen Leilwin. ‘O, ga zitten. Niemand buigt zo diep in de Witte Toren, zelfs niet de laagste bediende.’

Leilwin ging zitten, maar ze hield haar blik neergeslagen. ‘Ik heb gefaald in de taak die me was gesteld, en daarmee heb ik het Patroon zelf in gevaar gebracht.’

‘Ja,’ zei Egwene. ‘De armbanden. Ik weet ervan. Wil je die schuld inlossen?’

De vrouw boog opnieuw en drukte haar voorhoofd weer tegen de grond. Egwene zuchtte, maar voordat ze de vrouw kon bevelen overeind te komen, sprak Leilwin. ‘Bij het Licht en mijn hoop op redding en wedergeboorte,’ zei ze, ‘ik zweer u te dienen en beschermen, Amyrlin, leidster van de Witte Toren. Bij de Kristallen Troon en het bloed van de Keizerin, ik bind mezelf aan u, ik zal u gehoorzamen in alle dingen en uw leven boven dat van mij stellen. Moge het zo zijn, onder het Licht.’ Ze kuste de vloer.

Egwene keek stomverbaasd naar haar. Alleen een Duistervriend zou zo’n eed kunnen breken. Al was natuurlijk elke Seanchaan nagenoeg een Duistervriend.

‘Denk je dat ik niet goed beschermd word?’ vroeg Egwene. ‘Denk je dat ik nóg een bediende nodig heb?’

‘Ik denk alleen aan het inlossen van mijn schuld,’ zei Leilwin.

In haar toon hoorde Egwene iets strams, iets van verbittering. Ze klonk oprecht. Deze vrouw vond het niet prettig om zichzelf zo te verlagen.

Egwene sloeg ongerust haar armen over elkaar. ‘Wat kun je me vertellen over het Seanchaanse leger, hun wapens en sterke punten, en over de voornemens van de keizerin?’

‘Ik weet een paar dingen, Amyrlin,’ antwoordde Leilwin. ‘Maar ik was scheepskapitein. Mijn kennis is beperkt tot de Seanchaanse marine, en daar zult u weinig aan hebben.’

Natuurlijk, dacht Egwene. Ze keek naar Gawein, die zijn schouders ophaalde.

‘Alstublieft,’ zei Leilwin zacht. ‘Laat me mezelf aan u bewijzen, hoe dan ook. Ik heb nog maar weinig over. Zelfs mijn naam is niet meer van mij.’

‘Eerst,’ zei Egwene, ‘ga je praten over de Seanchanen. Het kan me niet schelen of jij denkt dat ik er niets aan zal hebben. Alles wat je me vertelt zou van nut kunnen zijn.’ Of het zou Leilwin kunnen ontmaskeren als leugenaar, en dat zou net zo nuttig zijn. ‘Gawein, haal een stoel voor me. Ik ga luisteren naar wat ze te zeggen heeft. Daarna zullen we wel zien...’

Alleen in de tent bladerde Rhand door de stapel kaarten, aantekeningen en verslagen. Er brandde slechts één lamp op de schrijftafel waar hij met zijn arm op zijn rug bij stond. De vlam achter het glas danste terwijl er tochtvlagen door de tent streken.

Leefde die vlam? Hij at, hij bewoog vanzelf. Je zou hem kunnen smoren, dus ergens ademde hij ook. Wat betekende het om te leven?

Kon een gedachte leven?

Een wereld zonder de Duistere. Een wereld zonder kwaad.

Rhand keek weer naar de kaarten. Hij was onder de indruk van wat hij zag. Elayne bereidde zich goed voor. Hij had de vergaderingen ter voorbereiding van alle veldslagen zelf niet bijgewoond. Zijn aandacht was op het noorden gericht. Op Shayol Ghul. Zijn bestemming. Zijn graf.

Het stak hem altijd hoe slagveldkaarten vol aantekeningen over troepenindelingen en plaatsingen het leven van mannen reduceerden tot krabbels op papier. Getallen en statistieken. O, hij gaf toe dat de helderheid ervan – de afstandelijkheid – van groot belang was voor een bevelhebber. Toch vond hij het iets vreselijks.

Hier voor hem was een vlam die leefde, maar hier waren ook mannen dood. Nu hij de oorlog niet zelf kon aanvoeren, hoopte hij te kunnen wegblijven van kaarten zoals deze. Hij wist dat hij bij het zien van die voorbereidingen zou rouwen om de soldaten die hij niet kon redden.

Hij voelde een plotselinge kilte en de haartjes op zijn armen gingen rechtop staan in een huivering die het midden hield tussen opwinding en afgrijzen. Er was een vrouw aan het geleiden.

Rhand keek op en zag Elayne verstijfd bij de ingang van de tent staan. ‘Licht!’ riep ze uit. ‘Rhand! Wat doe je hier? Wil je soms dat ik me doodschrik?’

Hij draaide zich om, legde zijn vingers op de kaarten en bekeek haar. Daar was leven. Een blos op de wangen, goudblond haar met iets van honinggeel en rood erin, ogen die brandden als een kampvuur. Haar scharlakenrode gewaad onthulde de lichte bolling van de kinderen die ze droeg. Licht, wat was ze mooi.

‘Rhand Altor?’ vroeg Elayne. ‘Ga je nog iets zeggen, of blijf je me alleen maar aangapen?’

‘Als ik jou niet mag aangapen, wie dan wel?’ vroeg Rhand.

‘Sta niet zo naar me te grijnzen, boerenknul,’ zei ze. ‘Mijn tent binnensluipen? Werkelijk. Wat zouden de mensen zeggen?’

‘Ze zouden zeggen dat ik je wilde zien. Bovendien ben ik niet naar binnen geslopen. De wachters hebben me binnengelaten.’

Ze sloeg haar armen over elkaar. ‘Dat hebben ze me niet verteld.’

‘Ik had ze gevraagd hun mond te houden.’

‘Dan ben je wat mij betreft wel naar binnen geslopen.’ Elayne stapte langs hem heen. Ze rook heerlijk. ‘Alsof Aviendha al niet genoeg was...’

‘Ik wilde niet dat de gewone soldaten me zagen,’ zei Rhand. ‘Ik was bang dat het onrust zou veroorzaken in je kamp. Daarom heb ik de wachters gevraagd om niet te zeggen dat ik er was.’ Hij stapte naar haar toe en legde zijn hand op haar schouder. ‘Ik moest je nog een keer zien, voordat...’

‘Je hebt me in Merrilor gezien.’

‘Elayne...’

‘Het spijt me,’ zei ze, en ze draaide zich weer naar hem om. ‘Ik bén blij om je te zien, en ik bén blij dat je gekomen bent. Ik probeer alleen te bevatten hoe jij in dit alles past. Hoe wij in dit alles passen.’

‘Ik weet het niet,’ zei Rhand. ‘Daar ben ik nooit achter gekomen. Het spijt me.’

Ze zuchtte en ging in de stoel bij haar schrijftafel zitten. ‘Misschien is het wel goed om te ontdekken dat er dingen zijn die je niet met een eenvoudig handgebaar kunt oplossen.’

‘Er is heel veel wat ik niet kan oplossen, Elayne.’ Hij keek naar de schrijftafel en de kaarten. ‘Zoveel.’

Daar moet je niet aan denken.

Hij knielde voor haar neer, en ze trok één wenkbrauw op, totdat hij ietwat aarzelend zijn hand op haar buik legde. ‘Ik wist het niet,’ zei hij. ‘Pas sinds kort, de avond voor de bijeenkomst. Een tweeling, zeggen ze?’

‘Ja.’

‘Dus Tam wordt grootvader,’ zei Rhand. ‘En ik word...’

Hoe moest een man op zulk nieuws reageren? Moest het hem onthutsen, op de kop zetten? Rhand had in zijn leven al veel verrassingen gekregen. Het leek wel alsof hij geen twee stappen meer kon verzetten zonder dat de hele wereld om hem heen veranderde.

Maar dit... dit was geen verrassing. Hij merkte dat hij diep vanbinnen had gehoopt dat hij op een dag vader zou worden. Dat was gebeurd. Het gaf hem een warm gevoel. Eén ding ging goed in de wereld, ook al gingen zoveel andere mis.

Kinderen. Zijn kinderen. Hij sloot zijn ogen, ademde diep in en genoot van de gedachte.

Hij zou ze nooit kennen. Hij zou ze vaderloos achterlaten voordat ze zelfs maar waren geboren. Maar Janduin had hem ook vaderloos achtergelaten, en met Rhand was het ook goed gekomen. Een paar ruwe kantjes alleen, zo hier en daar.

‘Hoe noem je ze?’ vroeg Rhand.

‘Als er een jongetje bij is, denk ik dat ik hem Rhand noem.’

Rhand sloot zijn ogen en hield zich heel stil, met zijn hand op haar buik. Voelde hij daar beweging? Een schoppend voetje?

‘Nee,’ zei Rhand zacht. ‘Vernoem alsjeblieft geen van beide kinderen naar me, Elayne. Laat ze hun eigen leven leiden. Mijn schaduw is zo al lang genoeg.’

‘Wat je wilt.’

Hij keek haar in de ogen en zag dat ze vol genegenheid naar hem lachte. Ze legde haar zachte hand tegen zijn wang. ‘Je wordt een uitstekende vader.’

‘Elayne...’

‘Nee, geen woord,’ zei ze, en ze hief haar vinger. ‘Geen geklets over de dood, over je plicht.’

‘We kunnen niet negeren wat er gaat gebeuren.’

‘Maar we hoeven er ook niet steeds bij stil te staan,’ wierp ze tegen. ‘Ik heb je zoveel geleerd over hoe je een vorst moet zijn, Rhand. Ik schijn één lesje te zijn vergeten. Je mag best rekening houden met de slechtste uitkomst, maar je moet er niet in zwelgen. Je moet je er niet op blind staren. Een koning moet boven alles hoop houden.’

‘Ik héb ook hoop,’ zei Rhand. ‘Ik heb hoop voor de wereld, voor jou, voor iedereen die moet vechten. Dat verandert niets aan het feit dat ik mijn eigen dood heb aanvaard.’

‘Genoeg,’ zei ze. ‘Ik wil het hier niet meer over hebben. Vanavond wil ik rustig eten samen met de man van wie ik hou.’

Rhand zuchtte, maar hij stond op en ging in de stoel naast haar zitten terwijl zij de wachters bij de tentflap vroeg hun maaltijd binnen te brengen.

‘Kunnen we het dan in ieder geval over tactieken hebben?’ vroeg Rhand. ‘Ik ben echt onder de indruk van wat je hier hebt gedaan. Ik denk niet dat ik het zelf beter had gekund.’

‘De grote kapiteins hebben het meeste gedaan.’

‘Ik heb je aantekeningen gezien,’ zei Rhand. ‘Bashere en de anderen zijn geweldige generaals, maar zij denken alleen aan hun eigen veldslagen. Iemand moet hen coördineren, en dat doe je uitstekend. Je hebt hier aanleg voor.’

‘Nee,’ zei Elayne. ‘Wat ik wél heb is een leven lang ervaring als de Erfdochter van Andor die werd klaargestoomd voor potentiële oorlogen. Bedank generaal Brin en mijn moeder maar voor wat je in me ziet. Heb je nog iets in mijn aantekeningen gezien wat je zou veranderen?’

‘Er liggen vijftig roeden tussen Caemlin en het Breemwoud, waar je een hinderlaag wilt leggen voor de Schaduw,’ merkte Rhand op. ‘Dat is gevaarlijk. Stel dat je troepen worden ingehaald voordat ze het Woud bereiken?’

‘Alles hangt ervan af dat ze de Trolloks vóór blijven naar het Woud. Onze aanvalstroepen zullen de sterkste, snelste paarden gebruiken die we hebben. Het zal een slopende wedren worden, dat staat vast, en de paarden zullen halfdood zijn tegen de tijd dat ze het Woud bereiken. Maar we hopen dat de Trolloks dan ook behoorlijk uitgeput zijn. Dat zou ons werk gemakkelijker moeten maken.’

Ze spraken verder over tactieken en de avond werd nacht. Bedienden kwamen aan met het avondmaal, een dikke soep en everzwijn. Rhand had zijn aanwezigheid in het kamp stil willen houden, maar er was niets meer aan te doen nu de bedienden het wisten.

Hij ging rustig zitten voor zijn maaltijd en liet zich meevoeren in het gesprek met Elayne. Welk slagveld liep het meeste gevaar? Welke van de grote kapiteins kon ze het beste als leidraad gebruiken als ze het met elkaar oneens waren, wat vaak gebeurde? Hoe zou dit allemaal werken met Rhands leger, dat nog steeds wachtte op de juiste tijd om naar Shayol Ghul te trekken?

Het gesprek deed Rhand denken aan hun tijd in Tyr, toen ze tussen politieke lessen door kussen van elkaar stalen in de Steen. In die tijd was hij verliefd op haar geworden. Echte liefde, niet de bewondering van een jongen die van een muur viel omdat hij een prinses zag. Destijds had hij niet meer van liefde begrepen dan een boerenjongen met een zwaard iets van oorlog begreep.

Hun liefde kwam voort uit de dingen die ze deelden. Met Elayne kon hij praten over politiek en de last van het regeren. Zij begreep het. Ze begreep het echt, meer dan ieder ander die hij kende. Ze wist hoe het was om beslissingen te nemen die de levens van duizenden mensen veranderden. Ze begreep hoe het was om eigendom te zijn van het volk van een natie. Rhand vond het opmerkelijk dat hun band nog steeds standhield, hoewel ze vaak van elkaar gescheiden waren geweest. In feite leek die band alleen maar sterker geworden nu Elayne koningin was, nu ze samen kinderen hadden verwekt.

‘Je zit te grimassen,’ zei Elayne.

Rhand keek op van zijn soep. Elaynes eten lag nog voor de helft op haar bord. Hij had haar heel veel laten vertellen. Ze leek geen trek meer te hebben en had een kom warme thee in haar handen.

‘Wat?’ vroeg Rhand.

‘Je zit te grimassen. Toen ik het had over de groepen die voor Andor vechten, grimaste je een beetje.’

Het was niet verrassend dat haar dat was opgevallen. Elayne was degene die hem had geleerd te letten op kleine tekenen in de gezichten van mensen met wie hij sprak.

‘Al die mensen vechten uit mijn naam,’ zei Rhand. ‘Zoveel mensen die ik niet eens ken, zullen voor mij sterven.’

‘Dat is van oudsher de last van een leider in oorlogstijd.’

‘Ik zou ze moeten beschermen,’ zei Rhand.

‘Als je denkt dat je iedereen kunt beschermen, Rhand Altor, ben je een stuk minder wijs dan je voorgeeft.’

Hij keek haar in de ogen. ‘Ik denk niet dat ik het kan, maar hun sterven bedrukt me. Ik heb het gevoel dat ik meer voor ze zou moeten kunnen doen nu ik mijn herinneringen weer heb. Hij probeerde me te breken, en hij faalde.’

‘Is dat wat er gebeurde, die dag op de Drakenberg?’

Daar had hij nog met niemand over gesproken. Hij schoof zijn stoel dichter naar de hare toe. ‘Daarboven besefte ik dat ik te veel over kracht had nagedacht. Ik wilde hard zijn, keihard. Door mezelf zo op te zwepen, liep ik het gevaar dat ik op den duur helemaal nergens meer om zou kunnen geven. Dat was fout. Als ik wil winnen, móét ik om dingen geven. Dat betekent helaas ook dat ik mezelf moet toestaan de pijn van hun dood te voelen.’

‘En je herinnert je Lews Therin nu?’ fluisterde ze. ‘Alles wat hij wist? Dat is niet alleen maar een voorwendsel van je?’

‘Ik ben hem. Dat ben ik altijd geweest. Ik weet het weer.’

Elayne zuchtte en haar ogen werden groot. ‘Wat een vóórdeel.’

Van alle mensen die hij dit had verteld, reageerde alleen zij zo. Wat een prachtvrouw.

‘Ik heb al die kennis, maar dat vertelt me nog niet wat ik moet doen.’ Hij stond op en begon te ijsberen. ‘Ik zou in staat moeten zijn om het op te lossen, Elayne. Niemand zou nog voor me moeten sterven. Dit is mijn strijd. Waarom moeten alle anderen er zo onder lijden?’

‘Wil je ons het recht ontzeggen om te strijden?’ vroeg ze, en ze rechtte haar rug.

‘Nee, natuurlijk niet,’ antwoordde Rhand. ‘Ik zou je niets kunnen ontzeggen. Ik wou alleen dat ik... dat ik dit gewoon allemaal kon laten ophouden. Waarom kan mijn offer niet genoeg zijn?’

Ze stond op en pakte zijn arm vast. Hij keek haar aan.

Toen kuste ze hem.

‘Ik hou van je,’ zei ze. ‘Je bént een koning. Maar als je de goede mensen van Andor het recht zou ontzeggen zichzelf te verdedigen, het recht om te strijden in de Laatste Slag...’ Haar ogen fonkelden en haar wangen kleurden. Licht! Zijn opmerkingen hadden haar echt boos gemaakt.

Hij wist nooit helemaal zeker wat ze zou zeggen of doen, en dat wond hem op. Net als wanneer je naar nachtbloeiers keek. Je wist dat wat er komen ging mooi zou zijn, maar nooit helemaal welke vorm die schoonheid zou aannemen.

‘Ik zei al dat ik je je recht om te vechten niet zou ontzeggen,’ zei Rhand.

‘Het gaat niet alleen maar om mij, Rhand. Het gaat om iedereen. Kun je dat begrijpen?’

‘Ik denk het wel.’

‘Mooi.’ Elayne ging weer zitten, nam een slokje thee en trok een vies gezicht.

‘Is het bedorven?’ vroeg Rhand.

‘Ja, maar dat ben ik wel gewend. Al is het eigenlijk bijna erger dan helemaal niets drinken, zo verrot als alles smaakt.’

Rhand liep naar haar toe en pakte de kom uit haar hand. Hij hield hem even vast, maar geleidde niet. ‘Ik heb iets voor je meegenomen. Dat was ik nog vergeten te zeggen.’

‘Thee?’

‘Nee, dit is maar een bijgedachte.’ Hij gaf haar de kom terug en ze nam een slokje.

Haar ogen werden groot. ‘Het is héérlijk. Hoe doe je dat?’

‘Dat doe ik niet,’ zei Rhand, die weer ging zitten. ‘Het Patroon doet het.’

‘Maar...’

‘Ik ben ta’veren,’ legde Rhand uit. ‘Er gebeuren dingen om me heen, onvoorspelbare dingen. Heel lange tijd was er evenwicht. Als in het ene dorp iemand ineens een grote schat onder de trap vond, ontdekten mensen in het volgende stadje waar ik kwam dat hun munten nep waren, hun toegespeeld door een slimme vervalser.

De een stierf een verschrikkelijke dood, de ander werd gered door een toevallig wonder. Sterfte en wedergeboorte. Huwelijken en scheidingen. Ik zag eens een veer uit de lucht dwarrelen en met de punt in de modder belanden, zodat hij daar bleef staan. Bij de volgende tien die vielen, gebeurde exact hetzelfde. Het was allemaal willekeurig. Twee kanten van een munt.’

‘Deze thee is niet willekeurig.’

‘Jawel,’ zei Rhand. ‘Maar snap je, ik krijg tegenwoordig maar één kant van de munt. Iemand anders doet de slechte kant. De Duistere brengt verschrikkingen in de wereld, veroorzaakt sterfte, misdaden, waanzin. Maar het Patroon... het Patroon is evenwicht. Dus werkt het Patroon via mij om de andere kant aan te leveren. Hoe harder de Duistere werkt, hoe krachtiger het effect om mij heen wordt.’

‘Dat groeiende gras,’ zei Elayne. ‘Die wijkende wolken. Het voedsel weer eetbaar...’

‘Ja.’ Nou, af en toe hielpen andere trucs, maar die noemde hij niet. Hij groef in zijn zak en haalde er een buideltje uit.

‘Als wat jij zegt waar is,’ antwoordde Elayne, ‘dan kan er nooit goedheid in de wereld zijn.’

‘Natuurlijk wel.’

‘Zal het Patroon dat dan niet in evenwicht proberen te brengen?’ Hij aarzelde. Die redenering kwam te dicht bij hoe hij was gaan denken voordat hij naar de Drakenberg ging: dat hij geen opties had, dat zijn leven al voor hem was uitgestippeld. ‘Zolang we om dingen geven,’ zei Rhand, ‘kan er goedheid zijn. Het Patroon draait niet om gevoelens, het draait niet eens om goed en kwaad. De Duistere is een kracht van buitenaf, die het Patroon met geweld beïnvloedt.’

En Rhand zou daar een einde aan maken. Als hij kon.

‘Hier,’ zei Rhand. ‘Het geschenk waar ik het over had.’ Hij schoof het buideltje naar haar toe.

Elayne keek hem nieuwsgierig aan. Ze maakte de touwtjes los en haalde er een klein beeldje van een vrouw uit. De vrouw stond rechtop en droeg een stola om haar schouders, hoewel ze geen Aes Sedai leek te zijn. Ze had een volwassen gezicht, gerimpeld en wijs, en ze glimlachte.

‘Een angreaal?’ vroeg Elayne.

‘Nee, een Zaad.’

‘Een... zaad?’

‘Jij hebt het Talent om ter’angrealen te maken,’ zei Rhand. ‘Voor het maken van angrealen zijn andere bewerkingen nodig. Het begint met zoiets: een voorwerp gemaakt om je Kracht aan te trekken en dat in iets anders te stoppen. Het kost tijd, en het zal je een paar maanden verzwakken, dus probeer het niet uit zolang we nog in oorlog zijn. Maar toen ik dat ding vond, ergens vergeten, dacht ik aan jou. Ik vroeg me al af wat ik je kon geven.’

‘Rhand...’ Ze legde haar hand tegen zijn wang.

Hij legde zijn hand over de hare.

Zo bleven ze tot diep in de nacht zitten.

10

De inzet van draken

Perijn bereed Doorzetter, met achter hem de donderende hoefslagen van de lichte cavalerie uit Elaynes troepen: Witmantels, Mayeners, Geldaners en enkele leden van de Bond van de Rode Hand. Maar een heel klein deel van hun legers. Daar ging het juist om.

Ze stormden in een boog naar de Trolloks toe die buiten Caemlin kampeerden. De stad smeulde nog na. Elaynes strategie met de olie had de meeste schepsels naar buiten gedreven, hoewel een aantal nog de stadsmuren bezetten.

‘Boogschutters,’ brulde Arganda, ‘vuur!’ Zijn stem zou voor de meesten niet hoorbaar zijn bij het lawaai van rammelende pantsers, gesnuif van paarden en gebons van hoeven. Maar voldoende soldaten zouden het horen om het door te geven, en de rest wist toch wel wat ze moesten doen.

Perijn boog zich diep naar voren en hoopte dat hij zijn hamer deze keer niet nodig zou hebben. Ze stormden langs de Trolloks, trokken in een boog voor hen langs en schoten pijlen af, en toen wendden ze zich weer af van de stad.

Perijn keek onder het rijden over zijn schouder en werd beloond met de aanblik van Trolloks die voor de pijlenregen vielen. De Bond kwam na Perijns cavalerie, dichtbij genoeg om ook pijlen af te schieten.

Trollok-pijlen volgden hen. Zwarte pijlen, bijna zo dik als speren, afgeschoten met reusachtige bogen. Enkele van Perijns ruiters sneuvelden, maar hun aanval was snel geweest.

De Trolloks gaven hun plek buiten de stadsmuren niet op. De ruiters vertraagden en Arganda kwam naast Perijn rijden, kijkend over zijn schouder.

‘Ze vallen nog steeds niet aan.’

‘Dan bestoken we ze nog een keer,’ zei Perijn. ‘Elke paar uur, net zolang tot ze breken.’

‘Onze aanvallen gaan door, Majesteit,’ zei de boodschapper, die door een Poort gemaakt door twee Kinsvrouwen naar Elaynes kamp in het Woud was gekomen. ‘Heer Guldenoog meldt dat ze de hele dag zullen doorgaan als het moet.’

Ze knikte, en de boodschapper draaide zich om en reed terug. Het Breemwoud sluimerde. De bomen waren kaal, alsof ze wachtten op de winter. ‘Het kost te veel moeite om heen en weer te rijden met verslagen voor mij,’ zei Elayne ontevreden. ‘Als ik de gevechten met eigen ogen zou kunnen zien...’

Birgitte zei niets. De goudblonde zwaardhand hield haar blik naar voren gericht en gaf geen enkel teken dat ze die opmerking had gehoord.

‘Ik kan mezelf immers verdedigen,’ vervolgde Elayne, ‘zoals ik al een aantal keren heb bewezen.’

Geen antwoord. De twee paarden liepen geruisloos naast elkaar, met hun hoeven op zachte aarde. Het kamp om hen heen kon snel worden afgebroken en verplaatst. De ‘soldatententen’ waren canvas afdaken over touwen die strak tussen bomen waren gespannen. De enige reismeubelen waren die in haar eigen tent en het bevelspaviljoen. De Kinsvrouwen hadden voortdurend een groep klaarstaan met Poorten om Elayne en haar bevelvoerders verder het bos in te verplaatsen.

De meeste soldaten wachtten gespannen af. Elayne zou echter niét de strijd met de Trolloks aangaan op hun voorwaarden. Een paar vuisten Trolloks stonden nog op de stadsmuren, dus een rechtstreekse aanval zou op een ramp uitlopen omdat die monsters hen dan van bovenaf konden bestoken.

Ze zou ze meelokken. Als daar geduld voor nodig was, dan zij het zo. ‘Ik heb besloten,’ vervolgde Elayne tegen Birgitte. ‘Ik spring gewoon even door een Poort om zelf een blik te werpen op dat Trollok-leger. Van veilige afstand. Ik kan...’

Birgitte reikte onder haar hemd en haalde er het medaillon met de vossenkop onder vandaan, een van de drie onvolmaakte kopieën die Elayne had gemaakt. Mart had het origineel en een kopie. Mellar was ontkomen met de andere kopie.

‘Als je zoiets probeert,’ zei Birgitte, met haar blik nog vooruit, ‘dan smijt ik je over mijn schouder zoals een dronken kerel na een ruige avond een barmeid grijpt, en dan draag ik je terug naar het kamp. Het Licht sta me bij, ik dóé het, Elayne.’

Elayne fronste. ‘Waarom had ik je ook alweer zo’n medaillon gegeven?’

‘Dat weet ik eigenlijk niet,’ zei Birgitte. ‘Je gaf er blijk mee van een opmerkelijk vooruitziende blik en daadwerkelijk een gevoel van zelfbehoud. Helemaal niks voor jou.’

‘Dat is niet eerlijk, Birgitte.’

‘Weet ik! Het is ontzettend oneerlijk dat ik me met jou bezig moet houden. Ik wist niet zeker of je het had gemerkt. Zijn alle jonge Aes Sedai zo roekeloos als jij, of ben ik gewoon met mijn neus in de boter gevallen?’

‘Hou op met dat geklaag,’ mompelde Elayne, terwijl ze glimlachte en knikte naar de mannen die haar in het voorbijgaan groetten. ‘Ik begin te wensen dat ik een zwaardhand had die in de Toren was opgeleid. Dan zou ik tenminste niet zoveel tegenspraak krijgen.’

Birgitte lachte. ‘Ik geloof dat je maar half zoveel van zwaardhanden begrijpt als je denkt, Elayne.’

Elayne liet de zaak rusten toen ze langs het Reisterrein reden, waar Sumeko en de andere Kinsvrouwen boodschappers heen en weer lieten Reizen van en naar de slagvelden. Voorlopig hield Elaynes afspraak met hen stand.

In de zak van haar gewaad droeg Elayne het formele antwoord van Egwene – de Amyrlin Zetel – met betrekking tot de Kinne en wat Elayne had gedaan. Ze voelde de hitte bijna van de brief afstralen, maar die ging verborgen onder officiële bewoordingen en de opmerking dat dit niet de tijd was om zich over dergelijke dingen druk te maken.

Elayne zou daar nog wat werk aan hebben. Uiteindelijk zou Egwene wel inzien dat het logisch was om de Kinsvrouwen in Andor te laten werken, onder toezicht van Elayne. Vlak achter het Reisterrein zag ze een vermoeid ogende Shienaraan die een waterbuidel aanpakte van een van de mannen uit Tweewater. De man met de knot had een ooglapje voor, en zijn gezicht kwam haar bekend voor.

‘Uno?’ vroeg Elayne verbaasd, en ze hield Maanschaduw staande.

Hij schrok en verslikte zich bijna in het water. ‘Elayne?’ vroeg hij, terwijl hij met zijn mouw over zijn voorhoofd veegde. ‘Ik had al gehoord dat jij nu de verrekte... de koningin bent. Maar dat moest ook eigenlijk wel, aangezien jij de verrekte Erfdochter was. Ik bedoel, de Erfdochter. Helemaal niet verrekt.’ De Shienaraanse man grimaste.

‘Je mag vloeken zoveel je wilt, Uno,’ zei Elayne droogjes. ‘Nynaeve is er niet. Wat doe je hier?’

‘De Amyrlin,’ zei hij. ‘Ze wilde een boodschapper hebben, en natuurlijk werd ik verdomme weer gekozen. Ik heb Egwenes verrekte verslag al aan je bevelvoerders gegeven, hoewel het natuurlijk geen reet zal uithalen. We hebben onze strijdposities al opgezet en zijn begonnen met het verkennen van Kandor, en het is er een verschrikkelijke puinzooi. Wil je bijzonderheden?’

Elayne glimlachte. ‘Ik hoor het verslag wel van mijn bevelvoerders, Uno,’ zei ze. ‘Rust even uit en ga dan op zoek naar een badkuip, jij steenpuist op de kont van een herder.’

Uno proestte een mondvol water uit. Elayne glimlachte. Die laatste beschimping had ze toevallig de vorige dag van een soldaat gehoord, en ze wist nog steeds niet waarom hij zo vreselijk was, maar hij had het gewenste effect.

‘Ik moet... Nee, ik hoef geen bad,’ zei Uno. ‘Eh, Majesteit. Ik heb mijn vijf minuten rust gehad. De Trolloks kunnen snel genoeg aanvallen in dat rottige Kandor, en ik wil niet dat de anderen vechten zonder mij.’ Hij groette haar met zijn hand over zijn borst en maakte een buiging voordat hij zich naar het Reisterrein haastte.

‘Jammer,’ zei Birgitte, ‘hij was gezellig om mee te drinken. Ik had het wel leuk gevonden als hij een tijdje was gebleven.’ Via de binding voelde Egwene een andere reactie van haar terwijl ze naar Uno’s achterwerk keek.

Elayne bloosde. ‘Daar is nu geen tijd voor. Voor géén van die dingen.’

‘Ik kijk alleen maar,’ zei Birgitte onschuldig. ‘En nu moeten we zeker de verslagen van de andere slagvelden gaan aanhoren.’

‘Ja, inderdaad,’ zei Elayne ferm.

Birgitte sprak haar ergernis niet uit, maar Elayne voelde het. Birgitte had een hekel aan strategie, iets wat Elayne vreemd vond bij een vrouw die in duizenden veldslagen had gestreden, een heldin die talloze levens had gered tijdens enkele van de belangrijkste gebeurtenissen in de geschiedenis.

Ze kwamen bij het bevelspaviljoen aan, een van de weinige volledige tenten die het leger bij zich had. Binnen trof ze Bashere aan, die overlegde met enkele bevelvoerders. Abel Cauton, Gallenne en Trom, onderbevelhebber van de Witmantels. Galad zelf, net als Perijn, was bij de aanvalstroepen bij Caemlin. Elayne vond Trom verrassend inschikkelijk. Veel meer dan Galad zelf.

‘En?’ vroeg ze.

‘Majesteit,’ zei Trom met een buiging. Hij vond het niet prettig dat ze een Aes Sedai was, maar hij verborg het goed. De anderen in de tent groetten haar ook, hoewel Bashere alleen maar vriendelijk zwaaide en meteen naar hun slagveldkaarten wees.

‘We hebben verslagen binnen van alle fronten,’ meldde Bashere. ‘Vluchtelingen uit Kandor stromen naar de Amyrlin en haar soldaten, en daarbij is ook een flink aantal mannen dat kan vechten. De meesten zijn huissoldaten of wachters van kooplieden geweest. Ituraldes troepen wachten nog op de Draak voordat ze naar Shayol Ghul gaan.’ Bashere wreef over zijn snor. ‘Zodra ze die vallei in gaan, zal er geen aftocht meer mogelijk zijn.’

‘En het Grenslanderleger?’ vroeg Elayne.

‘Dat houdt stand,’ antwoordde Bashere, wijzend op een kaart van Shienar. Elayne vroeg zich terloops af of Uno wenste dat hij met de rest van zijn volk bij de Kloof kon strijden. ‘De laatste boodschapper zei dat ze bang waren onder de voet te worden gelopen en dat ze een beheerste aftocht overwegen.’

Elayne fronste. ‘Staat het er daar zo slecht voor? Ze moesten standhouden tot ik de Trolloks in Andor kon afslachten en naar hem toe kon gaan. Dat was de bedoeling.’

‘Dat klopt,’ beaamde Bashere.

‘En nu gaat u me vertellen dat elk voornemen in een oorlog alleen maar standhoudt totdat het eerste zwaard is getrokken,’ zei Elayne. ‘Of misschien totdat de eerste pijl is afgeschoten?’

‘Tot de eerste lans is geheven,’ mompelde Bashere.

‘Dat besef ik,’ zei Elayne, die met haar vinger op de kaart drukte. ‘Maar ik weet ook dat heer Agelmar als generaal goed genoeg is om een bende Trolloks tegen te houden, vooral met de steun van de Grenslanderlegers.’

‘Ze houden voorlopig ook nog steeds stand,’ beaamde Bashere. ‘Maar ze staan toch ontzettend onder druk.’ Hij stak een hand op om haar tegenwerpingen voor te zijn. ‘Ik weet dat u zich zorgen maakt om een aftocht, maar ik raad u aan niet te proberen Agelmar buiten spel te zetten. Hij heeft zijn naam als grote kapitein verdiend, en hij zit daar, terwijl wij ver weg zijn. Hij weet wel wat hij moet doen.’

Ze haalde diep adem. ‘Ja. U hebt gelijk. Kijk wel of Egwene hem soldaten kan sturen. Intussen moeten wij onze strijd hier snel winnen.’ Een strijd op vier fronten zou de middelen snel uitputten.

Elayne had niet alleen bekend terrein om op te strijden, maar ook het meeste voordeel. Als de andere legers konden standhouden terwijl zij de Trolloks in Andor uitroeide, kon ze zich daarna bij Lan en Agelmar aansluiten en de patstelling bij de Kloof in een overwinning laten omslaan. Van daaruit kon ze dan versterking bieden aan Egwene en Kandor weer opeisen.

Elaynes leger was de hoeksteen van de hele operatie. Als zij niet won in Andor, zouden de andere legers geen versterking krijgen. Lan en Ituralde zouden hun uitputtingsslag verliezen. Egwene had misschien een mogelijkheid om te slagen, afhankelijk van wat de Schaduw haar toewierp. Elayne wilde daar liever niet achterkomen.

‘Die Trolloks moeten ons aanvallen,’ zei ze. ‘Nu.’

Bashere knikte.

‘Voer de bestoking op,’ zei Elayne. ‘Blijf ze onophoudelijk met salvo’s pijlen beschieten. Maak duidelijk dat als ze niet aanvallen, we ze net zolang blijven bestoken tot er niets van ze over is.’

‘En als ze zich gewoon terugtrekken in de stad?’ vroeg Trom. ‘Er worden steeds meer branden geblust.’

‘Dan, of we het leuk vinden of niet, halen we die draken erbij en beginnen Caemlin te beschieten. We hebben geen tijd meer om te wachten.’

Androl had moeite om wakker te blijven. Het drankje dat ze hem gegeven hadden... het maakte hem suf. Wat was daar de bedoeling van?

Het heeft iets met geleiden te maken, dacht Androl verdoofd. De Ene Bron was buiten zijn bereik, hoewel hij niet afgeschermd was. Wat voor drankje kon dat met je doen?

Die arme Emarin lag te huilen in zijn boeien. Ze hadden hem nog niet weten te Bekeren, maar naarmate de uren verstreken leek hij steeds dichter op het randje van breken. Androl rekte zich uit en draaide zijn hoofd om. Heel vaag zag hij de dertien mannen die Taim voor het proces had ingezet. Ze zaten onderuitgezakt om een tafel in de schemerige ruimte, zo te zien uitgeput.

Androl herinnerde zich... Taim die de dag ervoor had lopen schreeuwen. Hij voer uit tegen de mannen, zei dat hun werk te langzaam ging. Ze hadden veel kracht verbruikt bij de eerste mannen en vrouwen die ze hadden Bekeerd, en nu hadden ze het kennelijk moeilijken

Pevara sliep. Door die thee waarschijnlijk. Ze hadden hem eerst aan haar gegeven en toen pas aan Androl, bijna als bijgedachte. Ze leken hem meestal te vergeten. Taim was zelfs kwaad geworden toen hij ontdekte dat zijn trawanten de thee aan Pevara hadden gegeven. Het leek erop dat hij haar als volgende had willen Bekeren, en voor dat proces was het nodig dat het slachtoffer kon geleiden.

‘Laat me los!’

Androl keek om bij het horen van de nieuwe stem. Abors en Mishraile sleepten iemand naar binnen, een kleine vrouw met een koperkleurige huid. Het was Toveine, een Aes Sedai die Logain had gebonden.

Verderop begon Logain – met zijn ogen dicht, als een man die door een bende kwade kerels in elkaar was geslagen – zich te verroeren.

‘Wat doen jullie!’ gilde Toveine. ‘Licht! Ik...’ Ze brak haar zin af toen Abors een doek voor haar mond bond. De man met de dikke wenkbrauwen was een van de eersten die bereidwillig naar Taim waren gegaan, in de dagen voordat het Bekeren was begonnen.

Hoewel zijn gedachten nog troebel waren, probeerde Androl zijn handen los te trekken uit de touwen. Ze waren steviger vastgebonden. O ja. Evin had gezien wat hij had geprobeerd en ze opnieuw vastgemaakt.

Hij voelde zich zo machteloos. Nutteloos. Hij haatte dat gevoel. Als er één ding was waar Androl zijn hele leven aan had gewijd, was het om nooit nutteloos te zijn. Om altijd iets te weten over de gebeurtenissen om hem heen.

‘Zij is de volgende,’ verklaarde Taim.

Androl draaide en strekte zijn nek. Taim zat aan tafel. Hij wilde er altijd graag bij zijn als mensen werden Bekeerd, maar hij keek niet naar Toveine. Hij speelde met iets in zijn handen. Een schijfvormig ding...

Ineens stond hij op en stopte de schijf in een buidel aan zijn middel. ‘De anderen klagen over uitputting door het vele Bekeren. Nou, als ze deze Bekeren, mag ze zich bij hen aansluiten en hun haar kracht lenen. Mishraile, kom met mij mee. Het is tijd.’

Mishraile en enkele anderen gingen met Taim mee. Ze hadden ergens gestaan waar Androl hen niet kon zien.

Taim beende naar de deur. ‘Ik wil dat die vrouw Bekeerd is als ik terugkom,’ beval hij.

Lan galoppeerde over de rotsachtige grond, op weg naar de Kloof voor wat wel de honderdste keer leek, hoewel hij hier nog geen week aan het vechten was.

Prins Kaisel en koning Easar galoppeerden naast hem mee. ‘Wat is er, Dai Shan?’ riep Kaisel. ‘Nóg een aanval? Ik heb geen noodsignaal gezien!’

Lan boog zich grimmig over het zadel. Hij voerde enkele honderden Malkieri mee in de schemering, tussen brandstapels van karkassen en hout door. Karkassen verbranden was moeilijk, maar ze hadden niet alleen het licht nodig, ze wilden de Trolloks ook een paar maaltijden onthouden.

Lan hoorde iets verderop, iets wat hem doodsbang maakte. Iets wat hij had gevreesd.

Ontploffingen.

Het gebons in de verte klonk alsof er rotsblokken tegen elkaar aan botsten. Bij elke knal beefde de lucht.

‘Licht!’ Koningin Ethenielle van Kandor sloot zich bij hen aan, galopperend op haar witte ruin. Ze riep hem toe: ‘Is dat wat ik denk dat het is?’

Lan knikte. Vijandelijke geleiders.

Ethenielle riep achterom naar haar gevolg, maar hij kon niet verstaan wat ze zei. Ze was een mollige vrouw, een beetje moederlijk voor een Grenslander. Bij dat gevolg van haar waren ook heer Baldhere – haar zwaarddrager – en de getaande Kalyan Ramsin, haar nieuwe echtgenoot.

Ze naderden de Kloof, waar strijders vochten om de Trolloks opgesloten te houden. Een groep Kandoraanse ruiters bij de kampvuren vooraan werd plotseling de lucht in geslingerd.

‘Heer Mandragoran!’ Een gestalte in een zwarte jas zwaaide naar hen. Narishma kwam aanrennen, met zijn Aes Sedai aan zijn zijde. Lan hield altijd één geleider aan het front, maar hij had ze het bevel gegeven om niet te vechten. Ze moesten beschikbaar blijven voor noodgevallen.

Zoals dit.

‘Geleiders?’ vroeg Lan, terwijl hij Mandarb inhield.

‘Gruwheren, Dai Shan,’ zei Narishma hijgend. ‘Misschien wel twee dozijn.’

‘Zeker twintig geleiders,’ zei Agelmar. ‘Ze zullen door ons heen snijden als een zwaard door een lamsbout.’

Lan keek uit over het bittere landschap, ooit zijn thuisland. Een thuisland dat hij nooit had gekend.

Hij zou Malkier moeten verlaten. Dat besef voelde alsof er een mes in zijn lijf werd gestoken, maar hij zou het doen. ‘U krijgt uw aftocht, heer Agelmar,’ zei Lan. ‘Narishma, kunnen je geleiders iets doen?’

‘We kunnen proberen hun wevingen uit de lucht te meppen als we dichtbij genoeg gaan,’ zei Narishma. ‘Maar het zal niet meevallen, misschien wel onmogelijk zijn, zolang ze alleen maar linten van Vuur en Aarde gebruiken. Bovendien hebben ze er zoveel... misschien worden wij dan wel doelwitten. Ik vrees dat het ons het leven zou kosten...’

De aarde beefde van een volgende ontploffing, en Mandarb steigerde en gooide Lan bijna uit het zadel. Lan probeerde het paard in bedwang te houden, haast verblind door de lichtflits.

‘Dai Shan!’ Narishma’s stem.

Lan knipperde tranen uit zijn ogen weg.

‘Ga naar koningin Elayne!’ brulde Lan. ‘Haal geleiders op om onze aftocht te dekken. Zonder hen worden we aan repen gehakt. Schiet op, man!’

Agelmar brulde de aftocht en haalde boogschutters naar voren, om de geleiders te beschieten en te dwingen dekking te zoeken. Lan trok zijn zwaard en galoppeerde naar voren om de ruiters terug te halen.

Het Licht behoede ons, dacht Lan, terwijl hij zichzelf schor schreeuwde en redde wat er te redden viel van zijn cavalerie. De Kloof was verloren.

Elayne wachtte zenuwachtig net binnen de rand van het Breemwoud.

Het was een oud bos, het soort bos dat een heel eigen ziel leek te hebben. De oude bomen waren de kromme vingers ervan, opgestoken uit de aarde om de wind te strelen.

Je voelde je snel nietig in een woud als dit. Hoewel de bomen kaal waren, had Elayne het gevoel dat er duizend paar ogen naar haar keken vanuit de diepten van het bos. Ze merkte dat ze terugdacht aan de verhalen die ze als kind had gehoord. Er was haar verteld dat dit bos vol was met struikrovers, sommige goedaardig, andere met een hart zo verwrongen als dat van de Duistervrienden.

Trouwens... dacht Elayne, denkend aan een van die verhalen. Ze wendde zich tot Birgitte. ‘Heb jij niet een keer een troep dieven dit bos uit geleid?’

Birgitte trok een grimas. ‘Ik hoopte dat je dat verhaal niet had gehoord.’

‘Jij hebt de koningin van Aldeshar beroofd!’ riep Elayne.

‘Ik heb het heel beleefd aangepakt,’ zei Birgitte. ‘Ze was géén goede koningin. Veel mensen beweerden dat ze niet de rechtmatige koningin was.’

‘Het gaat om het beginsel!’

‘Dat is nou juist waarom ik het deed.’ Birgitte fronste. ‘Althans... dat geloof ik...’

Elayne drong niet verder aan. Birgitte werd altijd ongerust als ze erbij stilstond dat haar herinneringen aan vorige levens vervaagden.

Elayne leidde de achterhoede, die – in theorie – de grootste schade zou aanbrengen aan de vijand.

Droge bladeren knerpten toen een hijgende boodschapper aankwam vanaf het Reisterrein. ‘Ik kom uit Caemlin, Majesteit,’ zei de vrouw met een korte buiging vanaf haar paard. ‘Heer Aybara heeft de Trolloks eindelijk meegekregen. Ze zijn onderweg.’

‘Licht, ze hebben in het aas gehapt,’ zei Elayne. ‘Nu moeten we ons voorbereiden. Ga even rusten, want je hebt straks al je kracht nodig.’

De boodschapper knikte en galoppeerde weg. Elayne gaf het laatste nieuws door aan Talmanes, de Aiel en Tam Altor.

Toen Elayne geritsel in het bos hoorde, stak ze haar hand op en onderbrak het verslag van een Gardevrouw. Maanschaduw danste onrustig naar voren langs de mannen die ineengedoken in het kreupelhout rondom Elayne zaten. Niemand sprak. De soldaten leken hun adem in te houden.

Elayne omhelsde de Bron. De Kracht stroomde door haar heen, en daarmee de zoetheid van een helderdere wereld. Het stervende bos leek kleurrijker in de omhelzing van saidar. Ja. Er klom iets over de heuvels, niet ver weg. Haar soldaten. Duizenden mannen, die hun paarden aanspoorden tot het randje van de uitputting en er voorbij, naderden snel het Woud. Elayne hief haar kijkglas en zag de deinende massa Trolloks, die achter hen aan renden als zwarte golven over een toch al beschaduwd land.

‘Eindelijk!’ riep Elayne uit. ‘Boogschutters, naar voren!’

De mannen uit Tweewater klauterden voor haar de struiken uit en stelden zich nog net binnen de boomgrens op. Zij waren een van de kleinste onderdelen van haar leger, maar als de verslagen over hun kunde niet overdreven waren, zouden ze evenveel kunnen uitrichten als een drie keer zo grote groep gewone boogschutters.

Een paar jongere mannen begonnen pijlen op hun bogen te zetten.

‘Wachten!’ riep Elayne. ‘Ónze mensen lopen voorop!’

Tam en zijn kapiteins herhaalden het bevel. De mannen lieten zenuwachtig hun bogen zakken.

‘Majesteit,’ zei Tam, die naar haar paard toe liep. ‘De jongens kunnen ze op deze afstand al raken.’

‘Onze soldaten lopen er nog voor,’ zei Elayne. ‘We moeten wachten tot ze naar de zijkanten uitwaaieren.’

‘Vrouwe,’ drong Tam aan, ‘geen enkele man uit Tweewater zou een schot zoals dit missen. Die ruiters zijn veilig, en de Trolloks hebben ook bogen.’

Wat dat laatste betrof had hij gelijk. Enkele Trolloks onderbraken hun achtervolging lang genoeg om hun reusachtige zwarthouten bogen aan te spannen. Perijns mannen reden met de rug naar ze toe, en bij een flink aantal staken al pijlen met donkere veren uit hun rug of het lijf van hun paard.

‘Vuur,’ zei Elayne. ‘Boogschutters, vuur!’ Birgitte gaf het bevel door terwijl ze langs de rij reed. Tam blafte bevelen naar de mannen om hem heen.

Elayne liet het kijkglas zakken toen er een briesje door het bos trok, waardoor dorre bladeren knisperden en skeletachtige takken ratelden. De mannen uit Tweewater spanden hun bogen. Licht! Konden ze écht van zo’n afstand hun doel treffen? De Trolloks waren nog honderden passen bij hen vandaan.

Pijlen vlogen de lucht in als haviken die zich afzetten van hun nesten. Ze had Rhand wel eens horen opscheppen over zijn boog, en ze had ook wel eens een lange Tweewaterse boog aan het werk gezien. Maar dit... duizenden pijlen vlogen met een ongelooflijke nauwkeurigheid de lucht in...

De pijlen maakten een boog en gingen weer omlaag, en niet één schot kwam te kort. Ze regenden op de gelederen van de Trolloks, vooral op hun boogschutters. Een paar afgedwaalde Trollok-pijlen keerden terug, maar de mannen uit Tweewater hadden hun gelederen al handig opgebroken.

‘Dat is een mooi staaltje boogschietkunst,’ zei Birgitte, die weer aan kwam rijden. ‘Heel fraai...’

De mannen uit Tweewater lieten nog twee salvo’s gaan toen Perijns ruiters het bos in reden.

‘Kruisboogschutters!’ beval Elayne, die haar zwaard trok en het hoog in de lucht stak. ‘Voorwaarts, Legioen van de Draak!’

De mannen uit Tweewater stapten achteruit tussen de bomen en de kruisboogschutters kwamen naar voren. Ze had twee volledige banieren gekregen uit het Legioen van de Draak, en Bashere had ze goed opgeleid. Ze vormden drie rijen, waarvan er één tegelijk ging staan om te schieten terwijl de andere bijlaadden. Het salvo dat ze op de Trolloks af stuurden, trof doel als een beukende golf, er voer een huivering door het oprukkende leger en duizenden monsters vielen dood neer.

Elayne wees met haar zwaard naar de Trolloks. De mannen uit Tweewater waren in de eerste rij bomen geklommen en schoten van daaruit hun pijlen af. Ze waren bij lange na niet zo nauwkeurig vanaf die wankele plekken, maar dat hoefde ook niet. De Trolloks werden nu van voren en van boven bestookt en begonnen over hun dode kameraden te struikelen.

Kom op... dacht Elayne.

De Trolloks rukten op en baanden zich een weg naar de boogschutters toe. Een grote groep Trolloks maakte zich los van de voorhoede en boog af naar het oosten. De weg langs het Breemwoud was die kant op, en het was logisch dat de Trolloks die in handen wilden krijgen om vervolgens daarlangs Elaynes troepen te omsingelen. Of dat dachten de Schimmen althans.

‘Terug het Woud in!’ beval Elayne, zwaaiend met haar zwaard. ‘Opschieten!’

De kruisboogschutters schoten elk nog een schicht af en smolten toen weg. Ze renden het bos in en baanden zich een weg door het kreupelhout. De Tweewaterse mannen sprongen op de grond en slopen behoedzaam tussen de bomen door. Elayne draaide zich om en draafde rustig het bos in. Een stukje verderop kwam ze aan bij een banier van Alliandres Geldaners die met pieken en hellebaarden in rijen opgesteld stonden.

‘Zorg dat je achteruitgaat,’ riep Elayne hun toe. ‘We willen ze verder naar binnen lokken!’ Dieper het bos in, waar de siswai’aman ze opwachten.

De soldaten knikten. Elayne kwam langs Alliandre zelf, die te paard zat met een kleine wacht om haar heen. De donkerharige koningin maakte vanuit het zadel een buiging naar Elayne. Haar mannen hadden liever gezien dat hun koningin Berelain ging helpen in het ziekenhuis van Mayene, maar Alliandre had dat geweigerd. Misschien was haar beslissing mede ingegeven doordat ze had gezien dat Elayne haar troepen zelf aanvoerde.

Elayne liet hen achter toen de eerste Trolloks grommend en schreeuwend het Woud bereikten. Ze zouden het lastig krijgen, vechtend in het bos. De mensen konden de dekking van de bomen veel effectiever toepassen. Ze konden de reusachtige Trolloks die door de bossen kwamen denderen in een hinderlaag laten lopen, ze van achteren beschieten en de pezen doorsnijden. Vliegende troepen boogschutters en kruisboogschutters konden vanuit dekking schieten. Als ze het goed aanpakten, zouden de Trolloks niet eens in de gaten hebben van welke kant de pijlen kwamen.

Terwijl Elayne haar koninginnegarde naar de weg leidde, hoorde ze in de verte ontploffingen en geschreeuw van Trolloks. De mannen bij de katapult smeten Aludra’s brulstaven tussen de bomen door naar de Trolloks toe. Lichtflitsen weerkaatsten tegen donkere boomstammen.

Elayne bereikte de weg net op tijd om de Trolloks, geleid door enkele Myrddraal in pikzwarte mantels, te zien aankomen. Ze zouden Elaynes legertje snel kunnen flankeren, maar de Bond van de Rode Hand had de draken al op de weg opgesteld. Talmanes stond met zijn handen op zijn rug boven op een stapel kisten en keek uit over zijn leger. De banier van de Rode Hand wapperde achter hem, een bloederige handpalm op een witte achtergrond met rode franje. Aludra schreeuwde metingen, richtingen en af en toe een vloek tegen drakenbedieners die fouten maakten of te langzaam werkten.

De draken stonden voor Talmanes opgesteld, honderd stuks, in vier rijen over de brede weg en zelfs op de akker erlangs. Elayne was nog te ver weg om hem het bevel tot vuren te horen geven. Dat was misschien maar goed ook, want de donder die volgde deed haar tanden rammelen alsof de Drakenberg zelf had besloten uit te barsten.

Maanschaduw bokte hinnikend, en het kostte Elayne moeite om in het zadel te blijven. Ze stopte de oren van het paard dicht met een weving van Lucht toen de drakenbedieners hun wapens opzij rolden en de tweede rij het vuur lieten openen.

Elayne stopte haar eigen oren ook dicht terwijl ze Maanschaduw kalmeerde. Birgitte bleef vechten met haar eigen doodsbange rijdier, dat uiteindelijk wegsprong, maar Elayne schonk er weinig aandacht aan. Ze tuurde door de rook die de hele weg aan het oog onttrok. De derde rij draken rolde naar voren.

Hoewel haar oren dichtgestopt zaten, vóélde ze de beving van de grond en het schudden van de bomen. De vierde ronde volgde, en ze voelde de trillingen in haar botten. Elayne ademde een paar keer in en uit om haar hart te laten bedaren en wachtte tot de rook optrok.

Eerst zag ze Talmanes, met een rechte rug. De eerste rij draken was weer op de weg gerold en bijgeladen. Bij de andere drie rijen waren de mannen gehaast bezig nieuw poeder en de grote metalen bollen erin te stoppen.

Een sterke bries vanuit het westen verdreef de rook voldoende om iets te kunnen zien... Elayne slaakte een kreet.

Duizenden Trolloks lagen in smeulende brokken op de weg, en vele waren er zelfs helemaal af geblazen. Armen, benen, plukken ruig haar, stukken vlees lagen verspreid tussen kuilen van zeker twee passen breed. Waar ooit vele duizenden Trolloks waren, bleven nu alleen nog zwart bloed, gebroken botten en rook over. Veel boomstammen waren versplinterd. Van de Myrddraal die voorop hadden gelopen, was helemaal niets meer te zien.

De drakenbedieners lieten hun aanmaakstokken zakken en vuurden hun nieuwe projectielen niet af. Een paar overlevende Trolloks achteraan strompelden het bos weer in.

Elayne keek grijnzend naar Birgitte. De zwaardhand keek met ernstige ogen naar de Gardevrouwen die achter haar paard aan renden om het te vangen.

‘Nou?’ vroeg Elayne, die haar oren weer ontstopte.

‘Ik geloof...’ zei Birgitte. ‘Die dingen zijn rommelig. En onnauwkeurig. En verrekte handig.’

‘Ja,’ zei Elayne trots.

Birgitte schudde haar hoofd. Haar paard werd bij haar teruggebracht en ze steeg weer op. ‘Ik dacht altijd dat een man en zijn boog het gevaarlijkste samenspel waren dat dit land ooit zou kennen, Elayne. Nu – alsof het nog niet erg genoeg is dat mannen openlijk geleiden en de Seanchanen geleiders inzetten voor de strijd – hebben we die dingen. Het bevalt me niet, welke kant dit opgaat. Als elke jongen met een ijzeren buis een heel leger kan vernietigen...’

‘Snap je het niet?’ vroeg Elayne. ‘Er komt geen oorlog meer. Wij winnen dit, en dan kómt er vrede, zoals Rhand het wil. Niemand behalve de Trolloks zal nog ten strijde trekken als hij weet dat hij met zulke wapens te maken krijgt!’

‘Misschien,’ zei Birgitte. Ze schudde haar hoofd. ‘Misschien heb ik wel minder vertrouwen in de wijsheid van mensen dan jij.’ Elayne snoof en hief haar zwaard naar Talmanes, die het zijne trok en naar haar opstak. De eerste stap in het vernietigen van dit Trollok-leger was gezet.

11

Gewoon een huurling

‘Ik besef dat er in het verleden... meningsverschillen tussen ons I zijn geweest,’ zei Adelorna Bastine, die met Egwene door het kamp reed. Adelorna was een slanke, vorstelijk ogende vrouw, en haar schuinstaande ogen en donkere haar verwezen naar haar Saldeaanse afkomst, ik zou niet willen dat u ons als vijanden ziet.’

‘Dat heb ik nooit gedaan,’ antwoordde Egwene behoedzaam, ‘en dat doe ik nu ook niet.’ Ze vroeg niet wat Adelorna bedoelde met ‘ons’. Ze was een Groene, en Egwene vermoedde al een tijdje dat Adelorna de Kapitein-generaal was, de naam die de Groenen het hoofd van hun Ajah gaven.

‘Dat is goed,’ zei Adelorna. ‘Sommige vrouwen in de Ajah hebben dwaas gehandeld. Ze zijn... op hun fouten gewezen. U zult geen verder verzet krijgen van degenen die het meest van u hadden moeten houden, Moeder. Wat er ook gebeurd is, laat het begraven zijn.’

‘Laat het begraven zijn,’ beaamde Egwene vermaakt. Nú, dacht ze. Na wat er allemaal is gebeurd, proberen de Groenen me nú op te eisen?

Nou, ze zou hen gebruiken. Ze was bang geweest dat haar betrekkingen met hen niet meer te redden waren. Toen ze Silviana als Hoedster had gekozen, had dat velen doen besluiten haar te behandelen als een vijand. Egwene had geruchten gehoord dat veel vrouwen hadden verwacht dat ze de Rode Ajah zou kiezen, ondanks het feit dat ze niet alleen een zwaardhand had, maar ook nog met hem getrouwd was.

‘Mag ik iets vragen?’ begon Egwene. ‘Is er iets specifieks gebeurd dat deze... overbrugging van onze verschillen heeft veroorzaakt?’

‘Sommigen sluiten bewust de ogen voor wat u hebt gedaan tijdens de Seanchaanse invasie, Moeder,’ zei Adelorna. ‘U hebt bewezen de geest van een strijder te hebben. Van een generaal. Dat is iets wat de Groene Ajah niet mag negeren. Sterker, we moeten het omhelzen als voorbeeld. Zo is besloten, en zo hebben de leiders van de Ajah gesproken.’ Adelorna keek Egwene in de ogen en boog haar hoofd.

De strekking was duidelijk. Adelorna was de leidster van de Groene Ajah. Het zou niet gepast zijn om dat rechtstreeks te zeggen, maar het was een teken van vertrouwen en eerbied dat ze Egwene dit liet weten.

Als je echt vanuit onze Ajah was verheven, zei ze ermee, zou je hebben geweten wie onze leidster was. Je zou onze geheimen hebben gekend. Ik geef ze aan je. Het gebaar toonde ook iets van dankbaarheid. Egwene had Adelorna’s leven gered toen de Seanchanen de Witte Toren aanvielen.

De Amyrlin behoorde tot geen enkele Ajah. Voor Egwene gold dit nog meer dan voor elk van haar voorgangsters, want zij had nooit tot een Ajah behoord. Toch was het een ontroerend gebaar. Ze legde dankbaar haar hand op Adelorna’s arm en gaf haar vervolgens toestemming om te gaan.

Gawein, Silviana en Leilwin reden een stukje verderop, waar Egwene hen heen had gestuurd toen Adelorna vroeg om een gesprekje onder vier ogen. Die Seanchaanse... Egwene wist niet zeker of ze haar dichtbij moest houden om een oogje op haar te houden, of haar ver, ver weg moest sturen.

Wat Leilwin haar over de Seanchanen had verteld was nuttig geweest. Voor zover ze kon bepalen, had Leilwin haar de volledige waarheid verteld. Voorlopig hield Egwene haar dicht bij zich, al was het maar omdat haar nog regelmatig nieuwe vragen over de Seanchanen te binnen schoten. Leilwin gedroeg zich meer als een lijfwacht dan als een gevangene – alsof Egwene haar veiligheid zou toevertrouwen aan een Seanchaanse. Ze schudde haar hoofd en reed tussen de tenten en kampvuren van het leger door. De meeste tenten waren leeg, aangezien Brin de mannen in gelederen had opgesteld. Hij verwachtte dat de Trolloks binnen het uur zouden komen.

Egwene trof Brin in een tent bijna in het midden van het kamp, waar hij rustig bezig was met het bestuderen van zijn kaarten en papieren. Yukiri was er ook. Egwene steeg af en stapte naar binnen.

Brin keek scherp op. ‘Moeder!’ riep hij uit, waarop ze verstijfde.

Ze keek omlaag. Er zat een gat in de vloer van de tent, en ze was er bijna in gestapt.

Het was een Póórt. Aan de andere kant zag ze lucht en keek ze van bovenaf op het Trollok-leger dat de heuvels overstak. In de afgelopen week waren er vele schermutselingen geweest. Egwenes boogschutters en ruiters hadden Trolloks afgeslacht die in groten getale naar de heuvels en de grens met Arafel op weg waren.

Egwene tuurde door de Poort in de grond. Hij hing heel hoog, ver buiten het bereik van bogen, maar ze werd duizelig toen ze erdoor omlaag keek.

ik weet niet of dit nou heel erg slim is,’ zei ze tegen Brin, ‘of ontzettend dom.’

Brin glimlachte en keek weer naar zijn kaarten. ‘Oorlogen win je dankzij inlichtingen, Moeder. Als ik kan zien wat ze doen – waar ze proberen ons te omsingelen en hoe ze versterkingen aanvoeren – kan ik me voorbereiden. Dit is beter dan een uitkijktoren. Ik had het veel eerder moeten bedenken.’

‘De Schaduw heeft Gruwheren die kunnen geleiden, generaal,’ waarschuwde Egwene. ‘Ze kunnen u tot as verbranden als ze u door die Poort zien kijken. En dan heb ik het nog niet eens over Draghkar gehad. Als een zwerm van die wezens erdoorheen zou proberen te vliegen...’

‘Draghkar zijn Schaduwgebroed,’ zei Brin. ik heb gehoord dat ze sterven als ze door een Poort gaan.’

‘Ja, dat is zo,’ gaf Egwene toe, ‘maar dan hebt u hier een zwerm dode Draghkar. En geleiders kunnen er nog steeds door aanvallen.’ ‘Die gok neem ik. Het voordeel dat dit biedt is onvoorstelbaar.’ ik heb toch liever dat u verkenners door de Poort laat kijken,’ zei Egwene, ‘in plaats van dat met eigen ogen te doen. U bent belangrijk. Een van onze belangrijkste middelen. Gevaren zijn onvermijdelijk, maar probeer ze alstublieft zo veel mogelijk te beperken.’

‘Ja, Moeder,’ beloofde hij.

Ze bekeek de wevingen even en keek Yukiri aan. ik heb het zelf aangeboden, Moeder,’ zei Yukiri voordat Egwene kon vragen waarom een Gezetene was opgetrommeld voor zoiets eenvoudigs als een Poort. ‘Hij vroeg ons of het vormen van een Poort als deze – horizontaal, in plaats van verticaal – mogelijk was. Het leek me een mooie uitdaging.’

Egwene was niet verbaasd dat hij naar de Grijzen was gegaan. Onder hen bestond in toenemende mate een bijzondere belangstelling voor Reiswevingen, zoals de Gelen zich vooral toelegden op Helende wevingen en de Groenen op strijdwevingen. De Grijzen leken het Reizen te zien als een onderdeel van hun roeping als tussenpersonen en afgevaardigden.

‘Kun je me onze eigen troepen laten zien?’ vroeg Egwene.

‘Zeker, Moeder,’ antwoordde Yukiri, die haar Poort sloot. Ze opende een andere, waardoor Egwene omlaag keek op de gelederen van haar leger, dat zich defensief opstelde in de heuvels.

Dit was inderdaad beter dan kaarten. Geen enkele kaart kon de indeling van een landschap geheel overbrengen, of hoe de troepen zich bewogen. Egwene had het gevoel dat ze op een nauwkeurige mi-niatuurversie van het landschap neerkeek.

Ineens werd ze duizelig. Ze stond op het randje van een diepte van honderden voet. Haar hoofd tolde, en ze stapte achteruit en haalde diep adem.

‘Je zou er een touw omheen moeten hangen,’ zei Egwene. iemand zou er zo in kunnen stappen.’ Of vooroverduikelen als ze erin staat te staren...

Brin gromde, ik heb Siuan al op pad gestuurd om iets te halen.’ Hij aarzelde. ‘Maar dat vond ze geloof ik niet zo leuk, dus misschien komt ze terug met iets volkomen nutteloos.’

‘Ik heb eens nagedacht,’ zei Yukiri. ‘Zouden we zo’n Poort niet een beetje anders kunnen maken, zodat hij alleen licht doorlaat? Als een raam? Dan zou je erop kunnen staan en naar beneden kunnen kijken zonder angst dat je erdoor valt. Met de juiste wevingen zou je hem misschien zelfs onzichtbaar kunnen maken vanaf de andere kant...’

Erop staan? Licht. Dan moet je wel gek zijn.

‘Heer Brin,’ zei Egwene, ‘uw gelederen zien er erg degelijk uit.’

‘Dank u, Moeder.’

‘Maar ik zie een gebrek.’

Brin keek op. Een andere man zou zich misschien aangevallen voelen, maar hij niet. Misschien kwam het doordat hij zoveel ervaring had met Morgase. ‘Hoezo?’

‘U stelt de troepen op zoals gebruikelijk,’ legde Egwene uit. ‘Boogschutters vooraan en op de heuvels om de oprukkende vijand te vertragen, zware cavalerie om aan te vallen en zich dan weer terug te trekken. Piekeniers om de gelederen in stand te houden, lichte cavalerie om onze flanken te beschermen en te voorkomen dat we worden omsingeld.’

‘De beste strategieën zijn vaak degene die zich bewezen hebben,’ zei Brin. ‘We hebben dan misschien een groot leger, met al die Draakgezworenen, maar we zijn nog steeds in de minderheid. We kunnen het niet agressiever aanpakken dan ik hier doe.’

‘Ja, dat kan wel,’ zei Egwene rustig. Ze keek hem in de ogen. ‘Dit is anders dan elke slag die u ooit hebt geleverd, en uw leger is anders dan alle legers die u ooit eerder hebt geleid, generaal. U hebt een groot voordeel waar u geen rekening mee houdt.’

‘Bedoelt u de Aes Sedai?’

Verdomd als het niet waar is, dacht ze. Licht, ze was te veel met Elayne opgetrokken.

‘Ik heb wel rekening met jullie gehouden, Moeder,’ zei Brin. ‘Het was mijn bedoeling de Aes Sedai in te zetten als versterking bij de aftocht, zodat we de mannen kunnen aflossen met frisse soldaten.’

‘Mijn verontschuldigingen, heer Brin,’ zei Egwene. ‘Uw strategieën zijn wijs, en ik ben het beslist met u eens dat enkele Aes Sedai daarvoor moeten worden ingezet. Maar de Witte Toren heeft haar leden niet duizend jaar opgeleid en voorbereid om de Laatste Slag als verstérkingstroepen uit te zitten.’

Brin knikte en haalde een paar documenten van onder zijn stapel. ‘Ik heb wel andere... actievere mogelijkheden overwogen, maar ik wilde mijn boekje niet te buiten gaan.’ Hij gaf haar de papieren.

Egwene bekeek ze met opgetrokken wenkbrauwen. Toen glimlachte ze.

Nog nooit had Mart zoveel ketellappers in de buurt van Ebo Dar gezien. Felgekleurde wagens ontsproten als levendige paddenstoelen op een verder grijsbruin veld. Het waren er voldoende om een stad te vormen, verdomme. Een stad van ketellappers? Dat zou net zoiets zijn als... als een stad vol Aiel. Het hóórde gewoon niet.

Mart draafde op Pips over de weg. Natuurlijk was er al een Aielstad. Misschien zou er op een dag ook een ketellappersstad zijn. Ze zouden alle gekleurde verf opkopen en alle andere mensen op de wereld zouden bruin moeten dragen. Er zou niet worden gevochten in die stad, dus zou het er regelrecht saai zijn, maar er zou ook binnen een omtrek van dertig roeden geen pan met een gat in de bodem meer te vinden zijn!

Mart glimlachte en gaf Pips een klopje. Hij had zijn ashandarei zo goed mogelijk ingepakt en op zijn paard gebonden, zodat hij leek op een wandelstok. Zijn hoed zat in de ransel die aan de zadeltassen hing, samen met al zijn mooie jassen. Van de jas die hij droeg had hij het kant afgescheurd. Dat was wel jammer, maar hij wilde niet herkend worden.

Hij droeg een ruw verband om zijn hoofd om te verbergen dat hij een oog miste. Toen hij de Dal Eira-poort naderde, sloot hij achter aan de rij van mensen die wachtten op toestemming om naar binnen te gaan. Hij zou eruit moeten zien als gewoon weer een gewonde huurling die de stad in reed op zoek naar veiligheid of misschien werk.

Mart zorgde ervoor dat hij onderuitgezakt in zijn zadel zat. Hou je hoofd omlaag: goede raad op het slagveld én wanneer je een stad binnenging waar mensen je kenden. Hij kon hier niet Martrim Cauton zijn. Martrim Cauton had de koningin van deze stad vastgebonden achtergelaten, waarna ze was vermoord. Velen zouden hem verdenken van die moord. Licht, hij zou zichzelf óók verdenken. Beslan zou hem nu wel haten, en er viel niet te bepalen hoe Tuon over hem dacht nu ze elkaar al een tijdje niet meer hadden gezien.

Ja, hij kon beter zijn hoofd omlaag houden en niet opvallen. Hij zou eerst eens kijken hoe het hier was. Als hij tenminste ooit opschoot in die verrekte rij. Wie had er ooit van gehoord dat je in de rij moest staan om een stad binnen te komen?

Eindelijk kwam hij bij de poort aan. De verveelde soldaat daar had een gezicht als een oude schep. Het zat onder het vuil en zou beter op zijn plaats zijn in een afgesloten schuur ergens. Hij bekeek Mart van top tot teen.

‘Heb je de geloften afgelegd, reiziger?’ vroeg de wachter met een lome Seanchaanse tongval. Aan de andere kant van de poort wenkte een soldaat de volgende in de rij naar voren.

‘Ja, dat heb ik zeker,’ zei Mart. ‘De geloften aan het grote Seanchaanse Keizerrijk en aan de Keizerin zelf, moge zij eeuwig leven. Ik ben maar een arme, reizende huurling, ooit dienaar van het huis Haak, een nobele familie in Morland. Ik ben mijn oog twee jaar geleden kwijtgeraakt door een stel schurken in het Tweenwoud, toen ik een jong kind beschermde dat ik in het bos aantrof. Ik heb haar grootgebracht als mijn eigen dochter, maar...’

De soldaat wuifde hem door. Hij keek er niet bij alsof hij had geluisterd. Mart overwoog te blijven staan. Waarom dwongen die soldaten mensen eerst zo lang in de rij te staan, waar ze de tijd hadden om een goede dekmantel te verzinnen, om er dan vervolgens niet eens naar te luisteren? Dat kon mensen krenken. Maar niet Martrim Cauton, die altijd opgewekt en niet gauw op zijn tenen getrapt was. Maar andere mensen vast wel.

Mart reed door en toomde zijn ergernis in. Nu hoefde hij alleen nog maar naar de juiste taveerne te gaan. Jammer dat Setalles herberg geen optie meer was. Die had...

Hij verstijfde in het zadel, hoewel Pips rustig doorliep. Mart had heel even naar de andere wachter bij de poort gekeken. Dat was Petra, de sterke man van Valan Luca’s beestenspul!

Mart keek de andere kant op, zakte weer onderuit in zijn zadel en keek toen snel over zijn schouder. Ja, dat was beslist Petra. Die boomstammen van armen en die boomstronk van een nek waren onmiskenbaar. Petra was geen lange man, maar hij was zo breed dat een heel leger in zijn schaduw kon staan. Wat deed hij weer in Ebo Dar? Waarom droeg hij een Seanchaans uniform? Mart wilde bijna naar hem toe gaan om met hem te praten, want ze hadden het altijd goed met elkaar kunnen vinden, maar dat Seanchaanse uniform weerhield hem ervan.

Nou, in ieder geval was zijn geluk met hem. Als hij naar Petra was gestuurd in plaats van de wachter bij wie hij terecht was gekomen, dan zou hij meteen zijn herkend. Mart zuchtte, stapte af en leidde Pips aan de hand mee. Het was druk in de stad en hij wilde niet dat het paard iemand ondersteboven liep. Bovendien was Pips zodanig beladen dat hij wel een pakpaard leek – voor lieden die niets van paarden wisten – en te voet viel Mart misschien minder op.

Misschien had hij zijn zoektocht moeten beginnen in een taveerne in de Rahad. Geruchten waren alomtegenwoordig in de Rahad, net als dobbelspelletjes. Het was ook de beste plek om een mes in je pens te krijgen, en dat zei wel iets in Ebo Dar. In de Rahad pakten mensen net zo snel hun mes om je te vermoorden als dat ze je goedemorgen wensten.

Hij ging niet naar de Rahad. Het zag er nu anders uit. Er kampeerden soldaten buiten. Generaties van bestuurders van Ebo Dar hadden de Rahad onbeperkt laten etteren, maar de Seanchanen waren niet zo achteloos.

Mart wenste ze veel geluk. De Rahad had tot nu toe elke poging tot opschonen weerstaan. Licht. Rhand had zich gewoon daar moeten verstoppen in plaats van mee te vechten in de Laatste Slag. De Trolloks en Duistervrienden die achter hem aan kwamen, zouden in de Rahad bewusteloos in een steeg eindigen, hun zakken binnenstebuiten gekeerd en hun schoenen verkocht voor geld om soep van te kopen.

Mart baande zich een weg over een drukke brug over het kanaal en hield zijn zadeltassen nauwlettend in het oog, maar tot nu toe had nog geen enkele beurzensnijder een poging gewaagd. Met een Seanchaanse wachter op elke andere straathoek snapte hij wel waarom.

Terwijl hij langs een man liep die het nieuws van de dag uitschreeuwde, met zinspelingen dat hij voor een paar munten goede roddels had, merkte Mart dat hij glimlachte. Hij stond ervan te kijken hoe bekend, zelfs vertrouwd, deze stad voelde. Hij had het hier fijn gehad. Hoewel hij zich nog vaag herinnerde dat hij iets had gemopperd over weg willen gaan – waarschijnlijk vlak nadat die muur op hem was gevallen, want Martrim Cauton was geen man die vaak mopperde – besefte hij nu dat zijn tijd in Ebo Dar een van de beste in zijn leven was geweest. Meer dan genoeg vrienden om mee te kaarten en dobbelen in de Rahad.

Tylin. Bloed en as, maar dat was een leuk spel geweest. Ze had hem steeds weer verslagen. Het Licht zende hem veel vrouwen die daartoe in staat waren, maar niet te snel achter elkaar, en alleen wanneer hij de achterdeur wist te vinden. Tuon was er een van. Eigenlijk, nu hij erbij stilstond, zou hij waarschijnlijk nooit meer een andere vrouw nodig hebben. Zij was meer dan lastig genoeg voor één man, voor de rest van zijn leven. Mart glimlachte en gaf Pips een klopje op de hals. Het paard blies langs Marts nek.

Vreemd genoeg voelde het hier meer als thuis dan in Tweewater. Ja, de Ebo Daranen waren prikkelbaar, maar elk volk had zo zijn nukken. Eigenlijk, dacht Mart, had hij nooit een volk ontmoet dat niet over een of ander iets prikkelbaar was. De Grenslanders waren onbegrijpelijk, net als de Aiel, dat sprak voor zich. De Cairhienin met hun vreemde spelletjes, de Tyreners met hun belachelijke hiërarchieën, de Seanchanen met hun... Seanchaansheid.

En zo was het. Iedereen buiten Tweewater, en in mindere mate Andor, was volslagen waanzinnig. Daar moest je als man gewoon op voorbereid zijn.

Hij wandelde verder en zorgde wel dat hij beleefd bleef, want hij had geen zin in een mes in zijn buik. Het rook er naar honderd soorten zoetigheden, en het geroezemoes van alle mensen was een laag gegons in zijn oren. De Ebo Daranen droegen nog steeds hun kleurrijke uitdossingen. Misschien waren de ketellappers daarom wel hierheen gekomen, aangetrokken tot de felle kleuren als soldaten tot de kookpot. De Ebo Daraanse vrouwen droegen gewaden met strak aangesnoerde lijfjes waar hun boezems uit puilden. Niet dat Mart daarnaar keek, natuurlijk. Onder hun rokken droegen ze gekleurde onderrokken, en ze speldden de zijkant of voorkant omhoog om die te laten zien. Dat had hij nooit begrepen. Waarom zou je de kleurrijkste delen onderop dragen? En zo ja, waarom zou je dan zoveel moeite doen om ze te bedekken en vervolgens de buitenkant weer op te spelden?

De mannen droegen lange vesten met al evenveel kleuren, misschien om de bloedvlekken minder zichtbaar te maken als ze werden neergestoken. Het was zonde om een goed vest weg te gooien alleen maar omdat de vorige eigenaar was vermoord nadat hij iemand had gevraagd hoe laat het was. Maar... terwijl Mart doorliep, zag hij minder gevechten dan hij had verwacht. Er was in dit deel van de stad nooit zoveel geknokt als in de Rahad, maar er waren dagen geweest waarop hij amper twee stappen had kunnen verzetten zonder langs een stel mannen te komen die elkaar met messen te lijf gingen. Vandaag zag hij daar helemaal niets van.

Enkele Ebo Daranen – je herkende ze vaak aan hun olijfkleurige huid – liepen rond in Seanchaanse kleding. Iedereen was heel beleefd. Zo beleefd als een zesjarig jochie dat net had gehoord dat je een versgebakken appeltaart in de keuken had staan.

De stad was nog hetzelfde, maar toch anders. Het gevoel was een heel klein tikje veranderd. En het kwam niet alleen doordat er geen schepen van het Zeevolk meer in de haven lagen. Het kwam door de Seanchanen, natuurlijk. Ze hadden regels opgelegd sinds hij was vertrokken. Wat voor regels?

Mart bracht Pips naar een stal die er vrij betrouwbaar uitzag. Een snelle blik naar binnen vertelde hem dat ze goed voor hun dieren zorgden, en er stonden veel heel mooie paarden. Je kon het beste vertrouwen op een stal met fraaie paarden, hoewel die je wat meer zou kosten.

Hij liet Pips achter, nam zijn ransel mee en gebruikte de nog ingepakte ashandarei als wandelstok. De juiste taveerne uitzoeken was even lastig als het kiezen van een goede wijn. Je moest er een hebben die oud was, maar niet vervallen. Schoon, maar niet té schoon, want een smetteloze taveerne was er een die niet veel werd gebruikt. Mart had de pest aan taveernes waar mensen alleen maar rustig thee zaten te drinken, waar ze alleen maar kwamen om zich te laten zien.

Nee, een goede taveerne moest er versleten en gebruikt uitzien, als goede laarzen. Hij moest ook betrouwbaar zijn, wederom net als goede laarzen. Zolang het bier er niet smaakte als goede laarzen, had je een geschikte te pakken. De beste plekken om informatie te vergaren waren in de Rahad, maar zijn kleren waren te mooi om daarheen te gaan en hij wilde niet verstrikt raken in wat de Seanchanen daar dan ook uitvoerden.

Hij stak zijn hoofd naar binnen bij een herberg met de naam De Winterbloesem, maar meteen draaide hij zich weer om en beende weg. Doodswachtgardisten in uniform. Hij moest er niet aan denken dat hij Furyk Karede zou tegenkomen. De volgende herberg was te goed verlicht, en die daarna te donker. Na ongeveer een uur van zoeken – waarbij hij geen enkele knokpartij had gezien – begon hij te vrezen dat hij er nooit een zou vinden. Toen hoorde hij dobbelstenen ratelen in een beker.

Eerst schrok hij, denkend dat het die verrekte dobbelstenen in zijn hoofd waren. Gelukkig waren het maar gewone dobbelstenen. Gezegende, heerlijke dobbelstenen. Het geluid was meteen weer verdwenen, op de wind meegevoerd in de drukte van alle mensen op straat. Met zijn hand op zijn geldbuidel en zijn ransel over zijn schouder baande hij zich een weg door de menigte en mompelde wat verontschuldigingen. In een steeg verderop zag hij een bord aan de muur hangen.

Hij stapte ernaartoe en las de koperen letters: ‘Het Borrelhuis’. Er stond een tekening bij van klappende mensen, en de geluiden van dobbelstenen vermengden zich met de geuren van wijn en bier. Mart stapte naar binnen. Een Seanchaan met een rond gezicht stond vlak over de drempel, achteloos tegen een muur geleund met een zwaard aan zijn riem. Hij staarde Mart wantrouwig aan. Nou, Mart had nog nooit een uitsmijter gezien die niet zo naar elke man die binnenkwam keek. Mart wilde begroetend tegen zijn hoed tikken en stak zijn hand al omhoog, maar natuurlijk droeg hij zijn hoed niet. Bloed en as. Hij voelde zich soms naakt zonder dat ding.

‘Jame!’ riep een vrouw bij de toog. ‘Je staat toch niet weer kwaad naar de klanten te kijken, hè?’

‘Alleen naar klanten die het verdienen, Kathana,’ riep de man met een lome Seanchaanse tongval terug. ‘En deze verdient het, dat weet ik zeker.’

‘Ik ben maar een nederige reiziger,’ zei Mart, ‘op zoek naar een dobbelspelletje en een beker wijn. Verder niks. En al helemaal geen problemen.’

‘En daarom heb je een paalwapen bij je?’ vroeg Jame. ‘Zo ingepakt en al?’

‘O, hou op,’ zei de vrouw, Kathana. Ze kwam door de gelagkamer aanlopen, pakte Mart bij de mouw van zijn jas en sleepte hem mee naar de toog. Ze was een klein ding, met donker haar en een lichte huid. Ze was niet zoveel ouder dan hij, maar ze had een onmiskenbaar moederlijke uitstraling. ‘Let maar niet op hem. Doe gewoon niet lastig, dan is hij niet gedwongen om je neer te steken, te vermoorden, of iets ertussenin.’

Ze plantte Mart op een barkruk en ging zelf aan het werk achter de toog. Het was schemerig in de gelagkamer, maar deze tent oogde vriendelijk. Aan de ene kant zaten mensen te dobbelen. Het goede soort dobbelen. Het soort dobbelen waarbij mensen lachten en hun vrienden goedmoedig op de rug sloegen als ze verloren. Hier zag je geen angstige ogen van mannen die hun laatste geld vergokten.

‘Je moet eten,’ verklaarde Kathana. ‘Je ziet eruit alsof je al een week niks fatsoenlijks meer hebt gegeten. Hoe ben je dat oog kwijtgeraakt?’

‘Ik was de wachter van een edele in Morland,’ antwoordde Mart. ‘Ben het kwijtgeraakt bij een hinderlaag.’

‘Dat is een geweldige leugen,’ zei Kathana, die een bord vol repen varkensvlees en saus voor hem neerkwakte. ‘Beter dan de meeste. En je zei het ook met zo’n uitgestreken gezicht. Ik geloofde je bijna. Jame, wil je eten?’

‘Ik moet de deur bewaken!’ riep hij terug.

‘Licht, man. Verwacht je soms dat iemand hem steelt? Kom hier.’

Jame mopperde wat, maar hij kwam naar de toog toe en ging op een kruk naast Mart zitten. Kathana zette een beker bier neer en hij bracht hem naar zijn lippen, met zijn blik recht vooruit, ‘Ik hou je in de gaten,’ mompelde hij tegen Mart.

Mart wist niet zeker of dit de juiste herberg voor hem was, maar hij wist ook niet zeker of hij wel in één stuk weg zou kunnen komen als hij het eten van die vrouw niet opat, zoals hem was opgedragen. Hij nam een hapje en merkte dat het behoorlijk goed smaakte.

De vrouw was weggelopen en stond nu zwaaiend met haar vinger te preken tegen een man aan een van de tafels. Ze leek Mart het soort vrouw dat een boom nog de les zou lezen omdat hij op de verkeerde plek groeide.

Die vrouw, dacht Mart, mag nooit in één kamer komen met Nynaeve. Althans niet als ik binnen schreeuwafstand ben.

Kathana kwam weer terugdraven. Ze droeg een huwelijksmes om haar hals, hoewel Mart daar niet langer dan een paar tellen naar staarde, want hij was immers een getrouwd man. Ze had haar rokken aan de zijkant opgebonden, net zoals veel burgervrouwen in Ebo Dar.

Toen ze terugkwam naar de toog en een bord vol schepte voor Jame, zag Mart dat de man met genegenheid naar haar keek en nam hij een gok. ‘Zijn jullie al lang getrouwd?’ vroeg hij.

Jame keek hem aan. ‘Nee,’ antwoordde hij uiteindelijk, ik ben nog niet lang aan deze kant van de oceaan.’

‘Dat zal ook wel niet,’ zei Mart, die een slok bier nam uit de beker die voor hem was neergezet. Het was niet slecht, als je naging hoe verschrikkelijk de meeste dingen tegenwoordig smaakten. Dit was maar een beetje verschrikkelijk.

Kathana liep naar de dobbelende mannen toe en drong erop aan dat ze nog wat meer aten omdat ze zo bleek zagen. Het was een wonder dat die Jame niet zo zwaar was als twee paarden. Ze praatten echter wel een beetje, dus misschien kon Mart de inlichtingen die hij nodig had van hen krijgen.

‘Ik zag vandaag niet zoveel gevechten op straat als vroeger,’ zei Mart tegen haar toen ze langsliep.

‘Dat komt door een Seanchaanse wet,’ zei Kathana, ‘van de nieuwe Keizerin, moge zij eeuwig leven. Ze heeft het vechten niet helemaal verboden, en dat is maar goed ook. De Ebo Daranen komen niet in opstand over zoiets onbelangrijks als een buitenlandse bezetting, maar als je ze hun gevechten afpakt... maak dan je borst maar nat. Maar goed, tweegevechten moeten nu worden uitgevochten onder het toeziend oog van een regeringsambtenaar. Je mag niet vechten voordat je eerst honderd vragen beantwoordt en een vergoeding betaalt. Het heeft de spanning er wel uitgehaald.’

‘Het heeft levens gered,’ zei Jame. ‘Als je echt wilt, kun je nog steeds sterven op het mes van je vijand. Je moet alleen eerst wat tijd in acht nemen om af te koelen en erover na te denken.’

‘Tweegevechten draaien niet om nadenken,’ zei Kathana. ‘Maar het betekent in ieder geval dat ik niet bang hoef te zijn dat jouw mooie gezichtje op straat aan repen wordt gehakt.’

Jame snoof en legde zijn hand op zijn zwaard. Op het gevest, zag Mart nu pas, stonden reigers, hoewel hij niet kon zien of dat ook voor de kling gold. Voordat Mart nog een vraag kon stellen, beende Kathana weg en begon te schelden op een paar mannen die bier op tafel hadden gemorst. Ze leek hem niet het soort vrouw dat lang stilstond.

‘Wat voor weer is het in het noorden?’ vroeg Jame, die nog steeds recht voor zich uit keek.

‘Treurig,’ antwoordde Mart naar waarheid. ‘Net als overal.’

‘Ze zeggen dat de Laatste Slag is aangebroken,’ zei Jame.

‘Dat klopt.’

Jame gromde. ‘Als dat zo is, dan is dit geen goede tijd om je in politiek te mengen, denk je ook niet?’

‘Dat heb je verrekte goed,’ zei Mart. ‘Mensen moeten ophouden met spelletjes spelen en eens naar de lucht kijken.’

Jame keek hem aan. ‘Dat is waar. Je moet eens naar je eigen raad luisteren.’

Licht, dacht Mart. Hij denkt zeker dat ik een verspieder ben of zo. ‘Het is niet mijn keus,’ zei Mart. ‘Soms luisteren mensen alleen maar naar wat ze willen horen.’ Hij nam nog een hap van zijn vlees, dat zo goed smaakte als te verwachten viel. Elke maaltijd was tegenwoordig alsof je naar een dansfeest ging met alleen maar lelijke meisjes. Maar dit behoorde tot de betere van de slechte maaltijden die hij de laatste tijd helaas had moeten eten.

‘Een wijs man zou misschien de waarheid kunnen ontdekken,’ zei Jame.

‘Dan moet je die waarheid eerst zien te vinden,’ kaatste Mart terug. ‘En dat is lastiger dan de meeste mensen denken.’

Achter hem snoof Kathana terwijl ze langs draafde. ‘De “waarheid” is iets waar mannen in kroegen over redetwisten als ze zo dronken zijn dat ze hun eigen naam niet eens meer weten. Dat is slecht gezelschap voor de waarheid. Ik zou er niet te veel waarde aan hechten, reiziger.’

‘De naam is Mandevwin,’ bromde Mart.

‘Dat geloof ik meteen,’ zei Kathana. Ze bekeek hem eens goed. ‘Heeft iemand je wel eens verteld dat je een hoed zou moeten dragen? Het zou mooi passen bij dat missende oog.’

‘O ja?’ zei Mart droogjes. ‘Geef je nu ook al kledingadviezen, naast dat je mannen eten door de strot duwt?’

Ze sloeg hem met haar poetsdoek tegen zijn achterhoofd. ‘Eet je bord leeg.’

‘Luister, vriend,’ zei Jame, die zich naar hem omdraaide, ‘Ik weet wat je bent en waaróm je hier bent. Dat nepverband over je oog, daar bedot je mij niet mee. Je hebt werpmessen in je mouwen zitten en ik zie er nog zes aan je riem. En ik zal je zeggen, ik heb nog nooit een man met één oog ontmoet die fatsoenlijk kon werpen. Ze is niet zo’n gemakkelijk doelwit als jullie buitenlanders denken. Je komt het paleis nooit in, laat staan langs haar lijfwachten. Ga naar huis en zoek een eerlijke baan.’

Mart gaapte de man aan. Dacht hij dat Mart een huurmoordenaar was? Hij deed het verband om zijn hoofd een stukje omhoog en liet hem zijn lege oogkas zien.

Jame schrok ontzettend.

‘Zitten er huurmoordenaars achter Tuon aan?’ vroeg Mart zachtjes.

‘Zo mag je haar niet noemen,’ zei Kathana, die weer met haar poetsdoek naar hem sloeg.

Mart stak zonder te kijken zijn hand omhoog en greep de punt van de doek. Hij hield James blik vast met zijn ene oog en vertrok geen spier.

‘Zitten er huurmoordenaars achter Tuon aan?’ herhaalde Mart rustig.

Jame knikte. ‘De meesten zijn buitenlanders die niet snappen hoe het hoort. Er zijn er een paar hier in de herberg geweest. Slechts één van hen gaf toe waarvoor hij hier was. Ik heb zijn bloed op de stoffige grond van het veld voor tweegevechten laten vloeien.’

‘Dan beschouw ik je als een vriend,’ zei Mart, die opstond. Hij reikte in zijn ransel, haalde er zijn hoed uit en zette hem op. ‘Wie zit erachter? Wie heeft die lui hierheen gehaald en een prijs op haar hoofd gezet?’

Kathana bekeek zijn hoed en knikte tevreden. Toen aarzelde ze en tuurde naar zijn gezicht.

‘Dit is niet wat je denkt,’ zei Jame. ‘Hij huurt niet de beste moordenaars in. Het zijn buitenlanders, dus het is overduidelijk niet de bedoeling dat het ze lukt.’

‘Het kan me niet schelen hoe goed of slecht ze zijn, verdomme,’ zei Mart. ‘Wie huurt ze in?’

‘Hij is veel te belangrijk om...’

‘Wié?’ drong Mart zachtjes aan.

‘Generaal Lunal Galgan,’ antwoordde Jame. ‘Hoofd van de Seanchaanse legers. Ik kan je niet plaatsen, vriend. Ben je een huurmoordenaar, of ben je op jacht naar huurmoordenaars?’

‘Ik ben geen huurmoordenaar, verdomme,’ zei Mart, die de rand van zijn hoed omlaag trok en zijn ransel pakte, ik dood nooit iemand, behalve als hij er zelf om vraagt met zoveel geschreeuw en kabaal dat ik het onbeleefd zou vinden om niet aan zijn verzoek te voldoen. Als ik je neersteek, vriend, dan zul je weten dat het gaat gebeuren, en ook waarom. Dat beloof ik je.’

‘Jame,’ fluisterde Kathana. ‘Hij is het.’

‘Wat nu weer?’ vroeg Jame terwijl Mart zich langs hem perste en zijn ingepakte ashandarei op zijn schouder hees.

‘Die waar de wachters naar zoeken!’ zei Kathana. Ze keek naar Mart. ‘Licht! Elke soldaat in Ebo Dar heeft de opdracht om uit te kijken naar jouw gezicht. Hoe ben je door de stadspoorten gekomen?’

‘Met geluk,’ zei Mart, en toen stapte hij de steeg in.

‘Waar wacht je op?’ vroeg Moiraine.

Rhand draaide zich naar haar om. Ze stonden in Lans bevelstent in Shienar. Hij rook de brandlucht van de velden, aangestoken door Lan en heer Agelmars troepen terwijl ze zich terugtrokken uit de Kloof.

Ze verbrandden de landen die ze liever zouden verdedigen. Een wanhopige tactiek, maar wel een goede. Het was het soort nietsontziende tactiek die Lews Therin en zijn mensen in de Eeuw der Legenden niet hadden aangedurfd, in ieder geval niet in het begin. Destijds had hun dat veel gekost.

De Grenslanders waren niet zo beschroomd.

‘Waarom zijn we hier?’ drong Moiraine aan, terwijl ze dichter naar hem toe stapte. Zijn Speervrouwen bewaakten de tent van binnenuit, want het was beter als de vijand niet wist dat Rhand hier was. ‘Je zou nu in Shayol Ghul moeten zijn. Dat is je bestemming, Rhand Altor. Niet deze kleinere gevechten.’

‘Mijn vrienden sterven hier.’

‘Ik dacht dat je je over dergelijke zwakheden heen had gezet.’ ‘Mededogen is geen zwakheid.’

‘O nee?’ vroeg ze. ‘Wil je soms je vijand sparen uit mededogen, hem de mogelijkheid bieden je te doden? Wat gebeurt er dan, Rhand Altor?’

Daar had hij geen antwoord op.

‘Je mag jezelf niet aan gevaar blootstellen,’ zei Moiraine. ‘En of je nu wel of niet vindt dat mededogen op zich een zwakte is, domme dingen doen uit mededogen is dat beslist wel.’

Rhand keek haar aan. Hij dacht vaak aan die dag dat hij Moiraine had verloren. Hij had het verschrikkelijk gevonden dat ze was overleden, en hij verwonderde zich nog steeds over haar terugkeer. Hij was echter vergeten hoe... vasthoudend ze kon zijn.

‘Ik trek ten strijde tegen de Duistere als de tijd daar is,’ zei Rhand, ‘maar niet eerder. Hij moet denken dat ik bij de legers ben, dat ik meer terrein wil winnen voordat ik hem aanval. We moeten zijn bevelvoerders zover krijgen dat ze hun legers in het zuiden inzetten, anders worden we onder de voet gelopen bij Shayol Ghul zodra ik daarheen ga.’

‘Het zal niet uitmaken,’ zei Moiraine. ‘Je zult hem tegemoet treden, en dat wordt de bepalende tijd. Alles draait om dat ogenblik, Herrezen Draak. Alle draden in het Patroon zijn geweven rondom jullie ontmoeting en het draaien van het Rad trekt je ernaartoe. Ontken maar niet dat je dat voelt.’ ik voel het.’

‘Ga dan.’

‘Nog niet.’

Ze haalde diep adem. ‘Koppig als altijd.’

‘En maar goed ook,’ zei Rhand. ‘Koppigheid is wat me zo ver heeft gebracht.’ Rhand aarzelde, en toen graaide hij in zijn zak. Hij haalde iets glanzends en zilverachtigs tevoorschijn: een Tarvalonse mark. ‘Hier,’ zei hij, en hij stak hem naar haar uit. ‘Deze had ik bewaard.’ Ze tuitte haar lippen, is dat...’

‘Dezelfde? Nee. Die is allang kwijt, vrees ik. Ik heb deze met me meegedragen als een soort aandenken, bijna zonder te beseffen wat ik deed.’

Ze pakte de munt aan en draaide hem om en om. Ze keek er nog steeds naar toen de Speervrouwen zich ineens naar de tentflap omdraaiden. Een tel later tilde Lan de flap omhoog en beende naar binnen, in het gezelschap van twee Malkierse mannen. De drie hadden wel broers kunnen zijn met die grimmige, harde gezichten.

Rhand stapte naar voren en legde zijn hand op Lans schouder. De man oogde niet moe – een rots kon er niet moe uitzien – maar wel óp. Rhand begreep dat gevoel.

Lan knikte naar hem en keek toen naar Moiraine. ‘Hebben jullie geruzied?’

Moiraine stopte de mark weg en trok haar gezicht in de plooi. Rhand wist niet wat hij moest maken van hoe die twee sinds Moiraines terugkeer op elkaar reageerden. Ze deden beschaafd tegen elkaar, maar er was een afstandelijkheid tussen hen die Rhand niet had verwacht.

‘Je zou naar Moiraine moeten luisteren,’ zei Lan, die Rhand weer aankeek. ‘Ze bereidt zich al langer op deze tijd voor dan jij hebt geleefd. Neem haar begeleiding aan.’

‘Ze wil dat ik dit slagveld verlaat en meteen naar Shayol Ghul ga,’ zei Rhand. ‘Maar ik wil eerst proberen het tegen die geleiders op te nemen, zodat je de Kloof weer in handen kunt krijgen.’

Lan aarzelde. ‘Misschien moet je toch doen wat zij...’

‘Nee,’ zei Rhand. ‘Je toestand hier is wankel, oude vriend. Ik kan iets doen, en dus zal ik dat doen. Als we die Gruwheren niet kunnen tegenhouden, moeten jullie je straks helemaal terugtrekken tot aan Tar Valon.’

‘Ik heb gehoord wat je in Maradon hebt gedaan,’ zei Lan. ik zou een wonder hier niet afslaan.’

‘Maradon was een vergissing,’ zei Moiraine gespannen. ‘Je kunt het je niet veroorloven jezelf te ontmaskeren, Rhand.’

‘Ik kan het me ook niet veroorloven het niet te doen. Ik kan niet werkeloos toekijken terwijl er mensen doodgaan! Niet als ik ze kan beschermen.’

‘De Grenslanders zijn geen hulpeloze kleuters,’ zei Lan.

‘Nee,’ antwoordde Rhand, ‘maar ik heb er nog nooit een gekend die in nood de hulp van een extra zwaard zou afslaan als het hem werd aangeboden.’

Lan keek hem in de ogen. ‘Goed. Doe wat je kunt.’

Rhand haalde diep adem en knikte naar de twee Speervrouwen, die terugknikten.

‘Schaapherder,’ zei Lan.

Rhand trok zijn wenkbrauw naar hem op.

Lan groette hem met één arm over zijn borst en boog zijn hoofd.

Rhand knikte terug. ‘Er ligt daar iets voor je op de vloer, Dai Shan.’

Lan fronste en liep naar een stapel dekens toe. Er stonden geen tafels in deze tent. Lan knielde neer en pakte een glanzende zilveren koningskroon op. Hij was rank, maar sterk. ‘De kroon van Malkier,’ fluisterde hij. ‘Die was kwijt!’

‘Mijn smeden hebben hun best gedaan op basis van oude tekeningen,’ zei Rhand. ‘De andere is voor Nynaeve. Ik denk dat hij goed bij haar past. Je bent altijd een koning geweest, mijn vriend. Elayne heeft me leren leiden, maar jij... jij hebt me geleerd op eigen benen te staan. Dank je.’ Hij wendde zich tot Moiraine. ‘Hou ruimte vrij voor mijn terugkeer.’

Rhand greep de Ene Kracht en opende een Poort. Hij liet Lan op zijn knieën achter met de kroon en volgde zijn Speervrouwen naar een zwart veld. Verbrande stengels kraakten onder zijn laarzen en kringels rook hingen in de lucht.

De Speervrouwen zochten meteen dekking in een ondiepe laagte in het veld, ineengedoken op de zwartgeblakerde aarde en bereid de storm het hoofd te bieden.

Want er broeide er beslist een. Een grote massa Trolloks liep hier rond, porrend in de aarde en zoekend tussen de overblijfselen van boerderijen. De rivier de Mora stroomde langs. Dit was het eerste boerenland ten zuiden van Tarwins Kloof. Lans troepen hadden het in brand gestoken voordat ze zich stroomafwaarts voor de Trolloks hadden teruggetrokken.

Er liepen tienduizenden van die beesten. Misschien wel meer. Rhand hief zijn arm, balde zijn vuist en haalde diep adem. In de buidel aan zijn riem droeg hij een bekend voorwerp. De kleine, dikke man met het zwaard, de angreaal die hij uit de modder had gepeuterd bij Dumais Bron. Niemand wist dat hij hem had. Dat was belangrijk.

Maar wat hij hier zou doen, was meer dan een trucje. Trolloks schreeuwden toen de wind rondom Rhand opstak. Dit deed hij niet met de Ene Kracht, nog niet.

Het kwam door Rhand. Doordat hij hier was. Tegenover hém.

Zeeën werden woelig als verschillende stromingen op elkaar botsten. Winden wakkerden aan wanneer warme en koude lucht zich vermengden. En waar Licht en Schaduw elkaar troffen... kreeg je stormen. Rhand schreeuwde en liet de storm verder opzwepen. De Duistere wilde het land verstikken. Het Patroon had evenwicht nodig.

Het had de Draak nodig.

De wind werd nog sterker, bliksems schoten door de hemel, zwart stof en verbrande stengels vlogen omhoog en draaiden mee in de maalstroom. Rhand begon eindelijk te geleiden toen Myrddraal de Trolloks dwongen hem aan te vallen. De beesten kwamen tegen de wind in, en Rhand stuurde de bliksems op ze af.

Het was zoveel gemakkelijker om te sturen dan te bésturen. Nu er al een storm was, hoefde hij de bliksems niet eens op te roepen, alleen maar over te halen te doen wat hij wilde.

Honderd blikseminslagen achter elkaar vernietigden de voorste groepen Trolloks. De doordringende stank van verbrand vlees wervelde mee in de storm en sloot zich aan bij de verkoolde graanstengels. Rhand brulde terwijl de Trolloks bleven komen. Doodspoorten sprongen rondom hem op, Poorten die zich snel als waterlopers over de grond verplaatsten en Trolloks de dood in sleurden. Reizen was dodelijk voor Schaduwgebroed.

De stormwind rees rondom Rhand op terwijl hij de Trolloks doodde die probeerden bij hem te komen. De Duistere dacht dat hij hier kon regeren? Hij zou merken dat dit land al een koning had! Rhand zou ervoor zorgen dat het gevecht niet...

Een schild probeerde Rhand af te schermen van de Bron. Hij lachte, draaide om zijn as en probeerde te bepalen waar het schild vandaan kwam. ‘Taim!’ riep hij, hoewel de storm zijn stem meevoerde en overstemde. ‘Ik had al gehoopt dat je zou komen!’

Dit was het gevecht dat Lews Therin al zo lang van hem eiste, een gevecht dat Rhand niet had durven beginnen. Niet voor dit ogenblik, niet voor hij deze beheersing had. Hij riep zijn kracht op, maar toen werd er nog een schild op hem af gegooid, en nog een.

Rhand putte meer van de Ene Kracht, haalde bijna alles wat hij kon bevatten naar binnen via de angreaal van de dikke man. Schilden bleven als vliegen op hem afkomen. Ze waren geen van alle sterk genoeg om hem los te snijden van de Bron, maar het waren er tientallen.

Rhand probeerde rustig te blijven. Hij zocht vrede, de vrede van de vernietiging. Hij was leven, maar hij was ook de dood. Hij was de belichaming van het land zelf.

Hij viel aan en vernietigde een Gruwheer die zich verstopte tussen het puin van een verbrand gebouw verderop. Het kostte maar een tel om vuur op te roepen en hem tot as te verbranden.

Hij zag de wevingen van de vrouwen daar niet, hij voelde alleen hun schilden.

Te zwak. Elk schild was te zwak, en toch was hij ongerust om hun aanvallen. Ze waren heel snel gekomen, minstens drie dozijn Gruwheren, en allemaal probeerden ze hem af te snijden van de Bron. Dit was gevaarlijk. Ze hadden hem verwacht. Daarom hadden ze Lan zo bestookt met hun geleiders. Om Rhand te lokken.

Rhand sloeg de aanvallen af, maar geen enkele ervan was gevaarlijk genoeg om hem werkelijk af te schermen. Eén persoon was niet in staat om iemand die zoveel saidin vasthield van de Bron af te snijden. Ze zouden...

Hij doorzag het pas vlak voordat het gebeurde. De andere aanvallen waren maar een dekmantel geweest, een afleiding. De volgende aanval zou worden gevormd door een cirkel van mannen en vrouwen, met een man aan de leiding.

Daar! Een schild ramde tegen hem aan, maar Rhand had net voldoende tijd gehad om zich voor te bereiden. Hij geleidde Geest de wervelwind in, wevend vanuit zijn intuïtie en Lews Therins herinneringen, en weerde het schild af. Hij duwde het schild weg, maar kon het niet vernietigen.

Licht! Dat moest een volledige cirkel zijn. Rhand gromde terwijl het schild dichterbij glipte. Het maakte een kleurrijk patroon in de lucht en bleef roerloos staan, ondanks de storm. Rhand weerstond het met zijn eigen vlaag van Geest en Lucht en hield het tegen alsof het een mes was dat boven zijn keel hing.

Hij verloor zijn beheersing over de storm.

Om hem heen knetterden bliksems. De andere geleiders weefden om de storm te versterken. Ze probeerden die niet te besturen, want dat hoefde niet. Dat de storm onbeheerst was, diende hen juist, omdat het betekende dat Rhand ieder ogenblik door een bliksemschicht kon worden geraakt.

Hij schreeuwde opnieuw, luider deze keer, met meer vastberadenheid. Ik zal je verslaan, Taim! Ik zal eindelijk doen wat ik maanden geleden al had moeten doen!

Maar hij liet zich door de woede, de razernij, niet tot een conflict dwingen. Dat kon hij zich niet veroorloven. Hij had zijn lesje geleerd.

Dit was niet de plek. Hij kon niet hiér vechten. Als hij dat deed, zou hij verliezen.

Rhand duwde een werveling van kracht naar buiten, smeet Taims schild achteruit en gebruikte die korte tijd om een Poort te weven. Zijn Speervrouwen gingen er onmiddellijk doorheen, en Rhand, met zijn hoofd ingetrokken tegen de wind, volgde met tegenzin.

Hij sprong Lans tent in, waar Moiraine had gedaan wat hij had gevraagd en een ruimte voor hem vrij had gehouden. Hij sloot zijn Poort, en de wind en het lawaai verstomden meteen.

Rhand balde hijgend een vuist, terwijl het zweet langs zijn slapen liep. Hier, terug bij Lans leger, was de storm ver weg, hoewel Rhand het gerommel ervan nog hoorde en een milde bries de tent in beweging zette.

Rhand moest zich uit alle macht inhouden om niet op zijn knieën te zakken. Hij zoog mondenvol lucht naar binnen. Met moeite wist hij zijn bonzende hart te laten bedaren. Hij wilde véchten, niet vluchten! Hij had Taim kunnen verslaan!

En daarbij zou hij zichzelf zodanig hebben verzwakt dat de Duistere hem met gemak zou verslaan. Hij dwong zijn vuist zich te ontspannen en probeerde zijn gevoelens te beheersen.

Hij keek op in Moiraines kalme, wijze gezicht.

‘Was het een valstrik?’ vroeg ze.

‘Niet zozeer een valstrik,’ zei Rhand, ‘maar een slagveld dat goed was voorbereid met schildwachten. Ze weten wat ik in Maradon heb gedaan. Ze moeten teams van Gruwheren klaar hebben staan om te Reizen naar elke plek waar ik opduik om me daar aan te vallen.’

‘Zie je nu de vergissing in deze methode van aanvallen?’ vroeg ze.

‘Vergissing... nee. Onvermijdelijkheid, ja.’

Rhand kon deze oorlog niet persoonlijk uitvechten. Hij wilde het heel graag, maar het kon niet.

Hij zou iets anders moeten verzinnen om zijn volk te beschermen.

12

Een scherf van een ogenblik

Birgitte rende door het bos in het gezelschap van dertig Aiel, allemaal met bogen in de hand. Ze maakten wel geluid – dat viel niet te voorkomen – maar de Aiel konden zich geruislozer voortbewegen dan ieder ander. Ze sprongen op omgevallen bomen en renden daar handig overheen of vonden stenen om op te lopen. Ze draaiden uit de weg van overhangende takken, doken ineen, bukten, bleven in beweging.

‘Hier,’ zei ze op gedempte toon toen ze om de zijkant van een gebroken heuvel renden. Gelukkig was de grot er nog, overwoekerd met klimplanten en met een kreekje erlangs. De Aiel sprongen erin, zodat het water hun geursporen zou wegspoelen.

Twee mannen bleven over het wildspoor lopen, nu met veel meer lawaai, schrapend langs elke tak die ze tegenkwamen. Birgitte sloot zich aan bij de anderen die zich in de grot verborgen. Het was er donker en het rook er naar schimmels en aarde.

Had ze zich in deze grot verborgen toen ze eeuwen geleden als bandiet in dit bos woonde? Ze wist het niet. Elke dag sleten haar herinneringen verder af. Ze herinnerde zich haar vroegere levens niet meer, alleen nog de tussenliggende jaren: haar leven in de Wereld der Dromen voordat ze op onnatuurlijke wijze door Moghedien naar déze wereld was gehaald.

Ze werd misselijk als ze daaraan dacht. Het was goed om herrezen te zijn, fris en nieuw. Maar dat haar herinneringen – haar zelfbewustzijn – haar waren afgenomen? Als ze haar herinneringen aan haar tijd in de Wereld der Dromen verloor, zou ze Gaidal dan helemaal vergeten? Zou ze zichzelf vergeten?

Ze klemde haar kiezen op elkaar. Dit is de Laatste Slag, dwaze vrouw, dacht ze. Wat maakt de rest dan nog uit?

Maar het was wel zo. Ze werd de laatste tijd geplaagd door een vraag. Stel nu dat Birgitte, door te zijn verbannen uit de Wereld der Dromen, was losgetornd van de Hoorn? Ze wist niet of dat mogelijk was. Ze herinnerde zich niet meer genoeg om dat te kunnen bepalen.

Maar als het zo was, dan zou ze Gaidal voor eeuwig kwijtraken.

Buiten knerpten bladeren en braken takken. Het lawaai was zo luid dat ze zou hebben gezworen dat er duizend soldaten langstrokken, hoewel ze wist dat de vuist Trolloks maar uit vijftig leden bestond. Toch waren die vijftig meer dan haar eigen groep. Ze maakte zich geen zorgen. Ze had wel tegen Elayne geklaagd dat ze niet veel van oorlogvoeren afwist, maar dit, schuilen in een bos met een groep goed opgeleide kameraden... dit had ze eerder gedaan. Tientallen keren. Misschien wel honderden keren, hoewel haar herinneringen nu zo vaag waren dat ze het niet met zekerheid kon zeggen.

Toen de Trolloks bijna allemaal waren langsgekomen, schoten zij en haar Aiel uit hun dekking tevoorschijn. Die monsters waren het valse spoor gaan volgen dat de twee Aielmannen eerder hadden uitgezet, en Birgitte viel hen van achteren aan en doorboorde een aantal Trolloks al met pijlen voordat de rest kon reageren.

Trolloks stierven niet gemakkelijk. Ze konden vaak twee of drie pijlen hebben voordat ze vertraagden. Nou, dat gebeurde alleen als je hun ogen of keel miste, en dat overkwam haar niet. Het ene na het andere monster viel voor haar boog. De Trolloks waren heuvel-afwaarts van de grot begonnen, en dat betekende dat elk monster dat zij of de Aiel doodden weer een karkas was waar de andere overheen moesten klimmen.

Binnen enkele tellen waren er van de vijftig nog dertig over. Terwijl die dertig naar boven stormden, trok de helft van de Aiel speren en bestookte ze, terwijl Birgitte en de anderen een paar passen heuvel-afwaarts gingen en de Trolloks in de flanken aanvielen.

Twintig werden er tien, die probeerden te vluchten. Ondanks het beboste landschap waren ze eenvoudig af te schieten, hoewel dat betekende dat ze ze in de rug of nek moesten raken, zodat ze met speren konden worden afgemaakt.

Tien Aiel bekommerden zich om de gevallen Trolloks, staken speren in elk ervan om zeker te weten dat ze dood waren. Anderen verzamelden pijlen. Birgitte wees naar Nichil en Ludin, die met haar meeliepen om de omgeving te verkennen.

Haar passen voelden vertrouwd, deze bossen voelden vertrouwd. Niet alleen vanwege de vroegere levens die ze vergeten was. Tijdens haar eeuwen in de Wereld der Dromen hadden zij en Gaidal vele jaren in deze bossen doorgebracht. Ze herinnerde zich zijn streling op haar wang. Haar hals.

Ik mag dit niet kwijtraken, dacht ze, vechtend tegen haar paniek. Licht, dat mag niet. Alsjeblieft...

Ze wist niet wat er met haar gebeurde. Ze herinnerde zich iets, vaag, een gesprek over... waarover? Ze was het kwijt. Mensen konden toch niet losgetornd raken van de Hoorn? Haviksvleugel wist het misschien. Ze zou het hem moeten vragen. Of had ze dat al gedaan?

Het Licht verzenge me!

Ze bleef verstijfd staan toen ze beweging in het bos zag. Ze hurkte neer bij een rotsblok, met haar boog voor zich uit. Vlakbij kraakte het kreupelhout. Nichil en Ludin waren bij het eerste geluid verdwenen. Licht, wat waren ze goed. Het duurde even voor ze hen weer zag: ze hadden zich verderop verstopt.

Ze hief haar vinger, wees naar zichzelf en toen vooruit. Zij zou verkennen, de andere twee zouden haar rugdekking geven.

Birgitte bewoog zich geruisloos. Ze zou die Aiel eens laten zien dat zij niet de enigen waren die onopgemerkt konden blijven. Bovendien waren dit haar bossen. Ze zou zich niet voor gek laten zetten door een stel woestijnmensen.

Ze sloop verder en ontweek verdorde doornstruiken. Waren er daar de laatste tijd meer van gekomen? Het leek een van de weinige plantensoorten die niet helemaal waren uitgestorven. De grond rook muf, en zo hoorde het niet te ruiken in een bos, hoewel de stank van sterfte en verrotting nog sterker was. Ze liep langs een volgende groep dode Trolloks. Het bloed was droog, dus ze waren al een paar dagen dood.

Elayne had al haar troepen bevolen om hun doden mee terug te nemen. Duizenden en nog eens duizenden Trolloks kropen als kevers door deze bossen. Elayne wilde dat ze alleen hun eigen dode kameraden tegenkwamen, in de hoop dat ze dat angst zou inboezemen.

Birgitte liep naar de geluiden toe. Ze zag grote schaduwen aankomen in het schemerlicht. Trolloks, snuffelend met hun neus in de lucht.

De schepsels bleven door het bos lopen. Ze waren gedwongen de wegen te vermijden, waar een hinderlaag van draken dodelijk kon zijn. Elayne had teams zoals dat van Birgitte het bos in gestuurd om de Trolloks aan te vallen, groepen vijanden het bos in te lokken en zo langzaam hun aantallen te verminderen.

Deze groep was veel te groot voor haar team, helaas. Birgitte trok zich terug en wenkte de Aiel mee, en ze keerden geruisloos terug naar hun kamp.

Die nacht, na zijn mislukte poging om Lans leger te helpen, vluchtte Rhand naar zijn dromen.

Hij zocht zijn vredige vallei op en verscheen in een gaard vol wilde kersenbomen, die in bloei stonden en hun geur in de lucht verspreidden. Zo vol met prachtige witte bloemen met roze kelen leken de bomen haast in brand te staan.

Rhand droeg eenvoudige Tweewaterse kleding. Na maanden in vorstelijk felle kleuren en zachte stoffen voelden de wijde wollen broek en het linnen heel gerieflijk. Hij had stevige laarzen aangetrokken, zoals die hij vroeger altijd droeg. Ze pasten hem beter dan elke nieuwe laars, ongeacht hoe goed gemaakt, ooit kon passen.

Hij mocht niet langer oude laarzen dragen. Als zijn laarzen ook maar één spoortje van slijtage vertoonden, haalde de ene of andere bediende ze meteen weg.

Rhand stond op in de droomheuvels, maakte een wandelstok voor zichzelf en liep de bergen in. Deze vallei was geen echte plek. Niet meer. Hij had hem gemaakt vanuit zijn herinneringen en verlangens, als een mengeling van vertrouwdheid en belevenissen. Het rook er fris, naar omgewoelde bladeren en boomhars. Dieren bewogen zich door de ondergroei. Ergens in de verte krijste een havik.

Lews Therin had geweten hoe hij dit soort droomflarden moest maken. Hoewel hij geen Dromer was geweest, hadden de meeste Aes Sedai uit die tijd wel linksom of rechtsom gebruikgemaakt van Tel’aran’rhiod. Eén ding dat ze hadden geleerd, was hoe ze een droom voor zichzelf konden maken. Een toevluchtsoord in hun eigen geest, dat ze beter konden beheersen dan gewone dromen. Ze leerden hoe ze een fragment als dit binnen konden gaan terwijl ze mediteerden, waardoor het lichaam toch evenveel rust kreeg als wanneer het sliep.

Lews Therin had die dingen geweten, en meer. Hoe hij in iemands geest kon reiken als die zijn droomflard binnenging. Hoe hij kon bepalen of iemand anders zijn dromen was binnengedrongen. Hoe hij zijn dromen kon openstellen voor anderen. Lews Therin had graag dingen gewéten, als een reiziger die allerlei nuttige dingen meedroeg in zijn rugzak.

Lews Therin had die hulpmiddelen maar zelden gebruikt. Hij had ze in een hoekje van zijn geest laten liggen en stof laten verzamelen. Zou het anders zijn gelopen als hij elke nacht de tijd had genomen om door een vredige vallei als deze te dwalen? Rhand wist het niet. En eigenlijk was deze vallei niet langer zo vredig. Hij zag een diepe grot links van hem. Die had hij hier niet geplaatst. Alweer een poging van Moridin om hem te lokken? Rhand liep er zonder ernaar te kijken langs.

Het bos leek niet meer zo levendig als daarnet. Rhand liep door en probeerde het land zijn wil op te leggen. Hij had daar echter niet genoeg mee geoefend, want terwijl hij doorliep werd het bos grijzer en bleker.

De grot verscheen weer. Rhand bleef bij de ingang staan. Koude, vochtige lucht met de geur van schimmel blies over hem heen en verkilde hem. Rhand haalde diep adem, gooide zijn wandelstok neer en beende de grot in. Terwijl hij het donker in liep, weefde hij een bol van blauwwit licht en liet die naast zijn hoofd zweven. De gloed weerkaatste op het vochtige steen en verlichtte afgeronde knobbels en rotsspleten.

Er klonk gehijg diep in de grot, gevolgd door kreten en... gespetter. Rhand liep door, hoewel hij nu een vermoeden had van wat dit was. Hij had zich al afgevraagd of ze het nog eens zou proberen.

Hij kwam aan bij een kleine ruimte van misschien tien passen doorsnee aan het einde van de tunnel, waar het steen omlaag glooide naar een volkomen ronde plas helder water. De blauwe diepte leek zich oneindig ver naar beneden uit te strekken.

Een vrouw in een wit gewaad had moeite om zich in het midden ervan drijvende te houden. De stof van haar gewaad rimpelde in het water en vormde een kring. Haar gezicht en haar waren nat. Terwijl Rhand toekeek, zoog ze een teug adem naar binnen en ging kopje-onder, maaiend met haar armen in het kristalheldere water.

Even later kwam ze hijgend weer boven.

‘Hallo, Mierin,’ zei Rhand zachtjes. Zijn hand balde zich tot een vuist. Hij zou niét in dat water springen om haar te redden. Dit was een droomflard. Dat spul kon echt water zijn, maar waarschijnlijk vertegenwoordigde het iets anders.

Zijn aankomst leek haar drijfvermogen te geven en het wilde maaien met haar armen haalde meer uit. ‘Lews Therin,’ zei ze, terwijl ze met één hand hijgend over haar gezicht wreef.

Licht! Waar was zijn rust gebleven? Hij voelde zich weer een kind, een jongen die dacht dat Baerlon de schitterendste stad was die er bestond. Ja, haar gezicht was anders, maar gezichten waren voor hem niet meer zo belangrijk. Ze was nog steeds dezelfde persoon.

Van alle Verzakers had alleen Lanfir haar nieuwe naam zelf gekozen. Ze had er altijd een gewild.

Hij wist het weer. Hij wist het weer. Dat hij bij schitterende feesten was binnengelopen met haar aan zijn arm. Haar klaterende lach die de muziek overstemde. Hun nachten samen. Hij wilde geen herinneringen aan hoe hij de liefde had bedreven met een andere vrouw, vooral niet met een Verzaker, maar hij had geen zeggenschap over wat er wel en niet in zijn hoofd zat.

Die herinneringen vermengden zich met zijn eigen herinneringen uit de tijd toen ze vrouwe Selene was en hij naar haar had verlangd. Een dwaze, jeugdige lust. Hij voelde die dingen niet langer, maar de herinneringen eraan bleven.

‘Jij kunt me bevrijden, Lews Therin,’ zei Lanfir. ‘Hij heeft me opgeëist. Moet ik smeken? Hij heeft me opgeëist!’

‘Jij hebt je gewijd aan de Schaduw, Mierin,’ antwoordde Rhand. ‘Dit is je beloning. Verwacht je soms medelijden van me?’

Iets duisters kwam omhoog, wikkelde zich om haar benen en rukte haar weer de diepte in. Ondanks zijn woorden merkte Rhand dat hij als vanzelf naar voren stapte alsof hij in de poel wilde springen.

Hij hield zichzelf tegen. Eindelijk voelde hij zich weer een heel mens, na een lang gevecht. Dat gaf hem kracht, maar in dat vredige gevoel lag ook een zwakte, de zwakte die hij altijd had gevreesd. De zwakte die Moiraine terecht in hem had gezien. De zwakte van het mededogen.

Hij had het nodig. Zoals een helm een gat nodig had om doorheen te kijken. Beide kon je gebruiken. Hij gaf bij zichzelf toe dat het waar was.

Lanfir kwam sputterend en hulpeloos weer boven. ‘Moet ik smeken?’ vroeg ze opnieuw.

‘Ik denk niet dat je daar toe in staat bent.’

Ze sloeg haar blik neer. ‘Alsjeblieft?’ fluisterde ze.

Rhands maag verkrampte. Hij had zichzelf door de duisternis heen gevochten op zoek naar het Licht. Hij had zichzelf een tweede kans gegeven. Moest hij een ander die dan ook niet gunnen?

Licht! Hij aarzelde, herinnerde zich hoe het had gevoeld op dat ogenblik dat hij de Ware Kracht had gegrepen. Die smart en die spanning, die macht en dat afgrijzen. Lanfir had zichzelf aan de Duistere gegeven. Maar eigenlijk had Rhand dat ook gedaan.

Hij keek in haar ogen, onderzoekend, met herkenning. Uiteindelijk schudde Rhand zijn hoofd. ‘Je bent beter geworden in dit soort misleiding, Mierin, maar niet goed genoeg.’

Haar gezicht betrok. Binnen een tel was de poel weg, vervangen door een stenen vloer. Lanfir zat er met gekruiste benen in haar zilverwitte gewaad. Met haar nieuwe gezicht, maar nog steeds dezelfde.

‘Dus je bent écht terug,’ zei ze, niet onverdeeld blij. ‘Nou, dan ben ik niet langer gedwongen om te gaan met een eenvoudige boerenjongen. Dat is al een kleine zegen.’

Rhand snoof en stapte de ruimte in. Ze was nog steeds gevangen. Hij bespeurde iets duisters om haar heen, als een koepel van schaduw, en hij bleef erbuiten. De waterpoel, echter – het verdrinken – was maar toneelspel geweest. Ze was trots, maar ze had er geen moeite mee om zich zwak voor te doen als het haar uitkwam. Als Rhand eerder in staat was geweest om Lews Therins herinneringen te omhelzen, zou hij zich nooit zo gemakkelijk door haar hebben laten bedotten in de Woestenij.

‘Dan zal ik je niet aanspreken als een deerne in nood die een held nodig heeft,’ zei Lanfir, kijkend naar hem terwijl hij om haar gevangenis heen liep, ‘maar als een gelijke, op zoek naar asiel.’

‘Gelijke?’ vroeg Rhand lachend. ‘Wanneer heb jij óóit iemand als je gelijke beschouwd, Mierin?’

‘Geef je niets om mijn gevangenschap?’

‘Het is pijnlijk voor me,’ zei Rhand, ‘maar niet meer dan toen je trouw zwoer aan de Schaduw. Wist je dat ik erbij was toen je dat deed? Je zag me niet, want ik wilde niet gezien worden, maar ik keek toe. Licht, Mierin, je zwoer dat je me zou dóden.’

‘Meende ik dat?’ vroeg ze, meedraaiend om hem te blijven aankijken.

Of ze? ... Nee, ze had het niet gemeend. Toen niet. Lanfir vermoordde geen mensen van wie ze dacht dat ze nog nuttig konden zijn, en ze had hem altijd nuttig gevonden.

‘We deelden ooit iets bijzonders,’ zei ze. ‘Jij was mijn...’

‘Ik was een versiersel voor je!’ snauwde Rhand. Hij haalde diep adem en probeerde rustig te blijven. Licht, maar dat viel niet mee bij haar. ‘Het verleden ligt achter ons. Ik geef er niets om, en ik zou je graag de gelegenheid bieden om in het Licht te lopen. Helaas ken ik je. Je doet het gewoon weer helemaal opnieuw. Je bespeelt iedereen, ook de Duistere zelf. Jij geeft niets om het Licht. Jij geeft alleen maar om macht, Mierin. Denk je nou echt dat ik geloof dat je bent veranderd?’

‘Je kent me niet zo goed als je denkt,’ zei ze. Ze draaide haar hoofd en bleef hem met haar ogen volgen terwijl hij om haar gevangenis heen liep. ‘Je hebt me nooit gekend.’

‘Bewijs het dan maar,’ zei Rhand, die bleef staan. ‘Laat me je geest zien, Mierin. Stel je helemaal voor me open. Geef me beheersing over je, hier, op deze plek van beheerste dromen. Als je bedoelingen zuiver zijn, zal ik je bevrijden.’

‘Wat jij vraagt is verboden.’

Rhand lachte. ‘Wanneer heeft dat je ooit tegengehouden?’

Ze leek erover na te denken. Ze moest zich echt zorgen maken om haar gevangenschap. Ooit zou ze hebben gelachen om zo’n voorstel. Aangezien dit naar het scheen een plek was waar hij alle macht had, kon hij haar helemaal blootleggen en diep in haar geest graven als ze hem toestemming gaf.

‘Ik...’ Lanfir aarzelde.

Hij stapte naar voren, helemaal tot aan de rand van haar gevangenis. Die trilling in haar stem... die klonk oprecht. Het eerste spoortje echt gevoel van haar.

Licht, dacht hij, terwijl hij haar onderzoekend aankeek. Zal ze het echt doen?

‘Ik kan het niet,’ zei ze, en ze wendde haar blik af. ‘Ik kan het niet.’ De tweede keer klonk het zachter.

Rhand blies zijn adem uit. Hij merkte dat zijn hand trilde. Zo dichtbij. Zo dicht bij het Licht, als een wilde kat in de nacht, ijsberend voor een verlichte schuur! Hij voelde boosheid, meer boosheid dan voorheen. Dit deed ze nu altijd! Flirten met het goede, maar dan koos ze altijd weer haar eigen weg.

‘Ik ben klaar met jou, Mierin,’ zei Rhand, die zich omdraaide en de kamer uit liep. ‘Voor altijd.’

‘Je vergist je in me!’ riep ze hem na. ‘Je hebt je altijd in mij vergist! Zou jij je zo aan iemand blootgeven? Ik kan het niet. Ik ben te vaak geslagen door mensen die ik dacht te kunnen vertrouwen. Verraden door mensen die van me hadden moeten houden.’

‘Wil je mij hier de schuld van geven?’ vroeg Rhand, die zich op zijn hak omdraaide.

Ze sloeg haar blik niet neer. Ze bleef keizerlijk zitten, alsof haar gevangenis een troon was.

‘Je herinnert het je echt zo, of niet?’ zei Rhand. ‘Je denkt dat ik jou heb verraden voor haar?’

‘Je zei dat je van me hield.’

‘Dat heb ik nooit gezegd. Nóóit. Ik kon het niet. Ik wist niet wat liefde was. Eeuwen van leven, en ik had het nog nooit ervaren totdat ik haar ontmoette.’ Hij aarzelde en ging toen door, zo zacht dat zijn stem niet eens door de kleine grot weerkaatste. ‘Je hebt het nooit echt gevoeld, hè? Maar natuurlijk. Van wie zou jij nu kunnen houden? Je hart is al opgeëist door de macht waar je zo vreselijk naar verlangt. Er is geen ruimte meer over.’

Rhand liet los.

Hij liet los zoals Lews Therin dat nooit had gekund. Zelfs toen hij Ilyena had gevonden, zelfs toen hij besefte hoe Lanfir hem had gebruikt, had hij vastgehouden aan zijn haat en verachting. ‘Verwacht je soms dat ik medelijden met je heb?’ had Rhand haar gevraagd.

Nu voelde hij dat inderdaad. Medelijden met een vrouw die nooit liefde had gekend, een vrouw die zichzelf niet eens toestond dat te beseffen. Medelijden met een vrouw die geen andere partij kon kiezen behalve zichzelf.

‘Ik...’ begon ze zacht.

Rhand hief zijn handen en stelde zich voor haar open. Zijn bedoelingen, zijn geest, zijn wézen verscheen als een werveling van kleuren, gevoelens en kracht om hem heen.

Haar ogen werden groot toen de wervelingen zich voor haar afspeelden als beelden op een muur. Hij kon niets achterhouden. Ze zag zijn beweegredenen, zijn verlangens, zijn wensen voor de mensheid. Ze zag zijn bedoelingen. Om naar Shayol Ghul te gaan en de Duistere te doden. Om een betere wereld achter te laten dan de vorige keer.

Het maakte hem niet bang om die dingen te onthullen. Hij had de Ware Kracht aangeraakt, en dus kende de Duistere zijn hart. Er waren hier geen verrassingen, althans niets wat een verrassing had móéten zijn.

Toch was Lanfir verbaasd. Haar mond viel open toen ze de waarheid zag: dat de kern van Rhands wezen niet bestond uit Lews Therin. De kern van zijn wezen was de schaapherder, grootgebracht door Tam. Zijn levens speelden zich binnen enkele ogenblikken af, zijn herinneringen en gevoelens ontbloot.

Als laatste toonde hij haar zijn liefde voor Ilyena. Die was als een gloeiend kristal, op een schap gezet en bewonderd. Toen zijn liefde voor Min, Aviendha, Elayne. Die was als een brandend vreugdevuur: warm, geruststellend, hartstochtelijk.

Er was geen liefde voor Lanfir in wat hij liet zien. Geen spoortje. Hij had Lews Therins walging van haar ook onderdrukt. En dus was ze voor hem werkelijk niets.

Ze hijgde.

De gloed rondom Rhand vervaagde. ‘Het spijt me,’ zei hij. ‘Ik meende het echt. Ik ben klaar met jou, Mierin. Zoek dekking tijdens de komende storm. Als ik dit gevecht win, zul je niet langer reden hebben om te vrezen voor je ziel. Er zal niemand meer zijn om je te folteren.’

Hij draaide zich weer om, liep de grot uit en liet haar zwijgend achter.

De avond in het Breemwoud ging gepaard met de geur van vuren die smeulden in kuilen en het zachte gekreun van mannen die onrustig in slaap vielen, met hun zwaarden bij de hand. Er hing een onnatuurlijke kilte in de zomerlucht.

Perijn liep door het kamp, tussen de mannen onder zijn bevel door. De gevechten waren zwaar geweest in deze bossen. Hij wist dat zijn mensen de Trolloks schade toebrachten, maar Licht, er leek steeds weer nieuw Schaduwgebroed te komen om de monsters die sneuvelden te vervangen.

Nadat hij ervoor had gezorgd dat zijn mensen fatsoenlijk te eten kregen, dat de wacht was ingesteld en dat de mannen wisten wat ze moesten doen als ze midden in de nacht werden gewekt door een aanval van Schaduwgebroed, ging hij op zoek naar de Aiel. Vooral de Wijzen. Ze hadden zich bijna allemaal verzameld om met Rhand mee te gaan als hij naar Shayol Ghul ging – ze wachtten op zijn bevel – maar een paar waren er bij Perijn gebleven, onder wie Edarra.

Zij en de andere Wijzen stonden niet onder zijn bevel. En toch, net als Gaul, bleven ze bij hem terwijl hun stamgenoten elders naartoe gingen. Perijn had niet gevraagd waarom. Het kon hem niet echt schelen. Ze waren nuttig, en hij was dankbaar dat ze er waren.

De Aiel lieten hem hun deel van het kamp in komen. Hij trof Edarra bij een vuur dat was omringd met stenen om te zorgen dat er geen vonken ontsnapten. Deze bossen waren zo droog, ze zouden sneller in brand vliegen dan een schuur vol hooi van de afgelopen herfst.

Ze keek naar Perijn toen hij bij haar kwam zitten. De Aiel zag er jong uit, maar ze gaf een geur af van geduld, leergierigheid en beheersing. Wijsheid. Ze vroeg niet waarom hij was gekomen, maar wachtte tot hij het woord nam.

‘Ben jij een Droomloper?’ vroeg Perijn.

Ze keek hem onderzoekend aan. Hij kreeg de indruk dat dit een vraag was die een man – of buitenstaander – niet hoorde te stellen.

Hij was dan ook verbaasd toen ze antwoordde.

‘Nee.’

‘Weet je er veel van?’ vroeg Perijn.

‘Wel iets.’

‘Ik moet weten hoe ik fysiek de Wereld der Dromen binnen kan gaan. Niet alleen in mijn dromen, maar in mijn echte lichaam. Heb je wel eens van zoiets gehoord?’

Ze inhaleerde scherp. ‘Daar moet je niet aan denken, Perijn Aybara. Het is kwaadaardig.’

Perijn fronste. In de wolfsdroom – in Tel’aran’rhiod – was kracht een gevoelig iets. Hoe sterker Perijn zichzelf in de droom zette, hoe steviger hij daar was en hoe gemakkelijker het was om daar dingen te veranderen en die wereld te manipuleren.

Maar dat was ook gevaarlijk. Als hij te sterk de droom in ging, liep hij het gevaar zichzelf af te snijden van zijn slapende lichaam in de echte wereld.

Dat scheen Slachter niet dwars te zitten. Slachter was daar sterk, zo ontzettend sterk. De man was fysiek in de droom. Perijn was daar steeds zekerder van.

Onze strijd zal pas eindigen, dacht Perijn, als jij de prooi bent, Slachter. Jager op wolven. Ik zal een einde aan je maken.

‘In veel opzichten,’ mompelde Edarra, kijkend naar hem, ‘ben je nog steeds een kind, ondanks alle eer die je hebt gevonden.’ Perijn was eraan gewend geraakt – hoewel het hem niet erg beviel – dat vrouwen die hooguit een jaar of twee ouder waren dan hij toch zo tegen hem spraken. ‘Geen van de Droomlopers zal je dit leren. Het is kwaadaardig.’

‘Wat is er kwaadaardig aan?’ vroeg Perijn.

‘Als je de Wereld der Dromen in je eigen lichaam binnengaat, kost je dat een deel van wat je mens maakt. Sterker nog, als je daar sterft – en je bent er in je eigen lichaam – dan kan dat ervoor zorgen dat je voor eeuwig sterft. Geen wedergeboorte meer, Perijn Aybara. Je draad in het Patroon zou voor altijd kunnen eindigen, en jij vernietigd. Dit is niet iets wat je moet overwegen.’

‘De dienaren van de Schaduw doen het, Edarra,’ zei Perijn. ‘Zij nemen die gok wel, om te overheersen. Wij moeten datzelfde wagen om ze te kunnen tegenhouden.’

Edarra siste zachtjes en schudde haar hoofd. ‘Hak je voet niet af uit angst dat een slang erin zal bijten, Perijn Aybara. Maak geen verschrikkelijke fout omdat je iets vreest wat nog erger lijkt. Dat is alles wat ik over dat onderwerp wil zeggen.’

Ze stond op en liet hem bij het vuur achter.

13

Wat gebeuren moet

Het leger week uiteen voor Egwene terwijl ze naar de heuvels in zuidwestelijk Kandor reed waar ze over enkele ogenblikken de oprukkende vijand het hoofd zouden bieden. Ze leidde meer dan honderd Aes Sedai, velen van hen uit de Groene Ajah. Brins tactische herzieningen waren snel en werkzaam geweest. Hij had iets beters dan boogschutters om een bestorming op te breken, iets vernietigenders dan zware cavalerie voor het aanrichten van grote schade.

Het werd tijd om dat wapen in te zetten.

Twee kleinere groepen Aes Sedai waren op weg naar de flanken van het leger. Deze heuvels waren ooit weelderig en groen geweest, maar nu waren ze geel en bruin alsof ze door de zon waren verschroeid. Egwene probeerde de voordelen daarvan te zien. Ze zouden in ieder geval een stevige ondergrond hebben, en hoewel er af en toe bliksems door de hemel schoten, zag het er niet naar uit dat het zou gaan regenen.

De naderende Trolloks leken zich in alle richtingen tot het oneindige uit te strekken. Hoewel Egwenes leger ontzettend groot was, voelde het ineens piepklein. Gelukkig had ze één voordeel: het Trollok-leger werd gedreven door een behoefte om voorwaarts te blijven bewegen. Trollok-legers vielen uiteen als ze niet doorlopend oprukten. Dan gingen ze onderling ruziën. Dan raakte hun eten op.

Egwenes leger was een blokkade die hun in de weg stond. En aas. Het Schaduwgebroed kon het zich niet veroorloven een leger als het hunne te laten lopen, en dus kon Egwene hen over een door haarzelf bepaalde koers lokken.

Haar Aes Sedai bereikten het front. Brin had zijn leger opgedeeld in grote, zeer beweeglijke aanvalseenheden om de Trollok-horden te bestoken waar en wanneer die een kwetsbare plek vertoonden.

De aanvalsstructuur van Brins legers leek de Trolloks te verwarren. Althans, zo vatte Egwene het geschuifel in hun gelederen op, de kolkende bewegingen, het aanzwellende kabaal. Trolloks hoefden zich maar zelden druk te maken om hun verdediging. Trolloks vielen aan, mensen verdedigden. Mensen maakten zich druk. Mensen waren eten.

Egwene bereikte de top van een lage heuvel en keek uit over de vlakte in Kandor waar de Trolloks zich verzamelden, terwijl haar Aes Sedai zich in een lange rij aan weerskanten van haar opstelden. Achter hen leken de soldaten onzeker. Ze wisten dat Egwene en de anderen Aes Sedai waren, en geen enkele man voelde zich op zijn gemak bij Aes Sedai.

Egwene reikte naar haar zij en haalde iets langs, wits en duns uit het leren kokertje dat aan haar riem hing. Het was een taps toelopende staaf: Vora’s sa’angreaal. Hij voelde vertrouwd in haar hand. Hoewel ze deze sa’angreaal pas één keer had gebruikt, had ze het gevoel dat het voorwerp haar had opgeëist, en andersom. Tijdens het gevecht tegen de Seanchanen was dit haar wapen geweest. Voor het eerst begreep ze waarom een soldaat soms een band voelde met zijn zwaard.

De gloed van de Kracht verscheen rondom de vrouwen aan weerskanten van haar, alsof er een rij lantaarns werd aangestoken. Egwene omhelsde de Bron en voelde de Ene Kracht in haar stromen als een waterval, haar vullen en de ogen openen. De wereld werd mooier, de geuren van wapenolie en platgetreden gras sterker.

In de omhelzing van saidar zag ze de sporen van kleuren waarvan de Schaduw wilde dat ze er blind voor waren. Het gras was niet helemaal dood. Er waren kleine spoortjes groen, kleine stukjes waar het gras nog aan het leven vastklampte. Er zaten woelmuizen onder. Egwene zag nu heel duidelijk de rimpelingen in de aarde. De muizen aten van de stervende wortels en hielden vast aan het leven.

Met een brede glimlach trok ze de Ene Kracht door de staaf. Binnen die stroming bevond ze zich op een zee van kracht en energie, varend in een eenzaam vaartuigje terwijl ze de wind omhelsde.

De Trolloks kwamen eindelijk in beweging. Ze brulden en vormden een reusachtige golf van wapens, tanden, stank, en ogen die maar al te menselijk waren. Misschien hadden de Myrddraal de Aes Sedai vooraan gezien en dachten ze dat ze de menselijke geleiders konden aanvallen en vernietigen.

De andere vrouwen wachtten op Egwenes teken. Ze hadden geen cirkel gevormd. Een cirkel was het beste middel voor één gerichte, nauwkeurige stroom van de Ene Kracht. Dat was vandaag niet het doel. Het doel van vandaag was niets meer dan vernietiging.

Toen de Trolloks halverwege de heuvels waren, begon Egwene haar aanval. Ze was altijd ongebruikelijk sterk geweest met Aarde, dus begon ze met de eenvoudigste en meest vernietigende weving die ze kende. Ze stuurde in een lange rij draadjes Aarde de grond onder de Trolloks in en tilde ze omhoog. Met behulp van Vora’s sa’angreaal kostte dat niet meer moeite dan wanneer ze een handvol kiezels in de lucht zou gooien.

Op haar teken begon de hele rij vrouwen wevingen te vormen. De lucht rimpelde van de gloeiende draden. Zuivere stromen van Vuur, van golvende Aarde, van Windvlagen om de Trolloks tegen elkaar aan te blazen en ze over elkaar heen te laten struikelen.

De Trolloks die Egwene de lucht in had gegooid, vielen weer op de grond, vele ervan met ontbrekende benen of voeten. Botten braken en Trolloks schreeuwden van pijn als hun trawanten boven op hen belandden. Egwene liet de tweede rij over de eerste heen strompelen en sloeg toen opnieuw toe. Deze keer richtte ze zich niet op de aarde, maar op metaal.

Metaal in pantsers, in wapens en om polsen. Ze brak bijlen en zwaarden, maliën en af en toe een borstplaat. Scherven metaal werden op dodelijke snelheid in het rond geslingerd. De lucht werd rood van het in het rond sproeiende bloed. De volgende rijen probeerden stil te blijven staan om de vliegende brokstukken te ontwijken, maar de Trolloks achter ze hadden te veel vaart. Ze duwden hun kameraden het gevarengebied in en vertrapten ze.

Egwene doodde ook de volgende golf met ontploffend metaal. Het was moeilijker dan het opwerpen van aarde, maar het was ook minder zichtbaar voor de achterste rijen, zodat ze kon blijven doden zonder dat de Trolloks beseften wat ze deden als ze hun kameraden naar voren duwden.

Toen richtte Egwene zich weer op het opbreken van de aarde. Het had iets meeslepends om zoveel rauwe kracht te gebruiken, wevingen in hun basisvormen uit te sturen. Op dat ogenblik – verminkend, vernietigend, dood en verderf zaaiend onder de vijand – had ze het gevoel dat ze één was met het land. Dat ze het werk deed waarvan de aarde zo lang had gewenst dat iemand het zou doen. De Verwording en het Schaduwgebroed dat daaruit voortkwam, waren een ziekte. Een besmetting. Egwene – brandend van de Ene Kracht, een gloeiend baken van veroordeling – was het louterende vuur dat het land zou genezen.

De Trolloks deden hun best om door de wevingen van de Aes Sedai heen te komen, maar daardoor kwamen er alleen maar steeds meer binnen bereik van de Witte Toren. De Groenen maakten de bijnaam van hun Ajah waar – ze stortten de ene na de andere golf van vernietiging over de Trolloks uit – maar de andere Ajahs deden het ook goed.

De grond beefde en het gejammer van de stervende Trolloks weergalmde door de lucht. Lichamen scheurden. Vlees brandde. Meer dan een paar soldaten aan het front moesten overgeven bij de aanblik. En nog steeds bleven de Aes Sedai de gelederen van de Trolloks bestoken. Bepaalde zusters richtten zich met name op Myrddraal, volgens afspraak. Egwene raakte er zelf ook een en rukte zijn oogloze hoofd van zijn nek met een weving van Vuur en Lucht. Bij elke Schim die ze doodden, vielen ook de vuisten Trolloks die aan hem waren verbonden.

Egwene verdubbelde haar aanval. Ze raakte een rij met een golf van ontploffende aarde en beukte toen een golf van Lucht tegen hun vallende lichamen aan om ze achteruit te duwen, zodat ze boven op de rijen erachter vielen. Ze scheurde gaten in de aarde en liet de stenen in de grond ontploffen. Ze slachtte naar het scheen wel urenlang Trolloks af. Eindelijk brak het Schaduwgebroed op en gingen de Trolloks achteruit, ondanks de zwepen van de Myrddraal. Egwene haalde diep adem – ze begon te verzwakken – en schakelde nog meer Schimmen uit. Eindelijk braken ook zij op en vluchtten weg bij de heuvels.

Egwene zakte onderuit in haar zadel en liet haar sa’angreaal zakken. Ze wist niet hoeveel tijd er was verstreken. De soldaten staarden met grote ogen om zich heen. Hun bloed was vandaag niet nodig geweest.

‘Dat was indrukwekkend,’ zei Gawein, terwijl hij zijn paard naast het hare stuurde. ‘Het leek wel alsof ze stadsmuren aanvielen en probeerden met ladders een belegering op touw te zetten... maar dan zonder de muren of de ladders.’

‘Ze komen terug,’ zei Egwene vermoeid. ‘We hebben maar een klein deel ervan gedood.’

Morgenochtend, of op het laatst de dag erna, zou het Schaduwgebroed het opnieuw proberen. Met nieuwe tactieken, misschien.

Mogelijk zouden ze de aanvallers meer spreiden om het de Aes Sedai lastiger te maken grote groepen tegelijk te doden.

‘We hebben ze verrast,’ zei Egwene. ‘Ze komen de volgende keer met grotere aantallen. Voorlopig, vannacht, hebben we standgehouden.’

‘Je hebt niet alleen maar standgehouden, Egwene,’ zei Gawein glimlachend. ‘Je hebt ze verjaagd. Ik geloof niet dat ik ooit een leger heb gezien dat zo grondig in de pan werd gehakt.’

De rest van het leger scheen het met Gaweins inschatting eens te zijn, want de soldaten begonnen te juichen en met wapens te zwaaien. Egwene onderdrukte haar vermoeidheid en stopte haar sa’angreaal weg. Verderop lieten andere Aes Sedai kleine beeldjes, armbanden, spelden, ringen en staven zakken. Ze hadden alle angrealen en sa’angrealen uit de opslagruimtes in de Witte Toren gehaald – hoe weinig dat er ook waren – en die verdeeld onder de zusters aan het front. Aan het einde van elke dag zouden ze worden ingezameld en afgeleverd bij de vrouwen die de Heling verzorgden.

De Aes Sedai draaiden zich om en reden tussen het juichende leger door terug. De tijd van verdriet zou helaas nog wel komen. De Aes Sedai konden niet elke veldslag leveren. Voorlopig, echter, liet Egwene de soldaten graag van de overwinning genieten, want dit was een van de allerbeste geweest: een overwinning zonder één verloren leven aan hun kant.

‘De heer Draak en zijn verkenners zijn begonnen met de verkenning van Shayol Ghul.’ Bashere wees naar een van de beschaduwde kaarten. ‘Ons verzet in Kandor en Shienar dwingt de Schaduw om steeds meer troepen voor die gevechten in te zetten. Straks zullen de Verwoeste Landen grotendeels verlaten zijn, op een kleine groep verdedigers na. De Draak zal dan gemakkelijker kunnen toeslaan.’

Elayne knikte. Ze voelde Rhand achter in haar geest. Hij was ergens bezorgd om, hoewel hij te ver weg was om er meer van te kunnen voelen. Af en toe kwam hij bij haar op bezoek in haar kamp in het Breemwoud, maar nu was hij aan een van de andere fronten.

Bashere ging door. ‘De Amyrlin zou stand moeten kunnen houden in Kandor, gezien het aantal geleiders dat ze heeft. Om haar maak ik me geen zorgen.’

‘Maar wel om de Grenslanders,’ zei Elayne.

‘Ja. Ze zijn Tarwins Kloof uit geduwd.’

ik had liever gezien dat ze daar stand hadden kunnen houden, maar er zijn gewoon te veel Trolloks. We kunnen er niets aan doen, behalve elk beetje hulp sturen dat we kunnen missen.’

Bashere knikte. ‘Misschien zou heer Mandragoran weer kunnen oprukken als hij meer Aes Sedai of Asha’man had.’

Maar die konden niet gemist worden. Ze had Lan een paar Aes Sedai uit Egwenes leger gestuurd om te helpen bij zijn aanvankelijke terugtocht, en dat had geholpen. Maar als Rhand zelf de Gruwheren daar niet op afstand kon houden...

‘Heer Agelmar weet wel wat hij moet doen,’ zei Elayne. ‘Hopelijk zal hij de Trolloks kunnen weghouden bij dichter bevolkte gebieden.’ Bashere gromde. ‘Een aftocht zoals deze – bijna een vlucht – biedt bijna nooit de mogelijkheid om het verloop van een slag te sturen.’ Bashere wees op de kaart van Shienar.

Elayne bekeek hem. Het pad van de Trolloks zou dwars door bevolkte gebieden gaan. Fal Dara, Mos Shirare, Fal Moran... En tegen Gruwheren haalden stadsmuren niets uit.

‘Stuur een boodschap aan Lan en de edelen van Shienar,’ zei ze zacht. ‘Laat ze Fal Dara en Ankor Dail in brand steken, samen met Fal Moran en dorpen zoals Medo. Ze branden al alle akkers plat en evacueren de steden. Laat de burgers naar Tar Valon gaan.’

‘Het spijt me,’ zei Bashere zacht.

‘Het is toch wat er gebeuren moet?’

‘Ja,’ gaf Bashere toe.

Licht, wat een puinhoop. Nou, wat had je dan verwacht? Dat het netjes en ordelijk zou verlopen?

Voetstappen op de bladeren kondigden Talmanes aan, die naderde met een van zijn bevelvoerders. De Cairhienin oogde moe. Iedereen oogde moe. Een week van strijd was nog maar het begin, maar de spanning van het gevecht nam af. Nu kwam het echte werk van de oorlog. Overdag vechten of wachten tot je weer moest vechten, ’s nachts slapen met je zwaard in je hand.

Elaynes huidige standplaats in het bos – ze waren vanochtend een paar duizend meter verder naar het zuiden begonnen, maar hun aftocht door het bos hield hen in beweging – was uitstekend. Drie stroompjes die eenvoudig toegankelijk waren, meer dan genoeg ruimte voor de soldaten om te kamperen, en bomen op de heuvel die dienstdeden als uitkijktorens. Jammer dat ze deze plek morgenochtend weer moesten verlaten.

‘De Trolloks hebben het hele zuidelijke deel van het bos in handen,’ vertelde Bashere, die met zijn knokkels over zijn snor wreef. ‘Ze vermijden de open plekken. Dat betekent dat we onze cavalerie niet effectief kunnen inzetten.’

‘De draken zijn hier zo goed als nutteloos, Majesteit,’ meldde Talmanes, die de tent binnenkwam. ‘Nu de Trolloks niet meer op de wegen komen, kunnen we weinig schade aanrichten. Het is bijna onmogelijk om de drakenkarren door het bos te verplaatsen, en als we al een schot kunnen afvuren, raken we meer bomen dan Schaduwgebroed.’

‘En hoe zit het met die... hoe noemde Aludra ze ook alweer?’

‘Haar drakentanden?’ zei Talmanes. ‘Die zijn beter. De draak schiet dan een heleboel stukken metaal af in plaats van één grote bal. De spreiding is groot en ze werken vrij goed in het bos, maar toch haalt het veel te weinig uit om de moeite waard te zijn.’

‘Ik denk dat de voordelen die het bos ons opleverde zijn uitgeput,’ zei Bashere, die een paar Trollok-tekens op hun kaarten verplaatste. ‘We hebben er een flink aantal gedood, maar ze worden slimmer, houden zich in de dichte bossen op en proberen ons te omsingelen.’

‘Wat is uw voorstel?’

‘Behoedzaam achteruitgaan,’ antwoordde Bashere. ‘Naar het oosten toe.’

‘Naar de Erinin? Er is geen brug zo ver naar het noorden,’ zei Talmanes.

Bashere knikte. ‘Dan weet je wat ik ga vragen. Je hebt een groep mannen die bruggen kunnen bouwen. Stuur ze erheen met een paar draken om ze te beschermen en laat ze vlotbruggen bouwen, pal ten oosten van ons. Wij komen er vlak achteraan. Het open terrein daar zal onze cavalerie en de draken de mogelijkheid bieden meer schade aan te richten. We kunnen erop rekenen dat de Erinin de Trolloks vertraagt, vooral als we die bruggen eenmaal in brand steken. Een paar draken daar zouden ze nog verder moeten vertragen. We gaan verder naar het oosten, naar de Alguenya, en voeren daar een herhaling van stappen uit. Dan zijn we op de weg naar Cairhien. We gaan naar het noorden en zoeken een geschikte plek om ons in te graven – ik denk dat ik de volmaakte plek weet – en dan draaien we ons om en nemen het op tegen de Schaduw met Cairhien achter ons.’

‘Denkt u echt dat we helemaal daarheen zullen moeten gaan?’ vroeg Elayne.

Bashere tuurde op de kaart alsof hij dwars door het perkament naar het land dat erop was afgebeeld keek. ‘We brengen beroering in deze strijd,’ zei hij zacht, ‘maar we besturen hem niet. We rijden erop mee zoals je op een op hol geslagen paard meerijdt. Ik kan niet voorspellen waar de galop zal eindigen. Ik kan het paard omleiden, door de doornstruiken heen sturen, maar ik kan het niet tot staan brengen, niet zolang de Trolloks blijven komen.’

Elayne fronste. Ze kon zich geen eindeloze aftocht veroorloven. Ze moest dat Schaduwgebroed zo snel en zo grondig mogelijk verslaan, zodat ze met de rest van haar troepen naar Lan en Egwenes legers kon gaan om de invasies vanuit het noorden een halt toe te roepen.

Dat was hun enige mogelijkheid om te winnen. Anders zou het niet uitmaken hoe het gevecht tussen Rhand en de Duistere afliep. Licht, wat een puinhoop!

‘We doen het.’

Perijn legde zijn hamer op zijn schouder en luisterde naar de zwetende jonge boodschapper die Elaynes bevelen doorgaf. Er streek een lichte bries door de takken van het bos achter hen. De Ogier vochten daarbinnen. Hij was bang geweest dat ze zouden weigeren de bomen in gevaar te brengen, maar hun strijdlust... Licht, Perijn had nog nooit zoveel woestheid gezien.

‘Die tactieken zijn niet slecht,’ zei Tam terwijl hij de bevelen doorlas. ‘De koningin heeft er kijk op.’

Perijn wuifde de jonge boodschapper weg. Hij liep langs Galad en enkele van zijn Witmantel-bevelvoerders, die stonden te overleggen. ‘Ze luistert goed naar lieden die verstand hebben van tactiek,’ zei Perijn, ‘en ze bemoeit zich er verder niet mee.’

‘Dat bedoel ik ook, jongen,’ zei Tam glimlachend. ‘Leiding geven draait er niet altijd om dat je mensen vertelt wat ze moeten doen. Soms is het de kunst om mensen die weten wat ze doen gewoon niet voor de voeten te lopen.’

‘Wijze woorden, Tam,’ zei Perijn, die naar het noorden keek. ik stel voor dat je ze ter harte neemt, aangezien jij nu de leiding hebt.’ Perijn zag Rhand voor zijn geestesoog. De kleuren wervelden. Rhand stond met Moiraine te praten op een kale rotsrichel. Ze waren bijna klaar voor hun tocht naar Shayol Ghul. Perijn voelde een trekkracht van Rhand komen, steeds sterker. Weldra zou Rhand hem nodig hebben.

‘Perijn?’ vroeg Tam. ‘Wat is dat voor onzin? Hoezo heb ik de leiding?’

‘Jij moet onze troepen aanvoeren, Tam,’ antwoordde Perijn. ‘De mannen werken nu samen. Laat je helpen door Arganda, Gallenne en Galad.’

Verderop hield Gradi een Poort open waar de gewonden van de meest recente schermutseling doorheen werden gestuurd voor Heling. Berelain bestierde het ziekenhuis aan de andere kant, dat de Gele Ajah in Mayene had opgezet. De lucht die door de Poort kwam voelde warm.

‘Ik weet niet of ze naar me zullen luisteren, Perijn,’ voerde Tam aan. ik ben maar een gewone boer.’

‘Ze luisterden voorheen ook naar je.’

‘Dat was toen we door de wildernis reisden,’ zei Tam. ‘Jij was altijd in de buurt. Ze gehoorzaamden mij vanwege jouw gezag.’ Hij wreef over zijn kin. ik heb het gevoel, door hoe je maar steeds naar het noorden blijft kijken, dat je niet van zins bent hier nog veel langer te blijven.’

‘Rhand heeft me nodig,’ zei Perijn zacht, ik mag branden, Tam, ik haat het, maar ik kan niet hier in Andor bij jou blijven vechten. Iemand moet Rhand rugdekking geven, en dat... nou, dat zal ik moeten zijn. Ik wéét het gewoon. Vraag me niet hoe.’

Tam knikte. ‘Dan gaan we gewoon naar Arganda of Gallenne, geven die de leiding over onze mannen. Koningin Elayne geeft toch de meeste bevelen, en...’

‘Mannen!’ brulde Perijn, kijkend naar de verzamelde soldaten. Arganda stond te overleggen met Gallenne. Ze draaiden zich om naar Perijn, net als de leden van de Wolvengarde, Galad en zijn Witmantels. De jonge Bornhald richtte een donkere blik op Perijn. Die man werd steeds onvoorspelbaarder. Hopelijk kon Galad hem weghouden van de brandewijn.

‘Aanvaarden jullie allemaal mijn gezag, zoals toegekend door de kroon van Andor?’ vroeg Perijn.

‘Natuurlijk, heer Guldenoog,’ riep Arganda. ik dacht dat dat wel vaststond.’

‘Ik verhef hierbij Tam Altor tot edele,’ riep Perijn. ‘Ik stel hem aan als stedehouder van Tweewater uit naam van zijn zoon, de Herrezen Draak. Hij heeft al mijn gezag, en dus het gezag van de Draak zelf. Als ik deze slag niet overleef, volgt Tam me op.’

Het werd stil in het kamp, maar toen knikten de mannen, en een paar van hen groetten Tam. Tam kreunde zo zachtjes dat Perijn betwijfelde of iemand anders het ook kon horen.

‘Is het te laat om je te overhandigen aan de vrouwenkring voor een goeie preek?’ vroeg Tam. ‘Misschien een stevige tik op je achterste en een week water dragen voor weduwe Altone?’

‘Het spijt me, Tam,’ zei Perijn. ‘Neald, probeer een Poort te maken naar de Zwarte Toren.’

De jonge Asha’man trok een aandachtig gezicht. ‘Het lukt nog steeds niet, heer Guldenoog.’

Perijn schudde zijn hoofd. Hij had de verslagen gehoord van Lans front, dat mannen van de Zwarte Toren vochten voor de Schaduw. Er was daar iets gebeurd, iets vreselijks. ‘Goed, terug naar Merrilor, dan maar,’ besloot Perijn.

Neald knikte en concentreerde zich.

Terwijl hij werkte, wendde Perijn zich tot de mannen, ik wil jullie echt niet verlaten, maar ik voel haken in mijn lijf die me naar het noorden trekken. Ik móét naar Rhand toe, daar valt gewoon niks tegen te doen. Ik zal proberen terug te komen. Als dat niet lukt... dan moeten jullie weten dat ik trots op jullie ben. Op jullie allemaal. Ieder van jullie is welkom in mijn huis als dit voorbij is. We openen een vaatje van meester Alverens beste brandewijn, we gedenken de gesneuvelden, en we vertellen onze kinderen hoe we hier stonden toen de wolken zwart werden en de wereld begon te sterven. We vertellen ze dat we schouder aan schouder stonden, en dat de Schaduw gewoon geen ruimte had om zich ertussendoor te persen.’

Hij hief Mah’alleinir naar hen en onderging hun gejuich. Niet omdat hij het verdiende, maar omdat zíj het verdienden.

Neald opende de Poort. Perijn draaide zich ernaar om, maar aarzelde toen zijn naam werd geroepen. Hij keek fronsend naar Dain Bornhald toen de man kwam aandraven.

Perijn legde behoedzaam zijn hand op zijn hamer. Deze man had zijn leven gered tegen de Trolloks en tegen een mede-Witmantel, maar Perijn wist dat hij geen vriend was. Hij gaf Perijn dan misschien niet de schuld voor de dood van zijn vader, maar dat betekende nog niet dat hij Perijn mocht of zelfs maar kon uitstaan.

‘Een woordje, Aybara,’ zei Bornhald, kijkend naar Gaul die vlakbij stond. ‘Onder vier ogen.’

Perijn gebaarde naar Gaul, en de Aiel trok zich met tegenzin terug. Hij stapte samen met Bornhald weg bij de open Poort. ‘Waar gaat dit over? Als het is omdat je vader...’

‘Licht, hou gewoon even je mond,’ zei Bornhald, die zijn blik afwendde. ‘Ik wil dit niet zeggen. Ik haat het om dit te zeggen, maar je moet het weten. Het Licht mag me branden, je moet het weten.’

‘Wat?’

‘Aybara,’ zei Bornhald, die diep ademhaalde. ‘Je familie is niet vermoord door Trolloks.’

Er trok een schok door Perijns lichaam.

‘Het spijt me,’ zei Bornhald, die weer wegkeek. ‘Het was Ordeith. Je vader had hem beledigd. Hij verscheurde je ouders, maar wij gaven de Trolloks de schuld. Ik heb ze niet zelf gedood, maar ik heb ook niets gezegd. Zoveel bloed...’

‘Wat?’ Perijn greep de Witmantel bij de schouder. ‘Maar ze zeiden... Ik bedoel...’ Licht, hij had hier al mee afgerekend!

De blik in Bornhalds ogen haalde het allemaal weer naar boven. De pijn, het afgrijzen, het verlies, de frustratie. Bornhald veegde Perijns hand van zijn schouder.

‘Dit is een rottijd om hiermee te komen, ik weet het,’ zei Bornhald. ‘Maar ik kon het niet voor me houden. Ik wilde gewoon... Misschien sneuvelen we wel. Licht, alles kan verwoest worden. Ik moest me uitspreken, het je vertellen.’

Hij stapte achteruit en draafde met neergeslagen blik terug naar de andere Witmantels. Perijn bleef alleen achter, terwijl zijn hele wereld op zijn grondvesten beefde.

Toen vermande hij zich. Hij had hiermee afgerekend, hij had al om zijn familie gerouwd. Het was voorbij, afgelopen.

Hij moest en zou nu doorgaan. Licht, die oude pijn keerde terug, maar hij duwde hem weg en richtte zijn blik op de Poort. Op Rhand, en zijn plicht.

Hij had werk te doen. Maar Ordeith... Padan Fajin... Dit voegde alleen maar toe aan de verschrikkelijke misdaden van die man. Perijn zou zorgen dat hij boette, hoe dan ook.

Hij stapte naar de Poort om naar Rhand te Reizen, en Gaul sloot zich bij hem aan.

‘Ik ga naar een plek waar jij niet kunt gaan, mijn vriend,’ zei Perijn zacht. ‘Het spijt me.’

‘Je gaat naar de droom binnen een droom,’ zei Gaul, die geeuwde. ‘En ik ben moe.’

‘Maar...’

‘Ik ga mee, Perijn Aybara. Dood me maar als je wilt dat ik achterblijf.’

Perijn durfde hem niet uit te dagen. Hij knikte.

Perijn keek achterom en hief zijn hamer nog een keer. Terwijl hij dat deed, ving hij een glimp op door de Poort naar Mayene, die Gradi nog openhield. Aan de overkant keken twee gedaanten in witte mantels naar Gaul. Hij hief een speer naar hen. Hoe moest het voelen voor twee strijders om hier niets te kunnen doen, bij de Laatste Slag? Misschien had Rhand moeten proberen de gai’shain een paar weken van hun geloften te laten ontheffen.

Nou, dat zou waarschijnlijk echt alle Aiel tegen hem hebben opgezet. Het Licht behoede de natlander die probeerde zich met ji’e’toh te bemoeien.

Perijn stapte door de Poort naar Merrilor. Eenmaal daar pakten Gaul en hij spullen alsof ze op een lange reis gingen: meer dan genoeg voedsel en water, zoveel als ze durfden mee te nemen.

Het kostte Perijn bijna een half uur om Rhands Asha’man over te halen hem te vertellen waar hun leider naartoe was. Eindelijk opende Naeff met tegenzin een Poort voor Perijn. Hij verliet Merrilor en stapte op een terrein dat leek op de Verwording. Alleen waren de rotsen koud.

Het rook er naar de dood, naar verlatenheid. Rhand stond verderop, aan de rand van de richel, met zijn armen op zijn rug. Een groep raadslieden, bevelvoerders en wachters stond achter hem, onder wie Moiraine, Aviendha en Cadsuane. Op het ogenblik stond Rhand echter alleen aan het eind van de richel.

In de verte verrees de top van Shayol Ghul. Perijn voelde een rilling. Het was vaag, maar de intense vastberadenheid op Rhands gezicht terwijl hij naar die top keek kon Perijn niet ontgaan.

‘Licht,’ zei Perijn. ‘Is het tijd?’

‘Nee,’ antwoordde Rhand zachtjes. ‘Dit is een proef om te kijken of hij me voelt.’

‘Perijn?’ vroeg Nynaeve van de heuvel achter hem. Ze had overlegd met Moiraine en voor één keer was er geen spoortje hatelijkheid in haar geur te bekennen. Er was iets gebeurd tussen die twee vrouwen.

‘Ik heb hem maar heel even nodig,’ zei Perijn, die naar Rhand toe liep. Er waren een paar Aiel hierachter, en Perijn wilde niet dat zij – vooral eventuele Wijzen niet – zouden horen wat hij Rhand wilde vragen.

‘Je krijgt dit ogenblik en nog vele andere, Perijn,’ zei Rhand. ik ben je heel veel verschuldigd. Wat wil je?’

‘Nou...’ Perijn keek over zijn schouder. Zou Moiraine of Nynaeve genoeg weten om te proberen hem tegen te houden? Waarschijnlijk. Vrouwen probeerden een man er altijd van te weerhouden te doen wat hij moest doen, alsof ze bang waren dat hij zijn nek zou breken. Of het nu de Laatste Slag was of niet.

‘Perijn?’ drong Rhand aan.

‘Rhand, ik moet de wolfsdroom in.’

‘Tel’aran’rhiod?’ vroeg Rhand. ‘Perijn, ik weet niet wat je daar doet, want je hebt me er weinig over verteld. Ik dacht dat je wel zou weten hoe...’

‘Ik ken één weg naar binnen,’ fluisterde Perijn, zodat de Wijzen en de anderen achter hen hem niet konden horen. ‘De eenvoudige weg. Ik heb iets anders nodig. Jij weet dingen, jij herinnert je dingen. Is er iets in dat oude brein van je wat zich herinnert hoe je de Wereld der Dromen in levenden lijve binnen kunt gaan?’

Rhand werd ernstig. ‘Je vraagt iets heel gevaarlijks.’

‘Even gevaarlijk als wat jij op het punt staat te doen?’

‘Misschien.’ Rhand trok een wenkbrauw op. ‘Als ik dit had geweten toen ik nog... Nou, laten we het erop houden dat sommigen je verzoek heel, heel kwaadaardig zouden noemen.’

‘Het is niet kwaadaardig, Rhand,’ drong Perijn aan. ‘Ik herken het kwaad als ik het ruik. Dit is niet kwaadaardig, alleen maar ongelooflijk stom.’

Rhand glimlachte. ‘En toch vraag je het?’

‘Alle goede opties zijn op, Rhand. Je kunt beter iets wanhopigs doen dan helemaal niets.’

Rhand antwoordde niet.

‘Luister,’ zei Perijn. ‘We hebben het over de Zwarte Toren gehad. Ik weet dat je je daar zorgen om maakt.’

‘Ik zal erheen moeten,’ zei Rhand, en zijn gezicht betrok. ‘Terwijl het overduidelijk een valstrik is.’

‘Ik denk dat ik een deel van de oorzaak daarvan ken,’ zei Perijn. ‘Er is iemand die ik moet verslaan, maar dat kan niet als ik hem niet op gelijke voorwaarden tegemoet treed. Daar, in de droom.’

Rhand knikte langzaam. ‘Het Rad weeft wat het Rad wil. We zullen de Verwording uit moeten gaan. Je kunt de droom niet binnengaan vanuit...’

Hij liet zijn stem wegsterven en deed iets: hij vormde een weving. Een Poort opende zich naast hem. Iets eraan was anders dan bij gewone Poorten.

‘Ik zie het,’ zei Rhand. ‘De werelden kruipen naar elkaar toe, worden samengeperst. Wat ooit gescheiden was, is dat niet meer. Deze Poort zal je naar de droom brengen. Pas op, Perijn. Als je daar sterft in je eigen lichaam, kan dat... gevolgen hebben. Wat je dan ondergaat kan erger zijn dan de dood, vooral nu. In deze tijd.’

‘Weet ik,’ antwoordde Perijn. ‘Ik zal een uitweg nodig hebben. Kun je een van je Asha’man eenmaal per dag bij zonsopgang zo’n Poort laten maken? Op het Reisterrein van Merrilor, bijvoorbeeld?’ ‘Het is gevaarlijk,’ fluisterde Rhand. ‘Maar ik zal het doen.’ Perijn knikte dankbaar.

‘Hopelijk zien we elkaar terug,’ zei Rhand. Hij stak zijn hand naar Perijn uit. ‘Hou een oogje op Mart. Ik weet niet wat hij wil gaan doen, maar ik heb het gevoel dat het heel gevaarlijk zal zijn voor alle betrokkenen.’

‘Die waaghals,’ zei Perijn terwijl hij Rhands onderarm omklemde. ‘Jij en ik zijn er véél beter in om op de veilige paden te blijven.’ Rhand glimlachte. ‘Moge het Licht je behoeden, Perijn Aybara.’

‘En jou, Rhand Altor.’ Perijn aarzelde en besefte wat dit was. Het was een afscheid. Hij omhelsde Rhand.

‘Pas goed op hem, jullie twee,’ zei Perijn tegen Nynaeve en Moiraine terwijl hij achteruitstapte. ‘Horen jullie me?’

‘O, nú wil je dat ik op Rhand pas?’ zei Nynaeve, met haar handen in haar zij. ‘Ik geloof niet dat ik daar ooit mee ben opgehouden, Perijn Aybara. Denk maar niet dat ik jullie niet heb horen fluisteren. Je gaat iets doms doen, hè?’

‘Altijd,’ antwoordde Perijn, terwijl hij ten afscheid zijn hand naar Thom hief. ‘Gaul, weet je zeker dat je dit wilt doen?’

‘Ja,’ zei de Aielman, die zijn speren losser in de schede legde en door Rhands Poort keek.

Zonder nog een woord te zeggen, hesen de twee hun zware ransels over hun schouder en stapten de Wereld der Dromen in.

14

Dolkwortel

‘Licht...’ fluisterde Perijn tegen Gaul, uitkijkend over het landschap. ‘Het is stervende.’

De kolkende, wervelende, stuwende zwarte hemel van de wolfsdroom was niets nieuws, maar de storm die al maandenlang aan de hemel broeide was eindelijk losgebarsten. Er stonden felle windvlagen, eerst de ene kant op, dan weer de andere, in onnatuurlijke patronen. Perijn sloeg zijn mantel dicht en versterkte die toen met een gedachte, door zich voor te stellen dat de banden eromheen stevig vastgesnoerd zaten.

Een kleine bel van kalmte strekte zich rondom hem uit en hield de ergste wind weg. Het was gemakkelijker dan hij had verwacht, alsof hij bij het oprapen van een zwaar stuk eiken had ontdekt dat het zo licht was als dennenhout.

Het landschap leek minder echt dan gewoonlijk. De gierende wind schuurde de heuvels zichtbaar vlakker: erosie op hoge snelheid. Op andere plekken zwol het land op en vormde rimpelingen van rotsen en nieuwe heuvels. Brokken aarde schoten de lucht in en verpulverden. Het land viel uiteen.

Perijn greep Gauls schouder en verplaatste hen weg van deze plek. Ze waren nog te dicht bij Rhand, vermoedde Perijn. En inderdaad, toen ze op de bekende vlakte in het zuiden verschenen – de plek waar hij met Springer had gejaagd – bleek de storm daar minder krachtig.

Ze verstopten hun zware ransels vol voedsel en water in een paar struiken. Perijn wist niet of ze konden overleven op voedsel en water dat ze in de droom vonden, maar hij nam het zekere voor het onzekere. Ze zouden hier genoeg moeten hebben voor ongeveer een week, en zolang er een Poort zou wachten die hun een uitweg bood, had hij vrij veel vertrouwen in de gok die hij hier nam. Hij had weinig keus.

Het landschap hier, verder naar het zuiden, viel niet zo uiteen als vlak bij Shayol Ghul. Maar als hij lang genoeg naar een bepaald gedeelte keek, zag hij wel stukjes van... nou, stukjes van alles, die werden meegetrokken in de wind. Stengels dood graan, stukken van boomstammen, klodders modder en flintertjes steen, allemaal werden ze langzaam naar die veelvraten van zwarte wolken getrokken. Maar als hij omkeek waren dingen die uiteengeslagen waren soms ineens weer heel, zoals wel vaker gebeurde in de wolfsdroom. Hij begreep het. Deze plek werd langzaam verteerd, net als de wakende wereld. Hier was het alleen duidelijker zichtbaar.

De wind gierde om hen heen, maar niet zo sterk dat Perijn er iets tegen hoefde te doen. Het voelde als de wind aan het begin van een storm, vlak voordat het ging regenen en bliksemen. Voorbodes van de naderende vernietiging.

Gaul had zijn sjoefa over zijn gezicht getrokken en keek argwanend om zich heen. Zijn kleding had dezelfde kleur aangenomen als het gras.

‘Je moet hier heel goed oppassen, Gaul,’ waarschuwde Perijn. ‘Je terloopse gedachten kunnen werkelijkheid worden.’

Gaul knikte, en toen liet hij schoorvoetend zijn sluier zakken. ‘Ik zal luisteren en doen wat je me opdraagt.’

Het was bemoedigend te zien dat Gauls kleding niet al te veel veranderde terwijl ze door het veld liepen. ‘Probeer gewoon je hoofd leeg te houden,’ zei Perijn. ‘Zonder gedachten. Handel vanuit je instinct en doe wat ik doe.’

‘Ik zal jagen als de gara,’ zei Gaul knikkend. ‘Mijn speer is jouw speer, Perijn Aybara.’

Perijn liep door het veld, bang dat Gaul zichzelf per ongeluk ergens heen zou sturen door eraan te denken. De man leek echter nauwelijks last te hebben van de wolfsdroom. Zijn kleren veranderden een beetje als hij schrok en zijn sluier sprong voor zijn gezicht zonder dat hij er een vinger naar uitstak, maar dat leek het wel zo’n beetje te zijn.

‘Goed,’ zei Perijn. ‘We gaan naar de Zwarte Toren. We jagen op een gevaarlijke prooi, een man genaamd Slachter. Herinner je je heer Luc nog?’

‘Die kwiekspringer?’ vroeg Gaul.

Perijn keek hem vragend aan.

‘Dat is een soort vogel,’ zei Gaul, ‘uit het Drievoudige Land. Ik heb die man niet vaak gezien, maar hij leek me iemand met grote woorden en het hart van een lafaard.’

‘Dat was een dekmantel,’ zei Perijn. ‘En hoe dan ook, hij is een heel andere persoon in de droom. Hier is hij een jager genaamd Slachter, die jaagt op wolven en mensen. Hij is machtig. Als hij besluit je te doden, kan hij in een oogwenk achter je opduiken, je met zijn geest in lianen wikkelen en zorgen dat je je niet meer kunt bewegen. Je zult geen kant op kunnen terwijl hij je de keel afsnijdt.’

Gaul lachte.

‘Vind je dat grappig?’ vroeg Perijn.

‘Je doet alsof dat iets nieuws is,’ legde Gaul uit. ‘Maar in de eerste droom, die waar we net vandaan komen, ben ik omringd door mannen en vrouwen die me met lucht kunnen vastbinden, alleen door het te denken, en die me kunnen doden wanneer ze willen. Ik ben het gewend om machteloos te zijn tegenover sommige lieden, Perijn Aybara. Zo werkt het in de wereld.’

‘Maar toch,’ zei Perijn streng, ‘als we op Slachter stuiten – een kerel met een vierkante kop en nogal doodse ogen, altijd in donker leer gekleed – dan wil ik dat je bij hem wegblijft. Laat hem aan mij over.’

‘Maar...’

‘Je zei dat je zou gehoorzamen, Gaul,’ zei Perijn. ‘Dit is belangrijk. Hij heeft Springer gedood, en ik wil niet dat hij jou ook doodt. Jij vecht mét tegen Slachter.’

‘Goed dan,’ antwoordde Gaul. ‘Ik zweer het. Ik zal niet de speren dansen met die man behalve als jij het beveelt.’

Perijn zuchtte. Hij kon zich al indenken hoe Gaul erbij zou staan, met zijn speren weggestopt, terwijl Slachter hem vermoordde, alleen vanwege zijn eed. Licht, maar Aiel konden zo prikkelbaar zijn. ‘Je mag natuurlijk wel tegen hem vechten als hij je aanvalt,’ zei Perijn, ‘maar alleen om te kunnen ontsnappen. Jaag niet op hem, en als ik met hem in gevecht ben, blijf dan uit de weg. Is dat begrepen?’

Gaul knikte. Perijn legde zijn hand op de schouder van de Aiel en verplaatste hen in de richting van de Zwarte Toren. Perijn was er nooit eerder geweest, dus moest hij gokken en proberen. De eerste verplaatsing klopte niet en bracht hen naar een deel van Andor waar met gras begroeide heuvels leken te dansen in de wervelwind. Perijn was liever gewoon van heuvel naar heuvel gesprongen, maar hij dacht niet dat Gaul daar klaar voor was. In plaats daarvan verplaatste hij hen steeds een klein stukje.

Na vier of vijf pogingen kwamen ze aan op een plek waar ze een doorschijnende, ietwat paarsige koepel in de verte zagen.

‘Wat is dat?’ vroeg Gaul.

‘Onze bestemming,’ antwoordde Perijn. ‘Dat is het ding dat Gradi en Neald ervan weerhoudt Poorten naar de Zwarte Toren te maken.’

‘Net zoals wij werden belemmerd in Geldan.’

‘Ja.’ Het zien van die koepel bracht herinneringen terug, levendige herinneringen, aan stervende wolven. Perijn onderdrukte ze. Dergelijke herinneringen konden hier tot terloopse gedachten leiden. Hij liet wel de brandende woede in zijn binnenste zitten, als de warmte van zijn hamer, maar meer niet.

‘Kom mee,’ zei Perijn, die hen naar de koepel verplaatste. Het ding leek wel van glas. ‘Trek me eruit als ik val,’ zei hij tegen Gaul, en toen stapte hij in de barrière.

Het voelde alsof hij iets ontzettend kouds had geraakt. Het zoog zijn kracht uit hem weg. Hij struikelde, maar hield zijn gedachten op zijn doel gericht. Slachter. Doder van wolven. Springers moordenaar.

Perijn rechtte zijn rug toen zijn kracht terugkeerde. Het was gemakkelijker gegaan dan de vorige keer. Het maakte hem inderdaad sterker dat hij nu in levenden lijve in de wolfsdroom was. Hij hoefde zich geen zorgen te maken dat hij zich te sterk in de droom trok of dat zijn lichaam zou sterven in de echte wereld.

Hij ging langzaam door de barrière, alsof hij door water waadde, en stapte aan de andere kant naar buiten. Achter hem stak Gaul met een nieuwsgierig gezicht zijn hand uit en tikte met zijn wijsvinger op de koepelwand.

Gaul zakte meteen op de grond, zo slap als een pop. Zijn speren en pijlen vielen uit de kokers en hij bleef doodstil liggen, met een roerloze borstkas. Perijn stak – langzaam – zijn arm door de barrière, greep Gauls been en trok hem erdoor.

Eenmaal aan de andere kant zoog Gaul een diepe ademteug naar binnen en rolde zich kreunend op zijn zij. Hij ging zitten en sloeg zijn handen tegen zijn hoofd. Perijn raapte zwijgend zijn pijlen en speren voor hem op.

‘Dit wordt een goede ervaring om ji op te bouwen,’ stelde Gaul vast. Hij stond op en wreef over zijn arm, waar hij bovenop was gevallen. ‘De Wijzen noemen het kwaadaardig om naar deze plek te gaan zoals wij nu doen? Nou, volgens mij zouden ze het wel leuk vinden om mannen hierheen te brengen voor een lesje.’

Perijn keek Gaul aan. Hij had niet beseft dat de man hem met Edarra over de wolfsdroom had horen praten. ‘Waar heb ik je trouw toch aan verdiend, Gaul?’ vroeg Perijn, voornamelijk in zichzelf.

Gaul lachte. ‘Niet aan iets wat je hebt gedaan.’

‘Hoe bedoel je? Ik heb je uit die kooi gehaald. Daarom volg je me.’

‘Dat was aanvankelijk de reden,’ zei Gaul. ‘Het is niet waarom ik ben gebleven. Kom, zijn we niet op jacht naar een gevaarlijk iemand?’

Perijn knikte, en Gaul deed zijn sluier voor. Ze gingen op weg naar het bouwwerk onder de koepel. Het was een behoorlijk eind lopen van de rand van de koepel naar het midden, maar bij elke sprong konden ze op een verrassing stuiten, dus gingen ze te voet. Het landschap bestond uit open graslanden met hier en daar wat boomgroepjes.

Ze liepen ongeveer een uur voordat ze de muren zagen, hoog en indrukwekkend als die rondom een grote stad. Perijn en Gaul liepen er recht naartoe, en Gaul keek heel zorgvuldig om zich heen, alsof hij ieder ogenblik verwachtte beschoten te worden. Maar in de wolfsdroom zouden deze muren niet bewaakt worden. Als Slachter hier binnen was, zou hij wachten in het hart van de koepel, in het midden. En daar had hij dan waarschijnlijk een valstrik opgezet.

Perijn legde zijn hand op Gauls schouder en bracht hen binnen een oogwenk boven op de muur. Gaul sloop ineengedoken naar de ene kant en tuurde bij een van de overdekte wachtposten naar binnen.

Perijn stapte naar de binnenbocht van de muur en keek naar beneden. De Zwarte Toren was niet zo indrukwekkend als je van buitenaf zou denken: een dorpje van hutten en huisjes en daarachter een groot bouwproject.

‘Ze zijn hoogmoedig, vind je ook niet?’ vroeg een vrouwenstem.

Perijn schrok, draaide zich met een ruk om, riep zijn hamer naar zijn handen en zette een bakstenen muur om zich heen ter bescherming.

Een kleine jonge vrouw met zilvergrijs haar stond op de muur naast hem, met een rechte rug om langer te lijken dan ze was. Ze droeg witte kleding en om haar middel een zilverkleurige riem. Hij herkende haar gezicht niet, maar wel haar geur.

‘Maanjager,’ zei Perijn bijna grommend. ‘Lanfir.’

‘Ik mag die naam niet meer gebruiken,’ zei ze, terwijl ze met haar vinger tegen de muur tikte. ‘Hij is zo streng met namen.’

Perijn ging achteruit en keek om zich heen. Werkte ze samen met Slachter? Gaul kwam uit de wachtpost tevoorschijn en verstijfde toen hij de vrouw zag. Perijn stak een hand op om hem tegen te houden.

Kon hij naar Gaul springen en hier weg zijn voordat ze aanviel?

‘Maanjager?’ vroeg Lanfir. ‘Is dat hoe de wolven me noemen? Dat klopt niet, helemaal niet. Ik jaag niet op de maan. De maan is al van mij.’ Ze boog zich naar voren en legde haar armen op de borsthoge kantelen.

‘Wat wil je?’ vroeg Perijn streng.

‘Wraak,’ fluisterde ze. Toen keek ze hem aan. ‘Hetzelfde als jij, Perijn.’

‘Moet ik geloven dat jij Slachter ook dood wilt hebben?’

‘Slachter? Dat weggelopen weesjochie van Moridin? Ik geef niets om hem. Mijn wraak is tegen iemand anders gericht.’

‘Wie dan?’

‘Degene die mijn gevangenschap heeft veroorzaakt,’ zei ze zachtjes, hartstochtelijk. Ineens keek ze naar de lucht. Haar ogen werden groot van schrik en ze verdween.

Perijn verplaatste zijn hamer van de ene hand naar de andere terwijl Gaul naar hem toe kwam sluipen en overal tegelijk probeerde te kijken. ‘Wat was dat?’ fluisterde hij. ‘Een Aes Sedai?’

‘Erger nog,’ zei Perijn met een grimas. ‘Hebben de Aiel een naam voor Lanfir?’

Gaul haalde scherp adem.

‘Ik weet niet wat ze wil,’ vervolgde Perijn. ‘Ik heb haar nooit begrepen. Hopelijk hebben we alleen maar eikaars pad gekruist en gaat ze gewoon door met haar eigen dingen.’

Hij geloofde dat alleen niet, niet na wat de wolven hem hadden verteld. Maanjager wilde hém. Licht, alsof ik al niet genoeg problemen heb.

Hij verplaatste hen naar de voet van de muur en ze vervolgden hun weg.

Toveine knielde naast Logain neer. Androl was gedwongen toe te kijken terwijl ze Logains wang streelde. Zijn vermoeide ogen bleven open terwijl hij vol afgrijzen naar haar keek.

‘Het is al goed,’ zei ze zoetjes. ‘Je kunt ophouden je te verzetten. Rustig maar, Logain. Geef maar toe.’

Zij was met gemak Bekeerd. Kennelijk was het gemakkelijker voor mannen om vrouwen te Bekeren en andersom. Daarom hadden ze zoveel moeite gehad met Logain.

‘Neem hem mee,’ zei Toveine, wijzend naar Logain. ‘Laten we dit voor eens en altijd afhandelen. Hij verdient de vrede van de beloning van de Grote Heer.’

Taims trawanten sleepten Logain mee. Androl keek wanhopig toe. Taim zag Logain overduidelijk als een hoofdprijs. Als ze hem Bekeerden, zou de rest van de Zwarte Toren een makkie zijn. Veel van de jongens hierboven zouden hun lot bereidwillig tegemoet gaan als Logain hun dat opdroeg.

Hoe houdt hij het vol om te blijven vechten, dacht Androl. De statige Emarin was na slechts twee sessies niets meer dan een jammerend wrak geweest, hoewel hij nog niet geheel was Bekeerd. Logain had er nu bijna twaalf ondergaan, en nog altijd verzette hij zich.

Dat zou nu veranderen, want nu had Taim vrouwen. Kort na Toveines bekering waren er elf anderen aangekomen, zusters van de Zwarte Ajah onder leiding van een gruwelijk lelijke vrouw die met veel gezag sprak.

Een suffe bezorgdheid stroomde door Pevara’s binding met Androl. Ze was wakker, maar vol met dat drankje dat voorkwam dat ze kon geleiden. Androls eigen geest voelde betrekkelijk helder. Hoe lang was het geleden dat ze hem hadden gedwongen de rest op te drinken uit de beker die ze eerst aan Emarin hadden gegeven?

Logain... zal het niet veel langer volhouden. Pevara’s gedachten waren vermoeid en vervuld van een toenemende gelatenheid. Wat gaan... Haar gedachten vertroebelden. Ik mag branden! Wat gaan we doen?

Logain schreeuwde van pijn. Dat had hij nog niet eerder gedaan. Het leek Androl een heel slecht teken. Bij de deur stond Evin op wacht. Hij keek ineens over zijn schouder en schrok ergens van.

Licht, dacht Androl. Kan dat... de waanzin zijn, veroorzaakt door de smet? Is het er nog steeds?

Androl merkte voor het eerst op dat hij afgeschermd was. Dat deden ze nooit bij gevangenen, behalve als ze hun dosis dolkwortel lieten uitwerken zodat ze Bekeerd konden worden.

Er ging een steek van paniek door hem heen. Zouden ze hem hierna komen halen?

Androl? stuurde Pevara hem toe. Ik weet iets.

Wat?

Androl begon te hoesten achter de doek om zijn mond. Evin kwam naar hem toe, pakte zijn veldfles en goot water op de doek. Abors – een van Taims onderdanen – hing een stukje verderop rond bij de muur. Hij was degene die het schild in stand hield. Hij keek naar Androl, maar toen trok iets aan de andere kant van de kamer zijn aandacht.

Androl hoestte nog harder, dus maakte Evin de doek om zijn mond los, draaide hem op zijn zij en liet hem het water uitspugen.

‘Stil nu,’ zei Evin, omkijkend naar Abors, maar die stond te ver weg om hem te horen. ‘Pas op dat ze niet boos op je worden, Androl.’

Het Bekeren van een man naar de Schaduw was niet volmaakt. Hoewel het zijn trouw verlegde, veranderde het niet alles aan hem. Het wezen in Evins hoofd had zijn herinneringen, zijn persoonlijkheid en – hopelijk – zijn zwakheden.

‘Heb je ze overtuigd?’ fluisterde Androl. ‘Dat ze me niet moeten vermoorden?’

‘Ja!’ antwoordde Evin, die zich met dolle ogen naar voren boog. ‘Ze zeggen steeds dat je nutteloos bent omdat je niet zo goed kunt geleiden, maar ze hebben geen van allen zin om Poorten te maken om mensen heen en weer te verplaatsen. Ik heb ze verteld dat jij dat voor ze zou doen. Dat doe je toch wel?’

‘Natuurlijk,’ zei Androl. ‘Beter dan doodgaan.’

Evin knikte. ‘Ze hebben je dosis dolkwortel stopgezet. Ze halen jou hierna op, na Logain. M’Hael heeft eindelijk nieuwe vrouwen van de Grote Heer gekregen, vrouwen die niet moe zijn van het doorlopend geleiden. Met hen en Toveine zou het nu snel moeten gaan. M’Hael zou Logain tegen het einde van de dag moeten hebben.’

‘Ik zal ze dienen,’ beloofde Androl. ‘Ik zal trouw zweren aan de Grote Heer.’

‘Dat is mooi, Androl,’ zei Evin. ‘Maar we kunnen je niet loslaten totdat je Bekeerd bent. M’Hael aanvaardt niet zomaar een eed. Het komt wel goed. Ik heb ze verteld dat je makkelijk te Bekeren zou zijn. Dat is toch zo? Je verzet je toch niet?’

‘Ik zal me niet verzetten.’

‘Dank de Grote Heer,’ zei Evin, die zich ontspande.

O, Evin. Je bent nooit erg slim geweest.

‘Evin,’ zei Androl zachtjes, ‘je moet oppassen voor Abors. Dat weet je toch wel?’

‘Ik ben nu een van hen, Androl,’ zei Evin. ‘Ik hoef me geen zorgen meer te maken.’

‘Dat is mooi,’ fluisterde Androl. ‘Dan was het zeker niks, wat ik hem over je heb horen zeggen.’

Evin keek schichtig om zich heen. Die blik in zijn ogen... het was angst. De smet was gereinigd. Jonnet, Emarin en de andere nieuwe Asha’man zouden nooit de waanzin hoeven te doorstaan.

Het manifesteerde zich op uiteenlopende wijzen bij verschillende Asha’man, en niet altijd op hetzelfde ogenblik. Maar angst kwam het vaakst voor. Het kwam in golven. Het verteerde Evin nog toen de reiniging van de smet plaatsvond. Androl had Asha’man gezien die uit hun lijden moesten worden verlost toen de smet hen overstelpte. Hij kende die blik in Evins ogen goed. Hoewel de jongeman was Bekeerd, droeg hij de waanzin nog steeds bij zich. Dat zou ook niet meer veranderen.

‘Wat heeft hij dan gezegd?’ vroeg Evin.

‘Hij vond het niet leuk dat jij was Bekeerd,’ zei Androl. ‘Hij denkt dat je zijn plaats wilt innemen.’

‘O.’

‘Evin... Hij wil je misschien vermoorden. Pas goed op.’

Evin stond op. ‘Dank je, Androl.’

Hij liep weg zonder de doek weer voor Androls mond te doen.

Dat... kan nooit lukken, stuurde Pevara hem slaperig toe.

Ze had niet lang genoeg te midden van hen geleefd. Ze had niet gezien wat de waanzin kon doen en wist niet hoe ze het kon herkennen in de ogen van de Asha’man. Doorgaans, als een van hen zich zó begon te gedragen, zonderden ze hem af en sloten hem op totdat het overging. Als dat niet lukte, deed Taim iets in hun wijn en werden ze niet meer wakker.

Als mannen in de greep van de waanzin niet werden tegengehouden, gleden ze af naar de vernietiging. Ze probeerden degenen die het dichtst bij hen stonden te vermoorden, haalden allereerst uit naar mensen van wie ze hielden.

Androl kende die waanzin. Hij wist dat die ook binnen in hem zat. Je begaat een vergissing, Taim, dacht hij. Je zet onze eigen vrienden tegen ons op, maar wij kennen hen beter dan jij.

Onverwachts haalde Evin met een brul van de Ene Kracht naar Abors uit. Een tel later viel Androls schild weg.

Androl omhelsde de Bron. Hoewel hij niet zo sterk was, had hij wel genoeg kracht om een paar touwen door te branden. Hij maakte zich los uit de touwen die zijn polsen tot bloedens toe hadden geschaafd en keek om zich heen. Tot nu toe had hij deze ruimte nog niet in zijn geheel kunnen overzien.

De kamer was groter dan hij had gedacht, ongeveer zo groot als een kleine troonzaal. Een ronde verhoging bevond zich aan het andere uiteinde, met een dubbele kring Myrddraal en vrouwen erop, onder wie Toveine. Hij huiverde toen hij de Schimmen zag. Licht, maar die oogloze gezichten waren verschrikkelijk.

Taims uitgeputte mannen, de Asha’man die Logain niet hadden kunnen Bekeren, stonden bij de achterste muur. Logain zat op de verhoging, ineengezakt en vastgebonden op een stoel midden in de dubbele kring. Het leek wel een troon. Logains hoofd hing slap opzij en zijn ogen waren dicht. Hij leek iets te fluisteren.

Taim had zich woedend omgedraaid naar Evin, die naast Abors’ smeulende lijk met Mishraile in gevecht was. Evin en Mishraile gloeiden van de Ene Kracht, worstelend op de vloer, en Evin had een mes in zijn handen.

Androl schuifelde naar Emarin toe en viel bijna op zijn gezicht toen zijn benen het begaven. Licht! Hij was zwak, maar hij kreeg het wel voor elkaar om eerst Emarins touwen door te branden en toen die van Pevara. Ze schudde haar hoofd om het helder te krijgen. Emarin knikte dankbaar.

‘Kun je geleiden?’ fluisterde Androl. Taims aandacht was op Evins gevecht gericht.

Emarin schudde zijn hoofd. ‘Dat drankje dat ze ons hebben gegeven...’

Androl hield vast aan de Ene Kracht. De schaduwen om hem heen werden langer.

Nee! dacht hij. Nee, niet nu!

Een Poort. Hij had een Poort nodig! Androl zoog de Ene Kracht naar binnen en vormde de weving om te Reizen. En toch, net als voorheen, raakte hij een of andere barrière, een soort muur die voorkwam dat hij de Poort kon openen. Gefrustreerd probeerde hij een Poort naar een plek dichterbij te maken. Misschien was de afstand belangrijk. Kon hij een Poort maken naar Canlers winkel boven hen?

Hij streed tegen die muur, vocht met alles wat hij in zich had. Met een uiterste inspanning kwam hij steeds iets dichterbij, en het lukte hem bijna... Hij had het gevoel dat er iets gebeurde.

‘Alsjeblieft,’ fluisterde hij. ‘Alsjeblieft, ga open. We moeten hier weg...’

Taim doodde Evin met een weving.

‘Wat was dat?’ brulde Taim.

‘Weet ik niet,’ zei Mishraile. ‘Evin viel ons aan! Hij had staan praten met die schildknaap, en...’

Ze draaiden zich allebei met een ruk naar Androl om. Androl staakte zijn pogingen om een Poort te maken, maar smeet wanhopig een weving van Vuur naar Taim toe.

Taim glimlachte. Tegen de tijd dat Androls tong van Vuur hem bereikte, had hij hem al opgevangen met een weving van koude lucht en water en opgebroken.

‘Je bent wel hardnekkig, jij,’ zei Taim, die Androl met een weving van Lucht tegen de muur dreunde.

Androl hijgde van pijn. Emarin krabbelde duizelig overeind, maar een tweede weving van Lucht smeet hem weer omver. Versuft voelde Androl dat hij werd opgetild en door de kamer werd getrokken.

De lelijke vrouw in het zwart stapte uit de kring van Aes Sedai en liep naar Taim toe. ‘Zo, M’Hael,’ zei ze. ‘Je hebt het hier dus lang niet zo goed in de hand als je aangaf.’

‘Ik heb gebrekkige middelen,’ kaatste Taim terug. ‘Ik had eerder vrouwen moeten krijgen!’

‘Je hebt je Asha’man zelf uitgeput,’ antwoordde de vrouw. ‘Je hebt hun krachten verspild. Ik neem de leiding hier over.’

Taim glimlachte. De gloed omgaf hem. Hij was op de verhoging bij Logains slappe gestalte, de vrouwen en de Schimmen gaan staan. Hij leek deze vrouw, mogelijk een Verzaker, een grotere dreiging te vinden dan alle anderen in de kamer.

‘En jij denkt dat dat zal lukken?’ vroeg Taim.

‘Als de Nae’blis hoort hoe je hier aan het klungelen...’

‘De Nae’blis? Ik geef niet om Moridin. Ik heb de Grote Heer zelf al een geschenk gegeven. Pas op, want ik sta bij hem in de gunst. Ik heb de sleutels in mijn handen, Hessalam.’

‘Bedoel je... is het je echt gelukt? Heb je ze gestolen?’

Taims glimlach werd breder. Hij draaide zich weer om naar Androl, die in de lucht hing en zich vruchteloos verzette.

Androl was niet afgeschermd. Hij smeet nog een weving naar Taim toe, maar de man blokkeerde die onverschillig.

In zijn ogen was Androl het afschermen niet eens waard. Taim liet de wevingen van Lucht los, waardoor Androl met een grom op de grond smakte.

‘Hoe lang ben je hier nou opgeleid, Androl?’ vroeg Taim. ‘Je beschaamt me. Is dat het béste wat je kunt doen als je probeert iemand te doden?’

Androl werkte zich op zijn knieën. Hij voelde pijn en ongerustheid van Pevara komen, hoewel haar geest vertroebeld was met dolkwortel. Voor hem zat Logain op zijn troon, vastgebonden en omringd door vijanden. De ogen van de man waren dicht en hij leek amper bij bewustzijn.

‘We zijn hier klaar,’ zei Taim. ‘Mishraile, dood die gevangenen. We nemen de mensen boven mee naar Shayol Ghul. De Grote Heer heeft me meer middelen beloofd voor mijn werk daar.’

Taims lakeien naderden. Androl keek op. De duisternis groeide overal om hem heen, vormen bewogen zich in de schaduwen. Die duisternis... maakte hem doodsbang. Hij moest saidin loslaten, hij móést. En toch kon hij het niet.

Hij moest beginnen met weven.

Taim keek naar hem, glimlachte en weefde lotsvuur.

Schaduwen, overal rondom!

Androl hield vast aan de Ene Kracht.

De doden, ze komen me halen!

Hij weefde vanuit zijn instinct, de beste weving die hij kende. Een Poort. Maar hij raakte die muur weer, die verrekte muur.

Zo moe. Schaduwen... Schaduwen komen me halen.

Een withete lichtstraal ontsproot uit Taims handen en kwam recht op Androl af. Androl schreeuwde, spande zijn spieren, duwde zijn handen naar voren en kreeg zijn weving op zijn plek. Hij raakte die muur en duwde.

Een Poort zo groot als een munt opende zich voor hem. Hij ving de stroom lotsvuur erin op.

Taim fronste en het werd stil in de kamer toen verbaasde Asha’man hun wevingen onderbraken. Op dat ogenblik schoot de deur open.

Canler, gloeiend van de Ene Kracht, kwam brullend naar binnen. De oudere Asha’man werd gevolgd door de ongeveer twintig jongens uit Tweewater die hierheen waren gekomen voor een opleiding in de Zwarte Toren.

Taim brulde en omhelsde de bron. ‘We worden aangevallen!’

De koepel leek midden op het bouwproject te staan dat hij had gezien. Dat was niet best, want met die funderingen en kuilen overal zou Slachter meer dan genoeg plekken hebben om zich te verstoppen of in een hinderlaag te gaan liggen.

Toen ze bij het dorp waren, wees Perijn naar een bijzonder groot gebouw. Twee verdiepingen, gebouwd als een herberg met een stevig houten dak. ‘Ik breng je daar naar boven,’ fluisterde Perijn. ‘Hou je boog gereed. Geef een gil als je iemand ziet die me wil besluipen, goed?’

Gaul knikte. Perijn verplaatste hen naar het dak van het gebouw en Gaul ging bij de schoorsteen staan. Zijn kleren pasten zich aan naar de kleur van de bakstenen en hij bleef ineengedoken zitten met zijn boog in de hand. Hij zou niet het bereik hebben van een voetboog, maar van hieraf zou hij dodelijk zijn.

Perijn sprong naar de grond, maar remde vlak erboven af om geen geluid te maken. Hij hurkte neer en verplaatste zich naar de zijkant van een gebouw verderop. Toen hij zich opnieuw verplaatste, naar het laatste gebouw in de rij voor het bouwproject, keek hij over zijn schouder. Gaul, behoorlijk goed verborgen daarboven, stak zijn hand op. Hij was Perijn niet uit het oog verloren.

Van hieraf kroop Perijn op zijn buik verder, omdat hij zich niet wilde verplaatsen naar een plek die hij niet kon zien. Hij bereikte de rand van het eerste grote funderingsgat en keek omlaag op een aarden vloer. Het waaide nog steeds, en beneden wervelde stof rond dat eventuele achtergelaten sporen uitwiste.

Perijn kwam op zijn hurken overeind en begon om de buitenkant van de grote fundering heen te schuifelen. Waar zou het exacte midden van de koepel zijn? Hij kon het niet zien, de koepel was te groot. Hij hield zijn ogen open.

Zijn aandacht was zo op de gaten van de fundering gericht dat hij bijna boven op de wachters botste. Een zacht gegrinnik van een van hen waarschuwde hem en hij verplaatste zich onmiddellijk, springend naar de andere kant van de fundering, waar hij zich op zijn knieën liet vallen en een voetboog uit Tweewater in zijn handen liet verschijnen. Hij tuurde naar de plek waar hij vandaan was gekomen, nu een behoorlijk eindje terug.

Stommeling, dacht hij toen hij ze eindelijk zag. De twee mannen hingen rond in een hut die naast de funderingen was gebouwd, een soort schaftkeet voor de arbeiders. Perijn keek ongerust om zich heen, maar Slachter dook niet uit het niets op om hem aan te vallen en de twee wachters leken hem niet te hebben gezien.

Hij zag weinig bijzonderheden, dus verplaatste hij zich behoedzaam terug naar bijna de plek waar hij vandaan was gekomen. Hij sprong omlaag in de fundering en maakte aan de zijkant een aarden richel, waar hij op kon staan om over de rand van het gat de hut in te kijken.

Ja, het waren er twee. Mannen in zwarte jassen. Asha’man. Hij dacht ze te herkennen van de nasleep van Dumais Bron, waar ze Rhand hadden gered. Ze waren toch trouw aan hem? Had Rhand soms hulp gestuurd?

Het Licht verzenge die man, dacht Perijn. Kon hij niet gewoon een keer ergens duidelijke taal over spreken?

Natuurlijk, zelfs Asha’man konden Duistervrienden zijn. Perijn overwoog uit de kuil te klimmen en hen aan te spreken.

‘Kapot gereedschap,’ zei Lanfir achteloos.

Perijn schrok en vloekte toen hij haar naast zich op de richel zag staan, glurend naar de twee mannen.

‘Ze zijn Bekeerd,’ zei ze. ‘Ik heb dut altijd zonde van de moeite gevonden. Je verliest iets in de transformatie. Ze zullen nooit zo goed dienen als wanneer ze uit eigen vrije wil overlopen. O, ze zijn wel trouw, maar het licht is eruit weg. De gedrevenheid, die vonk van vernuft waardoor mensen mensen zijn.’

‘Hou je mond,’ zei Perijn. ‘Bekeerd? Hoe bedoel je? Is dat...’

‘Dertien Myrddraal en dertien Gruwheren.’ Lanfir sneerde. ‘Zoveel ruwheid. Zo zonde.’

‘Ik begrijp het niet.’

Lanfir zuchtte en sprak alsof ze iets aan een kind uitlegde. ‘Zij die kunnen geleiden, kunnen onder de juiste omstandigheden gedwongen tot de Schaduw worden Bekeerd. M’Hael heeft hier wat moeite gehad om het proces zo eenvoudig te laten werken als eigenlijk zou moeten. Hij heeft vrouwen nodig als hij mannen gemakkelijk wil Bekeren.’

Licht, dacht Perijn. Wist Rhand dat dit met mensen kon gebeuren? Waren ze van zins hetzelfde met hem te gaan doen?

‘Ik zou maar oppassen met die twee,’ waarschuwde Lanfir. ‘Ze zijn sterk.’

‘Dan moet je misschien wat zachter praten,’ fluisterde Perijn.

‘Bah. Het is hier heel gemakkelijk om geluid om te buigen. Ik zou uit volle borst kunnen schreeuwen, en dan nog zouden ze me niet horen. Ze zitten te drinken, zie je? Ze hebben de wijn meegebracht. Ze zijn hier in levenden lijve, natuurlijk. Ik denk niet dat hun leider hun heeft gewaarschuwd voor de gevaren daarvan.’

Perijn keek naar de wachters. De twee mannen dronken wijn en kletsten met elkaar. Ineens zakte de ene man opzij, en toen de andere ook. Ze gleden van hun stoel en belandden op de grond.

‘Wat heb je gedaan?’

‘Dolkwortel in de wijn,’ zei Lanfir.

‘Waarom help je me?’ wilde Perijn weten.

‘Ik ben op je gesteld, Perijn.’

‘Je bent een Verzaker!’

‘Dat wás ik,’ zei Lanfir. ‘Maar dat... voorrecht is me afgenomen. De Duistere ontdekte dat ik het voornemen had om Lews Therin te helpen overwinnen. Nu ben ik...’ Ze verstijfde en keek weer naar de lucht. Wat zag ze in die wolken? Iets waarvan ze verbleekte. Even later verdween ze.

Perijn probeerde te besluiten wat hij moest doen. Hij kon haar niet vertrouwen, natuurlijk. Maar ze was wel goed met de wolfsdroom. Ze wist steeds naast hem te verschijnen zonder enig geluid te maken. Dat was moeilijker dan het leek. Ze moest de lucht stilhouden terwijl die door haar aankomst werd verplaatst. Ze moest exact zo landen dat ze geen geluid maakte en ook het geruis van haar kleding voorkomen.

Geschrokken besefte Perijn dat ze deze keer ook haar geur had verborgen. Hij had haar pas geroken – ze rook naar nachtlelies -toen ze tegen hem was gaan praten.

Onzeker kroop hij uit de kuil en liep naar de hut toe. Beide mannen lagen te slapen. Wat gebeurde er met mensen die sliepen in de droom? Gewoonlijk zouden ze daardoor terugkeren naar de wakende wereld, maar ze waren hier in hun eigen lichaam.

Hij huiverde toen hij dacht aan wat er met hen was gedaan. Bekeerd? Had ze het zo genoemd? Licht. Het leek zo oneerlijk. Niet dat het Patroon ooit eerlijk is, erkende Perijn, terwijl hij snel de hut doorzocht.

De droomprikker was onder de tafel in de grond gedreven. Het zilverachtige stuk metaal zag eruit als een lange tentharing, over de hele lengte voorzien van tekeningen. Hij leek op de andere prikker die Perijn had gezien, maar was niet helemaal hetzelfde. Hij trok hem eruit en wachtte toen met zijn hand op zijn hamer, in de verwachting dat Slachter zou verschijnen.

‘Hij is er niet,’ zei Lanfir.

‘Licht!’ Perijn schrok en hief zijn hamer. Hij draaide zich om. ‘Waarom blijf je steeds zo opduiken, vrouw?’

‘Hij zoekt me,’ zei ze, met een blik omhoog. ‘Ik zou dit eigenlijk niet moeten kunnen, en hij koestert verdenkingen. Als hij me vindt zal hij het zeker weten, en dan word ik vernietigd. Gevangengenomen om eeuwig te branden.’

‘Verwacht je soms dat ik medelijden met je heb? Met een Verzaker?’ snauwde Perijn.

‘Ik heb mijn meester gekozen,’ antwoordde ze, terwijl ze hem onderzoekend opnam. ‘Dit is de prijs die ik ervoor betaal. Behalve als ik mezelf ervan kan bevrijden.’

‘Wat?’

‘Ik denk dat jij de beste mogelijkheden hebt om te winnen,’ zei ze. ‘Ik wil dat je wint, Perijn, en ik moet aan je zijde staan als je dat doet.’

Hij snoof. ‘Je hebt nog steeds geen nieuwe listen geleerd, hè? Ga maar met je aanbod naar iemand anders. Ik heb geen belangstelling.’ Hij draaide de droomprikker om en om in zijn handen. Hij had nooit echt kunnen achterhalen hoe de vorige werkte.

‘Je moet aan de bovenkant draaien.’ Lanfir stak haar hand uit.

Perijn keek haar aan.

‘Denk je niet dat ik hem zelf kan pakken als ik hem wil hebben?’ vroeg ze vermaakt. ‘Wie heeft M’Haels slaafjes voor je uitgeschakeld?’

Hij aarzelde, maar toen gaf hij haar de prikker. Ze streek met haar duim van de top naar halverwege de schacht, en vanbinnen klikte er iets. Toen draaide ze aan het uiteinde van de staaf. Buiten kromp en verdween de vage, paarsige wand.

Ze gaf hem de prikker terug. ‘Nog een keer draaien om het veld in te schakelen – hoe langer je draait, hoe groter het wordt – en dan met je vinger langs de schacht schuiven, de andere kant op dan hoe ik het net deed, om hem te vergrendelen. Pas op. De koepel heeft invloed in de wakende wereld en in deze wereld, en zelfs je bondgenoten kunnen er niet meer in of uit. Je kunt erdoorheen komen met een sleutel, maar die ken ik voor deze prikker niet.’

‘Dank je,’ zei Perijn met tegenzin. Aan zijn voeten gromde een van de sluimerende mannen en draaide zich op zijn zij. ‘Is er... Kun je er echt niets tegen doen als je Bekeerd wordt? Helemaal niets?’

‘Je kunt korte tijd verzet bieden,’ zei ze. ‘Maar slechts korte tijd. Zelfs de sterkste zal uiteindelijk door de knieën gaan. Als je een man bent tegenover vrouwen, zullen ze je snel onderwerpen.’

‘Het zou niet mogelijk moeten zijn,’ zei Perijn, die neerknielde. ‘Niemand zou in staat moeten zijn een ander te dwingen over te lopen naar de Schaduw. Ook als al het andere ons wordt afgenomen, zou deze keus aan onszelf moeten blijven.’

‘O, ze hebben de keus ook,’ zei Lanfir, terwijl ze achteloos met haar voet tegen een van de mannen porde. ‘Ze hadden ervoor kunnen kiezen gestild te worden. Dat zou de zwakte uit hen hebben weggenomen, en dan zouden ze nooit Bekeerd kunnen worden.’

‘Dat is niet zo’n beste keus.’

‘Dit is de weving van het Patroon, Perijn Aybara. Niet alle opties zijn goed. Soms moet je de beste uit een stel slechte kiezen en de storm uitzitten.’

Hij keek haar scherp aan. ‘Wil je beweren dat jij dat deed? Je sloot je bij de Schaduw aan omdat het de “beste” optie was? Dat geloof ik geen tel, vrouw. Jij deed het voor de macht. Dat weet iedereen.’ ‘Denk wat je wilt, wolfsjong,’ zei ze, en haar ogen werden hard. ‘Ik heb geboet voor mijn beslissingen. Ik heb pijn gekend, lijden, onverdraaglijk verdriet vanwege alles wat ik in mijn leven heb gedaan. Mijn lijden gaat verder dan jij je ooit kunt voorstellen.’

‘En van alle Verzakers,’ zei Perijn, ‘heb jij het meest bereidwillig je plek gekozen en aanvaard.’

Ze snoof. ‘Denk je dat je verhalen van drieduizend jaar geleden kunt geloven?’

‘Daar kan ik beter op vertrouwen dan op het woord van iemand zoals jij.’

‘Wat je wilt,’ zei ze, en ze keek weer naar de slapende mannen. ‘Als het je helpt het te begrijpen, wolfsjong, moet je weten dat veel mensen denken dat mannen zoals deze worden gedood als ze worden Bekeerd en dat iets anders dan het lichaam overneemt. Sommige mensen denken dat, in ieder geval.’ Ze verdween.

Perijn zuchtte, stopte de droomprikker weg en verplaatste zich terug naar het dak. Zodra hij verscheen, draaide Gaul zich met een ruk om en spande zijn boog. ‘Ben jij het, Perijn Aybara?’

‘Ik ben het.’

‘Ik vraag me af of ik om bewijs moet vragen,’ zei Gaul, met zijn boog nog aangespannen. ‘Ik heb de indruk dat iemand op deze plek eenvoudig zijn uiterlijk kan wijzigen.’

Perijn glimlachte. ‘Uiterlijk is niet alles. Ik weet dat je twee gai’shain hebt, een die je wilt en een die je niet wilt. Ze lijken er geen van beiden tevreden mee zich te gedragen als echte gai’shain. Als we dit overleven, trouwt een van hen misschien wel met je.’

‘Misschien wel,’ beaamde Gaul, en hij liet zijn boog zakken. ‘Het lijkt erop dat ik ze allebei zal moeten nemen, of geen van beiden. Misschien is het mijn straf omdat ik ze hun speren heb laten neerleggen, hoewel dat niet mijn keus was, maar hun eigen keus.’ Hij schudde zijn hoofd. ‘De koepel is weg.’

Perijn stak de droomprikker omhoog. ‘Dat klopt.’

‘Wat is onze volgende taak?’

‘Wachten,’ zei Perijn, die op het dak ging zitten, ‘en kijken of het verwijderen van de koepel Slachters aandacht heeft getrokken.’

‘En zo niet?’

‘Dan gaan we naar de volgende plek waar we hem waarschijnlijk kunnen vinden,’ zei Perijn, wrijvend over zijn kin. ‘En dat is overal waar hij wolven kan doden.’

‘We hebben je gehoord!’ riep Canler tegen Androl te midden van het vuurgevecht. ‘Ik mag branden als het niet waar is! We waren hierboven in mijn winkel en hoorden je praten, smeken! We besloten dat we moesten aanvallen. Nu of nooit.’

Wevingen schoten door de kamer. Aarde barstte omhoog en vuur schoot van Taims mensen op de verhoging naar de mannen uit Tweewater. Schimmen slopen dooi de kamer in mantels die niet bewogen en haalden zwaarden tevoorschijn.

Androl krabbelde met ingetrokken hoofd naar Pevara, Jonnet en Emarin aan de zijkant toe. Canler had hem gehoord? De Poort die hij had gevormd vlak voordat Taim hem in de lucht had getild. Die moest geopend zijn, maar zo klein dat hij hem niet had kunnen zien.

Hij had dus de beschikking over Poorten. Maar alleen hele kleintjes. Wat had hij daaraan? Genoeg om Taims lotsvuur tegen te houden, dacht hij, toen hij bij Pevara en de anderen aankwam. Geen van de drie kon vechten. Hij weefde een Poort, raakte de muur, duwde...

Er veranderde iets.

De muur verdween.

Androl bleef even verdwaasd zitten. Knallen en ontploffingen in de kamer bestookten zijn oren. Canler en de anderen deden hun best, maar de jongens uit Tweewater stonden tegenover volleerde Aes Sedai en misschien een Verzaker. Ze vielen een voor een.

De muur was weg.

Androl stond langzaam op en liep terug naar het midden van de kamer. Taim en zijn mensen stonden nog op de verhoging. De wevingen die van Canler en zijn jongens kwamen, begonnen te verzwakken.

Androl keek naar Taim en voelde een overstelpende vlaag van woede opborrelen. De Zwarte Toren was van de Asha’man, niet van deze kerel.

Het werd tijd dat de Asha’man hun Toren weer opeisten.

Androl brulde, hief zijn handen en weefde een zo groot mogelijke Poort. De Kracht stroomde door hem heen. Zoals altijd klikten zijn Poorten sneller op hun plek dan die van ieder ander en werden ze groter dan een man zo zwak als hij ze eigenlijk zou moeten kunnen maken.

Hij maakte deze zo groot als een flinke wagen en zette hem tegenover Taims geleiders, net toen zij hun volgende salvo dodelijke wevingen uitstuurden.

De Poort overbrugde slechts een paar passen, en de andere kant ervan bevond zich achter de Duistervrienden.

Wevingen gemaakt door Taims vrouwen en mannen raakten de open Poort – die als een waas in de lucht voor Androl hing – en ontploften toen pal achter hen.

De wevingen doodden hun eigen meesters, brandden Aes Sedai weg, doodden Asha’man en de nog overgebleven paar Myrddraal.

Terwijl hij zich tot het uiterste inspande, brulde Androl luider en opende kleine Poorten op Logains boeien, waardoor ze braken. Hij maakte nog een Poort in de vloer recht onder Logains stoel, waardoor die uit de kamer verdween en weer opdook op een plek ver bij de Zwarte Toren vandaan, een plek die hopelijk veilig was.

De vrouw genaamd Hessalam vluchtte. Terwijl ze door een eigen Poort schoot, volgde Taim met nog enkele anderen. De rest was minder verstandig. Even later opende Androl een Poort zo groot als de vloer. De andere vrouwen en Asha’man vielen erdoor, een diepte van honderden voet in.

15

Je nek in een strop

Het Tarasinpaleis in Ebo Dar was verre van de lastigste plek waar Mart had ingebroken. Dat hield hij zichzelf steeds opnieuw voor terwijl hij drie verdiepingen boven de tuinen aan een balkon bungelde.

Hij hield zich met zijn ene hand aan een marmeren rand vast, terwijl hij met de andere zijn hoed op zijn hoofd klemde. Zijn ashandarei hing aan een riem op zijn rug, en hij had zijn ransel beneden in de tuin verstopt. De nachtlucht voelde koel op het zweet dat van zijn slapen droop.

Boven hem liepen een paar doodswachtgardisten kletterend het balkon op. Bloed en bloedas. Trokken die lui dan nooit hun pantsers uit? Ze leken wel kevers. Het balkon was omgeven met een scherm van ijzeren vlechtwerk, waar mensen van benedenaf niet doorheen konden kijken, maar Mart was er zo dichtbij dat hij de wachters zag rondlopen.

Licht, wat waren ze daar lang bezig. Marts arm begon pijn te doen. De twee mannen mompelden tegen elkaar. Misschien gingen ze zo meteen wel zitten om een kopje thee te drinken. Een boekje erbij, en dan lezen tot diep in de nacht. Tuon moest die twee echt ontslaan. Waarom stonden ze rustig te kletsen op het balkon? Er konden wel huurmoordenaars rondlopen!

Uiteindelijk liepen de twee gelukkig weg. Mart probeerde tot tien te tellen voordat hij zich omhoogzwaaide, maar hij hield het maar tot zeven uit. Hij duwde een van de onvergrendelde schermen open

en klom over de balustrade.

Mart zuchtte zachtjes, met pijnlijke armen. Dit paleis – ongeacht die twee gardisten – was bij lange na niet zo onneembaar als de Steen, en daar was hij ook binnengekomen. Hij had hier nog een ander voordeel, natuurlijk: hij had in dit paleis gewoond, had hier een tijdlang vrij kunnen komen en gaan. Grotendeels. Hij krabde aan zijn nek en de halsdoek die hij droeg. Heel even voelde die aan als een ketting om zijn nek.

Marts vader had een gezegde gehad: ‘Zorg dat je altijd weet welke kant je op wilt rijden.’ Er was nooit een eerlijker man geweest dan Abel Cauton, en dat wist iedereen, maar sommige mensen – zoals die in Tarenveer – kon je gewoon niet vertrouwen. Bij de handel in paarden, had Abel altijd gezegd, moest je klaar zijn om uit te rijden, en je moest altijd weten welke kant je op zou gaan.

Nou, in de maanden dat hij hier in het paleis had gewoond, had Mart alle uitgangen verkend, elke barst en gang, elk loszittend raam. Welke balkonschermen eenvoudig te openen waren, welke meestal stevig op slot zaten. Als je eruit kon glippen, kon je ook naar binnen glippen.

Hij rustte even uit op het balkon, maar ging nog niet de kamer binnen waar het op uitkwam. Hij bevond zich op de derde verdieping, waar de gastenverblijven waren. Hij had misschien via die weg ook naar binnen kunnen glippen, maar de binnenkant van een gebouw werd altijd beter bewaakt dan de buitenkant. Hij kon beter via de buitenkant verder omhooggaan.

Daarbij was het vooral zaak om niét naar beneden te kijken. Gelukkig was de zijkant van het gebouw niet zo moeilijk te beklimmen. Stenen en hout, met meer dan voldoende houvast. Hij herinnerde zich nog vaag dat hij Tylin daar eens een preek over had gegeven.

Zweetdruppels kropen als mieren over Marts voorhoofd omlaag toen hij op het scherm ging staan, zichzelf optrok en naar de vierde verdieping begon te klimmen. Nu en dan sloeg de ashandarei tegen zijn benen aan. Hij rook de zee in de wind. Alles rook altijd lekkerder op een hoogte. Misschien kwam dat doordat hoofden lekkerder roken dan voeten.

Stomme gedachte, zei Mart tegen zichzelf. Alles om niet aan de diepte achter hem te denken. Hij trok zich op naar een stuk steen, zijn ene voet glipte onder hem weg en hij maakte een zwieper. Hij hijgde een paar keer en ging door.

Daar. Daarboven in de nacht zag hij Tylins balkon. Haar vertrekken hadden er meerdere, natuurlijk, maar hij ging naar die aan haar slaapkamer toe, niet het balkon aan haar zitkamer. Die bevond zich aan de kant van het Mol Hara-plein, en als hij daar tegenop klom zou hij opvallen als een vlieg op een witte pudding.

Mart keek weer naar het met metalen vlechtwerk beklede balkon. Hij had zich altijd afgevraagd of hij daar naartoe kon klimmen. Hij had beslist overwogen ervan af te klimmen.

Nou, hij zou niet zo dom zijn om dit nog eens te proberen, dat stond vast. Alleen deze ene keer, en met tegenzin. Martrim Cauton wist hoe hij op zijn huid moest passen. Hij leefde niet al zo lang doordat hij domme gokken waagde, hoeveel geluk hij ook mocht hebben. Als Tuon in een stad wilde wonen waar het hoofd van haar legers huurmoordenaars op haar af stuurde, dan moest zij dat weten.

Hij knikte in zichzelf. Hij zou naar boven klimmen en haar heel redelijk uitleggen dat ze de stad uit moest en dat die generaal Galgan haar verraadde. Dan kon hij rustig wegwandelen op zoek naar een dobbelspelletje. Daarom was hij immers naar de stad gekomen. Als Rhand in het noorden was, waar alle Trolloks zich verzamelden, dan wilde Mart zo ver mogelijk bij hem uit de buurt zijn. Hij vond het naar voor Rhand, maar iedereen die bij zijn volle verstand was zag in dat Marts keuze de enige logische was.

Rationeel. Hij zou heel rationeel zijn.

Zwetend, vloekend en met pijnlijke handen hees Mart zichzelf op het balkon op de vierde verdieping. Een van de schermen zat hier los, dat was al zo toen hij nog in het paleis woonde. Even peuteren met een klein draadhaakje, en hij was binnen. Hij hees zich het balkon op, haalde de ashandarei van zijn rug en ging liggen, hijgend alsof hij net helemaal van Andor naar Tyr was gerend.

Na een tijdje werkte hij zich overeind en keek vier verdiepingen omlaag door het scherm. Mart was best trots op die klim.

Hij raapte de ashandarei op en liep naar de balkondeuren toe. Tuon was ongetwijfeld hierin getrokken, in Tylins kamers. Het waren de mooiste in het paleis. Mart deed de deuren op een kiertje open. Hij zou alleen even kijken en...

Iets schoot uit de schaduwen tevoorschijn en dreunde vlak boven zijn hoofd tegen de deur.

Mart dook rollend opzij, trok een mes en hield met de andere hand de ashandarei vast. De deur ging verder open door de kruisboogschicht die in het hout was geploft.

Even later keek Selucia naar buiten. De rechterkant van haar hoofd was kaalgeschoren en de andere helft was bedekt met een doek. Ze had een huid met de kleur van room, maar elke man die dacht dat ze zacht was, zou al snel het tegendeel ontdekken. Selucia kon schuurpapier nog het een en ander over ruwheid leren.

Ze richtte een kleine kruisboog op hem, en Mart merkte dat hij glimlachte. ‘Ik wist het!’ riep hij uit. ‘Je bent lijfwacht. Altijd al geweest.’

Selucia keek hem fronsend aan. ‘Wat doe je hier, dwaas?’

‘O, alleen maar een wandelingetje maken,’ zei Mart, die opstond en zijn broek afklopte. ‘Ze zeggen dat nachtlucht goed voor je is. De zeewind. Je weet wel.’

‘Ben je naar boven geklommen?’ vroeg Selucia, kijkend over de rand van het balkon alsof ze op zoek was naar een touw of ladder.

‘Wat? Klim jij doorgaans dan niet omhoog? Goed voor je armspieren, hoor. Geeft een stevige grip.’

Ze wierp hem een ongeduldige blik toe, en Mart grijnsde. Als Selucia op de uitkijk stond voor huurmoordenaars, dan was met Tuon waarschijnlijk alles goed. Hij knikte naar de kruisboog, die nog steeds op hem gericht was. ‘Ga je dat ding nog...’

Ze aarzelde even, maar toen zuchtte ze en liet hem zakken. ‘Hartelijk dank,’ zei Mart. ‘Je zou iemand een oog kunnen uitsteken met dat ding. Voorheen zou me dat niet hebben uitgemaakt, maar tegenwoordig heb ik niet meer zoveel ogen.’

‘Wat heb je gedaan?’ vroeg Selucia droogjes. ‘Ben je wezen dobbelen met een beer?’

‘Selucia toch!’ zei Mart, die langs haar heen naar binnen liep. ‘Dat was bijna een grapje. Met een beetje inspanning kunnen we misschien toch nog een keer met je lachen. Dan zou ik je bij een beestenspul kunnen onderbrengen en mensen geld laten betalen om je te zien. “Komt dat zien! De beroemde lachende so’jhin. Slechts twee koperstukken, alleen vanavond...’”

‘Je hebt dat oog zeker bij een weddenschap verloren?’

Mart struikelde toen hij de deur openduwde. Hij grinnikte. Licht! Dat kwam merkwaardig dicht bij de waarheid. ‘Heel grappig.’

Het is een weddenschap die ik heb gewonnen, dacht hij, ongeacht hoe het misschien lijkt. Martrim Cauton was de enige man die had gedobbeld met het lot van de hele wereld in de prijzenpot. Natuurlijk zou hij de volgende keer wel een of andere dwaze held opzoeken om zijn plaats in te nemen. Zoals Rhand of Perijn. Die twee liepen zo over van heldhaftigheid dat het bijna van ze af droop.

‘Waar is ze?’ vroeg Mart, om zich heen kijkend in de slaapkamer.

Het bed was beslapen – en hij stelde zich heus geen roze linten voor, vastgebonden aan dat hoofdbord – maar Tuon was nergens te zien. ‘Weg,’ antwoordde Selucia.

‘Wég? Vrouw, het is midden in de nacht!’

‘Ja. Een tijd wanneer alleen huurmoordenaars op bezoek zouden komen. Je hebt geluk dat ik niet goed mikte, Martrim Cauton.’ ‘Laat dat nou maar zitten,’ zei Mart. ‘Jij bent haar lijfwacht.’

‘Ik weet niet waar je het over hebt,’ zei Selucia, die het kruisboogje onder haar mantel liet verdwijnen. ‘Ik ben so’jhin van de Keizerin, moge zij eeuwig leven. Ik ben haar Stem en haar Waarheidsspreker.’

‘Heerlijk,’ zei Mart, kijkend naar het bed. ‘Je neemt haar plaats in, of niet? In haar bed? Met een kruisboog bij de hand voor het geval er huurmoordenaars naar binnen proberen te sluipen?’

Selucia zei niets.

‘Nou, waar is ze?’ drong Mart aan. ‘Bloed en as, vrouw! Dit is menens. Generaal Galgan heeft mannen ingehuurd om haar te vermoorden!’

‘Hè?’ vroeg Selucia. ‘Ben je daar bezorgd om?’

‘Dat heb je verdomde goed, ja.’

‘Galgan is niks om je zorgen over te maken,’ zei Selucia. ‘Hij is een te goede soldaat om onze huidige stabilisatiepogingen te ondermijnen. Krisa is degene waar je je druk om zou moeten maken. Zij heeft drie huurmoordenaars uit Seanchan laten komen.’ Selucia keek naar de balkondeur. Mart zag nu pas een vlek op de vloer die misschien bloed was. ‘Ik heb er al twee gesnapt. Jammer. Ik had aangenomen dat jij de derde was.’ Ze keek hem aan alsof ze overpeinsde of hij misschien toch niet – hoe onlogisch ook – die derde huurmoordenaar was.

‘Je bent helemaal gestoord,’ zei Mart, die zijn hoed verschoof en zijn ashandarei ophaalde. ‘Ik ga naar Tuon.’

‘Zo heet ze niet meer, moge ze eeuwig leven. Ze heet nu Fortuona. Maar jij moet haar bij geen van die namen aanspreken en “hoogste” of “grootste” zeggen.’

‘Ik noem haar hoe ik wil, en dat is dat,’ zei Mart. ‘Waar is ze?’ Selucia keek hem onderzoekend aan.

‘Ik ben géén huurmoordenaar,’ drong hij aan.

‘Dat geloof ik ook niet. Ik probeer alleen maar te besluiten of ze zou willen dat ik je vertel waar ze is.’

‘Ik ben toch haar echtgenoot?’

‘Stil,’ zei Selucia. ‘Je probeert me er net van te overtuigen dat je geen huurmoordenaar bent, en nu breng je dat ter sprake? Dwaas. Ze is in de paleistuinen.’

‘Het is...’

‘... midden in de nacht,’ zei Selucia. ‘Ja, dat weet ik. Ze wil niet altijd... naar rede luisteren.’ Hij ving een vleugje ergernis in haar toon op. ‘Ze heeft een heel eskader doodswachtgardisten bij zich.’

‘Het kan me niet schelen of ze de Schepper zelf bij zich heeft,’ snauwde Mart, die terugliep naar het balkon. ‘Ik ga haar op een bankje zetten en haar wat dingen uitleggen.’

Selucia liep achter hem aan, leunde tegen de deurpost en trok spottend haar wenkbrauw naar hem op.

‘Nou, misschien zet ik haar niet echt op een bankje,’ zei Mart, die door het open scherm naar de tuinen eronder keek. ‘Maar ik ga haar wel uitleggen – heel redelijk – waarom ze niet zomaar midden in de nacht kan gaan rondwandelen. Althans, dat zal ik zeggen. Bloed en bloedas. Het is hier echt hoog, hè?’

‘Gewone mensen nemen de trap.’

‘Elke soldaat in de stad is naar me op zoek,’ zei Mart. ‘Ik geloof dat Galgan me wil laten verdwijnen.’

Selucia tuitte haar lippen.

‘Wist je dat niet?’ vroeg Mart.

Ze aarzelde, maar toen schudde ze haar hoofd. ‘Het is niet onmogelijk dat Galgan naar je uitkijkt. De Prins van de Raven is zijn tegenstrever. Hij is nu generaal van onze legers, maar het is eigenlijk een taak die vaak aan de Prins van de Raven wordt gegeven.’

Prins van de Raven. ‘Herinner me daar niet aan, verdomme,’ zei Mart. ‘Ik dacht dat het alleen mijn rang was terwijl ik getrouwd was met de Dochter van de Negen Manen. Is dat niet veranderd bij haar troonsbestijging?’

‘Nee,’ antwoordde Selucia. ‘Nog niet.’

Mart knikte, en hij zuchtte toen hij naar de klim keek die hij voor de boeg had. Hij tilde één been over de balustrade.

‘Er is nog een andere weg,’ zei Selucia. ‘Kom mee, voordat je je dwaze nek breekt. Ik weet nog niet wat ze met je wil, maar ik denk niet dat doodvallen daarbij hoort.’

Mart sprong dankbaar van de balustrade af en volgde Selucia de kamer in. Ze opende een kast, en vervolgens opende ze de achterwand, naar een donkere gang door het hout en steen van het paleis.

‘Bloed en bloedas,’ zei Mart, die zijn hoofd naar binnen stak. ‘Was dit hier al die tijd al?’

‘Misschien is hij zo binnengekomen,’ mompelde Mart. ‘Je moet dat ding dichttimmeren, Selucia.’

‘Ik heb al wat beters gedaan. Als de Keizerin – moge ze eeuwig leven – slaapt, slaapt ze op zolder. Ze slaapt nooit in deze kamer. We zijn niet vergeten hoe eenvoudig Tylin werd ontvoerd.’

‘Dat is mooi,’ zei Mart. Hij huiverde. ‘Ik heb het wezen gevonden dat erachter zat. Hij zal niemand de strot meer uitrukken. Tylin en Nalesean kunnen daar samen een dansje om maken. Tot ziens, Selucia. En bedankt.’

‘Voor de gang?’ vroeg ze. ‘Of omdat ik je niet heb vermoord met mijn kruisboog?’

‘Omdat je me geen verrekte Hoogheid noemt, zoals Musenge en de rest,’ mompelde Mart, die de gang in stapte. Er hing een lantaarn aan de muur, die hij aanstak met zijn vuursteen en staal.

Achter hem lachte Selucia. ‘Als dat je dwarszit, Cauton, dan heb je een leven vol ergernis voor de boeg. Er is maar één oplossing om geen Prins van de Raven meer te zijn, en dat is door je nek in een strop te steken.’ Ze sloot de kastdeur achter hem.

Wat is ze toch een aardig mens, dacht Mart. Hij had bijna liever dat ze helemaal niet tegen hem sprak. Hoofdschuddend liep hij de gang door, en toen besefte hij dat ze helemaal niet had verteld waar die eigenlijk naartoe leidde.

Rhand beende door Elaynes kamp aan de oostkant van het Breemwoud, vergezeld door een tweetal Speervrouwen. Het kamp was donker nu het nacht was, maar slechts een enkeling sliep. Ze troffen voorbereidingen om het kamp op te breken en het leger de volgende morgen oostwaarts naar Cairhien te verplaatsen.

Slechts twee wachters bij Rhand vanavond. Hij voelde zich bijna naakt met maar twee wachters, hoewel hij ooit één wachter al overdreven had gevonden. Maar het onvermijdelijke draaien van het Rad had zijn kijk op de zaak veranderd.

Hij liep over een met lantaarns verlicht pad dat overduidelijk ooit een wildspoor was geweest. Dit kamp stond hier nog niet lang genoeg om paden te hebben. Zachte geluiden weerklonken in de nacht: voorraden die op wagens werden geladen, zwaardklingen die werden geslepen op wetstenen, maaltijden die werden uitgedeeld aan hongerige soldaten.

De mannen riepen niet naar elkaar. Ze wilden hun slapende kameraden niet storen, en bovendien waren de troepen van de Schaduw niet ver weg. Trollolcs hadden goede oren. Ze konden zich beter aan wennen om zachtjes te praten en niet van de ene kant van het kamp naar de andere te schreeuwen. De lantaarns waren voorzien van schildjes zodat ze weinig licht verspreidden, en het aantal kookvuren werd tot een minimum beperkt.

Rhand ging met zijn lange bundel het pad af en liep door ruisend hoog gras naar Tams verlichte tent. Dit zou een kort tochtje worden. Hij knikte naar de soldaten die hem groetten toen hij langsliep. Ze waren geschokt om hem te zien, maar niet verbaasd dat hij door het kamp liep. Elayne had haar legers op de hoogte gebracht van zijn eerdere bezoek.

Ik leid deze legers, had ze gezegd toen ze de vorige keer afscheid van elkaar namen, maar jij bent hun hart. Jij hebt ze verzameld, Rhand. Ze vechten voor jou. Laat je alsjeblieft zien als je hier komt.

En dus deed hij dat. Hij wenste dat hij hen beter kon beschermen, maar hij zou die last gewoon moeten dragen. Het geheim, zo bleek, was niet dat hij zichzelf moest harden tot het breekpunt. Het was niet dat hij verdoofd moest raken. Het geheim was dat hij de pijn moest dragen, net zoals de pijn van de wonden in zijn zij, en die als een deel van zichzelf moest beschouwen.

Twee mannen uit Emondsveld bewaakten Tams tent. Rhand knikte naar hen toen ze hun rug rechtten en hem groetten. Ban Alseen en Dav Altone. Vroeger zou hij nooit hebben verwacht hen nog eens te zien salueren. En ze deden het goed, ook nog.

‘Jullie hebben een belangrijke taak, mannen,’ zei Rhand tegen hen. ‘Even belangrijk als die van ieder ander op dit slagveld.’

‘Andor verdedigen, heer?’ vroeg Dav verward.

‘Nee,’ zei Rhand. ‘Over mijn vader waken. Zorg dat jullie dat goed doen.’ Hij liet de Speervrouwen buiten achter en liep de tent in.

Tam stond bij een reistafel naar kaarten te kijken. Rhand glimlachte. Tam had diezelfde uitdrukking op zijn gezicht gehad toen hij ging kijken bij een schaap dat in een doornstruik verstrikt was geraakt.

‘Je schijnt te denken dat ik bewaakt moet worden,’ zei Tam.

Reageren op die opmerking, besloot Rhand, zou net zoiets zijn als naar een rij boogschutters toe lopen en de mannen uitdagen om hem te raken. Hij legde zijn bundel op tafel.

Tam keek naar de lange bundel en trok de stof open. Er zat een prachtig zwaard in, met een zwartgelakte schede beschilderd met verstrengelde draken in rood en goud.

Tam keek met vragende ogen op.

‘Je had me je zwaard gegeven,’ zei Rhand. ‘Ik heb het je niet kunnen terugbrengen. Dit dient ter vervanging.’

Tam schoof het zwaard uit de schede en zijn ogen werden groot. ‘Dit is een te mooi geschenk, mijn zoon.’

‘Niets is te mooi voor jou,’ fluisterde Rhand. ‘Niets.’

Tam schudde zijn hoofd en schoof de kling terug in de schede. ‘Het zal alleen maar vergeten in een kist eindigen, net als het vorige. Ik had dat ding nooit mee naar huis moeten nemen. Je hecht te veel waarde aan dat wapen.’ Hij wilde het zwaard teruggeven.

Rhand legde zijn hand over die van Tam. ‘Alsjeblieft. Een zwaardmeester verdient een passend wapen. Neem het aan. Het zal mijn geweten helpen sussen. Het Licht mag weten dat elke last die ik nu kan verminderen me in de komende dagen zal helpen.’

Tam trok een grimas. ‘Dat is een smerig trucje, Rhand.’

‘Weet ik. Ik ben de laatste tijd met allerlei onguur volk omgegaan. Koningen, klerken, edelen, adellijke vrouwen...’

Tam trok met tegenzin het zwaard weer naar zich toe.

‘Zie het maar als een bedankje,’ zei Rhand, ‘van de hele wereld aan jou. Als jij me al die jaren geleden niet had geleerd over de vlam en de leegte... Licht, Tam. Dan zou ik hier nu niet zijn. Ik zou dood zijn, daar ben ik van overtuigd.’ Rhand keek naar het zwaard. ‘En dan te bedenken... Als jij niet had gewild dat ik een goede boogschutter werd, zou ik nooit datgene hebben geleerd wat me tijdens zware tijden bij mijn volle verstand heeft gehouden.’

Tam snoof. ‘De vlam en de leegte draaien niet om boogschieten.’ ‘Ja, dat weet ik. Het is een zwaardvechterstechniek.’

‘Ze draaien ook niet om zwaarden,’ zei Tam, die zijn nieuwe zwaard omgespte.

‘Maar...’

‘De vlam en de leegte draaien om je eigen middelpunt,’ zei Tam. ‘En om vrede. Ik zou het iedereen in dit land leren als ik kon, soldaat of niet.’ Zijn gezicht verzachtte. ‘Maar, Licht, waar ben ik mee bezig? Jou de les lezen? Zeg eens, hoe kom je aan dat wapen?’

‘Ik heb het gevonden.’

‘Het is een van de mooiste zwaarden die ik ooit heb gezien.’ Tam trok de kling weer en bekeek het gevouwen metaal. ‘Het is stokoud. En gebruikt. Veel gebruikt. Verzorgd, dat zeker, maar dit heeft niet alleen maar in de trofeeënkast van een strijdheer gelegen. Dit zwaard is gehanteerd. Er is mee gedood.’

‘Het was van... een verwante ziel.’

Tam keek hem onderzoekend in de ogen. ‘Nou, dan moest ik het maar eens gaan uitproberen. Kom mee.’

”s Nachts?’

‘Het is nog vroeg in de avond,’ zei Tam. ‘Dit is een geschikte tijd. Het zal nu niet zo druk zijn op het oefenterrein.’

Rhand trok zijn wenkbrauw op, maar hij stapte opzij toen Tam om de tafel heen kwam en de tent verliet. Rhand volgde, met de Speervrouwen op zijn hielen, en liep achter zijn vader aan naar het oefenterrein verderop, waar een paar zwaardhanden aan het oefenen waren bij het licht van gloeiende lantaarns aan palen.

Bij het rek met houten oefenwapens haalde Tam het nieuwe zwaard tevoorschijn en maakte een paar zwaardvormen. Hoewel zijn haar wit was en er rimpeltjes om zijn ogen zaten, bewoog Tam Altor zich als een zijden lint in de wind. Rhand had zijn vader nog nooit zien vechten, niet eens om te oefenen. Eigenlijk had een deel van hem er moeite mee zich voor te stellen dat de goedmoedige Tam Altor iets kon doden, behalve misschien een korhoen voor de kookpot.

Nu zag hij het. In het flikkerende lantaarnlicht trok Tam Altor de verschillende zwaardvormen aan als een oud paar goed passende laarzen. Vreemd genoeg merkte Rhand dat hij afgunstig was. Niet specifiek op zijn vader, maar op iedereen die de rust kende van het oefenen met een zwaard. Rhand stak zijn hand op, en toen de stomp van de andere. Voor veel van die vormen waren twee handen nodig. Vechten zoals Tam het deed was niet hetzelfde als vechten met een kort zwaard en schild, zoals veel voetsoldaten deden. Dit was iets anders. Rhand kon misschien nog wel vechten, maar dit zou hij nooit meer kunnen. Net zomin als een man die een voet miste zou kunnen dansen.

Tam voltooide Haas vindt zijn hol en schoof in één soepele beweging het wapen terug in de schede. Oranje lantaarnlicht weerkaatste op de kling toen die in de schede schoof. ‘Prachtig,’ zei Tam. ‘Het gewicht, hoe het gemaakt is... Is het met de Kracht gesmeed?’

‘Dat weet ik niet,’ zei Rhand.

Hij had nooit een mogelijkheid gehad om ermee te vechten.

Tam pakte een beker water aan van een jonge bediende. Een paar nieuwe rekruten oefenden verderop met piekformaties, nog laat aan het werk. Elk ogenblik dat ze konden oefenen was kostbaar, vooral voor diegenen die niet vaak aan het front kwamen.

Nieuwe rekruten, dacht Rhand, terwijl hij naar hen keek. Ook deze zijn mijn last. Elke man die strijdt.

Hij zou er alles aan doen om de Duistere te verslaan. Als hem dat niet lukte, streden deze mannen vergeefs.

‘Je bent bezorgd, jongen,’ zei Tam, die de beker aan de bediende teruggaf.

Rhand kalmeerde zichzelf, vond rust en draaide zich om naar Tam. Vanuit zijn oude herinneringen kwam iets naar boven over een boek. De sleutel tot goed leiderschap ligt in de rimpelende golven. Je kon geen stilte vinden op een wateroppervlak als het eronder onrustig was. En zo kon je ook geen rust en richting aan een groep bieden als je als leider zelf vanbinnen geen rust had.

Tam keek hem aan, maar hij sprak Rhand niet aan over het plotselinge masker van beheersing dat op zijn gezicht was verschenen. In plaats daarvan reikte Tam opzij en pakte een van de houten oefenzwaarden van het rek. Hij gooide het naar Rhand toe, die het opving, met zijn andere arm nog op zijn rug.

‘Vader,’ zei Rhand waarschuwend toen zijn vader ook een oefenzwaard pakte. ‘Dit is niet slim.’

‘Ik heb gehoord dat je een behoorlijk goede zwaardvechter bent geworden,’ zei Tam, die een paar keer met het oefenzwaard zwiepte om het gewicht ervan te beproeven. ‘Ik wil wel eens zien wat je kunt. Maak je vader trots.’

Rhand zuchtte en stak zijn andere arm omhoog om de stomp te laten zien. Het leek wel alsof de blik van mensen er niet op bleef hangen, alsof zijn stomp een grijzel was. Ze vonden het geen prettige gedachte dat hun Herrezen Draak gebrekkig was.

Hij liet ze nooit weten hoe moe hij zich voelde, vanbinnen. Zijn lichaam was afgemat als een molensteen die al generaties lang werkte. Hij was nog altijd taai genoeg om zijn werk te doen, en dat zóu hij ook doen, maar Licht, hij was soms zo moe. De hoop van miljoenen mensen was zwaarder dan een berg.

Tam lette niet op de stomp. Hij pakte een zakdoek, bond die om zijn ene hand en trok met zijn tanden de knoop aan. ‘Ik zal niks kunnen pakken met mijn uitgeschakelde hand,’ zei hij, en hij zwaaide weer met het zwaard. ‘Het wordt een gelijke strijd. Kom op, jongen.’ Tams stem droeg gezag, het gezag van een vader. Het was dezelfde toon die hij vroeger gebruikte om Rhand uit bed te krijgen als hij de melkschuur moest uitmesten.

Rhand kon niet anders dan gehoorzamen aan die toon van Tam. Het zat er gewoon bij hem ingebakken. Hij zuchtte en stapte naar voren. ‘Ik heb geen zwaard meer nodig om te vechten. Ik heb de Ene Kracht.’

‘Dat zou ertoe doen,’ zei Tam, ‘als deze oefening iets met vechten te maken had.’

Rhand fronste zijn voorhoofd. Wat...

Tam kwam op hem af.

Rhand pareerde met een halfhartige zwaai. Tam ging over in Veren in de wind, draaide zijn zwaard en haalde nogmaals uit. Rhand stapte naar achteren en pareerde opnieuw. Er roerde zich iets binnen in hem, een soort gretigheid. Toen Tam nogmaals aanviel, hief Rhand het zwaard en – vanuit instinct – bracht zijn handen naar elkaar toe.

Alleen had hij geen tweede hand om de onderkant van het zwaard te pakken. Daardoor was zijn greep zwak, en toen Tam weer toesloeg, verloor hij bijna zijn zwaard.

Rhand klemde zijn kaken op elkaar en stapte weer achteruit. Wat zou Lan zeggen als hij dit geklungel van een van zijn leerlingen zag? Wat zou hij zeggen? Hij zou zeggen: ‘Rhand, begin niet aan een zwaardgevecht. Je kunt niet winnen. Niet meer. ’

Tams volgende aanval leek naar rechts te gaan, maar draaide toen ineens bij en raakte Rhand met een stevige klap op zijn bovenbeen. Rhand danste gepijnigd achteruit. Tam had hem echt gemépt, en hard ook. De man hield zich bepaald niet in.

Hoe lang was het geleden dat Rhand had geoefend met iemand die werkelijk bereid was hem pijn te doen? Te veel mannen behandelden hem alsof hij van glas was. Lan had dat nooit gedaan.

Rhand wierp zichzelf in de strijd en probeerde Ever stormt de berg af. Hij viel Tam een tijdje aan, maar toen werd door een klap van Tams wapen bijna het zwaard weer uit Rhands hand gewrongen. De lange zwaarden, ontworpen voor zwaardmeesters, waren lastig in evenwicht te houden met maar één hand.

Rhand gromde, probeerde nog een tweehands houding, en faalde opnieuw. Hij had inmiddels geleerd om te gaan met wat hij had verloren, althans in het gewone leven. Hij had niet veel geoefend sinds het verlies van zijn hand, hoewel hij zich dat aanvankelijk wel had voorgenomen.

Hij voelde zich net een stoel waar een poot aan ontbrak. Hij kon zich in evenwicht houden, met wat moeite, maar het lukte niet erg goed. Hij vocht, probeerde de ene na de andere zwaardvorm, maar hij hield amper stand onder Tams aanvallen.

Hij kon dit niet. Niet goed genoeg, dus waarom deed hij nog moeite? Bij deze activiteit was hij gebrekkig. Oefenen had geen zin. Hij draaide zich om, terwijl het zweet van zijn voorhoofd gutste, en smeet zijn jas opzij. Hij probeerde het nog eens, behoedzaam cirkelend over het vertrapte gras, maar weer had Tam de overhand en maaide bijna zijn benen onder hem vandaan.

Dit is zinloos! Waarom zou ik met één hand vechten? Waarom kan hel niet anders? ‘Waarom...

Maar Tam deed het óók.

Rhand vocht door, verdedigend, maar hij richtte zijn aandacht op Tam. Zijn vader moest het vechten met één hand hebben geoefend. Rhand zag het aan zijn bewegingen, aan hoe hij niet instinctief probeerde het gevest te pakken met zijn vastgebonden hand. Eigenlijk had Rhand ook moeten oefenen met één hand. Vele wonden konden een hand beschadigen, en sommige zwaardvormen waren specifiek op de armen gericht. Lan had gezegd dat hij moest oefenen met het wisselen van zijn zwaardhand. Misschien zou vechten met één hand daarna zijn gekomen.

‘Laat het los, zoon,’ zei Tam.

‘Wat moet ik loslaten?’

‘Alles.’ Tam kwam naar voren, wierp schaduwen in het lantaarnlicht, en Rhand zocht de leegte op. Alle gevoelens gingen de vlam in en hij bleef meteen leeg en één met zichzelf achter.

De volgende aanval kraakte bijna zijn schedel. Rhand vloekte en begon met Reiger in het riet, zoals Lan hem had geleerd, met zijn zwaard omhoog om de volgende aanval te blokkeren. Weer probeerde die ontbrekende hand van hem het gevest te pakken. Je kon niet in een uurtje jaren van onderwijs afleren!

Laat het los.

De wind blies over het veld en droeg de geuren van een stervend land met zich mee. Mos, schimmel, verrotting.

Mos leefde. Schimmel leefde ook. Als een boom rotte, ging het leven door.

Een man met één hand was nog steeds een man, en als die ene hand een zwaard vasthield, was hij nog steeds gevaarlijk.

Tam viel terug op Havik ziet de haas, een aanvallende zwaardvorm. Hij kwam zwaaiend met het wapen op Rhand af. Rhand zag de volgende paar ogenblikken al voordat ze gebeurden. Hij zag zichzelf zijn zwaard heffen in de juiste vorm om te blokkeren. Een vorm waarvoor hij zijn zwaard in een slecht evenwicht zou blootgeven nu hij geen tweede hand meer had. Hij zag Tam op het zwaard beuken om het in Rhands greep te verdraaien. Hij zag de volgende aanval komen, op zijn nek gericht.

Tam zou uiteraard zijn aanval niet doorzetten, maar Rhand zou dit oefengevecht verliezen.

Laat het los.

Rhand verplaatste zijn greep op het zwaard. Hij dacht er niet bij na waarom hij het deed, hij deed alleen wat goed voelde. Toen Tam dichterbij kwam, stak Rhand zijn gewonde arm omhoog om zijn

hand te ondersteunen terwijl hij zijn zwaard opzij draaide. Tam maakte contact, zijn wapen gleed langs Rhands kling, maar hij stootte het zwaard niet uit zijn hand.

Tams achterwaartse zwaai kwam zoals verwacht, maar raakte Rhands elleboog, de elleboog van zijn nutteloze arm. Toch niet zo nutteloos, dus. Hij blokkeerde het zwaard, hoewel de klap wel een pijnlijke trilling door zijn arm stuurde.

Tam verstijfde en zijn ogen werden groot, eerst van verbazing omdat hij was geblokkeerd, toen van bezorgdheid omdat hij zo hard op Rhands arm had geslagen en misschien wel het bot had gebroken.

‘Rhand,’ zei Tam, ‘ik...’

Rhand stapte achteruit, legde zijn gewonde arm op zijn rug en hief zijn zwaard. Hij snoof de diepe geuren van een wereld op die ook gewond was, maar niet dood.

Hij viel aan. Alkion landt in de netels. Rhand koos die vorm niet, de vorm koos zichzelf. Misschien kwam het door zijn houding, met het zwaard naar voren en zijn andere arm op zijn rug, waardoor die aanvallende vorm zich aandiende.

Tam blokkeerde behoedzaam en stapte achteruit op het bruine gras. Rhand zwaaide opzij en ging soepel over naar de volgende vorm. Hij probeerde niet langer zijn instincten te onderdrukken, en zijn lichaam nam die uitdaging aan. Veilig binnen de leegte hoefde hij zich niet af te vragen hoe dit kon.

Nu ging de wedstrijd in alle ernst door. Zwaarden kletterden met scherpe slagen, Rhand hield zijn hand op zijn rug en vóélde wat zijn volgende slag moest zijn. Hij vocht niet meer zo goed als vroeger. Dat kon ook niet, want sommige vormen waren onmogelijk voor hem, en hij kon niet meer met zoveel kracht toeslaan als voorheen.

Maar hij evenaarde Tam. Tot op zekere hoogte. Elke zwaardvechter kon zien wie in dit gevecht de betere was. Of althans, ze konden zien wie het voordeel had. Tam had het hier. Rhand was jonger en sterker, maar Tam was een geducht strijder. Hij had geoefend met één hand. Rhand was ervan overtuigd.

Hij gaf er niet om. Deze aandachtigheid... hij had deze aandachtigheid gemist. Met zoveel zorgen aan zijn hoofd, zoveel lasten op zijn schouders, had hij zich niet meer kunnen wijden aan zoiets eenvoudigs als een tweegevecht. Hij gaf het zijn alles.

Een poosje was hij niet de Herrezen Draak. Hij was niet eens een zoon met zijn vader. Hij was een leerling met zijn meester.

Deze oefening doordrong hem ervan dat hoe goed hij ook was geworden, hoeveel hij zich nu ook herinnerde, er nog altijd veel te leren viel.

Ze vervolgden hun oefengevecht. Rhand hield niet bij wie er met welke slagenwisseling won, hij vocht alleen maar en genoot van de rust die het hem gaf. Uiteindelijk raakte hij vermoeid, maar in goede zin, niet in de uitgeputte zin zoals de laatste tijd steeds het geval was. Het was de vermoeidheid van goed verricht werk.

Zwetend hief Rhand zijn oefenzwaard naar Tam om aan te geven dat hij klaar was. Tam stapte achteruit en hief zijn eigen zwaard. De oudere man grijnsde.

Verderop, staand bij de lantaarns, begon een handjevol zwaardhanden te klappen. Geen groot publiek – slechts zes man – maar Rhand had hen niet zien staan. De Speervrouwen hieven waarderend hun speren.

‘Het was nogal een gewicht, hè?’ vroeg Tam.

‘Welk gewicht?’ zei Rhand.

‘Die verloren hand die je met je meedroeg.’

Rhand keek naar zijn stomp. ‘Ja. Ik geloof dat het dat inderdaad was.’

Tylins geheime gang leidde naar de tuinen en kwam uit in een heel smalle put niet ver van de plek waar Mart zijn klim was begonnen. Hij kroop eruit, klopte zand van zijn schouders en knieën, legde zijn hoofd in zijn nek en keek naar het balkon ver boven hem. Hij was naar de top van het gebouw geklommen en toen via de ingewanden ervan weer naar buiten gekropen. Misschien zat daar ergens een metafoor of een les in verstopt. Misschien wel dat Martrim Cauton eerst naar geheime gangen moest zoeken voordat hij besloot tegen een gebouw van vier verdiepingen op te klimmen, verdomme.

Hij liep geruisloos de tuin in. De planten maakten het niet zo goed. Die varens hadden meer bladeren moeten hebben, en de bomen waren zo naakt als een Speervrouwe in een zweettent. Niet zo gek. Het hele land verpieterde sneller dan een jongen zonder danspartners op Beltije. Mart was er vrij zeker van dat het Rhands schuld was. Rhand of de Duistere. Mart kon elk verrekt probleem in zijn leven wel naar een van die twee herleiden.

Het mos leefde nog. Mart had nog nooit gehoord dat mensen mos in hun tuin zetten, maar hij zou durven zweren dat het hier in opzettelijke patronen op de stenen was aangebracht. Misschien gebruikten de hoveniers gewoon alles wat ze konden vinden, nu al het andere doodging.

Het kostte hem wat zoekwerk, wadend door dorre struiken en langs dode bloembedden, om Tuon te vinden. Hij had verwacht dat ze ergens rustig zat na te denken, maar hij had beter moeten weten.

Mart hurkte bij een varen neer, zonder opgemerkt te worden door de stuk of tien doodswachtgardisten die in een kring om Tuon heen stonden terwijl zij een aantal vechthoudingen doorliep. Ze werd verlicht door lantaarns die een vreemde, vaste blauwe gloed verspreidden. Er brandde iets daarbinnen, maar het was geen gewone vlam. Een soort steen?

Het licht scheen op haar zachte, gladde huid, die de kleur had van goede aarde. Ze droeg een lichte a’solma, een gewaad met splitten aan de zijkanten, met een blauwe broek eronder. Tuon had een tenger lichaam. Mart had ooit de fout gemaakt aan te nemen dat ze daarom broos zou zijn. Dat was ze niet.

Ze had haar hoofd weer geschoren zoals het hoorde, nu ze zich niet langer verborg. Dat kale hoofd stond haar goed, vreemd genoeg. Ze bewoog zich door de blauwe gloed en voerde een reeks handbewegingen uit, met haar ogen dicht. Ze leek te vechten tegen haar eigen schaduw.

Mart had liever een goed mes – of beter nog zijn ashandarei – dan dat hij met blote handen vocht. Hoe meer ruimte er was tussen hem en de kerel die hem wilde vermoorden, hoe beter. Tuon scheen aan allebei geen behoefte te hebben. Kijkend naar haar besefte hij hoeveel geluk hij had gehad, die nacht dat hij haar had ontvoerd. Zelfs ongewapend was ze al dodelijk.

Ze vertraagde, wuifde met haar handen voor haar lichaam heen en weer in een rustig patroon en zwaaide ze toen snel opzij. Ze ademde in en draaide haar armen naar de andere kant, waarna haar hele lichaam meedraaide.

Hield hij van haar?

Die vraag maakte Mart onbehaaglijk. Hij krabbelde nu al weken achter in zijn geest, als een rat die probeerde bij het graan te komen. Het was niet het soort vraag dat Martrim Cauton zou moeten stellen. Martrim Cauton maakte zich alleen maar druk om het meisje op zijn knie en de volgende worp van de dobbelstenen. Vragen over zaken als liefde kon je beter aan Ogier overlaten, die de tijd hadden om te gaan zitten kijken naar hoe bomen groeiden.

Hij was met haar getrouwd. Dat was toch per ongeluk gegaan? Die stomme vossen hadden voorspeld dat hij dat zou doen. Zij was ook met hém getrouwd. Hij wist nog steeds niet waarom. Had het iets te maken met die voortekenen waar ze het vaak over had? Hun hofmakerij was eigenlijk eerder een spelletje geweest. Mart hield van spelletjes en speelde altijd om te winnen. Tuons hand was de prijzenpot geweest. Wat moest hij ermee doen nu hij die had?

Ze ging door met haar oefening en bewoog zich als een rietstengel in de wind. Een draai deze kant op, een soepele beweging de andere kant op. De Aiel noemden vechten dansen. Wat zouden ze hiervan vinden? Tuon bewoog zich even sierlijk als een Aiel. Als vechten dansen was, dan werd het meestal gedaan op de muziek in een lawaaiige kroeg. Dit hier werd gedaan op de mooie liederen van een meesterzanger.

Er bewoog iets achter Tuons schouder. Mart spande zijn spieren en tuurde de duisternis daar in. Ach, het was maar een hovenier. Een heel gewoon uitziende vent met een pet op zijn hoofd en sproeten op zijn wangen. Amper het opmerken waard. Mart zette hem uit zijn hoofd en boog zich naar voren om Tuon beter te kunnen zien. Hij glimlachte. Ze was mooi.

Wat doet een hovenier op dit uur in de tuin, dacht hij. Moet wel een hele vreemde kerel zijn.

Mart keek nog eens naar de man, maar hij kon hem moeilijk zien. De hovenier stapte tussen twee leden van de doodswachtgarde in. Ze leken er niet om te malen. Dan hoefde Mart er ook niet mee te zitten. Ze vertrouwden die man blijkbaar...

Mart reikte in zijn mouw en pakte een mes. Hij hief het zonder dat hij zichzelf toestond te overdenken waarom. Daarbij streek zijn hand heel zachtjes langs een tak.

Tuons ogen schoten open, en ondanks het karige licht keek ze recht naar Mart. Ze zag het mes in zijn hand, klaar om te gooien.

Toen keek ze achterom.

Mart gooide, en het mes weerkaatste het blauwe licht terwijl het wentelend door de lucht vloog. Het ging op minder dan een vinger-dikte langs Tuons kin en raakte de hovenier in zijn schouder net toen hij zelf een mes hief. De man slaakte een kreet en ging struikelend achteruit. Mart had hem liever in zijn keel geraakt, maar hij had zeker willen weten dat hij Tuon niet zou raken.

In plaats van verstandig te zijn en uit de weg te gaan, sprong Tuon op de man af en schoten haar handen naar zijn keel toe. Daar moest Mart om lachen. Helaas had de man net genoeg tijd – en was zij net voldoende uit haar evenwicht gebracht – om zich van haar los te rukken en tussen de onthutste doodswachtgardisten door te komen. Marts tweede dolk raakte de grond achter de hiel van de huurmoordenaar toen hij in de nacht verdween.

Een tel later sprongen drie mannen – elk van hen woog ongeveer evenveel als een klein huis – boven op Mart en drukten zijn gezicht tegen de droge grond. Een van hen ging op zijn pols staan en een andere rukte zijn ashandarei uit zijn handen.

‘Stop!’ blafte Tuon. ‘Laat hem los! Ga achter die andere aan, stelletje dwazen!’

‘Welke andere, Majesteit?’ vroeg een van de gardisten. ‘Er was geen andere.’

‘Van wie is dat bloed dan?’ vroeg Tuon, wijzend naar de donkere vlek die door de huurmoordenaar op de grond was achtergelaten. ‘De Prins van de Raven zag wat jullie niet zagen. Doorzoek de tuinen!’

De doodswachtgardisten gingen langzaam van Mart af. Hij kreunde. Wat gaven ze die mannen te eten? Bakstenen? Hij vond het niet leuk om ‘Hoogheid’ genoemd te worden, maar een beetje eerbied zou hier wel prettig zijn geweest. Als er dan niemand op hem was gaan zitten, althans.

Hij krabbelde overeind en stak zijn hand uit naar een schaapachtig kijkende doodswachtgardist. Het gezicht van die kerel was meer litteken dan huid. Hij overhandigde Mart zijn ashandarei en draafde weg om te helpen bij het doorzoeken van de tuinen.

Tuon sloeg onaangedaan haar armen over elkaar. ‘Je hebt er nogal lang over gedaan om bij me terug te keren, Martrim.’

‘Lang over gedaan, mijn... Ik ben hier om je te waarschuwen, verdomme, niet om “bij je terug te keren”. Ik ben mijn eigen man.’

‘Je mag jezelf voorhouden wat je wilt,’ zei Tuon, die over haar schouder keek terwijl de doodswachtgardisten in de struiken zochten. ‘Maar je moet niet wegblijven. Je bent belangrijk voor het Keizerrijk, en ik kan je gebruiken.’

‘Klinkt geweldig,’ mopperde Mart.

‘Wat was het?’ vroeg Tuon zachtjes. ‘Ik zag die man pas toen jij mijn aandacht trok. Deze gardisten zijn de besten in het Keizerrijk. Ik heb Daruo hier een pijl uit de lucht zien vangen met zijn blote hand, en Barrin heeft een keer een man tegengehouden die alleen maar op me had hoeven ademen. Hij vermoedde dat het een huurmoordenaar was met een mond vol gif, en hij had gelijk.’

‘Dat wezen dat hier net was, noemen ze een grijzel,’ zei Mart huiverend. ‘Ze zijn haast griezelig gewoontjes en zijn lastig op te merken, om je blik op gericht te houden.’

‘Een grijzel,’ herhaalde Tuon onverschillig. ‘Nog meer mythen die tot leven komen. Net als je Trolloks.’

‘Trolloks bestaan echt, Tuon. Verdomde...’

‘Natuurlijk bestaan Trolloks echt,’ kapte ze hem af. ‘Waarom zou ik dat niet geloven?’ Ze keek hem opstandig aan, alsof ze hem uitdaagde haar eraan te herinneren hoe vaak ze die wezens als mythen had afgedaan. ‘Die grijzel lijkt ook echt te zijn. Er is geen andere verklaring voor het feit dat mijn gardisten hem erlangs lieten.’

‘Ik vertrouw die doodswachtgardisten wel,’ zei Mart, wrijvend over zijn schouder waar een van hen met een knie in had gedrukt. ‘Maar ik weet het niet, Tuon. Generaal Galgan probeert je te laten ombrengen. Hij werkt misschien wel samen met de vijand.’

‘Hij wil me niet echt dood hebben,’ zei Tuon achteloos.

‘Ben je helemaal gestoord?’ vroeg Mart.

‘Ben jij helemaal achterlijk? Hij heeft alleen huurmoordenaars ingehuurd uit dit land, geen echte moordenaars.’

‘Die grijzel komt ook uit dit land,’ merkte Mart op.

Dat legde haar even het zwijgen op. ‘Met wie heb je gewed om dat oog?’

Licht! Dacht iedereen dat het zo zat? ‘Ik heb het even zwaar gehad,’ zei hij, ‘maar ik ben levend ontkomen, en dat is het enige wat ertoe doet.’

‘Hmm. En heb je haar gered? De vrouw die je wilde redden?’

‘Hoe wist je dat?’

Ze antwoordde daar niet op. ‘Ik heb besloten niet afgunstig te zijn. Je hebt geluk. Het past wel bij je, dat je een oog mist. Voorheen was je te knap.’

Te knap? Licht. Wat moest dat nou weer betekenen?

‘Fijn om je te zien, trouwens,’ zei Mart. Hij wachtte een poosje. ‘Meestal, als een vent zoiets zegt, is het gebruikelijk om te zeggen dat je ook blij bent om hem te zien.’

‘Ik ben nu Keizerin,’ zei Tuon. ‘Ik wacht niet op anderen en vind het niet “fijn” als iemand terugkeert. Hun terugkeer is verwacht, want ze dienen mij.’

‘Je weet wel hoe je een vent het gevoel moet geven dat hij geliefd is, hè? Nou, ik weet nu hoe je over me denkt.’

‘En dat is?’

‘Je keek over je schouder.’

Ze schudde haar hoofd. ‘Ik was vergeten dat je er verbazingwekkend goed in bent om dingen te zeggen die niets betekenen, Martrim.’

‘Toen je mij zag,’ legde Mart uit, ‘met een dolk in mijn hand – alsof ik die naar jou zou gooien – riep je niet om je wachters. Je was niet bang dat ik je wilde vermoorden. Je keek over je schouder om te zien waar ik op mikte. Dat is het meest liefdevolle gebaar, denk ik, dat een man van een vrouw kan krijgen. Behalve als je een tijdje op mijn knie wilt komen zitten...’

Ze antwoordde niet. Licht, wat kwam ze kil over. Zou het allemaal anders zijn nu ze Keizerin was? Hij had haar toch niet nu alweer verloren?

Furyk Karede, de kapitein van de doodswachtgarde, kwam kort daarna aan, met Musenge in zijn kielzog. Karede keek alsof hij zojuist had gehoord dat zijn huis in brand stond. De andere doodswachtgardisten groetten hem stram en leken ineen te krimpen voor zijn blikken.

‘Keizerin, ik sla mijn ogen neer,’ zei Karede, die zich op zijn buik voor haar liet zakken. ‘Ik zal me aansluiten bij de anderen die u hebben teleurgesteld. We zullen ons leven voor u geven zodra er een nieuw eskader komt om uw beveiliging over te nemen.’

‘Jullie levens zijn van mij,’ zei Tuon, ‘en jullie maken er pas een einde aan als ik daar toestemming voor geef. Die huurmoordenaar was niet van natuurlijke geboorte, maar een schepping van de Schaduw. Uw ogen zijn niet neergeslagen. De Prins van de Raven zal jullie leren hoe je dergelijke schepsels kunt herkennen, zodat jullie niet opnieuw worden verrast.’

Mart was er vrij zeker van dat grijzels wél van natuurlijke geboorte waren, maar aan de andere kant gold dat ook voor Trolloks en Schimmen. Het leek hem niet gepast om Tuon daarop te wijzen. Bovendien trok iets anders in haar bevelen zijn aandacht.

‘Wat ga ik doen?’ vroeg Mart.

‘Ze onderwijzen,’ zei Tuon zacht. ‘Jij bent Prins van de Raven. Dit zal deel uitmaken van je taken.’

‘Daar moeten we over praten,’ zei Mart. ‘Ik wil niet hebben dat iedereen me Hoogheid noemt, Tuon. Echt niet.’

Ze antwoordde niet. Ze wachtte terwijl de zoektocht door de tuinen doorging en maakte geen aanstalten om terug te keren naar het paleis.

Eindelijk kwam Karede terug. ‘Hoogste, er is geen spoor van dat wezen in de tuinen, maar een van mijn mannen heeft bloed op de muur gevonden. Ik vermoed dat de huurmoordenaar de stad in is gevlucht.’

‘Het is onwaarschijnlijk dat hij het vannacht nog een keer probeert,’ zei Tuon. ‘En nu zijn we gewaarschuwd. Verspreid dit nieuws niet naar de gewone soldaten of wachters. Laat mijn Stem weten dat onze list niet langer nut heeft en dat we een nieuwe zullen moeten bedenken.’

‘Ja, Keizerin,’ antwoordde Karede, die weer een diepe buiging maakte.

‘Voorlopig,’ zei Tuon, ‘mogen jullie inrukken en dit gedeelte van de tuin verlaten. Ik wil wat tijd doorbrengen met mijn gemaal, die me verzocht heeft hem het gevoel te geven dat ik van hem hou.’

‘Dat is niet wat...’ begon Mart terwijl de leden van de doodswachtgarde in de duisternis verdwenen.

Tuon keek Mart even aan, en toen begon ze zich uit te kleden.

‘Licht!’ riep Mart. ‘Méénde je het?’

‘Ik kom niet op je knie zitten,’ zei Tuon, die één arm uit haar gewaad trok en haar borsten onthulde, ‘maar misschien laat ik je wel op de mijne zitten. Vanavond heb je mijn leven gered. Daarvoor word je beloond met een bijzonder voorrecht. Het...’

Ze brak haar zin af toen Mart haar vastpakte en kuste. Ze bleef verstijfd van verbazing staan. In de tuin, verdomme, dacht hij. Met soldaten rondom, binnen gehoorsafstand. Nou, als ze verwacht had dat Martrim Cauton verlegen zou zijn, zou ze nog opkijken.

Hij maakte zijn lippen van de hare los, met haar lichaam tegen het zijne gedrukt, en was blij te merken dat ze buiten adem was.

‘Ik ben niet je speeltje,’ zei Mart streng. ‘Daar doe ik niet meer aan mee, Tuon. Als je dat voor ogen hebt, ga ik weg. Let op mijn woorden. Soms speel ik inderdaad de dwaas. Bij Tylin deed ik dat zeker. Bij jou wil ik dat niet.’

Ze legde verrassend teder haar hand tegen zijn wang. ‘Ik zou die woorden niet hebben gezegd als ik alleen maar een speeltje in je zag. Een man die een oog mist is trouwens toch geen speeltje. Je hebt strijd gekend, en iedereen die je nu ziet, zal dat weten. Ze zullen je niet aanzien voor een dwaas, en ik heb geen behoefte aan een speeltje. Ik wil een prins.’

‘En hou je van me?’ vroeg hij, hoewel hij het bijna niet over zijn lippen kon krijgen.

‘Een Keizerin houdt van niemand,’ antwoordde ze. ‘Het spijt me. Ik ben met jou samen omdat de voortekenen het aangaven, en dus zal ik met jou samen de Seanchanen een troonopvolger bezorgen.’

De moed zonk Mart een beetje in de schoenen.

‘Maar,’ zei Tuon, ‘misschien kan ik wel toegeven dat het... fijn is om je te zien.’

Nou, dacht Mart, daar kan ik wel mee leven. Voorlopig.

Hij kuste haar opnieuw.

16

Een stilte als geschreeuw

Loial, zoon van Arent zoon van Halen, had stiekem altijd een gehaaste persoon willen zijn.

Mensen fascineerden hem, daarvan maakte hij geen geheim. Hij dacht dat de meesten van zijn vrienden dat wel wisten, hoewel hij er niet zeker van was. Het verbaasde hem altijd wat mensen niét hoorden. Loial kon de hele dag tegen hen praten en er dan achterkomen dat ze slechts een klein deel van wat hij zei hadden gehoord. Dachten ze dat iemand sprak zonder dat het de bedoeling was dat anderen luisterden?

Loial luisterde wel als zij spraken. Elk woord dat uit hun mond kwam onthulde meer over hen. Mensen waren als de bliksem. Een flits, een ontploffing, kracht en beweging, en dan weg. Hoe zou dat zijn?

Gehaastheid. Er vielen dingen te leren van gehaastheid. Hij begon zich af te vragen of hij dat lesje misschien te goed had geleerd.

Loial beende door een bos met te stille bomen, met Erith aan zijn zijde en andere Ogier om hen heen. Ze droegen allemaal een bijl op hun schouder of lange messen terwijl ze naar het front trokken. Eriths oren trilden. Ze was geen Boomzanger, maar ze bespeurde wel dat de bomen niet goed aanvoelden.

Het was vreselijk, echt vreselijk. Hij kon het gevoel dat van een gezond groepje bomen uitging niet uitleggen, net zomin als hij het gevoel van de wind op zijn huid kon uitleggen. Er was iets goeds aan gezonde bomen, als de geur van een regenbuitje in de ochtend. Het was geen geluid, maar het voelde als een zangwijs. Als hij ertegen zong, werd hij ondergedompeld in dat goede gevoel.

Deze bomen hadden dat goede gevoel niet. Als hij er dichtbij kwam, kreeg hij de indruk dat hij iets hoorde. Een stilte als geschreeuw. Het was geen geluid, maar een gevoel.

Verderop in het bos werd fel gevochten. Koningin Elaynes troepen trokken zich behoedzaam terug naar het oosten, tussen de bomen vandaan. Ze waren nu bijna aan de rand van het Breemwoud. Eenmaal daar zouden ze naar de rivier trekken, via bruggen naar de overkant gaan en ze dan in brand steken. Dan zouden de soldaten salvo’s van vernietiging loslaten op de Trolloks die achter hen de rivier over probeerden te komen. Bashere hoopte de vijandelijke aantallen bij de Erinin aanzienlijk te kunnen verminderen voordat ze verder trokken naar het oosten.

Loial was ervan overtuigd dat dit allemaal fascinerende verhalen zou opleveren voor zijn boek, als hij dat eenmaal schreef. Als hij daartoe in staat was. Hij legde zijn oren plat toen de Ogier hun oorlogslied inzetten. Hij voegde zijn stem bij die van hen, blij met het verschrikkelijke lied – de oproep tot bloed, tot doden – dat de stilte vulde die werd achtergelaten door de bomen.

Hij en de anderen begonnen te rennen, Erith aan zijn zijde. Loial versnelde tot hij voor de anderen uit liep, met zijn bijl boven zijn hoofd geheven. Alle gedachten verlieten hem en hij merkte dat hij kwaad was, wóést, op de Trolloks. Ze doodden niet alleen bomen. Ze namen de bomen hun vrede af.

De oproep tot bloed, tot doden.

Terwijl hij brullend bleef zingen, viel Loial met zijn bijl op de Trolloks aan, terwijl Erith en de andere Ogier zich bij hem aansloten en het grootste deel van deze flankerende troep Trolloks uitschakelden. Het was niet zijn bedoeling geweest om deze aanval van de Ogier te leiden. Hij deed het toch.

Hij hakte een Trollok met een ramskop de arm af. Het monster schreeuwde en viel op zijn knieën, en Erith trapte hem in zijn gezicht en smeet hem achterover tegen de benen van een andere Trollok.

Loial onderbrak zijn lied niet, de oproep tot bloed, tot doden. Laat het ze maar horen! Laat het ze hóren! Slag na slag. Hakken in dood hout, meer was dit niet. Dood, walgelijk rottend hout. Hij en Erith sloten zich aan bij Ouder Haman, die er met zijn oren plat tegen zijn hoofd woest uitzag. Die rustige Ouder Haman. Hij voelde de razernij ook.

Een uitgeputte rij Witmantels ging struikelend achteruit en maakte ruimte voor de Ogier.

Loial zong en vocht en brulde en doodde, inhakkend op Trolloks met een bijl bedoeld om hout te hakken, nooit vlees. Werken met hout was een eerbiedige zaak. Dit... dit was onkruid wieden. Giftig onkruid. Verstikkend onkruid.

Hij bleef op de Trolloks inhakken, verloor zichzelf in de oproep tot bloed, tot doden. De Trolloks begonnen te vrezen. Hij zag doodsangst in hun kraalogen, en hij genoot ervan. Ze waren het overduidelijk gewend te vechten tegen mensen, die kleiner waren dan zij.

Nou, nu mochten de Trolloks het eens opnemen tegen iemand van hun eigen grootte. Ze grauwden toen de rij Ogier hen achteruit dwong. Loial deelde slag na slag uit, hakte door armen, door rompen. Hij beukte zich tussen twee Trolloks met berenkoppen door, maaide om zich heen met zijn bijl en schreeuwde van woede. Woede om wat de Trolloks de Ogier hadden aangedaan. Ze zouden nu moeten genieten van de vrede van de stedding. Ze zouden moeten kunnen bouwen, zingen, kweken.

Dat kon niet. Vanwege dit... dit onkruid kon dat niet! De Ogier waren gedwongen te doden. De Trolloks maakten vernietigers van bouwers. Ze dwongen Ogier en mensen om net als zij te worden. De oproep tot bloed, tot doden.

Nou, de Schaduw zou eens zien hoe gevaarlijk de Ogier konden zijn. Ze zouden vechten, en ze zouden doden. En ze zouden dat beter doen dan de mensen, de Trolloks of de Myrddraal ooit hadden verwacht.

Aan de angst die Loial bij de Trolloks zag – aan hun doodsbange ogen – was te zien dat ze dat begonnen te beseffen.

‘Licht!’ riep Galad uit, terwijl hij zich terugtrok uit de heftigste gevechten. ‘Licht!’

De aanval van de Ogier was angstaanjagend en schitterend. De schepsels vochten met hun oren plat tegen hun hoofd, grote ogen, hun brede gezichten zo plat als aambeelden. Ze leken wel te transformeren, alle bedaardheid verdwenen. Ze hakten zich door rijen Trolloks heen, sloegen de beesten links en rechts tegen de grond. De tweede rij Ogier, die bijna geheel uit vrouwen bestond, stak op de Trolloks in met lange messen en haalde alle monsters neer die de voorste rij hadden weten te overleven.

Galad had Trolloks al angstaanjagend gevonden, met hun verwrongen mengeling van menselijke en dierlijke gelaatstrekken, maar de Ogier verontrustten hem nog meer. Trolloks waren gewoon afschuwelijk... maar Ogier waren vredige, milde, vriendelijke schepsels.

Nu ze zo razend waren, dat vreselijke lied brulden en aanvielen met bijlen bijna zo lang als een volwassen man... Licht!

Galad wuifde de Kinderen achteruit en dook in elkaar toen een Trollok vlakbij tegen een boom dreunde. Sommige Ogier grepen gewonde Trolloks bij hun armen en smeten ze opzij. Veel van de andere Ogier waren tot aan hun middel met bloed doordrenkt, hakkend als slagers die vlees bereidden. Nu en dan viel er een, maar hoewel ze geen pantsers droegen, leek hun huid taai.

‘Licht!’ zei Trom, die naar Galad toe kwam. ‘Heb je ooit zoiets gezien?’

Galad schudde zijn hoofd. Het was het eerlijkste antwoord dat hij kon bedenken.

‘Als we daar een leger van hadden...’ zei Trom.

‘Het zijn Duistervrienden,’ zei Golever, die ook aankwam. ‘Beslist Schaduwgebroed. ’

‘Ogier zijn net zomin Schaduwgebroed als ik,’ zei Galad droogjes. ‘Kijk, ze slachten die Trolloks af.’

‘Ze kunnen zich nu ieder ogenblik tegen óns keren,’ hield Golever vol. ‘Kijk...’ Hij liet zijn stem wegsterven, luisterend naar de Ogier die hun strijdlied zongen. Een grote groep Trolloks brak op en vluchtte weg, om vloekende Myrddraal heen. De Ogier lieten ze niet gaan. Woedend zetten de reusachtige bouwers de achtervolging in en hakten met hun lange bijlen in op hun benen, waardoor de Trolloks bloedend en schreeuwend tegen de grond gingen.

‘Nou?’ vroeg Trom.

‘Misschien...’ begon Golever. ‘Misschien is het een truc, of zo. Om ons vertrouwen te winnen.’

‘Doe niet zo stom, Golever,’ zei Trom.

‘Ik doe niet...’

Galad stak zijn hand op. ‘Haal onze gewonden op. Laten we naar de brug gaan.’

Rhand verjoeg de kleuren die voor zijn geestesoog wervelden. ‘Het is bijna tijd dat ik ga,’ zei hij.

‘Om ten strijde te trekken?’ vroeg Nynaeve.

‘Nee, ik moet naar Mart. Hij is in Ebo Dar.’

Hij was van Elaynes kamp teruggekeerd naar Merrilor. Het gesprek met Tam ging nog steeds door zijn hoofd. Laat het los. Zo gemakkelijk was het niet. En toch was er iets van hem af gevallen tijdens het gesprek met zijn vader. Laat het los. Er leek iets diepers onder Tams woorden te zitten, veel meer dan alleen het overduidelijke.

Rhand schudde zijn hoofd. Hij kon het zich niet veroorloven tijd te verspillen met dergelijke gedachten. De Laatste Slag... die moest al zijn aandacht opeisen.

Ik heb dichtbij kunnen komen zonder aandacht te trekken, dacht hij, met zijn vingers op de dolk met het heft van hertshoorn aan zijn riem. Het lijkt waar te zijn. De Duistere voelt me niet als ik deze dolk bij me heb.

Voordat hij ten strijde kon trekken tegen de Duistere, moest hij iets aan de Seanchanen doen. Als wat Thom zei waar was, dan was Mart misschien de sleutel. De Seanchanen móésten zich aansluiten bij de Vrede van de Draak. Als ze dat niet deden...

‘Die gezichtsuitdrukking herinner ik me nog,’ zei een zachte stem. ‘Consternatie. Je doet het zo goed, Rhand Altor.’

Hij draaide zich om naar Moiraine. Achter haar, op de tafel in zijn tent, toonden kaarten die Aviendha per boodschapper had gestuurd de plekken in de Verwording waar zijn leger zich kon verzamelen.

Moiraine kwam naast hem staan. ‘Wist je dat ik vroeger soms urenlang peinsde om te bedenken waar die geest van jou allemaal mee bezig was? Het is een wonder dat ik niet alle haren uit mijn hoofd heb getrokken van frustratie.’

‘Het was dom van me om je niet te vertrouwen,’ zei Rhand.

Ze lachte. Een zachte, behoedzame lach, de lach van een Aes Sedai die de touwtjes in handen had. ‘Je vertrouwde me voldoende. Dat maakte het des te frustrerender dat je niets wilde delen.’

Rhand ademde diep in. De lucht hier in Merrilor was zoeter dan op andere plekken. Hij had het land hier weer tot leven kunnen brengen. Gras groeide weer. Bloemen ontloken. ‘Boomstronken en mannen,’ zei hij. ‘Tweewater heeft ze allebei, en allebei zijn ze even onverzettelijk.’

‘Misschien is dat te streng,’ zei Moiraine. ‘Je werd niet alleen door koppigheid gedreven. Het was de wil om aan jezelf en alle anderen te bewijzen dat je dit in je eentje kon.’ Ze raakte zijn arm aan. ‘Maar je kunt dit niet in je eentje, of wel?’

Rhand schudde zijn hoofd. Hij reikte naar Callandor en raakte het zwaard op zijn rug aan. Het laatste geheim van het wapen was hem nu duidelijk. Het was een valstrik, en een slimme ook, want dit wapen was niet alleen een sa’angreaal voor de Ene Kracht, maar ook voor de Ware Kracht.

Hij had de toegangssleutel weggegooid, maar op zijn rug droeg hij iets o zo verleidelijks. De Ware Kracht, het wezen van de Duistere, was het zoetste wat hij ooit had aangeraakt. Met Callandor kon hij er een kracht uit putten die geen enkele man ooit eerder had gehanteerd. Omdat Callandor niet de veiligheidsvoorzieningen had van andere angrealen en sa’angrealen, viel niet te bepalen hoeveel van de Kracht hij ermee kon putten.

‘Daar is dat gezicht weer,’ mompelde Moiraine. ‘Wat ben je van zins, Rhand Altor, Herrezen Draak? Kun je eindelijk voldoende loslaten om het me te vertellen?’

Hij keek haar aan. ‘Heb je dit hele gesprek zo gestuurd om me dat geheim te ontfutselen?’

‘Je hebt nogal een hoge dunk van mijn gespreksvaardigheden.’

‘Een nietszeggend antwoord,’ zei Rhand.

‘Ja,’ bekende Moiraine. ‘Maar mag ik je erop wijzen dat jij ermee begon, door mijn vraag te ontwijken?’

Rhand dacht een paar stappen terug in het gesprek en besefte dat hij dat inderdaad had gedaan. Hij gromde. Waarom zou hij het haar niet vertellen? Hij had het Lanfir ook verteld.

‘Ik ga de Duistere doden,’ zei Rhand. ‘Ik wil de Duistere niet alleen maar kerkeren, maar een einde aan hem maken.’

Moiraine siste zachtjes.

‘Wat is er?’ vroeg Rhand.

‘Van alle...’ mompelde Moiraine. ‘Ik dacht dat je tijdens mijn afwezigheid volwassen was geworden.’

‘Alleen Perijn is volwassen geworden,’ zei Rhand. ‘Mart en ik hebben gewoon geleerd te doen alsof.’ Hij aarzelde. ‘Mart misschien alleen wat minder goed.’

‘De Duistere is niet te doden,’ zei Moiraine.

‘Ik denk dat ik het kan,’ hield Rhand vol. ‘Ik weet weer wat Lews Therin heeft gedaan, en er was een ogenblik... een kort ogenblik... Het is te doen, Moiraine. Ik heb er meer vertrouwen in dat ik dat kan dan dat ik de Duistere weer zou kunnen kerkeren.’ Dat was waar, hoewel hij eigenlijk in allebei de mogelijkheden niet echt vertrouwen had.

Vragen. Zoveel vragen. Zou hij inmiddels eigenlijk niet een paar antwoorden moeten hebben?

‘De Duistere maakt deel uit van het Rad,’ zei Moiraine.

‘Nee. De Duistere bevindt zich buiten het Patroon,’ kaatste Rhand terug. ‘Hij is helemaal geen onderdeel van het Rad.’

‘Natuurlijk is de Duistere onderdeel van het Rad, Rhand,’ zei Moiraine. ‘Wij zijn de draden die de substantie van het Patroon vormen, en de Duistere beïnvloedt ons. Je kunt hem niet doden. Dat is dwaasheid.’

‘Ik ben al eerder een dwaas geweest,’ zei Rhand. ‘En ik zal er weer een zijn. Soms, Moiraine, voelt mijn hele leven – alles wat ik heb gedaan – als dwaasheid. Wat doet nóg een onmogelijke uitdaging ertoe? Ik heb alle andere al het hoofd geboden. Misschien lukt dit me ook wel.’

Ze verstrakte haar greep om zijn arm. ‘Je bent zoveel gegroeid, maar toch ben je nog een jongeling, hè?’

Rhand onderdrukte meteen zijn gevoel en haalde niet naar haar uit. Als je voor jongeling wilde worden versleten, moest je je vooral als zodanig gedragen. Hij bleef met rechte rug staan en sprak zachtjes. ‘Ik leef al vier eeuwen,’ zei hij. ‘Misschien ben ik nog een jongeling, maar dat zijn we allemaal, vergeleken met de tijdloosheid van het Rad zelf. Dat gezegd hebbende, ik ben een van de oudste mensen die bestaan.’

Moiraine glimlachte. ‘Heel mooi. Werkt dat bij de anderen?’

Hij aarzelde. En toen merkte hij vreemd genoeg dat hij grijnsde. ‘Het werkte vrij aardig bij Cadsuane.’

Moiraine snoof. ‘Zij... Nou, haar kennende betwijfel ik of je haar zo hebt bedot als je denkt. Je mag dan de herinneringen hebben van een man van vier eeuwen oud, Rhand Altor, maar dat maakt jóu nog niet oud. Anders zou Martrim Cauton de patriarch van ons allemaal zijn.’

‘Mart? Hoezo?’

‘Laat maar,’ zei Moiraine. ‘Iets wat ik eigenlijk niet hoor te weten. In je hart ben je nog altijd een argeloze schaapherder. Ik zou het ook niet anders willen. Lews Therin, ondanks al zijn wijsheid en macht, kon niet voor elkaar krijgen wat jij moet doen. En nu, als je zo vriendelijk zou willen zijn, lust ik wel een kopje thee.’

‘Ja, Moiraine Sedai,’ zei hij, en hij liep naar de theepot op het vuur. Hij verstarde en keek naar haar om.

Ze keek verlegen naar hem. ‘Alleen maar even kijken of het nog lukte.’

‘Ik heb nog nóóit thee voor je gehaald,’ wierp Rhand tegen, terwijl hij naar haar terug liep. ‘Als ik het me goed herinner, heb ik jóu de bevelen gegeven in de laatste paar maanden dat we bij elkaar waren.’

‘Dat is waar,’ gaf Moiraine toe. ‘Denk na over wat ik zei over de Duistere. Maar nu wil ik je een andere vraag stellen. Wat ga je nu doen? Waarom ga je naar Ebo Dar?’

‘De Seanchanen,’ antwoordde Rhand. ‘Ik moet ze aan onze zijde proberen te scharen, zoals ik heb beloofd.’

‘Als ik het me goed herinner,’ zei Moiraine, ‘heb je niet beloofd dat je dat zou proberen, maar dat je zou zorgen dat het gebeurde.’

‘Met beloften om iets te “proberen” bereik je niet veel in politieke onderhandelingen,’ zei Rhand, ‘hoe oprecht gemeend ook.’ Hij stak zijn hand omhoog, met gestrekte arm en zijn vingers gespreid, en keek door de open tentflappen naar buiten. Alsof hij de landen ten zuiden van hier wilde grijpen. Ze oppakken, opeisen, en hopelijk beschermen.

De Draak op zijn arm glinsterde in goud en scharlakenrood. ‘Eenmaal de Draak, voor verloren herinneringen.’ Hij stak zijn andere arm omhoog, met de pols die in een stomp uitliep. ‘Tweemaal de Draak... voor de prijs die hij moet betalen.’

‘Wat ga je doen als de Seanchaanse keizerin weer weigert?’ vroeg Moiraine.

Hij had haar niet verteld dat de keizerin zijn verzoek de eerste keer had geweigerd. Je hoefde Moiraine geen dingen te vertellen. Ze ontdekte ze op eigen houtje.

‘Weet ik niet,’ zei Rhand zacht. ‘Als ze niet meevechten, Moiraine, verliezen we. Als ze zich niet aansluiten bij de Vrede van de Draak, dan hebben we niets.’

‘Je hebt te veel tijd besteed aan dat verdrag,’ zei Moiraine. ‘Dat heeft je afgeleid van je doel. De Draak dient niet om vrede te brengen, maar om vernietiging te brengen. Dat kun je niet veranderen met een stuk papier.’

‘We zullen zien,’ zei Rhand. Hij keek haar aan. ‘Dank je wel voor je raadgevingen. Nu, en altijd. Ik geloof niet dat ik dat vaak genoeg heb gezegd. Ik sta bij je in het krijt, Moiraine.’

‘Nou,’ zei ze, ‘ik heb nog steeds zin in een kopje thee.’

Rhand keek haar ongelovig aan. Toen begon hij te lachen en liep naar het vuur om een kom voor haar in te schenken.

Moiraine hield haar warme kom thee vast, die Rhand voor haar had ingeschonken voordat hij was vertrokken. Hij was heerser over zoveel landen geworden sinds ze elkaar voor het laatst hadden gezien, maar hij was nu nog net zo nederig als toen ze hem voor het eerst had ontmoet in Tweewater. Misschien nog wel meer.

Nederig tegenover mij, misschien, dacht ze. Hij denkt dat hij de Duistere kan doden. Dat is geen kenmerk van een nederig man. Rhand Altor, zo’n vreemde mengeling van zelfverlaging en trots. Had hij het evenwicht eindelijk gevonden? Ondanks alles wat ze had gezegd, bewezen zijn daden tegenover haar vandaag dat hij geen jongeling was, maar een man.

Maar ook een man kon fouten maken. Vaak waren ze alleen maar van een gevaarlijkere soort.

‘Het Rad weeft wat het Rad wil,’ mompelde ze in zichzelf, nippend van haar thee. Bereid door Rhands hand, en niet die van een ander, was de thee smaakvol en geurig zoals in betere tijden. Niet in het minst aangeraakt door de schaduw van de Duistere.

Ja, het Rad weefde wat het wilde. Soms wenste ze dat die weefsels eenvoudiger te begrijpen waren.

‘Weet iedereen wat hij moet doen?’ vroeg Lan, die zich omdraaide in Mandarbs zadel.

Andère knikte. Hij had het nieuws zelf naar de vorsten gebracht, en van daaruit was het naar hun generaals en bevelvoerders gegaan. Pas op het laatste ogenblik was het ook aan de soldaten meegedeeld.

Er zaten ongetwijfeld Duistervrienden onder hen. Die waren er altijd. Het was onmogelijk om een stad te ontdoen van alle ratten, hoeveel katten je er ook bij haalde. Hopelijk zou dit nieuws zo laat komen dat de ratten de Schaduw niet meer konden waarschuwen.

‘We rijden uit,’ zei Lan, die zijn hielen in Mandarbs flanken drukte. Andère hief zijn banier hoog, de vlag van Malkier, en galoppeerde naast hem mee. Zijn Malkierse soldaten sloten zich bij hem aan. Velen van hen hadden maar een klein beetje Malkiers bloed en waren eigenlijk Grenslanders van andere naties. Toch verkozen ze te rijden onder zijn banier en hadden ze de hadori omgedaan.

Duizenden en nog eens duizenden ruiters reden met hem mee, en de zachte aarde dreunde onder de vele paardenhoeven. Het was de afgelopen tien dagen een lange, zware aftocht voor hun leger geweest. De Trolloks waren in de meerderheid en er bestond ernstig gevaar dat ze Lans mannen zouden omsingelen. Lans bereden leger was zeer beweeglijk, maar ook soldaten konden op een gegeven ogenblik niet meer harder lopen, en Trolloks waren snel. Sneller dan mensen, vooral met die Schimmen die zo geestdriftig de knoet hanteerden. Gelukkig hielden de branden op het platteland het leger van de Schaduw op. Zonder die branden zouden Lans mannen misschien niet hebben kunnen ontkomen.

Lan dook ineen in het zadel toen de ontploffingen van de Gruwheren begonnen. Links van hem reed de Asha’man Deeper, aan zijn zadel vastgebonden vanwege zijn afgezette been. Toen een vuurbol knetterend op Lan af zeilde, trok Deeper een geconcentreerd gezicht en duwde zijn handen naar voren. Het vuur ontplofte boven hen in de lucht.

Gloeiende sintels vielen als een scharlakenrode regen omlaag, gevolgd door spoortjes rook. Een ervan raakte Mandarbs nek en Lan veegde hem eraf met zijn handschoen. Het paard scheen het niet eens te voelen.

De grond hier bestond uit een dikke laag klei. Het was een terrein van glooiende heuvels met dor gras, rotspunten en groepjes kale bomen. De aftocht volgde de oevers van de Mora. De rivier zou voorkomen dat de Trolloks hen vanuit het westen konden flankeren.

Van twee duidelijke punten aan de horizon rees rook op: Fal Dara en Fal Moran. De twee grootste steden in Shienar, door het eigen volk in brand gestoken, samen met de landen rondom hun boerderijen en de boomgaarden. Alles wat ook maar een handjevol voedsel kon opleveren voor de binnendringende Trolloks.

Die steden verdedigen was geen optie geweest. En dat betekende dat ze moesten worden vernietigd.

Het werd tijd om te beginnen met terugslaan. Lan leidde een aanval op het midden van de massa, en de Trolloks zetten speren rechtop tegen de aanstormende troepen van de Malkieri en Shienaranen. Lan bracht zijn lans omlaag en hield hem recht naar voren langs Mandarbs nek. Hij boog zich voorover in de stijgbeugels, kneep hard met zijn knieën en hoopte dat de geleiders – Lan had er nu veertien, dankzij versterkingen die Egwene had gestuurd – hun aandeel konden leveren.

De grond voor de Trolloks scheurde open. De voorhoede van Schaduwgebroed brak op.

Lan koos zijn doelwit uit, een gigantische Trollok met een everkop die tegen zijn kameraden brulde toen ze voor de ontploffingen achteruitdeinsden. Lan raakte het schepsel in de nek. De lans ging er dwars doorheen, en Mandarb smeet de Trollok opzij terwijl hij een van de ineengedoken monsters ernaast vertrapte. Het gebrul van de cavalerie werd een knal toen ze de tegenstanders hard raakten en zich door hun vaart en gewicht midden tussen de Trolloks lieten dragen.

Zodra ze vertraagden, gooide Lan de lans naar Andère, die hem handig opving. Lans wachters kwamen naar voren en hij haalde zijn zwaard uit de schede. Houthakker velt de jonge boom. Appelbloesems in de wind. De Trolloks vormden eenvoudige doelwitten als hij in het zadel zat: door de lengte van de Trolloks bevonden hun nekken, schouders en gezichten zich op de juiste hoogte.

Het was snel en meedogenloos werk. Deeper keek uit naar aanvallen van de vijandelijke Gruwheren en ging die tegen. Andère kwam naar Lans zijde.

Lans banier was een magneet voor het Schaduwgebroed. Ze begonnen te brullen en tieren, en hij hoorde twee Trollok-woorden die steeds opnieuw werden uitgesproken in hun eigen taal. Murdru Kar. Murdru Kar. Murdru Kar. Hij maaide om zich heen met zijn zwaard, vergoot hun bloed zonder enig gevoel, vanuit de leegte.

Ze hadden hem Malkier nu twee keer afgenomen. Ze zouden nooit kunnen proeven hoe verslagen hij zich voelde, zijn grote verlies omdat hij zijn thuisland alwéér verliet, deze keer uit eigen beweging. Maar bij het Licht, hij kón ze er een proefje van geven. Met zijn zwaard door hun borst.

De veldslag mondde uit in een chaos, zoals zo vaak gebeurde. De Trolloks werden razend. Zijn leger had de laatste vier dagen helemaal niet tegen de beesten gevochten. Ze hadden zich alleen maar teruggetrokken en uiteindelijk wat meer beheersing over hun aftocht gekregen. Genoeg om schermutselingen te voorkomen, in ieder geval, dankzij hun brandstichtingen.

Vier dagen zonder conflict, en nu deze grootscheepse aanval. Dat was het eerste onderdeel van de strategie.

‘Dai Shan!’ riep iemand. Prins Kaisel. Hij wees naar een plek waar de Trolloks een wig in Lans wacht hadden gedreven. Zijn banier begon te kantelen.

Andère. Zijn paard werd tegen de grond getrokken. Lan wendde Mandarb en dreef hem tussen twee Trolloks, prins Kaisel en een handjevol andere soldaten door.

Lan kon niet te paard blijven zitten, anders kon hij per ongeluk zijn vriend vertrappen. Hij sprong uit het zadel, raakte de grond en dook meteen onder de uithaal van een Trollok door. Kaisel hakte het monster onder de knie zijn been af.

Lan dook langs de vallende Trollok. Hij zag zijn banier, en een lichaam ernaast. Levend of dood, dat wist Lan niet, maar er stond wél een Myrddraal die een donker zwaard hief.

Lan kwam aan in een werveling van draaiend staal. Hij blokkeerde de Thakan’dar met een zwaai en trapte op zijn eigen banier. In de leegte was geen tijd om na te denken. Er was alleen instinct en actie. Er was...

Er kwam nog een tweede Myrddraal achter Andères gevallen paard omhoog. Een valstrik dus: ze wisten dat het omlaag halen van de banier Lans aandacht zou trekken.

De twee Schimmen vielen aan, een van iedere kant. De leegte beefde niet. Een zwaard voelde geen angst, en op dat ogenblik was Lan zijn zwaard. Reiger spreidt zijn vleugels. Hij hakte om zich heen, blokkeerde, sprong heen en weer. De Myrddraal waren net stromend water, maar Lan was de wind zelf. Hij draaide tussen hun klingen door, sloeg een aanval van rechts af en toen een van links.

De Schimmen begonnen woedend te vloeken. Degene aan de linkerkant kwam met een sneer om zijn bleke lippen snel op Lan af. Lan stapte opzij, pareerde de uithaal en hakte zijn arm bij de elleboog af. Hij ging in een vloeiende beweging door naar waar hij wist dat de andere Schim zou aanvallen en hakte bij dat schepsel de hand van de pols.

Beide Thakan’dar-klingen vielen kletterend op de grond. De Schimmen verstijfden, met stomheid geslagen. Lan hakte de een zijn hoofd af, maakte een draai en boorde zijn zwaard door de nek van de andere. Zwarte kiezels op sneeuw. Hij stapte achteruit en zwiepte zijn zwaard opzij om wat van het giftige bloed van de kling te schudden. Beide Schimmen vielen kronkelend neer en bleven redeloos stuiptrekkend liggen, en donker bloed bevlekte de grond. Zeker honderdvijftig Trolloks rondom vielen dood neer. Ze waren verbonden geweest met de Schimmen.

Lan stapte naar Andère toe en hielp hem uit de modder. De man keek versuft knipperend om zich heen. Zijn arm hing in een vreemde hoek. Lan gooide Andère over zijn schouder, schopte de paal van de banier omhoog en ving hem op in zijn vrije hand.

Hij rende terug naar Mandarb – het terrein om hem heen was nu vrij van Trolloks – en overhandigde een van prins Kaisels mannen de banier. ‘Laat hem schoonmaken en hef hem weer.’ Hij gooide Andère over Mandarbs schoft, steeg op en veegde zijn zwaard schoon aan zijn zadeldeken. Zijn vriend leek niet dodelijk gewond.

Vaag hoorde hij prins Kaisel achter zich. ‘Bij mijn vaders!’ riep de man uit. ‘Ik had wel gehoord dat hij goed was, maar... maar... Licht!’

‘Dit is wel voldoende,’ zei Lan, die het slagveld overzag en de leegte losliet. ‘Stuur het teken, Deeper.’

De Asha’man gehoorzaamde en stuurde een rode streep licht de lucht in. Lan wendde Mandarb en wees met zijn zwaard naar het kamp. Zijn troepen verzamelden zich om hem heen. Hun aanval was van het begin af aan bedoeld geweest als een snelle uitval en terugtocht. Ze hadden geen vast front opgesteld, want dat zou hen alleen maar belemmeren bij een zware bestorming.

Zijn troepen gingen achteruit en de Saldeanen en Arafellers kwamen in snelle golven aanrijden om de gelederen van de Trolloks op te breken en de aftocht te begeleiden. Mandarb was nat van het zweet. Het dragen van twee gepantserde mannen viel niet mee voor het paard, zeker niet na een bestorming. Lan minderde wat vaart nu ze niet meer rechtstreeks in gevaar waren.

‘Deeper,’ vroeg Lan toen ze de achterste gelederen bereikten. ‘Hoe gaat het met Andère?’

‘Hij heeft een paar gebroken ribben, een gebroken arm en een hoofdwond,’ antwoordde Deeper. ‘Ik zou ervan opkijken als hij nu tot tien kan tellen, maar ik heb wel erger gezien. Ik zal die hoofdwond meteen Helen. De rest kan wachten.’

Lan knikte en hield zijn rijdier in. Een van zijn wachters – een norse man genaamd Benish met een Tarabonse sluier voor, hoewel hij daarboven een hadori droeg – hielp Andère van Mandarbs rug te tillen. Ze hielden hem overeind bij Deepers paard. De eenbenige Asha’man boog zich opzij uit de verschillende riemen die hem in het zadel hielden, legde zijn hand op Andères hoofd en concentreerde zich.

De versufte blik verdween uit Andères ogen en het bewustzijn keerde terug. Toen begon hij te vloeken.

Het komt wel goed met hem, dacht Lan, die zich weer omdraaide naar het slagveld. Het Schaduwgebroed begon zich terug te trekken. De zon ging bijna onder.

Prins Kaisel kwam naar Lan toe draven. ‘Die Saldeaanse vlag heeft de rode streep van de koningin,’ zei hij. ‘Ze rijdt weer met ze mee, Lan.’

‘Ze is hun koningin. Ze mag doen wat ze wil.’

‘Je zou met haar moeten praten,’ zei Kaisel hoofdschuddend. ‘Het hoort niet, Lan. Andere vrouwen uit het Saldeaanse leger beginnen nu ook met de soldaten mee te rijden.’

‘Ik heb Saldeaanse vrouwen zien oefenen,’ zei Lan, nog kijkend naar het slagveld. ‘Als ik zou moeten wedden op een wedstrijd tussen zo’n vrouw en een man uit een willekeurig leger in het zuiden, zou ik altijd op de Saldeaanse wedden.’

‘Maar...’

‘Deze oorlog is alles of niets. Als ik alle vrouwen in de Grenslanden kon verzamelen en een zwaard kon geven, zou ik het doen. Voorlopig neem ik er genoegen mee dat we geen stomme dingen doen, zoals geoefende en hartstochtelijke soldaten het vechten verbieden. Als jij echter besluit niet zo verstandig te zijn, dan mag je ze gerust vertellen wat je ervan vindt. Ik beloof dat ik je een mooie begrafenis zal geven zodra ik je hoofd van hun staak mag halen.’

‘Ik... Ja, heer Mandragoran,’ zei Kaisel.

Lan pakte zijn kijkglas en overzag hel slagveld.

‘Heer Mandragoran?’ begon Kaisel. ‘Denkt u echt dat deze strategie zal lukken?’

‘Er zijn te veel Trolloks,’ zei Lan. ‘De legers van de Duistere fokken ze al jaren, kweken ze als onkruid. Trolloks eten veel meer dan mensen. Inmiddels moeten ze alles in de Verwording hebben opgegeten dat eetbaar was. De Schaduw heeft elk beetje voedsel verbruikt dat ze hadden om dit leger te maken, omdat ze erop rekenden dat de Trolloks de lijken van de gesneuvelden konden eten.’

En inderdaad, nu de strijd was gestaakt, zwermden de Trolloks over het veld in een gruwelijke strooptocht. Ze hadden het liefst mensenvlees, maar ze aten ook hun eigen gesneuvelden. Lan was vier dagen lang voor hun leger uit gevlucht, zonder ze lichamen te geven waar ze zich mee konden voeden.

Dat was alleen maar gelukt omdat ze Fal Dara, Fal Moran en andere steden in westelijk Shienar in brand hadden gestoken. De zoektocht naar voedsel in die steden had de Trolloks vertraagd, waardoor Lans leger de aftocht beter had kunnen stroomlijnen.

De Shienaranen hadden ook niets eetbaars in de omringende steden achtergelaten. Vier dagen zonder eten. De Trolloks werden niet bevoorraad. Dan zouden ze nu wel uitgehongerd zijn. Lan keek naar hen door zijn kijkglas. Veel van die schepsels wachtten niet eens op de kookpotten. Ze waren meer dier dan mens.

Ze zijn veel meer Schaduw dan dier óf mens, dacht Lan, die zijn kijkglas liet zakken. Zijn strategie was morbide, maar hopelijk werkzaam. Zijn mannen zouden vechten, en er zouden slachtoffers vallen. Die slachtoffers zouden het aas vormen voor de echte strijd.

‘Nu,’ fluisterde Lan.

Heer Agelmar zag het ook. De hoorns werden geblazen en een gele streep licht vloog de lucht in. Lan wendde Mandarb. Het paard snoof. Het was moe, maar Lan ook. Allebei konden ze nog wel een strijd aan. Ze moesten wel.

‘Tai’shar Malkier!’ brulde Lan, die zijn zwaard liet zakken en zijn leger weer het slagveld op leidde. Alle vijf de Grenslanderlegers stormden samen op de wanordelijke horde Schaduwgebroed af. De Trolloks hadden alle gelederen verlaten en vochten om de lijken.

Toen Lan op ze af denderde, hoorde hij de Myrddraal brullen in een poging de Trolloks weer tot de orde te roepen. Het was veel te laat. Veel van de uitgehongerde beesten keken niet eens op totdat de legers al bijna bij hen waren.

Toen Lans troepen ze raakten, had dat een heel ander effect dan de vorige keer. Eerder was hun aanval vertraagd door de gesloten gelederen van de Trolloks en hadden ze er maar een meter of tien in kunnen doordringen voordat ze gedwongen waren de zwaarden en bijlen op te nemen. Nu waren de Trolloks verspreid. Lan gaf de Shienaranen het teken om als eerste toe te slaan. Hun voorhoede was zo dicht dat je moeite zou hebben een opening van meer dan twee passen tussen de paarden te vinden.

Daardoor hadden de Trolloks geen ruimte om te vluchten of dekking te zoeken. De ruiters vertrappelden ze met een gedonder van hoeven en kletterende pantsers, doorboorden Trolloks met hun lansen, vuurden korte bogen af en hakten met tweehands zwaarden om zich heen. De Shienaranen, met hun helmen met open vizier en pantsers van vlakke platen, vielen fel aan.

Lan kwam er met zijn Malkierse cavalerie achteraan. Ze staken het veld achter de Shienaranen schuin over om de Trolloks te doden die de eerste aanval hadden overleefd. Zodra zij langs waren, zwenkten de Shienaranen naar rechts om zich te verzamelen voor een volgende bestorming, maar de Arafellers drongen zich achter hen naar voren en sloegen nog meer gaten in de gelederen van het Schaduwgebroed. Na hen kwam een golf van Saldeanen, die net als de Malkieri het veld schuin overstaken, en toen kwamen de Kandori vanuit de andere richting.

Zwetend – met een vermoeide zwaardarm – wendde Lan zijn paard en bereidde zich opnieuw voor. Toen pas besefte hij dat prins Kaisel zelf de banier van Malkier droeg. Kaisel was nog jong, maar zijn hart zat op de juiste plek. Hoewel hij wel een beetje dom was waar het op vrouwen aankwam. Licht, maar dat zijn we allemaal, in meer of mindere mate, dacht Lan. Nynaeves gevoelens, die van ver weg door de binding kwamen, stelden hem gerust. Hij voelde niet veel op zo grote afstand, maar ze leek vastberaden.

Terwijl Lan zijn tweede bestorming inzette, begon de grond onder zijn mannen ineens te ontploffen. De Gruwheren hadden eindelijk in de gaten gekregen wat er gebeurde en waren teruggekomen naar het front. Lan stuurde Mandarb om een krater heen die vlak voor hem in de grond werd geslagen en zand over hem heen sproeide. Het verschijnen van de Gruwheren was zijn teken om de aanvallen af te breken. Dit was bedoeld geweest als snelle, harde uitval en aftocht. Als hij het tegen de Gruwheren wilde opnemen, zou hij al zijn geleiders moeten inzetten, en dat wilde hij niet.

‘Bloed en bloedas!’ vloekte Deeper toen Lan om een volgende ontploffing heen reed. ‘Heer Mandragoran!’

Lan draaide zich om. Deeper hield zijn paard in.

‘Rij door, man,’ zei Lan, die Mandarb inhield. Hij gebaarde zijn mannen dat ze moesten doorrijden, hoewel prins Kaisel en Lans slag-veldwachter samen met hem stopten.

‘O, Licht,’ zei Deeper, die ergens naar keek.

Lan wendde Mandarb. Om hen heen lagen dode en stervende, jankende en kermende Trolloks. Links van hem begon de massa Schaduwgebroed zich nu pas op te stellen. Ze zouden snel weer een verenigd front hebben, en als Lan en de anderen niet opschoten, stonden ze zo meteen alleen tegenover ze op het slagveld.

Deeper staarde naar een gestalte die boven op een soort grote belegeringsmachine stond. Het ding had een vlak wagenbed en was ongeveer twintig voet hoog. Een groep Trolloks duwde de kar op grote houten wielen naar voren.

Ja, er stond iemand bovenop. Meerdere figuren. Vuurbollen begonnen op de Grenslanders af te komen terwijl ze wegreden, en bliksems flitsten door de hemel. Lan voelde zich ineens net een doelwit op een oefenveld voor boogschutters.

‘Deeper!’

‘Het is de M’Hael!’ riep Deeper uit.

Taim was al ongeveer een week niet meer bij het vijandelijke leger geweest, maar nu was de man kennelijk terug. Het was onmogelijk om er zeker van te zijn, vanwege de afstand, maar te oordelen naar de wijze waarop de man snel achter elkaar met wevingen smeet, was hij ergens boos over.

‘Kom mee!’ riep Lan.

‘Ik kan hem aan,’ zei Deeper. ‘Ik kan...’

Lan zag een lichtflits, en ineens steigerde Mandarb. Hij vloekte en probeerde de vlekken voor zijn ogen weg te knipperen. Er was ook iets mis met zijn oren. Mandarb bokte en danste onrustig heen en weer. De hengst was niet gemakkelijk van zijn stuk te brengen, maar een bliksemflits die zo dichtbij kwam zou elk paard de stuipen op het lijf jagen. Een tweede bliksemflits smeet Lan uit het zadel. Hij kwam grommend op de grond terecht, maar diep vanbinnen wist hij wat hij moest doen. Toen hij zich herpakt had, kwam hij duizelig overeind, met zijn zwaard in de hand. Hij kreunde en wankelde.

Handen grepen hem vast en sleurden hem in een zadel. Prins Kaisel, zijn gezicht met bloed besmeurd van de gevechten, hield Mandarbs teugels vast. Lans wachter zorgde ervoor dat hij stevig op zijn paard zat terwijl ze wegreden.

Terwijl ze vluchtten, ving hij nog een glimp op van Deepers gemangelde en verscheurde lijk.

17

Ouder, verweerder

‘...Was tevergeefs, Majesteit,’ zei de stem die Mart uit zijn sluimering wekte.

Er prikte iets in Marts gezicht. Dit was de allerslechtste matras waar hij ooit op had geslapen. Hij nam zich voor die herbergier op zijn falie te geven en zijn geld terug te eisen.

‘De huurmoordenaar is heel moeilijk te volgen,’ vervolgde die zagende stem. ‘Mensen die hem tegenkomen, herinneren zich hem niet. Als de Prins van de Raven ons kan vertellen hoe we dat schepsel kunnen volgen, zou ik het heel graag horen.’

Waarom had de herbergier die mensen zijn kamer in gelaten? Mart werd langzaam wakker en liet een heerlijk zorgeloze droom over Tuon achter. Hij opende dikke ogen en keek op naar een bewolkte hemel. Dat was helemaal niet de zoldering van een herberg.

Bloed en as, dacht Mart kreunend. Ze waren in slaap gevallen in de tuin. Hij ging zitten en merkte dat hij helemaal naakt was, op zijn halsdoek na. Zijn kleding en die van Tuon lagen onder hen uitgespreid. Hij had met zijn gezicht in het onkruid gelegen.

Tuon zat naast hem en trok zich niets aan van het feit dat ze spiernaakt was terwijl ze met een doodswachtgardist sprak. Musenge zat op zijn knie, met zijn hoofd gebogen en zijn blik op de grond gericht, maar dan nog!

‘Licht!’ riep Mart uit terwijl hij naar zijn kleren graaide.

Tuon zat op zijn hemd en keek hem geërgerd aan toen hij probeerde het onder haar vandaan te trekken.

‘Geëerde,’ zei de gardist tegen Mart, met zijn blik neergeslagen. ‘Ik groet u bij uw ontwaken.’

‘Tuon, wat zit je daar nou?’ wilde Mart weten, die eindelijk zijn hemd onder dat prachtige achterwerk vandaan kreeg.

‘Als mijn gemaal,’ zei Tuon streng, ‘mag je me Fortuona of Majesteit noemen. Ik zou het echt niet leuk vinden om je te moeten laten terechtstellen voordat je me een kind schenkt, want ik ben best aan je gehecht. Wat die wachter aangaat, hij is van de doodswacht, en die hebben de opdracht om me te allen tijde te bewaken. Ik heb ze ook vaak bij me als ik in bad zit. Dat is hun plicht, en zijn gezicht is afgewend.’

Mart kleedde zich snel aan.

Zij begon zich ook aan te kleden, maar lang niet zo snel als hem lief was. Hij vond het niet prettig dat een wachter naar zijn vrouw loerde. Rondom de plek waar ze hadden geslapen, stonden kleine blauwe sparren, een zeldzaamheid hier in het zuiden, misschien gekweekt omdat ze zo uitheems waren. Hoewel de naalden bruin verkleurden, boden ze enige mate van beschutting. Achter de sparren stonden nog andere bomen. Perziken, dacht Mart, hoewel het zonder de bladeren moeilijk vast te stellen viel.

De stad die buiten de tuinen langzaam ontwaakte, was hier amper te horen, en de lucht rook vaag naar de sparrennaalden. Het was zo warm dat buiten slapen niet onplezierig was geweest, hoewel Mart wel blij was dat hij zijn kleren weer aanhad.

Een officier van de doodswachtgarde naderde juist toen Tuon klaar was met aankleden. Hij kwam over krakende, dorre sparrennaalden aanlopen en maakte een diepe buiging voor haar. ‘Keizerin, we hebben mogelijk nog een huurmoordenaar gevangengenomen. Het is niet het schepsel van gisteravond, aangezien hij geen verwondingen heeft, maar hij probeerde het paleis binnen te glippen. We dachten dat u hem misschien zou willen zien voordat we met ons verhoor beginnen.’

‘Breng hem hier,’ zei Tuon, die haar gewaad gladstreek. ‘En laat generaal Karede komen.’

De officier trok zich terug en liep langs Selucia, die vlak bij het pad naar de open plek stond. Ze kwam naar hen toe en stelde zich naast Tuon op. Mart zette zijn hoed op en ging aan haar andere zijde staan, en hij zette de steel van de ashandarei in het dode gras.

Mart had medelijden met de arme dwaas die was gesnapt toen hij de tuin in wilde sluipen. Misschien was de man een huurmoordenaar, maar het kon ook een bedelaar of een stomkop op zoek naar opwin ding zijn. Of hij kon...

... de Herrezen Draak zijn.

Mart kreunde. Ja, dat was Rhand die over het pad werd geleid. Rhand oogde ouder, verweerder dan de vorige keer dat Mart hem had gezien. Al had hij de man natuurlijk onlangs nog wel gezien in die rottige visioenen. Hoewel Mart zichzelf had aangeleerd om niet aan Rhand te denken, zodat hij die kleuren niet hoefde te zien, óverkwam het hem af en toe nog wel.

Maar goed, Rhand in eigen persoon zien was anders. Het was al... Licht, hoe lang was het eigenlijk geleden? De laatste keer dat ik hem met eigen ogen zag, was toen bij me naar Salidar stuurde, achter Elayne aan. Dat leek een eeuwigheid geleden. Het was voordat hij naar Ebo Dar was gekomen, voordat hij de gholam voor het eerst had gezien. Vóór Tylin, vóór Tuon.

Mart fronste toen Rhand met zijn armen op zijn rug gebonden aan Tuon werd voorgeleid. Ze overlegde met Selucia, wiebelend met haar vingers in hun handtaal.

Rhand leek zich nergens zorgen om te maken. Zijn gezicht stond kalm. Hij droeg een mooie rood met zwarte jas, met een wit hemd eronder en een zwarte broek. Geen goud of juwelen, en helemaal geen wapen.

‘Tuon,’ begon Mart. ‘Dat is...’

Tuon wendde zich van Selucia af en zag Rhand. ‘Damane!’ blafte ze, waarmee ze Mart afkapte. ‘Haal mijn damane! Rennen, Musicar! Rénnen!’

De doodswachtgardist kwam struikelend in beweging en rende weg, roepend om de damane en om baandergeneraal Karede.

Rhand keek de man rustig na, ook al was hij vastgebonden. Hij heeft wel wat weg van een koning, dacht Mart terloops. Natuurlijk was Rhand waarschijnlijk waanzinnig. Dat zou verklaren waarom hij zo naar Tuon toe was gewandeld.

Of Rhand had zich gewoon voorgenomen om haar te doden. Boeien maakten geen enkel verschil voor een man die kon geleiden. Bloed en as, dacht Mart. Hoe ben ik hier nu weer in verzeild geraakt? Hij had zo zijn best gedaan om Rhand te ontlopen!

Rhand keek Tuon recht in de ogen. Mart haalde diep adem en sprong voor haar. ‘Rhand. Rhand, wacht even. Laten we rustig blijven.’

‘Hallo, Mart,’ zei Rhand vriendelijk. Licht, hij was waanzinnig! ‘Dank je wel dat je me naar haar toe hebt geleid.’

‘Jou naar haar toe...’

‘Wat is dit?’ wilde Tuon weten.

Mart draaide zich met een ruk om. ‘Ik... Echt, het is alleen maar...’

Met haar ogen had ze gaten in staal kunnen branden. ‘Jij hebt dit gedaan,’ zei ze tegen Mart. ‘Je bent hierheen gekomen, hebt me verleid, en toen heb je hem naar binnen gehaald. Zit het zo?’

‘Je moet het hem niet kwalijk nemen,’ zei Rhand. ‘Wij twee moesten elkaar weer ontmoeten. Je weet dat het waar is.’

Mart ging tussen hen vandaan en stak beide handen naar hen op. ‘Wacht even! Allebei ophouden. Luister naar me!’

Iets greep Mart vast en sleepte hem de lucht in. ‘Kappen, Rhand!’ riep hij.

‘Dat doe ik niet,’ zei Rhand, en er verscheen een fronsrimpel op zijn voorhoofd. ‘Ach. Ik ben afgeschermd.’

Marts ogen werden groot terwijl hij in de lucht hing. Hij voelde aan zijn borst. Het medaillon. Waar was zijn medaillon?

Mart staarde naar Tuon. Ze keek heel even beschaamd en haar hand ging naar de zak van haar gewaad. Ze haalde er iets zilverkleurigs uit, misschien met de bedoeling het medaillon te gebruiken als bescherming tegen Rhand, hoewel Mart er nog steeds niet zeker van was of het even goed tegen mannen zou werken als tegen vrouwen.

Geweldig, dacht Mart kreunend. Ze had hem de ketting afgedaan terwijl hij sliep, en hij had het niet eens gemerkt. Geweldig, verdomme.

De Luchtwevingen zetten hem naast Rhand neer. Karede was teruggekeerd met een sul’dam en damane. Alle drie oogden ze verhit, alsof ze hard hadden gerend. De damane was degene die Mart had opgetild.

Tuon bekeek Rhand en Mart en begon toen met scherpe hand-taalgebaren te overleggen met Selucia.

‘Je wordt bedankt,’ mompelde Mart tegen Rhand. ‘Wat ben je toch een verrekt goeie vriend.’

‘Ik ben ook blij om jou weer te zien,’ zei Rhand met een flauwe glimlach om zijn lippen.

‘Daar gaan we,’ zei Mart zuchtend. ‘Je hebt me alweer in de nesten gewerkt. Dat doe je nou elke keer.’

‘O ja?’

‘Ja. In Rhuidean en de Woestenij, in de Steen van Tyr... in Tweewater. Je beseft toch wel dat ik naar het zuiden ben gegaan, in plaats van naar je feestje met Egwene in Merrilor te komen, om aan je te ontsnappen?’

‘Dacht je dat je bij me weg kon blijven?’ vroeg Rhand glimlachend. ‘Dacht je dat echt?’

‘Ik kon het verdomme proberen. Niet rottig bedoeld, Rhand, maar jij gaat waanzinnig worden en zo. Het leek me goed als je één vriend minder in de buurt had om te vermoorden. Je weet wel, om je wat moeite te besparen. Wat heb je trouwens met je hand gedaan?’ ‘Wat heb jij met je oog gedaan?’

‘Een ongelukje met een kurkentrekker en dertien kwade herbergiers. Die hand?’

‘Verloren bij het vangen van een Verzaker.’

‘Vangen?’ zei Mart. ‘Je wordt zacht.’

Rhand snoof. ‘Jij hebt het zeker beter gedaan.’

‘Ik heb een gholam gedood,’ zei Mart.

‘Ik heb Illian bevrijd van Sammael.’

‘Ik ben getrouwd met de Keizerin van de Seanchanen.’

‘Mart,’ zei Rhand, ‘wil je nou écht een wedstrijdje opscheppen doen tegen de Herrezen Draak?’ Hij zweeg even. ‘En trouwens, ik heb saidin gereinigd, dus ik win.’

‘Ach, dat stelt niet zo heel veel voor,’ zei Mart.

‘Hoezo, dat stelt niet zoveel voor? Het is het belangrijkste wat er sinds het Breken is gebeurd!’

‘Bah. Jij en je Asha’man zijn al gek,’ zei Mart, ‘dus wat maakt het nog uit?’ Hij keek opzij. ‘Je ziet er fraai uit, trouwens. Je zorgt zeker beter voor jezelf, de laatste tijd.’

‘Dus het kan je tóch wat schelen.’

‘Natuurlijk wel,’ gromde Mart, die weer naar Tuon keek. ‘Ik bedoel, je moet jezelf toch in leven houden, hè? Je gevechtje leveren tegen de Duistere en ons allemaal redden? Fijn om te zien dat je er klaar voor lijkt te zijn.’

‘Ik ben blij dat te horen,’ zei Rhand glimlachend. ‘Geen grappen over mijn mooie jas?’

‘Wat? Grappen? Ben je nou nog steeds op je pik getrapt omdat ik je een paar jaar geleden een beetje pestte?’

‘Pestte?’ zei Rhand. ‘Je hebt wekenlang niet met me willen praten.’

‘Hé, luister. Zo erg was het niet. Dat deel herinner ik me nog wel.’ Rhand schudde zijn hoofd alsof hij het niet begreep. Verrekte ondankbaar, dat was hij. Mart was vertrokken om Elayne te halen, zoaIs Rhand had gevraagd, en dit was dan zijn dank. Goed, Mart was daarna een beetje afgeleid geraakt. Maar hij had het toch gedaan?

‘Luister,’ zei Mart heel zachtjes, trekkend aan de boeien van Lucht die hem vasthielden. ‘Ik red ons hier wel uit, Rhand. Ik ben met haar getrouwd. Laat mij het woord maar doen, en...’

‘Dochter van Artur Haviksvleugel,’ zei Rhand tegen Tuon. ‘De tijd snelt naar het einde van alles toe. De Laatste Slag is begonnen en de draden worden geweven. Weldra begint mijn laatste beproeving.’

Tuon stapte naar voren, terwijl Selucia nog een paar laatste snelle vingerbewegingen naar haar maakte. ‘Jij wordt naar Seanchan gebracht, Herrezen Draak,’ zei Tuon. Haar stem klonk beheerst, ferm.

Mart glimlachte. Licht, wat was ze een goede Keizerin. Maar ze had niet mijn medaillon hoeven pikken. Daar moesten ze het nog maar eens over hebben. Aangenomen dat hij dit overleefde. Ze zou hem toch niet écht laten terechtstellen?

Nogmaals verzette hij zich tegen zijn onzichtbare boeien.

‘O ja?’ vroeg Rhand.

‘Je hebt jezelf aan me uitgeleverd,’ antwoordde Tuon. ‘Dat is een voorteken.’ Het leek haar bijna te spijten. ‘Je dacht toch niet echt dat ik je zou laten wegwandelen? Je bent een vorst die zich tegen me heeft verzet, en dus moet ik je in ketenen hullen, zoals ik ook bij de anderen heb gedaan die ik hier heb aangetroffen. Jij betaalt de prijs voor de vergeetachtigheid van je voorouders. Je had je geloften niet moeten vergeten.’

‘Ik begrijp het,’ zei Rhand.

Eigenlijk, dacht Mart, slaagt hij er aardig in als koning te klinken. Licht, met wat voor mensen had Mart zich omringd? Waar waren de mooie dienstertjes en slempende soldaten gebleven?

‘Vertel me eens iets, Keizerin,’ zei Rhand. ‘Wat zouden jullie hebben gedaan als jullie waren teruggekeerd naar deze kust en hadden ontdekt dat de legers van Artur Haviksvleugel nog steeds regeerden? Stel dat we onze geloften niet waren vergeten, dat we die trouw waren gebleven? Wat dan?’

‘Dan zouden we jullie als broeders hebben verwelkomd,’ antwoordde Tuon.

‘O?’ vroeg Rhand. ‘En zou je hebben gebogen voor de troon hier? Haviksvleugels troon? Als zijn rijk nog standhield, zou het worden geregeerd door zijn erfgenaam. Zou je hebben geprobeerd die te overheersen, of zou je zijn bewind hebben aanvaard?’

‘Dat is niet het geval,’ zei Tuon, maar ze scheen zijn woorden intrigerend te vinden.

‘Nee, dat is waar,’ gaf Rhand toe.

‘Volgens je eigen argument moet je je aan ons onderwerpen.’ Ze glimlachte.

‘Ik heb dat argument niet gemaakt,’ zei Rhand, ‘maar laten we het erover hebben. Waarom eis je deze landen op?’

‘Omdat ik de enige wettige erfgenaam van Artur Haviksvleugel ben.’

‘En waarom maakt dat uit?’

‘Dit is zijn rijk. Hij is de enige die het verenigd heeft, hij is de enige leider die het met roem en grootsheid heeft geregeerd.’

‘En daar vergis je je,’ zei Rhand, nu zachter. ‘Aanvaard je mij als de Herrezen Draak?’

‘Dat moet je wel zijn,’ zei Tuon langzaam, alsof ze een valstrik vermoedde.

‘Dan aanvaard je ook wie ik ben,’ zei Rhand, en nu werd zijn stem luid, ferm. Als een strijdhoorn. ‘Ik ben Lews Therin Telamon, de Draak. Ik regeerde over deze landen, verenigd, in de Eeuw der Legenden. Ik was leider van alle legers van het Licht, ik droeg de ring van Tamyrlin. Ik was de eerste onder de Dienaren, de hoogste van de Aes Sedai, en ik kon de Negen Staven van het Domein hanteren.’

Rhand stapte naar voren. ‘Ik had de trouw en verbondenheid van alle zeventien generaals van de Dageraadpoort. Fortuona Athaem Devi Paendrag, mijn gezag overstijgt dat van jou!’

‘Artur Haviksvleugel...’

‘Mijn gezag overstijgt dat van Haviksvleugel! Als je beweert te regeren uit naam van hij die overwon, dan moet je buigen voor mijn eerdere aanspraken. Ik overwon vóór Haviksvleugel, hoewel ik daar geen zwaard voor nodig had. Je bent hier op mijn land, Keizerin, omdat ik het duld!’

In de verte rommelde de donder. Mart merkte dat hij trilde. Licht, dit was gewoon Rhand. Gewoon Rhand... toch?

Tuon ging met grote ogen achteruit en haar lippen weken vaneen. Haar gezicht was vervuld van afgrijzen, alsof haar eigen ouders voor haar ogen terechtgesteld werden.

Er ontsproot groen gras rondom Rhands voeten. De gardisten sprongen achteruit en legden hun handen op hun zwaarden toen een golf van leven zich vanuit Rhand uitspreidde. De bruine en gele bladeren kregen kleur alsof er verf overheen was gegoten, kwamen overeind en rekten zich uit alsof ze hadden geslapen.

De hele open plek in de tuin werd groen. ‘Hij is nog afgeschermd!’ riep de sul’dam. ‘Geëerde, hij is nog afgeschermd!’

Mart huiverde, en toen merkte hij iets op. Het was heel zacht, slechts heel vaag te horen.

‘Sta je nou te zingen?’ fluisterde Mart tegen Rhand.

Ja... het was onmiskenbaar. Rhand zóng, binnensmonds, heel zachtjes. Marl tikte met zijn voet, ‘Ik zou durven zweren dat ik dat deuntje ergens van ken, een keer heb gehoord... Is dat Meisjes aan de waterkant?’

‘Je helpt niet,’ fluisterde Rhand. ‘Hou je mond.’

Rhand zong door. Het groen verspreidde zich naar de bomen en de sparren strekten hun takken. De andere bomen begonnen ineens bladeren te krijgen – het waren inderdaad perzikenbomen – en maakten een versnelde groei door terwijl het leven er weer in stroomde.

De wachters keken om zich heen, draaiend om hun as om alle bomen tegelijk te kunnen zien. Selucia was ineen gekrompen. Tuon bleef rechtop staan, met haar blik op Rhand gericht. De bange sul’dam en damane moesten uit hun concentratie zijn gebracht, want de boeien die Mart vasthielden verdwenen.

‘Verloochen je mijn recht?’ vroeg Rhand. ‘Ontken je dat mijn aanspraken op dit land duizenden jaren ouder zijn dan die van jou?’ ‘Ik...’ Tuon haalde diep adem en keek hem opstandig aan. ‘Jij hebt het land gebroken, in de steek gelaten. Daarom kan ik je recht verloochenen.’

Op de bomen achter haar ploften bloesems tevoorschijn als vuurwerk, wit en donkerroze. Ze werden omringd door uitbarstingen van kleur. Bloemblaadjes spreidden zich uit, maakten zich los van de bomen, werden gevangen door de wind en wervelden over de open plek.

‘Ik heb je laten leven,’ zei Rhand tegen Tuon, ‘terwijl ik je binnen een oogwenk had kunnen vernietigen. Ik heb je laten leven omdat je de burgers onder je bewind een beter bestaan bood, hoewel je niet vrij van blaam bent voor de wijze waarop je sommige lieden hebt behandeld. Je bewind is zo dun als papier. Je houdt dit land alleen maar bij elkaar dankzij de kracht van staal en damane, maar je thuisland staat in brand.

Ik ben hier niet gekomen om je te vernietigen of te beschimpen. Ik kom met een aanbod van vrede, Keizerin. Ik ben gekomen zonder legers, zonder geweld. Ik ben gekomen omdat ik geloof dat je me nodig hebt, net zoals ik jou nodig heb.’

Rhand stapte naar voren en toen, hoe opmerkelijk ook, zakte hij op zijn knie, boog zijn hoofd en stak zijn hand uit. ‘Ik reik je de hand als bondgenoot. De Laatste Slag is begonnen. Sluit je bij me aan en vecht met me mee.’

Het werd stil op de open plek. De wind ging liggen, het gerommel van de donder stierf weg. Perzikbloesems dwarrelden op het nu groene gras. Rhand bleef waar hij was, met uitgestoken hand. Tuon staarde naar die hand alsof het een slang was.

Mart kwam snel naar voren. ‘Mooie truc,’ zei hij zachtjes tegen Rhand. ‘Een heel aardige truc.’ Hij stapte naar Tuon toe, pakte haar bij de schouders en draaide haar opzij. Selucia stond met open mond te kijken. Karede was er al niet veel beter aan toe. Van hen viel geen hulp te verwachten.

‘Hé, luister,’ zei Mart zachtjes tegen haar. ‘Hij is een goeie kerel. Hij heeft soms wat ruwe kantjes, maar je kunt op zijn woord vertrouwen. Als hij je een verdrag aanbiedt, zal hij zich eraan houden.’ ‘Dat was een heel indrukwekkend toneelstukje,’ zei Tuon zachtjes. Ze trilde een beetje. ‘Wat is hij?’

‘Ik mag branden als ik het weet,’ zei Mart. ‘Luister, Tuon. Ik ben met Rhand opgegroeid. Ik sta voor hem in.’

‘Er zit iets duisters in die man, Martrim. Ik zag het al toen ik hem de vorige keer ontmoette.’

‘Kijk me aan, Tuon. Kijk me aan.’

Ze keek hem in de ogen.

‘Je kunt Rhand Altor vertrouwen met de hele wereld,’ zei Mart. ‘En als je hém niet kunt vertrouwen, vertrouw mij dan. Hij is onze enige keus. We hebben geen tijd om hem mee te nemen naar Seanchan, zelfs als het daar geen chaos was.

Ik ben lang genoeg in de stad geweest om een kijkje te nemen bij je legers. Als je de Laatste Slag wilt leveren én je thuisland wilt heroveren, zul je een stabiele uitvalsbasis hier in Altara nodig hebben. Neem zijn aanbod aan. Hij heeft dit land zojuist opgeëist. Nou, laat hem je grenzen beschermen zoals ze nu liggen en maak het bekend bij de anderen. Misschien luisteren ze. Laat hem wat druk van je schouders wegnemen. Behalve natuurlijk als je het tegen de Trolloks, de naties van dit land én de opstandelingen in Seanchan tegelijk wilt opnemen.’

Tuon knipperde met haar ogen. ‘Onze legers.’

‘Wat?’

‘Je noemde ze mijn legers,’ zei ze. ‘Het zijn ónze legers. Jij bent nu een van ons, Martrim.’

‘Nou, ja, dat zal ook wel. Luister, Tuon. Je moet dit doen. Alsjeblieft.’

Ze draaide zich om en keek naar Rhand, op zijn knieën te midden van een patroon van perzikbloesems dat van hem uit leek te stralen. Niet één blaadje was op hem gevallen.

‘Wat is je aanbod?’ vroeg Tuon.

‘Vrede,’ zei Rhand. I lij stond op, met zijn hand nog uitgestoken. ‘Vrede gedurende honderd jaar. I.anger, als ik het kan regelen. Ik heb de andere vorsten overgehaald om een verdrag te tekenen en samen tegen de legers van de Schaduw te strijden.’

‘Ik wil mijn grenzen veiligstellen,’ zei Tuon.

‘Altara en Amadicia zijn van jou.’

‘Tarabon en de Almothvlakte ook. Die heb ik nu. Ik laat me daar niet vandaan jagen door je verdrag. Wil je vrede? Geef mij dan dit.’ ‘Tarabon en de helft van de Almothvlakte,’ zei Rhand. ‘De helft die je al in handen hebt.’

‘Ik wil alle vrouwen aan deze kant van de Arythische Oceaan die kunnen geleiden als damane hebben,’ zei Tuon.

‘Ga niet te ver, Keizerin,’ zei Rhand droogjes. ‘Ik... Ik zal je laten doen wat je wilt in Seanchan, maar je moet wél alle damane afstaan die je hebt veroverd terwijl je in dit land was.’

‘Dan zullen we het niet eens worden,’ besloot Tuon.

Mart hield zijn adem in.

Rhand aarzelde en liet zijn hand zakken. ‘Het lot van de hele wereld kan hiervan afhangen, Fortuona. Alsjeblieft.’

‘Als het zo belangrijk is,’ zei ze ferm, ‘dan kun je op mijn eis ingaan. Ons eigendom is van ons. Wil je een verdrag? Dan krijg je het op deze voorwaarde: we houden de damane die we al hebben. In ruil daarvoor zal ik je in vrijheid laten vertrekken.’

Rhand grimaste. ‘Je bent al even erg als een vrouw van het Zeevolk.’

‘Ik hoop dat ik erger ben,’ zei Tuon met vlakke stem. ‘De wereld is jouw last, Draak, niet de mijne. Ik geef om mijn eigen rijk. Ik zal grote behoefte hebben aan die damane. Kies nu. Je zei het zelf al: je hebt weinig tijd.’

Rhands gezicht betrok, maar toen stak hij zijn hand uit. ‘Laat het gebeuren. Het Licht zij ons genadig, laat het gebeuren. Ik zal deze last er ook nog bij dragen. Je mag de damane houden die je al hebt, maar je mag geen damane onder mijn bondgenoten veroveren terwijl we in de Laatste Slag strijden. En als je naderhand damane verovert die zich niet in je eigen land bevinden, wordt dat opgevat als een schending van het verdrag en vallen de andere naties aan.’

Tuon stapte naar voren en pakte Rhands hand. Mart liet zijn adem ontsnappen.

‘Ik heb documenten die je moet bekijken en ondertekenen,’ zei Rhand.

‘Selucia pakt ze wel aan,’ antwoordde Tuon. ‘Martrim, kom mee. We moeten het rijk voorbereiden op de oorlog.’ Tuon liep met beheerste passen hef pad af, hoewel Mart vermoedde dat ze het liefst

zo snel mogelijk bij Rhand weg wilde komen. En dat was begrijpelijk.

Hij volgde, maar bleef nog even bij Rhand staan. ‘Het lijkt erop dat je zelf ook wat van het geluk van de Duistere hebt,’ mompelde hij tegen Rhand. ‘Ik geloof nauwelijks dat dat gelukt is.’

‘Eerlijk?’ zei Rhand zacht. ‘Ik ook niet. Bedankt dat je een goed woordje voor me hebt gedaan.’

‘Geen punt,’ zei Mart. ‘Trouwens, ik heb Moiraine gered. Kauw daar nog maar eens op terwijl je overpeinst wie van ons twee er wint.’

Mart volgde Tuon, en achter hem klonk het gelach van de Herrezen Draak.

18

Een verlaten gevoel

Gawein stond op een veld vlak bij het gedeelte waar de Aes Sedai voor het eerst tegen de Trolloks hadden gevochten. Ze waren de heuvels afgegaan en verder de vlakte van Kandor opgegaan. Ze bleven de opmars van de Trolloks belemmeren en hadden de hoofdlegers van de vijand zelfs een paar honderd meter teruggedwongen. Al met al verliep deze slag gunstiger dan verwacht.

Ze vochten nu al een week op dit naamloze Kandoraanse veld. De grond was omgewoeld en verscheurd alsof hij werd voorbereid op het plantseizoen. Er lagen hier zoveel lijken – bijna allemaal Schaduwgebroed – dat zelfs de Trolloks met hun grote eetlust ze niet allemaal konden verslinden.

Gawein droeg een zwaard in de ene hand en een schild in de andere hand terwijl hij voor Egwenes paard stond. Zijn taak was om de Trolloks uit te schakelen die door de aanvallen van de Aes Sedai heen kwamen. Hij vocht liever met twee handen, maar tegen Trolloks had hij een schild nodig. Sommige anderen vonden hem dwaas omdat hij een zwaard gebruikte. Zij gebruikten liever paalwapens of hellebaarden, alles om de Trolloks zo ver mogelijk bij hen vandaan te houden.

Maar je kon niet echt een tweegevecht aangaan met een paalwapen. Als piekenier was je een soort baksteen in een muur. Je was niet zozeer soldaat, maar eerder een barrière. Een hellebaard was beter -die had in ieder geval nog een kling waarvoor je enige vaardigheid moest hebben – maar niets gaf hetzelfde gevoel als een zwaard. Als Gawein een zwaard hanteerde, beheerste hij de strijd.

Een Trollok kwam snuivend op hem af, met een gezicht dat een mengeling was van mens en ram. Deze oogde menselijker dan de meeste. Hij had een weerzinwekkend menselijke mond met bloederige tanden. Het wezen had een vlegel in zijn handen met de vlam van Tar Valon op de steel, gestolen van een gesneuveld lid van de Torenwacht, ongetwijfeld. Hoewel het een wapen voor twee handen was, hanteerde het schepsel het even gemakkelijk met één.

Gawein dook opzij, bracht zijn schild omhoog en ging rechts onder de verwachte klap door. Het schild beefde onder herhaaldelijke inslagen. Eén, twee, drie. Zo vochten Trolloks meestal: hard, snel toeslaan en ervan uitgaan dat je tegenstander wel zou breken.

Velen deden dat ook. Ze struikelden, of hun armen raakten gevoelloos van het gebeuk. Dat was de waarde van opstellingen van piekeniers of hellebaardiers. Brin gebruikte allebei, en daarnaast een rij mannen met geïmproviseerde wapens: half speren, half hellebaarden. Gawein had wel eens over zoiets gelezen in geschiedenisboeken. Brins leger gebruikte ze om Trolloks de pezen door te snijden. De piekeniers hielden ze op afstand, en dan werden de hellebaarden ertussendoor gestoken om in vijandelijke benen te snijden.

Gawein dook opzij. De Trollok was niet voorbereid op zo’n uitbarsting van snelheid en draaide zich om, maar te langzaam. Gawein scheidde zijn hand van zijn pols met Wervelwind op de berg. Toen de Trollok schreeuwde, draaide Gawein zich snel om en ramde zijn zwaard in de maag van een volgende Trollok die door de verdedigingen van de Aes Sedai was geploegd.

Hij rukte zijn zwaard uit het lichaam en stak het meteen in de nek van de eerste Trollok. Het dode beest gleed van zijn kling af. Dat was de vierde die Gawein vandaag had gedood. Hij veegde zorgvuldig zijn zwaard af aan de bloederige doek die hij aan zijn riem had gebonden.

Hij keek even hoe het Egwene verging. Ze zat te paard en stuwde golven van de Ene Kracht uit om Trolloks te verscheuren. De Aes Sedai wisselden elkaar af, waarbij steeds ongeveer vijftig vrouwen op het slagveld bezig waren. Doordat er zo weinig Aes Sedai tegelijk werden ingezet, moesten de soldaten de meeste gevechten leveren, maar de Aes Sedai kwamen altijd uitgerust naar de strijd. Het was hun taak om de groepen Trolloks op te blazen en gelederen te doorbreken, zodat de soldaten zich op de verspreide resten konden richten.

Nu de Aes Sedai de Trolloks ervan weerhielden ordelijke strijdgelederen te vormen, ging het gevecht – hoewel het zwaar was – vrij goed. Ze hadden zich nog niet hoeven terugtrekken sinds ze de heuvels achter zich hadden gelaten en hadden de opmars van de Trolloks hier met zeker een week vertraagd.

Silviana zat op een gespikkelde ruin naast Egwene en deed haar best om te voorkomen dat de Trolloks te dichtbij kwamen. De grond voor hen was opengereten en zat vol scheuren door Silviana’s aanvallen, waardoor overal in het veld loopgraafachtige greppels waren ontstaan. Desondanks wist er af en toe nog een Trollok door de smurrie te kruipen en op Gawein af te komen.

Gawein zag beweging in de dichtstbijzijnde greppel en beende ernaartoe. Er zat een Trollok met een wolvenkop in verscholen. Het beest grauwde naar hem en klom omhoog.

Water stroomt heuvel-afwaarts.

De Trollok viel terug in de greppel en Gawein veegde zijn kling af aan de bloederige lap. Vijf. Niet slecht voor een dienst van twee uur. Vaak waren de Aes Sedai zonder hulp in staat de Trolloks af te weren en hoefde hij alleen maar naast Egwene te staan. Vandaag werd ze vergezeld door Silviana – ze kwamen altijd in tweetallen naar het front – en Gawein was er half van overtuigd dat de Hoedster er af en toe een paar doorliet gewoon om hem aan het werk te houden.

Een plotselinge reeks ontploffingen dreef hem bijna naar achteren, en hij keek over zijn schouder. Hun aflossing was aangekomen. Gawein hief zijn zwaard naar Sleet toen de man samen met Piava Sedais zwaardhand stelling nam om de wacht te houden.

Gawein sloot zich bij Egwene en Silviana aan toen ze het slagveld verlieten. Hij voelde Egwenes uitputting. Ze zette zichzelf te veel onder druk, stond erop om in te veel ploegen mee te draaien.

Ze zochten zich een weg over het vertrapte gras en kwamen langs een groep Illiaanse Gezellen die zich in de strijd wierpen. Gawein kon de slag als geheel niet goed genoeg overzien om te weten waar zij specifiek nodig waren. Hij keek hen ietwat afgunstig na.

Hij wist dat Egwene hem nodig had. Nu meer dan ooit. Schimmen glipten ’s nachts het kamp binnen met hun in Thakan’dar gesmede klingen om Aes Sedai te vermoorden. Gawein hield persoonlijk de wacht als Egwene sliep, en hij vertrouwde erop dat zij zijn vermoeidheid wegnam als die hem te veel werd. Hij sliep wanneer zij de Zaal van de Toren ontmoette om de logistieke behoeften van de oorlog te bespreken.

Hij stond erop dat ze elke nacht in een andere tent sliep. Af en toe kreeg hij haar zover dat ze naar Mayene Reisde en in een bed in het paleis sliep. Ze had dat al een paar dagen niet meer gedaan. Maar zijn argument dat ze bij de Gele Zusters moest gaan kijken hoe het met het Helen van de gewonden ging, werd steeds zwakker. Rosil Sedai had daar alles in de hand.

Gawein en de twee vrouwen betraden het kamp. De soldaten die op het ogenblik geen dienst hadden maakten buigingen, terwijl anderen zich naar het slagveld haastten. Gawein keek naar sommigen van die mannen. Te jong, te onervaren.

Anderen waren Draakgezworenen, en hij wist niet goed wat hij van hen moest denken. Er waren ook Aiel onder de Draakgezworenen, wat hij wel begreep, aangezien in zijn beleving alle Aiel in feite Draakgezworen waren. Maar er waren ook Aes Sedai bij de Draakgezworenen. Die keus van hen beviel hem niet zo.

Gawein schudde zijn hoofd en liep door. Hun kamp was gigantisch, hoewel er bijna geen kampvolgers waren. Voedsel werd dagelijks binnengebracht met wagens die door Poorten kwamen, soms getrokken door die onbetrouwbare metalen machines uit Cairhien. Als de wagens weer vertrokken, namen ze kleding mee om te wassen, wapens die moesten worden gerepareerd en laarzen die verzoold moesten worden.

Zo was het een zeer praktisch kamp, maar niet erg dichtbevolkt, aangezien bijna iedereen lange uren vechtend op het slagveld doorbracht. Iedereen behalve Gawein.

Hij wist dat hij nodig was, dat zijn werk ook belangrijk was, en toch voelde hij zich nutteloos. Hij was een van de beste zwaardvechters in het leger, maar hij stond twee uur per dag op het slagveld waar hij slechts af en toe een Trollok hoefde te doden die zo stom was om op twee Aes Sedai af te stormen. Wat Gawein deed was geen vechten. Het leek er eerder op dat hij die wezens alleen maar uit hun lijden verloste.

Egwene knikte ten afscheid naar Silviana en wendde haar paard naar de bevelstent.

‘Egwene...’ begon Gawein.

‘Ik wil alleen even kijken hoe het gaat,’ zei ze rustig. ‘Elayne zou nieuwe bevelen sturen.’

‘Je hebt slaap nodig.’

‘Het lijkt wel alsof ik tegenwoordig alleen nog maar slaap.’

‘Op het slagveld ben je met gemak duizend soldaten waard,’ zei Gawein. ‘Als je tweeëntwintig uur slaap per dag nodig had om de mannen slechts twee uur lang zo te beschermen, zou ik je tweeëntwintig uur per dag laten slapen. Gelukkig is dat niet nodig, en je hoeft jezelf ook niet zo onder druk te zetten.’

Hij voelde haar ergernis door de binding, maar ze onderdrukte het. ‘Je hebt natuurlijk gelijk.’ Ze keek hem aan. ‘En je hoeft niet zo verbaasd te zijn om me dat te horen toegeven.’

‘Ik was niet verbaasd.’

‘Ik voel wat jij voelt, Gawein.’

‘Dat was om iets heel anders,’ zei hij. ‘Ik herinnerde me iets wat Sleet een paar dagen geleden zei, een grap die ik net pas snapte.’ Hij keek haar onschuldig aan.

Dat leverde hem eindelijk een glimlach op. Een heel flauwe, maar het was genoeg. Ze glimlachte tegenwoordig niet zoveel. Maar datzelfde gold voor veel mensen hier.

‘Daarnaast,’ zei hij, terwijl hij haar teugels pakte en haar hielp afstijgen toen ze de bevelstent bereikten, ‘zou ik er nooit bij hebben stilgestaan dat een zwaardhand natuurlijk niet aan de Drie Geloften gebonden is. Ik vraag me af hoe vaak zusters daar handig gebruik van hebben gemaakt.’

‘Hopelijk niet te vaak,’ zei Egwene. Een erg tactvol antwoord.

In de bevelstent troffen ze Garet Brin, die door zijn inmiddels gebruikelijke Poort omlaag keek. De Poort werd in stand gehouden door een muizige Grijze die Gawein niet kende. Brin stapte naar zijn schrijftafel vol kaarten, waar Siuan probeerde orde te scheppen. Hij maakte een paar aantekeningen op een kaart, knikte in zichzelf en keek toen op om te zien wie er was binnengekomen.

‘Moeder,’ zei Brin, en hij pakte haar hand om haar ring te kussen.

‘De strijd lijkt goed te gaan,’ zei Egwene, knikkend naar Siuan. ‘We hebben hier goed standgehouden. Ik hoor dat u zich hebt voorgenomen om weer op te rukken?’

‘We kunnen hier niet eeuwig blijven rondhangen, Moeder,’ antwoordde Brin. ‘Koningin Elayne heeft me gevraagd een opmars terug naar Kandor te overwegen, en ik denk dat dat verstandig van haar is. Ik ben bang dat de Trolloks zich zullen terugtrekken in de heuvels en zich daar zullen ingraven. U hebt wel gezien dat ze elke nacht meer lichamen van het slagveld halen?’

‘Ja.’

Gawein voelde haar ongenoegen. Ze wenste dat de Aes Sedai de kracht hadden om de karkassen van de Trolloks elke dag te verbranden met de Ene Kracht.

‘Ze verzamelen voedsel,’ zei Brin. ‘Misschien besluiten ze oostwaarts te gaan in een poging om ons heen te komen. Wc moeten ze bezighouden, wat misschien betekent dat we die heuvels in moeten. Dat zou in andere omstandigheden een kostbare zet zijn, maar nu...’ Hij schudde zijn hoofd, liep naar zijn Poort en keek op het front neer. ‘Uw Aes Sedai regeren over dit slagveld, Moeder. Ik heb nog nooit zoiets gezien.’

‘Er is een reden voor,’ antwoordde ze, ‘dat de Schaduw alles heeft gedaan wat in zijn macht lag om de Witte Toren te vernietigen. Hij wist het. De Witte Toren heeft de kracht om de uitkomst van deze oorlog te bepalen.’

‘We zullen moeten oppassen voor Gruwheren,’ zei Siuan, rommelend met papieren. Verslagen van verkenners, vermoedde Gawein. Hij wist niet veel over Siuan Sanche, ondanks het feit dat hij haar leven had gespaard, maar Egwene sprak vaak over haar dorst naar kennis.

‘Ja,’ beaamde Egwene. ‘Die zullen ook komen.’

‘De Zwarte Toren,’ zei Brin fronsend. ‘Vertrouwt u op het woord van heer Mandragoran?’

‘Met mijn leven,’ antwoordde Egwene.

‘Asha’man die voor de vijand vechten. Waarom heeft de Herrezen Draak daar niets aan gedaan? Licht, als alle overgebleven Asha’man zich bij de Schaduw scharen...’

Egwene schudde haar hoofd. ‘Brin, ik wil dat je ruiters naar het gebied bij de Zwarte Toren stuurt waar nog Poorten gemaakt kunnen worden. Laat ze zo snel mogelijk naar de zusters gaan die daar nog buiten kamperen.’

‘Wil je dat ze aanvallen?’ vroeg Gawein, die zijn oren spitste.

‘Nee. Ze moeten zich zo ver terugtrekken als nodig is om Poorten te maken en zich dan bij ons aansluiten. We kunnen ons geen verdere vertragingen veroorloven. Ik wil ze hier hebben.’

Ze tikte met haar vinger op tafel. ‘Taim en zijn Gruwheren zullen komen. Ze zijn weggebleven van dit slagveld, hebben zich gericht op heer Mandragoran. Daardoor kunnen zij het slagveld daar overheersen, zoals wij hier doen. Ik zal nog een paar zusters uitkiezen om naar het Grenslanderleger te sturen. We zullen ze uiteindelijk het hoofd moeten bieden.’

Gawein zei niets, maar hij perste zijn lippen op elkaar. Minder zusters hier betekende meer werk voor Egwene en de anderen.

‘En nu moet ik...’ Egwene liet haar stem wegsterven toen ze Gaweins gezicht zag. ‘Ik geloof dat ik nu maar eens moet gaan slapen. Als ik nodig ben, kom dan naar... Licht, ik weet niet eens waar ik vannacht slaap. Gawein?’

‘Ik heb je in Maeren Sedais tent ondergebracht. Zij heeft hierna dienst, dus dat zou je vier uur ongestoorde slaap moeten opleveren.’

‘Behalve als ik nodig ben,’ bracht Egwene hem in herinnering. Ze liep naar de tentflappen toe.

‘Natuurlijk,’ zei Gawein, die haar naar buiten volgde maar zijn hoofd schudde naar Brin en Siuan. Brin glimlachte terug. Op een slagveld was maar weinig wat met alle geweld de aandacht van de Amyrlin vereiste. De Zaal van de Toren had het dagelijkse toezicht op de legers.

Buiten zuchtte Egwene en sloot haar ogen. Hij legde zijn arm om haar heen zodat ze tegen hem aan kon leunen. Al na een paar tellen stapte ze bij hem weg, rechtte haar rug en zette het gezicht van de Amyrlin weer op. Zo jong, dacht hij, en dan al zo’n last op haar schouders.

Natuurlijk was ze niet veel jonger dan Altor zelf. Gawein was blij, en een beetje verbaasd, dat gedachten aan die man geen woede bij hem opriepen. Altor zou zijn eigen gevecht leveren. En wat die man deed, ging Gawein eigenlijk niet aan.

Gawein leidde Egwene naar het gedeelte van het kamp dat gebruikt werd door de Groene Ajah. De zwaardhanden die er de wacht hielden, begroetten hen met een eerbiedige hoofdknik. Maeren Sedai had een grote tent. De meeste Aes Sedai hadden huishoudelijke spullen en meubels mee mogen nemen als ze dat wensten, zolang ze er maar hun eigen Poort voor konden maken en hun eigen zwaardhanden gebruikten om het te dragen. En als het leger snel in beweging moest komen, zouden dergelijke dingen moeten achterblijven. Veel Aes Sedai hadden besloten heel weinig mee te nemen, maar anderen... nou, ze waren zoveel soberheid niet gewend. Maeren was een van die vrouwen. Ze had de meeste spullen meegebracht van iedereen.

Leilwin en Baile Domon wachtten bij de tent. Zij hadden Maeren Sedai laten weten dat haar tent zou worden uitgeleend en dat ze niemand mocht vertellen dat Egwene hem zou gebruiken. Het geheim zou wel uitkomen als iemand echt doorvroeg – ze hadden zich niet verborgen terwijl ze hierheen liepen – maar tegelijkertijd zou diegene met zijn vragen dan hopelijk de aandacht trekken. Het was de beste bescherming die Gawein kon regelen, aangezien Egwene niet elke dag wilde Reizen om elders te slapen.

Egwenes gevoelens werden meteen zuur toen ze Leilwin zag.

‘Je zei zelf dat je haar bij je in de buurt wilde houden,’ zei Gawein zachtjes.

‘Ik vind het niet prettig dat ze weet waar ik slaap. Als huurmoordenaars me komen opzoeken in het kamp, is zij misschien wel degene die ze naar me toe leidt.’

Gawein onderdrukte de neiging om tegenwerpingen te maken. Egwene was een sluwe, inzichtelijke vrouw, maar ze had een blinde vlek waar het op alles uit Seanchan aankwam. Hij, echter, merkte dat hij Leilwin vertrouwde. Ze kwam op hem over als een vrouw die rechtdoorzee was in haar omgang met andere mensen.

‘Ik hou wel een oogje op haar,’ beloofde hij.

Egwene vermande zichzelf met een zucht, liep naar de tent en zei geen woord tegen Leilwin. Gawein volgde haar niet naar binnen.

‘De Amyrlin schijnt vastbesloten me haar geen diensten te laten verlenen,’ zei Leilwin met die lijzige Seanchaanse tongval tegen Gawein.

‘Ze vertrouwt je niet,’ zei Gawein openhartig.

‘Is een eed aan deze kant van de oceaan dan zo weinig waard?’ vroeg Leilwin. ‘Ik heb haar een eed gezworen die niemand zou breken, zelfs geen Muyami!’

‘Een Duistervriend zal elke eed breken.’

De vrouw keek hem koel aan. ‘Ik krijg de indruk dat ze gelooft dat alle Seanchanen Duistervrienden zijn.’

Gawein haalde zijn schouders op. ‘Jullie hebben haar geslagen en gevangengezet, haar als een dier aan een leiband meegevoerd.’

‘Dat heb ik niet gedaan,’ zei Leilwin. ‘Als één bakker een smerig brood voor je bakt, ga je er dan van uit dat alle bakkers je willen vergiftigen? Bah. Hou je mond maar. Het heeft geen zin. Als ik haar niet kan dienen, dan dien ik jou wel. Heb je al gegeten, zwaardhand?’ Gawein aarzelde. Wanneer had hij eigenlijk voor het laatst iets gegeten? Vanochtend... Nee, toen was hij te opgewonden geweest voor de strijd. Zijn maag knorde.

‘Ik weet dat je haar niet alleen zult laten,’ zei Leilwin, ‘vooral niet in het gezelschap van een Seanchaan. Kom, Baile. Laten we wat te eten gaan halen voor die dwaas, zodat hij niet flauwvalt als er huurmoordenaars komen.’ Ze beende weg, en haar grote Uliaanse echtgenoot volgde. De kerel wierp een blik over zijn schouder waarmee je leer zou kunnen looien.

Gawein zuchtte en ging op de grond zitten. Uit zijn zak haalde hij drie zwarte ringen. Hij koos er een uit en stopte de andere terug.

Geklets over huurmoordenaars deed hem altijd denken aan de ringen, die hij had afgenomen van de Seanchanen die wél waren gekomen om Egwene te vermoorden. De ringen waren ter’angrealen. Zij waren het middel waardoor die Bloedmessen zich zo snel hadden kunnen bewegen en konden opgaan in de schaduwen.

Gawein hield de ring omhoog in het licht. Hij had nog nooit een ter’angreaal als deze gezien, maar een voorwerp van de Kracht kon van alles zijn. De ringen waren van een zware, zwarte steensoort gemaakt die hij niet kende. De buitenkant was bewerkt met doornige vormen, hoewel de binnenkant glad was.

Gawein draaide de ring om en om. Hij wist dat hij ze aan Egwene zou moeten laten zien. Hij wist ook hoe de Witte Toren met ter’angrealen omging: ze stopten ze achter slot en grendel, bang om ermee te experimenteren. Maar dit was de Laatste Slag. Als er ooit een tijd was om een gok te wagen...

Jij hebt besloten in Egwenes schaduw te staan, Gawein, dacht hij. Jij hebt besloten dat je haar zou beschermen, zou doen wat zij nodig had. Ze kon deze oorlog winnen, zij en de andere Aes Sedai. Wilde hij zichzelf werkelijk toestaan daar afgunstig over te zijn, net zoals hij Altor had benijd?

‘Is dat wat ik denk dat het is?’

Gaweins hoofd kwam met een ruk omhoog en zijn vuist sloot zich om de ring. Leilwin en Baile Domon waren naar de kooktent geweest en teruggekeerd met een kom eten. Zo te ruiken was het alweer gerstepap. De koks gebruikten zoveel peper dat je er bijna misselijk van werd. Gawein vermoedde dat ze dat deden om met de zwarte puntjes de stukjes kalander te verbergen.

Ik moet oppassen dat ik me niet schuldig gedraag, dacht hij meteen. Anders gaat ze misschien naar Egwene.

‘Dit?’ vroeg hij, en hij stak de ring omhoog. ‘Dit is een van de ringen die we hebben gevonden bij de Seanchaanse huurmoordenaars die Egwene wilden vermoorden. We nemen aan dat het een soort ter’angreaal is, hoewel de Witte Toren nog nooit zoiets had gezien.’

Leilwin siste zachtjes. ‘Die mogen alleen worden uitgereikt door de Keizerin, moge zij...’ Ze brak haar zin af en haalde diep adem. ‘Alleen iemand die wordt benoemd tot Bloedmes, iemand die zijn leven aan de Keizerin heeft gewijd, mag zo’n ring dragen. Het zou heel, heel fout zijn als jij hem omdeed.’

‘Gelukkig,’ zei Gawein, ‘heb ik hem niet om.’

‘Die ringen zijn gevaarlijk,’ waarschuwde Leilwin. ‘Ik weet er niet veel van, maar ik heb gehoord dat ze de drager doden. Laat je bloed de ring niet raken, anders activeer je hem, en dat zou dodelijk kunnen zijn, zwaardhand.’ Ze gaf hem de kom met pap aan en beende weg.

Domon liep niet achter haar aan. De Illianer krabde in zijn korte baard. ‘Ze is niet altijd de meest inschikkelijke, mijn vrouw,’ zei hij tegen Gawein. ‘Maar ze is wel sterk en wijs. Je kunt maar beter naar haar luisteren.’

Gawein stopte de ring in zijn zak. ‘Egwene zou me hem toch nooit laten dragen.’ Dat was waar. Als ze ervan afwist. ‘Zeg maar tegen je vrouw dat ik prijs stel op de waarschuwing. Maar je moet wel weten dat het onderwerp van die huurmoordenaars bij de Amyrlin nog steeds erg gevoelig ligt. Ik stel voor dat je niet over de Bloedmessen of hun ter’angrealen praat.’

Domon knikte en ging achter Leilwin aan. Gawein voelde slechts een klein prikje van schaamte over zijn misleiding. Hij had geen onwaarheden verteld. Hij wilde alleen niet dat Egwene lastige vragen ging stellen.

Die ring, en de andere twee, vertegenwoordigden iets. Ze waren niet de weg van de zwaardhand. Aan Egwenes zijde staan, over haar waken... dat was de weg van de zwaardhand. Hij zou zijn bijdrage op het slagveld leveren door haar te dienen, niet door uit te rijden als een of andere held.

Hij hield zichzelf dat steeds opnieuw voor terwijl hij de pap opat. Tegen de tijd dat de kom leeg was, was hij er bijna van overtuigd dat hij het geloofde.

En toch vertelde hij Egwene niets over de ringen.

Rhand herinnerde zich de eerste keer dat hij een Trollok had gezien. Niet toen ze zijn boerderij in Tweewater hadden aangevallen. De échte eerste keer dat hij ze had gezien. In de vorige Eeuw.

Er zal een tijd komen dat ze niet langer bestaan, dacht hij. Hij weefde Vuur en Lucht en bouwde een explosieve muur van vlammen die midden in een bende Trolloks brullend tot leven kwam. Verderop hieven mannen van Perijns Wolvengarde dankbaar de wapens naar hem. Rhand knikte terug. Hij droeg het gezicht van Jur Gradi tijdens dit gevecht, voorlopig.

Er was een tijd geweest dat het land niet werd geteisterd door Trolloks. Ze konden naar die toestand terugkeren. Als Rhand de Duistere doodde, zouden die monsters dan meteen ook verdwijnen?

Het zweet stond op zijn voorhoofd door de hitte van zijn wand van vuur. Hij putte heel zorgvuldig uit de angreaal van de dikke man – hij mocht niet té sterk lijken – en vernietigde nog een groep Trolloks op het slagveld even ten westen van de rivier de Alguenya. Elaynes troepen waren de Erinin en het platteland ten oosten ervan overgestoken, en nu wachtten ze tot er bruggen over de Alguenya waren gebouwd. Die waren bijna klaar, maar inmiddels waren ze ingehaald door een voorhoede van Trolloks. Elaynes leger had zich in defensieve gelederen opgesteld om ze op afstand te houden totdat ze de rivier konden oversteken.

Rhand hielp graag. De echte Jur Gradi lag te slapen in zijn kamp in Kandor, uitgeput van zijn Heling. Met dit gezicht zou Rhand geen bijzondere aandacht trekken van de Verzakers.

Het geschreeuw van de brandende Trolloks gaf veel voldoening. Hij was dol op dat geluid, dat hij nog kende van vlak voor het einde van de Oorlog van Kracht. Het had hem altijd het gevoel gegeven dat zijn daden iets uithaalden.

De eerste keer dat hij ze zag, had hij niet geweten wat Trolloks waren. O, hij had wel over Aginors experimenten gehoord. Lews Therin had Aginor meer dan eens een waanzinnige genoemd. Rhand had het niet begrepen. Zo velen van hen hadden het niet begrepen. Aginor – destijds Ishar genaamd, en Rhand gunde hem niet de eer van zijn achternaam – had veel te veel van zijn projecten gehouden. Rhand had de vergissing begaan aan te nemen dat Aginor, net als Semirhage, genoot van het folteren op zich.

En toen was het Schaduwgebroed gekomen.

De monsters bleven met stuiptrekkende ledematen branden. Toch was Rhand bang dat die wezens misschien herrezen mensen waren. Aginor had mensen gebruikt om de Trolloks en Myrddraal te maken. Was dit het lot van sommigen van hen? Waren ze weer tot leven gebracht als deze verwrongen schepsels? Die gedachte maakte hem misselijk.

Hij keek naar de hemel. De wolken trokken zich terug, zoals altijd als hij ergens kwam. Hij kon ze wel dwingen hier te blijven, maar... nee. De mensen hadden het licht nodig. En hij kon hier trouwens toch niet al te lang blijven vechten, anders zou het gaan opvallen dat deze Asha’man veel te sterk was.

Rhand liet het licht komen.

Overal op het slagveld bij de rivier keken mensen omhoog toen het zonlicht hen beroerde en de zwarte wolken zich terugtrokken.

Ik verstop me niet meer, dacht Rhand, die zijn Spiegel der Nevelen afdeed en zijn hand in een vuist boven zijn hoofd hief. Hij weefde Lucht, Vuur en Water en vormde een zuil van licht die zich van hem uitstrekte, tot hoog in de lucht. Soldaten overal op het slagveld juichten.

Hij was niet van zins de valstrikken die de Duistere voor hem had voorbereid in werking te zetten en stapte door een Poort terug naar Merrilor. Op geen enkel front bleef hij lang, maar hij maakte zich altijd bekend voordat hij vertrok. Hij liet het wolkendek openbreken om te bewijzen dat hij er was geweest en trok zich dan terug.

Min wachtte op hem bij het Reisterrein in Merrilor. Hij keek achterom toen zijn Poort dichtging en de mensen zonder hem de strijd voortzetten. Min legde haar hand op zijn arm. Zijn Speervrouwen wachtten hier ook. Ze hadden hem met tegenzin alleen laten gaan, aangezien zij ook wisten dat hun aanwezigheid hem zou verraden.

‘Je kijkt droevig,’ zei Min zacht.

Er kwam een warme bries van ergens uit het noorden aan. Soldaten groetten hem. De meeste mannen die hij hier had waren Domani, Tyreners en Aiel. Dit was de aanvalstroep, onder leiding van Rodel Ituralde en koning Darlin, die zou proberen de vallei van Shayol Ghul in handen te houden terwijl Rhand tegen de Duistere streed.

Het was daar nu bijna tijd voor. De Schaduw had hem zien vechten op alle fronten. Rhand had meegedaan aan Lans gevechten, Egwenes gevechten, en die van Elayne. Inmiddels had de Schaduw bijna al zijn legers ingezet voor de strijd in het zuiden. Het werd tijd dat Rhand aanviel in Shayol Ghul.

Hij keek Min aan. ‘Moiraine noemt me een dwaas omdat ik bij de strijd help. Ondanks alles wat ik bereik, vindt ze dat ik mezelf nooit in gevaar mag brengen.’

‘Moiraine heeft waarschijnlijk gelijk,’ zei Min. ‘Ze heeft vaak gelijk. Maar ik heb je liever als de persoon die dit wel zou doen. Dat is de persoon die de Duistere kan verslaan: de man die niet stilzit en alleen maar strategieën bedenkt terwijl anderen sterven.’

Rhand legde zijn arm om haar middel. Licht, wat zou hij zonder haar hebben gedaan? Ik zou zijn gevallen, dacht hij. In de duistere maanden... Ik zou beslist zijn gevallen.

Over Mins schouder zag Rhand een grijsharige vrouw aankomen. En achter haar bleef een kleinere gestalte in het blauw staan en draaide zich nadrukkelijk een andere kant op. Cadsuane en Moiraine ontweken elkaar zo veel mogelijk in het kamp. Hij dacht een spoortje woede in Moiraines ogen te zien toen ze zag dat Cadsuane Rhand als eerste had gezien.

Cadsuane kwam naar hem toe en liep om hem heen om hem van top tot teen te bekijken. Ze knikte een paar keer in zichzelf.

‘Probeer je te bepalen of ik tegen mijn taak opgewassen ben?’ vroeg Rhand, en hij weerde zijn gevoel – in dit geval zijn ergernis – uit zijn stem.

‘Daar heb ik nooit over getwijfeld,’ antwoordde Cadsuane. ‘Zelfs al voordat ik ontdekte dat je herrezen was, heb ik er nooit aan getwijfeld dat ik de man van je kon maken die je moest zijn. Twijfels, in dat opzicht althans, zijn voor dwazen. Ben jij een dwaas, Rhand Altor?’

‘Een onmogelijke vraag,’ antwoordde Min. ‘Als hij zegt dat hij dat is, dan wórdt hij een dwaas. Als hij zegt van niet, dan geeft hij daarmee aan niet wijzer te willen worden.’

‘Poeh. Je leest te veel, kind.’ Cadsuane zei het met genegenheid in haar stem. Ze keek Rhand aan. ‘Ik hoop dat je haar iets moois geeft.’

‘Hoe bedoel je?’ vroeg Rhand.

‘Je geeft mensen dingen,’ zei Cadsuane, ‘ter voorbereiding op je dood. Dat is iets wat oudere mensen, of mannen die een strijd in gaan die ze niet denken te zullen winnen, wel vaker doen. Een zwaard aan je vader, een ter’angreaal aan de koningin van Andor, een kroon aan Lan Mandragoran, juwelen aan dat Aiel-meisje, en aan haar.’ Ze knikte naar Min.

Rhand verstarde. Hij had wel geweten waar hij mee bezig was, diep vanbinnen, maar het was iets anders om het zo verklaard te horen.

Mins gezicht betrok. Haar greep op hem verstrakte.

‘Loop even met me mee,’ zei Cadsuane. ‘Alleen jij en ik, Draak.’ Ze keek hem kort aan. ‘Als je wilt.’

Min keek naar Rhand, maar hij gaf haar een klopje op haar schouder en knikte. ‘Ik zie je straks bij de tent.’

Ze zuchtte, maar trok zich terug. Cadsuane was het pad al opgelopen en Rhand moest een stukje draven om haar in te halen. Dat vond ze waarschijnlijk wel leuk.

‘Moiraine Sedai wordt rusteloos van je uitstel,’ zei Cadsuane.

‘En wat denk jij?’

‘Ik denk dat ze enige mate van wijsheid bezit. Maar ik vind je voornemen nog niet zo onverstandig. Je moet alleen niet veel langer meer wachten.’

Hij zei met opzet niet wanneer hij het bevel zou geven om Shayol Ghul aan te vallen. Hij wilde iedereen in het ongewisse laten. Als niemand om hem heen wist wanneer hij zou aanvallen, dan zou de Duistere het waarschijnlijk ook niet weten.

‘Maar toch,’ zei Cadsuane, ‘ben ik hier niet om het over je getalm te hebben. Ik heb het gevoel dat Moiraine Sedai je... onderwijs op dat gebied goed in de hand heeft. Er is iets anders wat me veel meer zorgen baart.’

‘En dat is?’

‘Dat je verwacht te zullen sterven. Dat je zoveel weggeeft. Dat je er niet eens naar streeft om te blijven leven.’

Rhand haalde diep adem. Achter hen liep een groepje Speervrouwen. Hij zag de windvindsters in hun kleine kamp, ineengedoken overleggend bij de Schaal der Winden. Ze keken met nietszeggende gezichten naar hem en Cadsuane.

‘Laat me mijn lot tegemoet gaan, Cadsuane,’ zei Rhand. ‘Ik heb de dood omhelsd. Ik zal het aanvaarden als het zover is.’

‘Daar ben ik blij om. Je moet niet denken – nog geen ogenblik – dat ik jouw leven niet zou inruilen ten gunste van de hele wereld.’ ‘Dat heb je van het begin af aan duidelijk gemaakt. Waarom ben je dan nu bezorgd? Deze strijd zal me opeisen. Zo moet het zijn.’

‘Je moet er niet van uitgaan dat je zult sterven,’ zei Cadsuane. ‘Zelfs al is het bijna onvermijdelijk, je moet niet aannemen dat het volkomen onvermijdelijk is.’

‘Elayne zei ongeveer hetzelfde.’

‘Dan heeft ze in ieder geval één keer in haar leven iets verstandigs gezegd. Een beter gemiddelde dan ik van haar had verwacht.’ Rhand weigerde te happen, en Cadsuane glimlachte een beetje. Ze was blij met zijn zelfbeheersing. Daarom beproefde ze hem.

Zouden de beproevingen dan nooit ophouden?

Nee, dacht hij. Pas na de laatste. De belangrijkste.

Cadsuane bleef op het pad staan, en daarom stopte hij ook. ‘Heb je voor mij ook een geschenk?’

‘Ik geef geschenken aan de mensen om wie ik geef.’

Daar werd haar glimlach warempel breder van. ‘Onze omgang is niet altijd soepel verlopen, Rhand Altor.’

‘Zo zou je het ook kunnen zeggen.’

‘Maar,’ vervolgde ze, kijkend naar hem, ‘je moet wel weten dat ik blij ben. Je bent een goede man geworden.’

‘Dus ik heb je toestemming om de wereld te redden?’

‘Ja.’ Ze keek naar boven, waar de donkere wolken kolkten. Ze begonnen op te breken door zijn aanwezigheid, aangezien hij zichzelf niet verborg of probeerde de bewolking op zijn plaats te houden.

‘Ja,’ herhaalde Cadsuane, ‘je hebt mijn toestemming. Als je het maar snel doet. Die duisternis wast aan.’

Als om haar woorden te bevestigen, rommelde de grond. Dat gebeurde de laatste tijd steeds vaker. Het kamp beefde en mannen struikelden.

‘Er zullen Verzakers komen,’ zei Rhand. ‘Als ik eenmaal binnen ben. Iemand zal het tegen ze moeten opnemen. Ik wil Aviendha vragen daar de leiding over te nemen. Ze zou je hulp goed kunnen gebruiken.’

Cadsuane knikte. ‘Ik zal mijn aandeel leveren.’

‘Neem Alivia mee,’ zei Rhand. ‘Ze is sterk, maar ik zet haar liever niet bij de anderen. Ze kent haar grenzen niet.’

Cadsuane knikte, en door de blik in haar ogen begon hij zich af te vragen of ze zich dat al niet had voorgenomen. ‘En de Zwarte Toren?’

Rhand klemde zijn kiezen op elkaar. De Zwarte Toren was een valstrik. Hij wist dat het een valstrik was. Taim wilde Rhand naar een plek lokken waar hij niet door een Poort kon ontsnappen.

‘Ik heb Perijn erheen gestuurd.’

‘Ga je er zelf nog naartoe?’

Ik moet ze helpen. Hoe dan ook. Ik heb Taim die mannen daar laten verzamelen. Ik kan ze niet zomaar aan hem overlaten...

‘Je weet het nog steeds niet zeker,’ zei Cadsuane ontevreden. ‘Je wilt jezelf op het spel zetten, ons allemaal, door een valstrik in te lopen.’

‘Ik...’

‘Ze zijn bevrijd.’ Cadsuane draaide zich om en liep door. ‘Taim en zijn mannen zijn uit de Zwarte Toren gezet.’

‘Wat?’ vroeg Rhand, die naar voren stapte en haar bij de arm pakte.

‘Je mannen daar hebben zichzelf bevrijd,’ zei ze. ‘Het heeft behoorlijk wat moeite gekost, voor zover ik heb gehoord, maar het is ze gelukt. Niet veel mensen weten dit al. Koningin Elayne zal ze na dat pak slaag mogelijk nog een behoorlijke tijd niet voor de strijd kunnen inzetten, maar verder weet ik geen bijzonderheden.’ ‘Hebben ze zichzélf bevrijd?’ vroeg Rhand.

‘Ja.’

Het is ze gelukt. Of het is Perijn gelukt.

Rhand was daar blij om, maar toen werd hij overmand door schuldgevoel. Hoeveel mannen waren er gesneuveld? Had hij ze kunnen redden als hij zelf was gegaan? Hij wist nu al dagen van de toestand daar, en toch had hij er niets aan gedaan omdat Moiraine had gezegd dat het een valstrik was en hij het zich niet kon veroorloven erin te trappen.

En nu waren ze ontkomen.

‘Ik wou dat ik een antwoord uit je had weten te trekken,’ zei Cadsuane, ‘over wat je daar had willen doen.’ Ze zuchtte en schudde haar hoofd. ‘Er zitten barsten in jou, Rhand Altor, maar jij bent het enige middel dat we hebben.’

Ze liet hem achter.

‘Deeper was een goed mens,’ zei Antail. ‘Hij overleefde de val van Maradon. Hij stond op de muur toen die werd opgeblazen, maar hij overleefde het en streed door. De Gruwheren zochten hem uiteindelijk op en maakten hun karwei af met een ontploffing. Deeper bleef tot op het laatst wevingen naar hen smijten. Hij is goed gestorven.’

De Malkierse soldaten hieven bekers naar Antail, in een groet aan de gevallenen. Lan hief zijn eigen beker, hoewel hij vlak buiten de kring van mannen rond het vuur stond. Hij wenste dat Deeper gewoon zijn bevelen had opgevolgd. Hij schudde zijn hoofd en dronk zijn wijn op. Hoewel het nacht was, bleven Lans mannen om beurten wakker voor het geval ze werden aangevallen.

Lan draaide zijn beker tussen zijn handen heen en weer en dacht weer aan Deeper. Hij merkte dat hij niet kwaad op hem kon zijn. Deeper had een van de gevaarlijkste geleiders van de Schaduw willen doden. Lan kon niet beweren dat hij niet hetzelfde zou hebben geprobeerd als de mogelijkheid zich had voorgedaan.

De mannen gingen door met proosten op de gesneuvelden. Het was een gebruik geworden dat ze elke avond uitvoerden en dat zich had verspreid over alle kampen van Grenslanders. Lan vond het bemoedigend dat de mannen nu ook Antail en Narishma als kameraden begonnen te behandelen. De Asha’man waren hooghartig, maar Deepers dood had een band gesmeed tussen de Asha’man en de gewone soldaten. Nu betaalden ze allemaal de slagersrekening. De mannen hadden Antail zien rouwen en hadden hem uitgenodigd om met een paar woorden op de dode te proosten.

Lan stapte weg bij het vuur en liep door het kamp naar de piketlijnen om even bij Mandarb te gaan kijken. De hengst hield zich goed, maar hij had een grote wond in zijn linkerflank. Hij genas goed, maar zijn vacht zou daar nooit meer aangroeien. De verzorgers spraken nog altijd op gedempte toon over het gewonde paard dat na het gevecht waarbij Deeper was omgekomen uit de nacht was opgedoken. Veel ruiters waren gedood of van hun paard geworpen in de gevechten van die dag. Maar heel weinig paarden waren aan de Trolloks ontkomen en hadden hun weg terug gevonden naar het kamp.

Lan klopte Mandarb op zijn hals. ‘Binnenkort mogen we uitrusten, vriend,’ zei hij zacht. ‘Ik beloof het.’

Mandarb snoof in de duisternis, en enkele andere paarden hinnikten.

‘We bouwen een thuis op,’ zei Lan. ‘Als de Schaduw verslagen is, eisen Nynaeve en ik Malkier weer op. We laten de akkers weer bloeien en zuiveren de meren. Je krijgt groene weiden. Geen Trolloks meer om tegen te vechten. Kinderen die op je rug willen rijden, oude vriend. Je kunt je dagen in vrede slijten, appels eten en de mooiste merries uitkiezen.’

Het was heel lang geleden dat Lan nog met iets wat op hoop leek aan de toekomst had gedacht. Vreemd, dat hij nu hoop vond, op deze plek, in deze oorlog. Hij was een harde man. Af en toe had hij het gevoel dat hij meer gemeen had met de stenen en het zand dan met de mannen die elkaar lachend verhalen vertelden bij het kampvuur.

Dat was wat hij van zichzelf had gemaakt. Het was de persoon die hij had moeten worden, een persoon die op een dag naar Malkier kon rijden en de eer van zijn familie kon verdedigen. Rhand Altor was begonnen dat schild te breken, en toen had Nynaeves liefde het helemaal verscheurd.

Ik vraag me af of Rhand het ooit heeft geweten, dacht Lan, die een roskam pakte en Mandarb begon te borstelen. Lan wist hoe het was om al van kinds af aan voorbestemd te zijn om te sterven. Hij wist hoe het was om met je neus naar de Verwording gedraaid te worden en te horen dat je daar je leven zou opofferen. Licht, maar hij wist het. Rhand Altor zou waarschijnlijk nooit weten hoeveel zij tweeën eigenlijk op elkaar leken.

Lan borstelde Mandarb een tijdje, ook al was hij hondsmoe. Misschien had hij moeten gaan slapen. Nynaeve zou hem naar bed hebben gestuurd. Hij speelde dat gesprek in gedachten af en stond zichzelf een glimlachje toe. Zij zou hebben gewonnen, zeggend dat een generaal slaap nodig had en dat er verzorgers rondliepen die zich om de paarden bekommerden.

Maar Nynaeve was er niet. Hij ging door met borstelen.

Er kwam iemand naar de piketlijnen toe. Lan hoorde de voetstappen al lang voordat de man aankwam, natuurlijk.

Heer Baldhere haalde een borstel op bij de tent van de verzorgers, knikte naar een van de wachters daar en liep naar zijn paard toe. Toen pas merkte hij Lan op.

‘Heer Mandragoran?’ vroeg hij.

‘Heer Baldhere,’ zei Lan, knikkend naar de Kandori. Koningin Ethenielles zwaarddrager was slank, met witte strepen in zijn verder zwarte haar. Hoewel Baldhere Lucmen geen grote kapitein was, was hij een uitstekend bevelhebber, die Kandor sinds de dood van zijn koning goed had gediend. Velen hadden aangenomen dat de koningin met Baldhere zou huwen. Dat was natuurlijk dwaasheid, want Ethenielle zag hem haast als een broer. En bovendien had iedereen met een beetje inzicht meteen in de gaten dat Baldhere meer op mannen viel dan op vrouwen.

‘Het spijt me dat ik je stoor, Dai Shan,’ zei Baldhere. ‘Ik had niet verwacht dat hier nog iemand anders zou zijn.’ Hij wilde weglopen. ‘Ik was bijna klaar. Laat mij je niet tegenhouden.’

‘De verzorgers doen hun werk goed,’ zei Baldhere. ‘Ik was hier niet om hun werk te controleren. Ik heb alleen gemerkt dat ik beter kan nadenken als ik iets eenvoudigs en vertrouwds doe.’

‘Je bent niet de enige,’ zei Lan, die Mandarb bleef borstelen. Baldhere grinnikte en zweeg een poosje. Toen kwam hij dichterbij. ‘Dai Shan,’ zei hij, ‘maak je je zorgen om heer Agelmar?’

‘In welk opzicht?’

‘Ik ben bang dat hij zichzelf te veel onder druk zet,’ zei Baldhere. ‘Sommige keuzes die hij maakt... ze verwarren me. Niet dat zijn beslissingen slecht zijn, maar ze komen op mij wat te agressief over.’

‘Het is oorlog. Ik weet niet of je wel te agressief kunt zijn bij het verslaan van je vijand.’

Baldhere zweeg weer even. ‘Natuurlijk. Maar heb je gehoord dat we Yokata’s twee eskaders cavalerie kwijt zijn?’

‘Dat was onfortuinlijk, maar fouten worden altijd gemaakt.’

‘Dit is geen fout die Agelmar had moeten maken. Hij heeft ervaring met dit soort omstandigheden, Dai Shan. Hij had het moeten zien.’ Het was gebeurd tijdens een recente uitval tegen de Trolloks. De Asha’man waren bezig geweest Fal Eisen en het omringende terrein in brand te steken. Op Agelmars bevel was Yokata met zijn cavalerie in een bocht om een grote heuvel heen gereden. Hij zou de rechterflank aanvallen van het Trollok-leger dat naar de Asha’man oprukte. Met een klassieke tangbeweging zou Agelmar nog meer cavalerie naar de linkerflank van de vijand sturen, en dan zouden de Asha’man zich omdraaien om de Trolloks frontaal aan te vallen.

Maar de leiders van de Schaduw hadden die tactiek doorzien. Voordat Agelmar en de Asha’man iets hadden kunnen doen, was er een grote groep Trolloks over de heuvel gekomen. Ze hadden zich op Yokata’s rechterflank gestort terwijl de rest Yokata frontaal aanviel, zodat zijn cavalerie werd omsingeld.

De cavalerie-eenheid was tot de laatste man gedood. Meteen daarna wierpen de Trolloks zich op de Asha’man, die zichzelf slechts ternauwernood hadden kunnen redden.

‘Hij is moe, Dai Shan,’ zei Baldhere. ‘Ik kén Agelmar. Hij zou zo’n fout nooit hebben gemaakt als hij wakker en alert was geweest.’

‘Baldhere, iedereen kan zo’n fout maken.’

‘Heer Agelmar is een van de grote kapiteins. Hij zou het slagveld anders moeten zien dan gewone mensen.’

‘Weet je zeker dat je niet te veel van hem verwacht?’ vroeg Lan. ‘Agelmar is ook maar een mens, net als wij allemaal.’

‘Ik... Misschien heb je gelijk,’ zei Baldhere, die zijn hand op zijn zwaard had gelegd alsof hij ongerust was. Hij droeg natuurlijk niet het wapen van de koningin. Dat deed hij alleen als hij haar diende. ‘Ik denk dat het aankomt op instinct, Lan. Een gevoel. Agelmar lijkt erg moe, en ik ben bang dat dat invloed heeft op zijn strategische vaardigheden. Hou alsjeblieft een oogje op hem.’

‘Dat zal ik doen,’ beloofde Lan.

‘Dank je.’ Baldhere leek al wat minder verontrust.

Lan gaf Mandarb nog een aai, liet Baldhere bij zijn paard achter en liep door het kamp naar de bevelstent. Hij stapte naar binnen. De tent was verlicht en werd goed bewaakt, hoewel de soldaten die op wacht stonden geen uitzicht werd gegund op de slagveldkaarten.

Lan liep om de doeken heen die voor de ingang hingen en knikte naar de Shienaraanse bevelvoerders, ondergeschikten van Agelmar, die aanwezig waren. Een van hen bestudeerde de kaarten die op de vloer uitgespreid lagen. Agelmar zelf was er niet. Een leider moest ook een keer slapen.

Lan hurkte neer en keek naar de kaart. Na de aftocht van morgen zouden ze een plek bereiken die Bloedbron heette, vernoemd naar de stenen waardoor het water van de rivier rood leek. Bij Bloedbron zouden ze een licht hoogtevoordeel hebben vanwege de omringende heuvels, en Agelmar wilde daar een aanval met boogschutters en cavalerie tegen de Trolloks op touw zetten. En natuurlijk zou er weer terrein in brand worden gestoken.

Lan ging op zijn knie zitten en bekeek Agelmars aantekeningen over welk leger waar zou strijden en hoe hij de aanvallen wilde verdelen. Er kwam nogal wat bij kijken, maar in Lans ogen zag het er allemaal haalbaar uit.

Terwijl hij zat te lezen, ruisten de tentflappen en kwam Agelmar zelf binnen, zachtjes in gesprek met vrouwe Ells uit Saldea. Hij bleef staan toen hij Lan zag en maakte verontschuldigend een einde aan zijn gesprek. Toen kwam hij naar Lan toe.

Agelmar oogde niet overdreven uitgeput, maar Lan had geleerd verder te kijken dan de houding van een man op zoek naar tekenen van vermoeidheid. Rode ogen. Een lichte geur van vlakblad in de adem, een kruid waarop je kon kauwen om je geest scherp te houden als je al te lang wakker was. Agelmar was moe, maar dat gold voor iedereen in het kamp.

‘Ben je het eens met wat je ziet, Dai Shan?’ vroeg Agelmar, die bij hem neerknielde.

‘Het is een heel agressieve benadering van een aftocht.’

‘Kunnen we ons nog iets anders veroorloven?’ vroeg Agelmar. ‘We laten een verkoold terrein achter, vernietigen Shienar bijna even grondig als wanneer de Schaduw het land had ingenomen. Ik zal de as doven met Trollokbloed.’

Lan knikte.

‘Is Baldhere bij je geweest?’ vroeg Agelmar.

Lan keek scherp op.

Agelmar glimlachte flauwtjes. ‘Ik neem aan dat het ging over het verlies van Yokata en zijn mannen?’

‘Ja.’

‘Het was een vergissing om zo zeker van mezelf te zijn,’ zei Agelmar. ‘Ik vroeg me al af of iemand me erop zou aanspreken. Baldhere is een van de weinigen die slim genoeg is om mijn fout te doorzien.’

‘Hij denkt dat je jezelf te veel onder druk zet.’

‘Hij is een goede tacticus,’ zei Agelmar, ‘maar hij weet niet zoveel als hij denkt. Zijn hoofd zit vol met verhalen over de grote kapiteins. Ik ben niet zonder gebreken, Dai Shan. Dit zal niet mijn enige fout zijn. Ik zal ze herkennen, zoals ik deze herkende, en ervan leren.’

‘Maar toch moeten we misschien zorgen dat je meer slaap krijgt.’

‘Ik ben volkomen gezond, heer Mandragoran. Ik ken mijn grenzen. Ik heb ze mijn hele leven verkend. Deze slag zal me tot het uiterste beproeven, maar dat moet gewoon gebeuren.’

‘Maar...’

‘Los me af of laat me met rust,’ kapte Agelmar hem af. ‘Ik ben bereid naar goede raad te luisteren – ik ben geen dwaas – maar ik heb niets aan kritiek achteraf.’

‘Goed dan,’ zei Lan, die opstond. ‘Ik vertrouw op je oordeel.’

Agelmar knikte en keek naar zijn kaarten. Hij werkte nog steeds aan zijn strategieën toen Lan eindelijk zijn bed opzocht.

19

Een lap kiezen

Elayne trof Bashere ijsberend aan op de oostelijke oever van de rivier.

Rivieroevers waren een van de weinige plekken waarbij ze het gevoel had dat er nog leven in zat. Er was zoveel levenloos tegenwoordig. Bomen zonder bladeren, gras dat niet groeide, dieren die zich in hun holen verscholen en zich niet lieten zien.

De rivieren bleven stromen. Dat straalde een gevoel van leven uit, hoewel de oeverplanten er verlept uitzagen.

De Alguenya was zo’n verraderlijk machtige rivier die er van een afstand kalm uitzag, maar met stromingen die je onder water trokken en je verdronken. Ze herinnerde zich nog dat Brin daar een lesje voor Gawein van had gemaakt toen ze een keer langs de rivier waren gaan jagen. Het lesje was ook voor haar bedoeld geweest. Misschien wel voornamelijk voor haar, hoewel Brin altijd had opgepast dat hij zijn boekje niet te buiten ging bij de Erfdochter.

Pas op voor stromingen, had hij gezegd. Rivierstromingen zijn een van de gevaarlijkste dingen onder bet Licht, maar alleen omdat mensen ze onderschatten. Het oppervlak ziet er rustig uit omdat niets ertegen vecht. Niets wü ertegen vechten. De vissen gaan erin mee en de mensen blijven eruit, behalve dwazen die denken dat ze iets te bewijzen hebben.

Elayne stapte naar de rotsachtige oever toe, naar Bashere. Haar wachters bleven achter. Birgitte was vandaag niet bij hen. Zij was bij de groepen boogschutters enkele mijlen stroomafwaarts, waar ze druk bezig waren de Trolloks te bestoken die vlotten bouwden om de rivier over te steken. Birgittes boogschutters en Talmanes’ draken deden daar uitstekend werk in het verminderen van de aantallen Trolloks.

Elayne had haar troepen een week eerder uit Andor teruggetrokken, en zij en Bashere waren tevreden geweest met de vooruitgang die ze hadden geboekt. Totdat ze de valstrik hadden ontdekt. ‘Onvoorstelbaar, hè?’ vroeg ze toen ze naast Bashere kwam staan. Bashere keek haar even aan, en toen knikte hij. ‘Zoiets hebben we thuis niet.’

‘En de Arinelle dan?’

‘Die wordt pas zo breed buiten Saldea,’ zei hij verstrooid. ‘Dit lijkt wel een oceaan tussen twee oevers. Ik moest er net nog aan denken hoe de Aiel moeten hebben opgekeken toen ze net over de Rug van de Wereld kwamen.’

Ze zwegen allebei een poosje.

‘Hoe erg is het?’ vroeg Elayne uiteindelijk.

‘Erg. Ik had het moeten beseffen, het Licht verzenge me. Ik had het moeten zien.’

‘Je kunt je niet op alles voorbereiden, Bashere.’

‘Nou,’ zei hij, ‘eigenlijk is dat nu net wat ik wél hoor te doen.’ Hun tocht oostwaarts vanuit het Breemwoud was verlopen zoals verwacht. Door de bruggen over de Erinin en de Alguenya in brand te steken, hadden ze grote aantallen Trolloks uitgeschakeld die achter hen aan wilden komen. Elayne was nu stroomopwaarts onderweg naar de stad Cairhien. Bashere had de bedoeling gehad hun laatste confrontatie met de Trolloks in de heuvels langs de weg te laten plaatsvinden, twintig roeden ten zuiden van Cairhien.

De Schaduw had dat voorzien. Verkenners hadden een tweede leger van Trolloks ontdekt, even ten noorden van hun huidige positie, Ze waren op weg naar het oosten, naar de stad Cairhien. Elayne had die stad van zijn verdedigers ontdaan om haar leger aan te vullen. Nu waren er alleen nog vluchtelingen, en het was er even druk als het in Caemlin was geweest.

‘Hoe komen ze daar?’ vroeg ze. ‘Die Trolloks kunnen niet uit Tarwins Kloof zijn gekomen.’

‘Daar is niet genoeg tijd voor geweest,’ beaamde Bashere.

‘Een andere saidinpoort?’ vroeg ze.

‘Misschien,’ zei Bashere. ‘Misschien niet.’

‘Hoe dan? Waar is dat leger vandaan gekomen?’ Het leger van Trolloks was bijna dichtbij genoeg om op de stadspoorten te kloppen. Lichtl

‘Ik heb de fout gemaakt te denken als een mens,’ zei Bashere. ‘Ik heb rekening gehouden met de snelheid van het Trollok-leger, maar niet met hoe de Myrddraal ze opdrijven. Een stomme fout. Het leger in het bos moet zich hebben opgesplitst en een deel ervan noordoostwaarts door de bossen naar Cairhien hebben gestuurd. Dat is het enige wat ik kan bedenken.’

‘Wij hebben ons zo snel verplaatst als mogelijk was,’ zei Elayne. ‘Hoe kunnen ze ons hebben ingehaald?’ Haar leger had Poorten. Ze konden niet iedereen erdoor verplaatsen, aangezien ze niet genoeg geleiders had om gedurende langere tijd Poorten open te houden, maar wél de bevoorradingswagens, de gewonden en de kampvolgers. Daardoor verplaatsten ze zich met de snelheid van geoefende soldaten.

‘We hebben ons zo snel verplaatst als véilig mogelijk was,’ verbeterde Bashere haar. ‘Een menselijke bevelhebber zou zijn troepen nooit op zo’n moordend tempo voortdrijven. Het terrein dat ze hebben doorkruist moet vreselijk zijn geweest. De rivieren die ze moesten oversteken, de bossen, de moerassen, Licht! Het moet een ware uitputtingsslag zijn geweest, die duizenden Trolloks heeft gekost. De Schimmen hebben die gok gewaagd, en nu hebben ze ons in de tang. De stad kan ook vernietigd worden.’

Elayne zweeg even. ‘Dat laat ik niét gebeuren,’ zei ze uiteindelijk. ‘Niet weer. Niet als we het kunnen voorkomen.’

‘Hebben we een keus?’

‘Ja,’ zei Elayne. ‘Bashere, jij bent een van de beste strategen die dit land ooit heeft gekend. Je hebt middelen die geen man ooit eerder heeft gehad. De draken, de Kinsvrouwen, Ogier die bereid zijn te strijden... Jij kunt dit laten slagen. Ik weet het gewoon.’

‘Je hebt verrassend veel vertrouwen in me, voor iemand die je pas zo kort kent.’

‘Rhand vertrouwt je,’ zei Elayne. ‘Zelfs in de duistere tijden, Bashere – toen hij bijna iedereen om hem heen met duisternis in zijn ogen bekeek – vertrouwde hij jou.’

Bashere leek ongerust. ‘Er is wel iets wat we kunnen doen.’

‘Wat dan?’

‘We gaan zo snel mogelijk naar Cairhien en vallen de Trolloks aan. Ze zijn moe, dat kan niet anders. Als we ze snel kunnen verslaan, voordat de horde vanuit het zuiden ons bereikt, lukt het ons misschien. Het zal moeilijk worden. Het noordelijke leger wil waarschijnlijk de stad in handen krijgen en die dan tegen ons gebruiken zodra de Trolloks uit het zuiden aankomen.’

‘Kunnen we geen Poorten openen naar de stad en die zo in handen krijgen?’

‘Dat betwijfel ik,’ antwoordde Bashere. ‘Niet nu de geleiders zo moe zijn. Bovendien moeten we die Trolloks in Cairhien per se vernietigen. Als we ze de tijd geven om uit te rusten, herstellen ze zich van hun tocht, krijgen versterking van de Trolloks uit het zuiden en zetten dan hun Gruwheren in om Cairhien te laten barsten als een overrijpe appel. Nee, Elayne. We moeten aanvallen en dat noordelijke leger verpletteren terwijl het zwak is. Pas dan kunnen we mogelijkerwijs standhouden tegen het zuidelijke leger. Als we falen, pletten die twee ons tussen hen in.’

‘Dat is dan een gok die we moeten wagen,’ zei Elayne. ‘Tref je voorbereidingen, Bashere. We zullen zorgen dat het lukt.’

Egwene stapte Tel’aran’rhiod binnen.

De Wereld der Dromen was altijd gevaarlijk geweest, onvoorspelbaar. De laatste tijd was dat nog meer het geval. De grote stad Tyr werd merkwaardig weerspiegeld in de droom: de gebouwen waren verweerd als door honderd jaar van stormen. De stadsmuren waren nu nog maar tien voet hoog, de bovenkanten afgerond en glad van de wind. De gebouwen binnen de muren waren geërodeerd en bestonden alleen nog uit funderingen en bergen verweerde stenen.

Verkild door de aanblik draaide Egwene zich om naar de Steen. Die stond er in ieder geval nog net zo bij als voorheen. Hoog, sterk, onaangeroerd door de slijtage van de wind. Dat stelde haar gerust.

Ze stuurde zichzelf naar het hart ervan. De Wijzen wachtten op haar. Dat was ook geruststellend. Zelfs in deze tijd van verandering en oproer waren zij standvastig als de Steen zelf. Amys, Bair en Melaine wachtten op haar. Ze hoorde een deel van hun gesprek voordat ze haar opmerkten.

‘Ik heb het net zo gezien als zij,’ vertelde Bair. ‘Hoewel ik het door de ogen van mijn eigen afstammelingen zag. Ik denk dat we het nu allemaal te zien krijgen als we voor de derde keer terugkeren. Dat zou dus vereist moeten zijn.’

‘Drie bezoeken?’ vroeg Melaine. ‘Dat is inderdaad een verandering. We weten nog steeds niet of het tweede bezoek nu dit zal tonen, of het vorige visioen.’

Zich ervan bewust dat ze afluisterde, schraapte Egwene haar keel. De vrouwen draaiden zich naar haar om en zwegen meteen.

‘Ik wilde jullie niet storen,’ zei Egwene, die tussen de pilaren door naar hen toe liep.

‘Geen punt,’ zei Bair. ‘We hadden zelf op onze woorden moeten passen. Wij zijn immers degenen die jou hier hebben uitgenodigd.’

‘Fijn om je te zien, Egwene Alveren,’ zei Melaine, die vol genegenheid glimlachte. De vrouw oogde zo ver in haar zwangerschap dat ze bijna op het punt moest staan om haar kinderen ter wereld te brengen. ‘Uit verslagen maak ik op dat je leger veel ji verdient.’

‘Het gaat goed,’ beaamde Egwene, die bij hen op de vloer ging zitten. ‘Jij krijgt je mogelijkheid ook nog wel, Melaine.’

‘De Car’a’carn wacht te lang,’ zei Amys fronsend. ‘De speren worden ongeduldig. We zouden tegen Zichtzieder moeten optrekken.’

‘Hij wil zich graag grondig voorbereiden,’ zei Egwene. Ze aarzelde. ‘Ik kan niet lang bij jullie blijven. Ik heb later vandaag een bespreking met hem.’

‘Waarover?’ vroeg Bair, die zich nieuwsgierig naar voren boog.

‘Dat weet ik niet,’ antwoordde Egwene. ‘Er lag een briefje van hem op de vloer van mijn tent. Hij zei dat hij me wilde spreken, maar niet als Draak en Amyrlin. Als oude vrienden.’

‘Zeg hem dat hij niet moet talmen,’ zei Bair. ‘Maar luister, er is iets waarover we met je moeten praten.’

‘Wat dan?’ vroeg Egwene nieuwsgierig.

‘Heb je wel eens zoiets gezien?’ vroeg Melaine, die zich concentreerde. Op de vloer tussen hen trokken barsten door het steen. Ze legde haar wil op aan de Wereld der Dromen en riep iets op waarvan ze wilde dat Egwene het zag.

Eerst begreep ze het niet. Barsten in het steen? Natuurlijk had ze wel eerder barsten in steen gezien. En nu er de laatste tijd zoveel aardbevingen plaatsvonden, zou ze er waarschijnlijk nog veel meer gaan zien.

Maar er was wel iets opvallends aan. Egwene boog zich naar voren en zag dat de barsten leken te eindigen in niéts. Een diep zwart. Onnatuurlijk zwart.

‘Wat is dat?’ vroeg Egwene.

‘Ons volk heeft dit verschijnsel gemeld,’ zei Amys zachtjes. ‘Zij die vechten in Andor, en ook in de Verwoeste Landen met Rhand Altor. Het lijken wel breuken in het Patroon zelf. Ze blijven een poosje zo donker, en dan vervagen ze en worden het gewone barsten.’ ‘Het is een heel gevaarlijk teken,’ zei Bair. ‘We hebben een van de onzen naar de Grenslanden gestuurd, waar Lan Mandragoran vecht, om navraag te doen. Het lijkt erop dat de barsten daar het meest voorkomen.’

‘Ze verschijnen vaker als de Gruwheren vechten,’ vertelde Amys.

‘Als ze de weving gebruiken die lotsvuur wordt genoemd.’

Egwene staarde huiverend in de duisternis. ‘Lotsvuur verzwakt het Patroon. Tijdens de Oorlog van Kracht begonnen zelfs de Verzakers het gebruik ervan te vrezen, omdat ze mogelijk de hele wereld zouden laten ontrafelen.’

‘We moeten dit doorgeven aan al onze bondgenoten,’ zei Amys. ‘Ze moeten die weving niet meer gebruiken.’

‘Dat is al verboden voor Aes Sedai,’ antwoordde Egwene. ‘Maar ik zal bekendmaken dat niemand zelfs maar moet overwegen die regel te overtreden.’

‘Dat is verstandig,’ zei Melaine. ‘Voor een volk dat zoveel regels voor zichzelf heeft opgesteld, zijn de Aes Sedai er erg handig in om richtlijnen te negeren als hun omstandigheden het toelaten, heb ik gemerkt.’

‘We vertrouwen onze vrouwen,’ zei Egwene. ‘Ze zijn gebonden aan de Geloften, en daarnaast putten ze uit hun eigen wijsheid. Als Moiraine niet bereid was geweest om die regel soepel te hanteren, zou Perijn nu dood zijn. Datzelfde geldt voor Mart, als Rhand de regel had genegeerd. Maar ik zal met de vrouwen praten.’

Lotsvuur zat haar dwars. Niet omdat het bestond of om wat het deed. Het was heel erg gevaarlijk. Maar wat had Perijn ook alweer tegen haar gezegd in de droom? Het is alleen maar een weving...

Het leek oneerlijk dat de Schaduw toegang had tot zo’n wapen, een wapen dat het Patroon ontrafelde als het werd gebruikt. Hoe moesten ze daartegen vechten, hoe konden ze zoiets tegengaan?

‘Dit is niet de enige reden dat we je wilden spreken, Egwene Alveren,’ zei Melaine. ‘Heb je de veranderingen gezien in de Wereld der Dromen?’

Egwene knikte. ‘De storm wordt erger.’

‘We zullen hier in de toekomst niet vaak meer komen,’ zei Amys. ‘We hebben het besluit genomen. En ondanks ons geklaag bereidt de C lar’a’carn wel zijn legers voor om in beweging te komen. Het zal niet lang meer duren voordat we met hem meegaan naar de oorsprong van de Schaduw.’

Egwene knikte langzaam. ‘Dus het is zover.’

‘Ik ben trots op je, meisje,’ zei Amys. Amys, die taaie Amys, had lianen in haar ogen. Ze stonden op en Egwene omhelsde hen een voor een.

‘Het Licht behoede jullie, Amys, Melaine, Bair,’ zei Egwene. ‘Doe dc groeten aan de anderen.’

‘Dat zal gebeuren, Egwene Alveren,’ zei Bair. ‘Moge je water en schaduw vinden, nu en altijd.’

Een voor een vervaagden ze uit Tyr. Egwene haalde diep adem en keek omhoog. Het gebouw kreunde als een schip in een storm. De stenen zelf leken te verschuiven.

Ze had van deze plek gehouden. Niet van de Steen, maar van Tel’aran’rhiod. Ze had er zoveel van geleerd. Maar ze wist, terwijl ze zich voorbereidde op haar vertrek, dat het net een rivier was tijdens een gevaarlijke overstroming. Hij mocht dan vertrouwd en geliefd zijn, maar ze mocht zichzelf hier niet op het spel zetten. Niet zolang de Witte Toren haar nodig had.

‘En jij ook vaarwel, oude vriend,’ zei ze tegen de lucht. ‘Tot de volgende keer dat ik droom.’

Ze liet zichzelf wakker worden.

Gawein stond te wachten bij haar bed, zoals gebruikelijk. Ze waren weer in de Toren. Egwene was volledig aangekleed op haar bed gaan liggen, in de kamer naast haar werkkamer. Het was nog geen avond, maar ze had meteen op het verzoek van de Wijzen willen ingaan.

‘Hij is er,’ zei Gawein zachtjes, met een blik op de deur naar haar werkkamer.

‘Laten we dan maar naar hem toe gaan,’ besloot ze. Ze stond op en streek haar rokken glad. Ze knikte naar Gawein, en samen liepen ze de deur door om de Herrezen Draak te ontmoeten.

Rhand glimlachte toen hij haar zag. Hij werd vergezeld door twee Speervrouwen die Egwene niet kende.

‘Waar gaat dit over?’ vroeg Egwene vermoeid. ‘Kom je me overtuigen om de zegels te breken?’

‘Je bent cynisch geworden.’

‘De laatste twee keer dat we elkaar zagen,’ zei Egwene, ‘probeerde je nadrukkelijk om me woedend te maken. Moet ik dat dan nu niet weer verwachten?’

‘Ik probeer je niet woedend te maken,’ zei Rhand. ‘Luister. Hier.’ Hij haalde iets uit zijn zak. Een haarlint. Hij stak het naar haar uit. ‘Je keek er altijd zo naar uit om je haar te kunnen vlechten.’

‘Dus nu wil je zeggen dat ik een kind ben?’ vroeg Egwene geërgerd. Gawein legde geruststellend zijn hand op haar schouder.

‘Wat? Nee!’ Rhand zuchtte. ‘Licht, Egwene. Ik wil het goedmaken. Je bent als een zus voor me. Ik heb nooit broers en zussen gehad. Of althans, de ene die ik heb, kent me niet. Ik heb alleen jou. Alsjeblieft. Ik probeer je niet kwaad te maken.’

Heel even leek hij weer de jongen die hij lang geleden was. Een onschuldige, ernstige jongen. Egwene liet haar frustratie wegsmelten. ‘Rhand, ik heb het druk. Wij hebben het druk. Er is geen tijd voor dit soort dingen. Je legers zijn ongeduldig.’

‘Hun tijd komt binnenkort,’ zei Rhand, en zijn gezicht verhardde. ‘Voordat dit afgelopen is, zullen ze zich gaan afvragen waarom ze zo stonden te trappelen en zullen ze met weemoed terugkijken op deze rustige dagen van wachten.’ Hij hield nog steeds het lint in zijn hand, die nu een vuist werd. ‘Ik wilde alleen... Ik wilde niet naar mijn slagveld gaan terwijl we tijdens onze laatste ontmoeting ruzie hadden gehad, al was het dan over iets belangrijks.’

‘O, Rhand.’ Egwene stapte naar voren en pakte het lint aan. Ze omhelsde hem. Licht, maar hij was de laatste tijd moeilijk in de omgang geweest. Maar aan de andere kant had ze af en toe hetzelfde over haar ouders gedacht. ‘Ik steun je. Dat betekent niet dat ik met de zegels zal doen wat jij wilt, maar ik steun je wel.’

Egwene liet Rhand los. Ze zou géén tranen in haar ogen laten komen. Zelfs al leek dit een afscheid.

‘Wacht,’ zei Gawein. ‘Broers en zussen? Heb je die?’

‘Ik ben de zoon van Tigraine,’ antwoordde Rhand schouderophalend, ‘van toen ze naar de Woestenij ging en Speervrouwe werd.’ Gawein keek stomverbaasd, hoewel Egwene dit tijden geleden al had uitgevogeld. ‘Ben je Galads bróér?’ vroeg Gawein.

‘Halfbroer,’ zei Rhand. ‘Niet dat dat veel zal betekenen voor een Witmantel, denk ik. We hadden dezelfde moeder. Zijn vader, net als de jouwe, was Taringael, maar de mijne was een Aiel.’

‘Ik denk dat Galad je nog zou verbazen,’ zei Gawein zacht. ‘Maar Elayne...’

‘Ik wil je je eigen familiegeschiedenis niet vertellen, maar Elayne is niet aan me verwant.’ Rhand wendde zich tot Egwene. ‘Mag ik ze zien? De zegels? Voordat ik naar Shayol Ghul ga, wil ik ze nog een laatste keer zien. Ik beloof dat ik er niets mee zal doen.’

Met tegenzin haalde ze de zegels uit de buidel aan haar middel, waar ze ze meestal in bewaarde. Gawein, nog steeds met een verbaasd gezicht, liep naar het raam en deed het open om licht in de kamer te laten. De Witte Toren voelde bewegingloos... stil. De legers waren weg, de leiders ervan in oorlog.

Egwene pakte het eerste zegel uit en gaf het aan Rhand. Ze zou ze hem niet allemaal tegelijk geven. Voor de zekerheid. Ze vertrouwde wel op zijn woord, want hij was immers Rhand, maar... gewoon voor de zekerheid.

Rhand hield het zegel omhoog en staarde ernaar alsof hij wijsheid zocht in die kronkellijn. ‘Ik heb deze gemaakt,’ fluisterde hij. ‘Ik heb ze zo sterk gemaakt dat ze nooit zouden breken. Maar ik wist al terwijl ik dat deed dat ze uiteindelijk zouden falen. Alles faalt uiteindelijk als hij het aanraakt...’

Egwene pakte nog een zegel en hield hem voorzichtig vast om hem niet per ongeluk te breken. Ze bewaarde ze ingepakt, met extra doeken in de buidel, want ze was bang dat ze stuk zouden gaan als ze ermee rondliep. Maar Moiraine had gezegd dat Egwene de zegels zou breken.

Haar leek dat een dwaze zet, maar de woorden die ze had gelezen, de dingen die Moiraine had gezegd... Nou, als de tijd om ze te breken inderdaad kwam, zou Egwene ze bij de hand moeten hebben. En dus droeg ze ze met zich mee. Ze droeg de mogelijke dood van de hele wereld met zich mee.

Rhand werd ineens zo wit als een laken. ‘Egwene,’ zei hij. ‘Hiermee bedot je me niet.’

‘Hè?’

Hij keek haar aan. ‘Deze is nep. Alsjeblieft, het geeft niet, maar vertel me de waarheid. Je hebt een kopie gemaakt, en die aan mij gegeven.’

‘Dat heb ik helemaal niet gedaan,’ zei ze verbaasd.

‘O... O, Licht.’ Rhand hield het zegel omhoog. ‘Deze is nep.’

‘Wat!’ Egwene griste het zegel uit zijn hand en betastte hem. Ze voelde er niets vreemds aan. ‘Hoe weet je dat zo zeker?’

‘Ik heb ze gemaakt,’ zei Rhand. ‘Ik ken mijn eigen werk. Dat is géén zegel. Het is... Licht, iemand heeft ze gestolen.’

‘Ik heb ze bij me gedragen sinds de dag dat jij ze me hebt gegeven!’ zei Egwene.

‘Dan is het al eerder gebeurd,’ fluisterde Rhand. ‘Ik heb ze niet meer zorgvuldig bekeken nadat ik ze had opgehaald. Hij heeft dus weten te achterhalen waar ik ze had gelaten.’ Hij pakte de andere van haar aan en schudde zijn hoofd. ‘Deze is ook niet echt.’ Hij pakte de derde. ‘En deze ook niet.’

Hij keek haar aan. ‘Hij heeft ze, Egwene. Hij heeft ze terug weten te stelen. De Duistere heeft de sleutels van zijn eigen kerker in handen.’

Een groot deel van Marts leven had hij gewenst dat mensen niet zo vaak naar hem zouden kijken. Ze fronsten naar hem vanwege de problemen die hij volgens zeggen veroorzaakte – problemen die echt niet zijn schuld waren – en wierpen hem afkeurende blikken toe als hij volkomen onschuldig rondliep en zijn best deed om aardig te zijn. Elke jongen stal wel eens een pastei. Dat kon geen kwaad. Het werd bijna van ze verwacht.

Het gewone leven was moeilijker geweest voor Mart dan voor andere jongens. Er was geen enkele goede reden voor, maar iedereen hield hem extra zorgvuldig in de gaten. Perijn had de hele dag pasteien kunnen stelen, maar bij hem zouden de mensen alleen maar glimlachen en misschien even door zijn haar woelen. Als Mart het deed, kwamen ze met een bezem achter hem aan.

Elke keer als hij ergens naar binnen ging om te dobbelen, trok hij blikken. Mensen keken naar hem zoals ze naar een valsspeler zouden kijken – hoewel hij dat nooit deed – of met afgunst in hun ogen. Ja, hij had altijd gedacht dat het heerlijk zou zijn om mét in de gaten te worden gehouden. Een feestje waard.

Nu had hij dat, en hij werd er niet goed van.

‘Je mag wel naar me kijken,’ zei Mart. ‘Echt. Het Licht verzenge je, het is goed!’

‘Dan zouden mijn ogen neergeslagen worden,’ zei de bediende terwijl ze stoffen opstapelde op het lage tafeltje tegen de muur.

‘Je ogen zijn al neergeslagen! Je staart toch de hele tijd naar die stomme vloer? Ik wil dat je ze opheft.’

De Seanchaanse ging door met haar werk. Ze had een lichte huid met sproeten op haar wangen, niet onaantrekkelijk, hoewel hij tegenwoordig meer op donkerdere tinten viel. Toch zou hij het niet erg vinden als dat meisje eens naar hem lachte. Hoe kon hij nu met een vrouw praten als hij niet eens kon proberen haar te laten lachen?

Er verschenen nog een paar andere bedienden met neergeslagen blikken, die nog meer stof kwamen brengen. Mart bevond zich in wat kennelijk ‘zijn’ vertrekken in het paleis waren. Het waren er meer dan hij ooit nodig zou hebben. Misschien konden Talmanes en een paar leden van de Bond erbij komen wonen, zodat het hier niet zo leeg aanvoelde.

Mart sjokte naar het raam. Beneden, in de Mol Hara, werd een leger verzameld. Het zou langer duren dan hem lief was. Galgan – Mart had die vent slechts kort ontmoet en vertrouwde hem niet, ongeacht wat Tuon zei over dat zijn huurmoordenaars niet de bedoeling hadden om te slagen – verzamelde de Seanchaanse troepen vanaf de grenzen, maar het ging te langzaam. Hij was bang dat hij de Almothvlakte zou verspelen bij de aftocht.

Nou, hij kon maar beter naar rede luisteren. Mart mocht die man toch al niet, maar als hij hierbij ook nog treuzelde...

‘Geëerde?’ vroeg de bediende.

Mart keek om en trok zijn wenkbrauw op. Enkele da’covale waren binnengekomen met de laatste stoffen, en Mart merkte dat hij bloosde. Ze droegen amper kleding, en wat ze droegen was doorschijnend. Maar hij mocht toch wel kijken? Ze zouden toch niet zulke kleding dragen als het niet de bedoeling was dat hij keek? Wat zou Tuon ervan vinden?

Ik ben haar bezit niet, dacht Mart vastbesloten. Ik ga niet de echtgenoot uithangen.

De bediende met de sproeten – ze was een so’jhin, met de helft van haar hoofd geschoren – gebaarde naar iemand die achter de da’covale was binnengekomen, een vrouw van middelbare leeftijd met haar donkere haar in een knot en geen enkel deel van haar hoofd geschoren. Ze was gedrongen, een beetje gevormd als een klok, en had de uitstraling van een grootmoeder.

De nieuwkomer bekeek hem schattend. Eindelijk iemand die hem wilde aankijken! Hij wenste alleen dat ze niet zo naar hem keek als iemand die paarden beoordeelt op een veemarkt.

‘Zwart voor zijn nieuwe status,’ zei de vrouw, die eenmaal in haar handen klapte. ‘Groen voor zijn afkomst. Een diep bosgroen, maar niet te veel. Laat iemand met een paar verschillende ooglapjes komen, en laat iemand anders die hoed verbranden.’

‘Wat?’ riep Mart uit. Bedienden zwermden om hem heen en plukten aan zijn kleding. ‘Wacht eens even. Wat moet dit voorstellen?’ ‘Uw nieuwe ambtskleding, Geëerde,’ zei de vrouw. ‘Ik ben Nata, en ik ben uw persoonlijke kleermaakster.’

‘Die hoed wordt niét verbrand,’ zei Mart. ‘Probeer het maar, dan zullen we eens kijken of je kunt vliegen. We zitten hier op vier hoog. Is dat begrepen?’

De vrouw aarzelde. ‘Ja, Geëerde. Verbrand zijn kleding niet. Sla het veilig op voor het geval het nog nodig is.’ Ze leek te betwijfelen of dat ooit het geval zou zijn.

Mart deed zijn mond open om verder te klagen, maar toen opende een van de da’covale een kistje. Er blonken juwelen in. Robijnen, smaragden, vuurdruppels. Marts mond zakte verder open. Er lag een fortuin in dat kistje!

Hij was zo verbaasd dat hij bijna niet merkte dat de bedienden hem aan het uitkleden waren. Ze trokken aan zijn hemd, en Mart liet het toe. Hoewel hij zijn halsdoek vasthield, was hij niet verlegen. Die blos op zijn wangen had niets te maken met het feit dat zijn broek werd uitgetrokken. Hij was gewoon verbaasd over die juwelen.

Toen legde een van de jonge da’covale zijn hand op Marts onderkleding.

‘Je zou het echt lastig krijgen zonder vingers,’ grauwde Mart tegen de jongeman.

De da’covale keek op, zijn ogen werden groot en zijn gezicht verbleekte. Hij keek meteen weer naar beneden, maakte een buiging en stapte achteruit. Mart was niet verlegen, maar tot op zijn ondergoed was ver genoeg.

Nata klakte met haar tong. Haar bedienden begonnen Mart in mooie stoffen te wikkelen, zwart en donkergroen; zo donker dat het ook bijna zwart was. ‘We zullen kleding voor u maken voor militaire gelegenheden, voor aan het hof, voor uw vrije tijd en voor openbare optredens. Het...’

‘Nee,’ zei Mart. ‘Alleen militair.’

‘Maar...’

‘Dit is verdomme de Laatste Slag, vrouw,’ zei Mart. ‘Als we dit overleven, mag je voor mijn part een feestmuts voor me maken. Tot die tijd zijn we in oorlog en heb ik niks anders nodig.’

Ze knikte.

Mart bleef met tegenzin met uitgestoken armen staan en liet zich de maat nemen en in stoffen hullen. Als hij dan moest ondergaan dat ze hem ‘Geëerde’ en ‘Hoogheid’ noemden, dan kon hij in ieder geval proberen zelf nog wat invloed te hebben op zijn kleding.

Eerlijk gezegd was hij steeds maar dezelfde oude kleren wel zat. I Iet leek er niet op dat de Seanchaanse kleermaakster veel kant gebruikte, en dat was jammer, maar Mart wilde haar niet vertellen hoe ze haar werk moest doen. Hij kon niet over elk klein dingetje klagen. Niemand hield van een klager, en Mart al helemaal niet.

Terwijl ze zijn maten opnamen, kwam er een bediende aan met een klein koffertje, bekleed met fluweel, waarin verschillende oog-lapjes lagen. Hij aarzelde en dacht na. Op sommige zaten edelstenen en andere waren kunstig beschilderd.

‘Die,’ zei hij, wijzend naar het minst versierde ooglapje. Het was zwart, met twee lange, smalle robijntjes aan de rechter- en linkerkant van het lapje. Ze deden hem het lapje om terwijl de andere bedienden de laatste maten bij hem opnamen.

Toen dat gebeurd was, liet de kleermaakster haar bedienden Mart ui een pak hijsen dat ze had meegebracht. Kennelijk mocht hij niet gewoon zijn oude kleren blijven dragen terwijl hij wachtte tot de nieuwe klaar waren.

De kleding begon eenvoudig genoeg. Een zijden mantel, mooi gemaakt. Mart had liever een broek gehad, maar die mantel zat wel lekker. Ze legden daar een grotere, stijvere mantel overheen. Die was ook van zijde, donkergroen, en elk stukje ervan was geborduurd met krullende patronen. De mouwen waren zo wijd dat er een paard doorheen kon draven en ze voelden zwaar en log.

‘Ik had gezegd dat je me strijderskleding moest geven!’ zei hij.

‘Dit is een ceremonieel strijdersuniform voor een lid van de keizerlijke familie, Hoogheid,’ zei Nata. ‘Velen zullen u zien als een buitenstaander, en hoewel niemand aan uw trouw zal twijfelen, zou het goed zijn als onze soldaten u eerst als de Prins van de Raven en pas daarna als een buitenlander zien. Bent u het daar niet mee eens?’

‘Jawel,’ gaf Mart toe.

De bedienden waren nog niet klaar. Ze deden hem een druk bewerkte riem om en legden onder zijn wijde mouwen armbanden met dezelfde patronen om zijn polsen. Die riem was nog niet zo erg, besloot Mart, aangezien hij de kleding wat aansnoerde en de mantel daardoor minder lomp oogde.

Helaas was het volgende kledingstuk het belachelijkste van allemaal. Het stijve, lichtgekleurde stuk stof kwam op zijn schouders te liggen. Het hing aan de voorkant en achterkant omlaag als een tabberd en was aan de zijkanten open, maar de schouderstukken staken aan weerskanten zeker een voetlengte uit, waardoor hij onmenselijk breed leek. Het leken wel schouderplaten van een zwaar pantser, maar dan van stof gemaakt.

‘Zeg, luister,’ zei Mart. ‘Je probeert toch geen geintjes met me uit te halen alleen omdat ik hier nieuw ben, hè?’

‘Geintjes, Geëerde?’ vroeg Nata.

‘Je kunt toch niet echt...’ Mart liet zijn stem wegsterven toen er iemand langs zijn deur liep. Ook een bevelhebber. De man droeg een pak dat wel wat leek op dat van Mart, hoewel het minder druk versierd was en de schouders iets minder breed waren. Geen pantser van de keizerlijke familie, maar een ceremonieel pantser voor iemand van het Bloed. Toch was het bijna even overdadig.

De man bleef staan, maakte een buiging voor Mart en liep door.

‘Ik mag branden,’ mompelde Mart.

Nata klapte in haar handen en de bedienden begonnen Mart te behangen met edelstenen. Ze kozen voornamelijk robijnen uit, en Mart voelde zich slecht op zijn gemak. Dat moest toch wel toeval zijn? Hij wist niet wat hij ervan vond om zo overladen te zijn met edelstenen. Misschien kon hij ze verkopen. Of eigenlijk, als hij ze op een goktafel legde kon hij misschien wel zoveel winnen dat hij heel Ebo Dar kon bezitten...

Tuon bezit het al, besefte hij. En ik ben met haar getrouwd. Het drong tot hem door dat hij rijk was. Écht rijk.

Hij bleef zitten en liet zijn nagels lakken terwijl hij overpeinsde wat dit allemaal betekende. O, hij hoefde zich al een tijdje geen zorgen meer te maken om geld, aangezien hij altijd meer kon winnen met gokken. Maar dit was anders. Als hij alles al had, wat had gokken dan nog voor zin? Dat klonk niet erg leuk. Mensen hoorden je niet zulke dingen te geven. Je hoorde zelf iets te bedenken om ze te bemachtigen, met je verstand, je geluk, of dankzij handigheid.

‘Verdomd,’ zei Mart, die zijn armen liet zakken toen zijn nagels gelakt waren. ‘Ik ben een verrekte edelman.’ Hij zuchtte, plukte zijn hoed uit de handen van een geschrokken bediende – die net langsliep met zijn oude kleding – en zette hem op zijn hoofd.

‘Geëerde,’ zei Nata. ‘Vergeef me mijn openhartigheid, maar het is mijn taak u raad te geven over de gangbare kledingstijl hier, als het u behaagt. Die hoed... past bepaald niet bij dit uniform.’

‘Nou en?’ zei Mart, die de kamer uit beende. Hij moest zich bijna opzij draaien om door de deur te kunnen! ‘Als ik toch voor gek loop, dan liever in stijl. Kan iemand me even vertellen waar die verrekte generaals van ons bijeenkomen? Ik moet uitvissen hoeveel soldaten we hebben.’

20

Naar Thakan’dar

Later op de dag na haar ontmoeting met Rhand hield Egwene Vora’s sa’angreaal voor zich omhoog en weefde Vuur. De draden kwamen bijeen, dunne gloeiende linten die een complexe weving in de lucht voor haar vormden. Ze voelde de hitte ervan bijna op haar afstralen en haar huid een heloranje kleur geven.

Toen ze de weving had voltooid, hing er een vuurbol zo groot als een rotsblok knetterend en brullend voor haar in de lucht. Hij schoot als een meteoor op de verre heuvelkam af. Door de inslag werden Trolloks gedood en alle kanten op gesmeten.

Romanda opende een Poort naast Egwene. Romanda was een van de Gelen die erop hadden gestaan aan het front te blijven om Heling te verschaffen. Zij en haar kleine groep waren van onschatbare waarde geweest bij het redden van levens.

Maar vandaag zou er geen gelegenheid zijn voor Heling. De Trolloks hadden zich teruggetrokken in de heuvels, zoals Brin had voorspeld. Na anderhalve dag van rust hadden vele van de Aes Sedai zich hersteld. Niet dat ze op volle kracht waren – dat kon ook niet na meer dan een week van zware gevechten – maar ze waren voldoende aangesterkt om weer iets bij te dragen.

Gawein sprong door de Poort zodra hij open was, met zijn zwaard in de hand. Egwene volgde samen met Romanda, Lelaine, Leane, Silviana, Raemassa en een handjevol zwaardhanden en soldaten. Ze stapten op de heuvel die Egwene net vrij had gemaakt. De verkoolde aarde was nog warm en zwart onder haar voeten en er hing een geur van verbrand vlees in de lucht.

Deze heuvel bevond zich helemaal in het midden van het Trollok-leger. Overal rondom schoot Schaduwgebroed alle kanten op, op zoek naar veiligheid. Romanda hield de Poort open, en Silviana weefde Lucht om een windkoepel tegen pijlen te vormen. De rest begon wevingen naar buiten te werpen.

De Trolloks reageerden traag. Ze hadden hier afgewacht, in deze heuvels, klaar om de valleien in te stromen zodra Egwenes leger aankwam. Onder gewone omstandigheden zou dat een ramp zijn geweest. De Trolloks konden Egwenes troepen van bovenaf bestoken, en haar cavalerie zou in het nadeel zijn als ze zouden proberen tegen die heuvels op te komen. Vanaf de heuveltoppen zouden de Trolloks en Schimmen goed uitzicht hebben, zwakke plekken in Egwenes gelederen kunnen zien en die dan aanvallen.

Egwene en haar bevelvoerders hadden de vijand dat voordeel niet willen geven. De beesten stoven uiteen toen de strijd zich tegen hen keerde en Aes Sedai de heuveltoppen innamen. Enkele beesten probeerden hen te bestormen en de heuvels weer in te nemen, maar andere renden voor hun leven. Egwenes zware cavalerie kwam daarna, denderend door de valleien. Wat tot dan toe een zeer gunstige positie voor de Trolloks was geweest, werd een slachtterrein. Nu de Trollok-boogschutters waren verwijderd door Aes Sedai, kon de zware cavalerie bijna ongestoord vijanden doden.

Dat maakte de weg vrij voor de voetsoldaten, die in formatie aankwamen om de Trolloks achteruit te drijven en ze tegen de hellingen te drukken, zodat de Aes Sedai ze met hele groepen tegelijk konden doden. Helaas waren de Trolloks het wat meer gewend geraakt om tegenover de Ene Kracht te staan. Of de Myrddraal waren beter geworden in het aanmoedigen van hun manschappen.

Weldra vielen beter gecoördineerde troepen Trolloks de heuveltoppen aan, terwijl andere de aanval van voetsoldaten deels wisten af te slaan. Brin had gelijk, dacht Egwene, terwijl ze een groep Trolloks uitschakelde die zich bijna een weg naar haar toe had geklauwd. De Schimmen zijn weer met de Trolloks verbonden. Het Schaduwgebroed had die tactiek de laatste tijd minder gebruikt, omdat bij het doden van een Schim ook alle verbonden Trolloks stierven. Egwene vermoedde dat het het enige middel was waarmee ze de Trolloks naar een bijna zekere dood op deze heuvels konden laten klimmen.

Als ze de Myrddraal kon vinden die was verbonden met de Trollok’. in de buurt, kon ze ze allemaal uitschakelen metéén goedgemikte weving van Vuur. Helaas waren de Schimmen sluw en verborgen ze zich te midden van de Trolloks.

‘Ze komen dichterbij,’ zei Lelaine hijgend.

‘Terugtrekken,’ beval Egwene.

Ze doken door Romanda’s Poort, gevolgd door hun zwaardhanden. Romanda kwam als laatste en sprong door de Poort net toen een groep Trolloks hun heuveltop weer opeiste. Een van de beesten, een behaard, beerachtig monster, kwam struikelend achter haar aan door de Poort.

Het schepsel viel onmiddellijk dood neer en er steeg een kringeltje rook op van het karkas. Zijn kameraden joelden en grauwden aan de overkant. Egwene keek naar de andere vrouwen, haalde haar schouders op en stuurde vlammen door de Poort. Een paar monsters vielen dood of stuiptrekkend neer, terwijl de andere brullend weg krabbelden en hun wapens lieten vallen.

‘Dat werkt goed,’ merkte Leane op. Ze sloeg haar armen over elkaar en trok één onberispelijke wenkbrauw op naar de Poort. Ze bevonden zich midden in de Laatste Slag, en die vrouw nam nog stééds elke morgen de tijd om haar gezicht te doen.

Hun Poort had hen teruggebracht naar het kamp, dat nu grotendeels verlaten was. Nu de ondersteunende troepen waren verzameld en klaar stonden om in beweging te komen zodra ze ergens nodig waren, was er alleen een groep van vijfhonderd soldaten in het kamp, die op wacht stonden bij Brins bevelstent.

Egwene droeg nog altijd het buideltje met de nepzegels om haar middel. Rhands woorden hadden haar hard geraakt. Hoe moesten ze de zegels terugkrijgen? Als de trawanten van de Schaduw ze op het verkeerde tijdstip braken, zou dat een ramp zijn.

Hadden ze ze al gebroken? Zou de wereld het merken als dat gebeurde? Egwene voelde een angst die ze niet van zich af kon zetten. En toch ging de oorlog door, en ze had geen andere keus dan te blijven vechten. Ze zouden er wel iets op vinden om de zegels terug te krijgen, als dat kon. Rhand zwoer dat hij het zou proberen. Ze wist niet zeker wat hij zou kunnen doen.

‘Ze doen zo ontzettend hun best,’ zei Gawein.

Egwene draaide zich om en zag hem een stukje verderop staan, uitkijkend over het slagveld met zijn kijkglas. Ze voelde verlangen van hem uitgaan. Hij voelde zich nutteloos in deze veldslagen nu hij geen mannen kon aanvoeren zoals hij bij de Jongelingen had gedaan, wist ze.

‘De Trolloks worden opgezweept door Myrddraal,’ zei Egwene, ‘en zijn er waarschijnlijk mee verbonden om de Schimmen meer macht over ze te geven.’

‘Ja, maar waaróm verzetten ze zich zo fel?’ vroeg Gawein, nog altijd kijkend door het kijkglas. ‘Ze geven niet om dit land. Het is duidelijk dat ze deze heuvels al hebben verloren, en toch blijven ze zo fel strijden. Trolloks zijn eenvoudige wezens. Ze vechten en winnen, of ze trekken zich terug. Ze nemen geen land in. Dat proberen ze hier wel te doen. Het lijkt wel... alsof de Schimmen denken dat ze er goed vóór staan, zelfs na een nederlaag als deze.’

‘Wie weet waarom Schimmen doen wat ze doen?’ merkte Lelaine op, die met over elkaar geslagen armen door de nog geopende Poort stond te kijken.

Egwene draaide zich om en keek er ook door. De heuveltop was nu verlaten, vreemd geïsoleerd te midden van het strijdgewoel. Haar soldaten waren boven op de Trolloks gebotst in de kleine vallei tussen cle heuvels, en de gevechten daar waren fel. Ze hoorde gegrom, geroep, gekletter. Bloederige paalwapens gingen de lucht in toen een groep mannen achteruit werd gedreven en hellebaardiers naar voren kwamen in een poging de Trolloks te vertragen.

Onder het Schaduwgebroed vielen verschrikkelijk veel slachtoffers. Dit was inderdaad merkwaardig. Brin had verwacht dat ze Zich zouden terugtrekken.

‘Er is iets mis,’ zei Egwene, die de haartjes op haar armen rechtop voelde komen. Haar zorg over de zegels verdween, voorlopig. Haar leger was in gevaar. ‘Verzamel de Aes Sedai en laat het leger zich terugtrekken.’

De andere vrouwen keken haar aan alsof ze waanzinnig was. Maar Gawein rende naar de bevelstent om haar bevelen door te geven, het Licht zegene hem. Hij stelde geen vragen.

‘Moeder,’ zei Romanda, die haar Poort liet dichtgaan. ‘Wat is...’

Iets spleet de lucht aan de andere kant van Egwenes legerkamp, tegenover het slagveld. Een streep licht, langer dan elke Poort die Egwene ooit had gezien. Hij was bijna zo breed als haar kamp zélf.

De streep licht opende zich en onthulde een landschap dat niét zuidelijk Kandor was. In plaats daarvan was het een plek met varens en verwelkte bomen. Hoewel ze bruin waren, net als alle begroeiing overal, was toch te zien dat het onbekende plantensoorten waren.

Een reusachtig leger stond zwijgend in dit onbekende landschap.

Duizenden banieren wapperden erboven, met tekens erop die Egwene niet herkende. De voetsoldaten droegen knielange kledingstukken, zo te zien een soort gevoerde pantsers, versterkt met maliën in een patroon van grote vierkanten. Anderen droegen metalen hemden die van aan elkaar genaaide munten leken te zijn gemaakt.

Velen van hen hadden bijlen in de hand, maar dan wel heel vreemde. Ze hadden lange, dunne stelen die aan het uiteinde bol waren als bloembollen, en de bijlkoppen waren smal en dun, bijna als pikhouwelen. De handvatten van al hun wapens – van paalwapens tot zwaarden – hadden een vloeiende, organische vorm. Ze waren glad en van uiteenlopende dikte, gemaakt van een soort donkerrood hout waarop langs de zijkanten gekleurde stippen waren geschilderd.

Egwene nam dit allemaal binnen enkele ogenblikken in zich op, in een poging de oorsprong van dit merkwaardige leger te achterhalen. Ze zag niets waar ze houvast aan had, totdat ze voelde dat er mensen geleidden. De gloed van saidar omringde honderden vrouwen, allemaal te paard en gekleed in vreemde gewaden die geheel van stijve zwarte zijde waren gemaakt. Ze droegen geen gordel om hun middel. De kleding zat vrij strak om de schouders en liep naar onderen toe wijd uit. Lange, rechthoekige kwastjes in vele kleuren hingen aan touwtjes aan de voorzijde, vlak onder de hals. De gezichten van de vrouwen waren allemaal getatoeëerd.

‘Laat de Kracht los,’ zei Egwene, die saidar losliet. ‘Laat ze je niet voelen!’ Ze dook opzij, Lelaine volgde, en de gloed om haar heen ging uit.

Romanda negeerde Egwene en vloekte. Ze begon een Poort te weven om te ontsnappen.

Een tiental verschillende wevingen van Vuur bestookten plotseling de plek waar Romanda stond. De vrouw had niet eens tijd om te gillen. Egwene en de andere vrouwen renden door het kamp terwijl wevingen van de Ene Kracht tenten vernietigden, voorraden in de as legden en alles in brand staken.

Egwene bereikte de bevelstent, waar Gawein gehaast naar buiten kwam. Ze greep hem en trok hem tegen de grond net toen een vuurbol vlak boven hen langs vloog en verderop tegen een aantal tenten dreunde.

‘Licht!’ riep Gawein. ‘Wat is dat?’

‘Sharanen.’ Lelaine dook buiten adem naast hen neer.

‘Weet je dat zeker?’ fluisterde Egwene.

Lelaine knikte. ‘Er zijn een heleboel verslagen van de Cairhienin van vóór de Aiel-oorlog, al valt er niet veel uit op te maken. Ze mochten niet veel zien, maar wat ze wel hebben gezien, leek heel veel op dat leger.’

‘Leger?’ vroeg Gawein. Hij verwrong zijn lichaam en keek tussen de tenten door naar het leger dat door de onnatuurlijk brede Poort kwam. ‘Bloed en bloedas!’ vloekte hij, en hij dook weer omlaag. ‘Het zijn er duizenden!’

‘Veel te veel om tegen te vechten,’ beaamde Egwene, terwijl ze koortsachtig nadacht. ‘Helemaal als we tussen hen en de Trolloks vastzitten. We moeten ons terugtrekken.’

‘Ik heb Brin net het bevel doorgegeven om de troepen terug te halen,’ zei Gawein. ‘Maar... Egwene. Waar moeten we naartoe? Trolloks vóór ons, dat leger achter ons! Licht. We worden tussen die twee geplet!’

Brin zou snel reageren. Hij zou een boodschapper door een Poort naar de kapiteins aan het front sturen. O nee...

Egwene greep Gawein vast en trok hem weg bij de bevelstent toen ze voelde dat er binnen iemand geleidde. Lelaine gaf een gil en dook de andere kant op.

De Sharaanse vrouwen reageerden onmiddellijk op het geleiden. De grond onder de tent kwam omhoog en verwoestte het bouwsel in een uitbarsting van overstelpende kracht. Rafelige stukken tentdoek, stenen en klonters aarde vlogen de lucht in.

Toen Egwene achteroverviel, trok Gawein haar mee naar een kar die ook was geraakt. Eén wiel was afgebroken en de kar hing scheef, waardoor de lading van brandhout eruit was gerold. Gawein trok Egwene naar de beschutte plek vlak onder de rand van de kar, naast liet gevallen hout. Ze doken ineen, hoewel het hout hier en daar vlam had gevat en de grond voor hen in brand stond. De hitte was verontrustend, maar niet ondraaglijk.

Egwene zat ineengedoken op de grond, knipperend met haar ogen omdat ze prikten van de rook, en zocht naar Lelaine. Of... Licht! Siuan en Brin waren in die tent geweest, samen met Yukiri en een aantal anderen.

Egwene en Gawein verstopten zich terwijl het vuur regende op het kamp en de aarde werd verscheurd. De Sharanen sloegen toe bij elk spoortje van beweging. Enkele bedienden die langs renden werden onmiddellijk door hun vuur verteerd.

‘Bereid je voor om te gaan rennen,’ zei Gawein, ‘zodra er geen vuur meer omlaag komt.’

De vlammen namen inderdaad af, maar op dat ogenblik galoppeerden ruiters in Sharaanse pantsers door het kamp. Ze joelden en brulden, richtten bogen op iedereen die ze zagen en schoten tientallen mensen pijlen in de rug. Daarna bewogen de Sharaanse troepen zich in strakke formaties door het kamp. Egwene wachtte gespannen, op zoek naar een uitweg.

Die zag ze niet. Gawein trok Egwene verder achteruit, wreef roet op haar wangen en gebaarde dat ze ineengedoken moest blijven zitten, en toen legde hij zijn zwaardhandmantel over hen allebei heen. Misschien zouden ze zo, naast het rokerig brandende hout, niet worden gezien.

Haar hart ging tekeer. Gawein drukte iets tegen haar gezicht: een zakdoek die hij nat had gemaakt met water. Hij hield er zelf ook een tegen zijn gezicht en ademde daardoor. Ze pakte de zakdoek van hem aan, maar ze durfde amper adem te halen. Die soldaten waren zó dichtbij.

Een van de soldaten keek naar de kar, turend naar de stapel hout, maar toen hij door de rook naar hen keek, leek hij hen niet te zien. Egwene zegende in stilte de zwaardhandmantel. Doordat het kledingstuk steeds van kleur veranderde, waren ze bijna onzichtbaar, als ze zich althans niet bewogen.

Waarom heb ik niet zo’n mantel, dacht ze geërgerd. Waarom zijn die alleen voor zwaardhanden?

De soldaten hielden zich bezig met het opjagen van bedienden. Degenen die wegvluchtten, werden gedood met pijlen die werden afgeschoten met opmerkelijk soepele bogen. Bedienden die langzamer liepen, werden bij elkaar gedreven en gedwongen op de grond te gaan liggen.

Egwene verlangde ernaar de Bron te omhelzen, iets te doen. Ze wilde vuur en bliksem over die indringers uitgieten. Ze had Vora’s sa’angreaal nog. Misschien kon ze...

Die gedachtegang onderdrukte ze snel. Ze was omringd door de vijand, en de snelle reactie van de geleiders gaf aan dat ze uitkeken naar Aes Sedai. Als Egwene ook maar één weving vormde, zou ze al gedood worden voordat ze er iets mee kon doen. Ze bleef ineengedoken naast Gawein zitten, onder zijn mantel, hopend dat geen van de Sharaanse geleiders dicht genoeg in de buurt kwam om haar vermogen te voelen. Ze kon een weving gebruiken om dat vermogen te verhullen, maar daarvoor zou ze eerst moeten geleiden. Durfde ze dat te proberen?

Ze verstopten zich zo zeker een uur. Als het wolkendek niet zo dicht was geweest, waardoor het land in eeuwige schemering was gehuld, zouden ze zeker zijn ontdekt, zwaardhandmantel of niet. Ze gaf bijna een gil toen een paar Sharaanse soldaten emmers water op de houtstapel gooiden om het vuur te doven, waarbij ook Egwene

en Gawein een plens over zich heen kregen.

Ze kon niets zien van haar eigen leger, maar ze vreesde het ergste. De Sharaanse geleiders en een groot deel van hun leger bewogen zich snel door het kamp naar het slagveld. Nu Brin en de soldaten weg waren, en nu er van achteren onverwachts een vijandelijk leger aankwam...

Egwene was misselijk. Hoeveel mensen stierven er, hoeveel waren er al dood? Gawein pakte haar arm toen hij haar voelde bewegen, schudde zijn hoofd en fluisterde geluidloos een paar woorden. Wacht tot het donker is.

Ze gaan dood! fluisterde ze terug.

Je kunt niets doen.

Het was waar. Ze liet zich door hem vasthouden, liet zich door zijn vertrouwde geur kalmeren. Maar hoe kon ze gewoon blijven wachten, terwijl soldaten en Aes Sedai die van haar afhankelijk waren werden afgeslacht? Licht, een groot deel van de Witte Toren was daar! Als dit leger viel, en die vrouwen erbij...

Ik ben de Amyrlin Zetel, hield ze zichzelf vastberaden voor. Ik zal sterk zijn. Ik zal overleven. Zolang ik leef, houdt de Witte Toren stand.

Ze bleef in Gaweins armen zitten.

Aviendha kroop over de rotsen als een winterhagedis op zoek naar warmte. Haar vingertoppen, hoe eeltig ze ook waren, begonnen te schrijnen van de gure wind. Het was in Shayol Ghul zo koud als in een grafkelder.

Rhuarc kroop links naast haar, en een Steenhond genaamd Shaen rechts van haar. Beiden droegen de rode hoofdband van de siswai’aman. Ze wist niet wat ze ervan moest denken dat Rhuarc, een clan-hoofd, die band had omgedaan. Hij had er nooit over gesproken, .ilsof die hoofdband helemaal niet bestond. Datzelfde gold voor alle siswai’aman. Amys kroop rechts van Shaen. Voor één keer had niemand tegenwerpingen gemaakt toen de Wijzen met de verkenners mee wilden. Op een plek als deze, in een tijd als deze, zouden de ogen van een geleider mogelijk dingen zien die gewone ogen ontgingen.

Aviendha trok zich geruisloos naar voren, ondanks de kettingen die ze om haar hals droeg. Er groeiden geen planten op deze rotsen, zelfs geen schimmels of korstmos. Ze bevonden zich nu diep in de Verwoeste Landen. Bijna zo diep als je maar kon gaan.

Rhuarc bereikte de richel als eerste en ze zag dat hij zijn spieren spande. Aviendha was de volgende. Toen ze over de rotsrand tuurde, laag blijvend om niet te worden gezien, bleef haar adem in haar keel steken.

Ze had verhalen gehoord over deze plek. Over de gigantische smidsoven onder aan de helling, waar een zwart riviertje omheen stroomde. Dat water was zo giftig geworden dat het je al zou doden als je het aanraakte. Overal in de vallei lagen haardvuren als open wonden die de mist eromheen rood kleurden. Als jonge Speervrouwe had ze met grote ogen geluisterd naar de verhalen die een stokoude dakvrouwe had verteld over de wezens die met de schaduwovens werkten. Schepsels die niet dood waren, maar ook niet leefden. Zwijgend liepen die afschrikwekkende wezens heen en weer, met passen waarin geen leven zat, als de tikkende wijzers van een klok.

De smeden besteedden weinig aandacht aan de kooien vol mensen wier bloed zou worden vergoten om gesmede klingen te temperen. De gevangenen hadden evengoed stukken ijzer kunnen zijn. Hoewel Aviendha te ver weg was om het gejammer van de mensen te horen, voelde ze hen wel. Haar vingers verstrakten op de rotsen.

Shayol Ghul zelf domineerde de vallei. De zwarte hellingen van de berg rezen steil omhoog als een gekarteld mes. De zijkanten waren doorsneden met diepe inhammen, als de huid van een man die honderd zweepslagen heeft gekregen, en elke inham was een kloof waar stoom uit spoot. Misschien veroorzaakte die stoom de mist die over de vallei lag. De mist wervelde en golfde, alsof de vallei een kom met vloeistof was.

‘Wat een vreselijke plek,’ fluisterde Amys.

Aviendha had nog nooit zoveel angst in de stem van die vrouw gehoord. Dat verkilde haar bijna evenzeer als de bittere wind die hun kleding liet wapperen. Het gekletter van smidshamers galmde door de lucht. Een zwarte rookzuil steeg op van de dichtstbijzijnde oven. Hij rees zonder te vervliegen als een navelstreng op naar de wolken erboven, waaruit haast doorlopend bliksems omlaag kwamen.

Ja, Aviendha had verhalen gehoord over deze plek. Maar die verhalen hadden niet de volledige waarheid kunnen overbrengen. Je kon deze plek niet beschrijven. Je moest hem met eigen ogen zien.

Er klonk geschraap achter hen, en even later kroop Rodel Ituralde naast Rhuarc. Hij bewoog zich vrij geruisloos, voor een natlander.

‘Was je zo ongeduldig dat je niet op ons verslag kon wachten?’ vroeg Rhuarc zachtjes.

‘Een verslag vertelt je nooit zoveel als je eigen ogen,’ antwoordde Ituralde. ‘Ik had niet beloofd dat ik zou achterblijven, ik zei dat je voorop moest gaan. En dat heb je gedaan.’ Hij hief zijn kijkglas en legde zijn hand om de voorkant om er schaduw op te werpen, hoewel dat waarschijnlijk met die bewolking niet nodig was.

Rhuarc fronste. Hij en de andere Aiel die naar het noorden waren gekomen, hadden beloofd een natlandergeneraal te volgen, maar toch zat het hen niet lekker. En dat hoefde ook niet. Ze hoefden hier niet aan te wennen. Gewenning was de grote doder van mensen.

Laat het genoeg zijn, dacht Aviendha, die weer in de vallei keek. Genoeg voor mijn volk. Genoeg voor Rhand en de taak die hij moet verrichten.

Het aanschouwen van de ondergang van haar volk had haar misselijk gemaakt en van afgrijzen vervuld, maar het had haar ook doen ontwaken. Als het einde van de Aiel het offer was dat nodig was om Rhand de overwinning te bezorgen, zou ze het brengen. Ze zou de naam van de Schepper schreeuwen en vervloeken, maar ze zou die prijs betalen. Dat gold voor elke strijder. Het einde van één volk was beter dan dat de hele wereld onder de Schaduw viel.

Hopelijk zou het niet zover komen. Hopelijk zou hun werk onder de Vrede van de Draak de Aiel beschermen en behoeden. Ze zouden zich niet laten weerhouden door de mogelijkheid van falen. Ze zouden vechten. Ontwaken uit de droom was altijd een mogelijkheid wanneer de speren werden gedanst.

‘Hmm,’ bromde Ituralde zachtjes, nog steeds kijkend door zijn kijkglas. ‘Wat denk je ervan, Aiel?’

‘We moeten een afleiding op touw zetten,’ zei Rhuarc. ‘We kunnen de helling pal ten oosten van de oven afgaan, die gevangenen bevrijden en de boel kort en klein slaan. Dan krijgen de Myrddraal geen nieuwe wapens meer en blijven de ogen van de Duistere op ons gericht, en niet op de Car’a’carn.’

‘Hoe lang zal de Draak nodig hebben?’ vroeg Ituralde. ‘Wat denk je, Aiel? Hoeveel tijd geven we hem om de wereld te redden?’

‘Hij moet vechten,’ zei Amys. ‘Eerst moet hij die berg binnengaan, en het dan tegen Zichtzieder opnemen. Het zal duren zolang het duurt. Een paar uur, misschien? Ik heb tweegevechten nooit veel langer zien doorgaan, zelfs niet tussen twee zeer vaardige mannen.’

‘Laten we aannemen,’ zei Ituralde glimlachend, ‘dat dit wat meer zal zijn dan een tweegevecht.’

‘Ik ben niet achterlijk, Rodel Ituralde,’ bitste Amys. ‘Ik denk niet dat het gevecht van de Car’a’carn tussen speren en schilden zal gaan. Maar toen hij de Bron reinigde, is dat toen ook niet binnen één dag gebeurd? Misschien zal dit net zo gaan.’

‘Misschien,’ zei Ituralde. ‘Misschien niet.’ Hij liet het kijkglas zakken en keek naar de Aiel. ‘Met welke mogelijkheid zou je het liefst rekening houden?’

‘De slechtste,’ antwoordde Aviendha.

‘Dus houden we stand zolang de Draak ons nodig heeft,’ besloot Ituralde. ‘Dagen, weken, maanden... jaren? Zo lang als het duurt.’

Rhuarc knikte langzaam. ‘Wat stel je voor?’

‘De pas naar de vallei is smal,’ antwoordde Ituralde. ‘Volgens verslagen van verkenners zit het meeste Schaduwgebroed dat nog in de Verwording is voorbij die pas daar. Zelfs zij komen zo weinig mogelijk op deze verdoemde plek. Als we de pas kunnen afsluiten en deze vallei in handen kunnen krijgen – die smeden en de paar Schimmen daar beneden vernietigen – kunnen we hier tijden standhouden. Jullie Aiel zijn goed in snel aanvallen en terugtrekken, dat weet ik uit persoonlijke ervaring. Jullie vallen die smederij aan, en wij beginnen met het afsluiten van de pas.’

Rhuarc knikte. ‘Dat is goed.’

Ze liepen met hun vieren naar de richel waar Rhand stond te wachten, gekleed in rood en goud, met zijn armen op zijn rug. Hij werd bewaakt door twintig Speervrouwen en zes Asha’man, en Nynaeve en Moiraine waren ook bij hem. Hij was ergens heel ongerust over – ze voelde het – hoewel hij eigenlijk blij had moeten zijn. Hij had de Seanchanen overgehaald om mee te vechten. Wat had hem zo verontrust tijdens zijn bespreking met Egwene Alveren?

Rhand draaide zich om en keek naar de top van Shayol Ghul. Terwijl hij daarnaar staarde, veranderden zijn gevoelens. Hij leek wel een man in het Drievoudige Land die naar een fontein vol koel water keek. Aviendha voelde zijn verwachting. Er zat ook angst in hem, natuurlijk. Geen enkele strijder kon zichzelf ooit helemaal ontdoen van de angst. Maar hij beheerste het, verdronk het in zijn dorst om dit gevecht te leveren en zichzelf te beproeven.

Je kon jezelf nooit echt kennen totdat je tot je uiterste grens werd beproefd. Totdat je de speren danste met de dood, je bloed voelde wegsijpelen en de grond bevlekken, of tot je wapen in het kloppende hart van je vijand werd gedreven. Rhand Altor verlangde daarnaar, en daarin begreep ze hem. Het was vreemd om te beseffen, na zo lange tijd, hoeveel ze eigenlijk op elkaar leken.

Aviendha stapte naar hem toe, en hij draaide zich om zodat hij vlak naast haar stond, met zijn schouder tegen de hare. Hij legde geen arm om haar heen en zij pakte zijn hand niet. Hij bezat haar niet, en zij bezat hem niet. Het feit dat hij zich had omgedraaid zodat ze dezelfde kant op keken, betekende voor haar veel meer dan elk ander gebaar.

‘Schaduw van mijn hart,’ vroeg hij zachtjes, kijkend naar zijn Asha’man die een Poort opende, ‘wat heb je gezien?’

‘Een graf,’ antwoordde ze.

‘Het mijne?’

‘Nee. Van je vijand. De plek waar hij ooit begraven lag, en de plek waar hij opnieuw zal sluimeren.’

Er verhardde iets binnen in Rhand. Ze voelde zijn vastberadenheid.

‘Je wilt hem doden, hè?’ fluisterde Aviendha. ‘Zichtzieder zelf.’

‘Ja.’

Ze wachtte.

‘Anderen zeggen dat het een dwaze gedachte van me is,’ zei Rhand. Zijn wachters stapten door de Poort terug naar Merrilor.

‘Geen enkele strijder moet een strijd aangaan als hij niet de bedoeling heeft om die strijd te voltooien,’ zei Aviendha. Ze aarzelde toen ze het gezegd had, omdat haar iets anders te binnen schoot.

‘Wat is er?’ vroeg Rhand.

‘Nou, de gróótste overwinning zou zijn als je je vijand tot je gai’shain maakt.’

‘Ik denk niet dat hij zich daaraan zou onderwerpen,’ zei Rhand.

‘Je moet geen grappen maken.’ Ze gaf hem een por in zijn ribben, waarop hij gromde. ‘Je moet hierover nadenken, Rhand Altor. Wat is de betere ji’e’toh? Staat het kerkeren van de Duistere gelijk aan wanneer je hem gai’shain maakt? Zo ja, dan is dat de juiste keus.’

‘Ik weet niet of ik er deze keer wel om geef wat “juist” is, Aviendha.’

‘Een strijder moet altijd denken aan ji’e’toh,’ zei ze streng. ‘Heb ik je dan niets geleerd? Spreek niet zo, anders beschaam je me weer in dc ogen van de andere Wijzen.’

‘Ik had gehoopt, nu onze verhouding zoveel vorderingen heeft gemaakt, dat we klaar zouden zijn met de lessen, Aviendha.’

‘Dacht je dat de lessen zouden eindigen als je hechter met me werd?’ vroeg ze ongelovig. ‘Rhand Altor, ik heb kennisgemaakt met echtgenotes van natlanders, en ik heb gezien dat ze...’

Hij schudde zijn hoofd en stapte door de Poort. Aviendha volgde hem. Hij leek vermaakt, en dat was goed. Iets van zijn ongerustheid was verdwenen. Maar dit was echt geen grap. Natlanders begrepen soms helemaal niet wanneer ze moesten lachen.

Aan de andere kant van de Poort betraden ze een kamp dat uit vele groepen bestond. Rhand had het bevel over de Speervrouwen, de siswai’aman en de meeste Wijzen.

Vlak buiten het Aielkamp kampeerden de Aes Sedai. Rhand voerde het bevel over ongeveer drie dozijn van hen, allemaal Aes Sedai die persoonlijk trouw aan hem hadden gezworen, de meesten van hen gebonden aan zijn Asha’man. Dat betekende nog eens twee dozijn Asha’man van verschillende rangen.

Hij had ook Rodel Ituralde en zijn leger, dat voornamelijk uit Domani bestond. Hun koning, met zijn vlassige baard en de schoon-heidsvlek op zijn wang, reed ook met hen mee, maar hij liet de bevelvoering aan de grote kapitein over. Toen de monarch wenkte, liep Ituralde naar hem toe om verslag te doen. Alsalam leek zich niet op zijn gemak te voelen bij Rhand en ging nooit mee op verkenning als de Draak meeging. Aviendha was wel blij met die regeling. Ze wist niet zeker of ze Alsalam wel vertrouwde.

Buiten het Aielkamp kampeerde nog een grote militaire verzameling, het Tyreense leger, waaronder de elitetroep die bekendstond als de Verdedigers van de Steen, geleid door een man genaamd Rodrivar Tihera. Hun koning was ook bij hen, en hij werd algemeen gezien als het hoogste gezag van hun verzamelde legers, op Rhand na.

De Tyreners zouden een sleutelrol spelen in Rodel Ituraldes strategieën. Hoezeer het Aviendha ook tegenstond om het toe te geven, Ituralde had gelijk. De Aiel waren geen defensief leger, en hoewel ze indien nodig een pas konden verdedigen, konden zij beter worden ingezet voor aanvallen.

De Tyreners waren volmaakt geschikt voor het vasthouden van terrein. Ze hadden geoefende groepen piekeniers en een volledig eskader kruisboogschutters met een nieuw soort kruisboogzwengel, waarover de smeden pas onlangs kennis hadden verkregen. Ze hadden de afgelopen week besteed aan het ombouwen van de wapens naar de nieuwe stijl.

Er was nog een groep bij Rhands leger, en die was voor Aviendha het meest onbegrijpelijk. Draakgezworenen in grote aantallen. Ze kampeerden bij elkaar en voerden een vlag met een afbeelding van een draak en het oude symbool van de Aes Sedai. Hun groep bestond uit burgers, soldaten, edelen, adellijke vrouwen en enkele Aes Sedai en zwaardhanden. Ze kwamen uit alle naties, ook van de Aiel, en deelden slechts één ding met elkaar: ze hadden alle trouw afgezworen, alle banden verbroken, om te strijden in de Laatste Slag. Aviendha had zorgwekkende geruchten gehoord dat veel Aiel onder hen gai’shain waren die het wit hadden afgelegd, bewerend dat ze het weer zouden opnemen als de Laatste Slag gewonnen was.

Men zei dat Rhands komst de mens van alle banden bevrijdde. Geloften losten in niets op als hij naderde, en elke belofte van trouw of bondgenootschap was ondergeschikt aan de behoefte om hem te dienen in dit laatste gevecht voor de mensheid. Een deel van haar was geneigd dat af te doen als de dwaasheid van natlanders, maar misschien gebruikte ze die woorden te gemakkelijk. Een Wijze moest zien met scherpere ogen.

Nu ze aan de andere kant van de Poort waren, liet Aviendha eindelijk saidar los. De wereld werd matter, de levendigheid en verwondering verdampten. Elke keer als ze de Ene Kracht losliet voelde ze zich een beetje hol, want de vreugde en spanning verlieten haar.

Ituralde en Rhuarc gingen naar koning Darlin toe om hun strategieën te bespreken. Aviendha liep mee naar de tent van Rhand.

‘De dolk heeft gewerkt,’ zei Rhand. Hij legde zijn hand op de zwarte schede met het doffe mes erin. ‘Artham. Ik had erover gehoord, in de Eeuw der Legenden, maar niemand had er ooit een gemaakt. Ik vraag me af wie het uiteindelijk voor elkaar heeft gekregen...’

‘Weet je zeker dat hij gewerkt heeft?’ vroeg Aviendha. ‘Misschien keek hij wel naar je zonder zich te onthullen.’

‘Nee, dat zou ik hebben gevoeld,’ zei Rhand. ‘Hij heeft echt gewerkt. Hiermee voelt hij me pas als ik pal voor de Bres sta. En als hij eenmaal weet dat ik er ben, zal hij moeite hebben me te zien, me rechtstreeks aan te vallen. Aviendha, dat jij dat ding vond en herkende, dat Elayne het naar mij toe heeft gestuurd... Het Patroon weeft ons allemaal op de plek waar we moeten zijn.’

Rhand glimlachte, en toen voegde hij eraan toe: ‘Elayne klonk droevig toen ze me die dolk stuurde. Ik denk dat ze hem liever had willen houden, omdat ze daarmee de naam van de Duistere kon vervloeken zonder zijn aandacht te trekken.’

‘Vind je dit nu echt een tijd voor luchtigheid?’ vroeg Aviendha, die boos naar hem keek.

‘Als er ooit een tijd was om te lachen, dan is dit het,’ zei Rhand, hoewel de lach uit zijn stem verdwenen leek te zijn. Zijn ongerustheid keerde terug toen ze zijn tent bereikten.

‘Wat zit je dwars?’ vroeg Aviendha.

‘Ze hebben de zegels,’ zei Rhand.

‘Wat?’

‘Alleen Egwene weet het, maar het is waar. Ze zijn gestolen, misschien uit mijn bergplaats, of misschien nadat ik ze aan Egwene had gegeven.’

‘Dan zijn ze gebroken.’

‘Nee,’ zei Rhand. ‘Dat zou ik voelen. Ik denk dat ze wachten. Misschien weten ze dat ze de weg voor me vrijmaken om zijn kerker opnieuw te maken als ze de zegels breken. Ze zullen ze op exact het verkeerde ogenblik breken, zodat de Duistere de wereld kan aanraken. Misschien krijgt hij dan de kracht om me te overstelpen als ik het tegen hem opneem...’

‘Daar zullen we een stokje voor steken,’ zei Aviendha vastbesloten.

Hij keek haar aan en glimlachte. ‘Altijd de strijder.’

‘Natuurlijk.’ Wat kon ze anders zijn?

‘Ik heb nog een zorg. De Verzakers zullen proberen me aan te vallen als ik naar binnen ga om het tegen hem op te nemen. De Duistere kan me niet zien, hij weet niet waar ik ben, dus moet hij zijn troepen verdelen over de verschillende fronten. De Schaduw zet Lan onder druk en probeert hem te vernietigen, en hij zet Elayne bijna evenzeer onder druk in Cairhien. Alleen Egwene lijkt enige vooruitgang te boeken.

Hij zoekt mij op elk van die slagvelden, zet zijn schepsels in grote aantallen in. Als we Shayol Ghul aanvallen, moeten we de vallei tegen zijn legers kunnen beschermen. Maar de Verzakers zullen door Poorten komen. Een bergpas zal hen niet tegenhouden, of de Gruwheren. Mijn gevecht tegen de Duistere zal hun aandacht trekken en ze lokken, net als de Zuivering, maar dan duizend keer zo sterk. Ze zullen met vuur en donder komen, en ze zullen doden.’

‘Wij ook.’

‘Daar reken ik op,’ zei Rhand. ‘Maar ik kan het me niet veroorloven om jou mee die grot in te nemen, Aviendha.’

Ze kreeg een ontmoedigd gevoel, maar ze viel het aan, doorstak het, liet het sterven. ‘Dat vermoedde ik al. Denk maar niet dat je me naar de veiligheid kunt sturen, Rhand Altor. Je zou...’

‘Ik zou niet durven,’ zei hij. ‘Ik zou vrezen voor mijn leven als ik het zou proberen. En trouwens, er is nu nergens meer een veilige plek. Ik kan je niet mee die grot in nemen omdat je nodig zult zijn in de vallei. Je moet uitkijken naar de Verzakers en de zegels. Ik heb je nódig, Aviendha. Ik heb jullie alle drie nodig. Jullie moeten een oogje in het zeil houden en mijn handen zijn – mijn hart – tijdens deze strijd. Ik stuur Min naar Egwene toe. Er gaat daar iets gebeuren, ik weet het zeker. Elayne zal in het zuiden vechten, en jij... Ik heb jou nodig in de vallei van Thakan’dar, om me rugdekking te geven.

Ik zal bevelen achterlaten voor de Aes Sedai en Asha’man, Aviendha. Ituralde leidt onze troepen, maar jij voert het bevel over onze geleiders bij Shayol Ghul. Jij moet zorgen dat de vijand niet achter mij aan de grot in komt. Jij bent mijn speer in deze strijd. Als ze bij me komen terwijl ik in de grot ben, ben ik hulpeloos. Wat ik moet doen, zal alles van me vergen, al mijn concentratie, elk beetje kracht dat ik heb. Ik zal een zuigeling in de wildernis zijn, machteloos tegen de beesten.’

‘En waarin verschilt dat van hoe je anders bent, Rhand Altor?’ vroeg ze.

Hij lachte. Het voelde goed om die lach tegelijkertijd te zien en te voelen. ‘Ik dacht dat je zei dat dit geen tijd was voor luchtigheid.’

‘Iemand moet je nederig houden,’ zei Aviendha. ‘Je moet niet de indruk krijgen dat je iets voorstelt alleen omdat je de wereld redt.’

Hij lachte weer en leidde haar naar de tent. Nynaeve, Min en Moiraine zaten binnen, een van hen met een geërgerd gezicht, de andere twee sereen. Nynaeve zag er heel vreemd uit nu haar haar niet meer lang genoeg was om te vlechten. Vandaag had ze het opgestoken.

Moiraine zat rustig op een grote steen, met Callandor – het Zwaard dat geen zwaard is – op haar schoot en één hand beschermend op het gevest. Thom zat naast haar te snijden aan een tak en zachtjes in zichzelf te fluiten.

‘Je had me mee moeten nemen, Rhand,’ zei Nynaeve, die haar armen over elkaar sloeg.

‘Jij had werk te doen,’ kaatste Rhand terug. ‘Heb je geprobeerd wat ik gevraagd had?’

‘Steeds opnieuw,’ antwoordde Nynaeve. ‘Er valt niet om het gebrek heen te werken, Rhand. Je kunt Callandor niet gebruiken. Het is te gevaarlijk.’

Rhand stapte naar Moiraine toe en stak zijn hand uit, en ze gaf hem Callandor. Hij tilde het zwaard voor zich op en keek naar de kristallijnen kling. Die begon zachtjes te gloeien. ‘Min, ik heb een opdracht voor je,’ fluisterde hij. ‘Egwene doet goed werk, en ik heb het gevoel dat haar front het belangrijkste zal zijn. Ik wil dat je naar haar toe gaat en een oogje houdt op haar en de Seanchaanse keizerin, die ik heb gevraagd naar dat front te gaan zodra hun troepen klaar zijn.’ ‘Wil je de Seanchanen aan Egwenes front hebben?’ vroeg Moiraine vol afgrijzen. ‘Is dat wel verstandig?’

‘Ik weet de laatste tijd het verschil niet meer tussen verstandig en onbezonnen,’ zei Rhand. ‘Maar het zou me geruststellen als iemand een oogje op die twee groeperingen houdt. Min, wil jij dat doen?’ ‘Ik hoopte eigenlijk...’ Min wendde haar blik af.

Ze hoopte dat hij haar mee de grot in zou nemen, dacht Aviendha. Maar natuurlijk kon dat niet.

‘Het spijt me, Min,’ zei Rhand. ‘Maar ik heb je nodig.’

‘Ik zal het doen.’

‘Rhand,’ zei Nynaeve. ‘Neem je Callandor mee als je hem aanvalt? De zwakte ervan... zolang je door dat... dat ding geleidt, kan iedereen de macht over je grijpen. Ze kunnen je gebruiken, en ze kunnen via Callandor zoveel van de Ene Kracht in jou laten stromen dat je opbrandt. Dan ben je machteloos, terwijl zij de kracht hebben om bergen en steden te verwoesten.’

‘Ik neem hem mee,’ zei Rhand.

‘Maar het is een valstrik!’ wierp Nynaeve tegen.

‘Ja,’ zei Rhand vermoeid. ‘Een valstrik waar ik in moet stappen en die ik moet laten dichtslaan.’ Ineens gooide hij lachend zijn hoofd in zijn nek. ‘Zoals altijd! Waarom ben ik nog verbaasd? Maak het bekend, Nynaeve. Zeg het tegen Ituralde, Rhuarc, koning Darlin. Morgen gaan we Shayol Ghul binnen en eisen het op! Als we ons hoofd dan toch in de muil van de leeuw moeten steken, laten we dan zorgen dat hij in ons stikt!’

21

Een niet te negeren fout

Siuan draaide met haar schouders. Ze grimaste bij de scherpe pijn.

‘Yukiri,’ gromde ze, ‘die weving van je is nog niet volmaakt.’

De nukkige Grijze snoof en stond op van het bed van een soldaat die zijn hand was kwijtgeraakt. Ze had hem niet Geheeld, maar hem overgelaten aan aardsere genezers met verband. Het had geen zin om Helende kracht te verspillen aan deze man, want hij zou nooit meer vechten. Ze moesten hun krachten bewaren voor soldaten die zich weer bij de strijd konden voegen.

Het was een harde benadering, maar dit waren dan ook harde tijden. Siuan en Yukiri liepen naar de volgende soldaat in de rij van gewonden. De man met de afgehakte hand zou ook zonder Heling blijven leven. Waarschijnlijk. Ze hadden de Gelen in Mayene, maar al hun krachten waren nodig voor het Helen van Aes Sedai die de ontsnapping hadden overleefd en soldaten die nog konden vechten.

Overal in het provisorische kamp, opgezet op Arafels grondgebied ten oosten van de voorde in de rivier, huilden en kreunden soldaten. Zoveel gewonden, en Siuan en Yukiri behoorden tot de weinige Aes Sedai die nog de kracht hadden om te Helen. De meeste anderen hadden zichzelf uitgeput bij het maken van Poorten om hun troepen tussen de twee vijandelijke legers vandaan te halen.

De Sharanen hadden agressief de aanval ingezet, maar het kamp van de Witte Toren had hen enigszins afgeleid, waardoor hun leger lijd had gehad om te vluchten. Delen ervan, althans.

Yukiri Schouwde de volgende man en knikte. Siuan knielde neer en begon een Helende weving. Ze was hier nooit erg goed in geweest, en zelfs met een angreaal vergde het veel van haar. Ze haalde de soldaat terug van het randje van de dood en Heelde de wond in zijn zij. Hij hijgde, aangezien veel van de energie voor het Helen uit zijn eigen lichaam werd geput.

Siuan zakte uitgeput op haar knieën. Licht, ze was zo wankel als een adellijke vrouw die voor het eerst op het dek van een schip stond!

Yukiri bekeek haar even en stak vragend haar hand uit naar de angreaal, een kleine stenen bloem. ‘Ga rusten, Siuan.’

Siuan klemde haar kaken op elkaar, maar ze overhandigde de angreaal. De Ene Kracht ontglipte haar en ze slaakte een diepe zucht, half opgelucht en half bedroefd toen de schoonheid van saidar haar verliet.

Yukiri liep naar de volgende soldaat. Siuan ging liggen waar ze knielde. Haar lichaam klaagde over haar talloze blauwe plekken en pijntjes. De afgelopen slag was een waas voor haar. Ze herinnerde zich dat de jonge Gawein Trakand de bevelstent binnen was gestormd, roepend dat Egwene wilde dat het leger zich terugtrok.

Brin had meteen gehandeld en een geschreven bevel door de Poort in de vloer gegooid. Dat was zijn nieuwste methode om bevelen door te geven: een pijlschacht met een briefje en een lang lint eraan, van hoog in de lucht door een Poort gegooid. Er zat geen pijlpunt aan de schacht, alleen maar een kiezeltje om hem te verzwaren.

Brin was al rusteloos geweest voordat Gawein verscheen. Het beviel hem niet hoe deze strijd verliep. De bewegingen van de Trolloks hadden hem gewaarschuwd, net zoals ze Gawein hadden gewaarschuwd, dat de Schaduw iets in zijn schild voerde. Siuan was ervan overtuigd dat hij die bevelen al klaar had liggen.

En toen hadden ze de ontploffingen in het kamp gehoord. En Yukiri die gilde dat ze door het gat in de vloer moesten springen. Licht, Siuan had gedacht dat die vrouw gek was! Gek genoeg om hen allemaal het leven te redden, blijkbaar.

Ik mag branden als ik hier blijf liggen als de vangst van gisteren, dacht Siuan, opstarend naar de lucht. Ze werkte zich overeind en beende door het nieuwe kamp.

Yukiri beweerde dat haar weving niet zo héél onbekend was, hoewel Siuan er nog nooit van had gehoord. Een gigantisch kussen van Lucht, om iemand op te vangen die van grote hoogte was gevallen. Toen ze die maakte, had dat de aandacht getrokken van de Sharanen – Sharanen, nog wel! – maar ze waren ontkomen. Zij, Brin, Yukiri en een paar bedienden. Het Licht verzenge haar, ze waren ontkomen, hoewel ze nog steeds ineenkromp als ze terugdacht aan die val. En Yukiri bleef maar zeggen dat die weving mogelijk het geheim was om te ontdekken hoe je kon vliegen! Dom mens. De Schepper had de mens niet voor niets geen vleugels gegeven.

Ze trof Brin aan de rand van het nieuwe kamp. Hij zat uitgeput op een boomstronk. Twee slagveldkaarten lagen uitgespreid op de grond voor hem, op de hoeken verzwaard met stenen. De kaarten waren gekreukeld, omdat hij ze had meegegrist toen de tent begon te ontploffen.

Dwaze vent, dacht ze. Zijn leven wagen voor een paar vellen papier.

‘... uit verslagen,’ hoorde ze generaal Haerm nog zeggen, de nieuwe bevelhebber van de Illiaanse Gezellen. ‘Het spijt me, heer. De verkenners durven niet te dicht bij het oude kamp te komen.’

‘Geen spoor van de Amyrlin?’ vroeg Siuan.

Brin en Haerm schudden allebei hun hoofd.

‘Blijf zoeken, jongeman.’ Siuan zwaaide met haar vinger naar Haerm. Hij trok zijn wenkbrauw op toen ze hem ‘jongeman’ noemde. Het Licht verzenge dat jeugdige gezicht van haar. ‘Ik meen het. De Amyrlin leeft nog. Vind haar, hoor je me?’

‘Ik... Ja, Aes Sedai.’ Hij toonde wel enige eerbied, maar niet genoeg. Die Illianers wisten niet hoe je Aes Sedai hoorde te behandelen.

Brin stuurde de man weg, en voor één keer leek het erop dat er niet alweer iemand stond te wachten om met hem te kunnen spreken. Iedereen was waarschijnlijk te uitgeput. Hun ‘kamp’ leek meer op een groep mensen die waren gevlucht voor een uitslaande brand dan op een leger. De meeste mannen hadden zich in mantels gehuld en waren gaan slapen. Net als zeelui hadden soldaten het vermogen om te slapen waar en wanneer dat maar even kon.

Siuan kon het ze niet kwalijk nemen. Ze was zelf al uitgeput geweest voordat de Sharanen aankwamen. Nu was ze zo moe als de dood zelf. Ze ging op de grond naast Brins stronk zitten.

‘Doet je arm nog pijn?’ vroeg Brin, die over haar schouder wreef.

‘Dat voel jij ook wel,’ gromde Siuan.

‘Ik bedoel het goed, Siuan.’

‘Denk maar niet dat ik ben vergeten dat die blauwe plek jouw schuld is.’

‘Mijn schuld?’ vroeg Brin vermaakt.

‘Jij hebt me door dat gat geduwd.’

‘Ik dacht niet dat je uit jezelf zou springen.’

‘Dat wilde ik net doen. Ik was bijna zover.’

‘Natuurlijk,’ zei Brin.

‘Het is jouw schuld,’ drong Siuan aan. ‘Ik struikelde. Het was niet mijn bedoeling om te struikelen. En Yukiri’s weving... vreselijk ding.’

‘Het werkte,’ zei Brin. ‘Ik denk dat niet veel mensen die van driehonderd passen naar beneden zijn gevallen het nog kunnen navertellen.’

‘Ze was te gretig,’ zei Siuan. ‘Ze wilde ons waarschijnlijk al een hele tijd laten springen. Al dat geklets over Reizen en verplaatsende wevingen...’ Ze liet haar stem wegsterven, deels omdat ze zich aan zichzelf ergerde. Deze dag was al belabberd genoeg zonder dat ze tegen Brin mopperde. ‘Hoeveel zijn we er kwijtgeraakt?’ Dat was een al niet veel beter onderwerp, maar ze moest het weten. ‘Hebben we al verslagen binnen?’

‘Bijna één op de twee soldaten,’ zei Brin zacht.

Erger dan ze had vermoed. ‘En de Aes Sedai?’

‘We hebben er nog ongeveer tweehonderdvijftig over,’ antwoordde Brin. ‘Hoewel een aantal van hen in een schoktoestand verkeren omdat hun zwaardhanden zijn gesneuveld.’

Dat was een nog grotere ramp. Honderdtwintig Aes Sedai dood binnen een paar uur? Het zou heel lang duren voordat de Witte Toren zich daarvan had hersteld.

‘Het spijt me, Siuan.’

‘Bah,’ zei Siuan. ‘De meesten van hen behandelden me toch als een bergje vissendarmen. Ze wilden me niet als Amyrlin, ze lachten toen ik werd afgezet, en ze maakten een bediende van me toen ik terugkeerde.’

Brin knikte, nog altijd wrijvend over haar schouder. Hij voelde dat ze verdriet had, ondanks haar woorden. Er waren goede vrouwen overleden. Veel goede zusters.

‘Ze leeft nog,’ zei Siuan koppig. ‘Egwene zal ons nog verrassen, Brin. Let maar op.’

‘Als ik oplet, zal het niet zo’n grote verrassing zijn, hè?’

Siuan gromde. ‘Dwaze kerel.’

‘Je hebt gelijk,’ zei hij somber. ‘Op allebei de punten. Ik denk dat Egwene ons inderdaad zal verbazen. En ik ben een dwaze kerel.’

‘Brin...’

‘Het is zo, Siuan. Hoe kon het me ontgaan dat ze tijd rekten? Ze wilden ons bezighouden totdat dat andere leger zich kon verzamelen. De Trolloks trokken zich terug naar die heuvels. Een defensieve zet. Trolloks zijn niet defensief. Ik nam aan dat ze alleen maar probeerden een hinderlaag op te zetten, en dat ze daarom doden mee terug namen en zich daar ingroeven. Als ik ze eerder had aangevallen, zou dit nooit zijn gebeurd. Ik was te voorzichtig.’

‘Een man die de hele dag treurt om de vangst die hij is misgelopen vanwege een storm, verspilt tijd terwijl de hemel weer helder is.’

‘Dat is een slim gezegde, Siuan,’ zei hij. ‘Maar er is ook een gezegde onder generaals, geschreven door Fogh de Onvermoeibare. “Als je niet leert van je nederlagen, word je erdoor geregeerd.” Ik snap niet hoe ik dit kon laten gebeuren. Ik ben beter opgeleid, beter voorbereid! Dit is een niet te negeren fout, Siuan. Het Patroon zelf staat op het spel.’

Hij wreef over zijn voorhoofd. In het schamele licht van de ondergaande zon oogde hij ouder, zijn gezicht gerimpeld, zijn handen broos. Het leek wel alsof deze slag hem tientallen jaren van zijn leven had gekost. Hij zuchtte en leunde met zijn ellebogen op zijn knieën.

Siuan wist niet wat ze moest zeggen.

Ze bleven zwijgend zitten.

Lyrelle wachtte buiten de poorten van de zogenaamde Zwarte Toren. Ze moest uit alles putten wat ze tijdens haar opleiding had geleerd om haar frustratie niet te laten blijken.

Deze hele onderneming was van het begin af aan een ramp geweest. Eerst had de Zwarte Toren hen niet binnen willen laten totdat de Roden hun ding hadden gedaan, en dat was gevolgd door die problemen met Poorten. Dat was gevolgd door drie bellen van kwaad, Twee pogingen van Duistervrienden om hun hele groep uit te moorden, en vervolgens de waarschuwing van de Amyrlin dat de Zwarte Toren zich bij de Schaduw had aangesloten.

Lyrelle had de meeste van haar zusters op aandringen van de Amyrlin naar Lan Mandragoran gestuurd om met hem mee te strijden. Zij was met een paar vrouwen achtergebleven om een oogje op de Zwarte Toren te houden. En nu... nu dit. Wat moest ze hiervan denken?

‘Ik kan u verzekeren,’ zei de jonge Asha’man, ‘dat het gevaar is geweken. We hebben de M’Hael en zijn trawanten verdreven. De rest van ons loopt in het Licht.’

Lyrelle wendde zich tot haar metgezellen: één afgevaardigde van elke Ajah en een ondersteunende groep – vanochtend wanhopig opgeroepen toen de Asha’man haar voor het eerst hadden benaderd – van nog eens dertig zusters. Die vrouwen aanvaardden Lyrelles leiderschap hier, zij het schoorvoetend.

‘We zullen het bespreken,’ zei ze, en ze stuurde de jonge Asha’man met een knik weg. Ze wendde zich tot de anderen.

‘Wat moeten we doen?’ vroeg Mijrelle. De Groene was al van het begin af aan bij Lyrelle en was een van de weinigen die Lyrelle niet had weggestuurd, deels omdat ze de zwaardhanden van die vrouw in de buurt wilde houden. ‘Als er Asha’man voor de Schaduw vechten...’

‘De Poorten werken weer,’ zei Seaine. ‘Er is hier iets veranderd in de dagen sinds we voelden dat daarbinnen werd geleid.’

‘Ik vertrouw het niet,’ zei Mijrelle.

‘We moeten zekerheid hebben,’ zei Seaine. ‘We kunnen de Zwarte Toren niet onbewaakt achterlaten tijdens de Laatste Slag. We móéten zorgen dat die mannen onder de duim zijn, hoe dan ook.’

De mannen van de Zwarte Toren beweerden dat slechts een aantal van hen zich bij de Schaduw had aangesloten, en dat het geleiden dat ze hadden gevoeld was gebeurd tijdens een aanval door de Zwarte Ajah.

Het stak Lyrelle om die woorden te horen. Zwarte Ajah. Eeuwenlang had de Witte Toren het bestaan van Duistervrienden onder de Aes Sedai ontkend. Nu was helaas de waarheid onthuld. Dat betekende nog niet dat ze het prettig vond als mannen die term zo achteloos gebruikten. Vooral niet mannen zoals deze.

‘Als ze ons hadden willen aanvallen,’ zei Lyrelle peinzend, ‘dan zouden ze dat hebben gedaan toen we niet konden ontsnappen via Poorten. Voorlopig zal ik ervan uitgaan dat ze hun... probleem hebben opgelost. Zoals gevraagd was van de Witte Toren.’

‘Dus we gaan naar binnen?’ vroeg Mijrelle.

‘Ja. We binden de mannen die ons beloofd waren. Zij zullen hoe dan ook de waarheid wel aan ons onthullen.’ Het zat Lyrelle dwars dat de Herrezen Draak hun niet de hoogsten onder de Asha’man wilde laten binden, maar ze had een tijd geleden al iets bedacht. Dat zou nog steeds kunnen lukken. Ze zou de mannen eerst vragen een proeve te geven van hun vaardigheid met de Ene Kracht en dan degene binden die haar het sterkst leek. Ze zou hem vervolgens vragen welke van de andere leerlingen het meest getalenteerd waren, zodat haar zusters die mannen konden binden.

En daarna... Nou, ze hoopte dat ze dan de meerderheid van die mannen in het gareel zouden hebben. Licht, wat een puinhoop. Mannelijke geleiders die onbeschaamd rondliepen! Lyrelle geloofde niet in dat fabeltje dat de smet was gezuiverd. Natuurlijk zouden die... mannen zoiets beweren.

‘Soms,’ mompelde Lyrelle, ‘wou ik dat ik terug kon gaan in de tijd. Ik zou mezelf een mep geven en deze opdracht nooit aannemen.’

Mijrelle lachte. Ze vatte dingen nooit zo ernstig op als ze zou moeten. Lyrelle ergerde zich omdat ze allerlei belangrijke gebeurtenissen in de Witte Toren had gemist tijdens haar lange afwezigheid. Een hereniging, een strijd tegen de Seanchanen... Dat waren tijden waarin je je leiderschap kon bewijzen, tijden waarin een vrouw haar kracht kon laten zien.

Tijden van chaos boden mogelijkheden. Mogelijkheden die nu buiten haar bereik lagen. Licht, wat een rotgedachte was dat.

‘We komen naar binnen,’ riep ze omhoog naar de muren aan weerskanten van de poort waar ze voor stond. Op gedempte toon zei ze tegen haar metgezellen: ‘Hou de Ene Kracht vast en wees op je hoede. We weten niet wat daar kan gebeuren.’ Haar vrouwen zouden het kunnen opnemen tegen een groter aantal ongeoefende Asha’man, als het zover kwam. Redelijkerwijs zou het niet zover moeten komen. Al waren die mannen natuurlijk hoogstwaarschijnlijk waanzinnig, dus misschien was het onverstandig om rede van hen te verwachten.

De grote poorten gingen open om hen binnen te laten. Het zei iets over de mannen van de Zwarte Toren dat ze hadden besloten eerst de muren rondom hun terrein te voltooien voordat ze de feitelijke toren bouwden.

Lyrelle gaf haar paard de sporen, en Mijrelle en de anderen volgden haar met veel hoefgeklepper. Ze omhelsde de Bron en gebruikte een nieuwe weving, waardoor ze het zou voelen als er in de buurt een man geleidde. Degene die de poort had geopend, was niet de jongeman die ze even eerder had gesproken.

‘Wat is dit?’ vroeg Lyrelle toen Pevara Tazanovni naar haar toe kwam. Lyrelle kende de Rode Gezetene, maar niet goed.

‘Er is me gevraagd om je te vergezellen,’ antwoordde Pevara vrolijk. ‘Logain dacht dat een bekend gezicht je misschien wat op je gemak zou stellen.’

Lyrelle onderdrukte een sneer. Aes Sedai hoorden niet vrolijk te zijn. Aes Sedai hoorden kalm, beheerst en hooguit streng te zijn. Een man hoorde naar een Aes Sedai te kijken en zich meteen af te vragen wat hij fout had gedaan en hoe hij het kon goedmaken.

Pevara reed met haar mee toen ze het terrein van de Zwarte Toren betraden. ‘Logain, die nu de leiding heeft, doet je de groeten,’ vervolgde Pevara. ‘Hij is ernstig gewond geraakt tijdens de aanval en is nog niet geheel hersteld.’

‘Komt het goed met hem?’

‘O, zeker. Over een dag of twee zou hij wel weer op de been moeten zijn. Hij zal de Asha’man aanvoeren wanneer ze zich aansluiten bij de Laatste Slag, vermoed ik.’

Jammer, dacht Lyrelle. De Zwarte Toren zou veel eenvoudiger te beheersen zijn zonder valse Draak aan het hoofd. Het zou beter zijn geweest als hij was gesneuveld.

‘Ik ben ervan overtuigd dat zijn hulp van pas zal komen,’ zei Lyrelle. ‘Maar zijn leiderschap... Nou, we zullen zien. Zeg eens, Pevara. Ik heb gehoord dat het binden van een mannelijke geleider anders is dan een binding met een gewone man. Heb jij het proces al doorlopen?’

‘Ja,’ antwoordde Pevara.

‘Is het dan waar?’ vroeg Lyrelle. ‘Gewone mannen kun je via de binding dwingen te gehoorzamen, maar die Asha’man niet?’

Pevara glimlachte haast mijmerend. ‘Ach, hoe zou dat zijn? Nee, je kunt een Asha’man niet dwingen via de binding. Je zult inventiever moeten zijn.’

Dat was niet best. ‘Hoe gehoorzaam zijn ze?’ vroeg Aledrin vanaf de andere kant.

‘Dat hangt van de man af, vermoed ik,’ antwoordde Pevara.

‘Als je ze niet kunt dwingen,’ vroeg Lyrelle, ‘gehoorzamen ze hun Aes Sedai dan wel in de strijd?’

‘Waarschijnlijk,’ zei Pevara, hoewel het een beetje dubbelzinnig klonk. ‘Ik moet jullie iets vertellen. De opdracht waarmee ik hierheen was gestuurd, dezelfde als die van jullie, is een dwaze onderneming.’ ‘O ja?’ vroeg Lyrelle vlak. Ze zou echt niet op het woord van een Rode vertrouwen na wat die Ajah Siuan had aangedaan. ‘Hoezo?’ ‘Ik stond er ooit net zo in als jullie,’ vertelde Pevara. ‘Ik wilde alle Asha’man wel binden in een poging om ze te beheersen. Maar zou je zomaar een stad in rijden en daar willekeurig vijftig mannen uitkiezen om ze als zwaardhanden te binden? Het binden van Asha’man alleen om het binden is dwaasheid. Je kunt ze er niet mee beheersen. Ik geloof best dat sommige Asha’man uitstekende zwaardhanden zullen zijn, maar – net als veel gewone mannen – andere ook niet. Ik raad jullie aan om af te zien van je voornemen om er zevenenveertig te binden, maar alleen diegenen te kiezen die het zelf willen. Dat levert betere zwaardhanden op.’

‘Dat is goede raad,’ gaf Lyrelle toe. ‘Maar, zoals je zelf al zei, de Asha’man zullen nodig zijn aan het front. Er is geen tijd te verliezen. We binden de zevenenveertig sterkste.’

Pevara zuchtte en zei verder niets terwijl ze langs enkele mannen in zwarte jassen reden, met twee spelden op hun hoge kragen. Lyrelles huid begon te kriebelen alsof er insecten onderdoor kropen. Mannen die konden geleiden!

Lelaine dacht dat de Zwarte Toren van groot belang zou zijn voor de Witte Toren. Nou, Lyrelle was niet Lelaines bezit. Ze was haar eigen persoon, en zelf ook een Gezetene. Als ze er iets op kon vinden om de Zwarte Toren rechtstreeks onder haar eigen gezag te brengen, dan kon ze zich misschien eindelijk onder de duim van Lelaine vandaan wurmen.

Met dat in het vooruitzicht was het binden van Asha’man de moeite waard. Licht, maar ze zou het niet prettig vinden. Ze moesten iets verzinnen om al die mannen te beheersen. De Draak zou inmiddels wel waanzinnig en onbetrouwbaar zijn geworden, besmet doordat de Duistere saidin had aangeraakt. Kon hij zodanig worden gemanipuleerd dat hij hun ook de rest van de mannen zou laten binden?

Geen beheersing via de binding... dat zal gevaarlijk worden. Ze stelde zich voor dat ze de strijd in ging met twee of drie dozijn Asha’man, gebonden en aan haar wil onderworpen. Hoe kon ze dat verwezenlijken?

Ze bereikten een rij mannen in zwarte jassen die aan de rand van liet dorp stonden te wachten. Lyrelle en de anderen reden naar hen toe en Lyrelle telde snel. Zevenenveertig mannen, inclusief de man die vooraan stond. Wat probeerden ze uit te halen?

De man vooraan draafde hun tegemoet. Hij was een potige vent van middelbare leeftijd. Hij zag eruit alsof hij onlangs een of andere beproeving had doorstaan: hij had wallen onder zijn ogen en een bleke huid. Maar hij oogde sterk en zijn blik was strak toen hij Lyrelle in de ogen keek en vervolgens een buiging voor haar maakte.

‘Welkom, Aes Sedai,’ zei hij.

‘En jij bent?’

‘Androl Genhald. Ik heb de leiding gekregen over uw zevenenveertig totdat ze zijn gebonden.’

‘Mijn zevenenveertig? Ik zie dat jullie de voorwaarden nu al zijn vergeten. We mogen elke soldaat of Toegewijde kiezen die we wensen, en niemand mag ons weigeren.’

‘Ja, inderdaad,’ zei Androl. ‘Dat is waar. Helaas zijn alle andere mannen in de Zwarte Toren ofwel volleerde Asha’man, of ze zijn weggeroepen voor dringende zaken. De anderen zouden natuurlijk de bevelen van de Draak opvolgen als ze hier waren. We hebben gezorgd dat er zevenenveertig voor u zijn achtergebleven. Of eigenlijk zesenveertig. Ik ben al gebonden door Pevara Sedai, begrijpt u.’

‘We wachten wel totdat de anderen terug zijn,’ antwoordde Lyrelle kil.

‘Helaas,’ zei Androl, ‘denk ik niet dat ze binnen afzienbare tijd zullen terugkeren. Als u nog mee wilt doen aan de Laatste Slag, zult u snel moeten kiezen.’

Lyrelle kneep haar ogen naar hem samen en keek toen naar Pevara, die haar schouders ophaalde.

‘Dit is een list,’ zei Lyrelle tegen Androl. ‘Een kinderachtige list.’

‘Ik vond het zelf nogal slim,’ kaatste Androl op koele toon terug. ‘Een Aes Sedai waardig, zou je kunnen zeggen. Er was jullie beloofd dat elk lid van de Zwarte Toren, behalve de volleerde Asha’man, zou voldoen aan jullie verzoek. Dat zullen ze doen. Elke man die hier staat.’

‘En ongetwijfeld heb je de zwaksten voor me uitgekozen.’

‘Eigenlijk,’ zei Androl, ‘hebben we gewoon de vrijwilligers uitgekozen. Het zijn goede mannen, stuk voor stuk. Dit zijn degenen die zwaardhand willen worden.’

‘De Herrezen Draak zal hiervan horen.’

‘Voor zover ik heb begrepen,’ zei Androl, ‘kan hij nu ieder ogenblik naar Shayol Ghul vertrekken. Gaat u daar dan ook naartoe, alleen om uw beklag te doen?’

Lyrelle perste haar lippen opeen.

‘Luister, Aes Sedai,’ vervolgde Androl. ‘De Herrezen Draak heeft ons eerder vandaag een boodschap gestuurd. Hij heeft ons opgedragen één laatste les te leren: dat we onszelf niet moeten zien als wapens, maar als mannen. Nou, mannen hebben zelf iets te zeggen over hun lot, en wapens niet. Hier zijn uw mannen, Aes Sedai. Eerbiedig ze.’

Androl maakte nog een buiging en liep weg. Pevara aarzelde, maar toen wendde ze haar paard en volgde hem.

Lyrelle zag iets in het gezicht van die vrouw toen ze naar Androl keek. Dus dat is het, dacht ze. Net zo erg als een Groene, zij. Ik had meer verwacht van iemand van haar leeftijd.

Lyrelle kwam in de verleiding om deze manipulatie te weigeren, om naar de Amyrlin te gaan en te klagen over wat er was gebeurd. Alleen... het nieuws van het front van de Amyrlin was chaotisch. Iets over een leger dat onverwachts was opgedoken. Er waren nog geen bijzonderheden bekend.

De Amyrlin zou beslist niet blij zijn met klachten op dit ogenblik. En, moest Lyrelle toegeven, ze wilde zelf ook klaar zijn met de Zwarte Toren.

‘Kies er ieder twee,’ droeg Lyrelle haar metgezellen op. ‘Faolain en Theodrin, jullie nemen er ieder slechts één. Opschieten, allemaal. Ik wil hier zo gauw mogelijk weg.’

Pevara haalde Androl in toen hij een van de hutten in het dorpje in glipte.

‘Licht,’ zei ze. ‘Ik was vergeten hoe kil mijn zusters soms overkomen.’

‘Och, ik weet niet,’ antwoordde Androl. ‘Ik heb gehoord dat sommigen van jullie nog helemaal zo slecht niet zijn.’

‘Pas voor ze op, Androl,’ waarschuwde ze, naar buiten kijkend. ‘Velen zullen je zien als niets meer dan een dreiging of een stuk gereedschap dat ze kunnen gebruiken.’

‘We hebben jouw hart ook veroverd,’ zei Androl, die een kamer in liep waar Canler, Jonnet en Emarin met kommen warme thee zaten te wachten. Alle drie begonnen ze zich te herstellen van de gevechten, Jonnet het snelst. Emarin droeg de ergste littekens, de meeste ervan geestelijk. Hij was, net als Logain, onderworpen aan het bekeringsproces. Pevara zag dat hij af en toe met een van angst verwrongen gezicht voor zich uit staarde, alsof hij zich vreselijke dingen herinnerde.

‘Jullie drie zouden hier niet moeten zijn,’ zei Pevara, die met haar handen in haar zij naar Emarin en de andere twee keek. ‘Ik weet dat Logain jullie een bevordering heeft beloofd, maar jullie dragen nog steeds alleen maar het zwaard op je kraag. Als die vrouwen daarbuiten jullie zien, kunnen ze jullie als zwaardhanden binden.’

‘Ze zien ons niet,’ zei Jonnet lachend. ‘Androl kan ons hier met zijn Poorten in een vloek en een zucht weg krijgen!’

‘En wat doen we nu?’ vroeg Canler.

‘Alles wat Logain van ons wil,’ antwoordde Androl.

Logain was... veranderd sinds zijn beproeving. Androl had Pevara toegefluisterd dat hij gesloten was geworden. Hij sprak minder. Hij leek nog altijd vastbesloten om naar de Laatste Slag te gaan, maar voorlopig hield hij de mannen om zich heen en bestudeerde alles wat ze in Taims kamers hadden gevonden. Pevara was bang dat de Bekering hem vanbinnen had gebroken.

‘Hij denkt dat er misschien iets op de slagveldkaarten staat die hij in Taims kamers heeft gevonden,’ zei Emarin.

‘We gaan daarheen waar Logain besluit dat we het meeste nut kunnen hebben,’ antwoordde Androl. Een rechtstreeks antwoord, maar het zei niet echt veel.

En hoe zit het met de Draak?’ vroeg Pevara behoedzaam.

Ze voelde Androls onzekerheid. De Asha’man Naeff was naar hen toe gekomen met nieuws en opdrachten, en daar zat het een en ander aan vast. De Herrezen Draak had geweten dat niet alles goed was in de Zwarte Toren.

‘Hij heeft ons opzettelijk met rust gelaten,’ zei Androl.

‘Hij zou zijn gekomen als het kon!’ zei Jonnet. ‘Neem dat maar van mij aan.’

‘Hij heeft ons niet geholpen,’ bromde Emarin, ‘ook al hadden we hier het leven kunnen laten. Hij is een hard man geworden, misschien wel gevoelloos.’

‘Het maakt niet uit,’ zei Androl. ‘De Zwarte Toren heeft geleerd zonder hem te overleven. Licht! We hebben altijd zonder hem overleefd. Hij heeft amper iets met ons te maken gehad. Logain is degene die ons hoop gaf. Logain is degene die mijn trouw krijgt.’

De anderen knikten. Pevara had het gevoel dat hier iets belangrijks gebeurde. De mannen hadden hoe dan ook niet eeuwig op hem kunnen blijven steunen, dacht ze. De Herrezen Draak zou sterven bij de Laatste Slag. Opzettelijk of niet, de Draak had hun de mogelijkheid geboden op eigen benen te staan.

‘Ik zal zijn laatste bevel echter wel ter harte nemen,’ vervolgde Androl. ‘Ik zal niet alleen maar een wapen zijn. De smet is gereinigd. We vechten niet om te sterven, maar om te overleven. We hebben een réden om te leven. Maak het bekend onder de andere mannen, en laten we zweren Logain te steunen als onze leider. En dan naar de Laatste Slag. Niet als onderdanen van de Herrezen Draak, niet als pionnen van de Amyrlin Zetel, maar als de Zwarte Toren. Als onszelf.’

‘Als onszelf,’ fluisterden de andere drie instemmend.

22

De Wyld

Egwene schrok wakker toen Gawein zijn hand over haar mond legde en ze spande haar spieren, terwijl herinneringen terugkeerden als het licht van een zonsopgang. Ze verstopten zich nog steeds onder de kapotte kar. De lucht rook nog steeds naar verbrand hout. Het land om hen heen was donker als pek. Het was nacht.

Ze keek Gawein aan en knikte. Was ze echt ingedommeld? Dat had ze niet voor mogelijk gehouden, onder de omstandigheden.

‘Ik ga proberen weg te glippen,’ fluisterde Gawein, ‘om ze af te leiden.’

‘Ik ga mee.’

‘Ik ben geruislozer.’

‘Jij hebt nog nooit geprobeerd iemand uit Tweewater te besluipen, Gawein Trakand,’ zei ze. ‘Ik durf er honderd Tar Valonse marken onder te verwedden dat ik de stilste van ons twee ben.’

‘Ja,’ fluisterde Gawein, ‘maar als jij binnen tien passen van een van hun geleiders komt, merken ze je op, hoe stil je ook bent. Ze lopen de hele tijd al door het kamp, vooral langs de randen.’

Ze fronste. Hoe wist hij dat? ‘Je bent al op verkenning geweest.’

‘Een beetje,’ fluisterde hij. ‘Ze hebben me niet gezien. Ze doorzoeken de tenten, nemen iedereen gevangen die ze tegenkomen. We zullen ons hier niet veel langer kunnen verstoppen.’

Hij had niet moeten weggaan zonder het haar te vragen. ‘We...’

Gawein verstijfde en Egwene brak haar zin af en spitste haar oren. Schuifelende voeten. Ze schoven een stukje achteruit en keken toe terwijl tien of twaalf gevangenen naar de open ruimte werden geleid waar de bevelstent had gestaan. Sharanen zetten fakkels op palen rondom de haveloze gevangenen. Een paar van hen waren soldaten, zo ernstig mishandeld dat ze amper nog konden lopen. Er waren ook koks en arbeiders bij, en die hadden zo te zien de zweep gekregen. Hun broeken waren gerafeld en ze droegen geen van allen nog een hemd.

Op hun ruggen had iemand een teken getatoeëerd dat Egwene niet herkende. Althans, ze dacht dat het tatoeages waren, maar misschien waren de tekens er wel in gebrand.

Terwijl de gevangenen werden verzameld, klonk er een kreet. Enkele minuten later kwam er een donkere Sharaanse wachter aanlopen. Hij had een boodschappenjongen bij de kraag die hij kennelijk in het kamp had aangetroffen. Hij scheurde het hemd van de huilende jongen af en duwde hem op de grond.

De Sharaan, vreemd genoeg, droeg een mantel met een groot ruitvormig gat in het rugpand. Egwene zag dat hij zelf ook een teken op zijn rug had, een tatoeage die op zijn donkere huid amper te zien was. Zijn kleding oogde formeel: een wijde, stijve mantel die bijna tot op zijn knieën hing. Het kledingstuk was mouwloos, maar hij droeg er een hemd met lange mouwen onder, met ook weer een ruitvormig gat in het rugpand.

Een andere Sharaan stapte uit de duisternis tevoorschijn, en deze man was bijna geheel naakt. Hij droeg een gescheurde broek, maar geen hemd. In plaats van een tatoeage op zijn rug had hij tatoeages op zijn schouders. Ze kropen tegen zijn nek omhoog als verstrikte lianen en omvatten zijn kin en wangen. Het leken wel honderd verstrengelde handen, lange vingers met klauwen die van onderaf zijn hoofd vasthielden.

Deze man liep nu naar de knielende boodschappenjongen. De andere wachters schuifelden heen en weer. Ze voelden zich niet op hun gemak bij die kerel, wie hij ook was. Hij stak snerend zijn hand uit.

Ineens vlamde er op de rug van de jongen een tatoeage op net als die bij de andere gevangenen. Er kringelde rook van zijn huid op, en de jongen schreeuwde van pijn.

Gawein zoog geschrokken zijn adem naar binnen. De man met de tatoeages in zijn gezicht... die man kon geleiden.

Enkele wachters mompelden. Egwene kon de woorden bijna verstaan, maar ze praatten met een zware tongval. De geleider hapte naar hen als een wilde hond. De wachters stapten achteruit en de geleider beende weg en verdween in de schaduwen.

Licht! dacht Egwene.

Geruis in de duisternis ging vooraf aan de komst van twee vrouwen in wijde zijden gewaden. Een van hen had een lichtere huid dan de ander, en terwijl Egwene onderzoekend naar hen keek, zag ze dat sommige soldaten dat ook deden. Niet alle Sharanen waren zo donker als degenen die ze tot nu toe had gezien.

De gezichten van de vrouwen waren erg mooi. Fijn. Egwene kromp ineen. Voor zover ze eerder had gezien, waren deze twee waarschijnlijk geleiders. Als ze te dicht bij Egwene kwamen, voelden ze haar misschien.

De twee vrouwen bekeken de gevangenen. Bij het licht van hun lantaarns zag Egwene ook tatoeages op hun gezichten, hoewel die van hen minder verontrustend waren als die bij de mannen. Dit waren net bladeren, vanuit de nek naar voren getatoeëerd, onder de oren door en dan als bloesems over de wangen uitgespreid. De twee vrouwen fluisterden tegen elkaar, en alweer had Egwene het gevoel dat ze hen bijna kon verstaan. Als ze nu een draadje weefde om af te luisteren...

Stommeling, dacht ze. Geleiden zou haar hier het leven kosten.

Er verzamelden zich nog anderen om de gevangenen heen. Egwene hield haar adem in. Honderd, tweehonderd, nog meer mensen kwamen dichterbij. Ze praatten niet veel. Ze leken een rustig, ernstig volk, die Sharanen. De meesten die aankwamen droegen kledingstukken met opengewerkte rugpanden die hun tatoeages onthulden. Waren dat statussymbolen?

Egwene had aangenomen dat de tatoeage ingewikkelder zou worden naarmate iemand belangrijker was. Maar de officiers – ze ging er althans van uit dat ze dat waren, met hun gepluimde helmen, mooie zijden jassen en gouden pantsers die leken te zijn gemaakt van aan elkaar genaaide munten – hadden alleen kleine gaten in hun hemd, die kleine tatoeages onder hun schouderbladen onthulden.

Ze hebben stukken van hun pantsers verwijderd om de tatoeages te laten zien, dacht ze. Ze zouden vast niet strijden met ontblote huid. Dit was iets wat ze alleen bij formele gelegenheden deden.

De laatste mensen die zich bij de menigte aansloten – die naar voren werden geleid – waren nog wel de vreemdste van alle. Twee mannen en een vrouw op kleine ezels, alle drie gekleed in prachtige zijden rokken. De ezels waren behangen met gouden en zilveren kettingen.De drie mensen droegen ingewikkelde hoofdtooien met pluimen in felle kleuren. Alle drie, ook de vrouw, reden ze met ontblote borst, alleen bedekt met vele juwelen en kettingen. Hun rug was bloot en hun achterhoofd was kaalgeschoren om hun nek te tonen. Ze hadden geen tatoeages.

Dus... een soort edelen? Alleen hadden ze alle drie een hol, getergd gezicht. Ze zaten ingezakt, met hun ogen neergeslagen en bleke wangen. Hun armen leken dun, bijna skeletachtig. Zo broos. Wat was die mensen aangedaan?

Ze snapte er niets van. Die Sharanen waren al even onbegrijpelijk als de Aiel, misschien nog wel meer. Maar waarom zijn ze nu gekomen, dacht Egwene. Waarom hebben ze, na eeuwen en eeuwen van afzondering, nu eindelijk besloten hier binnen te vallen?

Toeval bestond niet, niet van deze orde van grootte. De Sharanen waren hier gekomen om een hinderlaag te leggen voor Egwenes volk en spanden samen met de Trolloks. Daar hield Egwene zich aan vast. Wat ze hier ontdekte, kon van groot belang zijn. Ze kon haar leger nu niet helpen – het Licht geve dat sommigen ervan hadden weten te ontkomen – dus moest ze ontdekken wat ze kon.

Gawein porde haar zachtjes. Ze keek hem aan en voelde zijn bezorgdheid.

Nu? fluisterde hij geluidloos, en hij gebaarde naar achteren. Misschien konden ze wegglippen nu ieders aandacht werd afgeleid door... wat hier dan ook gebeurde. Ze schuifelden stilletjes achteruit.

Een van de Sharaanse geleiders riep iets. Egwene verstijfde. Ze was gezien!

Nee. Nee. Egwene haalde diep adem en probeerde haar hart te laten bedaren, dat haast dwars door haar ribben heen leek te willen komen. De vrouw sprak tegen de anderen. Egwene dacht de woorden ‘het is gebeurd’ in die vette tongval te hebben opgevangen.

De groep mensen knielde neer. Het trio met sieraden boog het hoofd nog verder. En toen, vlak bij de gevangenen, bochelde de lucht.

Egwene kon het niet anders beschrijven. De lucht bochelde en... en leek te verscheuren, te kronkelen zoals boven een weg op een warme dag. Er vormde zich iets in die verstoring: een lange man in een glinsterend pantser.

Hij droeg geen helm en had donker haar en een lichte huid. Hij had een beetje een haakneus en was heel knap, vooral met dat pantser. Het leek geheel uit munten te bestaan, zilverachtig en overlappend. De munten waren zo glanzend opgepoetst dat ze als een spiegel de gezichten om hem heen weerkaatsten.

‘Goed werk,’ zei de man tegen degenen die voor hem bogen. ‘Jullie mogen gaan staan.’ Zijn stem droeg een spoortje van de Sharaanse tongval, maar niet zo zwaar als bij de anderen.

De man legde zijn hand op de knop van het zwaard aan zijn middel toen de anderen opstonden. Uit de duisternis achter hem stapte een groep geleiders naar voren. Ze maakten een soort deinende buiging voor de nieuwkomer. Hij trok een van zijn handschoenen uit, stak in een achteloos gebaar zijn hand uit en aaide een van de mannen over zijn hoofd zoals je een hond achter de oren zou krabben.

‘Dus dit zijn de nieuwe inacal,’ zei de knappe man peinzend. ‘Weten jullie wie ik ben?’

De gevangenen krompen voor hem ineen. Hoewel de Sharanen waren opgestaan, waren de gevangenen zo slim geweest om op de grond te blijven. Geen van hen sprak.

‘Dat vermoedde ik al,’ zei de man. ‘Hoewel je nooit weet of je roem je niet onverwacht vooruit is gesneld. Zeg het, als je weet wie ik ben. Zeg het, en ik zal je vrijlaten.’

Geen antwoord.

‘Nou, luister en onthoud dit,’ vervolgde de man. ‘Ik ben Bao, de Wyld. Ik ben jullie verlosser. Ik ben door de diepten van het verdriet gekropen en ben opgestaan om mijn roem te aanvaarden. Ik ben op zoek naar wat me is afgenomen. Onthoud dat.’

De gevangenen krompen nog verder ineen, overduidelijk niet wetend wat ze moesten doen. Gawein trok aan Egwenes mouw en gebaarde naar achteren, maar ze kwam niet in beweging. Er was iets met die man...

Ineens keek hij op. Hij richtte zich op de vrouwelijke geleiders en keek toen om zich heen, turend in de duisternis. ‘Kennen jullie inacal de Draak?’ vroeg hij, hoewel hij verstrooid leek. ‘Spreek. Geef antwoord.’

‘Ik heb hem gezien,’ antwoordde een van de gevangen soldaten. ‘Een paar keer.’

‘Heb je hem gesproken?’ vroeg Bao, die wegwandelde bij de gevangenen.

‘Nee, heer,’ antwoordde de soldaat. ‘De Aes Sedai, die hebben wel niet hem gesproken. Ik niet.’

‘Ja. Ik was al bang dat we niets aan jullie zouden hebben,’ zei Bao. ‘Dienaren, we worden bespied. Jullie hebben dit kamp niet zo goed doorzocht als jullie beweerden. Ik voel nog een vrouw die kan geleiden.’

Er ging een steek van schrik door Egwene heen. Gawein trok aan haar arm en wilde weg, maar als ze wegrenden zouden ze zeker worden gevangen. Licht! Ze...

De menigte draaide zich om toen er een geluid klonk bij een van de ingestorte tenten. Bao stak zijn hand op, en Egwene hoorde een woedende kreet in de duisternis. Even later zweefde Leane door de menigte Sharanen. Ze was vastgebonden met Lucht en haar ogen waren groot van schrik. Bao haalde haar naar zich toe en hield haar omhuld met wevingen die Egwene niet kon zien.

Egwenes hart bleef tekeergaan. Leane leefde nog. Hoe had ze zich verborgen gehouden? Licht! Wat kon ze doen?

‘Ach,’ zei Bao. ‘Een van die... Aes Sedai. Jij, heb jij de Draak gesproken?’

Leane antwoordde niet. Ze hield haar gezicht uitgestreken.

‘Indrukwekkend,’ zei Bao, die zijn vingers onder haar kin legde. Hij stak zijn andere hand op, en ineens begonnen alle gevangenen te kronkelen en schreeuwen. Ze vlogen krijsend van pijn in brand.

Egwene moest zichzelf er uit alle macht van weerhouden naar de Ware Bron te grijpen. Ze huilde tegen de tijd dat het voorbij was, hoewel ze het niet eens had gemerkt.

De Sharanen schuifelden met hun voeten.

‘Wees niet ontstemd,’ zei Bao tegen hen. ‘Ik weet dat jullie veel moeite hebben gedaan om er een paar levend voor me te vangen, maar ze zouden slechte inacal zijn geworden. Ze zijn er niet mee grootgebracht, en in deze oorlog hebben we geen tijd om ze op te leiden. Het is een genade om ze nu te doden, vergeleken met wat ze anders hadden moeten doorstaan. Bovendien zal deze, deze... Aes Sedai onze doelen dienen.’

Leanes serene masker had het begeven, en ondanks de afstand zag Egwene haar haat.

Bao hield nog altijd zijn hand onder haar kin. ‘Je bent een mooi schepsel,’ zei hij. ‘Helaas is schoonheid betekenisloos. Je moet een boodschap voor me overbrengen, Aes Sedai, aan Lews Therin. Degene die zichzelf de Herrezen Draak noemt. Zeg dat ik ben gekomen om hem te doden, en daarbij zal ik deze wereld opeisen. Ik zal nemen wat altijd van mij had moeten zijn. Vertel hem dat. Vertel hem dat je me hebt gezien, en beschrijf hoe ik eruitzie. Hij zal me kennen.

Net zoals de mensen hier hém hadden verwacht dankzij voorspellingen, net zoals ze hém hebben overladen met roem, zo hebben de mensen in mijn land op mij gewacht. Ik heb hun voorspellingen vervuld. Hij is vals, en ik ben de ware. Zeg maar tegen hem dat ik eindelijk genoegdoening zal krijgen. Hij moet naar me toe komen, zodat we het tegen elkaar kunnen opnemen. Als hij dat niet doet, zal ik slachten en vernietigen. Ik zal zijn volk grijpen. Ik zal zijn kinderen onder de slavernij brengen, ik zal me zijn vrouwen toeeigenen. Stukje bij beetje zal ik alles waar hij ooit van heeft gehouden afbreken, vernietigen of overheersen. Als hij dat wil voorkomen, zal hij naar me toe moeten komen en het tegen me op moeten nemen.

Vertel hem dat, kleine Aes Sedai. Vertel hem maar dat er een oude vriend op hem wacht. Ik ben Bao, de Wyld. Hij die alleen wordt bezeten door het land. De drakendoder. Hij kende me ooit bij een naam die ik inmiddels heb afgelegd, de naam Barid Bel.’

Barid Bel, dacht Egwene, terwijl herinneringen aan haar lessen in de Witte Toren bovenkwamen. Barid Bel Medar... Demandred.

De storm in de wolfsdroom was een veranderlijk iets. Perijn dwaalde uren door de Grenslanden, ging op bezoek bij roedels wolven en rende door droge rivierbeddingen en over verbrokkelde heuvels.

Gaul had snel geleerd. Hij zou uiteraard nog geen tel standhouden tegenover Slachter, maar hij had in ieder geval geleerd zijn kleding niet steeds te laten veranderen. Hoewel zijn sluier nog wel elke keer voor zijn gezicht sprong als hij ergens van schrok.

Ze verplaatsten zich samen door Kandor, vormden een waas in dc lucht terwijl ze van heuveltop naar heuveltop sprongen. De storm was soms sterk, soms zwak. Op het ogenblik was het spookachtig stil in Kandor. Het grazige landschap van het hoogland lag bezaaid met allerlei soorten puin: tenten, dakpannen, het zeil van een groot schip, en zelfs het aambeeld van een smid, met de punt in een modderige helling begraven.

De gevaarlijk krachtige storm kon overal in de wolfsdroom opduiken en steden en bossen verscheuren. Ze hadden Tyreense hoeden helemaal in Shienar gevonden.

Perijn kwam tot stilstand op een heuveltop, en Gaul stopte ineens naast hem. Hoe lang zochten ze nu al naar Slachter? Een paar uur, zo leek het. Aan de andere kant... hoeveel terrein hadden ze overbrugd? Ze waren nu al drie keer naar hun voedselvoorraad teruggekeerd om te eten. Betekende dat dat er een dag was verstreken? ‘Gaul,’ zei Perijn. ‘Hoe lang zijn we al bezig?’

‘Ik zou het niet kunnen zeggen, Perijn Aybara,’ antwoordde Gaul. I li| wilde naar de zon kijken, maar die was niet te zien. ‘Een hele lijd. Moeten we stoppen om te slapen?’

Dat was een goede vraag. Ineens knorde Perijns maag, dus riep hij een maaltijd voor hen op van gedroogd vlees en een homp brood, Zou opgeroepen brood hen voeden in de wolfsdroom, of zou het alleen maar verdwijnen zodra ze het opgegeten hadden?

Dat laatste. Het eten verdween al terwijl Perijn het at. Ze zouden afhankelijk zijn van hun voorraad of misschien nog wat meer moeten halen bij Rhands Asha’man tijdens de dagelijkse opening van de Poort. Voorlopig verplaatste Perijn zichzelf terug naar hun ransels, haalde er wat gedroogd vlees uit en keerde terug naar Gaul in het noorden.

Terwijl ze op de grond gingen zitten om te eten, merkte hij dat hij over de droomprikker peinsde. Hij droeg het ding bij zich, in de sluimerstand die Lanfir hem had laten zien. De prikker vormde nu geen koepel, maar Perijn kon er een maken wanneer hij wilde.

Lanfir had hem die prikker zo goed als gegeven. Wat betekende dat? Waarom sarde ze hem?

Hij scheurde een stuk gedroogd vlees af. Was Faile veilig? Als de Schaduw ontdekte wat ze deed... Hij wenste dat hij even bij haar kon gaan kijken.

Hij nam een grote slok uit zijn waterbuidel en tastte toen met zijn geest om zich heen naar de wolven. Er waren er hier honderden in de Grenslanden. Misschien wel duizenden. Hij begroette de wolven in de buurt en stuurde hun zijn geur en beeltenis. De tien antwoorden die kwamen waren geen woorden, maar zijn geest vatte ze wel als zodanig op.

Jonge Stier! Dit kwam van een wolf genaamd Witoog. De Laatste Jacht is aangebroken. Leid jij ons?

Vele wolven vroegen dit de laatste tijd, en Perijn snapte niet hoe hij het moest opvatten. Waarom, moet ik jullie leiden?

We antwoorden op jouw oproep, antwoordde Witoog. Op jouw gehuil.

Ik begrijp niet wat je bedoelt, stuurde Perijn hem toe. Kunnen jullie niet op eigen houtje jagen?

Niet op deze prooi, Jonge Stier.

Perijn schudde zijn hoofd. Een antwoord net als vele andere die hij had gekregen. Witoog, vroeg hij. Heb je Slachter gezien? De doder van wolven? Is hij jullie hierheen gevolgd?

Perijn stuurde die gedachte breed uit, en sommige andere wolven antwoordden. Ze kenden Slachter. Zijn beeltenis en geur waren doorgegeven onder vele wolven, net als Perijns eigen beeltenis en geur. Geen van de dieren had hem onlangs nog gezien, maar dat was iets vreemds van wolven: Perijn wist niet zeker hoe kort geleden hun ‘onlangs’ was.

Perijn nam een hap gedroogd vlees en merkte dat hij zachtjes gromde. Hij hield er meteen mee op. Hij had vrede gesloten met de wolf binnen in hem, maar dat betekende nog niet dat hij hem met zijn

modderpoten overal zou laten rondbanjeren.

Jonge Stier, zei een wolvin. Ze heette Boogbuiger en was een oude roedelleidster. Maanjager loopt weer door de dromen. Ze zoekt je.

Dank je, antwoordde hij. Ik weet het. Ik zal haar ontwijken.

De maan ontwijken? vroeg Boogbuiger. Dat is lastig, Jonge Stier. Lastig.

Daar had ze gelijk in.

Ik heb Hartszoeker net gezien, meldde Draver, een jonge wolf met een zwarte vacht. Ze draagt een nieuwe geur, maar zij is het.

Andere wolven stuurden instemming. Hartszoeker was in de wolfsdroom. Sommige wolven hadden haar in het oosten gezien, maar andere zeiden dat ze in het zuiden was opgedoken.

Maar hoe zat het met Slachter? Waar was die man, als hij niet op wolven joeg? Perijn merkte dat hij weer gromde.

Hartszoeker. Dat moest een Verzaker zijn, hoewel hij de beelden van haar die de wolven hem stuurden niet herkende. Ze was stokoud, en dat gold ook voor de herinneringen van wolven, maar vaak waren de dingen die zij zich herinnerden flarden van flarden die hun voorouders hadden gezien.

‘Is er nieuws?’ vroeg Gaul.

‘Er is hier nog een Verzaker,’ antwoordde Perijn grommend. ‘Ze doet iets in het oosten.’

‘Heeft dat met ons te maken?’

‘De Verzakers hebben altijd met ons te maken,’ zei Perijn, en hij stond op. Hij legde zijn hand op Gauls schouder en verplaatste hen in de richting die Draver had aangegeven. De plaatsbepaling was niet exact, maar zodra Perijn er aankwam, trof hij er enkele wolven aan die Hartszoeker de vorige dag op weg naar de Grenslanden hadden gezien. Ze stuurden Perijn gretige begroetingen en vroegen of hij hen kwam leiden.

Hij ontweek hun vragen en bepaalde nader waar Hartszoeker was gezien. Het was Merrilor.

Perijn verplaatste hen daarheen. Er hing hier een vreemde mist over het landschap. De hoge bomen die Rhand had laten groeien, waren hier ook te zien, en de toppen ervan staken boven de mist uit.

Er stonden overal tenten in het landschap, als de hoedjes van paddenstoelen. De meeste waren Aieltenten, en ertussen gloeiden kookvuren op in de mist. Dit kamp was hier al lang genoeg om zich te manifesteren in de wolfsdroom, hoewel tentflappen van plaats veranderden en dekenrollen willekeurig verschenen en weer verdwenen, zoals hier wel vaker gebeurde.

Perijn leidde Gaul tussen de nette rijen tenten en lege piketlijnen door. Ze verstijfden allebei toen ze iets hoorden. Een mompelende stem. Perijn deed de truc na die hij Lanfir had zien gebruiken en creëerde een bel van... iets om hen heen. Iets onzichtbaars wat geluid tegenhield. Hij begreep het zelf niet goed, maar hij deed het door een barrière zonder lucht erin te maken. Waarom zou dat geluid tegenhouden?

Gaul en hij slopen naar een tentwand. Aan de banier te zien was het de tent van de man genaamd Rodel Ituralde, een van de grote kapiteins. Binnen zocht een vrouw gekleed in een broek tussen documenten op een tafel. Ze bleven maar verdwijnen onder haar handen.

Perijn herkende haar niet, maar ze was verschrikkelijk lelijk. Zoiets zou hij nooit hebben verwacht bij een Verzaker. Niet dat hoge voorhoofd, die bolle neus, die scheve ogen, dat dunne haar. Hij verstond haar gevloek niet, maar maakte haar bedoeling op uit haar toon.

Gaul keek hem aan en Perijn reikte naar zijn hamer, maar toen aarzelde hij. Slachter aanvallen was één ding, maar een Verzaker? Hij vertrouwde wel op zijn vermogen om wevingen te weerstaan hier in de wolfsdroom, maar toch...

De vrouw vloekte opnieuw toen het papier dat ze stond te lezen verdween. Toen keek ze op.

Perijn reageerde onmiddellijk. Hij zette een papierdunne wand voor zich neer. Op haar kant schilderde hij een exacte weergave van het landschap achter hem, terwijl zijn kant doorschijnend bleef. Ze keek recht naar hem, maar kon hem niet zien en wendde zich weer af.

Naast hem slaakte Gaul een heel zachte zucht van verlichting. Hoe deed ik dat? dacht Perijn. Het was niet iets waarmee hij had geoefend. Het had gewoon de juiste oplossing geleken.

Hartszoeker – want dat moest zij zijn – wiebelde met haar vingers, en de tent spleet boven haar doormidden, waardoor de canvas wanden omlaag vielen. Ze zweefde omhoog, naar de zwarte storm boven hen.

‘Wacht hier en hou een oogje in het zeil,’ fluisterde Perijn tegen Gaul.

Gaul knikte. Perijn volgde Hartszoeker behoedzaam, door zichzelf met een gedachte de lucht in te tillen. Hij probeerde nog een wand te vormen tussen zichzelf en haar, maar het was te moeilijk om het juiste beeld te blijven weergeven terwijl hij opsteeg. In plaats daarvan hield hij afstand en zette een vlekkerige bruingroene wand tussen zichzelf en de Verzaker, in de hoop dat als ze toevallig omlaag keek, haar die kleine eigenaardigheid niet zou opvallen.

Ze begon sneller te bewegen en Perijn dwong zichzelf om haar bij te houden. Toen hij omlaag keek, werd hij beloond met een duizelingwekkend uitzicht op het landschap van Merrilor dat beneden hem kleiner werd. Toen werd het donker en vervolgens zwart om hem heen.

Ze gingen niet door de wolken. Terwijl de grond vervaagde, deden de wolken dat ook, en ze kwamen uit op een zwarte plek. Kleine stippeltjes licht verschenen overal rondom Perijn. De vrouw boven hem stopte en bleef even in de lucht hangen voordat ze als een speer naar rechts schoot.

Perijn volgde weer en kleurde zichzelf zwart – zijn huid, zijn kleding, alles – om zich te verstoppen. De vrouw naderde een van de lichtstipjes, totdat die uitdijde en de lucht voor haar geheel vulde.

Hartszoeker stak haar handen naar voren en duwde tegen het licht. Ze mompelde in zichzelf. Omdat hij het gevoel had dat hij moest horen wat ze zei, waagde Perijn zich dichterbij, hoewel zijn hart zo luid bonsde dat hij bang was dat het hem zou verraden.

‘... van me afnemen?’ vroeg ze. ‘Denk je dat mij dat wat kan schelen? Geef me een gezicht als een gebarsten steen, wat maakt het uit? Dat ben ik niet. Ik zal je plaats innemen, Moridin. Dat zal mijn plaats worden. Met dit gezicht zullen ze me alleen maar onderschatten. Je mag branden.’

Perijn fronste. Hij begreep niet veel van wat ze zei.

‘Ga je gang en smijt je legers op hen af, stelletje dwazen,’ vervolgde ze mompelend. ‘Ik zal de grotere overwinning behalen. Een insect kan wel duizend poten hebben, maar slechts één kop. Vernietig de kop, en je hebt de eindoverwinning. Het enige wat jij doet is de poten afhakken, stommeling. Stomme, hooghartige, onuitstaanbare dwaas. Ik zal krijgen wat me toekomt, ik zal...’ Ze aarzelde en keek om.

Perijn schrok en stuurde zichzelf meteen terug naar de grond. Dat lukte, gelukkig. Hij was niet zo zeker van zijn zaak geweest daarboven, te midden van die lichtjes. Gaul schrok toen hij verscheen, en Perijn haalde diep adem. ‘Kom, we...’

Een verzengend hete vuurbol dreunde naast hem tegen de grond. Perijn vloekte, rolde om, koelde zichzelf af met een windvlaag en riep zijn hamer naar zijn hand.

Hartszoeker zakte rustig naar de grond, met rimpelingen van kracht om haar heen. ‘Wie ben jij?’ vroeg ze. ‘Waar ben je? Ik...’

Haar blik vond Perijn nu het zwart van zijn kleding was vervaagd.

‘Jij!’ krijste ze. ‘Dit is jóuw schuld!’

Ze hief haar handen. Haar ogen leken bijna te gloeien van haat. Perijn rook haar gevoel, ondanks de gierende wind. Ze stuurde een withete lichtstraal op hem af, maar Perijn boog die om zichzelf heen.

De vrouw schrok. Dat deden ze altijd. Beseften ze niet dat niets hier echt was, behalve wat jij dacht dat echt was? Perijn verdween, dook achter haar op en hief zijn hamer. Toen aarzelde hij. Een vrouw aanvallen?

Ze draaide zich met een schreeuw om en scheurde de aarde onder hem open.

Hij sprong omhoog. De lucht om hem heen probeerde hem te grijpen, maar hij deed wat hij al eerder had gedaan en maakte een muur van niets. Er was geen lucht die hem kon grijpen. Met ingehouden adem verdween hij en verscheen weer op de grond, waar hij aarden wallen voor zich opriep om de vuurbollen af te weren die zijn kant op werden geschoten.

‘Je moet dood!’ schreeuwde de vrouw. ‘Je zou al dood moeten zijn. Dit kan niet!’

Perijn verdween en liet een standbeeld van zichzelf achter. Hij verscheen naast de tent, waar Gaul met behoedzame ogen en een geheven speer stond toe te kijken. Perijn zette een muur tussen hen en de vrouw, kleurde die om hen te verbergen en maakte een barrière om geluid tegen te houden.

‘Ze kan ons niet meer horen,’ zei Perijn.

‘Je bent hier sterk,’ zei Gaul peinzend. ‘Heel sterk. Weten de Wijzen dit?’

‘Ik ben nog een jonge welp, vergeleken met hen.’

‘Misschien,’ zei Gaul. ‘Ik heb ze niet gezien, en ze spreken niet over deze plek met mannen.’ Hij schudde zijn hoofd. ‘Veel eer, Perijn Aybara. Je hebt veel eer.’

‘Ik had haar gewoon moeten neerslaan,’ zei Perijn toen Hartszoeker zijn standbeeld verwoestte en er met een verward gezicht naartoe liep. Ze draaide om haar as en speurde met wilde ogen om zich heen.

‘Ja,’ beaamde Gaul. ‘Een strijder die geen Speervrouwe wil aanvallen is een strijder die haar eer ontzegt. Natuurlijk zou de grotere eer voor jou zijn als je...’

Haar gevangen zou nemen. Zou hij dat kunnen? Perijn haalde diep adem en dook achter haar op, waarbij hij zich lianen voorstelde die om haar heen groeiden en haar vasthielden.

De vrouw vervloekte hem schreeuwend en hakte met onzichtbare messen op de lianen in. Ze stak haar hand naar Perijn uit, en hij verplaatste zich opzij.

Zijn voeten knerpten op bevroren plekjes op de grond die hij nog niet had opgemerkt, en onmiddellijk draaide ze zich naar hem toe en stuurde een volgende weving van lotsvuur op hem af. Slim, dacht Perijn, die ternauwernood het licht wist om te buigen. Het raakte de heuvel achter hem en boorde er een gat dwars doorheen.

Hartszoeker ging grauwend door met de weving, haar lelijke gezicht verwrongen. De weving boog terug naar Perijn, maar hij klemde zijn kiezen op elkaar en hield hem op afstand. Ze was sterk. Ze duwde hard, maar uiteindelijk liet ze hijgend de weving los. ‘Hoe... hoe kun je nou...’

Perijn vulde haar mond met dolkwortel. Dat was moeilijk; iets aan een persoon veranderen was altijd moeilijk. Maar dit was veel eenvoudiger dan te proberen haar in een dier of zoiets te veranderen.

De vrouw bracht haar hand naar haar mond en er verscheen paniek in haar ogen. Ze begon te spugen en te kokhalzen en opende toen wanhopig een Poort.

Perijn gromde en stelde zich touwen voor die naar haar reikten, maar ze vernietigde ze met een weving van Vuur. Ze moest de dolkwortel eruit hebben gekregen. Ze dook door de Poort, en Perijn verplaatste zich tot hij er pal voor stond, klaar om erdoorheen te springen. Hij verstijfde toen hij zag dat de Poort midden tussen een gigantisch leger van Trolloks en Schimmen uitkwam. Het was nacht. Het Schaduwgebroed draaide zich gretig om naar de Poort.

Perijn stapte achteruit toen Hartszoeker haar hand voor haar mond sloeg en met een verschrikt gezicht nog meer dolkwortel ophoestte. De Poort ging dicht.

‘Je had haar moeten doden,’ zei Lanfir.

Perijn draaide zich om en zag de vrouw verderop staan, met haar armen over elkaar. Haar haar was van zilver naar donkerbruin verkleurd. Haar gezicht was ook veranderd. Het was nu iets meer zoals jaren geleden, toen hij haar voor het eerst had gezien.

Perijn zei niets en hing zijn hamer weer aan zijn riem.

‘Dit is een zwakte, Perijn,’ zei Lanfir. ‘Ooit vond ik dat innemend bij Lews Therin, maar dat verandert niets aan het feit dat het een zwakte is. Je moet je eroverheen zetten.’

‘Dat zal ik doen,’ snauwde hij. ‘Wat deed ze daarboven, bij die lichtbollen?’

‘Dromen binnendringen,’ antwoordde Lanfir. ‘Ze was hier lijfelijk. Dat geeft je bepaalde voordelen, vooral wanneer je met dromen speelt. Die sloerie. Ze denkt dat ze deze plek kent, maar het is altijd mijn plek geweest. Het zou beter zijn geweest als je haar had gedood.’

‘Dat was Graendal, of niet?’ vroeg Perijn. ‘Of was het Moghedien?’

‘Graendal,’ zei Lanfir. ‘Hoewel, nogmaals, we die naam niet meer mogen gebruiken. Ze heet nu Hessalam.’

‘Hessalam,’ zei Perijn onwennig. ‘Die naam ken ik niet.’

‘Het betekent “zonder vergiffenis”.’

‘En wat is jouw nieuwe naam? Hoe moeten we jou nu noemen?’

Daar bloosde ze warempel om. ‘Dat doet er niet toe,’ zei ze. ‘Je bent vaardig hier in Tel’aran’rhiod. Veel beter dan Lews Therin ooit was. Ik dacht altijd dat ik aan zijn zijde zou regeren, dat alleen een mannelijke geleider waardig genoeg voor me was. Maar de kracht die jij hier aan de dag legt... Ik denk dat ik jou wel kan aanvaarden als vervanger.’

Perijn gromde. Gaul was over de kleine open plek tussen de kamp-tenten komen aanlopen, met zijn speer geheven en zijn sjoefa voor zijn gezicht. Perijn wuifde hem naar achteren. Niet alleen was Lanfir in de wolfsdroom waarschijnlijk véél vaardiger dan Gaul, ze had nog niets echt dreigends gedaan.

‘Als je me in de gaten hebt gehouden,’ zei Perijn, ‘dan weet je ook dat ik behoorlijk gelukkig getrouwd ben.’

‘Dat heb ik gezien.’

‘Kijk dan niet zo naar me, alsof ik een stuk rundvlees ben dat op de markt aan een haak bungelt,’ grauwde Perijn. ‘Wat deed Graendal hier? Wat wil ze?’

‘Daar ben ik niet helemaal zeker van,’ zei Lanfir luchtig. ‘Ze heeft altijd drie of vier strategieën tegelijk in haar hoofd. Onderschat haar niet, Perijn. Ze is hier niet zo vaardig als sommige anderen, maar ze is wel gevaarlijk. Ze is een vechter. Anders dan Moghedien, die bij je zal wegvluchten wanneer ze maar kan.’

‘Dat zal ik in gedachten houden,’ zei Perijn, die naar de plek liep waar de Verzaker door een Poort was verdwenen. Hij porde in de sleuven die de Poort in de aarde had achtergelaten.

‘Jij zou dat ook kunnen, weet je,’ zei Lanfir.

Hij draaide zich met een ruk om. ‘Wat?’

‘Heen en weer gaan naar de wakende wereld,’ antwoordde ze. ‘Zonder hulp van iemand als Lews Therin.’

Het beviel Perijn niets hoe ze sneerde toen ze zijn naam uitsprak. Ze probeerde het te verhullen, maar hij rook de haat die van haar afwalmde als ze het over hem had.

‘Ik kan niet geleiden,’ zei Perijn. ‘Ik neem aan dat ik me zou kunnen voorstellen dat ik het kon...’

‘Dat zou niet werken,’ kapte ze hem af. ‘Er zijn grenzen aan wat je hier kunt bewerkstelligen, ongeacht hoe sterk je geest is. Het vermogen om te geleiden is niet iets van het lichaam, maar iets van de ziel. Maar tóch zijn er wegen waardoor iemand zoals jij lijfelijk heen en weer kan reizen tussen werelden. Degene die jij Slachter noemt doet het ook.’

‘Hij is geen Wolfsbroeder.’

‘Nee,’ zei ze. ‘Maar het lijkt erop. Ik zou je niet kunnen vertellen of iemand anders die vaardigheden al eens heeft gehad. De Duistere heeft... iets met die Slachter gedaan toen hij zijn ziel ving, of zijn zielen. Ik vermoed dat Semirhage ons er meer over had kunnen vertellen. Jammer dat ze dood is.’

Lanfir rook helemaal niet alsof ze het jammer vond. Ze keek naar de hemel, maar ze was kalm, niet ongerust.

‘Je lijkt niet meer zo bang om te worden gezien dan voorheen,’ merkte Perijn op.

‘Mijn vroegere meester is... bezig. Terwijl ik de afgelopen week naar je keek, heb ik zijn ogen amper op me gevoeld.’

‘Een wéék?’ vroeg Perijn geschokt. ‘Maar...’

‘De tijd verstrijkt hier anders dan in de wakende wereld,’ zei ze, ‘en de barrières van de tijd rafelen. Hoe dichter je bij de Bres komt, hoe meer de tijd zal vervormen. Degenen die Shayol Ghul naderen in de echte wereld, zullen het ook gaan merken. Voor elke dag die voor hen verstrijkt, verstrijken er mogelijk drie of vier voor de mensen verder weg.’

Een week? Licht! Hoeveel was er inmiddels gebeurd? Wie leefde er nog en wie was gesneuveld terwijl Perijn op jacht was? Hij zou op het Reisterrein moeten wachten tot zijn Poort openging. Maar als hij kon afgaan op de duisternis die hij door Graendals Poort had gezien, was het nu nacht. Perijns ontsnappingsweg zou pas over enkele uren opengaan.

‘Jij zou een Poort voor me kunnen maken,’ zei Perijn. ‘Een weg naar buiten en dan weer naar binnen. Zou je dat doen?’

Lanfir dacht erover na, wandelde langs een van de flikkerende tenten en streek met haar vingers over het canvas terwijl het verdween. ‘Nee,’ zei ze uiteindelijk.

‘Maar...’

‘Je moet leren dit zelf te doen als we bij elkaar willen zijn.’

‘Wij willen niet bij elkaar zijn,’ zei hij vlak.

‘Je hebt die kracht voor jezelf nodig,’ zei ze, negerend wat hij had gezegd. ‘Je bent zwak zolang je in een van beide werelden vastzit.

Het zal je veel macht geven als je in staat bent hier te komen wanneer je wilt.’

‘Ik geef niet om macht, Lanfir,’ zei hij, en hij draaide mee om naar haar te blijven kijken terwijl ze doorliep. Ze was mooi. Niet zo mooi als Faile, natuurlijk, maar toch mooi.

‘O nee?’ Ze draaide zich naar hem om. ‘Heb je nooit bedacht wat je zou kunnen doen met meer kracht, meer macht, meer gezag?’

‘Dat zou me niet verleiden om...’

‘Levens redden?’ viel ze hem in de rede. ‘Voorkomen dat kinderen verhongeren? Zorgen dat de zwakkeren niet worden vertrapt, een einde maken aan het kwaad, eer belonen? De macht om mensen aan te moedigen eerlijk en rechtdoorzee met elkaar om te gaan?’

Hij liet zijn mond dichtvallen.

‘Je zou zoveel goed kunnen doen, Perijn Aybara,’ vervolgde ze. Ze liep naar hem toe, legde haar hand tegen zijn wang en ging met haar vingers door zijn baard.

‘Vertel me hoe ik kan doen wat Slachter doet,’ drong Perijn aan, die haar hand wegduwde. ‘Hoe verplaatst hij zich tussen werelden?’

‘Dat kan ik je niet uitleggen,’ zei ze, en ze draaide zich om, ‘want het is een vaardigheid die ik nooit heb hoeven leren. Ik doe het anders. Misschien kun je die kennis uit hem folteren. Ik zou maar opschieten, als je Graendal wilt tegenhouden.’

‘Tegenhouden?’ vroeg Perijn.

‘Besefte je het niet?’ Lanfir draaide zich weer naar hem om. ‘De droom die ze binnendrong, was niet van een van de mensen in dit kamp. Ruimte en afstand maken niet uit in dromen. Die droom die je haar zag binnendringen... die was van Davram Bashere. De vader van je vrouw.’

En daarmee verdween Lanfir.

23

Op de rand van de tijd

Gawein schudde aan Egwenes schouder. Waarom kwam ze niet in beweging? Wie die man ook was in dat pantser van zilveren schijfjes, hij kon vrouwelijke geleiders voelen. Hij had Leane bespeurd in de duisternis, dan kon hij ook Egwene voelen. Licht, hij hoefde alleen maar even de tijd te nemen om wat uitgebreider om zich heen te speuren.

Ik gooi haar over mijn schouder als ze niet meekomt, dacht hij. Het Licht sta me bij, ik zal het doen, hoeveel lawaai het ook maakt. We worden toch gesnapt als we...

De man die zich Bao noemde liep weg en sleepte Leane – nog altijd in Lucht gehuld – achter zich aan. De anderen volgden hem en lieten de verschrikkelijke, verkoolde overblijfselen van de gevangenen liggen.

‘Egwene?’ fluisterde Gawein.

Ze keek hem aan met een kille kracht in haar ogen en knikte.Licht! Hoe kon ze zo rustig blijven, terwijl hij zijn kiezen op elkaar moest bijten om niet te gaan klappertanden?

Ze wurmden zich op hun buik achteruit onder de kar vandaan. Egwene keek in de richting van de Sharanen. Haar kille gevoel van beheersing straalde uit in zijn geest via de binding. Dit gevoel was over haar gekomen sinds ze de naam van die man had gehoord. Er was een plotselinge steek van schrik door haar heen gegaan, gevolgd door grimmige vastberadenheid. Hoe luidde die naam ook alweer? Barid nog iets? Gawein dacht dat hij hem eerder had gehoord.

Perijn wilde Egwene deze dodelijke valstrik uit hebben. Hij legde de zwaardhandmantel om haar schouders. ‘De beste weg hier vandaan is recht naar het oosten,’ fluisterde hij. ‘Om de keukentent heen – wat ervan over is – en dan naar de rand van het kamp. Ze hebben een wachtpost opgezet naast wat ons Reisterrein was. We gaan daaromheen naar de noordkant.’

Ze knikte.

‘Ik ga voorop om te verkennen, jij volgt,’ zei Gawein. ‘Als ik iets zie, gooi ik een steen jouw kant op. Luister goed of je die hoort, ja? Tel tot twintig, en kom dan langzaam achter me aan.’

‘Maar...’

‘Nee, jij mag niet voorop, voor het geval we geleiders tegenkomen. Ik moet voorop.’

‘Doe dan in ieder geval je mantel aan,’ fluisterde ze.

‘Ik red me wel,’ fluisterde hij terug, en hij glipte weg voordat ze nog meer tegenwerpingen kon maken. Hij voelde haar steek van ergernis wel, en hij vermoedde dat het laatste woord hier nog niet over gezegd was. Nou, als ze dit overleefden, zou hij haar preek blijmoedig ondergaan.

Toen hij een stukje bij haar vandaan was, deed hij een van de ringen van de Bloedmessen om. Hij had hem geactiveerd met bloed, zoals Leilwin had gezegd dat nodig was.

Ze had ook gezegd dat het hem zijn leven kon kosten.

Je bent een dwaas, Gawein Trakand, dacht hij toen er een tintelend gevoel door zijn lichaam trok. Hoewel hij de ter’angreaal slechts één keer eerder had gebruikt, wist hij dat zijn omtrek nu donker en wazig was geworden. Als mensen zijn kant op keken, zou hun blik niet bij hem blijven hangen. Het werkte vooral goed in schaduwen. Voor één keer was hij blij dat die wolken het licht van de maan en sterren tegenhielden.

Hij liep heel behoedzaam door. Eerder die nacht, toen hij de ring voor het eerst had uitgeprobeerd terwijl Egwene sliep, had hij binnen een paar passen van schildwachten met lantaarns kunnen komen. Een van hen had recht naar Gawein gekeken, maar hem niet gezien. In zoveel duisternis had hij evengoed onzichtbaar kunnen zijn.

Met de ter’angreaal kon hij zich ook sneller bewegen. De verandering was klein, maar merkbaar. Hij kon niet wachten om dit vermogen uit te proberen in een tweegevecht. Hoeveel van die Sharanen zou hij aankunnen met zo’n ring om? Tien? Twee?

Maar dat zou afgelopen zijn zodra een van die geleiders je kookte, hield Gawein zich voor. Hij pakte een paar kiezels van de grond om achterom te gooien naar Egwene als hij een vrouwelijke geleider zag.

Hij liep in een bocht om de kooktent, over het pad dat hij eerder had verkend. Het was belangrijk dat hij zichzelf er steeds aan bleef herinneren dat hij voorzichtig moest zijn. Eerder had de kracht van de ter’angreaal hem te stoutmoedig gemaakt. Het was nogal een roes om te weten hoe snel hij zich kon voortbewegen.

Hij had zich voorgehouden dat hij de ringen niet zou gebruiken, maar dat was tijdens de strijd geweest, toen hij in de verleiding was gekomen om te proberen naam te maken. Dit was anders. Dit was voor de bescherming van Egwene. Hiervoor kon hij wel een uitzondering maken.

Zodra ze tot twintig had geteld, liep Egwene de duisternis in. Ze was niet zo goed in sluipen als Nynaeve en Perijn, maar ze kwam wel uit Tweewater. Elk kind in Emondsveld leerde hoe je door de bossen moest lopen zonder het wild op te schrikken.

Ze richtte haar aandacht op het pad voor haar, tastend met haar tenen – ze had haar schoenen uitgetrokken – om droge bladeren en takjes te ontwijken. Ze hoefde er helemaal niet bij na te denken, maar daardoor hadden haar gedachten helaas vrij spel.

Een Verzaker leidde de Sharanen. Zijn woorden deden vermoeden dat hun hele natie hem volgde. Dit was even erg als de Seanchanen. Erger nog. De Seanchanen vingen en gebruikten Aes Sedai, maar ze slachtten niet met zoveel achteloosheid burgers af.

Egwene móést dit overleven en ontsnappen. Ze moest verslag uitbrengen aan de Witte Toren. De Aes Sedai zouden het tegen Demandred moeten opnemen. Het Licht geve dat er voldoende zusters aan de eerdere strijd waren ontkomen.

Waarom wilde Demandred die boodschap aan Rhand sturen? Iedereen wist waar de Herrezen Draak was.

Egwene kwam bij de kooktent aan en sloop eromheen. Verderop stonden wachters te kletsen. De Sharaanse tongval was vreemd monotoon, alsof die mensen helemaal geen gevoel hadden. Het leek wel of... of de muziek uit hun spraak weg was. Muziek waarvan Egwene niet had beseft dat die er doorgaans doorheen klonk.

Degenen die spraken waren mannen, dus hoefde ze zich waarschijnlijk geen zorgen te maken dat ze haar vermogen om te geleiden konden voelen. Toch had Demandred dat wel gedaan bij Leane, maar misschien had hij er een ter’angreaal voor. Dergelijke dingen bestonden.

Egwene ging toch maar in een wijde boog om de mannen heen en liep door de duisternis van haar vroegere kamp. Ze kwam langs ingestorte tenten waar de geur van smeulende vuren nog in de lucht hing en stak een pad over dat ze bijna iedere avond had bewandeld om verslagen van de troepen op te halen. Het was verontrustend, hoe snel je van een positie van macht kon terugvallen. Nu sloop ze als een rat door het kamp. Dat ze ineens niet meer kon geleiden, veranderde alles.

Mijn gezag komt niet voort uit mijn vermogen om te geleiden, hield ze zichzelf voor. Mijn kracht ligt in beheersing, begrip en zorgzaamheid. Ik zal aan dit kamp ontkomen, en ik zal de strijd voortzetten.

Ze herhaalde die woorden om een toenemend gevoel van machteloosheid af te weren, de wanhoop over zoveel doden, een gekriebel tussen haar schouderbladen alsof er iemand vanuit de duisternis naar haar keek. Licht, die arme Leane.

Iets raakte de kale aarde vlak voor haar. Een tel later ploften er nog twee kiezels op de grond. Gawein vertrouwde kennelijk niet op slechts één steentje. Ze liep snel naar de resten van een halfverbrande tent, waar nog stukken canvas van de palen omlaag hingen.

Ze hurkte neer. Toen pas zag ze dat er een half verkoold lichaam op de grond lag, slechts een paar duim bij haar vandaan. Hij was een Shienaraan, zag ze toen er een bliksemflits door de rommelende wolken boven haar knetterde, hoewel hij het symbool van de Witte Toren op zijn hemd droeg. Hij staarde met één oog roerloos naar de hemel, terwijl de andere kant van zijn hoofd tot op de schedel was verbrand.

Er verscheen een lichtje in de richting waar ze naar op weg was geweest. Ze wachtte gespannen toen er twee Sharaanse wachters met een lantaarn naderden. De mannen spraken niet. Toen ze in een bocht doorliepen, zag Egwene dat hun pantsers tekens op de rug droegen in dezelfde patronen als de tatoeages die ze eerder bij enkele mannen had gezien. Die tekenen waren behoorlijk groot, en dus – vermoedde ze – hadden deze mannen eigenlijk een lage rang.

Dat systeem begreep ze niet goed. Je kon altijd iets toevoegen aan een tatoeage, maar ze zou niet weten hoe je er een kon verwijderen. Als de tatoeages ingewikkelder werden naarmate je lager op de maatschappelijke ladder stond, dan wees dat ergens op. Mensen konden dus wel uit de gratie vallen, maar nooit meer hogerop komen als ze eenmaal naar een lage positie waren gevallen of daarin waren geboren.

Ze voelde de geleider achter haar slechts enkele ogenblikken voor dat er een schild tussen haar en de Bron werd gezet.

Egwene reageerde meteen. Ze gunde zichzelf geen tijd om de angst vat op haar te laten krijgen, maar greep haar riemmes en draaide zich om naar de vrouw die ze achter zich voelde aankomen. Egwene sprong naar voren, maar een weving van Lucht greep haar arm en hield die stevig vast. Een andere vulde haar mond en belette haar het spreken.

Ze kronkelde, maar andere wevingen grepen haar vast en sleepten haar de lucht in. Het mes viel uit haar verkrampte vingers.

Er verscheen een lichtbol met een zachte blauwe gloed, veel zachter dan van een lantaarn. Hij was gemaakt door een vrouw met een donkere huid, verfijnde gelaatstrekken en een slank lichaam. Ze stond op uit haar ineengedoken houding en Egwene zag dat ze behoorlijk lang was, bijna zo lang als een man.

‘Jij bent een gevaarlijk konijntje,’ zei de vrouw, hoewel haar vette, loonloze tongval haar moeilijk verstaanbaar maakte. Ze benadrukte woorden op de verkeerde plekken en sprak veel klanken net niet helemaal goed uit. Ze had tatoeages op haar gezicht, als fijne takken die vanuit haar nek over haar wangen naar voren reikten. Ze droeg ook zo’n zwart gewaad in de vorm van een koeienbei, met witte linten een handbreedte onder de hals.

De vrouw raakte haar arm aan, waar Egwenes mes haar bijna had geraakt. ‘Ja,’ zei de vrouw, ‘heel gevaarlijk. Maar weinig Ayyad zouden zo snel naar een dolk grijpen in plaats van naar de Bron. Je bent goed onderwezen.’

Egwene verzette zich tegen haar boeien. Het had geen zin. Ze zaten strak. Haar hart ging tekeer, maar dat mocht ze niet toestaan. Paniek kon haar niet redden. Ze dwong zichzelf kalm te blijven.

Nee, dacht ze. Nee, paniek zal me niet redden... maar misschien waarschuwt het Gawein. Ze voelde dat hij ongerust was, ergens daarbuiten in het donker. Met moeite liet ze haar angst toe. Ze liet al haar zorgvuldig aangeleerde Aes Sedai-kalmte varen. Het was niet zo eenvoudig als ze had verwacht.

‘Je beweegt je stilletjes, konijntje,’ vervolgde de Sharaanse vrouw, die Egwene schattend opnam. ‘Ik had je nooit kunnen volgen als ik niet al had geweten dat je deze kant op ging.’ Ze liep met een nieuwsgierige blik om Egwene heen. ‘Je hebt het voorstellinkje van de Wyld helemaal bekeken, hè? Dapper. Of stom.’

Egwene sloot haar ogen en richtte zich op haar angst. Haar paniek. Ze moest Gawein naar zich toe halen. Ze reikte binnen in zich en peuterde het strakke klontje gevoel open dat ze daar had weggestopt: haar angst om weer te worden gevangen door de Seanchanen.

Ze voelde het. De a’dam om haar nek. De naam. Tuli. Een naam voor een huisdier.

Egwene was toen jonger geweest, maar niet machtelozer dan nu. Het zou opnieuw gebeuren. Ze zou niets meer zijn. Haar hele persoonlijkheid zou haar worden afgepakt. Ze was nog liever dood. O, Licht! Waarom had ze niet kunnen sterven?

Ze had gezworen dat ze nooit meer op deze wijze gevangen zou worden. Ze begon sneller te ademen, niet langer in staat haar angst te beheersen.

‘Nou, nou,’ zei de Sharaanse. Ze leek vermaakt, hoewel haar toon zo vlak klonk dat Egwene er niet zeker van kon zijn. ‘Zo erg zal het toch niet zijn? Ik moet besluiten. Wat levert me meer op? Moet ik je aan hém overhandigen of zelf houden? Hmmm...’

Er werd ineens krachtig geleid aan de andere kant van het kamp, waar Demandred naartoe was gegaan. De Sharaanse keek die kant op, maar ze leek niet geschrokken.

Egwene voelde Gawein dichterbij komen. Hij was heel erg ongerust. Haar boodschap was overgekomen, maar hij naderde niet snel genoeg en was verder weg dan ze had verwacht. Wat was er mis? Nu ze haar angst uit dat verborgen plekje had bevrijd, werd ze er bijna door overstelpt.

‘Je man...’ zei de Sharaanse. ‘Je hebt er een. Hoe noemen ze die ook alweer? Vreemd, dat je vertrouwt op de bescherming van een man. Ik heb gehoord dat jullie je potentieel nooit bereiken in dit land. Hij wordt opgehaald. Ik heb al iemand gestuurd.’

Zoals Egwene al had gevreesd. Licht! Zij had Gawein hierheen geleid. Zij had het leger naar de rampspoed geleid. Egwene kneep haar ogen dicht. Ze had de Witte Toren naar de vernietiging geleid.

Haar ouders zouden worden afgeslacht. Tweewater zou branden.

Ze had sterker moeten zijn.

Ze had slimmer moeten zijn.

Nee.

Ze was niet gebroken door de Seanchanen. Ze zou zich hierdoor ook niet laten breken. Egwene opende haar ogen en keek de Sharaanse aan in het zachte blauwe licht. Ze onderdrukte al haar gevoel en hulde zich weer in de Aes Sedai-kalmte.

‘Jij... bent een merkwaardige,’ fluisterde de Sharaanse, die Egwene nog steeds in de ogen keek. De vrouw was zo gebiologeerd dat ze het niet merkte toen er een schaduw achter haar opdook. Een schaduw die Gawein niet kon zijn, want hij was nog te ver weg.

Iets raakte het achterhoofd van de vrouw hard. Ze zakte door haar knieën en viel op de grond. De lichtbol ging meteen uit, en Egwene was vrij. Ze hurkte neer en zocht haar mes op.

Een gestalte kwam naar haar toe. Egwene hief haar mes en bereidde zich voor om de Bron te omhelzen. Dan zou ze de aandacht op zich vestigen, maar wat moest, dat moest. Ze zou zich niét opnieuw laten vangen.

Maar wie was dit?

‘Stil,’ zei de gedaante.

Egwene herkende die stem. ‘Leilwin?’

‘De anderen hebben ook gemerkt dat die vrouw geleidde,’ zei Leilwin. ‘Ze kunnen ieder ogenblik hierheen komen om te kijken waarom. We moeten opschieten!’

‘Je hebt me gered,’ fluisterde Egwene. ‘Je hebt me geréd.’

‘Ik vat mijn geloften heel ernstig op,’ zei Leilwin. Toen, zo zacht dat Egwene het nauwelijks kon verstaan, voegde ze eraan toe: ‘Misschien wel té. Zoveel verschrikkelijke voortekenen vannacht...’

Ze liepen een tijdje snel door het kamp, totdat Egwene Gawein voelde naderen. Ze kon hem niet zien in het donker. Uiteindelijk fluisterde ze zachtjes: ‘Gawein?’

En ineens stond hij pal naast haar. ‘Egwene? Wie heb je gevonden?’

Leilwin verstijfde en siste toen zachtjes tussen haar tanden. Iets leek haar erg van streek te hebben gemaakt. Misschien was ze boos omdat ze was beslopen. Als dat het geval was, deelde Egwene dat gevoel. Ze was zo trots geweest op haar vaardigheden, maar toen was ze verrast door een geleider, en nu ook nog door Gawein! Hoe kon een jongen die in een stad was opgegroeid zich zo geruisloos bewegen, zonder dat zij hem had gezien?

‘Ik heb niemand gevonden,’ fluisterde Egwene. ‘Leilwin heeft mij gevonden... en me uit het vuur getrokken.’

‘Leilwin?’ vroeg Gawein, turend in de duisternis. Egwene voelde zijn verbazing, en zijn argwaan.

‘We moeten doorlopen,’ zei Leilwin.

‘Daar kan ik niets tegen inbrengen,’ antwoordde Gawein. ‘We zijn er bijna uit. We moeten alleen nog wel een stukje naar het noorden. Ik heb rechts van hier een paar lichamen achtergelaten.’

‘Lichamen?’ vroeg Leilwin.

‘Ik werd besprongen door een stuk of zes Sharanen.’

Een stuk of zés, dacht Egwene. Hij deed het klinken alsof het niets voorstelde.

Maar dit was niet de plek om dat te bespreken. Ze liep met de andere twee het kamp uit, achter Leilwin aan. Bij elk geluidje of kreet in het kamp kromp Egwene ineen, bang dat een van de lichamen was gevonden. Toen sprak er iemand in het donker.

‘Ben jij dat?’

‘Wij zijn het, Baile,’ zei Leilwin zachtjes.

‘Mijn oude grootmoeder!’ fluisterde Baile Doman, en hij kwam naar hen toe. ‘Heb je haar gevonden? Vrouw, je verbaast me alweer.’ Hij aarzelde. ‘Ik wou alleen dat je me mee had laten komen.’

‘Mijn echtgenoot,’ fluisterde Leilwin, ‘je bent zo dapper en vastberaden als een vrouw maar van haar bemanning zou kunnen verlangen. Maar je beweegt je net zo geruisloos als een beer die door een rivier dendert.’

Hij gromde, maar liep met hen mee toen ze stilletjes en behoedzaam bij de rand van het kamp wegslopen. Ongeveer tien minuten later durfde Egwene eindelijk de Bron te omhelzen. Genietend van het gevoel maakte ze een Poort naar de Witte Toren.

Aviendha rende met de rest van de Aiel door Poorten. Ze stroomden als een rivier de vallei van Thakan’dar in. Twee golven, omlaag komend langs beide zijden van de vallei.

Aviendha had geen speer bij zich. Ze was geen Speervrouwe meer. In plaats daarvan was ze een speer.

Ze was in het gezelschap van twee mannen in zwarte jassen, vijf Wijzen, de vrouw Alivia en tien van Rhands gezworen Aes Sedai met hun zwaardhanden. Geen van hen, behalve Alivia, was er blij mee geweest dat Aviendha boven hen was geplaatst. De Asha’man vonden het niet prettig om verantwoording te moeten afleggen aan een vrouw, de Wijzen vonden het helemaal niet leuk dat Rhand hun bevelen gaf, en de Aes Sedai zagen de Aiel-geleiders nog altijd als minderwaardig. Toch gehoorzaamden ze allemaal aan zijn bevel.

Rhand had Aviendha in een rustig ogenblik toegefluisterd dat ze haar ogen open moest houden voor Duistervrienden. Het was geen angst waardoor hem die woorden waren ingegeven, maar zijn gevoel van waarheidszin. Schaduwen konden overal rondsluipen.

Er waren Trolloks en een paar Myrddraal hier in de vallei, maar die hadden deze aanval niet voorzien. De Aiel maakten gebruik van de wanorde en begonnen een slachting. Aviendha leidde haar groep geleiders naar de smidsoven, het reusachtige gebouw met het grijze dak. De Schaduwsmeden onderbraken hun onophoudelijke werk en leken enigszins verward.

Aviendha weefde Vuur, wierp het op een van hen af en hakte zijn hoofd van zijn schouders. Zijn lichaam veranderde in steen en begon te verbrokkelen.

Dat leek door de andere geleiders als een teken te worden opgevat, en Schaduwsmeden overal in de vallei begonnen te ontploffen. Men zei dat het verschrikkelijke strijders waren als ze werden uitgelokt, met een huid waarop zwaarden afketsten. Maar dat kon ook een gerucht zijn, want weinig Aiel hadden ooit de speren gedanst met een Schaduwsmid.

Aviendha had niet veel behoefte om de waarheid te ontdekken. Ze liet haar groep het eerste stel Schaduwsmeden uitschakelen en probeerde er niet bij stil te staan hoeveel dood en verderf die wezens in hun onnatuurlijke levens al hadden gezaaid.

Het Schaduwgebroed probeerde een verdediging op touw te zetten, en enkele Myrddraal schreeuwden en zweepten hun Trolloks op om de aanval van de Aiel te breken, die over een breed front naderden. Maar je zou nog eerder een rivier tegenhouden met een handvol twijgjes. De Aiel vertraagden niet, en het Schaduwgebroed dat verzet probeerde te bieden werd ter plekke gedood, vaak door meerdere speren ol pijlen.

De meeste Trolloks braken op en vluchtten weg voor het geschreeuw van de Aiel. Aviendha en haar geleiders bereikten de ovens en de kooien met vuile gevangenen, die met matte ogen op hun dood hadden gewacht.

‘Snel!’ zei Aviendha tegen de zwaardhanden die haar vergezelden. De mannen braken kooien open, terwijl Aviendha en de anderen de laatste Schaduwsmeden aanvielen. Als ze stierven – tot steen en stof vergingen – lieten ze halfvoltooide Thakan’dar-klingen op de rotsen vallen.

Aviendha keek rechts van haar omhoog. Een lang, kronkelend pad leidde naar de muil van een grot in de helling van de berg die boven hen uittorende. Dat gat daar was dónker. Het leek wel een valstrik, die het licht verleidde om binnen te komen en het dan nooit meer liet gaan.

Aviendha weefde Vuur en Geest en stuurde de weving de lucht in. Even later opende er een Poort aan het begin van het pad omhoog naar Shayol Ghul. Vier mensen stapten erdoorheen. Een vrouw in het blauw, klein van gestalte maar niet van wil. Een oudere man, witharig en gehuld in een veelkleurige mantel. Een vrouw in het geel, haar donkere haar kortgeknipt en versierd met een aantal edelstenen gevat in goud.

En een lange man met haar dat de kleur had van gloeiende kolen. Hij droeg zijn rood met gouden jas, maar daaronder een eenvoudig Tweewaters hemd. Wat hij was geworden en wat hij was geweest, samengebundeld tot één geheel. Hij droeg twee zwaarden, als een Shienaraan. Het ene zag eruit alsof het van glas was, en dat droeg hij op zijn rug. Het andere was het zwaard van de Boomdoder, koning Laman, dat hij aan zijn middel droeg. Dat had hij bij zich vanwege haar. Dwaze man.

Aviendha hief haar hand naar hem op, en hij hief zijn hand naar haar. Dat zou hun enige afscheid zijn als hij faalde in zijn taak of als zij sneuvelde tijdens de hare. Na nog een laatste blik wendde ze zich van hem af en richtte zich weer op haar plicht.

Twee van haar Aes Sedai hadden zich gekoppeld en een Poort gemaakt waardoor de zwaardhanden de gevangenen in veiligheid konden brengen. Velen van hen kwamen niet zelf in beweging maar lieten zich struikelend meevoeren, met ogen die bijna net zo doods waren als die van de Schaduwsmeden.

‘Kijk ook binnen,’ zei Aviendha, gebarend naar een paar zwaardhanden. Ze stormden de smederij in, gevolgd door Aes Sedai. Wevingen van de Ene Kracht deden het gebouw beven toen ze nog meer Schaduwsmeden aantroffen, en de twee Asha’man gingen ook snel naar binnen.

Aviendha tuurde door de vallei. De strijd was grimmiger geworden. Er was nu meer Schaduwgebroed bij de doorgang die de vallei uit leidde. Ze hadden meer tijd gehad om zich voor te bereiden en op te stellen. Ituralde leidde zijn groep Tyreners achter de Aiel aan naar binnen om de delen van de vallei veilig te stellen die al waren ingenomen.

Geduld, dacht Aviendha. Haar taak was niet om zich aan te sluiten bij de strijd verderop, maar om Rhand rugdekking te bieden als hij de berg beklom en de Doemkrocht in ging.

Ze had één zorg: konden de Verzakers niet gewoon rechtstreeks de grot in Reizen? Rhand scheen zich daar geen zorgen om te maken, maar hij werd dan ook erg in beslag genomen door wat hij moest doen. Misschien moest ze naar hem toe gaan en...

Ze fronste en keek omhoog. Wat was dat voor een schaduw?

Hoog boven haar scheen de zon in een turbulente hemel. Een paar stormwolken, sommige pikzwart, andere helwit, dreven over. Maar er was niet plotseling een wolk voor de zon gegleden. Er was iets massiefs en zwarts boven hen verschenen.

Aviendha voelde een huivering en begon te beven toen het licht verdween. Het werd donker, echt donker.

Soldaten overal op het slagveld keken vol ontzag en angst omhoog. Het licht ging uit. Het einde van de wereld was gekomen.

Plotseling werd er geleid aan de andere kant van de brede vallei. Aviendha draaide zich met een ruk om en schudde haar ontzag van zich af. De grond om haar heen lag bezaaid met gescheurde kledingstukken, gevallen wapens en lijken. Alle gevechten vonden plaats bij de ingang van de vallei, ver bij haar vandaan, waar de Aiel probeerden het Schaduwgebroed in de pas terug te dringen.

Hoewel Aviendha niet veel kon zien in de duisternis, zag ze wel dat soldaten naar de hemel stonden te staren. Zelfs de Trolloks leken met stomheid geslagen. Maar toen begon de massieve duisternis op te schuiven en werd eerst een randje van de zon en vervolgens de hele zon onthuld. Licht! Dit was nog niet het einde.

De strijd bij de ingang van de vallei werd hervat, maar de mensen daar hadden het overduidelijk moeilijk. Zorgen dat de Trolloks zich terugtrokken door zo’n nauwe doorgang was net alsof je een paard achterwaarts door een smalle spleet in een muur probeerde te krijgen. Het was haast onmogelijk.

‘Daar!’ riep Aviendha, wijzend naar de zijkant van de vallei, achter de Aiel. ‘Ik voel een vrouw geleiden.’

‘I.icht, ze is sterk,’ zei Beldeine ademloos.

‘Cirkel!’ beval Aviendha. ‘Nu!’

De anderen koppelden zich en gaven Aviendha de leiding over de cirkel. Ze werd vervuld van kracht, onvoorstelbare kracht. Het leek wel een ademteug waarmee ze gewoon kon doorgaan, om nog meer lucht naar binnen te halen, zichzelf ermee te vullen, te vergroten, vol te zuigen. Ze was een onweersstorm, een gigantische zee van de Ene Kracht.

Ze duwde haar handen naar voren en schoot een ruwe weving af, lechts half gevormd. Ze had bijna te veel kracht om vorm te geven. Lucht en Vuur spoten uit haar handen, een zuil zo breed als een man met uitgestoken armen. Het vuur brandde fel, dicht en heet, bijna als een straal vloeistof. Het was geen lotsvuur – zo dom was ze niet- maar toch gevaarlijk. De Luchtweving omhulde het vuur en balde het samen tot een geconcentreerde, vernietigende massa.

De zuil schoot over het slagveld, smolt de rotsige ondergrond en zette lijken in brand. Een reusachtige wolk mist verdween met een luid gesis. De grond beefde toen de zuil zich in de wand van de vallei boorde waar de vijandelijke geleider – Aviendha kon alleen maar aannemen dat het een Verzaker was, afgaande op haar kracht – de achterhoede van de Aiel had aangevallen.

Aviendha liet de weving los en voelde een laagje zweet op haar huid. Een smeulende pilaar van zwarte rook rees op van de helling. Gesmolten steen druppelde omlaag. Ze bleef heel stil staan, wachtend, waakzaam. De Ene Kracht binnen in haar begon te kronkelen, alsof hij aan haar probeerde te ontkomen. Kwam dat doordat een deel van de kracht die ze gebruikte van mannen afkomstig was? Nooit eerder had ze het gevoel gekregen dat de Ene Kracht haar wilde vernietigen.

Ze kreeg slechts een korte waarschuwing: iemand geleidde koortsachtig aan de andere kant van de vallei, en daarna volgde er een verschrikkelijke windvlaag.

Aviendha hakte de wind doormidden met een onzichtbare weving zo groot als een hoge boom. Ze volgde met nog een uitbarsting van Vuur, maar deze keer beheerster. Nee, ze durfde geen lotsvuur te gebruiken. Rhand had haar gewaarschuwd. Lotsvuur kon de Bres wijder maken, de structuur van de werkelijkheid doorbreken op een plek waar het membraam al dun was.

Haar vijand had die beperking niet. De volgende aanval van de vrouw kwam aan als een withete straal die op een vingerbreedte van Aviendha’s hoofd door de lucht boorde en de muur van de oven achter haar raakte. Het lotsvuur hakte een groot stuk metselwerk uit de muur en het gebouw stortte met donderend geraas in.

Opgeruimd staat netjes, dacht Aviendha, die op de grond dook. ‘Verspreiden!’ beval ze de anderen. ‘Geef haar geen makkelijke doelwitten!’ Ze geleidde en liet de lucht wervelen om hen in een storm van stof en gruis te hullen. Toen gebruikte ze een weving om te verhullen dat ze de Ene Kracht vasthield en om zich te verbergen voor de vijand. Ze schuifelde ineengedoken naar de dekking van een berg metaalslakken en stukken ijzer die lag te wachten om te worden omgesmolten.

Er sloeg weer lotsvuur in, deze keer op de rotsige grond waar ze net nog had gestaan. Het doorboorde het steen met hetzelfde gemak als waarmee een speer door een meloen ging. Aviendha’s metgezellen hadden allemaal dekking gezocht en bleven haar voeden met hun kracht. Het was zovéél. Het leidde haar bijna af.

Ze probeerde te beoordelen waar de aanvallen vandaan kwamen. ‘Hou je klaar om te volgen,’ zei ze tegen de anderen, en toen maakte ze een Poort naar het punt waar de weving was begonnen. ‘Kom achter me aan, maar zoek meteen dekking!’

Aviendha sprong met ruisende rokken door de Poort, de Ene Kracht beheerst als een ingehouden donderslag. Ze landde op een helling die uitkeek over het slagveld. Beneden vochten Speervrouwen en mannen tegen Trolloks, en het leek wel alsof de Aiel een reusachtige zwarte vloedgolf tegenhielden.

Aviendha nam niet de tijd voor meer dan een snelle blik. Ze groef in de grond met een basisweving van Aarde en scheurde er een stuk steen zo groot als een paard uit, dat ze de lucht in tilde. De straal die een tel later op haar af kwam, raakte dat rotsblok.

Lotsvuur was een gevaarlijke speer. Soms was het als een mes, maar als het een specifiek iets raakte – een persoon, bijvoorbeeld – verdween dat geheel, in een flits. Het lotsvuur brandde Aviendha’s stuk steen in een oogwenk weg, en er bleven alleen gloeiende stofdeeltjes achter die ook snel verdwenen. Achter haar sprongen de mannen en vrouwen van haar cirkel door de Poort en zochten dekking.

Aviendha had amper tijd om te zien dat er verderop barsten in de rotsen waren verschenen. Barsten die leken uit te komen op niets dan duisternis. Toen de lichtstraal voor Aviendha’s ogen vervaagde, schoot ze zelf een brandende zuil van vuur af. Deze keer raakte ze vlees en verbrandde een slanke vrouw met een koperkleurige huid, gekleed in een rood gewaad. Twee andere vrouwen verderop vloekten en gingen ervandoor. Aviendha viel de anderen ook aan.

Een van de twee – de sterkste – maakte met zoveel vaardigheid en lichtheid een weving dat Aviendha het met haar blik nauwelijks kon volgen. De weving kwam omhoog voor haar zuil van vuur, wat leidde tot een ontploffing van verzengend hete stoom. Aviendha’s vuur werd gedoofd en ze zoog haar adem naar binnen toen ze er tijdelijk door verblind werd.

Het strijdinstinct nam het over. Verborgen door de stoomwolk liet ze zich op haar knieën vallen en rolde opzij, terwijl ze onderweg een handvol stenen pakte en die van zich af smeet om de vijand te misleiden.

Het werkte. Terwijl ze tranen uit haar ogen wegknipperde schoot er een withete lichtstraal naar het geluid van de vallende stenen toe.Die donkere barsten breidden zich uit.

Aviendha blies de stoom weg met een weving van Lucht terwijl ze nog altijd tranen wegknipperde. Ze kon goed genoeg zien om twee zwarte gedaanten te ontwaren die verderop ineengedoken op de rotsen zaten. Een van hen draaide zich naar haar toe, slaakte een kreet toen ze de aanvalswevingen zag die Aviendha maakte en verdwéén.

Er was geen Poort gemaakt. Die vrouw leek zich gewoon in zichzelf op te vouwen, en Aviendha voelde niemand geleiden. Ze voelde wel iets anders, een vaag... iéts. Een trilling in de lucht die niet helemaal fysiek was.

‘Nee!’ riep de tweede vrouw, die Aviendha door haar betraande ogen wazig zag. ‘Niet...’

Aviendha’s zicht klaarde net voldoende op om de vrouw beter te kunnen zien – een lang gezicht en donker haar – voordat haar weving doel trof en de ledematen van de vrouw van haar lichaam werden gescheurd. Een smeulende arm vloog met een spoor van zwarte rook erachteraan draaiend door de lucht en viel op de grond.

Aviendha hoestte en liet de cirkel los. ‘Heling!’ zei ze, terwijl ze overeind krabbelde.

Bera Harkin was als eerste bij haar, en Aviendha trilde toen er een Helende weving over haar heen werd gelegd. Ze zoog haar adem naar binnen toen haar roodverkleurde huid en haar verschroeide ogen werden hersteld. Ze knikte dankbaar naar Bera, die ze nu duidelijk kon zien.

Voor haar liep Sarene – een Aes Sedai met een druppelvormig gezicht en talloze donkere vlechtjes – naar de twee lijken toe. Ze schudde haar hoofd. ‘Duhara en Falion. Gruwheren geworden.’

‘Is er een verschil tussen Gruwheren en de Zwarte Ajah?’ vroeg Amys.

‘Natuurlijk,’ antwoordde Sarene op kalme toon.

De anderen hielden nog altijd de Ene Kracht vast, in de verwachting dat er nog een aanval zou komen. Aviendha dacht niet dat dat zou gebeuren. Ze had die kreet van verbazing gehoord, had de paniek bespeurd in de wijze waarop de laatste vrouw – de sterkste van de drie – was gevlucht. Misschien had ze niet al zo snel zoveel krachtige tegenstand verwacht.

Sarene schopte tegen de arm die van Falion was geweest. ‘We hadden ze beter levend kunnen vangen om ze te ondervragen. Dan hadden we vast kunnen ontdekken wie die derde vrouw was. Heeft iemand haar herkend?’

Leden van de groep schudden hun hoofd. ‘Ze stond niet op de lijst van ontsnapte leden van de Zwarte Ajah,’ zei Sarene. ‘Ze had een opvallend gezicht, zo bol, zo onaantrekkelijk, ik zou me haar vast hebben herinnerd als ik haar eerder had gezien.’

‘Ze was sterk,’ zei Aviendha. ‘Heel sterk.’ Ze vermoedde dat het een Verzaker was geweest. Maar het was beslist niet Moghedien geweest, en ze voldeed ook niet aan de beschrijvingen van Graendal.

‘We splitsen ons op in drie cirkels,’ besloot Aviendha. ‘Bera leidt een ervan, Amys de andere. Ja, we kunnen nu cirkels vormen die groter zijn dan dertien, maar dat lijkt me verspilde moeite. Ik heb niet zoveel kracht nodig om te doden. Een van onze groepen valt de Trolloks beneden aan. De andere twee geleiden niet, maar verstoppen zich in de buurt om een oogje in het zeil te houden. Hopelijk kunnen we de vijandelijke geleider laten denken dat we nog steeds één grote cirkel vormen, dan kunnen de andere twee haar van de zijkanten aanvallen als ze iets probeert.’

Amys glimlachte. Ze herkende dit als een veelgebruikte aanvalstechniek van de Speervrouwen. Ze leek er niet bepaald mee te zitten om Aviendha’s bevelen op te volgen nu haar ergernis over Rhands aanmatigende houding was verdwenen. Eigenlijk leken zij en de andere vier Wijzen voornamelijk trots.

Terwijl Aviendha’s team haar gehoorzaamde, bespeurde ze dat er weer werd geleid op het slagveld. Cadsuane en haar volgelingen vonden dat ze boven Rhands bevelen stonden. Ze vochten terwijl een andere groep Aes Sedai en Asha’man Poorten openhield om de Doinaanse en Tyreense legers door te laten.

Er waren te veel mensen op allerlei plekken aan het geleiden. Dat zou liet lastiger maken de plaats te bepalen waar een aanval van een Verzaker vandaan kwam.

‘We moeten een Reisterrein opzetten,’ zei Aviendha, ‘en strikt de hand houden aan wie er geleidt en waar. Zo weten we dat er iets mis is zodra we iemand voelen geleiden.’ Ze drukte haar hand tegen haar hoofd. ‘Dat zal heel lastig te organiseren zijn.’

Amys’ glimlach verbreedde. Jij hebt nu het bevel, Aviendha, leek die glimlach te zeggen. Jij mag de kopzorgen van het leiderschap dragen.

Rhand Altor, de Herrezen Draak, wendde zich af van Aviendha en liet haar en Ituralde aan hun strijd. Hij had een andere strijd om naartoe te gaan.

Eindelijk was de tijd daar.

Hij stapte naar de voet van Shayol Ghul. Boven hem zat een zwart gat in de berghelling, de enige weg naar de Doemkrocht.

Moiraine kwam bij hem staan en trok haar wapperende stola dichter om zich heen toen de wind aan de blauwe franje trok. ‘Denk eraan, dit is niet de Bres, dit is niet de kerker van de Duistere. Dit is alleen maar de plek waar zijn aanraking van de wereld het sterkst is. Hij heeft hier macht.’

‘Hij raakt nu de hele wereld aan, in meer of mindere mate,’ zei Rhand.

‘En dus zal zijn aanraking hier sterker zijn.’

Rhand knikte en legde zijn hand op de dolk aan zijn riem. ‘Niet geleiden totdat we de Duistere rechtstreeks aanvallen. Indien mogelijk wil ik een gevecht zoals tijdens de Reiniging voorkomen. Wat er nu komt, zal al mijn kracht vergen.’

Nynaeve knikte. Ze droeg haar juwelen met angrealen en ter’angrealen op een geel gewaad, veel mooier dan ze zichzelf ooit had toegestaan in hun tijd in Tweewater. Ze zag er in zijn ogen vreemd uit zonder haar vlecht, nu haar haar nog amper tot haar schouders kwam. Ze leek wat ouder. Dat zou eigenlijk niet zo moeten zijn, want een vlecht was een teken van volwassenheid in Tweewater. Waarom zou Nynaeve er dan ouder uitzien zónder die vlecht?

Thom kwam naast Rhand staan en tuurde omhoog naar het gat in de rotsen. ‘Ik vermoed dat ik niet met je mee naar binnen ga.’ Moiraine keek hem aan en tuitte haar lippen.

‘Iemand zal de ingang van de grot moeten bewaken, mijn vrouw,’ legde Thom uit. ‘Die richel daar, pal naast de ingang, biedt een uitstekend uitzicht over het slagveld. Ik kan naar de strijd beneden kijken en misschien een paar mooie ballades componeren.’

Rhand glimlachte om de fonkeling van vermaak in Thoms ogen. Ze stonden op de rand des tijds zelf, en toch kon Thom Merrilin nog glimlachen.

Boven hen kolkten donkere wolken om de top van Shayol Ghul heen. De duisternis bestookte de zon zodat die bijna onzichtbaar was, bijna geheel verscholen achter een volmaakte deken van vergetelheid.

Rhands troepen kwamen tot stilstand en staarden vol angst naar de lucht, en zelfs de Trolloks keken grauwend en joelend omhoog. Maar toen de zon langzaam uit haar gevangenschap tevoorschijn kwam, werd de felle strijd in de vallei beneden hervat. Het licht kondigde Rhands bedoelingen aan, maar de dolk zou hem voor de ogen van de Duistere verbergen. Hopelijk zouden de leiders van de Schaduw zich richten op de strijd en aannemen dat Rhand de uitkomst daarvan wilde afwachten voordat hij toesloeg.

‘Nu?’ vroeg Nynaeve, opkijkend naar het smalle stenen pad naar de grot.

Rhand knikte en ging voorop. De wind stak op en gierde om het viertal heen terwijl ze het pad beklommen. Hij had zijn kleding heel zorgvuldig gekozen. Zijn rode jas, met gouden doorns op de mouwen en reigers op de borst geborduurd, had Moiraine voor hem laten maken in Fal Dara. Het witte hemd met kant aan de voorzijde was van Tweewaterse makelij. Hij droeg Callandor op zijn rug en het zwaard van Laman op zijn heup. Het was lang geleden dat hij had besloten dit te dragen, maar het voelde goed.

De wind beukte tegen hem aan en dreigde hem in de diepte te duwen. Hij zette toch door, beklom de steile helling en klemde zijn kiezen op elkaar tegen de pijn in zijn zij. De tijd leek hier minder betekenis te hebben. Rhand kreeg het gevoel dat hij dagen had gelopen toen hij het eerste vlakke gedeelte voor de grot bereikte. Hij draaide zich om, legde zijn hand tegen de rotsen van de open muil en keek uit over de vallei.

Zijn troepen leken daar beneden zo kwetsbaar, zo nietig. Zouden ze lang genoeg kunnen volhouden?

‘Rhand...’ zei Nynaeve, die zijn arm pakte. ‘Misschien moet je even uitrusten.’

Hij keek omlaag en volgde haar blik naar zijn zij. Zijn wond, de oude wond, was weer opengegaan. Hij voelde bloed in zijn laars. Het was langs zijn zij gelopen, langs zijn been omlaag, en als hij zijn voet verplaatste liet hij een bloedige laarsafdruk achter.

Bloed op de rotsen...

Nynaeve sloeg haar hand voor haar mond.

‘Het moet gebeuren, Nynaeve,’ zei Rhand, die zich omdraaide. ‘Je kunt het niet tegenhouden. De voorspelling zegt niet of ik dit overleef. Ik heb dat altijd vreemd gevonden, jij niet? Waarom wordt er wel gesproken over mijn bloed, maar niet over wat daarna komt?’ Hij schudde zijn hoofd en haalde Callandor uit de schede op zijn rug. ‘Moiraine, Nynaeve, willen jullie me je kracht lenen en je bij me aansluiten in een cirkel?’

‘Wil je dat een van ons leidt,’ vroeg Moiraine aarzelend, ‘zodat je hem veilig kunt gebruiken?’

Ik zit niet in over mijn eigen veiligheid,’ antwoordde Rhand. ‘Een cirkel, alsjeblieft.’

De iwee vrouwen wisselden een blik. Zolang hij de cirkel leidde, kon iemand anders proberen de macht over hem te grijpen. Het was duidelijk dat ze geen van beiden ingenomen waren met zijn verzoek. Hij wist niet zeker of hij blij moest zijn dat die twee elkaar aardig begonnen te vinden. Misschien moest hij zich in plaats daarvan zorgen maken dat ze zich samen tegen hem zouden verzetten.

Maar dat leek hem een gedachte voor een andere dag. Een ontspannen dag. Hij glimlachte droogjes, maar hij wist dat die glimlach zijn ogen niet bereikte.

Moiraine en Nynaeve gaven hem hun kracht, en hij aanvaardde die. Thom kuste Moiraine, en toen draaiden ze zich alle drie om naar de ingang die voor hen lag. De gang leidde omlaag naar de voet van de berg en de vuurkrocht, die op deze wereld het dichtst in de buurt kwam van de verblijfplaats van de Duistere.

Schaduwen van een teruggekeerde zon maakten de grotopening om Rhand heen donkerder. De wind trok aan hem, zijn voet voelde warm van zijn eigen bloed. Ik kom die krocht niet meer levend uit, dacht hij.

Hij maalde er niet langer om. Overleven was niet zijn doel. Dat was het al een tijdje niet meer.

Hij wilde dit goed doen. Hij móést dit goed doen. Was dit de juiste tijd? Had hij dit goed genoeg voorbereid?

HET IS TIJD. BRENG DE TAAK TEN UITVOER.

De stem sprak met de onvermijdelijkheid van een aardbeving, en de woorden trilden door zijn hele lijf. Meer dan geluid in de lucht, veel meer, spraken die woorden van de ene ziel tot de andere. Moiraine slaakte een kreet en zette grote ogen op.

Rhand was niet verbaasd. Hij had die stem één keer eerder gehoord en besefte dat hij hem had verwacht. Erop had gehoopt, althans.

‘Dank je,’ fluisterde Rhand. Toen hij het rijk van de Duistere binnenstapte, liet hij voetsporen van bloed achter.

24

De voortekenen negeren

Fortuona, Keizerin van het Seanchaanse rijk, bekeek haar echtgenoot onderzoekend terwijl hij bevelen gaf aan hun legers. Ze stonden opgesteld bij het paleis in Ebo Dar, en zijzelf zat op een druk versierde troon, die aan de onderzijde was voorzien van palen zodat hij kon worden gedragen door een dozijn soldaten.

Ze zag er indrukwekkend uit op die troon, maar wekte ook de schijn van onbeweeglijkheid. Een huurmoordenaar zou denken dat ze belemmerd werd door haar lange zijden gewaad, dat aan de voorkant in vele lagen geplooid was. Hij zou behoorlijk op zijn neus kijken als hij ontdekte dat de Keizerin zich met één polsbeweging van die bovenkleding kon ontdoen.

‘Hij is veranderd, Grootste,’ zei Beslan tegen haar. ‘En toch ook weer niet. Ik weet niet meer wat ik van hem moet denken.’

‘Hij is wat het Rad ons heeft gestuurd,’ antwoordde Fortuona. ‘Heb je al overwogen wat je gaat doen?’

Beslan hield zijn blik naar voren gericht. Hij was onstuimig en liet zich vaak leiden door zijn gevoel, maar niet meer dan de andere Altaranen. Het was een hartstochtelijk volk, en ze vormden een goede toevoeging aan het Rijk nu ze fatsoenlijk waren getemd.

‘Ik zal doen wat is voorgesteld,’ antwoordde Beslan met een blos op zijn wangen.

Verstandig,’ zei Fortuona.

Moge de troon eeuwig standhouden,’ zei Beslan. ‘En moge u even lang leven, Grootste.’ Hij maakte een buiging en trok zich terug om te gaan doen wat hij moest doen. Fortuona kon wel ten strijde trekken, maar deze landen stonden onder Beslans beheer. Hij wilde heel graag deel uitmaken van de strijd, maar nu begreep hij dat hij hier nodig was.

Selucia keek hem na en knikte goedkeurend. Dat wordt een sterk hulpmiddel als hij de gepaste zelfbeheersing leert, gebaarde ze.

Fortuona zei niets. Selucia’s gebaren droegen nog een andere betekenis, die Fortuona zou zijn ontgaan als ze elkaar niet al zo lang hadden gekend. Beslan leerde inderdaad snel. Maar andere mannen...

Mart, die een eindje verderop in gesprek was met de Seanchaanse bevelvoerders, begon ineens ontzettend te vloeken. Ze had niet helemaal meegekregen waar hij kwaad om was. Wat had ze zich in haar hoofd gehaald toen ze zich aan hem verbond?

Ik heb de voortekenen gevolgd, dacht ze.

Ze zag hem kort naar haar kijken voordat hij verderging met tieren. Hij zou zelfbeheersing moeten leren, maar dat onderwijs... het zou lastig worden. Veel lastiger dan het bij Beslan was geweest.

Selucia sprak haar veroordelingen in ieder geval niet hardop uit. Die vrouw was nu Fortuona’s Waarheidsspreker, hoewel Fortuona aanvoelde dat Selucia daar ongelukkig over was. Ze was liever alleen Fortuona’s Stem gebleven. Misschien zouden de voortekenen iemand anders aanwijzen die geschikt was als Fortuona’s Waarheidsspreker.

Gaan we echt doen wat hij zegt? gebaarde Selucia.

De wereld is een chaos, gebaarde Fortuona terug. Geen rechtstreeks antwoord. Ze wilde op het ogenblik geen rechtstreekse antwoorden geven. Selucia zou wel uitknobbelen wat ze bedoelde.

De Seanchanen zeiden altijd ‘moge zij eeuwig leven’ als ze over de Keizerin spraken. Voor sommigen was het een gemeenplaats of eenvoudigweg een uiting van trouw. Fortuona had er altijd veel meer in gezien. Die frase vatte de kracht van het rijk samen. Een keizerin moest sluw, sterk en vaardig zijn als ze wilde overleven. Alleen de sterksten verdienden het om op de Kristallen Troon te zitten. Als een van haar broers of zussen, of een lid van het Hoge Bloed zoals Galgan, het voor elkaar kreeg om haar te vermoorden, dan diende ook haar dood het Rijk, want dan was ze overduidelijk te zwak geweest om het te besturen.

Moge ze eeuwig leven. Moge ze sterk genoeg zijn om eeuwig te leven. Moge ze sterk genoeg zijn om ons naar de overwinning te leiden. Ze zóu orde scheppen in deze wereld. Dat was haar doel.

Martrim beende over het verzamelterrein van het leger, tien passen voor Fortuona’s troon langs. Hij droeg het uniform van een keizerlijke hoge generaal, maar hij was niet op zijn gemak. Hij bleef maar overal achter hangen met die schouderstukken. De uitdossing van een hoge generaal was bedoeld om de drager gezag te verlenen, zijn soepelheid te benadrukken als de stof mee waaierde met zijn weloverwogen bewegingen. Bij Martrim was het net alsof er een renpaard in zijde was gewikkeld en daarmee moest galopperen. Hij had wel iets soepels, maar niet de sierlijkheid van het hof.

Lagere bevelvoerders liepen achter hem aan. Het Bloed begreep niets van Martrim. Dat was goed, want het hield hen uit hun evenwicht. Maar hij vertegenwoordigde ook de wanorde, met zijn grillige gewoonten en doorlopende verzet tegen gezag. Fortuona vertegenwoordigde de orde, en ze was met de chaos zélf getrouwd. Wat had ze zich toch in haar hoofd gehaald?

‘Maar hoe zit het met het Zeevolk, Hoogheid?’ vroeg generaal Yulan, die naast Martrim voor Fortuona bleef staan.

‘Maak je toch niet steeds zo druk om dat stomme Zeevolk,’ snauwde Martrim. ‘Als ik je nog één keer “Zeevolk” hoor zeggen, hang ik je aan je teennagels op aan die raken waar jullie op vliegen en stuur je naar Shara.’

Yulan leek onthutst. ‘Hoogheid, ik...’

Hij liet zijn stem wegsterven toen Mart riep: ‘Savara, we zetten in met paalwapens, niet met ruiters, stomme geitenmelker! Het kan me niet schélen of de cavalerie denkt dat zij het beter kunnen. Dat denkt de cavalerie altijd! Ben je soms een verrekte Tyreense Hoogvrouwe? Nou, ik benoem je tot ere-Hoogvrouwe als je zo doorgaat!’

Martrim draafde naar Savara toe, die met over elkaar geslagen armen en een uitdrukking van ongenoegen op haar donkere gezicht te paard zat.

Yulan, die was achtergebleven, leek met stomheid geslagen. ‘Hoe hang je iemand op aan zijn teennagels?’ vroeg Yulan, zo zachtjes dat Fortuona het amper hoorde. ‘Volgens mij is dat niet mogelijk. Dan zouden je nagels afbreken.’ Hij draafde hoofdschuddend weg.

Naast haar gebaarde Selucia: Pas op. Galgan komt eraan.

Fortuona bereidde zich voor toen Kapitein-generaal Galgan kwam aanrijden. Hij droeg een zwart pantser in plaats van een uniform zoals dat van Mart, en hij voelde zich daar overduidelijk wel op zijn gemak in. Gezagvol, bijna imponerend, was hij haar grootste tegenstrever en haar grootste hulpmiddel. Elke man met zijn rang zou een tegenstrever zijn, natuurlijk. Zo gingen die dingen, en zo hoorden ze ook te gaan.

Martrim zou nooit een tegenstrever zijn. Fortuona wist nog steeds niet wat ze daarvan moest denken. Een deel van haar – klein, maar niet krachteloos – dacht dat ze hem juist daarom zou moeten wegdoen. Was de Prins van de Raven niet bedoeld als maatstaf voor de Keizerin, iemand die haar sterk moest houden door een voortdurende dreiging te vormen?

Sa’rabat shaiqen nai batain pyast. Een vrouw is het meest vindingrijk met een mes op haar keel. Een gezegde van Varuota, haar bet-overovergrootmoeder.

Ze zou het vreselijk vinden om Martrim weg te doen. Dat kon trouwens toch niet tot ze een kind van hem had, want anders zou ze de voortekenen negeren.

Hij was zo’n vreemde man. Elke keer als ze dacht hem te kunnen voorspellen, bleek ze het weer mis te hebben.

‘Grootste,’ meldde Galgan, ‘we zijn bijna klaar.’

‘De Prins van de Raven is ontevreden over de vertraging,’ zei ze. ‘Hij vreest dat we ons te laat bij de strijd aansluiten.’

‘Als de Prins van de Raven enig wérkelijk inzicht heeft in legers en slagvelden,’ zei Galgan, en zijn toon gaf aan dat hij daar niet van overtuigd was, ‘dan zal hij beseffen dat het verplaatsen van een leger zo groot als dit bepaald geen eenvoudige opgave is.’

Totdat Martrim was gekomen, was Galgan in deze landen het hoogste lid van het Bloed geweest, op Fortuona na. Het zou hem vast niet bevallen dat hij ineens werd voorbijgestreefd. Tot nu toe had Galgan het bevel over hun legers gehad, en Fortuona had de bedoeling hem dat bevel te laten houden. Eerder vandaag had Galgan Mart gevraagd hoe hij hun legers zou verzamelen, en Mart had dat opgevat als een uitnodiging. De Prins van de Raven beende rond en gaf bevelen, maar hij vóérde niet het bevel, niet geheel. Galgan kon hem met één woord tegenhouden.

Dat deed hij niet. Het was duidelijk dat hij wilde zien hoe Mart het zou aanpakken. Galgan keek met samengeknepen ogen naar Mart. Hij wist nog niet goed hoe de Prins van de Raven in de bevelstructuur paste. Fortuona had daar nog geen beslissing over genomen.

Vlakbij veegde een windvlaag wat stof van de grond. Daardoor werd de kleine schedel onthuld van een knaagdier, die een stukje uit de grond opstak. Alweer een voorteken. Haar leven zat er de laatste tijd vol mee.

Dit was een voorteken van gevaar, natuurlijk. Het leek wel alsof ze door hoog gras liep, vol loerende lopar en valkuilen, bedoeld om onoplettende voorbijgangers in de val te laten lopen. Toen de Herrezen Draak voor de Kristallen Troon knielde, ging dat gepaard met het voorteken van perzikbloesems, het machtigste voorteken dat ze kende.

Soldaten trokken langs, officiers riepen bevelen in de maat van hun passen, en zelfs de kreten van de raken leken het ritme van de voetstappen te volgen. Dit was wat ze zou achterlaten, voor een onvoorspelbare oorlog in landen die ze nauwelijks kende. Haar grondgebied hier zou vrijwel onverdedigd achterblijven, met een buitenlander van onbewezen trouw aan het hoofd.

Grote veranderingen. Haar beslissingen konden een einde maken aan haar bewind en zelfs aan het hele Keizerrijk. Martrim begreep dat niet.

Roep mijn gemaal, gebaarde Fortuona, tikkend op de armleuning van haar troon.

Selucia gaf het bevel door aan een boodschapper. Na korte tijd kwam Mart aanrijden op zijn paard. Hij had het geschenk van een nieuw rijdier geweigerd, maar met goede reden. Hij had meer verstand van paarden dan de keizerlijke stalmeester zelf. Maar toch. Pips. Wat een dwaze naam.

Fortuona stond op. Meteen bogen degenen die om haar heen stonden. Galgan steeg af en zakte op zijn knieën. Alle anderen wierpen zich op de grond. Als de Keizerin opstond om iets te zeggen, volgde er een besluit van de Kristallen Troon.

‘Bloed en as,’ zei Martrim. ‘Nog meer gebuig? Hebben jullie niks helers te doen? Ik kan anders wel een stuk of twintig dingen voor jullie bedenken.’

Fortuona zag dat Galgan glimlachte. Hij dacht dat hij wist wat ze ging doen. Hij had het mis.

‘Ik noem je Knotai, want jij bent de brenger van vernietiging aan de vijanden van het Keizerrijk. Laat je nieuwe naam worden uitgesproken van nu tot in de eeuwigheid, Knotai. Ik verklaar dat Knotai, Prins van de Raven, de rang van Stafhouder van onze legers zal bekleden. Laat dat bekend worden gemaakt als mijn wil.’

Stafhouder. Dat betekende dat indien Galgan sneuvelde, Mart het bevel zou voeren. Galgan glimlachte niet meer. Hij zou over zijn schouder moeten blijven kijken, anders kon Mart hem uitschakelen en de macht overnemen.

Fortuona ging zitten.

‘Knotai?’ vroeg Knotai.

Ze keek hem kwaad aan. Hou voor één keer je mond, dacht ze vurig. Alsjeblieft.

‘Dat bevalt me wel,’ zei Knotai, die zijn paard wendde en wegdraafde.

Galgan besteeg zijn paard weer. ‘Hij zal moeten leren knielen,’ mompelde de generaal, en toen gaf hij zijn paard de sporen.

Het was een heel, heel kleine belediging, opzettelijk en berekend. Galgan had die woorden niet rechtstreeks aan Fortuona gericht, maar gedaan alsof hij in zichzelf sprak, door er geen ‘Grootste’ aan toe te voegen.

Maar Selucia gromde zachtjes en wiebelde met haar vingers.

Nee, antwoordde Fortuona, we hebben hem nodig.

Alweer leek Knotai niet te beseffen wat ze had gedaan, en wat het gevaar ervan was. Galgan zou met hem moeten overleggen over hun strategieën. De Stafhouder kon niet buiten vergaderingen worden gehouden, aangezien hij klaar moest zijn om op elk ogenblik de leiding over te nemen. Galgan zou naar zijn raadgevingen moeten luisteren en daar iets mee moeten doen.

Ze zette heel wat in op haar prins, in de hoop dat hij opnieuw dat onverwachte vernuft in de strijd aan de dag zou leggen waarmee hij zoveel indruk had gemaakt op Furyk Karede.

Dit is stoutmoedig, zei Selucia. Maar wat als hij faalt?

We falen niet, antwoordde Fortuona, want dit is de Laatste Slag.

Het Patroon had Knotai op haar pad gebracht, had haar in zijn armen geduwd. De Herrezen Draak had de waarheid over haar gezien en die uitgesproken: ondanks alle schijn van orde was haar bewind net een zwaar rotsblok in een wankel evenwicht. Ze moest de grootste moeite doen om te regeren over landen waar men niet gewend was aan militaire tucht. Het zou grote waagstukken vergen om orde te scheppen in de chaos.

Hopelijk zou Selucia het ook zo zien en haar niet openlijk hekelen. Fortuona zou echt een nieuwe Stem moeten zoeken, of iemand anders moeten aanstellen als Waarheidsspreker. Eén persoon in beide rollen was ongehoord. Het...

Ineens kwam Knotai terugrijden, met zijn hand op zijn hoed. ‘Tuon!’

Waarom heeft hij toch zoveel moeite met namen? vroeg Selucia, gebarend met haar vingers. Fortuona las bijna de zucht tussen die gebaren.

‘Knotai?’ vroeg Fortuona. ‘Je mag naderen.’

‘Dat is dan lekker,’ zei Knotai, ‘aangezien ik er al ben. Tuon, we moeten nu gaan. De verkenners zijn net teruggekomen. Egwenes leger zit in de nesten.’

Yulan reed vlak achter Knotai, steeg af en wierp zich op de grond.

‘Sta op,’ zei Fortuona. ‘Is dat waar?’

‘Het leger van de marath’damane heeft een ernstige nederlaag geleden,’ antwoordde Yulan. ‘De terugkerende Hemelvuisten hebben het tot in de bijzonderheden beschreven. De legers van de Amyrlin zijn verspreid, in chaos, en trekken zich snel terug.’

Galgan was verderop tot stilstand gekomen om een boodschapper aan te horen, ongetwijfeld met een gelijksoortig verslag. De generaal keek naar haar.

‘We moeten ernaartoe om Egwenes aftocht te ondersteunen,’ zei Knotai. ‘Ik weet niet wat een Stafhouder is, maar door hoe iedereen ineens doet krijg ik de indruk dat ik de leiding heb over de legers.’ ‘Nee,’ antwoordde Fortuona. ‘Jij bent derde. Na mij. Na Galgan.’

‘Dan kun jij nu meteen het bevel geven om te vertrekken,’ zei Knotai. ‘We moeten gaan! Egwene wordt in de pan gehakt.’

‘Hoeveel marath’damane zijn daar?’ vroeg Fortuona.

‘We hebben dat leger in de gaten gehouden,’ antwoordde Yulan. ‘Het zijn er honderden. De gehele Witte Toren, of wat ervan rest. Ze zijn uitgeput en worden opgejaagd door een onbekend leger.’ ‘Tuon...’ waarschuwde Mart.

Grote veranderingen. Dus dit was de betekenis van het voorteken van de Draak. Fortuona kon hier gebruik van maken, en dan zouden al die damane van haar zijn. Honderden en nog eens honderden damane. Met zo’n leger zou ze het verzet tegen haar bewind in Seanchan de kop in kunnen drukken.

Dit was de Laatste Slag. Er hing zoveel af van haar beslissingen. Was het echt het beste om die marath’damane te ondersteunen bij hun wanhopige strijd hier, of kon ze zich beter terugtrekken naar Seanchan om haar bewind daar veilig te stellen, en dan de Trolloks en de Schaduw verslaan met de macht van het Keizerrijk?

‘Je hebt je woord gegeven,’ zei Knotai zacht.

‘Ik heb een verdrag getekend,’ zei ze. ‘Elk verdrag kan worden verbroken, vooral door de Keizerin.’

‘Sommige keizerinnen zouden dat misschien kunnen,’ zei Knotai. Maar jij niet, toch? Licht, Tuon. Je hebt hem je wóórd gegeven.’

Orde aan de ene kant – iets bekends, iets wat ze kon meten – en chaos aan de andere kant. Chaos in de vorm van een eenogige man die het gezicht van Artur Haviksvleugel kende.

Had ze niet net nog tegen Selucia gezegd dat ze op hem zou wedden?

‘De Keizerin kan niet aan woorden op papier worden gebonden,’ zei Fortuona. ‘Maar... in dit geval blijft de reden dat ik dat verdrag heb ondertekend overeind. We zullen deze wereld beschermen in zijn duisterste dagen, en we zullen de Schaduw met wortel en al uitrukken. Generaal Galgan, verplaats uw troepen om die marath’damane te beschermen. We zullen hun hulp nodig hebben in de strijd tegen de Schaduw.’

Knotai ontspande zich. ‘Mooi. Yulan, Galgan, kom, we moeten voorbereidingen treffen! En laat die vrouw komen, Tylee. Volgens mij is zij hier de enige generaal met een hoofd op haar schouders. En...’

Hij praatte door terwijl hij wegreed en gaf bevelen die hij eigenlijk aan Galgan had moeten overlaten.

Galgan bekeek haar vanaf de rug van zijn paard met een onpeilbare blik. Hij zou dit vast opvatten als een ernstige fout, maar zij... zij had de voortekenen aan haar kant staan.

Die verschrikkelijke zwarte wolken begeleidden Lan al veel te lang. Hij was het echt beu om ze elke dag te zien. Ze strekten zich in alle richtingen eindeloos uit, rommelend met een gedonder als het gegrom van de maag van een hongerig beest.

‘De wolken lijken vandaag lager te hangen,’ zei Andère, die naast Lan meereed. ‘De bliksems raken de grond. Dat gebeurt niet iedere dag.’

Lan knikte. Andère had gelijk. Het zag er slecht uit. Maar dat veranderde niets. Agelmar had deze plek uitgekozen voor hun strijd, bij de rivier die kolkend langs hun westelijke flank stroomde, zodat ze aan die kant beschermd zouden zijn. Nabijgelegen heuvels verschaften plaats aan boogschutters, en op een van die heuvels stonden Lan en Andère nu te wachten.

Voor hen verzamelden de Trolloks zich voor een aanval. Ze zouden snel komen. Agelmar had zware cavalerie in de valleien opgesteld om de flanken te bestoken zodra de Trolloks aanvielen. Lichte cavalerie stond achter de heuvels klaar om de zware cavalerie te helpen bij hun aftocht als de tijd daar was. Agelmar bleef maar mopperen dat hij geen piekeniers had, hoewel het gebrek aan voetsoldaten juist hun geslaagde aftocht mogelijk had gemaakt.

Voor zover we er wat aan hebben, dacht Lan somber terwijl hij de bijna eindeloze zee van Trolloks overzag. Zijn mannen hadden hun veldslagen zorgvuldig gekozen, hadden tienduizenden vijanden gedood en zelf slechts een paar duizend man verspeeld. Shienar was platgebrand en zou de Trolloks niet steunen bij hun opmars, het leek wel alsof het allemaal niet had uitgemaakt.

Ze verloren deze strijd. Ja, ze hadden de Trolloks opgehouden, maar niet goed genoeg en niet lang genoeg. Straks zouden ze in de val zitten zonder hulp van Elaynes leger, dat net zo zwaar onder druk stond.

De hemel betrok. Lan keek met een ruk omhoog. Die wolken waren er nog steeds, maar ze werden onheilspellender. Het land was in diepe schaduwen gehuld.

‘Verdomme,’ zei Andère, die ook omhoogkeek. ‘Heeft de Duistere de zon soms opgeslokt? We zullen lantaarns mee het gevecht in moeten dragen, ook al is het midden op de dag.’

Lan legde zijn hand op zijn borstplaat. Onder het pantser rustte Nynaeves brief op zijn hart. Licht! Ik hoop dat haar strijd beter verloopt dan de mijne. Eerder vandaag waren Rhand en zij de Doemkrocht binnengegaan.

Overal op het slagveld stuurden vermoeide geleiders, die hun blik losmaakten van de angstaanjagend donkere hemel, lichten de lucht in. Het hielp niet veel, maar het zou moeten voldoen. Maar toen trok de duisternis zich terug en werd het weer licht, hoewel het zoals gewoonlijk bewolkt bleef.

‘Verzamel de Hoge Wacht van Malkier,’ zei Lan. Zo noemden zijn beschermers zichzelf. Het was een oude Malkierse term voor de slag-veldwachters van de koning. Lan wist niet goed wat hij ervan moest denken dat prins Kaisel, een Kandori, zichzelf als lid daarvan beschouwde.

Veel van Lans Malkieri hadden maar heel weinig echt Malkiers Moed. Ze waren voornamelijk naar hem toe gekomen om hem eer te bewijzen. De prins was een andere zaak. Lan had hem en zijn metgezellen gevraagd of ze wel trouw moesten zweren aan een buitenlandse koning, hoe vriendschappelijk die ook was.

Het enige antwoord dat hij had gekregen was: ‘Malkier vertegenwoordigt de Grenslanden in deze oorlog, Dai Shan.’

Er schoot een bliksemflits omlaag, en de luchtdruk raakte Lan als iets lichamelijks. Mandarb verroerde geen spier. Het dier begon gewend te raken aan dergelijke inslagen. De Hoge Wacht verzamelde zich en Andère pakte Lans banier, die hij in de houder aan zijn zadel zette, zodat hij hem mee kon dragen en tegelijkertijd zijn handen vrij had voor zijn zwaard.

Hun bevelen kwamen van Agelmar. Lan en zijn mannen zouden midden m het gewoel zitten. Als de Trolloks eenmaal aanvielen, zou de zware cavalerie de flanken bestoken om hun stootkracht te onderbreken. Lan en zijn mannen zouden de schepsels dan frontaal aanvallen.

Zoals Lan het het liefst had. Agelmar wist wel beter dan pogingen te doen om hem te ontzien. Lan en zijn troepen zouden het middenterrein voor de heuvels verdedigen en de Trolloks dwingen zodanig te vechten dat de boogschutters het ene na het andere salvo op hun achterhoede af konden sturen. Andere soldaten zouden voornamelijk achter de hand worden gehouden om te voorkomen dat de vijand om hun rechterflank heen kwam. De rivier bevond zich links van hen, en die vormde een natuurlijk afweermiddel tegen de Trolloks. Een goede strategie, als een strategie tegen zo’n overstelpende overmacht nog goed genoemd kon worden. Toch maakte Agelmar voor zover Lan kon zien geen fouten. Hij klaagde de laatste tijd wel over nachtmerries, maar gezien de omstandigheden zou Lan zich meer zorgen hebben gemaakt als de man niét over oorlog en geweld droomde.

De Trolloks kwamen in beweging.

‘Voorwaarts!’ riep Lan toen de trompetten door de lucht schalden, vergezeld door donderslagen boven hen.

Een stukje bij de muren van Cairhien vandaan reed Elayne op Maanschaduw langs het front. Het leger had zich opgesteld volgens Basheres strategieën, maar ze was ongerust.

Het was hen gelukt. Een snelle tocht stroomopwaarts over de weg om vóór het Trollok-leger bij Cairhien te zijn. Elayne had haar troepen aan de uiterste noordkant van Cairhien gezet om het Trollok-leger op te vangen dat uit die richting aankwam. Ze had ook een paar draken en een groep boogschutters stroomafwaarts achtergelaten om Trolloks te ontmoedigen die daar probeerden de rivier over te steken. Haar mensen zouden zich snel naar het noorden terugtrekken als het onmogelijk werd om de vijand het oversteken te beletten.

Eerst het leger voor hen verslaan, en dan omkeren en het opnemen tegen het leger achter hen. Het was hun enige mogelijkheid. De Kinsvrouwen waren uitgeput doordat Elayne veel Poorten nodig had gehad om haar manschappen te verplaatsen. Hun vermoeidheid betekende dat Elayne bij dit gevecht geen geleiders zou hebben. De vrouwen zouden al moeite genoeg hebben om kleine Poorten naar Mayene te maken, zodat de gewonden konden worden overgebracht voor Heling.

Elaynes leger was iets groter dan dat van het Schaduwgebroed, maar haar mannen waren doodop. Te midden van de spanning van de komende strijd hingen sommigen onderuitgezakt in hun gelederen, met hun paalwapens slap in de hand. Degenen die nog met rechte rug stonden, hadden rode ogen. Maar ze hadden Aludra’s draken nog. Dat zou genoeg moeten zijn.

Elayne had de afgelopen nacht niet geslapen. Ze had die tijd besteed aan zoeken naar woorden om de mannen moed te geven, naar iets betekenisvols wat ze vandaag kon zeggen. Wat kon je nog zeggen wanneer alles ten einde kwam?

Ze hield Maanschaduw in voor aan de rij Andoraanse soldaten. Haar woorden zouden middels wevingen worden doorgegeven aan de rest van het leger. Elayne was verbaasd te zien dat enkele Aiel dichterbij kwamen om te luisteren. Ze had niet gedacht dat zij iets om de woorden van een natlanderkoningin zouden geven.

Toen ze haar mond opende om te spreken, verdween de zon.

Elayne verstijfde en keek geschrokken omhoog. De wolken boven hen waren uiteengedreven – dat gebeurde vaak als zij ergens was, het was een van de uitingen van haar binding met Rhand – en dus had ze een heldere hemel en daglicht verwacht voor deze strijd.

De zon scheen nog steeds, maar hij werd verhuld. Er rolde iets massiefs en donkers voor.

Overal in het leger keken mannen omhoog, wezen naar de lucht terwijl ze werden opgeslokt in duisternis. Licht! Elayne spande al haar spieren om niet te gaan beven.

Ze hoorde geroep van het leger opstijgen. Gejammer, zorgen, kreten van wanhoop. Elayne schraapte haar moed bijeen en dreef haar paard naar voren.

‘Dit is de plek,’ begon ze, en ze versterkte haar stem met de Ene Kracht zodat die over het veld werd gedragen, ‘waar ik jullie beloof dat we zullen winnen. Dit is de plek waar ik jullie vertel dat de wereld zal doorgaan, dat het land zich zal herstellen. Dit is de tijd dat ik jullie beloof dat het licht zal terugkeren, dat de hoop zal overleven, dat wij zullen overleven.’

Ze zweeg even. Achter het leger stonden mensen op de stadsmuren van Cairhien: vrouwen, kinderen en oude mensen. Ze waren gewapend met keukenmessen en pannen, allerlei dingen waarmee ze zouden gooien als de Trolloks het leger versloegen en op de stad af kwamen. Er was nauwelijks tijd geweest om contact met hen te zoeken, e n slechts een heel klein groepje soldaten bewaakte de stad. De figuurtjes daar krompen ineen terwijl de duisternis de hemel opvrat.

Die muren boden een schijnveiligheid. Ze zouden weinig uithalen als de vijand Gruwheren bij zich had. Elayne moest het Trollok-leger snel verslaan, zorgen dat ze zich niet zouden ingraven om te wachten op versterking van het grotere leger dat vanuit het zuiden naderde.

‘Ik moet jullie eigenlijk geruststellen,’ riep Elayne de mannen toe. ‘Maar dat kan ik niet! Ik zal jullie niét vertellen dat het land het zal overleven, dat het Licht zal standhouden. Dan zou ik onze verantwoordelijkheid van de hand wijzen.

Dit is onze plicht! Ons bloed zal vandaag worden vergoten. We zijn hier gekomen om te strijden. Als we dat niet doen, dan zal het land sterven! Het Licht zal ten prooi vallen aan de Schaduw. Dit is geen dag voor loze beloften. Ons bloed! Ons bloed is het vuur binnen in ons. Vandaag moet ons bloed ons opzwepen om de Schaduw te verslaan.’

Ze wendde haar paard. De mannen hadden hun blik afgewend van de duisternis boven hen en keken weer naar haar. Ze weefde een licht hoog in de lucht boven haar.

‘Ons bloed is onze hartstocht,’ riep ze. ‘Ik hoor mijn soldaten te veel over verdedigen praten. We kunnen ons niet alleen maar verdedigen! We moeten ze laten zien hoe woedend we zijn, hoe razend, om wat ze hebben gedaan. Alleen verdedigen is niet genoeg. Vandaag moeten we verniétigen.

Ons bloed is ons land. Deze plek is van ons, en wij eisen hem op! Voor onze vaders en moeders, voor onze kinderen.

Ons bloed is ons leven. We zijn hier gekomen om het te geven. Overal ter wereld worden andere legers achteruitgedreven. Wij zullen ons niet terugtrekken. Onze taak is om ons bloed te geven, te sterven, en op te rukken. We blijven niet stilstaan, nee!

Als we het Licht terug willen, moeten we het ons toe-eigenen! We moeten het opeisen en de Schaduw verjagen! Hij probeert jullie te laten wanhopen, want dan wint hij deze strijd al voordat hij begonnen is. Die voldoening gunnen we hem niet! We vernietigen dat leger dat voor ons staat, en dan het leger achter ons. En daarna brengen we ons bloed – ons leven, ons vuur, onze hartstocht – naar de anderen die strijden. Van daaruit verspreidt het zich naar de overwinning en het Licht!’

Ze wist echt niet wat voor reactie ze kon verwachten van een toespraak op een slagveld. Ze had alle grote toespraken gelezen, vooral die van koninginnen van Andor. In haar jeugd had ze verwacht dat de soldaten zouden klappen en juichen; de reactie die een speelman kreeg in een ruige taveerne.

In plaats daarvan hieven de mannen de wapens naar haar. Ze trokken zwaarden, hieven pieken en bonkten daarmee op de grond. De Aiel juichten hier en daar, maar de Andoranen keken met ernstige ogen naar haar. Haar redevoering had hen niet geïnspireerd tot opwinding, maar tot vastberadenheid. Dat leek haar een eerlijker gevoel. Ze negeerden de duisternis in de lucht en richtten hun blik op hun doel.

Birgitte kwam naast haar paard staan. ‘Dat was best goed, Elayne. Wanneer heb je het veranderd?’

Elayne bloosde, denkend aan de zorgvuldig voorbereide toespraak die ze gisteravond uit haar hoofd had geleerd en zeker zes keer aan Birgitte had voorgedragen om te oefenen. Het was een schitterende redevoering geweest, met verwijzingen naar gezegden van koninginnen door de eeuwen heen.

Ze was er elk woord van vergeten zodra die duisternis was verschenen. En in plaats daarvan was dit over haar lippen gekomen.

‘Kom mee,’ zei Elayne, kijkend over haar schouder. Het Trollok-leger kwam tegenover dat van haar aan. ‘Ik moet naar mijn plaats.’

‘Naar je plaats?’ vroeg Birgitte. ‘Je bedoelt dat je terug moet naar de bevelstent.’

‘Daar ga ik niet heen,’ zei Elayne, die Maanschaduw wendde.

‘Bloed en bloedas! Niét? Ik...’

‘Birgitte,’ snauwde Elayne. ‘Ik heb het bevel, en jij bent mijn soldaat. Gehóórzaam.’

Birgitte kromp ineen alsof ze een klap had gekregen.

‘Bashere heeft de bevelstent,’ vervolgde Elayne. ‘Ik ben een van de weinige geleiders met enige kracht die dit leger nog heeft, en ik mag hangen als ik ga zitten afwachten tot het gevecht afgelopen is. Ik ben met gemak duizend soldaten waard op dit slagveld.’

‘De kindertjes...’

‘Zelfs als Min dat visioen niet had gehad, zou ik nóg willen meevechten. Denk je dat de kinderen van die soldaten geen gevaar lopen? Wie ervan staan op de muren van die stad! Als wij hier falen, worden zij afgeslacht. Nee, ik breng mezelf niet buiten gevaar, en ik ga niet zitten wachten. Als je denkt dat het je plicht als mijn zwaardhand is om me tegen te houden, dan verbreek ik die verrekte binding hier en nu en stuur je naar iemand anders! Ik ga niet tijdens de Laatste Slag ergens op een stoel zitten en geitenmelk drinken!’

Birgitte zweeg, en Elayne voelde haar schrik door de binding. ‘Licht,’ zei de vrouw uiteindelijk. ‘Ik zal je niet tegenhouden. Maar wil je dan op z’n minst een stukje achteruitgaan voor de eerste salvo’s pijlen? Je kunt de gelederen beter helpen nadat ze de vijand verzwakt hebben.

Elayne liet zich door Birgitte en haar wachters naar een heuvel vlak bij Aludra’s draken leiden. Talmanes, Aludra en de drakenbedieners wachtten daar met meer spanning en gretigheid dan de gewone soldaten. Zij waren ook moe, maar ze hadden weinig kunnen doen tijdens de gevechten in de bossen en de aftocht. Vandaag hadden zij de gelegenheid om te stralen.

Basheres strategie was ingewikkelder dan waar Elayne ooit eerder aan had meegewerkt. Het grootste deel van het leger stelde zich bijna een roede ten noorden van de stad op, achter de resten van de Voorpoort buiten de stadsmuren. De gelederen strekten zich oostwaarts uit vanaf de Alguenya, over een heuvel omlaag naar een toegangsweg naar de Jangaipoorten op de vlakte. Ze stonden helemaal tot aan de ruïnes van het hoofdkwartier van de Vuurwerkers.

Rijen voetsoldaten – voornamelijk Andoranen en Cairhienin, maar ook een aantal Geldaners en Witmantels – stonden in een halvemaan naast de voorhoede van Elaynes troepen opgesteld. Zes eskaders draken rolden achter de voetsoldaten aan naar de top van de heuvel.

De Trolloks zouden de stad niet bereiken zonder eerst dit leger te verslaan. Estean had de cavalerie van de Bond aan de ene flank gezet, terwijl de Mayeense Vleugelgarde de andere flank dekte. De rest van de ruiters werd nog achtergehouden.

Elayne wachtte geduldig en keek naar de voorbereidingen van het Trollok-leger. Haar grootste zorg was dat ze daar gewoon zouden blijven wachten tot de Trolloks uit het zuiden ook aankwamen en dan gelijktijdig zouden aanvallen. Gelukkig gebeurde dat niet. Ze hadden kennelijk het bevel gekregen om zo snel mogelijk de stad in te nemen.

Verslagen van Basheres verkenners wezen erop dat het tweede leger nog ongeveer op een dagtocht afstand was. Als ze opschoten, konden ze morgen aan het eind van de ochtend hier zijn. Elayne had dus tot die tijd om dit noordelijke leger te verslaan.

Kom op, dacht Elayne. Opschieten.

De Trolloks kwamen eindelijk naar voren. Bashere en Elayne rekenden erop dat ze hun gebruikelijke tactiek zouden toepassen: overstelpende aantallen en grof geweld. En inderdaad, de Trolloks kwamen massaal naar voren, ongetwijfeld met het doel de verdedigers onder de voet te lopen en hun gelederen uiteen te slaan.

Haar soldaten bleven standvastig en wisten wat er zou komen. De draken begonnen te brullen als honderd smidshamers die tegelijkertijd op een aambeeld sloegen. Elayne stond er zeker honderd passen bij vandaan, en toch had ze nog de neiging om haar handen over haar oren te slaan. Rollende wolken witte rook vulden de hemel boven de draken.

De eerste paar schoten kwamen niet ver genoeg, maar Aludra en haar mannen gebruikten die schoten om de hoek van de draken bij te stellen. Daarna kwamen de eieren tussen Trolloks terecht, scheurden gaten in hun gelederen en smeten ze de lucht in. Duizenden lichaamsdelen vielen op de met rood besmeurde grond. Voor het eerst werd Elayne bang van die wapens.

Licht, Birgitte had al die tijd gelijk, dacht Elayne, die zich voorstelde hoe het zou zijn om een versterkte positie te bestormen die was uitgerust met draken. Doorgaans kon een man in een veldslag op minstens één ding rekenen: dat zijn vaardigheid zou worden afgemeten tegen die van zijn vijand. Zwaard tegen zwaard. Trolloks waren al erg genoeg. Hoe zou het zijn als mannen het tegen dit soort geweld moesten opnemen?

We zullen zorgen dat dat niet gebeurt, hield ze zich voor. Het Licht zegene Rhand dat hij hun die vrede had opgedwongen.

De drakenbedieners hadden veel geoefend en konden de wapens nu indrukwekkend snel herladen. Iedere draak had al drie maal geschoten voordat de Trolloks hun voorhoede bereikten. Elayne had niet naar de uitwisseling van pijlen gekeken – ze was te zeer gericht geweest op de draken – maar ze zag wel dat enkele van haar soldaten waren doorboord met pijlen met zwarte veren en dat er mannen bloedend op de grond lagen.

De Trolloks dreunden boven op haar voorste rijen kruisboogschutters en piekeniers, die al achteruitgingen om plaats te maken voor hellebaardiers. Niemand gebruikte zwaarden en vlegels tegen Trolloks, althans niet op de grond, als het even kon.

‘Kom mee,’ zei Elayne, die Maanschaduw aanspoorde.

Birgitte volgde, en Elayne voelde haar schoorvoetende gelatenheid, Ze gingen langs enkele reservetroepen de heuvel af en sloten zich bij de strijd aan.

Rodel Ituralde was bijna vergeten hoe het voelde om de beschikking te hebben over toereikende middelen.

Voor het eerst in jaren had hij soldatenlegioenen en volledige eskaders boogschutters. Voor één keer waren zijn mannen niet half uitgehongerd en stonden er Helers, pijlenmakers en goede smeden klaar om elke nacht zijn soldaten en zijn wapens op te lappen. Wat een wonder was het om om iets te kunnen vragen – hoe ongebruikelijk ook- en dan daadwerkelijk aangeleverd te krijgen, vaak zelfs al binnen een uur!

Toch zou hij verliezen. Hij stond tegenover een eindeloos leger van vijanden, tientallen Gruwheren en zelfs een aantal Verzakers. Hij had zijn leger deze doodlopende vallei in geleid om de parel van de landen van de Duistere te grijpen: zijn eigen zetel, de zwarte berg zelf. En nu was de zon uitgegaan, hoewel de Aes Sedai zeiden dat het tijdelijk zou zijn.

Ituralde pufte aan zijn pijp terwijl hij te paard over de richel reed die de noordelijke rand van de vallei vormde. Ja, hij zou verliezen. Maar met deze middelen zou hij wel in stijl verliezen.

Hij reed verder over de richel en bereikte een punt boven de pas naar Thakan’dar. De vallei, diep in het hart van de Verwoeste Landen, liep van oost naar west, met Shayol Ghul aan de westkant en de pas aan de oostkant. Je kon deze plek alleen bereiken na uren van zwaar klimmen of één snelle stap door een Poort. Handig, die dingen. Dit was een uitstekende plek om zijn verdediging te overzien.

De pas naar Shayol Ghul was een diepe kloof, waarvan de bovenzijde vanaf de oostkant volkomen ontoegankelijk was, behalve via een Poort. Dankzij de Poort kon hij nu van bovenaf in de kloof kijken, en hij schatte dat er een man of vijftig schouder aan schouder in de breedte pasten. Een volmaakte flessenhals. Hij kon hier boogschutters neerzetten en laten schieten op iedereen die zich door de pas bewoog.

Eindelijk brandde de zon zich als een druppel gesmolten staal door het zwart boven hem heen. De Aes Sedai hadden dus gelijk gehad. Toch kwamen die wervelende zwarte donderkoppen weer terug alsof ze de hele hemel wilden verslinden.

Aangezien Shayol Ghul in de Verwoeste Landen lag, was het hier koud. Ituralde droeg een wollen wintermantel en zijn adem vormde witte wolkjes. Er hing mist over de vallei, maar die was nu ijler dan toen de ovens nog werkten.

Hij verliet de kloofingang en ging terug naar de groep mensen die met hem mee was gekomen. Windvindsters en ander hooggeplaatst Zeevolk droegen lange jassen die ze – met veel onderhandelen, natuurlijk – hadden gekocht voordat ze naar het noorden waren gekomen. Er was kleurrijke kleding onder te zien. Dat, en de vele siervoorwerpen die ze droegen, vormden een vreemd contrast met die matbruine jassen.

Ituralde was een Domani. Hij had vaak genoeg te maken gehad met het Zeevolk. Als ze maar half zo vasthoudend waren in de strijd als tijdens onderhandelingen, zouden ze hem van veel nut zijn. Ze hadden erop gestaan om mee te komen naar de richel, zodat ze de vallei beneden en de pas ernaartoe konden overzien.

De vrouw vooraan was de Vrouwe der Schepen zelf, Zaida din Parede Zwartvleugel. Ze was een kleine vrouw met een donkere huid en grijze vleugen in haar korte zwarte haar. ‘De windvindsters hebben je een boodschap gestuurd, Rodel Ituralde,’ zei ze. ‘De aanval is begonnen.’

‘De aanval?’

‘De Brenger van Stormkracht,’ antwoordde Zaida, kijkend naar de hemel waar de zon langzaam achter de massieve duisternis tevoorschijn kwam. De donkere wolken rommelden en kolkten. ‘De Vader der Stormen. Hij wil je vernietigen met de kracht van zijn toorn.’

‘Jouw mensen kunnen dat toch wel aan?’

‘De windvindsters werken hem al tegen met de kracht van de Schaal der Winden,’ zei Zaida. ‘Anders zou hij ons allemaal al hebben vernietigd met zijn stormen.’

Ze keek nog steeds naar de hemel, net als veel van haar metgezellen. Hij had maar ongeveer honderd leden van het Zeevolk bij zich, luiken de windvindsters. De rest werkte voornamelijk bij de bevoorradingsteams om te zorgen dat er pijlen, voedsel en andere middelen naar de vier fronten kwamen. Ze leken vooral belangstelling te hebben voor de stoomwagens, hoewel Ituralde niet begreep waarom. Die dingen legden het af tegen een goed span paarden.

‘We nemen het op tegen de Duistere zelf, windvlaag tegen windvlaag,’ vervolgde Zaida. ‘We zullen zingen over deze dag.’ Ze keek weer naar Ituralde. ‘Je moet de Coramoor beschermen,’ zei ze streng, alsof ze hem de les las.

‘Ik zal mijn aandeel wel leveren,’ zei Ituralde, die doorreed. ‘Lever jij dat van jou maar.’

‘Deze overeenkomst is lang geleden bezegeld, Rodel Ituralde,’ riep ze hem na.

Hij knikte en reed verder over de richel. Mannen die op wacht stonden, groetten hem als hij langskwam. Althans, degenen die geen Aiel waren. Hij had hierboven een heleboel Aiel, omdat ze hier hun bogen werkzaam konden inzetten. Hij had het grootste deel van zijn Tyreners beneden neergezet, waar die paalwapens en pieken het best tot hun recht zouden komen. Zij zouden het pad naar Shayol Ghul bewaken.

In de verte werd een hoorn van de Aiel geblazen. Een teken van een van de verkenners: de Trolloks kwamen door de pas. Ituralde hield zijn paard in en pakte zijn kijkglas, dat hij op de ingang van de pas richtte. Het was zover.

Hij galoppeerde over de richel terug naar de vallei, gevolgd door andere bevelvoerders en koning Alsalam. Na korte tijd bereikten ze de plek waar hij zijn voornaamste uitkijkpost had opgezet, een punt vanwaar hij mijlenver de pas in kon kijken.

Er bewogen daar schaduwen. Even later zag hij de horden Trolloks naar voren komen, tot razernij opgezweept. Heel even was hij terug in Maradon en zag hij zijn mannen – goede mannen – een voor een sneuvelen. Onder de voet gelopen bij de versterkingen op de heuvel, tegen de grond gewerkt in de straten van de stad. De ontploffing op de muur.

Wanhoopsdaad na wanhoopsdaad. Hij had zo veel mogelijk Trolloks gedood, schreeuwend als een man die op wolven insloeg terwijl ze hem aan stukken scheurden, in de hoop er minstens één mee te sleuren naar de laatste duisternis.

De hand waarmee hij het kijkglas vasthield trilde. Hij dwong zichzelf terug naar het hier en nu. Het voelde alsof hij al zijn hele leven de ene na de andere verloren strijd voerde. Dat eiste zijn tol. In zijn dromen hoorde hij Trolloks snuiven, snuffelen, hun hoeven op keien. Terugblikken op Maradon.

‘Rustig, oude vriend,’ zei koning Alsalam, die naast hem kwam rijden. De koning had een geruststellende stem. Hij was altijd in staat geweest anderen te kalmeren. Ituralde was ervan overtuigd dat de kooplieden van Arad Doman hem juist om die reden tot koning hadden benoemd. De spanning kon hoog oplopen als het om handel en oorlog ging, en voor de Domani waren die twee zo goed als gelijk. Maar Alsalam... hij kon een paniekerige koopvrouw die zojuist haar hele vloot op zee had verloren nog tot bedaren brengen.

Ituralde knikte. De verdediging van deze vallei. Hij moest zijn hoofd bij de verdediging van deze vallei houden. Hij zou standhouden, de Trolloks niet de pas naar Thakan’dar uit laten komen. Hij mocht branden, maar hij zou hier maanden standhouden als de Herrezen Draak dat nodig had. Alle andere gevechten – elke slag die de mens ooit had geleverd, en nog leverde – zouden zinloos zijn als Ituralde hier verloor. Het werd tijd om alle trucs die hij kende toe te passen, elke wanhopige strategie. Hier kon elk ogenblik van uitstel Rhand Altor de tijd opleveren die hij nodig had.

‘Herinner de mannen eraan dat ze blijven staan, daar beneden,’ zei Ituralde, kijkend door het kijkglas. ‘Bereid de boomstammen voor.’

Bedienden gaven de bevelen door, die door Poorten naar de betrokken eskaders werden gebracht. Dat verschrikkelijke leger van Trolloks bleef komen, met reusachtige zwaarden, kromme paalwapens en haken waarmee ze ruiters uit het zadel konden trekken. Ze stampten met veel lawaai door de pas terwijl bliksems heen en weer schoten tussen de wolken erboven.

Eerst de boomstammen, dacht Ituralde.

Toen de Trolloks het midden van de pas bereikten, maakten de Aiel aan weerskanten stapels geoliede boomstammen los – er waren nu zoveel dode bomen in de bossen dat Ituralde geen moeite had gehad om ze via Poorten te laten ophalen – en staken ze in brand.

Honderden brandende boomstammen rolden langs de hellingen van de pas omlaag, denderden boven op de Trolloks en verspreidden hun vuur. De beesten brulden, jankten en krijsten, afhankelijk van wat voor mondopening ze hadden. Ituralde hief zijn kijkglas en keek naar ze met een diep gevoel van tevredenheid.

Dat was nieuw. In het verleden had hij nooit voldoening gevoeld als hij zijn vijanden zag sterven. O, hij was wel blij als een strategie slaagde. En goed, het hele punt van een veldslag was dat die ander doodging en jouw mannen bleven leven, maar het was nooit een vreugdevol iets geweest. Hoe langer je vocht, hoe meer je inzag dat je vijand net zo was als jij. De banieren veranderden, maar de soldaten waren min of meer hetzelfde. Ze wilden winnen, maar meestal hadden ze meer belangstelling voor een goede maaltijd, een deken om op te slapen en laarzen zonder gaten erin.

Dit was anders. Ituralde wilde die beesten dood hebben. Hij smachtte daarnaar. Als die monsters er niet waren geweest, zou hij nooit zijn gedwongen die nachtmerrie in Maradon te doorstaan. Als die monsters niet bestonden, zou zijn hand niet zo trillen wanneer de strijdhoorns werden geblazen. Ze hadden hem te gronde gericht.

En in ruil daarvoor zou hij hén te gronde richten.

De Trolloks werkten zich met heel veel moeite door de stapel boomstammen heen. Veel van de beesten waren in brand gevlogen, en de Myrddraal moesten ze opzwepen om ze in beweging te houden. Vele leken het vlees van hun gesneuvelde kameraden te willen opeten. De ranzige stank ervan maakte ze hongerig. Gekookte lijven. Voor Trolloks stond het gelijk aan de geur van versgebakken brood.

De Schimmen wisten ze verder te drijven, maar de Trolloks kwamen al snel bij de volgende verdedigingslinie van Ituralde aan. Dat was een lastige geweest. Je kon geen spiesen planten of greppels graven in die massieve rotsen, althans niet zonder je geleiders uit te putten. Hij had bergen steen of aarde kunnen laten opwerpen, maar Trolloks waren groot en bergen die mensen zouden vertragen, waren tegen die monsters minder werkzaam. Daarnaast zouden er voor het verplaatsen van zoveel aarde en stenen arbeiders nodig zijn geweest, en die waren bezig met het bouwen van echte versterkingen in de vallei. Ituralde had al vroeg geleerd dat je in een defensieve oorlog moest zorgen dat je versterkingen steeds beter werden. Zo hield je het langer uit, aangezien je vijand dan geen vaart kon maken.

Uiteindelijk was de oplossing eenvoudig geweest. Doornstruiken.

Hij had enorme bossen doornstruiken gezien, dor en dood, in Arad Doman. Ituraldes vader was boer geweest en had altijd over doornstruiken geklaagd. Nou, als er één ding was waar de mensheid geen gebrek aan had, dan waren het dode planten. En mankracht. Duizenden hadden gehoor gegeven aan de oproep van de Draak, en veel van die Draakgezworenen hadden weinig strijdervaring.

En toch zou Ituralde ze laten vechten als de tijd daar was. Voorlopig, echter, had hij ze ingezet om reusachtige hoeveelheden doornstruiken te verzamelen. Ze hadden die in de pas gelegd en aan elkaar gebonden tot kluwens van twintig voet dik en acht voet hoog. De doornbalen waren vrij eenvoudig te plaatsen geweest – ze waren veel lichter dan stenen of aarde – maar omdat het er zoveel waren, konden de Trolloks ze niet weg krijgen door er eenvoudigweg tegenaan te duwen. De eerste rijen renden ernaartoe en probeerden dat, maar ze werden beloond met doorns van vijf duim lang in hun vlees. De schepsels achteraan duwden door, waarop de voorhoede zich kwaad omdraaide en zich tegen de monsters erachter keerde.

Daardoor stond het grootste deel van het Trollok-leger nu vast in de pas, aan zijn genade overgeleverd.

Hij had niet veel genade over voor Schaduwgebroed.

Ituralde gaf het teken, en de Asha’man die bij hem was – Aulsten, een van de mannen die onder hem had gediend in Maradon – schoot een felle straal rood licht de lucht in. Langs de zijkanten boven aan de pas kwamen nog meer Aiel tevoorschijn, en ze gooiden rotsblokken en nog meer brandende boomstammen op het opgesloten Schaduwgebroed. Pijlen en stenen volgden. Ze gebruikten alles waarmee ze de Trolloks konden bestoken.

De meeste aanvallen van Ituraldes mannen vonden verderop langs de pas plaats, midden boven het grootste gedrang van Trolloks. Beneden ging de ene helft achteruit, terwijl de andere helft zich naar voren drong om weg te komen, waardoor ze hun kameraden in de doornstruiken duwden.

Sommige Trolloks droegen schilden en probeerden zich te beschermen tegen de dodelijke hagel. Overal waar een paar van die monsters bij elkaar kropen in een poging een muur van schilden boven zich te krijgen, sloegen Ituraldes geleiders toe en dreven ze weer uiteen.

Hij kon niet veel geleiders inzetten voor dat werk. De meesten waren in de vallei om Poorten te maken voor het verplaatsen van proviand en uit te kijken naar vijandelijke geleiders. Ze hadden al een tweede confrontatie met Gruwheren gehad. Aviendha en Cadsuane Sedai bekommerden zich om die verdediging.

Enkele Trolloks schoten met pijlen op de verdedigers boven ze, maar er bleven slachtoffers vallen terwijl het Schaduwgebroed vooraan probeerde zich een weg door de versperring van doorns te hakken. Dat ging langzaam.

Ituralde keek toe, verkild vanbinnen en vanbuiten, terwijl de Myrddraal de Trolloks opjoegen tot een razende menigte. De schepsels die zich door de balen doorns probeerden te hakken, werden naar voren geduwd, doorboord en vertrapt.

Het bloed werd een stroom die omlaag liep naar het oostelijke uiteinde van de pas, waar de Trolloks erin uitgleden. Ze duwden de voorste vijf of zes rijen naar voren en gebruikten de lijven van hun kameraden om de doorns onschadelijk te maken.

Toch kostte het ze nog bijna een uur om erdoor te komen. Ze lieten duizenden doden achter toen ze massaal doorstroomden, en loen stuitten ze op een tweede doornenhaag, nog dikker en hoger dan de eerste. Ituralde had er zeven in de pas laten plaatsen, met tussenruimtes. De tweede was de grootste, en die had het gewenste effect. Bij het zien ervan bleven de voorste Trolloks stilstaan. Toen draaiden ze zich om en gingen achteruit.

Dit leidde tot massale verwarring. De Trolloks erachter brulden en schreeuwden en duwden naar voren. Degene vooraan grauwden en jankten terwijl ze probeerden zich een weg door de doornen te hakken. Sommige bleven verdoofd staan. Al die tijd bleven de pijlen en stenen vallen.

‘Prachtig,’ fluisterde Alsalam.

Ituralde merkte dat zijn hand niet langer trilde. Hij liet zijn kijkglaszakken. ‘Kom mee.’

De strijd is nog niet voorbij!’ wierp de koning tegen.

‘Jawel,’ zei Ituralde, die zich omdraaide. ‘Voorlopig.’

En inderdaad, het hele Trollok-leger brak op – hij hoorde het gebeuren – en vluchtte oostwaarts door de pas terug, weg bij de vallei.

Eén dag standgehouden, dacht Ituralde. Ze zouden morgen terugkomen, en dan zouden ze voorbereid zijn. Meer schilden, betere wapens om door de doornstruiken te komen.

Toch zouden ze nog bloeden. En niet zo’n beetje.

Daar zou hij wel voor zorgen.

25

Korte flarden

Siuan slaakte een diepe, opgeluchte zucht toen de Amyrlin – met ogen die vuur spoten – samen met Doesine, Saerin en enkele andere Gezetenen door een Poort hun kamp in beende.

Brin kwam achter hen aan en haastte zich naar Siuan toe. ‘Wat is er hesloten?’ vroeg ze.

‘We houden stand, voorlopig,’ antwoordde Brin. ‘Elaynes bevel, en de Amyrlin is het ermee eens.’

‘We zijn in de minderheid,’ voerde Siuan aan.

‘Dat geldt voor iedereen,’ zei hij, kijkend naar het westen.

De Sharanen hadden de laatste paar dagen hun legers verzameld en die op een mijl of twee afstand van Egwenes leger opgesteld, dat met zijn rug naar de brede grensrivier tussen Kandor en Arafel stond.

De Schaduw had nog geen grootscheepse aanval ingezet, maar had af en toe een kleiner aanvalsleger door Poorten gestuurd terwijl ze wachtten tot het tragere Trollok-leger hen inhaalde. De Trolloks waren hier nu, helaas. Egwenes leger had zich wel kunnen terugtrekken door Poorten, maar Siuan moest toegeven dat dat weinig zou uithalen. Ze moesten het uiteindelijk toch een keer tegen deze vijand opnemen.

Brin had deze plek in de zuidoostelijke punt van Kandor uitgekozen omdat het terrein hun voordeel opleverde, al was het dan een klein voordeel. De rivier die van noord naar zuid langs de oostgrens van Kandor liep was diep, maar er was een voorde op minder dan een kwart mijl van de heuvels die langs de zuidgrens van Kandor van oost naar west liepen. Het leger van de Schaduw zou naar die voorde gaan om Arafel binnen te komen. Door zijn troepen bij de voorde en op de heuvels eromheen te zetten, kon hij het binnenvallende leger van twee kanten aanvallen. Als het nodig was, kon hij zich over de voorde terugtrekken naar de Arafelse kant, waarbij de waterbarrière de Trolloks zou belemmeren. Het was een klein voordeel, maar in de strijd maakten kleine dingen soms een groot verschil.

Op de vlakten ten westen van de rivier stelde de Schaduw de Sharaanse en Trollok-legers op. Beide rukten over het veld op naar de zwaar op de proef gestelde Aes Sedai en troepen onder bevel van Brin.

Verderop keek Egwene uit over het kamp. Licht, het was een opluchting te weten dat de Amyrlin nog leefde. Siuan had dat al voorspeld, maar toch... Licht. Het was fijn om Egwenes gezicht weer te zien.

Als dat inderdaad haar gezicht was. Dit was de eerste keer dat de Amyrlin was teruggekeerd naar het kamp sinds haar beproeving, maar ze had enkele keren op geheime plekken overleg gevoerd met de Gezetenen. Siuan had nog geen kans gehad om onder vier ogen met Egwene te praten.

‘Egwene Alveren,’ riep Siuan de Amyrlin na. ‘Vertel me waar we elkaar voor het eerst hebben ontmoet!’

De anderen keken naar Siuan en trokken afkeurende gezichten om haar vermetelheid.

Egwene leek het echter te begrijpen. ‘Fal Dara,’ zei ze. ‘Je bond me vast met Lucht op onze tocht over de rivier. Een lesje in de Kracht dat ik nooit ben vergeten.’

Siuan slaakte nog een zucht van verlichting, maar nu dieper. Niemand was bij dat lesje op het schip geweest, behalve Egwene en Nynaeve. Maar Siuan had het helaas wel aan Sheriam verteld, Meesteres der Novices en lid van de Zwarte Ajah. Nou, ze geloofde nog steeds dat dit echt Egwene was. Het nabootsen van iemands gezicht was makkelijk, maar haar herinneringen naar boven halen was een ander verhaal.

Siuan keek goed in haar ogen. Er was gepraat, zachtjes, over wat er in de Zwarte Toren was gebeurd. Mijrelle had verteld over gebeurtenissen waar haar nieuwe zwaardhanden het over hadden gehad. Iets duisters.

Ze zeiden dat je het kon zien. Siuan zou de verandering in Egwene toch wel zien als er zoiets met haar was gebeurd?

Als we het niet kunnen zien, dacht Siuan, dan zijn we al gedoemd.

Ze zou moeten vertrouwen op de Amyrlin, zoals ze al zo vele keren eerder had gedaan.

‘Verzamel de Aes Sedai,’ zei Egwene. ‘Bevelhebber Brin, u hebt uw bevelen. We houden stand bij deze rivier, behalve als de verliezen zo volkomen ondraaglijk worden dat...’ Ze liet haar stem wegsterven. ‘Hoe lang zijn dié al hier?’

Siuan keek naar de verkenners die op raken boven hen vlogen. ‘De hele ochtend. Je hebt zijn brief toch gelezen?’

‘Dwaze kerel,’ zei Egwene. De boodschap van de Herrezen Draak, gebracht door Min Farsen, was kort geweest:

De Seanchanen strijden tegen de Schaduw.

Hij had Min naar hen toe gestuurd om redenen die de vrouw niet duidelijk wilde uitspreken. Brin had haar meteen aan het werk gezet. Ze werkte nu als klerk bij de bevoorraders.

‘Vertrouwt u op het woord van de Herrezen Draak waar het de Seanchanen betreft, Moeder?’ vroeg Saerin.

‘Ik weet het niet,’ antwoordde Egwene. ‘Stel onze gelederen op, maar hou een oogje op die wezens daarboven, voor het geval ze ons toch aanvallen.’

Toen Rhand de grot binnenging, veranderde er iets in de lucht. De Duistere bespeurde zijn aankomst nu pas en was verrast. De dolk luid zijn werk gedaan.

Rhand ging voorop, met Nynaeve links van hem en Moiraine rechts. De tunnel leidde steil omlaag, alsof ze weer helemaal afdaalden naar de hoogte waarop ze waren begonnen.

Het leek wel alsof de grot hen opslokte, hen omlaag dwong naar de vuren beneden. Het dak van de tunnel, met puntige, tandachtige stalactieten, leek lager te worden naarmate ze verder kwamen. Met eIke stap een stukje lager. Er was geen beweging zichtbaar, en de grot werd niet geleidelijk smaller, maar hij veranderde gewoon, het ene ogenblik hoog, het volgende lager.

De grot was een samenstel van kaken dat zich langzaam om hun prooi sloot. Rhands hoofd streek langs de punt van een stalactiet. Nynaeve bukte, keek omhoog en vloekte zachtjes.

‘Nee,’ zei Rhand, die bleef staan. ‘Ik kom niet op mijn knieën naar je toe, Shaitan.’

De grot rommelde. De donkere uithoeken leken naar voren te komen en tegen Rhand aan te duwen. Hij bleef roerloos staan. Het leek wel alsof hij een vastgelopen tandwiel was en de rest van de klok zich uit alle macht inspande om de wijzers te blijven bewegen. Hij hield stand.

De rotsen beefden en gingen achteruit. Rhand liep door en blies zijn adem uit toen de luchtdruk verminderde. Dat waar hij aan was begonnen, kon hij nu niet meer afbreken. Vertragen was zowel voor hem als voor de Duistere zwaar, want zijn tegenstander werd evenzeer meegesleept in deze onvermijdelijkheid als hijzelf. De Duistere bestond niet binnen het Patroon, maar toch had het Patroon invloed op hem.

Achter Rhand, waar hij was blijven staan, lag een plasje bloed.

Ik zal snel moeten zijn, dacht hij. Anders bloed ik dood voordat de strijd gestreden is.

De grond beefde opnieuw.

‘Inderdaad,’ fluisterde Rhand. ‘Ik kom naar je toe. Ik ben geen schaap dat naar de slacht wordt geleid, Shaitan. Vandaag ben ik de jager.’

Het trillen van de grond leek bijna op gelach. Verschrikkelijk gelach. Rhand negeerde Moiraines ongeruste blikken.

Ze gingen verder omlaag. Er kwam een vreemd gevoel over hem heen. Een van de vrouwen zat in de problemen. Was het Elayne? Aviendha? Hij kon er niet zeker van zijn. De vervormingen op deze plek hadden invloed op de binding. Hij verplaatste zich anders door de tijd dan zij en kon niet meer aanvoelen waar ze waren. Hij voelde alleen dat een van hen pijn had.

Rhand gromde en liep sneller door. Als de Duistere hen kwaad had gedaan... Zou het hier inmiddels niet lichter moeten worden? Het enige licht dat ze hadden, was de gloed van Callandor, waar hij saidin doorheen geleidde. ‘Waar zijn de vuren?’ vroeg Rhand, en zijn stem weerkaatste tegen de wanden. ‘De lava onder aan het pad?’

‘De vuren zijn opgebrand, Lews Therin,’ zei een stem vanuit de schaduwen verderop.

Rhand bleef staan. Toen stapte hij naar voren en scheen met de gloed van Callandor op een gedaante. Het was een man die op één knie aan de rand van het licht zat, met gebogen hoofd en zijn zwaard met de punt op de grond voor hem.

Achter die gedaante was... niets. Alleen maar zwart.

‘Rhand,’ zei Moiraine, die een hand op zijn arm legde. ‘De Duistere verzet zich tegen zijn boeien. Raak dat zwart niet aan.’

De man stond op en draaide zich om, en de gloed van Callandor scheen op Moridins inmiddels bekende gezicht. Naast hem op de grond lag een omhulsel. Rhand kon het niet anders omschrijven. Het leek op de huid die insecten afstropen als ze groeien, alleen had deze de vorm van een man. Een man zonder ogen. Een Myrddraal?

Moridin volgde Rhands blik. ‘Een omhulsel dat mijn meester niet meer nodig had,’ zei hij. Er dreef saa door het wit van zijn ogen, stuiterend, trillend, constant bewegend. ‘Het heeft dat wat zich achter mij bevindt gebaard.’

‘Er is niks achter je.’

Moridin hief groetend zijn zwaard voor zijn gezicht. ‘Dat klopt.’ Zijn ogen waren bijna volledig zwart.

Rhand gebaarde naar Moiraine en Nynaeve dat ze een paar passen achter hem moesten blijven terwijl hij naar voren stapte. ‘Eis je een tweegevecht? Hier? Nu? Elan, je weet dat wat ik doe onvermijdelijk is. Het heeft geen zin om te proberen me op te houden.’

‘Geen zin, Lews Therin?’ Moridin lachte. ‘Als ik je maar een beetje verzwak, maakt dat de taak van mijn meester dan niet een stuk makkelijker? Nee, ik zal je zeer beslist in de weg staan. En als ik win, wat dan? Je overwinning staat niet vast. Dat is nooit zo geweest.’

Ik win opnieuw, Lews Therin...

‘Je zou opzij kunnen stappen,’ zei Rhand. Hij hief Callandor, waardoor de gloed van het licht verschoof over Moridins zwartstalen zwaard. ‘Als mijn overwinning niet vaststaat, dan staat jouw ondergang ook niet vast. Laat me erlangs. Maak voor één keer de keus waarvan je weet dat het de juiste is.’

Moridin lachte. ‘Meen je dat nou? Nu smeek je me om terug te keren naar het Licht? Er is me vergetelheid beloofd. Eindelijk vergetelheid, het niets, een vernietiging van mijn hele wezen. Een éinde. Dat laat laat ik me niet afnemen, Lews Therin! Dat zweer ik op mijn graf!’

Moridin kwam zwaaiend met het zwaard naar voren.

Lan voerde Kersenbloesem kust de vijver uit, geen eenvoudige taak vanaf een paard, aangezien de zwaardvorm niet bedoeld was voor in het zadel. Zijn kling hakte in de nek van een Trollok met de stierenkop. Hij drong niet meer dan een duimdiepte in zijn dikke huid, maar het was voldoende om het ranzige bloed naar buiten te laten spuiten. Het schepsel liet zijn haak vallen, legde zijn hand tegen zijn nek en slaakte een gorgelende, kreunende schreeuw.

Lan liet Mandarb achteruitdansen toen een tweede Trollok vanaf de zijkant aankwam, hakte hem de arm af en draaide door. De Trollok wankelde van de klap en Andère doorstak hem van achteren.

Andère stuurde zijn paard naast Mandarb. Boven het lawaai van de strijd uit hoorde Lan het gehijg van zijn vriend. Hoe lang vochten ze hier nu al? Lans armen voelden aan als lood.

Zo erg was het zelfs tijdens de Bloedsneeuw niet geweest.

‘Lan!’ riep Andère. ‘Ze blijven komen!’

Lan knikte en stuurde Mandarb weer achteruit toen twee Trolloks zich een weg baanden door de karkassen om aan te vallen. Deze twee hadden ook haken. Dat was niet ongewoon bij Trolloks, want ze beseften dat mannen te voet een stuk minder gevaarlijk waren dan mannen te paard. Toch vroeg Lan zich af of ze probeerden juist hém te vangen.

Hij en Andère lieten de Trolloks dichterbij komen, terwijl twee leden van de Hoge Wacht van de zijkanten kwamen aanrijden om ze af te leiden. De Trolloks kwamen op Lan af. Hij dook naar voren, haalde uit en hakte de steel van hun haken doormidden.

De beesten bleven niet staan, maar staken hun klauwen naar hem uit om hem van zijn paard te trekken. Lan rook hun smerige adem toen hij zijn zwaard in de keel van de ene ramde. Wat waren zijn spieren stram! Hij hoopte maar dat Andère op zijn plaats stond.

Andères paard kwam in plotselinge galop naar voren, beukte met zijn gepantserde flank tegen de tweede Trollok en duwde die opzij. Het monster struikelde, waarop twee bereden wachters het afslachtten met hun langstelige bijlen.

Die mannen waren allebei besmeurd met bloed, net als Andère. Net als Lan. Hij herinnerde zich slechts vaag dat hij een wond in zijn bovenbeen had opgelopen. Hij was ontzettend moe en eigenlijk niet meer in staat om te vechten.

‘We gaan achteruit,’ kondigde hij met tegenzin aan. ‘Laat iemand anders het hier maar even overnemen.’ Lan en zijn mannen hadden de zware cavalerie in de voorhoede van de gevechten geleid. Ze waren tegen de Trolloks opgerukt in een driehoeksformatie om zich ertussendoor te persen en de vijand naar de zijkanten te duwen, zodat hun aanvallers ze vanaf de flanken konden verpletteren.

De anderen knikten, en hij voelde hun opluchting toen hij met zijn ongeveer vijftig Hoge Wachters achteruitging. Terwijl zij zich terugtrokken, kwam een groep Shienaranen naar voren om hun plek in te nemen. Lan maakte zijn zwaard schoon en stak het in de schede. Het donderde en bliksemde. Ja, die wolken leken vandaag echt lager te hangen, als een hand die langzaam omlaag drukte op de mannen terwijl ze sneuvelden.

Verderop knetterden bliksemschichten door de lucht, de ene na de andere. Lan wendde Mandarb scherp. Het bliksemde de hele dag al, maar deze waren vlak na elkaar gekomen. Hij rook een brandlucht.

‘Gruwheren?’ vroeg Andere.

Lan knikte, turend op zoek naar de aanvallers. Het enige wat hij zag waren de vechtende mannen, de zwermende massa Trolloks die in golven naar voren kwam. Hij moest naar hoger terrein.

Lan gebaarde naar een van de heuvels en stuurde Mandarb die kant op. Leden van de achterhoede keken hem na toen hij langskwam, hieven een hand en zeiden ‘Dai Shan’. Hun pantsers zaten onder het bloed. De reservetroepen waren vandaag al een keer naar het front gehaald en weer afgelost.

Mandarb ploeterde tegen de helling op. Lan gaf het paard een klopje, steeg af en draafde naast de hengst mee. Bovenaan draaide hij zich om en keek uit over het slagveld. Grenslanderlegers vormden puntige inkepingen van zilver en kleuren in de zee van Trolloks.

Zovéél. De Gruwheren waren weer tevoorschijn gekomen op hun grote platform, een ding dat door tientallen Trolloks over het veld werd voortgetrokken. Ze hadden die hoogte nodig om te kunnen zien waar ze het beste konden aanvallen. Lan klemde zijn kiezen op elkaar toen een reeks bliksemschichten op de Kandori insloeg, lichamen de lucht in smeet en een gat in hun gelederen boorde.

Lans eigen geleiders sloegen terug en smeten bliksems en vuur op de naderende Trolloks af, om te voorkomen dat ze door het gat in de rij Grenslanders zouden stromen. Maar dat zou slechts tijdelijk lukken. Hij had veel minder Aes Sedai en Asha’man dan de Schaduw Gruwheren had.

‘Licht,’ zei prins Kaisel, die kwam aanrijden. ‘Dai Shan, als ze genoeg gaten in onze gelederen slaan...’

‘Er komt versterking aan. Daar,’ zei Andère wijzend. Hij zat nog te paard, en Lan moest naar voren stappen en om hem heen kijken om te zien waar hij naar wees. Een groep Shienaraanse ruiters was op weg naar de gelederen waar de bliksemschichten tussen belandden.

‘Daar ook,’ zei Kaisel, wijzend naar het oosten. Een groep Arafellers ging op dezelfde plek af. De twee groepen liepen door elkaar toen ze allebei probeerden zo snel mogelijk het gat te dichten.

Er begonnen bliksems uit de hemel op het platform van de Gruwheren neer te dalen. Mooi. Narishma en Merise hadden de opdracht gekregen uit te kijken naar Gruwheren en te proberen die te doden. Misschien zou dat de vijand afleiden. Lan richtte zich op iets anders.

Waarom waren er twee groepen versterking gestuurd om datzelfde gat te dichten? Allebei die eenheden waren op zich groot genoeg om de klus te klaren, en met zoveel soldaten liepen ze elkaar alleen maar voor de voeten. Een vergissing?

Lan hees zich in Mandarbs zadel, met tegenzin dat hij het paard alweer zo snel moest laten werken. Hij zou zich in die vergissing verdiepen.

In de wolfsdroom stapten Perijn en Gaul op een richel met uitzicht over een vallei met een berg aan het uiteinde. Boven die berg draaiden de wolken rond in een angstaanjagende draaikolk die net niet helemaal de bergtop raakte.

De wind gierde door de vallei en Perijn was gedwongen een bel van rust om zichzelf en Gaul op te trekken tegen het gruis in de lucht. Beneden zagen ze korte flarden van een reusachtige veldslag. Aiel, Trolloks en mannen in pantsers verschenen heel even in de wolfsdroom, alsof ze opdoken uit kolkende rook en stof, en zwaaiden met wapens die halverwege een slag oplosten. Het waren er duizenden.

Er waren veel wolven hier in de droom, overal rondom. Ze wachtten op... iets. Iets wat ze niet aan Perijn konden uitleggen. Ze hadden een naam voor Rhand: Schaduwdoder. Misschien waren ze hier om getuige te zijn van wat hij ging doen.

‘Perijn?’ vroeg Gaul.

‘Hij is hier, eindelijk,’ zei Perijn zacht. ‘Hij is de Doemkrocht in gegaan.’

Op enig ogenblik tijdens zijn strijd zou Rhand Perijn nodig hebben. Helaas kon Perijn hier niet gewoon blijven wachten tot het zover was, want hij had werk te doen. Gaul en hij hadden met de hulp van de wolven Graendal gevonden, in de buurt van Cairhien. Ze had enkele mensen gesproken in hun dromen. Duistervrienden onder de legers, misschien?

Voordien gluurde ze in Basheres dromen, dacht Perijn. Of dat beweerde Lanfir althans. Hij vertrouwde haar niet.

Hoe dan ook, hij had Graendal eerder vandaag gevonden. Net toen hij overwoog aan te vallen, was ze ineens verdwenen. Hij wist hoe hij iemand kon volgen in de wolfsdroom en was haar hierheen gevolgd, naar Thakan’dar.

Haar geur verdween plotseling midden in de vallei beneden. Ze was teruggekeerd naar de wakende wereld. Perijn wist niet zeker hoeveel tijd er was verstreken in de wolfsdroom. Hij en Gaul hadden nog eten over, maar het voelde alsof ze hier al vele dagen waren. Lanfir zei dat hoe dichter Perijn bij Rhand kwam, hoe meer de tijd zou vervormen. Dat was in ieder geval iets wat hij zou moeten kunnen beproeven.

Hij is hier, Jonge Stier! De boodschap kwam heel plotseling en dringend van een wolf genaamd Zonsopgang, hier in de vallei. Slachter is bij ons! Schiet op!

Perijn grauwde, greep zonder een woord te zeggen Gaul bij zijn schouder en verplaatste hen. Ze verschenen op een rotsachtig pad naar een gapend gat in de rotsen, de tunnel die omlaag leidde naar de Doemkrocht.

Er lag een wolf op de grond, met een pijl in zijn flank en de geur van de dood om hem heen. Andere wolven huilden. Die verschrikkelijke wind beukte tegen hem aan. Perijn liet zijn hoofd zakken en rende ertegenin, met Gaul aan zijn zijde.

Binnen, Jonge Stier, stuurde een wolf hem toe. In die muil van duisternis.

Zonder dat hij durfde na te denken over wat hij deed, dook Perijn een lange, smalle ruimte in waar kartelige rotspunten van de vloer en het dak uitstaken. Verderop schoten er felle, pulserende golven door de grot. Perijn hief een hand tegen het licht en zag vaag enkele gedaantes aan het einde van de tunnel bewegen.

Twee mannen, in gevecht.

Twee vrouwen, verstard.

En slechts een paar voet bij Perijn vandaan stond Slachter, die zijn boogpees tot naast zijn wang had aangespannen.

Perijn brulde, pakte zijn hamer en verplaatste zichzelf, zodat hij tussen Slachter en Rhand in stond. Hij sloeg de afgeschoten pijl met zijn hamer uit de lucht. Slachters ogen werden groot en hij verdween.

Perijn verplaatste zich terug naar Gaul, greep de man bij zijn arm, verplaatste zich toen weer naar de plek waar Slachter had gestaan en ving de geur op van de plaats waar hij naartoe was gegaan. ‘Pas op,’ zei Perijn, en toen verplaatste hij hen beiden achter de man aan.

Ze kwamen midden in een groep mensen terecht. Het waren Aiel, maar in plaats van gewone sjoefa’s droegen ze rode sluiers.

Met deze verplaatsing hadden Perijn en Gaul geen grote afstand overbrugd. Dit was een soort dorp, zo dicht bij Shayol Ghul dat de top daarvan in de verte te zien was.

De roodsluiers vielen aan. Perijn stond er niet bepaald van te kijken dat er Aiel waren die zich bij de Schaduw hadden geschaard. Er waren Duistervrienden onder alle volkeren. Maar waarom zouden ze zichzelf bekendmaken met de kleur van hun sluiers?

Perijn zwaaide zijn hamer in een wijde boog rond om een stel van hen op afstand te houden en verplaatste zich toen naar een plek achter hen, zodat hij een van hen van achteren de schedel kon inslaan.

Gaul werd een waas van speren en bruine kleding. Hij dook om de roodsluiers heen, stak toe, verdween, verscheen weer en stak opnieuw toe. Ja, hij had snel geleerd. Kennelijk sneller dan die roodsluiers, want zij konden hem niet bijhouden.

Perijn verbrijzelde bij een ander de knieschijf en zocht toen naar Slachter.

Daar. Hij stond op een heuveltje iets hogerop naar hen te kijken. Perijn keek naar Gaul, die tussen sprongen door snel naar hem knikte. Er waren nog acht roodsluiers over, maar...

De aarde onder Gauls voeten begon omhoog te komen en ontplofte ineens toen Gaul sprong. Perijn wist zijn vriend te redden door een stalen plaat onder hem te gooien die de ontploffing tegenhield, maar het had niet veel gescheeld. Gaul kwam wankel neer en Perijn was gedwongen zich naar hem toe te verplaatsen en de roodsluier aan te vallen die hem van achteren naderde.

‘Pas op,’ riep Perijn tegen Gaul. ‘Minstens één van die kerels kan geleiden!’

Licht. Alsof Aiel die voor de Schaduw vochten al niet erg genoeg waren. Geleidende Aiel. Geleidende mannelijke Aiel. Licht!

Terwijl Perijn uithaalde naar een volgende, kwam Slachter aan, met een zwaard in de ene hand en een lang jachtmes in de andere. Het soort mes dat je gebruikte om prooien te villen.

Grauwend wierp Perijn zich in het gevecht, en de twee begonnen een merkwaardige dans. De een viel de ander aan, die dan verdween en een stukje verderop weer opdook om ook aan te vallen. Zo draaiden ze rond, de een maakte een sprong en dan de andere, allebei op zoek naar een voordeeltje. Perijn miste Slachter net met zijn hamer en kreeg bijna een eind staal in zijn buik.

Gaul bleek heel nuttig. Perijn zou het vreselijk moeilijk hebben gehad als hij het in zijn eentje tegen zowel Slachter als de roodsluiers had moeten opnemen. Helaas kon Gaul weinig meer doen dan zijn tegenstanders afleiden, en zelfs dat kostte hem al heel veel moeite.

Toen een vuurstraal van een van de roodsluiers hem bijna raakte, nam Perijn een besluit. Hij verplaatste zich naar Gaul toe... en kreeg bijna een speer door zijn schouder. Perijn veranderde de speer nog net op tijd in een stoffen lap, die doorboog op zijn huid.

Gaul schrok toen hij Perijn zag en deed zijn mond open. Perijn gaf hem geen tijd om iets te zeggen. Hij greep zijn vriend bij de arm en verplaatste hen allebei. Ze verdwenen vlak voordat er vlammen om hen heen opschoten.

Ze verschenen weer voor de ingang van de Doemkrocht. Perijns mantel smeulde. Gaul had een bloedende wond in zijn bovenbeen.

Wanneer was dat gebeurd?

Zijn jullie daar? stuurde Perijn dringend zijn gedachten naar buiten.

Tientallen wolven antwoordden.

We zijn hier, Jonge Stier.

Leid jij ons, Jonge Stier? De Laatste Jacht!

Pas op voor Maanjager, Jonge Stier. Ze achtervolgt je als een leeuw door het hoge gras.

Ik heb jullie nodig, stuurde Perijn de wolven toe. Slachter is hier. Willen jullie tegen hem vechten, en tegen de mannen die bij hem zijn?

Dit is de Laatste Jacht, stuurde een van hen terug, terwijl vele andere wolven beloofden hem te helpen. Ze verschenen op de hellingen van Shayol Ghul. Perijn rook hun behoedzaamheid. Ze vonden het hier niet prettig. Dit was een plek waar wolven nooit kwamen, niet in de wakende wereld, maar ook niet in de droom.

Slachter kwam achter hem aan. Ofwel hij besefte dat Perijn deze plek zou bewaken, of hij wilde zijn aanval op Rhand doorzetten. Hoe dan ook, Perijn zag hem op de richel boven hen staan en neerkijken in de vallei: een donkere gedaante met een boog en een zwarte mantel die wapperde in de stormwind. Beneden hem woedde de strijd nog altijd voort in stof en schaduw. Duizenden en nog eens duizenden mensen stierven, doodden, worstelden in de echte wereld, hoewel op deze plek alleen fantomen zichtbaar waren.

Perijn greep zijn hamer. ‘Daag me maar uit,’ fluisterde hij. ‘Je zult zien dat ik deze keer een andere vijand ben.’

Slachter hief zijn boog en schoot. De pijl spleet; het werden er vier, toen zestien, en vervolgens kwam er een hagel van schachten op Perijn af.

Perijn grauwde en viel de zuil van lucht aan die Slachter om zijn salvo had gelegd om de wind te weren. Zodra de luchtzuil oploste, ving de gierende storm de pijlen en draaide ze om.

Slachter verscheen vlak voor Perijn, met zijn mes en zwaard in de hand. Toen de roodsluiers vlakbij opdoken, rekenden de wolven en Gaul met hen af. Deze keer kon Perijn zich op zijn vijand richten. Hij haalde met een brul uit, sloeg Slachters wapen weg en mikte op zijn hoofd.

Slachter danste achteruit en liet een paar stenen armen uit de grond omhoogkomen – die gepaard gingen met schilfers en steenscherven – om Perijn te grijpen. Perijn concentreerde zich, en ze vielen uiteen en belandden weer op de grond. Hij ving de scherpe geur van Slachters verbazing op.

‘Je bent hier lijfelijk,’ grauwde Slachter.

Perijn sprong op hem af en verplaatste zich halverwege de sprong om sneller bij de man te komen. Slachter blokkeerde hem met een schild dat om zijn arm verscheen. Mah’alleinir liet een diepe deuk in de voorzijde van het schild achter.

Slachter verdween en verscheen vijf passen naar achteren weer, aan de rand van het pad dat naar de grot leidde. ‘Ik ben zo blij dat je achter me aan bent gekomen, wolfje. Ik mocht je namelijk zelf niet opzoeken, maar nu ben je hier. Ik heb de vader al gevild, nu is de welp aan de beurt.’

Perijn sprong razendsnel op Slachter af, met eenzelfde soort sprong als die hij gebruikte om van heuvel naar heuvel te komen. Hij dreunde tegen de man aan, waardoor ze allebei van de richel vielen en enkele tientallen voet lager voor de ingang naar de Doemkrocht belandden.

Perijns hamer zat aan zijn riem – hij wist niet meer dat hij hem eraan had gehangen – maar hij wilde die man ook niet met de hamer slaan. Hij wilde het voelen als hij zijn vuist in Slachters gezicht ramde. En hij raakte hem ook terwijl ze vielen, maar ineens was Slachters gezicht zo hard als steen.

Op dat ogenblik was het geen gevecht meer van man tegen man, maar van wil tegen wil. Terwijl ze samen vielen, stelde Perijn zich voor dat Slachters huid zacht werd en meegaf onder zijn vuist, dat zijn botten broos werden en braken. Slachter, op zijn beurt, maakte in gedachten zijn huid van steen.

Het gevolg daarvan was dat Slachters wang zo hard werd als steen, maar dat Perijn het toch brak. Ze raakten de grond en rolden bij elkaar weg. Toen Slachter opstond, oogde zijn rechterwang als dat van een standbeeld dat met een hamer was geraakt: er lag een netwerk van barstjes over de huid.

Toen er bloed door die barstjes begon te sijpelen, sperde Slachter geschrokken zijn ogen open. Hij bracht zijn hand naar zijn wang en voelde het bloed. De huid werd weer vlees, en daarin verschenen hechtingen alsof hij was opgelapt door een chirurgijn. Je kon jezelf genezen in de wolfsdroom.

Slachter sneerde naar Perijn en sprong. Ze dansten heen en weer, omringd door kolkend stof dat zich omvormde tot de gezichten en lichamen van mensen die streden voor hun leven op een andere plek, in een andere wereld. Perijn dook door een tweetal heen, en het stof dwarrelde van Mah’alleinir af toen hij uithaalde. Slachter schuifelde achteruit, riep wind op om hem weg te blazen, en toen kwam hij razendsnel naar voren.

Perijn werd zonder erbij na te denken een wolf, waardoor Slachters zwaard onschadelijk over zijn hoofd zwaaide. Jonge Stier sprong tegen Slachter aan en duwde hem achteruit, dwars door de wazige omtrekken van twee Aiel die tegen elkaar vochten. Ze ontploften in een wolk zand en stof. Anderen vormden zich langs de zijkanten en verwaaiden weer.

De gierende storm brulde in de oren van Jonge Stier en het stof begroef zich in zijn huid en ogen. Hij rolde over Slachter heen en dook op zijn keel af. Hoe heerlijk zal het zijn om het bloed van die tweepoter in mijn bek te proeven. Slachter verplaatste zich.

Jonge Stier werd Perijn, met zijn hamer in de hand, ineengedoken op de vlakte vol flarden van gevechten en veranderende mensen. Voorzichtig, dacht hij. Je bent een wolf, maar méér een man. Geschrokken besefte hij dat sommige van de flarden die hij zag niet geheel menselijk waren. Hij zag er een paar die verdacht slangachtig oogden, hoewel ze snel vervaagden.

Weerspiegelt deze plek soms ook andere werelden, vroeg hij zich af, omdat hij niet wist wat hij anders van die fantomen moest denken.

Slachter kwam met een verbeten gezicht weer op hem af. Perijns hamer werd warm in zijn hand en zijn been bonsde op de plek waar hi| was geraakt en Geheeld na zijn laatste gevecht met Slachter. Hij brulde en liet Slachters zwaard dichtbij komen – en hem zelfs de wang schampen – zodat hij met zijn eigen wapen de man in zijn zij kon beuken.

Slachter verdween.

Perijn ging door met zijn zwaai en dacht heel even dat hij de man had verslagen. Maar nee, zijn hamer had Slachter amper geraakt voordat hij verdween. De man was voorbereid geweest, klaar om zich te verplaatsen. Perijn voelde bloed door zijn baard naar zijn kin kruipen. Die schampslag had een wond in zijn wang geopend, ongeveer op dezelfde plek als waar hij Slachter in het gezicht had geraakt.

Hij snuffelde, draaiend om zijn as, om te bepalen waar Slachter naartoe was gegaan. Waar was hij gebleven? Hij rook niets.

Slachter had zich niet verplaatst naar een andere plek in de wolfsdroom. Hij wist dat Perijn hem dan kon volgen. In plaats daarvan moest hij zijn teruggesprongen naar de wakende wereld. Perijn jankte toen hij besefte dat hij zijn prooi kwijt was. De wolf verzette zich tegen de mislukte jacht en het kostte Perijn moeite om zichzelf weer in de hand te krijgen.

Hel was een geur die hem uiteindelijk terughaalde. De geur vanverbrande vacht, en een gejank van pijn.

Perijn verplaatste zich terug naar het pad boven hem. Er lagen verbrande en stervende wolven te midden van de lijken van roodsluiers.

Twee mannen stonden nog overeind, met de ruggen tegen elkaar aan, en vreemd genoeg hadden ze hun sluiers afgedaan. Hun tanden waren tot punten gevijld en ze glimlachten haast waanzinnig terwijl ze geleidden. Ze verkoolden de ene na de andere wolf.

Gaul was gedwongen dekking te zoeken achter een rotsblok. Zijn kleren smeulden en hij rook alsof hij pijn had.

De twee glimlachende geleiders schenen er niet om te malen dat hun metgezellen op de grond om hen heen dood lagen te bloeden. Perijn liep hun kant op. Een van hen hief een hand en stuurde een straal vuur naar hem toe. Perijn veranderde het in rook en liep er dwars doorheen, waarop de zwartgrijze rook om hem heen golfde en verdween.

De andere Aielman geleidde ook, in een poging de aarde onder Perijn te verscheuren. Perijn wist dat de aarde niet zou breken, dat het de wevingen zou weerstaan. Dat gebeurde ook. Perijn zag de wevingen niet, maar hij wist dat de aarde – ineens veel steviger – weigerde te bewegen zoals de man beval.

De eerste Aiel reikte grommend naar zijn speer, maar Perijn greep hem bij zijn nek.

Hij wilde dolgraag de keel van die man pletten. Hij was Slachter alwéér kwijtgeraakt, en nu waren er wolven dood vanwege die twee. Maar hij hield zich in. Slachter... Slachter verdiende erger dan de dood voor wat hij had gedaan. Perijn wist niets van deze mannen, en hij wist ook niet zeker of ze eeuwig zouden sterven, zonder wedergeboorte, als hij ze hier zou doden.

Hij was van mening dat iedereen, ook schepsels als deze, een tweede kans verdiende. De roodsluier verzette zich en probeerde Perijn te omhullen met wevingen van Lucht.

‘Je bent een halve gek,’ zei Perijn zacht. Toen keek hij de andere aan. ‘Jij ook.’

Ze keken allebei verbaasd, maar toen werden hun ogen glazig. Een van hen begon te kwijlen. Perijn schudde zijn hoofd. Slachter had ze helemaal niet opgeleid. Zelfs Gaul had na slechts een... hoe lang was het nu? Nou ja, zelfs Gaul wist dat je je niet zo moest laten grijpen door iemand die je geest kon aantasten.

Perijn moest aan hen blijven denken als halve gekken om de transformatie door te zetten. Hij knielde neer, zoekend tussen de wolven naar gewonde dieren die hij kon helpen. Hij liet verband om hun wonden verschijnen. Ze zouden hier snel genezen. Wolven schenen daartoe in staat te zijn. Ze waren er acht kwijt, en daar huilde Perijn om. De andere sloten zich bij hem aan, maar hun gedachten bevatten geen spijt. Ze hadden gevochten. Daarvoor waren ze gekomen.

Daarna bekeek Perijn de gevallen roodsluiers. Ze waren allemaal dood. Gaul kwam aanhinken met zijn verbrande arm tegen zijn lichaam gedrukt. De wond was ernstig, maar niet meteen levensbedreigend.

‘We moeten jou hier weghalen,’ zei Perijn tegen hem, ‘zodat je Geheeld kunt worden. Ik weet niet zeker hoe laat het is, maar ik denk dat we naar Merrilor moeten gaan om te wachten tot er een Poort opent.’

Gaul grijnsde breed. ‘Ik heb er twee gedood, Perijn Aybara. Een van hen kon geleiden. Ik dacht dat ik zoveel eer had, en dan stap jij naar voren en neemt er twee gevangen.’ Hij schudde zijn hoofd. ‘Bain zou zich rot lachen als ze dit kon zien.’

Perijn draaide zich om naar zijn drie gevangenen. Hen hier doden leek harteloos wreed, maar als hij hen liet gaan, zou hij opnieuw tegen ze moeten vechten en misschien nog meer wolven verliezen, nog meer vrienden.

‘Ik verwacht niet dat die kerels zich aan ji’e’toh zullen houden,’ zei Gaul. ‘En zou je trouwens ooit een man die kon geleiden als gai’shain nemen?’ Hij huiverde zichtbaar.

‘Vermoord ze gewoon, dan is het klaar,’ zei Lanfir.

Perijn keek haar aan. Hij was niet geschrokken toen ze sprak. Hij vvas inmiddels enigszins gewend geraakt aan hoe ze opdook en weer verdween, maar het ergerde hem wel.

‘Als ik ze hier dood, blijven ze dan voor eeuwig dood?’

‘Nee,’ zei ze. ‘Zo werkt het niet bij mannen.’

Vertrouwde hij haar? Op dit punt, om de een of andere reden, merkte hij dat hij dat deed. Waarom zou ze liegen? Maar toch, ongewapende mannen doden... Ze waren hier voor hem weinig meer dan zuigelingen.

Nee, dacht hij. Er waren wolven dood. Dit zijn geen zuigelingen, ze zijn veel gevaarlijker.

‘Die twee zijn Bekeerd,’ zei ze. Ze sloeg haar armen over elkaar en knikte naar de twee geleiders. ‘Velen worden tegenwoordig in hun soort leven geboren, maar die twee hebben gevijlde tanden. Ze zijn ontvoerd en Bekeerd.’

Gaul mompelde iets. Het leek een vloek, maar tegelijkertijd klonk het ontzagvol. Het was iets in de Oude Spraak, en Perijn wist niet wat het betekende. Daarna hief Gaul echter een speer en gaf een geur van spijt af. ‘Jullie hebben in zijn oog gespuugd, en dus gebruikt hij jullie nu, broeders. Wat verschrikkelijk...’

Bekeerd, dacht Perijn. Net als die mannen in de Zwarte Toren. Hij fronste, stapte naar voren en nam het hoofd van een van de mannen tussen zijn handen. Kon Perijn de man met zijn wilskracht terughalen naar het Licht? Als hij gedwongen kon worden om kwaadaardig te zijn, kon hij dan ook worden genezen?

Perijn raakte iets heel groots toen hij tegen de geest van die man duwde. Zijn wil ketste erop af als een tak op een ijzeren deur. Perijn ging struikelend achteruit.

Hij keek Gaul aan en schudde zijn hoofd. ‘Ik kan niets voor ze doen.’

‘Ik doe het wel,’ zei Gaul. ‘Het zijn broeders.’

Perijn knikte met tegenzin, en Gaul sneed de mannen de keel af. Zo was het beter. Toch verscheurde het Perijn vanbinnen om dit te zien. Hij haatte het, wat oorlog met mensen deed, met hém deed. De Perijn van maanden geleden had hier nooit naar kunnen kijken. Maar nu... Als Gaul het niet had gedaan, zou hij het zelf hebben gedaan.

‘Je bent soms zo’n klein kind,’ zei Lanfir, die nog steeds met over elkaar geslagen armen naar hem keek. Ze zuchtte en pakte zijn pols vast. Een golf van ijzige Heling spoelde door hem heen. De wond op zijn wang sloot zich.

Perijn haalde diep adem en knikte naar Gaul.

‘Ik ben je dienstertje niet, wolfsjong,’ bromde ze.

‘Wil je dat ik geloof dat je geen vijand van me bent?’ vroeg hij. ‘Dan is dat een goede plek om te beginnen.’

Zuchtend wenkte ze Gaul ongeduldig dichterbij. Hij hinkte naar haar toe en ze Heelde hem.

De grot achter hen beefde door een gerommel in de verte. Ze keek die kant op en kneep haar ogen tot spleetjes. ‘Ik kan hier niet blijven,’ zei ze. Toen was ze weg.

‘Ik weet niet wat ik van haar moet denken,’ zei Gaul, wrijvend over zijn verbrande mouw, maar zijn wond was genezen. ‘Ik denk dat ze met ons speelt, Perijn Aybara. Ik weet alleen niet wat voor spelletje.’

Perijn gromde instemmend.

‘Die Slachter... hij zal terugkomen.’

‘Ik probeer te bedenken hoe ik daar iets aan kan doen,’ zei Perijn, reikend naar zijn middel, waar hij de droomprikker met lussen aan zijn riem had bevestigd. Hij maakte het ding los. ‘Blijf hier op wacht staan,’ zei hij tegen Gaul, en toen ging hij de grot binnen.

Perijn liep langs die stenen tanden. Hij kon zich moeilijk aan de indruk onttrekken dat hij de bek van een Duisterhond in kroop. Het licht onder aan de helling was verblindend, maar Perijn maakte een beschaduwde bel om zichzelf heen, als glas dat slechts half doorzichtig was. Hij zag Rhand en iemand anders staan, vechtend met zwaarden aan de rand van een diep gat.

Nee. Het was geen gat. Perijn keek er met open mond naar. Het leek wel alsof de hele wéreld daar ten einde kwam, alsof de grot uitkwam in een uitgestrekt niets. Een eeuwig uitspansel, als het zwart van de saidinwegen, alleen leek dit aan hem te trékken. Aan hem, en aan al het andere. Hij was gewend geraakt aan de storm die buiten raasde, dus had hij de wind in de tunnel niet eens opgemerkt. Nu hij erop lette, voelde hij dat de lucht door de grot stroomde en dat gat in ging.

Kijkend in die opening wist hij dat hij duisternis nooit echt had begrepen, niet echt. Dit was duisternis. Dit was het niets. Het einde van alles. Gewone duisternis was angstaanjagend vanwege wat er zich in kon verbergen. Deze duisternis was anders. Als je hierin werd opgeslokt, zou je voor eeuwig ophouden te bestaan.

Perijn ging struikelend achteruit, hoewel de wind die aan hem trok niet overdreven sterk was. Alleen maar... aanhoudend, als een stroom naar het niets toe. Perijn greep de droomprikker stevig vast en dwong zichzelf om zich af te wenden van Rhand.

Verderop zat iemand geknield op de grond. Ze had haar hoofd gebogen en oogde gespannen, alsof ze zich verzette tegen een grote kracht vanuit dat niets. Moiraine? Ja, en rechts van haar knielde Nynaeve.

De sluier tussen de werelden was hier heel dun. Als Perijn Nynaeve en Moiraine kon zien, konden zij hem misschien ook zien of horen. Hij stapte naar Nynaeve toe. ‘Nynaeve? Kun je me horen?’

Ze knipperde met haar ogen en draaide haar hoofd heen en weer. Ja, ze hoorde hem! Maar ze kon hem niet zien, schijnbaar. Ze speurde verwad om zich heen en hield zich vast aan de stenen tanden op de vloer alsof haar leven ervan afhing.

‘Nynaeve!’ riep Perijn.

‘Perijn?’ fluisterde ze, om zich heen kijkend. ‘Waar ben je?’

‘Ik ga iets doen, Nynaeve,’ zei hij. ‘Ik zal het onmogelijk maken om hier Poorten naartoe te maken. Als je van of naar deze plek wilt Reizen, zul je je Poort buiten voor de grot moeten maken. Is dat goed?’

Ze knikte, nog steeds naar hem speurend. Kennelijk, hoewel de echte wereld werd weerspiegeld in de wolfsdroom, was het andersom niet het geval.

Perijn stak de droomprikker in de grond en activeerde hem zoals Lanfir hem had voorgedaan. Hij maakte de paarsige bel net groot genoeg om de grot te omvatten. Toen haastte hij zich weer de tunnel in en stapte door een wand van paars glas om zich bij Gaul en de wolven aan te sluiten.

‘Licht,’ zei Gaul. ‘Ik wilde net naar je gaan zoeken. Waarom duurde dat zo lang?’

‘Hoezo?’ vroeg Perijn.

‘Je bent zeker twee uur weggeweest.’

Perijn schudde zijn hoofd. ‘Dat komt doordat de Bres met ons tijdsbesef speelt. Nou, met die droomprikker daar zal Slachter in ieder geval moeite hebben om bij Rhand te komen.’

Nadat Slachter de droomprikker tegen hem had gebruikt, gaf het veel voldoening om de ter’angreaal nu tegen de man te gebruiken. Perijn had de beschermende bel net groot genoeg gemaakt om in de grot te passen en Rhand, de Bres en de anderen daar af te schermen. Alle wanden van de koepel, behalve die hier aan de voorkant, bevonden zich binnen de rotsen.

Slachter zou niet midden in de grot kunnen springen om aan te vallen. Hij zou via de ingang aan de voorkant naar binnen moeten gaan. Of hij zou moeten proberen zich door de rotsen heen te graven, wat Perijn hier in de wolfsdroom ook mogelijk achtte. Hoe dan ook, het zou hem vertragen, en dat was wat Rhand nodig had.

Jullie moeten deze plek voor me bewaken, verzocht Perijn de verzamelde wolven, van wie vele nog bezig waren hun wonden te likken. Schaduwdoder vecht hierbinnen, jagend op de gevaarlijkste prooi die deze wereld ooit heeft gekend. We mogen Slachter niet bij hem laten komen.

We zullen deze plek bewaken, Jonge Stier, stuurde een van hen terug. Er komen nog andere helpen. We zullen hem er niet langs laten.

Kunnen jullie dit? Perijn stuurde een beeld door van wolven verspreid door de Grenslanden, die snel boodschappen aan elkaar doorgaven. Er liepen er vele duizenden in het gebied rond.

Perijn was trots op zijn zending. Hij stuurde zijn boodschap niet in woorden of beelden, maar als een concept vermengd met geuren en een klein beetje instinct. Als de wolven zich zo verspreidden, kon den ze hem als een inlichtingennetwerk bijna meteen waarschuwen als Slachter terugkeerde.

Dat kunnen we, stuurden de wolven terug.

Perijn knikte en wenkte Gaul.

‘Blijven we hier niet?’ vroeg hij.

‘Er gebeurt te veel,’ zei Perijn. ‘De tijd verstrijkt hier te langzaam. Ik wil niet dat we de hele oorlog missen.’

Bovendien moest hij nog steeds uitzoeken wat Graendal in haar schild voerde.

26

Overwegingen

Ik vecht niet graag naast die Seanchanen,’ zei Gawein zachtjes tegen Egwene.

Het beviel haar ook niet, en ze wist dat hij dat aanvoelde. Maar wat kon ze zeggen? Ze kon de Seanchanen niet wegsturen. De Schaduw had de Sharanen onder zijn banier geschaard, en dus moest Egwene gebruiken wat zij had. Alles wat ze had.

Haar nek kriebelde toen ze het veld overstak naar de ontmoetingsplek enkele honderden meters ten oosten van de voorde in Arafel. Brin had het grootste deel van haar troepen al bij de voorde opgesteld. Aes Sedai waren op de heuvels even ten zuiden van de voorde te zien, en grote eskaders boogschutters en piekeniers stonden op de hellingen beneden hen. De troepen hadden een beetje kunnen uitrusten. De dagen waarin Egwenes leger zich had teruggetrokken, hadden iets van de druk van de oorlog weggenomen, ondanks pogingen van de vijand om hen tot een strijd te verlokken.

Ze waren nu afhankelijk van Seanchaanse bijstand tegen de Sharaanse geleiders. Egwenes maag draaide haast om. Ze had een keer gehoord dat meedogenloze mannen in Caemlin uitgehongerde honden samen in een kuil zetten en weddenschappen afsloten op welke hond het daaropvolgende gevecht zou overleven. Dit voelde wat haar betreft net zo. De Seanchaanse damane waren niet vrij, ze konden niet zelf bepalen of ze wilden meevechten. Voor zover Egwene de mannelijke Sharaanse geleiders had gezien, waren dat ook weinig meer dan dieren.

Egwene zou zich met elke ademteug tegen de Seanchanen moeten verzetten en zich niet bij hen moeten aansluiten. Haar instincten kwamen in opstand toen ze de verzameling Seanchanen naderde. De Seanchaanse Keizerin had deze bespreking met Egwene geëist. Hopelijk was het snel achter de rug.

Egwene had verslagen ontvangen over die Fortuona, dus ze wist wat ze kon verwachten. De kleine Seanchaanse Keizerin stond op een laag platform en keek naar de voorbereidingen voor de strijd. Ze droeg een glinsterend gewaad met aan de achterkant een belachelijk lange sleep die werd gedragen door acht da’covale, van die bedienden in verschrikkelijk onzedige kleding. Verschillende leden van het Bloed stonden in behoedzame houdingen te wachten. Indrukwekkende doodswachtgardisten in bijna zwarte pantsers hadden zich als rotsblokken om de Keizerin heen opgesteld.

Egwene stapte naar voren met haar eigen soldaten en een groot deel van de Zaal van de Toren. Fortuona had er aanvankelijk op aangedrongen dat Egwene haar in haar kamp kwam bezoeken. Egwene had dat natuurlijk geweigerd. Het had uren geduurd voordat /e overeenstemming hadden bereikt. Ze zouden allebei naar deze plek in Arafel komen, en allebei zouden ze staan in plaats van zitten, zodat een van tweeën de indruk kon wekken boven de ander te staan. I nch was Egwene geërgerd toen ze zag dat de vrouw al op haar wachtte. Ze had liever gehad dat ze allebei tegelijkertijd waren aangekomen.

Fortuona wendde zich af van de voorbereidingen en keek naar Egwene. Het leek erop dat veel van Siuans verslagen het mis hadden. Ja, goed, met die tengere lichaamsbouw en fijne gelaatstrekken leek Fortuona wel een beetje op een kind, maar daar hield het wel op. Geen enkel kind had ooit zulke scherpe, berekenende ogen gehad. Egwene stelde haar verwachtingen bij. Ze had zich Fortuona ingebeeld als verwende jonge vrouw, het product van een beschermd leven.

‘Ik heb erover nagedacht,’ zei Fortuona, ‘of het gepast zou zijn om in eigen persoon met u te spreken, met mijn eigen stem.’

Enkele leden van het Seanchaanse Bloed – met hun gelakte vingernagels en deels geschoren hoofden – slaakten kreten. Egwene negeerde hen. Naast hen stonden een aantal paren sul’dam en damane. Als ze naar die paren keek, werd ze misschien boos.

‘Ik heb zelf ook nagedacht,’ zei Egwene, ‘of het gepast zou zijn om te spreken met iemand als u, die zulke vreselijke wandaden heeft begaan.’

‘Ik heb besloten dat ik met u zal praten,’ vervolgde Fortuona, die Egwenes opmerking negeerde. ‘Ik denk dat het voorlopig beter is als ik u niet beschouw als een marath’damane, maar als een koningin van het volk in dit land.’

‘Nee,’ zei Egwene. ‘U zult me beschouwen als wat ik ben, vrouw. Ik eis het.’

Fortuona tuitte haar lippen. ‘Goed dan,’ besloot ze uiteindelijk. ‘Ik heb al eerder met damane gesproken. Ik vond het een leuk tijdverdrijf om ze op te leiden. Het zal geen schending van het protocol zijn om als zodanig met u om te gaan, aangezien de Keizerin ook met haar honden praat.’

‘Dan zal ik ook vrijuit spreken,’ zei Egwene, die haar gezicht onbewogen hield. ‘De Amyrlin oordeelt namelijk over vele rechtszaken. Ze moet in staat zijn te praten met moordenaars en verkrachters om een oordeel over hen te kunnen vellen. Ik denk dat u zich thuis zou voelen in hun gezelschap, hoewel ik vermoed dat ze u weerzinwekkend zouden vinden.’

‘Ik zie wel in dat dit een onbehaaglijk bondgenootschap zal worden.’

‘Had u dan iets anders verwacht?’ vroeg Egwene. ‘U houdt mijn zusters gevangen. Wat u hen hebt aangedaan is erger dan moord. U hebt ze gemarteld, hun wil gebroken. Ik zou wensen bij het Licht dat u ze in plaats daarvan gewoon meteen had vermoord.’

‘Ik verwacht niet van u dat u begrijpt wat er moet gebeuren,’ zei Fortuona, die weer naar het slagveld keek. ‘U bent een marath’damane. Het is... natuurlijk dat u op zoek gaat naar uw eigen goede kanten, zoals u die ziet.’

‘Inderdaad. Natuurlijk,’ zei Egwene zacht. ‘Daarom sta ik er ook op dat u me ziet voor wat ik ben, want ik vertegenwoordig het grootste bewijs dat uw samenleving en uw rijk gebouwd zijn op onwaarheden. Hier sta ik, een vrouw van wie u volhoudt dat ze in het algemeen belang een halsband zou moeten dragen. En toch vertoon ik geen van de wilde of gevaarlijke neigingen waarvan u beweert dat ik die zou moeten hebben. Zolang ik vrij ben van uw halsband, bewijs ik aan elke man en vrouw die ademhaalt dat u liegt.’

De andere Seanchanen mompelden. Fortuona zelf hield haar gezicht uitgestreken.

‘U zou veel gelukkiger zijn bij ons,’ zei Fortuona.

‘O ja?’ vroeg Egwene.

‘Ja. U zegt dat u de halsband haat, maar als u hem zou dragen, zou u merken dat uw leven dan veel vrediger is. We martelen onze damane niet. We zorgen voor hen en bieden ze een leven van voorrechten.’

‘U weet het niet, hè?’ vroeg Egwene.

‘Ik ben de Keizerin,’ zei Fortuona. ‘Mijn bewind strekt zich uit over zeeën, en in de landen die onder mijn bescherming vallen is alles wat de mensheid weet en denkt omvat. Als er dingen zijn die ik niet weet, dan zijn ze bekend bij anderen in mijn Keizerrijk, want ik bén het Keizerrijk.’

‘Prachtig,’ zei Egwene. ‘En beseft uw Keizerrijk dat ik zo’n halsband van u heb gedragen? Dat ik ooit ben opgeleid door uw sul’dam?’

Fortuona verstarde en beloonde Egwene met een geschrokken blik, hoewel ze die meteen weer verborg.

‘Ik was damane in Falme,’ zei Egwene, ‘opgeleid door Renna. Ja, ik heb uw halsband gedragen, vrouw. Ik vond er geen vrede in. Ik vond alleen pijn, vernedering en doodsangst.’

‘Waarom wist ik dit niet?’ vroeg Fortuona luidkeels, en ze draaide zich om. ‘Waarom heeft niemand me dit verteld?’

Egwene keek naar de verzamelde Seanchaanse edelen. Fortuona leek het vooral tegen één man te hebben, een man in kostbare zwarte en gouden kleding met wit kant. Hij had een ooglapje over zijn ene oog, ook zwart, en de nagels van zijn beide handen waren gelakt in een donkere...

‘Mart?’ sputterde Egwene.

Hij zwaaide slapjes en keek beschaamd.

O, Licht, dacht ze. Wat heeft hij zich nu weer op de hals gehaald? In haar gedachten kwam van alles voorbij. Mart had zich uitgedost als een Seanchaanse edele. Ze wisten vast niet wie hij werkelijk was. Kon ze misschien iets aanbieden om hem te redden?

‘Kom,’ zei Fortuona.

‘Die man is niet...’ begon Egwene, maar Fortuona ging door.

‘Knotai,’ zei ze, ‘wist jij dat deze vrouw een ontsnapte damane was? Jij hebt haar als kind gekend, geloof ik.’

‘Weet u wie hij is?’ vroeg Egwene.

‘Natuurlijk weet ik dat,’ zei Fortuona. ‘Hij heet nu Knotai, maar ooit heette hij Martrim Cauton. Denk maar niet dat hij u zal dienen, marath’damane, hoewel jullie samen zijn opgegroeid. Hij is nu de Prins van de Raven, een rang die hij heeft verworven via zijn huwelijk met mij. Hij dient de Seanchanen, de Kristallen Troon en de Keizerin’.

Moge ze eeuwig leven,’ zei Mart. ‘Hallo, Egwene. Blij te zien dat je aan die Sharanen bent ontkomen. Hoe gaat het met de Witte Toren? Nog steeds... wit, neem ik aan?’

Egwene keek heen en weer tussen Mart en de Seanchaanse Keizerin. Uiteindelijk, omdat ze niet anders kon, barstte ze in lachen uit. ‘Bent u met Martrim Cauton getrouwd?’

‘De voortekenen voorspelden het,’ zei Fortuona.

‘U bent te dicht bij een ta’veren gekomen,’ zei Egwene, ‘en dus heeft het Patroon u aan hem gebonden!’

‘Dwaas bijgeloof,’ schamperde Fortuona.

Egwene keek naar Mart.

‘Dat ik ta’veren ben heeft me nooit veel opgeleverd,’ zei Mart zuur. ‘Ik moet misschien maar blij zijn dat het Patroon me niet aan mijn haren naar Shayol Ghul heeft gesleurd. Dat is wel een kleine zegen.’

‘Je hebt mijn vraag niet beantwoord, Knotai,’ zei Fortuona. ‘Wist je dat deze vrouw een ontsnapte damane was? Zo ja, waarom heb je dat dan niet tegen me gezegd?’

‘Ik heb er eigenlijk niet aan gedacht,’ antwoordde Mart. ‘Ze is niet lang damane geweest, Tuon.’

‘We spreken hier nog wel een keer over,’ zei Fortuona zacht. ‘Het zal niet aangenaam zijn.’ Ze wendde zich weer tot Egwene. ‘Spreken met een voormalige damane is niet hetzelfde als spreken met een pas gevangen damane of iemand die altijd vrij is geweest. Het nieuws hierover zal zich verspreiden. U hebt me... ongemak bezorgd.’

Egwene keek de vrouw stomverbaasd aan. Licht! Die mensen waren volkomen krankzinnig. ‘Wat wilde u bereiken door op dit overleg aan te dringen? De Herrezen Draak zegt dat u zult helpen bij onze strijd. Help ons dan.’

‘Ik moest u spreken,’ zei Fortuona. ‘U bent mijn evenknie. Ik heb beloofd de vrede aan te nemen die de Draak aanbood, maar er zijn voorwaarden.’

O, Licht, Rhand, dacht Egwene. Wat heb je ze beloofd? Ze bereidde zich voor.

‘Samen met onze belofte om te strijden,’ zei Fortuona, ‘zal ik de soevereine grenzen erkennen van naties zoals die op het ogenblik bestaan. We zullen niet de gehoorzaamheid van marath’damane afdwingen, behalve wanneer die onze grenzen overschrijden.’

‘En die grenzen zijn?’ vroeg Egwene.

‘Zoals ze op het ogenblik liggen, zoals ik al...’

‘Wees eens specifieker,’ drong Egwene aan. ‘Vertel het me met uw eigen stem, vrouw. Welke grenzen?’

Fortuona vertrok haar lippen tot een streep. Ze was het overduidelijk niet gewend om in de rede te worden gevallen. ‘Wij bezitten Altara, Amadicia, Tarabon en de Almothvlakte.’

‘Tremalkin,’ zei Egwene. ‘Laat u Tremalkin en de andere eilanden van het Zeevolk los?’

‘Die heb ik niet genoemd omdat ze niet op uw land liggen, maar in zee. Ze gaan u niet aan. Bovendien maken ze geen deel uit van de overeenkomst met de Herrezen Draak. Hij heeft ze niet genoemd.’

‘Hij heeft veel aan zijn hoofd. Tremalkin zal deel uitmaken van de overeenkomst met mij.’

‘Ik was me er niet van bewust dat we zo’n overeenkomst sloten,’ antwoordde Fortuona rustig. ‘U hebt onze hulp nodig. We kunnen ieder ogenblik vertrekken, als ik het bevel daartoe geef. Hoe zou het u tegen dat leger vergaan zonder onze hulp, die u me nog zo kort geleden nog smeekte te verlenen?’

Smeekte? ‘Beseft u wel wat er gebeurt als we de Laatste Slag verliezen? De Duistere breekt het Rad, doodt het Grote Serpent, en alles zal eindigen. Als we geluk hebben. Als we pech hebben, zal de Duistere de wereld opnieuw vormen volgens zijn eigen verknipte beeld. AIle mensen zullen aan hem worden gebonden in een eeuwigheid van leed, slavernij en foltering.’

‘Daar ben ik me van bewust,’ antwoordde Fortuona. ‘U doet alsof dit gevecht hier – hier, op dit slagveld – doorslaggevend is.’

‘Als mijn leger vernietigd wordt,’ zei Egwene, ‘dan is onze hele onderneming in gevaar. Alles zou inderdaad kunnen afhangen van wat hier gebeurt.’

‘Daar ben ik het niet mee eens,’ wierp Fortuona tegen. ‘Uw legers zijn niet van doorslaggevend belang. Uw soldaten zijn de kinderen van eedbrekers. U vecht tegen de Schaduw, en daarvoor eer ik u. Als u zou verliezen, zou ik terugkeren naar Seanchan, de volledige macht van het Eeuwig Zegevierende Leger bijeenbrengen en dat inzetten tegen deze... verschrikking. We zouden de Laatste Slag alsnog winnen. Het zou lastiger worden zonder u, en ik wil geen nuttige levens of innerlijke damane verspillen, maar ik heb er vertrouwen in dat we het ook op eigen houtje tegen de Schaduw zouden kunnen opnemen.’

Ze keek Egwene in de ogen.

Zo kil, dacht Egwene. Ze bluft. Dat moet wel. Verslagen van Siuans ogen-en-oren meldden dat het een chaos was in het Seanchaanse thuisland. Een opvolgingscrisis.

Misschien geloofde Fortuona echt dat het Keizerrijk het op eigen houtje tegen de Schaduw kon opnemen. Maar als ze dat dacht, had ze het mis.

‘U zult met ons mee vechten,’ zei Egwene. ‘U hebt een verdrag gesloten met Rhand, hem uw eed gegeven, neem ik aan.’

‘Tremalkin is van ons.’

‘O?’ vroeg Egwene. ‘En hebt u daar een leider aangesteld? Iemand van het Zeevolk, die uw bewind erkent?’

Fortuona zei niets.

‘U hebt de trouw van de meeste andere landen die u hebt veroverd,’ vervolgde Egwene. ‘In goede of slechte tijden, de Altaranen en Amadicianen volgen u. De Taraboners lijken dat ook te doen. Maar het Zeevolk... Ik heb geen enkel verslag ontvangen waarin wordt gemeld dat ook maar één van hen u steunt of vredig onder uw duim leeft.’ ‘Grenzen...’

‘De grenzen die u net noemde, zoals ze op de kaarten staan, geven Tremalkin weer als een Zeevolkland. Het is niet van u. Als ons verdrag de grenzen houdt zoals ze zijn, dan zou u een regent in Tremalkin nodig hebben om u te erkennen.’

Het leek Egwene nogal een zwak argument. De Seanchanen waren veroveraars. Wat kon hun het schelen of ze enige wettigheid hadden? Maar Fortuona scheen over Egwenes woorden na te denken. Ze fronste peinzend haar voorhoofd.

‘Dat... is een goed argument,’ gaf Fortuona uiteindelijk toe. ‘Ze hebben ons niet aanvaard. Het is dom van ze om de vrede te weigeren die we aanbieden, maar dat hebben ze inderdaad gedaan. Goed dan, we zullen Tremalkin verlaten, maar ik wil net als u een voorwaarde toevoegen aan onze overeenkomst.’

‘En die voorwaarde is?’

‘U zult het volgende bekendmaken via uw Toren en door uw landen,’ zei Fortuona. ‘Elke marath’damane die naar Ebo Dar wil komen om zich fatsoenlijk aan de halsband te onderwerpen, moet daar de gelegenheid toe krijgen.’

‘Denkt u dat er ook maar iemand is die zo’n halsband wil?’ Ze was krankzinnig. Dat moest wel.

‘Natuurlijk,’ antwoordde Fortuona. ‘In Seanchan worden heel af en toe vrouwen die kunnen geleiden over het hoofd gezien bij onze zoektochten. Als ze ontdekken wat ze zijn, komen ze naar ons toe en eisen de halsband, zoals het hoort. U zult niemand dwingen bij ons weg te blijven. U moet hen laten komen.’

‘Ik beloof u dat niemand dat zal doen.’

‘Dan zou het geen punt voor u moeten zijn die verklaring uit te vaardigen,’ zei Fortuona. ‘We zullen afgezanten sturen om uw men sen te onderwijzen over de voordelen van damane. Onze leermeesters

zullen in vrede komen, want we zullen ons aan het verdrag houden. Ik denk dat u nog verbaasd zult staan. Sommige vrouwen zullen inzien wat juist is.’

‘Doe wat u wilt,’ zei Egwene vermaakt. ‘Overtreed geen wetten, dan vermoed ik dat de meesten uw... afgezanten zullen ontvangen. Ik kan niet voor alle vorsten spreken.’

‘En de landen die u bestuurt? Tar Valon? Zult u onze afgezanten toelaten?’

‘Zolang ze geen wetten overtreden,’ beloofde Egwene, ‘zal ik ze de mond niet snoeren. Ik zou Witmantels binnenlaten als ze hun zegje konden doen zonder mensen tot opstanden aan te zetten. Maar Licht, vrouw. U kunt toch niet echt geloven...’

Ze liet haar stem wegsterven terwijl ze naar Fortuona keek. Ze geloofde het echt. Voor zover Egwene kon zien, geloofde ze het echt.

Ze is in ieder geval oprecht, dacht Egwene. Krankzinnig, maar oprecht.

‘En de damane die u al hebt?’ vroeg Egwene. ‘Laat u die vrij als ze dat willen?’

‘Niemand die fatsoenlijk is opgeleid zal dat wensen.’

‘Dit moet beide kanten op gaan,’ drong Egwene aan. ‘Stel dat u een meisje ontdekt dat kan geleiden en dat geen damane wil worden. Laat u haar dan uw landen verlaten en naar ons toe komen?’

‘Dat zou net zoiets zijn als een dolle grolm vrijlaten op een stadsplein.’

‘U zei dat de mensen zelf de waarheid zullen inzien,’ zei Egwene. Als uw levenswijze zo goed is, uw denkbeelden zo waarachtig, dan zullen mensen ze zien voor wat ze zijn. Zo niet, dan moet u ze niet dwingen. Laat iedereen die vrij wil zijn vrij, dan laat ik uw mensen spreken in Tar Valon. Licht! Ik zal ze kost en inwoning geven, en ik zal zorgen dat datzelfde in alle steden gebeurt!’

Fortuona keek Egwene aan. ‘Vele van onze sul’dam zijn naar deze oorlog gekomen met het vooruitzicht om nieuwe damane te vangen onder diegenen die de Schaduw dienen. Die Sharanen, misschien. Wilt u soms dat we hen vrijlaten, of uw zusters van de Schaduw? Om te vernietigen, te moorden?’

‘Om te worden gehoord en terechtgesteld, onder het Licht.’

‘Waarom zouden we niet zorgen dat ze zich nuttig maken? Waarom zouden we hun levens vergooien?’

‘Wat u doet is een gruwel!’ zei Egwene geërgerd. ‘Zelfs de Zwarte Ajah verdient dat niet.’

Middelen moeten niet zo achteloos worden weggegooid.’

‘O nee?’ vroeg Egwene. ‘Beseft u wel dat ieder van uw sul’dam, uw geliefde leermeesteressen, zelf een marath’damane is?’

Fortuona keek haar kwaad aan. ‘Verspreid niet van dergelijke leugens.’

‘O? Zullen we het uitproberen, Fortuona? Je zegt dat je ze zelf hebt opgeleid. Je bent dus een sul’dam, neem ik aan? Leg de a’dam om je nek. Ik daag je uit. Als ik het mis heb, zal hij je niets doen. Als ik gelijk heb, zul je onderworpen zijn aan de kracht ervan en is bewezen dat je een marath’damane bent.’

Fortuona’s ogen werden groot van woede. Ze had Egwenes opmerkingen genegeerd toen ze voor misdadigster werd uitgemaakt, maar déze beschuldiging leek haar te steken... dus draaide Egwene het mes nog een beetje.

‘Ja,’ zei Egwene. ‘Laten we de werkelijke kracht van je toewijding beproeven. Als je in staat blijkt te zijn om te geleiden, zul je dan doen wat je beweert dat anderen zouden moeten doen? Zul je de halsband dan om je eigen nek klikken, Fortuona? Zul je je eigen wetten gehoorzamen?’

‘Die héb ik gehoorzaamd,’ zei Fortuona kil. ‘Je bent bijzonder onwetend. Misschien is het waar, dat sul’dam kunnen leren geleiden. Maar dat betekent niet dat ze marath’damane zijn, niet meer dan dat een man die een moordenaar kan wórden al als moordenaar wordt beschouwd.’

‘We zullen zien,’ zei Egwene, ‘zodra meer van je mensen beseffen welke leugens hun zijn verteld.’

‘Ik zal je zelf breken,’ zei Fortuona zachtjes. ‘Op een dag zal je volk je aan me uitleveren. Je zult jezelf vergeten, en je hoogmoed zal je naar onze grenzen leiden. Dan zal ik op je wachten.’

‘Ik heb me voorgenomen om eeuwenoud te worden,’ beet Egwene haar toe. ‘Ik zal je rijk zien instorten, Fortuona. Ik verheug me erop.’ Ze hief haar vinger om de vrouw op de borst te tikken, maar Fortuona bewoog zich razendsnel en greep Egwenes pols vast. Voor een zo kleine vrouw was ze wel erg snel.

Egwene omhelsde de Bron in een reflex. Damane vlakbij slaakten kreten en de gloed van de Ene Kracht sprong rondom hen op.

Mart drong zich tussen Egwene en Fortuona en duwde hen uit elkaar, met een hand op de borstkas van elke vrouw.

Egwene weefde instinctmatig om zijn hand weg te duwen met een draadje Lucht. Die weving viel uiteen, natuurlijk. Bloed en as, dat is onhandig! Ze was vergeten dat hij erbij was.

‘Laten we het beschaafd houden, dames,’ zei Mart, kijkend naar de een en toen naar de ander. ‘Anders leg ik jullie allebei over mijn knie.’

Egwene keek hem kwaad aan, maar Mart ontmoette haar blik. Hij probeerde haar woede op Fortuona naar zichzelf af te leiden.

Egwene keek naar zijn hand, die onbehaaglijk dicht bij haar borsten op haar borstkas drukte. Fortuona keek ook naar die hand.

Mart liet beide handen zakken, maar hij deed het op zijn dooie gemakje, volkomen zorgeloos. ‘De mensen van deze wereld hebben jullie allebei nodig, maar dan wel met een helder hoofd, is dat begrepen? Dit is groter dan wij allemaal. Als jullie tegen elkaar vechten, wint de Duistere, en dat is dat. Hou dus op met die kinderachtige aanstellerij.’

‘We zullen hier vanavond uitvoerig woorden over hebben, Knotai,’ waarschuwde Fortuona.

‘Ik ben dol op woorden,’ zei Mart. ‘Er bestaan echt heerlijk mooie woorden. Glimlach, dat heb ik altijd een mooi woord gevonden. Vind je ook niet? Of misschien de woorden: “Ik beloof dat ik Egwene niet zal vermoorden omdat ze heeft geprobeerd mij, de Keizerin, moge ik eeuwig leven, aan te raken, want we hebben haar echt verdomde hard nodig in de komende paar weken.’” Hij keek Fortuona indringend aan.

‘Ben je echt met hem getrouwd?’ vroeg Egwene aan Fortuona. ‘Echt waar?’

‘Het was... een ongebruikelijke gang van zaken,’ antwoordde Fortuona. Ze herpakte zich en keek kwaad naar Egwene. ‘Hij is van mij en ik ben niet van zins hem te laten gaan.’

‘Je lijkt me inderdaad niet het soort vrouw dat iets laat gaan als ze het eenmaal in handen heeft,’ zei Egwene. ‘Martrim heeft op het ogenblik niet mijn belangstelling. Je leger wel. Strijd je mee of niet?’

‘Ik strijd mee,’ zei Fortuona. ‘Maar mijn leger is niet onderworpen mii juIIie. Laat je generaal voorstellen naar ons toe sturen. We zullen ze overwegen. Maar ik zie nu al dat we moeite zullen hebben om de voorde tegen de indringer te verdedigen zonder een groter aantal van jullie marath’damane. Ik zal een paar van mijn eigen sul’dam en damane sturen om je leger te helpen. Dat is alles wat ik voorlopig doe.’ Ze draaide zich om en liep terug naar haar volk. ‘Kom, Knotai.’

‘Ik snap niet hoe je hierin bent beland,’ zei Egwene zachtjes tegen Mart. ‘Ik wil het ook niet weten. Maar ik zal doen wat ik kan om je te bevrijden zodra de gevechten eenmaal achter de rug zijn.’

‘Dat is aardig van je, Egwene,’ zei Mart, ‘maar ik kan dit zelf wel aan.’ Hij draafde achter Fortuona aan.

Dat zei hij altijd. Egwene zou er wel iets op vinden om hem te helpen. Ze schudde haar hoofd en keerde terug naar Gawein, die op haar wachtte. Leilwin had niet mee willen komen, hoewel Egwene had verwacht dat ze het leuk zou vinden om een paar van haar eigen landgenoten te zien.

‘We zullen ze op armlengte moeten houden,’ zei Gawein zachtjes.

‘Vind ik ook,’ beaamde Egwene.

‘En je wilt nog steeds naast de Seanchanen vechten, ondanks wat ze hebben gedaan?’

‘Zolang ze de Sharaanse geleiders bezighouden, ja.’ Egwene keek naar de horizon, naar Rhand, en de grote kracht die van hem afstraalde. ‘Onze mogelijkheden zijn beperkt, Gawein, en onze bondgenoten raken op. Voorlopig is iedereen die zich bereid verklaart om Trolloks te doden een vriend, en dat is dat.’

Het Andoraanse gelid boog door en Trolloks, grauwende beesten met stinkende adem die wolkjes vormde in de koude lucht, werkten zich erdoorheen. Elaynes hellebaardiers, die eromheen stonden, struikelden over elkaar heen in hun haast om te ontkomen. De eerste paar Trolloks negeerden hen en sprongen joelend over hen heen om ruimte te maken voor hun kameraden, die achter hen aan stroomden als donker bloed uit een wond.

Elayne haalde diep adem en probeerde haar laatste restjes kracht te verzamelen. Ze had het gevoel dat saidar haar elk ogenblik kon ontglippen, maar de mannen die vochten en stierven konden nu niet veel sterker zijn dan zij. Ze vochten al bijna allemaal het grootste deel van de dag.

Toen ze eindelijk de kracht had verzameld om te weven, roosterde ze de eerste paar Trolloks met vuurbollen en blokkeerde de doorstroom door de opening in de menselijke gelederen. Witte strepen, pijlen van Birgittes boog, volgden. Trolloks gorgelden en klauwden naar hun nek als ze erdoor werden geraakt.

Elayne stuurde vanaf de rug van haar paard de ene na de andere aanval op hen af. Met vermoeide handen omklemde ze het zadel terwijl ze met moeite haar loodzware oogleden openhield. Dode Trolloks vielen om en vormden een soort korst over de opening, waardoor de andere er niet meer door konden. Versterking kwam aanstrompelen, nam het terrein terug en dreef de Trolloks achteruit.

Elayne zuchtte duizelig. Licht! Ze had het gevoel dat ze met loden gewichten om haar benen een rondje om Caemlin had gerend. Ze kon amper rechtop zitten, laat staan de Ene Kracht vasthouden. Haar zicht dimde en werd toen nog donkerder. Geluiden klonken heel ver weg. En toen... duisternis.

Het geluid kwam als eerste terug. Geroep in de verte, gekletter. Ergens heel ver weg hoorngeschal. Het gejank van Trolloks. Af en toe een donderslag van de draken. Ze vuren niet zo vaak meer, dacht ze.

Aludra had een bepaald ritme in het afvuren aangebracht. Telkens trok Bashere één deel van zijn troepen terug en liet ze uitrusten. Zodra de Trolloks weer oprukten, bombardeerden de draken ze een tijdje. Als de Trolloks naar voren probeerden te sluipen om de draken te vernietigen, ging de cavalerie eropaf en beukte in op hun flanken.

Ze doodden een heleboel Trolloks. Dat was hun taak... Trolloks doden...

Te langzaam, dacht ze. Te langzaam...

Elayne zag dat ze op de grond lag, met Birgittes ongeruste gezicht boven haar.

‘O, Licht,’ mompelde Elayne. ‘Ben ik gevallen?’

‘We hebben je nog kunnen opvangen,’ antwoordde Birgitte. ‘Je zakte onderuit in onze armen. Kom, we trekken ons terug.’

‘Ik...’

Birgitte trok één wenkbrauw naar haar op en wachtte op haar tegenwerpingen.

Het was moeilijk om iets te verzinnen, op haar rug, slechts een paar passen van het front vandaan. Saidar was haar ontvlucht en ze zou het nu waarschijnlijk niet meer kunnen terugpakken, zelfs niet als haar leven ervan afhing. ‘Ja,’ zei ze. ‘Ik moet... even bij Bashere gaan kijken.’

‘Heel verstandig,’ zei Birgitte, die een wachter wenkte om Elayne weer op haar paard te helpen. Ze aarzelde. ‘Je hebt het hier goed gedaan, Elayne. Ze weten hoe je hebt gestreden. Het was goed dat ze dat zagen.’

Ze trokken zich haastig terug door de achterhoede. Die was erg ondiep, want de meeste soldaten waren voorin aan het vechten. Ze moesten winnen voordat het tweede Trollok-leger aankwam, en dat betekende dat ze alles wat ze hadden in de strijd moesten werpen.

Toch keek Elayne op van de leeggelopen reservetroepen, het kleine aantaI soldaten dat vrijgemaakt kon worden om vanuit het front naar achteren te gaan om te rusten. Hoe lang duurde dit al?

De wolken hadden de heldere hemel die haar vaak vergezelde weer overgenomen. Dat leek haar een slecht teken. ‘Die vervloekte wolken’, mompelde ze. ‘Hoe laat is het?’

‘Misschien twee uur na zonsondergang,’ antwoordde Birgitte. ‘Licht! Je had me uren geleden al naar het kamp moeten laten terugkeren, Birgitte!’

De vrouw keek haar kwaad aan, en Elayne herinnerde zich nog vaag dat Birgitte dat ook had geprobeerd, meerdere keren. Nou, het had nu geen zin meer om erover te ruziën. Elayne begon zich een beetje te herstellen en dwong zichzelf om met rechte rug op haar paard te zitten. Ze reden naar de kleine vallei tussen de heuvels nabij Cairhien, waar Bashere zijn bevelen uitdeelde.

Omdat ze niet op haar eigen benen vertrouwde, reed ze helemaal door naar de bevelstent en bleef in het zadel zitten terwijl ze Bashere aansprak. ‘Werkt het?’

Hij keek haar aan. ‘Ik neem aan dat ik niet langer op jou kan rekenen aan het front?’

‘Voorlopig ben ik te zwak om te geleiden. Het spijt me.’

‘Je hebt het al langer volgehouden dan je had moeten doen.’ Hij maakte een aantekening op zijn kaarten. ‘Maar goed ook. Ik denk eigenlijk dat jij de enige was die voorkwam dat de oostelijke flank instortte. Ik zal meer ondersteuning die kant op moeten sturen.’

‘Wérkt het?’

‘Ga maar kijken,’ zei Bashere, knikkend naar de helling.

Elayne klemde haar kiezen op elkaar, maar ze dreef Maanschaduw naar een plek waar ze een beter uitzicht had. Ze tilde haar kijkglas op met handen die véél erger trilden dan haar lief was.

Het Trollok-leger had zich op hun gebogen rij verdedigers gestort. Het natuurlijke gevolg daarvan was dat de infanterie naar achteren was gegaan en dat de kom zich had omgedraaid terwijl de Trolloks naar voren drongen. Daardoor had het Schaduwgebroed het gevoel gekregen dat ze in het voordeel waren en zagen ze de waarheid niet in.

Terwijl zij naar voren drongen, had de rij voetsoldaten zich om de flanken van de Trolloks heen gevouwen en hen omsingeld. Elayne had het belangrijkste gemist, toen Bashere de Aiel het bevel had gegeven aan te vallen. Hun snelle omtrekkende beweging om de Trolloks van achteren te bestoken had uitgepakt zoals gehoopt.

Elaynes troepen hadden de Trolloks volledig omsingeld. Een reusachtig kluwen deinend Schaduwgebroed vocht tegen het om hen heen opgestelde leger. Maar dat leger duwde de Trolloks tegen elkaar aan om hun bewegingen en hun vermogen om te vechten te belemmeren.

Het lukte. Licht, het lukte. De Aiel bestookten de achterhoede van de Trolloks en slachtten ze af. De strop was dichtgetrokken.

Maar wie blies er dan op die hoorns? Dat waren beslist Trollok-hoorns.

Elayne tuurde tussen het Schaduwgebroed, maar ze zag daar niemand die op een hoorn blies. Ze zag wel een paar dode Myrddraal vlak bij de Aiel. Een van Aludra’s draken – op een kar gezet en getrokken door twee paarden – stond bij de ruiters van de Bond. Ze hadden de karren op verschillende heuveltoppen gezet om omlaag te kunnen vuren tussen de Trolloks.

‘Elayne...’ zei Birgitte.

‘O, natuurlijk,’ zei Elayne, die het kijkglas liet zakken en het aan haar zwaardhand gaf. ‘Kijk maar. Het gaat goed.’

‘Elayne!’

Geschrokken besefte ze hoe ongerust haar zwaardhand was. Elayne draaide zich met een ruk om en volgde haar blik. Ze keek naar het zuiden, ver voorbij de stadsmuren. Dat hoorngeschal... het had te zacht geklonken, en Elayne had niet beseft dat het van achteren was gekomen.

‘O nee...’ zei Elayne, die haastig haar kijkglas weer optilde.

Haar, als een zwarte veeg aan de horizon, naderde het tweede Trollok-leger. Het moest in het zuidoosten zijn, vanwege de rivier.

‘Had Bashere niet gezegd dat ze hier morgen pas zouden aankomen?’ vroeg Birgitte. ‘Op z’n vroegst?’

‘Het maakt niet uit,’ zei Elayne. ‘Ze zijn er. We moeten ons voorbereiden om die draken de andere kant op te draaien! Stuur het bevel naar Talmanes en zoek heer Tam Altor op! Ik wil dat de mannen uit Tweewater gewapend en voorbereid zijn. En de kruisboogschutters. We moeten dat tweede leger vertragen, hoe dan ook.’

Bashere, dacht ze. Ik moet het Bashere vertellen.

Ze wendde Maanschaduw, maar haar rijdier draaide zo snel dat ze er duizelig van werd. Toen ze probeerde de Bron te omhelzen, lukte dat niet. Ze was zo moe dat ze al moeite had om de teugels vast te houden.

Hoe ze het ook voor elkaar kreeg, ze wist de heuvel af te komen zonder van haar paard te vallen. Birgitte was weggerend om haar bevelen door te geven. Mooi zo. Elayne reed het kamp in en stuitte op geruzie.

‘...geen zin om hiernaar te luisteren!’ riep Bashere. ‘Ik laat me toch in mijn eigen kamp niet beledigen, man!’

Het onderwerp van zijn verachting was niemand minder dan Tam Altor. De rustige Tweewaterse man keek naar Elayne, en zijn ogen werden groot alsof hij verbaasd was om haar hier te zien.

‘Majesteit,’ zei Tam. ik had gehoord dat u nog op het slagveld was.’ Hij wendde zich weer naar Bashere, die een rood gezicht kreeg, ik wilde niet dat je naar haar toe ging met...’

‘Genoeg!’ zei Elayne, die Maanschaduw tussen hen in stuurde. Waarom ruziede nu uitgerekend Tam met Bashere? ‘Bashere, het tweede Trollok-leger is bijna hier.’

‘Ja,’ zei Bashere met een diepe zucht. ‘Dat heb ik net gehoord. Licht, dit is een ramp, Elayne. We moeten via Poorten vertrekken.’ ‘We hebben de Kinsvrouwen uitgeput op onze snelle tocht hierheen, Bashere,’ zei Elayne. ‘De meesten kunnen nu nog amper voldoende geleiden om een kop thee te verwarmen, laat staan een Poort maken.’ Licht, en ik zou zelf die théé niet eens kunnen opwarmen. Ze dwong haar stem ferm te blijven. ‘Dat was onderdeel van de strategie.’

‘Ik... Ja, dat klopt,’ zei Bashere. Hij keek op zijn kaart. ‘Even nadenken. De stad. We trekken ons terug in de stad.’

‘En het Schaduwgebroed de tijd geven om uit te rusten, zich te verzamelen en ons aan te vallen?’ vroeg Elayne. ‘Dat is waarschijnlijk wat ze graag willen.’

‘Ik zie geen andere mogelijkheid,’ antwoordde Bashere. ‘De stad is onze enige hoop.’

‘De stad?’ vroeg Talmanes, die hijgend aan kwam rennen. ‘Jullie overwegen toch niet dat we ons terugtrekken in de stad?’

‘Waarom niet?’ vroeg Elayne.

‘Majesteit, onze infanterie heeft het net voor elkaar gekregen om dat Trollok-leger te omsingelen! Ze geven het alles wat ze hebben! We hebben geen ondersteunende troepen meer over en onze cavalerie is uitgeput. We kunnen ons nu niet meer uit die strijd losmaken zonder zware verliezen op te lopen. En dan zouden onze overlevenden in de stad zitten, ingeklemd tussen twee legers van de Schaduw.’

‘Licht,’ fluisterde Elayne. ‘Het lijkt wel alsof ze het zo bedoeld hadden.’

‘Volgens mij is dat ook zo,’ zei Tam zacht.

‘Niet dat weer!’ brulde Bashere. Hij leek helemaal niet zichzelf, hoewel Elayne wist dat Saldeanen soms opvliegend waren. Bashere leek haast een heel ander mens. Zijn vrouw was naar hem toe gekomen en stond met over elkaar geslagen armen naast hem, en allebei keken ze kwaad naar Tam.

‘Zeg wat je te zeggen hebt, Tam,’ zei Elayne. ik...’ begon Bashere, maar Elayne stak haar hand op.

‘Hij wist het, Majesteit,’ zei Tam zachtjes. ‘Dat is het enige logische

antwoord. Hij heeft de Aiel niet laten verkennen.’

‘Wat?’ vroeg Elayne. ‘Natuurlijk wel. Ik heb de verslagen van de verkenners gelezen.’

‘Die verslagen zijn nep, of er is in ieder geval mee geprutst,’ zei Tam. ‘Ik heb Bael gesproken. Hij zei dat geen van zijn Aiel in de laatste dagen van onze tocht hierheen nog op verkenning is uitgestuurd. Hij dacht dat mijn mannen dat hadden gedaan, maar dat is niet zo. Volgens Arganda hadden de Witmantels verkend, maar Galad zei dat het de Bond was geweest.’

‘Wij waren het niet,’ zei Talmanes fronsend. ‘Geen van mijn mannen is op verkenning geweest.’

Alle ogen richtten zich op Bashere.

‘Wie,’ vroeg Elayne, ‘heeft het terrein achter ons in de gaten gehouden, Bashere?’

‘Ik...’ Hij keek op, en zijn woede kwam weer omhoog, ‘Ik heb die verslagen ergens! Ik heb ze laten zien, en jij hebt ze goedgekeurd!’

‘Dit is allemaal te mooi,’ zei Elayne. Ze voelde een plotselinge kilte in haar binnenste. Hij verspreidde zich door haar lichaam naar buiten alsof er een ijzige windvlaag door haar aderen blies. Ze waren in de val gelokt. Geleiders die uitgeput waren, soldaten vast in felle gevechten, een tweede leger dat ongemerkt een dag eerder was aangekomen dan volgens vervalste verslagen verwacht...

Davram Bashere was een Duistervriend.

‘Bashere is ontslagen,’ verklaarde ze.

‘Maar...’ sputterde hij. Zijn vrouw legde haar hand op zijn arm en keek met vuur in haar ogen naar Elayne. Bashere wees naar Tam. ‘Ik heb wél de mannen uit Tweewater gestuurd! Tam Altor moet de schuldige zijn. Hij probeert je af te leiden, Elayne!’

‘Talmanes,’ zei Elayne, verkild tot op het bot, ‘wijs vijf Roodarmen aan om heer Bashere en zijn vrouw te bewaken.’

Bashere begon te vloeken. Elayne was verbaasd over haar eigen kalmte. Haar gevoel was verdoofd. Ze keek hem na toen hij werd afgevoerd.

Ze hadden hier geen tijd voor. ‘Verzamel onze bevelvoerders,’ zei Elayne tegen de anderen. ‘Galad, Arganda... maak dat Trollok-leger boven de stad af! Verspreid het nieuws onder de mannen. Gooi alles wat we hebben in die strijd! Als we de Trolloks in het komende uur niet verpletteren, sterven we hier!

Talmanes, die draken kunnen niet veel meer uithalen tegen de Trolloks nu we ze omsingeld hebben, want dan breng je onze eigen mensen in gevaar. Laat Aludra alle drakenkarren op de hoogste heuvel zetten om de nieuwe vijand te bestoken die vanuit het zuiden komt. Zeg de Ogier dat ze zich in een kring rond de heuvel met de draken opstellen om die te beschermen. Tam, zet je Tweewaterse boogschutters op de omringende heuvels. En laat het Legioen van de Draak de voorhoede vormen, met kruisboogschutters voorop en zware cavalerie erachter. Als het Licht het wil, zal dat voldoende zijn om tijd te rekken en de omsingelde Trolloks af te maken.’

Het zou erom spannen. Licht! Als dat tweede leger haar mannen omsingelde...

Elayne haalde diep adem en stelde zich open voor saidar. De Ene Kracht stroomde bij haar binnen, hoewel ze er maar een klein stroompje van kon vasthouden. Ze kon doen alsof ze niet uitgeput was, maar haar lichaam wist wel beter.

En toch zou ze hen aanvoeren.

27

Eigen vuur

Garet Brin beende door het kamp dat hij aan de Arafelse kant van zijn slagveld had opgezet, enkele honderden meters ten oosten van de voorde. Hij negeerde soldaten die hem begroetten. Siuan haastte zich aan zijn zijde mee, en aan zijn andere zijde liep een boodschapper die verslagen kwam brengen. Ze werden gevolgd door een groep wachters en bedienden met kaarten, inkt en papier.

Het hele verrekte landschap beefde van de ontploffingen van Kracht. Een ongelooflijke herrie en rampspoed... het leek wel of ze zich midden in een lawine van stenen bevonden.

De rook zat hem niet langer dwars. Die geur hing overal. Nu werden er in ieder geval een aantal branden geblust door de Seanchaanse geleiders, die zich bij de rivier hadden opgesteld en daar stromen water uit putten.

Verderop viel een rek vol paalwapens met veel gekletter op de grond toen een golf van de Ene Kracht in het kamp belandde. Brin struikelde. Aarde sproeide rondom hem en Siuan op en kiezels regt uden op zijn helm en borstplaat.

‘Blijf praten, man,’ snauwde hij tegen Holcom, de boodschapper.

‘Eh, ja, heer.’ De magere man had een gezicht als een paard. ‘De Aes Sedai op de Rode, Groene en Blauwe heuvel houden allemaal stand. De Grijzen hebben zich teruggetrokken en de Witten melden dat hun kracht uitgeput raakt.’

‘De andere Aes Sedai zullen ook wel moe worden,’ zei Siuan. ‘Ik sta er niet van te kijken dat de Witten het als eersten toegeven. Voor hen is het geen punt van schande, alleen maar een feit.’

Brin gromde en negeerde een volgende regen van klonten aarde. Hij moest doorlopen. De Schaduw had nu te veel Poorten. Ze zouden proberen zijn bevelscentra aan te vallen. Dat zou hij doen, als hij hen was. Het beste verweer op die strategie was om geen bevelscentrum te hébben, althans niet een dat gemakkelijk te vinden was.

Al met al ging de strijd eigenlijk zoals verwacht. Het was een verrassing wanneer dat gebeurde. Op een slagveld moest je meestal je tactieken bij elke nieuwe wending weer van de grond af aan opbouwen. Maar voor één keer was alles gladjes verlopen.

Aes Sedai bestookten de Sharanen vanaf de heuvels ten zuiden van de voorde, met versterking van een gestage stroom projectielen van boogschutters die vlak onder hen op de hellingen stonden. Daardoor kon de bevelhebber van de Schaduw – Demandred zelf – niet al zijn troepen tegen de verdedigers bij de rivier inzetten. En hij kon ook niet al zijn troepen inzetten tegen de Aes Sedai – die zouden gewoon weg Reizen – dus als hij zich daar volledig inzette, zou hij zichzelf blootgeven voor heel weinig winst. In plaats daarvan had hij zijn troepen opgesplitst, de Trolloks van zijn rechterflank naar de heuvels gestuurd – die zouden zware verliezen incasseren, maar het zou de Aes Sedai onder druk houden – en zijn Sharanen vooruitgestuurd om het tegen het grootste leger van de Witte Toren op te nemen.

De Seanchanen namen de aandacht van de vijandelijke geleiders bijna geheel in beslag. Dat voorkwam nog niet dat enkele Sharaanse geleiders vuur smeten op Brins kamp aan de overkant van de rivier. Het had geen zin om zich daar druk om te maken. Hij was hier even veilig als overal elders, behalve misschien als hij zich helemaal naar de Witte Toren terugtrok. Maar hij moest er niet aan denken om ergens veilig in een kamer te zitten, mijlenver van het slagveld.

Licht, dacht hij. Zo zullen bevelvoerders het in de toekomst waarschijnlijk doen. Een veilig hoofdkwartier dat alleen toegankelijk is via Poorten. Maar een generaal moest het getijde van het slagveld voelen. Dat lukte niet van mijlenver weg.

‘Hoe houden de piekeniers op de heuvels het vol?’ wilde hij weten.

‘Heel goed, heer,’ zei Holcom. ‘Nou, zo goed als te verwachten valt na het urenlang afweren van Trolloks.’ Brin had verdedigingsli nies van piekeniers halverwege de hellingen van de heuvels gezet. Alle Trolloks die door dat kordon wisten te komen, zouden worden neergeschoten door de boogschutters erboven, zonder dat het werk van de Aes Sedai verstoord hoefde te worden. ‘De piekeniers die de Rode Ajah verdedigen op de middelste heuvel zullen straks wel versterking nodig hebben, want er zijn er vrij veel gesneuveld tijdens de laatste aanval.’

‘Ze zullen het nog een tijdje moeten volhouden. Die Roden zijn fel genoeg om zelf af te rekenen met de Trolloks die nog door de piekeniers heen komen.’ Hoopte hij. Een volgende ontploffing plette een tent verderop. ‘Hoe zit het met de eskaders boogschutters daarboven?’ Brin schopte een omgevallen hellebaard opzij.

‘Bij sommige raken de pijlen op, heer.’

Daar kon hij niet veel aan doen. Hij keek naar de voorde, maar daar was het een en al verwarring. Het stak hem om zo dicht bij de gevechten te zijn en niet te weten hoe het zijn troepen verging.

‘Weet iemand wat er bij de voorde gaande is?’ brulde hij, zich om-ilraaiend naar zijn dienaren, ik zie geen moer, verdomme, alleen maar een gewoel van lichamen en die vuurbollen die heen en weer schieten en iedereen verblinden!’

Holcom verbleekte. ‘Die Seanchaanse vrouwen geleiden alsof ze een gloeiende pook in hun... Ik bedoel, ze maken het de Sharanen erg moeilijk, heer. Onze linkerflank heeft net een hoop gewonden geïncasseerd, maar ze lijken zich nu weer bewonderenswaardig te weren.’

‘Had ik Joni niet het bevel over de lansiers daar gegeven?’

‘Kapitein Shagrin is dood, heer,’ zei een andere boodschapper, die naar voren stapte. Hij had een wond in zijn hoofdhuid. ‘Ik kom er net vandaan.’

Ik mag branden. Nou, Joni had altijd willen sneuvelen in de strijd. Brin hield zijn gevoelens in de hand. ‘Wie voert daar nu het bevel?’

‘Uno Nomestra,’ antwoordde de boodschapper. ‘Hij heeft ons bij elkaar geschaard toen Joni was gevallen, maar hij waarschuwt wel dat ze erg onder druk staan.’

‘Licht, Nomestra is niet eens een officier!’ Toch leidde hij al jaren zware cavalerie op, en er was waarschijnlijk niemand beter in het zadel dan hij. ‘Goed, ga terug en zeg dat ik hem meer versterking zal sturen.’

Brin wendde zich weer tot Holcom. ‘Ga naar kapitein Denhold en laat hem zijn reserve-eskader cavalerie over de voorde sturen om onze linkerllank te versterken. Laten we eens kijken wat die Illianers kunnen! We mogen die rivier niet verspelen!’

De boodschapper rende weg. Ik zal snel iets moeten doen om de druk op die Aes Sedai te verlichten. Hij draaide zich om en brulde: ‘Annah, waar ben je?’

Twee soldaten die verderop stonden te praten, werden opzij geduwd toen een stevige jonge vrouw – een voormalig koopliedenwachter en nu voetsoldaat en boodschapper in dienst van generaal Brin – zich tussen hen door wurmde. ‘Heer?’

‘Annah, ga dat monster van een Seanchaanse Keizerin smeken of ze mogelijk zo vriendelijk zou willen zijn om ons een deel van die verrekte cavalerie van haar te lenen.’

‘Zal ik het in diezelfde bewoordingen overbrengen?’ vroeg Annah, die met een glimlach om haar lippen salueerde.

‘Als je dat doet, meisje, smijt ik je in een ravijn en laat Yukiri Sedai een paar van haar nieuwe valwevingen op je uitproberen. Lopen!’ De boodschapper grijnsde en rende naar het Reisterrein.

Siuan keek Brin aan. ‘Je begint mopperig te worden.’

‘Dat komt door jouw goeie invloed,’ snauwde hij, opkijkend toen er een schaduw over hen heen ging. Hij reikte naar zijn zwaard in de verwachting weer een vlucht Draghkar te zien. In plaats daarvan was het alleen maar zo’n Seanchaans vliegend beest. Hij ontspande zich.

Het schepsel werd door een vuurbol uit de lucht gemept. Het viel draaiend omlaag, flapperend met brandende vleugels. Brin vloekte en sprong achteruit toen het monsterlijke dier op het pad smakte waar de boodschapper Annah heen was gerend. Het karkas van het dier rolde over haar heen en ging dwars door een van de bevoorradingstenten, nog vol met soldaten en kwartiermeesters. De ruiter van de raken kwam een tel later met een klap op de grond terecht.

Brin herstelde zich, sprong naar voren en dook onder een gevallen stuk tentdoek en palen op het pad. Twee van zijn wachters vonden een soldaat die half onder de vleugel van het dode beest gepind lag en trokken hem eronderuit, en Siuan knielde neer en haalde haar angreaal uit haar buidel om hem te Helen.

Brin liep door naar de plek waar Annah lag. Ze was verpletterd door het gevallen beest. ‘Verdomme!’ Hij zette gedachten aan de doden van zich af en overpeinsde wat hij moest doen. iemand moet voor me naar de Seanchanen toe!’

Van zijn gevolg waren alleen nog twee wachters en één klerk in het kamp. Brin had dringend wat meer Seanchaanse cavalerie nodig. Hij begon het gevoel te krijgen dat er een heleboel van afhing dat de Aes Sedai op die heuvels veilig waren. De Amyrlin was immers ook bij hen.

‘Het lijkt erop dat we zelf gaan,’ zei Brin, die Annahs lijk liet liggen. ‘Siuan, ben je sterk genoeg om een Poort te maken met die angreaal?’

Ze stond op en probeerde haar uitputting te verbergen, maar hij zag het toch. ‘Ja, maar hij zal zo klein zijn dat we erdoor moeten kruipen. Ik ken dit gebied niet goed genoeg. We zullen terug moeten naar het midden van het kamp.’

‘Het Licht verzenge me!’ schold Brin, die zich omdraaide toen er een reeks ontploffingen klonk bij de rivier. ‘We hebben hier geen tijd voor.’

‘Ik kan nog een paar boodschappers opzoeken,’ bood een wachter aan. De ander hielp de soldaat die Siuan had Geheeld overeind. De man stond wankel op zijn benen.

‘Ik weet niet of er nog wel boodschappers over zijn,’ zei Brin. ‘Laten we maar gewoon...’

‘Ik ga wel.’

Brin draaide zich om. Min Farsen kwam een stukje verderop overeind en klopte haar kleren af. Hij was bijna vergeten dat hij haar aan het werk had gezet als klerk bij een van de bevoorradingsploegen.

‘Het ziet er niet naar uit dat ik hier gauw weer als klerk aan het werk kan,’ zei Min, kijkend naar de ingestorte tent. ‘Ik kan even hard rennen als je boodschappers. Wat moet ik doen?’

‘Ga op zoek naar de Seanchaanse keizerin,’ antwoordde Brin. ‘Haar kamp ligt een paar mijl ten noorden van hier aan de Arafelse kant. Ga naar het Reisterrein. Zij weten wel waar ze je naartoe moeten brengen. Zeg tegen de keizerin dat ze me wat cavalerie moet sturen. Onze reservetroepen zijn op.’

‘Komt voor elkaar,’ zei Min.

Ze was geen soldaat. Nou ja, zijn halve leger bestond uit mensen die tot een paar weken geleden geen soldaten waren geweest. ‘Ga maar,’ zei hij, en toen glimlachte hij. ‘Ik zal deze dag werken wegstrepen tegen wat je me verschuldigd bent.’

Ze bloosde. Dacht ze dat hij een vrouw haar eed zou laten vergeten? Het maakte hem niet uit wiens gezelschap ze verkoos. Een eed was een eed.

Min rende door de achterhoede van het leger. Het kamp had weer wat meer tenten en karren – opgehaald uit pakhuizen in Tar Valon of Tyr – om alles te vervangen wat tijdens de eerste Sharaanse aanval verloren was gegaan. Het bleken obstakels waar ze zich een weg tussendoor moest banen terwijl ze op zoek was naar het Reisterrein.

Het terrein bestond uit een reeks met touw omspannen vierkanten, genummerd met beschilderde plankjes die in de grond waren gestoken. Een viertal vrouwen met grijze stola’s stond op gedempte toon te overleggen, terwijl een van hen een Poort openhield voor een wagen vol pijlen. De rustige ossen keken niet eens op toen een vuurbol vlakbij in de grond sloeg en roodgloeiende stenen de lucht in smeet. Enkele vonken belandden op een stapel dekenrollen, die begonnen te smeulen.

‘Ik moet naar het Seanchaanse leger,’ zei Min tegen de Grijzen. ‘Bevel van heer Brin.’

Een van de Grijze zusters, Ashmanaille, keek haar aan. Ze bekeek Mins broek en krullen en fronste haar voorhoofd. ‘Elmindreda? Liefje, wat doe jij hier?’

‘Liefje?’ vroeg een van de anderen. ‘Ze is toch een klerk?’ ik móét naar het Seanchaanse leger,’ zei Min, hijgend van het rennen. ‘Bevel van heer Brin.’

Deze keer leken ze haar te horen. Een van de vrouwen zuchtte. ‘Vierkant vier?’ vroeg ze aan de anderen.

‘Drie, liefje,’ zei Ashmanaille. ‘Op vier kan ieder ogenblik een Poort vanuit Illian openen.’

‘Drie,’ zei de eerste, die Min erheen gebaarde. Er was daar een kleine Poort. ‘Alle boodschappers kruipen,’ merkte ze op. ‘We moeten onze krachten sparen, dus Poorten moeten zo klein worden gemaakt als redelijkerwijs mogelijk is.’

Is dit redelijk, dacht Min geërgerd, rennend naar het kleine gat. Ze liet zich op handen en knieën vallen en kroop erdoor.

Ze kwam uit op een kring van gras die zwart was gebrand om de plek van de Poort duidelijk aan te geven. Een paar Seanchaanse wachters stonden vlakbij. Ze hadden speren met kwastjes eraan en hun gezichten gingen verborgen onder die insectachtige helmen. Min wilde doorlopen, maar een van hen stak een hand op. ik ben een boodschapper van generaal Brin,’ zei ze.

‘Nieuwe boodschappers wachten hier,’ zei een van de wachters.

‘Het is dringend!’

‘Nieuwe boodschappers wachten hier.’

Ze kreeg verder geen uitleg, dus sloeg ze haar armen over elkaar -al stapte ze wel uit de zwarte kring, voor het geval er nog een Poort openging – en wachtte. Ze zag de rivier van hieraf, met een groot legerkamp uitgespreid over de oevers. De Seanchanen zouden een groot verschil kunnen maken in deze strijd, dacht Min. Het waren er zovéél. Ze was hier ver van de strijd, een paar mijl ten noorden van Brins kamp, maar nog altijd dichtbij genoeg om de lichtflitsen te zien terwijl geleiders dodelijke wevingen heen en weer schoten.

Ze merkte dat ze stond te schuifelen, dus dwong ze zichzelf om stil te blijven staan. Ontploffingen van wevingen klonken als doffe klappen. Het geluid ervan kwam pas na de lichtflitsen, als donder na bliksem. Waar kwam dat door?

Het maakt weinig uit, dacht Min. Ze had cavalerie nodig voor Brin. En in ieder geval dééd ze iets. Ze was de afgelopen week bijgesprongen overal waar ze zag dat een extra handje nodig was. Het was verbazingwekkend hoeveel er behalve vechten in een legerkamp te doen was. Het was geen werk waarvoor zij specifiek nodig was, maar het was beter dan in Tyr zitten en zich zorgen maken over Rhand... of kwaad op hem zijn omdat ze niet mee had mogen gaan naar Shayol Ghul.

Je zou daar een blok aan zijn been zijn geweest, hield Min zichzelf voor. Dat weet je. Hij had geen tijd om de wereld te redden en tegelijkertijd haar tegen Verzakers te beschermen. Soms viel het niet mee om je niet onbeduidend te voelen in een wereld vol geleiders zoals Rhand, Elayne en Aviendha.

Ze keek naar de wachters. Slechts één van hen had een beeld boven zijn hoofd zweven. Een bloederige steen. Hij zou sterven door een val van een hoge plek. Het leek wel tientallen jaren geleden dat ze nog eens iets hoopvols boven iemands hoofd had gezien. Dood, vernietiging, voorbodes van angst en duisternis.

‘En wie is zij?’ vroeg een lijzige Seanchaanse stem. Er was een sul’dam aangekomen, maar zonder damane. De vrouw hield een a’dam in haar hand en tikte met de zilverachtige halsband tegen haar andere handpalm.

‘Nieuwe boodschapper,’ antwoordde de wachter. ‘Ze is nog niet eerder door de Poorten gekomen.’

Min haalde diep adem. ‘Ik ben gestuurd door generaal Brin...’

‘Hij zou eerst met ons afstemmen over alle boodschappers,’ kapte de sul’dam haar af. Ze had een donkere huid en krullen tot op haar schouders. ‘De Keizerin – moge zij eeuwig leven – moet worden beschermd. Ons kamp moet ordelijk zijn. Alle boodschappers moeten bij ons bekend zijn, zodat we geen huurmoordenaars binnenhalen.’

‘Ik ben geen huurmoordenaar,’ zei Min vlak.

‘En de messen in je mouwen?’ vroeg de sul’dam.

Mm schrok.

‘Het is duidelijk te zien aan hoe je mouwen hangen, kind,’ zei de sul’dam, hoewel ze niet ouder was dan Min zelf.

‘Je moet als vrouw wel heel stom zijn om een slagveld over te steken zonder een of ander wapen,’ kaatste Min terug. ‘Laat me mijn boodschap overbrengen aan een van de generaals. De andere boodschapper is omgekomen toen een van jullie raken uit de lucht werd geschoten en op ons kamp viel.’

De sul’dam trok haar wenkbrauw op. ‘Ik ben Catrona,’ zei ze. ‘En jij doet wat ik zeg zolang je in dit kamp bent.’ Ze draaide zich om en wenkte Min mee.

Min haastte zich dankbaar achter de vrouw aan. Het Seanchaanse kamp was heel anders dan dat van Brin. Zij hadden raken om hun boodschappen en verslagen te vervoeren. Aangezien ze een Keizerin te beschermen hadden, hadden ze hun kamp ver bij de vijandelijkheden vandaan opgezet. Het oogde ook veel opgeruimder dan Brins kamp, dat bijna was vernietigd en weer opgebouwd en waarin mensen uit vele verschillende landen en met uiteenlopende achtergronden verbleven. Het Seanchaanse kamp was homogeen, vol geoefende soldaten.

Althans, zo besloot Min de ordelijkheid hier op te vatten. Seanchaanse soldaten stonden zwijgend in rijen te wachten op de oproep tot de strijd. Gedeelten van het kamp waren afgebakend met palen en touwen, alles duidelijk georganiseerd. Niemand draafde rond. Mannen liepen met rustige doelgerichtheid of stonden in de houding. Je kon zeggen wat je wilde over de Seanchanen – en Min had wel een aantal dingen over hen te zeggen – maar ze waren beslist georganiseerd.

De sul’dam leidde Min naar een gedeelte van het kamp waar enkele mannen achter registerboeken op hoge tafels stonden. Ze droegen mantels, hadden het half geschoren hoofd van hogere bedienden en maakten rustig aantekeningen. Onfatsoenlijk geklede jonge vrouwen met gelakte dienbladen liepen tussen de tafels door en zetten er kwetsbare witte kommetjes met een dampende zwarte vloeistof op.

‘Zijn we onlangs nog raken kwijtgeraakt?’ vroeg Catrona aan de mannen. ‘Is er een geraakt door een vijandelijke marath’damane in de vlucht, en kan die op het kamp van generaal Brin zijn neergestort?’

‘We hebben net een verslag binnengekregen over zoiets,’ antwoordde een dienaar met een buiging. ‘Ik ben verbaasd dat u daar al over hebt gehoord.’

Catrona’s wenkbrauw ging een stukje omhoog terwijl ze Min bekeek.

‘Had je niet de waarheid verwacht?’ vroeg Min.

‘Nee,’ zei de sul’dam. Ze bewoog haar hand en stopte een mes terug in de schede aan haar middel. ‘Kom.’

Min slaakte een zucht. Nou, ze had met Aiel te maken gehad, en die Seanchanen konden onmogelijk net zo prikkelbaar zijn als zij. Catrona ging haar voor over een ander pad in het kamp, en Min merkte dat ze ongerust werd. Hoe lang geleden had Brin haar weggestuurd? Was het al te laat?

Licht, maar die Seanchanen bewaakten alles wel goed. Er stonden twee soldaten op elke kruising van paden, met geheven speren toekijkend vanuit die afschrikwekkende helmen van ze. Zouden die mannen niet aan de gevechten moeten meedoen? Uiteindelijk leidde Catrona haar naar een echt gebouw, geen tent. Het had wanden die eruitzagen als geplooide zijde, over houten palen gespannen, met een houten vloer en een dak bedekt met leien. Het kon waarschijnlijk snel worden afgebroken om te worden vervoerd, maar het kwam nogal lichtzinnig op Min over.

De wachters hier waren grote kerels in zwart met rode pantsers. Ze hadden een angstaanjagend uiterlijk. Catrona liep langs hen heen (oen ze haar groetten. Zij en Min gingen het gebouw in, en Catrona maakte een buiging. Niet helemaal tot op de grond – de Keizerin was niet in de kamer, zo leek het – maar toch diep, aangezien er veel leden van het Bloed binnen waren. Catrona keek naar Min. ‘Buig, dwaas!’

‘Ik blijf liever staan, geloof ik,’ zei Min, die haar armen over elkaar sloeg en naar de bevelvoerders binnen keek. Vooraan stond een bekende figuur. Mart droeg zijden Seanchaanse kleding – ze had al gehoord dat hij in dit kamp was – maar daarbij droeg hij zijn bekende hoed. En hij had een ooglapje voor. Dus dat visioen was uitgekomen.

Mart keek haar aan en grijnsde. ‘Min!’

‘Ik ben een ontzettende stommeling,’ zei ze. ‘Ik had gewoon kunnen zeggen dat ik jou kende. Dan hadden ze me meteen hierheen gehucht, zonder al die toestanden.’

‘Dat weet ik zo net nog niet, Min,’ zei Mart. ‘Ze houden hier nogal van toestanden. Toch, Galgan?’

Een breedgeschouderde man met een dun randje wit haar op zijn verder kaalgeschoren hoofd keek naar Mart alsof hij niet goed wist wal hij met hem aanmoest.

‘Mart,’ zei Min, die zich herstelde. ‘Generaal Brin heeft cavalerie nodig.’

Marl gromde. ‘Dat geloof ik best. Hij heeft zijn troepen erg onder druk gezet, zelfs de Aes Sedai. De man zou er een lintje voor moeten krijgen. Ik heb die vrouwen nog nooit een stap zien verzetten als een man het ze opdroeg, zelfs niet naar binnen als het regende. Eerste Legioen, Galgan?’

‘Die voldoen wel,’ antwoordde Galgan, ‘zolang de Sharanen niet over de voorde komen.’

‘Nee, dat lukt ze niet,’ zei Mart. ‘Brin heeft een goede verdedigingslinie opgesteld die de Schaduw flink zou moeten bestraffen, met een beetje aanmoediging. Laero lendhae an indemela.’’

‘Wat?’ vroeg Galgan fronsend.

Min had het ook niet meegekregen. Iets over een vlag? Ze bestudeerde de Oude Spraak al een tijdje, maar Mart sprak het te snel.

‘Hmm, wat?’ zei Mart. ‘Heb je dat nooit eerder gehoord? Het is een gezegde van het Gevallen Leger van Kardia.’

‘Wie?’ Galgan begreep er niets van.

‘Laat maar,’ zei Mart. ‘Tylee, zou jij je legioen het slagveld op willen leiden, gesteld dat de goede heer generaal het ermee eens is?’ ‘Het zou me een eer zijn, Ravenprins,’ zei een vrouw met een borstplaat en vier pluimen op de helm die ze onder haar arm droeg. ‘Ik wilde de daden van die Garet Brin altijd al eens van dichtbij bekijken.’

Galgan wreef over zijn kin en bekeek zijn kaarten. ‘Neem je legioen mee, luitenant-generaal Khirgan, zoals de Ravenprins voorstelt.’ ‘En,’ voegde Mart eraan toe, ‘we moeten die Sharaanse boogschutters in de gaten houden. Ze zullen zich noordwaarts langs de rivier verplaatsen om beter op Brins rechterflank te kunnen schieten.’ ‘Hoe weet je dat zo zeker?’

‘Het ligt gewoon voor de hand,’ zei Mart, tikkend op de kaart. ‘Stuur een raken om het na te gaan, als je wilt.’

Galgan aarzelde, maar toen gaf hij het bevel.

Min was er niet zeker van of ze hier nog langer nodig was, dus ze wilde weglopen, maar Mart pakte haar arm. ‘Hé. Ik zou eh... je wel kunnen gebruiken, Min.’

‘Gebruiken?’ vroeg ze op vlakke toon.

‘Je inzetten,’ zei Mart. ‘Dat bedoel ik. Ik kom de laatste tijd niet zo lekker uit mijn woorden. Alleen de stomme komen maar over mijn lippen. Hoe dan ook, zou jij eh... je weet wel...’

‘Ik zie niks nieuws om je heen,’ zei ze, ‘hoewel ik aanneem dat je nu eindelijk begrijpt wat dat oog op de weegschaal betekende.’

‘Ja,’ antwoordde Mart grimassend. ‘Die is wel verrekte duidelijk. En Galgan?’

‘Een dolk door het hart van een raaf gestoken.’

‘Bloed en as...’

‘Ik denk niet dat het op jou slaat,’ voegde ze eraan toe. ‘Maar ik zou niet kunnen zeggen waarom.’

Galgan stond met een paar lagere edelen te praten. Althans, ze hadden meer haar dan hij, en dat was bij de Seanchanen een teken van een lagere rang. Ze spraken op gedempte toon en Galgan keek af en toe naar Mart.

‘Hij weet niet wat hij van me moet denken,’ zei Mart zachtjes.

‘Wat ongewoon. Ik kan niemand anders bedenken die zo op jou reageert, Mart.’

‘Ha ha. Weet je zeker dat die verrekte dolk niet op mij slaat? Raven... nou, raven staan min of meer voor mij, toch? Soms? Ik ben nu verdomme Prins van de rottige Raven.’

‘Jij bent het niet.’

‘Hij probeert te besluiten wanneer hij me moet laten vermoorden,’ zei Mart zacht, en hij keek met samengeknepen ogen naar Galgan. ‘Ik ben pal onder hem geplaatst in het leger, en hij is bang dat ik hem wil vervangen. Tuon zegt dat hij een toegewijde soldaat is, dus hij zal wachten tot na de Laatste Slag voordat hij me vermoordt.’

‘Maar dat is vreselijk!’

‘Weet ik,’ zei Mart. ‘Hij wil niet eens eerst met me kaarten. Ik hoopte dat ik hem kon paaien. Een paar keer opzettelijk verliezen of zo.’

‘Ik denk niet dat je dat voor elkaar zou kunnen krijgen.’

‘Eigenlijk ben ik er verdomme al tijden achter hoe ik moet verliezen.’ Hij leek het echt te menen. ‘Tuon zegt dat het een teken van minachting zou zijn als hij niet probeerde om me te vermoorden. Ze zijn krankzinnig, Min. Ze zijn allemaal krankzinnig, verdomme.’

‘Egwene zou je ongetwijfeld helpen ontsnappen als je het vroeg, Mart.’

‘Nou, ik heb niet gezegd dat er niet met ze te lachen valt, ze zijn alleen krankzinnig.’ Hij zette zijn hoed recht. ‘Maar als ze verdomme proberen om...’

Hij brak zijn zin af toen de wachters bij de deur zich op hun knieën lieten vallen en vervolgens languit op de grond gingen liggen. Mart zuchtte. ‘Spreek de naam van Duisternis uit, en zijn oog valt op je. Yalu kazath d’Zamon patra Daeseia asa darsbi.’

‘Wat?’ vroeg Min.

Ken je die ook niet?’ vroeg Mart. ‘Leest er dan verdomme helemaal niemand meer?’

De Seanchaanse Keizerin stapte naar binnen. Min was verbaasd te zien dat ze geen gewaad droeg, maar een wijde zilverkleurige broek. Of... nou, misschien was het toch een gewaad. Min kon niet zien of het rokken waren met een split om te rijden of dat het een broek was met heel wijde pijpen. Fortuona’s bovenstuk was van strakke scharlakenrode zijde, en daaroverheen droeg ze een blauwe mantel met een open voorzijde en een heel lange sleep. Het leek de kleding van een strijder, een soort uniform.

De mensen in de kamer lieten zich op hun knieën vallen en bogen toen helemaal tot op de vloer, zelfs generaal Galgan. Mart bleef staan.

Knarsetandend liet Min zich op één knie zakken. De vrouw was immers de Keizerin. Min zou niet buigen voor Mart of de generaals, maar het was niet meer dan fatsoenlijk om Fortuona eerbied te betonen.

‘Wie is dit, Knotai?’ vroeg Fortuona nieuwsgierig. ‘Ze vindt zichzelf nogal wat.’

‘O, ach,’ zei Mart achteloos, ‘zij is alleen maar de partner van de Herrezen Draak.’

Catrona, die zich aan de zijkant van de kamer tot op de grond had gebogen, maakte een verstikt geluid. Ze keek met uitpuilende ogen naar Min.

Licht, dacht Min. Ze denkt waarschijnlijk dat ze me heeft beledigd of zoiets.

‘Merkwaardig,’ zei Fortuona. ‘Dat maakt haar jouw gelijke, Knotai. Al ben je natuurlijk weer vergeten te buigen.’

‘Mijn vader zou het besterven,’ zei Mart. ‘Hij ging altijd prat op mijn goede geheugen.’

‘Je zet me weer in het openbaar voor gek.’

‘Alleen maar net zoveel als ik mezelf voor gek zet.’ Hij glimlachte, maar aarzelde toen alsof hij die woorden nog een keer overdacht.

De Keizerin glimlachte ook, hoewel ze er beslist roofdierachtig bij keek. Ze liep de kamer in, iedereen stond op en dus kwam Min ook overeind. Mart begon haar meteen naar de deur te duwen.

‘Mart, wacht,’ fluisterde Min.

‘Loop door,’ zei hij. ‘Straks besluit ze nog om je in te pikken. Ze is niet zo goed in dingen loslaten als ze ze eenmaal in de hand heeft.’ Hij klonk nog trots ook toen hij dat zei.

Jij bent al even gek als zij, dacht Min. ‘Mart, een bloederige bloem.’

‘Wat?’ vroeg hij, en hij bleef haar duwen.

‘Ze heeft een bloederige bloem boven haar hoofd,’ zei Min. ‘Een doodslelie. Heel binnenkort zal iemand proberen haar te vermoorden.’

Mart verstijfde. Fortuona draaide zich met een ruk om.

Min besefte pas dat twee wachters in beweging waren gekomen toen ze haar tegen de grond hadden gedrukt. Het waren die merkwaardige mannen in zwarte pantsers. Hoewel, nu ze zo dichtbij waren, zag Min dat het zwart eigenlijk donkergroen was.

Stommeling, dacht ze terwijl de mannen haar gezicht tegen de vloer drukten. Ik had me eerst door Mart naar buiten moeten laten trekken. Zo’n vergissing – hardop spreken over haar visioenen waar anderen het konden horen – had ze in geen jaren begaan. Wat was er met haar aan de hand?

‘Hou op!’ zei Mart. ‘Laat haar los!’

Mart was dan misschien verheven tot het Bloed, maar de wachters hadden er kennelijk geen moeite mee een rechtstreeks bevel van hem te negeren.

‘Hoe weet ze dat, Knotai?’ vroeg Fortuona, die naar Mart toe liep. Ze klonk boos, of misschien teleurgesteld. ‘Wat is hier gaande?’

‘Het is niet wat je denkt, Tuon,’ zei Mart.

Nee, niet...

‘Ze ziet dingen,’ vervolgde Mart. ‘Het is niks om je boos over te maken. Het is gewoon een gril van het Patroon, Tuon. Min ziet visioenen rondom mensen, een soort plaatjes. Ze bedoelde er niks mee.’ Hij lachte. Het klonk nep.

Het werd heel stil in de kamer. Het was zo stil dat Min de ontploffingen in de verte weer kon horen.

‘Doemziener,’ fluisterde Fortuona.

De wachters lieten haar ineens los en gingen achteruit. Min kreunde en ging zitten. De wachters waren in beweging gekomen om de Keizerin te beschermen, maar de man die haar had aangeraakt trok zijn handschoenen uit en smeet ze op de grond. Hij veegde zijn hand af aan zijn borstplaat, alsof hij iets van zijn huid wilde poetsen.

Fortuona leek niet bang. Ze stapte naar Min toe en haar mond ging een stukje open, bijna in ontzag. De jonge Keizerin stak haar hand uit en raakte Mins gezicht aan. ‘Wat hij zegt... Is dat waar?’

‘Ja,’ antwoordde Min met tegenzin.

‘Wat zie je om mij heen?’ vroeg Fortuona. ‘Spreek het uit, Doemziener. Ik wil je voortekenen horen en beoordelen of je waarachtig of vals bent!’

Dat klonk gevaarlijk. ‘Ik zie een bloederige doodslelie, zoals ik al tegen Mart zei,’ antwoordde Min. ‘En drie schepen op zee. Een insect in het donker. Rode lichtjes, uitgespreid over een akker die weelderig begroeid en oogstrijp zou moeten zijn. Een man met de tanden van een wolf.’

Fortuona haalde een scherpe ademteug naar binnen. Ze keek naar Mart. ‘Je hebt me een groot geschenk gebracht, Knotai. Genoeg om je boete te betalen. Genoeg voor nog meer gunsten. Wat een geweldig geschenk.’

‘Nou, ik...’

‘Ik ben van niemand,’ zei Min. ‘Behalve misschien van Rhand, en hij is van mij.’

Fortuona negeerde haar en rechtte haar rug. ‘Deze vrouw is mijn nieuwe Soe’feia, Doemziener, Waarheidsspreker! Een heilige vrouw, zij die niet mag worden aangeraakt. We zijn gezegend. Maak het bekend. De Kristallen Troon heeft al meer dan drie eeuwen geen ware lezer van voortekenen meer gehad!’

Min bleef versuft zitten totdat Mart haar overeind trok. ‘Is dat iets goeds?’ fluisterde ze hem toe.

‘Een bloedneus als ik het weet,’ zei Mart. ‘Maar weet je nog dat ik zei dat je bij haar weg moest? Nou, dat kun je nu waarschijnlijk wel vergeten.’

28

Te veel mannen

Heer Agelmar heeft ons rechtstreeks hierheen gestuurd,’ zei de Arafeller tegen Lan. De man bleef naar het front kijken, waar zijn metgezellen streden voor hun leven.

Het slagveld hier in Shienar beefde van de donder. Er hing een doordringende geur van verbrand vlees en geschroeid haar in de lucht. De Gruwheren maalden er niet om of er bij hun aanvallen Trolloks omkwamen, zolang ze ook maar mensen raakten.

‘Weet je het zeker?’ vroeg Lan vanaf de rug van zijn paard.

‘Natuurlijk, Dai Shan,’ antwoordde de man. Hij droeg lange vlechten, waarin de klokjes om de een of andere reden rood waren gelakt. Het had iets te maken met de Arafelse Huizen en hun kijk op de Iaatste Slag. ‘Als ik lieg, laat me dan honderd stokslagen krijgen en in de zon leggen. Ik was verbaasd over het bevel, aangezien ik dacht dat mijn mannen de flanken moesten verdedigen. Niet alleen had de boodschapper de juiste wachtwoorden, maar de man die ik naar de bevelstent heb gestuurd is teruggekomen met een bevestiging.’

‘Dank je, kapitein,’ zei Lan, en gebaarde dat de Arafeller kon terugkeren naar zijn mannen. Hij richtte zijn blik op Andère en prins Kaisel, die allebei vlakbij te paard zaten en verward keken. Ze hadden ook meegeluisterd terwijl Lan even hiervoor de Kandoraanse banierleider had ondervraagd, en die man had gelijksoortige beweringen gedaan.

Heer Agelmar had hen allebei gestuurd. Twee ondersteunende troepen, en geen van beide had geweten dat de andere hier ook zou zijn. Een koele bries kwam over de rivier rechts van Lan toen hij zijn rijdier wendde en terugreed naar de achterhoede. De warmte in dit land smoorde die koelte al snel. De wolken leken zo laag te hangen dat je bijna je hand kon uitsteken om ze aan te raken.

‘Lan?’ vroeg Andère, terwijl hij en Kaisel naast Mandarb kwamen draven. ‘Waar gaat dit over?’

‘Te veel mannen hierheen gestuurd om hetzelfde gat in onze gelederen te dichten,’ antwoordde Lan zacht.

‘Een gauw gemaakte vergissing,’ zei prins Kaisel. ‘De zorg dat de Trolloks erdoor komen is heel reëel, nu de Gruwheren zich bij de strijd hebben aangesloten. De generaal heeft twee banieren gestuurd in plaats van één. Voor de zekerheid. Waarschijnlijk heeft hij het opzettelijk gedaan.’

Nee. Het was een vergissing geweest. Een kleintje, maar toch. De juiste zet zou zijn geweest om de soldaten zich te laten terugtrekken en hun gelederen aan het front te stabiliseren. Eén banier cavalerie kon dan naar voren komen en de Trolloks die doorbraken de pas afsnijden. Twee golven kon je wel coördineren, maar als je de afzonderlijke kapiteins niet waarschuwde, bestond het gevaar dat ze elkaar voor de voeten zouden lopen, en dat was hier gebeurd.

Lan schudde zijn hoofd en keek uit over het slagveld. Koningin Ethenielles banier was niet ver weg. Hij ging er recht op af. De koningin stond bij haar erewacht. Heer Baldhere stond naast haar, met het Zwaard van Kirukan met het gevest naar de koningin toe gedraaid, hoewel ze had besloten niet zelf ten strijde te trekken. Lan had zich al half afgevraagd of ze Tenobia’s voorbeeld op dat punt zou volgen, maar dat was niet nodig geweest. Ethenielle was een nuchtere vrouw. Belangrijker nog, ze had zich omringd met nuchtere raadslieden.

Heer Ramsin – haar nieuwe echtgenoot – sprak met een groepje bevelvoerders. Een sluw ogende kerel in de kleren van een verkenner reed vlak langs Lan toen die aankwam, om bevelen over te brengen. Doorgaans gaf heer Agelmar geen bevelen aan de afzonderlijke eskaders, maar richtte hij zich op de strijd in zijn geheel. Hij vertelde zijn bevelvoerders wat hij wilde dat ze bewerkstelligden, maar hij liet de bijzonderheden van hoe ze dat wilden bereiken aan hen zelf over.

Er zat een stevige vrouw met een rond gezicht naast de koningin, rustig met haar in gesprek. Ze merkte Lan op en knikte. Vrouwe Serailla was de voornaamste raadsvrouwe van de koningin. Lan en zij hadden in het verleden... meningsverschillen gehad. Hij eerbiedigde haar, voor zover hij dat kon opbrengen bij iemand die hij af en toe wel kon wurgen.

‘Dai Shan,’ zei de koningin met een hoofdknik. Ramsin, die een stukje verderop stond, zwaaide. De donder rommelde. Het regende niet, en ondanks de hoge luchtvochtigheid verwachtte Lan ook geen regen. ‘Bent u gewond? Laat me een van de Helers roepen.’

‘Die zijn elders nodig,’ zei Lan gespannen terwijl haar wachters hem groetten. Elke man droeg een borstplaat met een groene tabberd met het Rode Paard erop geborduurd eroverheen, en aan elke lans hingen rode en groene linten. Hun helmen waren voorzien van stalen tralies om het gezicht te beschermen, anders dan Lans brede, open Malkierse helm. ‘Mag ik heer Baldhere even van u lenen, Majesteit? Ik wil hem iets vragen.’

‘Natuurlijk, Dai Shan,’ antwoordde koningin Ethenielle, hoewel vrouwe Serailla hem met samengeknepen ogen aankeek. Het was duidelijk dat ze zich afvroeg wat hij van de zwaarddrager van de Kandoraanse koningin wilde.

Baldhere kwam naar Lan toe, waarbij hij het Zwaard van Kirukan naar zijn andere arm verplaatste zodat het gevest naar zijn koningin bleef wijzen. Het was een formaliteit, maar Baldhere was een formeel man. Andère en prins Kaisel kwamen dichterbij, en Lan stuurde hen niet weg.

‘Heer Agelmar heeft zeker een kwart van onze reservetroepen ingezet voor een kleine opening in onze gelederen,’ zei Lan zo zacht dat alleen Baldhere, Andère en Kaisel hem konden verstaan. ‘Ik denk niet dat die allemaal nodig waren.’

‘Hij heeft net bevel gegeven om onze Saldeaanse lichte cavalerie terug te trekken van de oostelijke flank,’ vertelde Baldhere, ‘en een verrassingsaanval uit te voeren op de linkerflank van de Trolloks, ver achter hun front. Hij zegt dat hij de aandacht van de Gruwheren wil spreiden en beweert dat onze verdediging dan zwakker lijkt dan hij is, waardoor ze mogelijk in de verleiding komen om een fout te maken.’

‘Wat denkt u ervan?’ vroeg Lan.

Het is een goede zet,’ antwoordde Baldhere, ‘als je wilt afdwingen dat de strijd lang duurt. Op zich zou ik me er niet zoveel zorgen over maken, zolang de Saldeanen er heelhuids weer weg kunnen komen. Maar dat van die reservetroepen had ik niet gehoord. Dat laat ons aan de oostkant onverdedigd achter.’

‘Laten we eens stellen,’ zei Lan zachtjes en behoedzaam, ‘dat je de nu de mogelijkheid had om het hele leger te saboteren. Laten we eens stellen dat je dat zou willen, maar dat je het heel onopvallend zou willen doen, zodat niemand iets vermoedt. Wat zou je dan doen?’

‘Ons met de rug naar de rivier opstellen,’ zei Baldhere langzaam. ‘Een positie innemen op hoog terrein, maar het gevaar laten bestaan dat we worden omsingeld. De troepen inzetten voor een dodelijk gevecht en dan een opening in onze verdediging laten ontstaan, zodat we worden opgesplitst. Al die stappen doordacht laten lijken.’

‘En uw volgende stap?’ vroeg Lan.

Baldhere dacht erover na en keek verontrust. ‘Je zou de boogschutters van de heuvels ten oosten van hier moeten weghalen. Het land is daar ruig, en dus zou het Schaduwgebroed om onze verkenners heen kunnen sluipen – vooral als ieders ogen op het front gericht zijn – en dichtbij kunnen komen.

Boogschutters zouden hen wel zien en alarm slaan, misschien de Trolloks nog lang genoeg op afstand kunnen houden om de andere reservetroepen de kans te geven bij te springen. Maar als de boogschutters daar weg zijn en de oostelijke reservetroepen zijn elders bezig, en de vijand kan om onze oostelijke flank heen komen om onze achterhoede aan te vallen... dan zou ons hele leger vastzitten tegen de rivier. Daarna zou het alleen nog maar een kwestie van tijd zijn.’ ‘Heer Mandragoran,’ zei prins Kaisel, die zijn paard een stukje naar voren dreef. Hij keek om zich heen alsof hij zich schaamde. ‘Ik kan mijn oren niet geloven. U verdenkt heer Agelmar er toch niet van dat hij ons verraadt?’

‘We kunnen het ons niet veroorloven om wie dan ook boven verdenking te stellen,’ antwoordde Lan grimmig. ‘Een waarschuwing waar ik beter naar had moeten luisteren. Misschien is het niets. Misschien.’

‘We zullen het nu al moeilijk genoeg krijgen om uit deze positie weg te komen,’ zei Andère fronsend. ‘Als we worden vastgepind tegen de rivier...’

‘Oorspronkelijk was de strategie dat de lichte reservecavalerie de aftocht zou dekken,’ zei Lan. ‘De infanterie kon zich dan eerst terugtrekken, de rivier te voet oversteken, en dan konden we de zware cavalerie door Poorten laten gaan. De rivier stroomt niet snel, dus de paarden van de lichte cavalerie kunnen hem oversteken, terwijl Trolloks dat niet durven, althans niet zonder heel veel dwang. Die strategie was best goed.’

Behalve als ze onder te veel druk stonden om de voetsoldaten uit de strijd los te maken. Dan zou alles instorten. En als ze omsingeld werden, dan kon Lan onmogelijk zijn leger weg krijgen. Ze hadden

niet genoeg geleiders om het hele leger te verplaatsen. De enige mogelijkheid zou zijn om de voetsoldaten achter te laten, de helft van zijn leger te laten afslachten. Nee, hij ging nog liever dood dan dat hij dat liet gebeuren.

‘Alles wat heer Agelmar de laatste tijd doet is op zich goed doordacht,’ zei Baldhere indringend. ‘Goed genoeg om geen verdenking te wekken, maar niet goed genoeg om te winnen. Lan... er is iets mis met hem. Ik ken hem al jaren. Alsjeblieft. Ik geloof nog steeds dat hij alleen maar moe is, maar hij maakt wél fouten. Ik heb gelijk, ik wéét het.’

Lan knikte. Hij liet Baldhere op zijn post achter en reed met zijn wacht naar de achterhoede en de bevelstent.

Het gevoel van angst dat over Lan heen kwam, bleef als een kiezel in zijn keel steken. Die wolken leken lager te hangen dan voorheen. Ze rommelden. Het tromgeroffel van de Duistere, gekomen om het leven van mensen op te eisen.

Tegen de tijd dat Lan de bevelstent bereikte, had hij honderd goede mannen achter zich. Toen hij dichterbij kwam, zag Lan een jonge Nhienaraanse boodschapper – zonder pantser, met een fladderende knot – naar zijn paard rennen.

Op een gebaar van Lan draafde Andère naar de man toe, pakte de teugels van zijn paard en hield ze stevig vast. De boodschapper fronste. ‘Dai Shan?’ vroeg hij, saluerend toen Lan kwam aanrijden.

‘Bezorg je bevelen voor heer Agelmar?’ vroeg Lan, die afsteeg.

‘Ja, heer.’

‘Welke bevelen?’

‘De oostelijke Kandoraanse boogschutters,’ zei de boodschapper.

‘Hun heuvel ligt te ver van het hoofdgedeelte van het slagveld en heer Agelmar vindt dat ze beter naar voren kunnen komen om salvo’s af ie vuren op de Gruwheren.’

De boogschutters dachten waarschijnlijk dat de Saldeaanse lichte cavalerie nog steeds daar achter was. De Saldeanen dachten dat de boogschutters zouden blijven. De reserves dachten dat ze allebei zouden standhouden nadat zij waren ingezet.

Het kon nog steeds toeval zijn. Agelmar stond ontzettend onder druk, of hij had een strategie die verder reikte dan de andere generaals konden overzien. Je mocht een man er nooit van beschuldigen dat hij een aanval de nek omdraaide, behalve als je bereid was hem ter plekke met je eigen zwaard te doden.

‘Stel dat bevel uit,’ zei Lan kil. ‘Stuur in plaats daarvan de Saldeaanse verkenners door die oostelijke heuvels. Zeg dat ze moeten uitkijken naar een groep Schaduwgebroed die naar binnen wil sluipen om ons aan te vallen. Waarschuw de boogschutters, zodat ze voorbereid zijn om te schieten, kom dan hier terug en breng verslag uit. Schiet op, maar vertel dit aan niemand behalve de verkenners en de boogschutters zelf.’

De man keek verward, maar hij salueerde. Agelmar was de generaal van dit leger, maar Lan – als Dai Shan – had het laatste woord over alle bevelen, en het enige gezag dat hoger was dan het zijne in deze oorlog was dat van Elayne.

Lan knikte naar een paar mannen van de Hoge Wacht. Washim en Geral waren allebei Malkieri die hij in hun weken van gezamenlijk strijden bijzonder was gaan waarderen.

Licht, duurt het pas een paar weken? Het lijken wel maanden...

Hij zette die gedachte van zich af terwijl de twee Malkieri de boodschapper volgden om na te gaan of hij deed wat hem was opgedragen. Lan zou de gevolgen van wat hier gebeurde overpeinzen als hij alle feiten kende.

Niet eerder.

Loial wist niet veel van oorlogvoeren. Je hoefde er ook niet veel van te weten om in te zien dat Elaynes kant verloor.

Hij en de andere Ogier vochten tegen een horde van duizenden en nog eens duizenden Trolloks: het tweede leger dat vanuit het zuiden om de stad heen was getrokken. Kruisboogschutters uit het Legioen van de Draak flankeerden de Ogier en schoten het ene na het andere salvo af. Ze hadden zich teruggetrokken van het front toen de Trolloks zich op hun gelederen stortten. De vijand had de zware cavalerie van het Legioen, uitgeput als de mannen waren geweest, uiteengeslagen. Groepen piekeniers hielden wanhopig stand tegen het getijde, en de Wolvengarde stond nog min of meer in het gelid op de andere heuvel.

Hij had flarden gehoord van wat er op andere delen van het slagveld gebeurde. Elaynes legers hadden het noordelijke Trollok-leger afgeslacht. Terwijl de Ogier de draken bewaakten die vanaf de heuvel boven hen vuurden, kwamen er steeds meer soldaten naar het nieuwe front. Maar ze kwamen bebloed, uitgeput en zwak aan.

Dit nieuwe leger van Trolloks zou hen verpletteren.

De Ogier zongen een rouwlied. Het was de klaagzang die ze zongen voor bossen die moesten worden omgehakt of voor grote bomen die stierven in een storm. Het was een lied van verlies, van spijt, van onvermijdelijkheid. Hij zong zachtjes het laatste deel mee.

Alle rivieren drogen op,

Alle liederen moeten zwijgen,

Alle bloesems blijven in de knop,

En buigen moeten alle twijgen...

Hij stak een grauwende Trollok neer, maar een andere beet hem diep in zijn been. Hij brulde en brak zijn lied af terwijl hij de Trollok bij de nek greep. Hij had zichzelf nooit sterk gevonden, niet naar de maatstaven van de Ogier, maar hij tilde de Trollok op en smeet hem boven op zijn kameraden.

Mensen – die kwetsbare mensen – lagen links en rechts dood aan zijn voeten. Hun sterven deed hem pijn. Ze hadden allemaal zo’n korte tijd gehad om te leven. Sommigen leefden nog, vochten nog. Hij wist dat ze in hun eigen ogen groter waren dan feitelijk het geval was, maar hier op het slagveld – met Ogier en Trolloks – leken het wel kinderen.

Nee. Hij zou ze niet zo zien. Die mannen en vrouwen vochten met moed en hartstocht. Geen kinderen, maar helden. Toch gingen zijn oren er plat van liggen toen hij ze zo gebroken zag. Hij begon weer te zingen, luider nu, maar deze keer niet het rouwlied. Het was een lied dat hij nooit eerder had gezongen, een lied van groei, maar niet de boomliederen die zo vertrouwd voor hem waren.

Hij brulde het lied kwaad uit, om zich heen hakkend met zijn bijl. Aan alle kanten werd het gras groen en ontsproten tentakels van leven. Uit de schachten van de paalwapens van de Trolloks begonnen bladeren te groeien, en veel van die beesten grauwden en lieten geschrokken hun wapens vallen.

Loial vocht door. Dit lied was geen overwinningslied. Het was een lied van het leven. Loial was niet van zins te sterven hier op deze heuvel.

Bij het Licht, hij had nog een boek af te maken voordat hij ging!

Mart stond in het Seanchaanse bevelsgebouw, omgeven door sceptische generaals. Min was meegevoerd en net pas teruggekeerd, gehuld in schitterende Seanchaanse kleding. Tuon was ook vertrokken in een of andere keizerinnelijke taak te verrichten.

Terwijl hij naar de kaarten keek, had Mart weer zin om te vloeken.Kaarten, kaarten en nog meer kaarten. Stukken papier. De meeste waren getekend door Tuons klerken in het vervagende licht van de vorige avond. Hoe moest hij nou weten of ze klopten? Mart had een keer ’s avonds in Cacmlin een straatkunstenaar een mooie vrouw zien natekenen, maar die tekening had voor goud kunnen worden verkocht als volmaakte afbeelding van Cen Buin in een gewaad.

Steeds meer begon hij te denken dat slagveldkaarten ongeveer even nuttig waren als een dikke jas in Tyr. Hij moest de slag kunnen zién, niet hoe iemand anders dacht dat de slag eruitzag. Een kaart was te beperkt.

‘Ik ga een kijkje nemen op het slagveld,’ verklaarde Mart.

‘Wat?’ vroeg Courtani. De Seanchaanse baandergeneraal was ongeveer net zo aantrekkelijk als een bundel takken met een pantser eromheen. Mart had de indruk dat ze een keer iets heel zuurs moest hebben gegeten en dat ze – toen ze merkte dat haar grimas handig was om vogels mee te verjagen – had besloten haar gezicht zo te houden.

‘Ik ga een kijkje nemen op het slagveld,’ herhaalde Mart. Hij legde zijn hoed neer, reikte achter zijn hoofd en greep het achterpand van zijn weelderig versierde, wijde Seanchaanse mantel vast. Hij trok het kledingstuk, met onhandige schouderstukken en al, met een geruis van zijde en kant over zijn hoofd en smeet het opzij.

Nu droeg hij alleen nog zijn halsdoek, zijn medaillon en de vreemde zwarte Seanchaanse broek, die nogal stijf aanvoelde. Min trok haar wenkbrauw op bij het zien van zijn blote borst, en hij bloosde. Maar wat maakte het uit? Ze hoorde bij Rhand, dus dat maakte haar nagenoeg zijn zus. Goed, Courtani was er ook, maar Mart was er niet van overtuigd dat ze een vrouw was. Hij was er niet eens van overtuigd dat ze een mens was.

Mart rommelde wat onder de tafel en trok er een ransel onder vandaan die hij daar eerder had neergelegd, en toen stond hij weer op. Min sloeg haar armen over elkaar. Haar nieuwe kleding stond haar heel mooi: een gewaad dat bijna even druk versierd was als dat van Tuon. Mins gewaad was gemaakt van glanzende donkergroene zijde met zwart borduursel en wijde mouwen, zo wijd dat je je hoofd erin kon steken. Ze hadden haar haar opgestoken en er zilveren dingetjes met vuurdruppels in gehangen. Het waren er honderden. Als die baan van Doemziener toch niets voor haar bleek te zijn, kon ze misschien werk vinden als kroonluchter.

Eigenlijk was ze best mooi in die kleding. Vreemd. Mart had Min altijd nogal jongensachtig gevonden, maar nu zag ze er aantrekkelijk uit. Niet dat hij daarop lette.

De Seanchanen in de kamer leken stomverbaasd dat Mart zich ineens tot op het middel had ontkleed. Hij zag niet in waarom. Hun bedienden droegen nog veel minder. Licht, maar zo was het.

‘Ik kom in de verleiding om hetzelfde te doen als jij,’ mompelde Min, die het voorpand van haar gewaad vastpakte.

Mart verstijfde en sputterde. Hij had zeker een vlieg ingeslikt of zoiets. ‘Ik mag branden,’ zei hij, terwijl hij het hemd aantrok dat hij uit de ransel had gehaald. ‘Ik geef je honderd Tar Valonse marken als je het doet, gewoon zodat ik het verhaal kan vertellen.’

Dat leverde hem een kwade blik op, al snapte hij niet waarom. Zij was degene die begon over rondlopen als een verrekte Aielse Speervrouwe op weg naar de zweettent.

Min deed het niet, en dat bedroefde hem bijna. Bijna. Hij moest oppassen met Min. Hij was ervan overtuigd dat een glimlach op het verkeerde ogenblik hem niet alleen een messteek van haar zou opleveren, maar ook van Tuon, en Mart had het liefst maar één mes tegelijk in zijn lijf.

De vossenkop lag rustig op zijn huid – het Licht zij dank dat Tuon had begrepen dat hij dat ding nodig had – terwijl hij zijn jas aantrok, die hij ook uit de ransel had gehaald.

‘Hoe kan het dat u die nog hebt?’ vroeg kapitein-generaal Galgan. ‘Ik had de indruk dat uw kleding was verbrand, Ravenprins.’ Galgan zag er belachelijk uit met dat ene streepje wit haar op zijn hoofd, maar Mart zei dat maar niet. Het was gebruik bij de Seanchanen. Mensen deden soms vreemd, maar hij twijfelde er niet aan dat Galgan zijn mannetje stond in een strijd, ongeacht zijn uiterlijk.

‘Dit?’ vroeg Mart, gebarend naar zijn jas en hemd. ‘Ik zou het echt niet weten. Ze lagen daar gewoon. Ik sta paf.’ Hij was heel blij geweest te ontdekken dat de Seanchaanse wachters – ondanks hun strakke gezichten en veel te rechte ruggen – net zo gevoelig waren voor omkoping als ieder ander.

leder ander, behalve die doodswachtgardisten. Mart had al ontdekt dat hij het bij hen niet hoefde te proberen. De blikken die ze hem hadden toegeworpen hadden hem doen inzien dat als hij het nog eens probeerde, hij met zijn gezicht in de modder zou eindigen. Misschien was het beter als hij maar niet eens meer met doodswachtgardisten praatte, want het was vrij duidelijk dat er met geen van allen te lachen viel.

Maar als het erop aankwam, wist hij wel aan wie hij Tuons veiligheid zou toevertrouwen.

Mart beende de deur uit en griste onderweg zijn ashandarei mee. Courtani en Min volgden hem naar buiten. Het was jammer dat Tylee zo goed was in wat ze deed. Mart had liever haar bij zich gehouden en die vogelverschrikker op pad gestuurd. Misschien had hij dat moeten doen. Misschien zouden de Trolloks haar aanzien voor een van hen.

Hij moest wachten terwijl een verzorger wegrende om Pips te gaan halen, helaas, en dat gaf iemand de tijd om Tuon te waarschuwen. Hij zag haar aankomen. Nou, ze had toch al gezegd dat ze niet lang weg zou blijven, dus hij had ook niet echt verwacht dat hij een confrontatie met haar zou kunnen vermijden.

Min schuifelde heen en weer en vervloekte zachtjes haar rokken.

‘Probeer je nog steeds te bedenken of je ervandoor moet gaan?’ vroeg Mart haar zachtjes terwijl Tuon dichterbij kwam.

‘Ja,’ zei Min zuur.

‘De bedden hier zijn goed, weet je. En ze weten hoe ze een vent moeten behandelen, zolang ze hem althans niet onthoofden. Ik ben er nog steeds niet achter hoe je dat voorkomt.’

‘Geweldig.’

Mart keek haar aan. ‘Je beseft vast wel dat als Rhand hier was, hij je waarschijnlijk zou vragen te blijven.’

Min keek hem kwaad aan.

‘Het is gewoon de waarheid, Min. De verdomde waarheid. Ik was erbij toen Rhand hen aan zijn zijde schaarde, en ik kan je vertellen dat hij zich zorgen maakte. De Seanchanen en de Aes Sedai kunnen het niet zo goed met elkaar vinden, voor het geval je het niet in de gaten had.’

‘Dat is ongeveer net zo duidelijk als jouw trots, Mart.’

‘Au. En ik probeer je alleen maar te helpen. Luister, Min. Hoe opgelucht denk je dat Rhand zou zijn als hij wist dat iemand die hij vertrouwde het oor van Tuon had? Iemand die haar kon aansporen om lief samen te werken met de Aes Sedai door op het juiste ogenblik de juiste “voortekenen” te geven? Natuurlijk kun je ook teruggaan naar het kamp om water te halen en boodschappen te vervoeren. Dat is ongetwijfeld net zo nuttig als hier blijven, een oogje op de buitenlandse monarch houden, haar aanmoedigen om de Herrezen Draak te eerbiedigen en een brug van vriendschap bouwen tussen haar en de rest van de naties.’

Min bleef even zwijgend staan. ‘Ik haat je, jij rotzak van een Mart Cauton.’

‘Dat is beter,’ zei Mart, die naar Tuon zwaaide. ‘Zo, en nu eens kijken wat voor uitsteeksel ze van me afhakt omdat ik haar mooie kleren heb weggesmeten.’ Dat was wel jammer. Die mantel had mooi borduursel. Een man had een beetje borduursel nodig voor de vei fijning. Toch was hij niet van zins om die stapel textiel naar een strijd

te dragen. Hij zou nog gemakkelijker kunnen vechten terwijl hij Pips op zijn rug meedroeg.

De anderen begonnen met het gebruikelijke buigen en slijmen toen Tuon aan kwam lopen, hoewel ze maar een paar minuten weg was geweest. Mart knikte naar haar.

Ze bekeek zijn kleding met een langdurige blik, van top tot teen. Wat had iedereen hier toch tegen een goed hemd en een goede jas? Hij had niet eens dat oude ding aan dat hij op zijn bezoek naar Elayne had gedragen. Die jas had hij verbrand.

‘Grootste,’ zei Courtani. Ze was van het Hoge Bloed en mocht Tuon rechtstreeks aanspreken. ‘Moge u altijd blijven ademhalen. De Ravenprins heeft besloten dat hij zelf een bezoek moet brengen aan het slagveld, aangezien hij van mening is dat onze boodschappers en generaals tekortschieten.’

Mart haakte zijn duimen achter zijn riem en keek naar Tuon, terwijl er eindelijk een verzorger met Pips aankwam. Het zou verdomme eens tijd worden. Was die jongen onderweg soms ergens gaan eten, misschien even naar de voorstelling van een speelman wezen kijken?

‘Nou, waar wachten we dan op?’ vroeg Tuon. ‘Als de Prins van de Raven het slagveld wil zien, verwacht ik van de trouwe dienaren van het Keizerrijk dat ze zich haasten om hem daarheen te brengen.’

Courtani keek alsof ze een klap in haar gezicht had gekregen. Mart grijnsde naar Tuon, en zij schonk hem een glimlach. Licht, maar hij was gek op haar glimlach.

‘Ga je dan ook mee?’ vroeg hij aan Tuon.

‘Natuurlijk. Kun je één reden noemen waarom ik niet mee zou moeten gaan?’

‘Nee,’ zei Mart, vanbinnen kreunend. ‘Geen enkele reden, verdomme.’

29

Het verlies van een heuvel

Richt je aandacht op de Schimmen!’ riep Egwene terwijl ze een golf Lucht afschoot op de Trolloks die tegen de helling op klommen. De Trolloks hadden een gapend gat geslagen in de gelederen van piekeniers die de heuvel verdedigden en stroomden erdoor. Nu ze gewend waren geraakt aan aanvallende geleiders, doken ze ineen en zetten zich schrap. Dat gaf Egwene een goed uitzicht op de Myrddraal die zich helemaal in het midden van een vuist Trolloks verstopte. Hij droeg een bruine jas over zijn kleding en had een haak in zijn handen.

Geen wonder dat ik moeite had om hem te vinden, dacht Egwene, die het schepsel vernietigde met een weving van Vuur. De Halfman kronkelde stuiptrekkend en krijsend in het vuur, met zijn oogloze gezicht naar de hemel opgeheven. De vuist Trolloks om hem heen stortte ook op de grond.

Egwene glimlachte tevreden, maar haar blijdschap was van korte duur. Haar boogschutters hadden bijna geen pijlen meer, de rijen piekeniers waren gehavend en enkele Aes Sedai waren overduidelijk doodmoe. Een volgende golf Trolloks verving degene die Egwene had gedood. Zullen we nóg zo’n dag kunnen doorstaan?

Een banier lansiers brak ineens los van de linkerflank van Brins leger dat bij de rivier vocht. Op hun vlag stond de Vlam van Tar Valon. Dat was ongetwijfeld de eenheid zware cavalerie waar Brin zo trots op was. Hij had ze bij elkaar gesprokkeld en onder kapitein Joni Shagrin gesteld, en de elitetroep bestond uit een mengeling van doorgewinterde veteranen uit de cavalerie van verschillende landen en soldaten uit de Torenwacht.

De lansiers gingen om de Sharanen tegenover hen heen en reden als een dolle naar Egwenes heuvels, recht op de achterhoede af van het Trollok-leger dat haar positie aanviel. Pal achter hen, in het stof van de eerste, volgde een tweede eenheid cavalerie met de donkergroene banier van Illian. Het leek erop dat de generaal haar eindelijk wat versterking stuurde.

Maar... Wacht. Egwene fronste. Vanaf haar uitkijkpunt kon ze zien dat de linkerflank van het hoofdleger nu volkomen onbeschermd was. Wat doet hij? Een of andere... valstrik voor de Sharanen?

Als er al een valstrik was voorbereid, dan klapten de kaken daarvan niet dicht. In plaats daarvan stormde een Sharaanse cavalerie-eenheid naar Brins linkerflank en begon zwaar huis te houden onder de voetsoldaten die hun positie bij de rivier verdedigden. Maar toen zag Egwene nog meer beweging op het veld beneden, en dat vervulde haar pas echt van afgrijzen: een nog grotere banier Sharaanse cavalerie had zich losgemaakt van de vijandelijke rechterflank en was nu op weg naar de eenheid lansiers die Egwene te hulp kwam.

‘Gawein, waarschuw die lansiers... Dit is een valstrik!’

Maar er was geen tijd om iets te doen. Binnen enkele ogenblikken viel de Sharaanse cavalerie de lansiers van de Witte Toren van achteren aan. Tegelijkertijd hadden de achterste rijen Trolloks zich omgedraaid naar de aanvallende lansiers. Egwene zag dat deze Trolloks allemaal lange paalwapens droegen, waarmee ze het vlees van man en paard konden verscheuren. De voorste gelederen lansiers gingen in een bloederige chaos neer, en de Trolloks waadden tussen de lichamen door om de ruiters erachter van hun paarden te trekken en met hun wapens te doorsteken.

Egwene schreeuwde en putte zo veel mogelijk kracht in een poging het Trollok-leger te vernietigen. De andere vrouwen sloten zich bij haar aan. Het was aan beide kanten een slachting. Er waren gewoon te veel Trolloks, en de lansiers waren onverdedigd. Binnen enkele minuten was het voorbij. Slechts een paar ruiters hadden het overleefd en galoppeerden in volle vaart naar de rivier.

Dat schokte haar. Soms leken de legers te bewegen met de traagheid van reusachtige schepen in de haven, maar dan ineens nam de chaos het over en waren hele banieren dood.

Ze wendde haar blik af van de lijken beneden. De Aes Sedai op de heuveltoppen waren in gevaar. Toen de Trolloks hun aandacht weer op haar groep richtten, gaf Egwene het bevel om Poorten te maken. Ze riep de piekeniers terug en stuurde ze door de Poorten, terwijl haar boogschutters bleven schieten op de Trolloks beneden. Daarna bestookten Egwene en de overgebleven Aes Sedai de Trolloks lang genoeg om de boogschutters door de Poorten weg te krijgen.

Voordat ze door de Poort op haar heuvel stapte, keek Egwene nog een laatste keer naar het slagveld. Wat was hier nou net gebeurd? Ze schudde haar hoofd toen Gawein naar haar toe kwam, trouw als altijd. Hij had nog geen mogelijkheid gehad om zijn zwaard te trekken tijdens deze strijd. Dat gold ook voor Leilwin. De twee leken stilzwijgend te concurreren om wie de beste wachter was en bleven allebei aan Egwenes zijde. Het was ergerlijk, maar altijd nog beter dan Gaweins knorrige teleurstelling bij eerdere gevechten.

Maar hij zag wel bleek. Alsof hij iets onder de leden had. Had hij wel voldoende geslapen?

‘Ik wil naar het kamp om met generaal Brin te praten,’ zei Egwene. ‘Ik wil weten hoe dit kon gebeuren. En dan ga ik naar onze troepen die de voorde verdedigen, om de mensen te wreken die daar zojuist het leven hebben gelaten.’

Ze keken haar allebei fronsend aan.

‘Egwene...’ begon Gawein.

‘Ik heb nog kracht,’ viel Egwene hem in de rede. ‘Ik heb de sa’angreaal gebruikt om niet al te hard te hoeven werken. De mannen die daar strijden moeten me zien, en ik moet doen wat ik kan. Ik zal zoveel wachters meenemen als je wilt.’

Gawein aarzelde, keek Leilwin even aan, en knikte uiteindelijk.

Lan steeg af en gaf de teugels aan Andère, en toen liep hij langs de wachters – die geschokt leken om hem en zijn talloze mannen te zien, velen van hen bebloed – naar de bevelstent. De tent was weinig meer dan een afdak, aan alle kanten open, en soldaten liepen in en uit als mieren bij een mierenhoop. Het was warm in Shienar vandaag. Hij had al een tijdje niets meer van de andere fronten gehoord, maar hij wist wel dat dit vandaag niet het enige wanhopige gevecht zou zijn. Elayne vocht bij Cairhien, de Amyrlin aan de grens van Arafel.

Het Licht geve dat het hen beter verging dan Lan. In de tent stond Agelmar met kaarten overal om hem heen op de grond, en hij wees ernaar met een dunne stok en verplaatste stukjes gekleurde steen terwijl hij bevelen gaf. Renners kwamen aan en brachten het laatste nieuws over het verloop van de strijd. De beste strategieën hielden slechts stand totdat het eerste zwaard was getrokken, maar een goede generaal kon veldslagen bewerken zoals een pottenbakker klei be

werkte, door het getijde van soldaten bij te sturen.

‘Heer Mandragoran?’ vroeg Agelmar toen hij opkeek. ‘Licht, man! Je ziet eruit als de Verwording zelf. Ben je bij de Aes Sedai geweest voor Heling?’

‘Het gaat best,’ zei Lan. ‘Hoe gaat het met de strijd?’

‘Ik heb goede moed,’ antwoordde Agelmar. ‘Als we het voor elkaar kunnen krijgen om die Gruwheren een uur of twee op te houden, denk ik dat we best een goede mogelijkheid hebben om de Trolloks te verdrijven.’

‘Vast niet,’ zei Lan. ‘Het zijn er zoveel.’

‘Het gaat niet om aantallen,’ zei Agelmar, die Lan wenkte en naar een kaart wees. ‘Lan, hier is iets wat weinig mensen begrijpen. Legers kunnen breken, en dat gebeurt ook vaak, terwijl ze groter zijn in aantal, het grotere voordeel op het slagveld en een goede mogelijkheid om te winnen hebben.

Als je een tijdlang het bevel voert, ga je een leger zien als één geheel. Een reusachtig beest met duizenden ledematen. Dat is een vergissing. Een leger bestaat uit mensen – of, in dit geval, Trolloks – die stuk voor stuk op het slagveld staan en stuk voor stuk doodsbang zijn. Als soldaat draait het erom dat je die angst beheerst. Het beest vanbinnen wil alleen maar vluchten.’

Lan hurkte neer en bekeek de kaarten. De toestand was zo ongeveer als hij die had gezien, behalve dat Agelmar de Saldeaanse lichte cavalerie nog altijd bij de oostelijke flank op de kaart had staan. Een vergissing? Lan had zelf gezien dat ze daar niet meer waren. Hadden er geen boodschappers moeten komen om Agelmar te vertellen dat de kaart niet meer klopte? Of leidde hij hen soms af, zodat ze het niet in de gaten hadden?

‘Ik zal je vandaag iets laten zien, Lan,’ zei Agelmar zachtjes. ‘Ik zal je laten zien wat de kleinste man op het oefenterrein moet leren als hij wil overleven. Je kunt de grotere vijand breken als je hem ervan overtuigt dat hij zal sterven. Sla hard genoeg toe en hij zal op de vlucht slaan en niet meer terugkeren uit angst dat je het nog eens doet, zelfs al ben je daar eigenlijk te zwak voor.’

‘Dus dat is je strategie voor vandaag?’ vroeg Lan.

‘De Trolloks zullen breken als we hun een krachtsvertoon laten zien dat ze bang maakt,’ zei Agelmar. ‘Ik weet dat het kan lukken. Ik hoop dat we de leider van die Gruwheren kunnen uitschakelen. Als de Trolloks denken dat ze gaan verliezen, zullen ze op de vlucht slaan. Het zijn laffe beesten.’

Wiil Agelmar zei, klonk allemaal aannemelijk. Misschien zag Lan gewoon niet het hele plaatje. Misschien was de grote kapitein gewoon slimmer dan hen allemaal. Had hij er wel goed aan gedaan om het bevel om de boogschutters te verplaatsen ongedaan te maken?

De boodschapper die Lan eerder had gestuurd, kwam terug galopperen naar het bevelscentrum. Een lid van Lans Hoge Wacht was bij hem en hield zijn arm vast, waar een pijl met zwarte veren uit stak. ‘Een gigantisch leger van Schaduwgebroed!’ meldde de boodschapper. ‘Ze komen vanuit het oosten! Dai Shan, u had gelijk!’

Ze wisten dat ze van die kant moesten komen, dacht Lan. Ze konden niet eenvoudigweg hebben gezien dat we ons daar niet goed verdedigden, niet met die heuvels overal rondom. Het is te snel gegaan. De Schaduw moet dit hebben gehoord, of moet hebben geweten wat hij kon verwachten. Hij keek Agelmar aan.

‘Ónmogelijk!’ riep Agelmar. ‘Wat krijgen we nou? Waarom hebben de verkenners dat niet gezien?’

‘Heer Agelmar,’ zei een van zijn bevelvoerders. ‘U had de verkenners in het oosten teruggestuurd om bij de rivier te gaan kijken, weet u nog? Ze moesten de voorde voor ons bekijken. U zei dat de boogschutters...’ De bevelhebber verbleekte. ‘De boogschutters!’

‘De boogschutters zijn nog op hun plek,’ zei Lan, die opstond. ‘Ik wil dat de voorste gelederen beginnen zich terug te trekken. Haal de Saldeanen uit de gevechten zodat ze de voetsoldaten kunnen helpen bij hun aftocht. Haal de Asha’man terug. We zullen Poorten nodig hebben.’

‘Heer Mandragoran,’ zei Agelmar. ‘Deze nieuwe ontwikkelingen kunnen we gebruiken. Als we uiteenwijken en ze tussen ons pletten, kunnen we...’

‘U bent van uw taak ontheven, heer Agelmar,’ zei Lan zonder de man aan te kijken. ‘En ik moet helaas verzoeken dat u onder toezicht wordt gehouden totdat ik kan uitzoeken wat er is gebeurd.’

Het werd stil in de bevelstent. Alle dienaren, boodschappers en officiers keken Lan aan.

‘Nou, Lan,’ zei Agelmar. ‘Dat klónk alsof je me in hechtenis laat nemen.’

‘Dat doe ik ook,’ antwoordde Lan, die de Hoge Wacht wenkte. Ze kwamen de tent in en gingen op wacht staan, zodat niemand kon ontsnappen. Enkele mannen van Agelmar reikten naar zwaarden, maar de meesten leken verward en legden alleen hun handen op het gevest.

‘Dit is een schande!’ sputterde Agelmar. ‘Doe niet zo dwaas. Dit is geen tijd om...’

‘Wat wil je dan dat ik doe, Agelmar?’ blafte Lan, die zich naar hem omdraaide. ‘Moet ik je dit leger te gronde laten richten? Zodat de Schaduw ons kan verslaan? Waarom doe je dit? Waaróm?’

‘Je overdrijft, Lan,’ zei Agelmar, die met overduidelijke moeite kalm wist te blijven, hoewel zijn ogen fonkelden van woede. ‘Wat gaat er door je hoofd? Licht!’

‘Waarom heb je de boogschutters van de oostelijke heuvels gehaald?’

‘Omdat ik ze elders nodig had!’

‘En vind je dat lógisch?’ wilde Lan weten. ‘Zei je niet zelf dat het bewaken van die flank van het allergrootste belang was?’

‘Ik...’

‘Je hebt de verkenners daar ook weggehaald. Waarom?’

‘Ze... Het...’ Agelmar drukte zijn hand tegen zijn hoofd. Hij keek naar de kaart en zijn ogen werden groot.

‘Wat is er met je aan de hand, Agelmar?’ vroeg Lan.

‘Ik weet het niet,’ zei de man. Hij knipperde met zijn ogen en staarde naar de kaarten aan zijn voeten. Er verscheen een uitdrukking van afgrijzen op zijn gezicht en zijn mond viel open. ‘O, Licht! Wat heb ik gedaan?’

‘Geef mijn bevelen door!’ zei Lan indringend tegen zijn Hoge Wacht. ‘Haal heer Baldhere naar de bevelstent, en ook koningin Ethenielle en koning Easar.’

‘Lan, je moet de...’ Agelmar brak zijn zin af. ‘Licht! Ik kan het niet zeggen. Als ik nadenk over wat we moeten doen, komen de verkeerde gedachten in mijn hoofd! Ik probeer ons nog steeds te dwarsbomen. Ik heb ons verdoemd.’ Met grote ogen reikte hij naar zijn korte zwaard en trok het uit de schede.

Lan pakte het zwaard bij de handbeschermer en hield het tegen voordat Agelmar het in zijn eigen maag kon steken. Er sijpelde bloed tussen Lans vingers door toen hij zich sneed aan de scherpe rand van de kling.

‘Laat me eervol sterven,’ smeekte Agelmar. ‘Ik... Ik heb ons allemaal vernietigd. Door mij hebben we deze oorlog verloren, Lan.’

‘Niet de oorlog, alleen de veldslag,’ zei Lan. ‘Er is iets mis met je. Een ziekte, een vermoeidheid, of iets van de Schaduw. Ik vermoed dat er iemand met je geest heeft gerommeld.’

‘Maar...’

‘Je bent soldaat!’ brulde Lan. ‘Gedraag je dan ook zo!’

Agelmar verstijfde. Hij keek Lan in de ogen, en toen knikte hij eenmaal. Toen Lan zijn hand van de kling haalde, stak Agelmar het zwaard terug in de schede. De grote kapitein ging in kleermakerszit in de aloude Shienaraanse meditatiehouding zitten, met zijn ogen dicht.

Lan beende weg en riep bevelen. Prins Kaisel rende naar hem toe, overduidelijk bang. ‘Wat gebeurt er, heer Mandragoran?’

‘Dwang, waarschijnlijk,’ zei Lan. ‘Wij zaten als konijnen in een strik, en het touw werd langzaam maar zeker om onze nek aangesnoerd. Laat iemand me alsjeblieft vertellen dat de Asha’man nog genoeg kracht hebben voor Poorten! En breng me nieuws over de oostelijke flank! Die boogschutters zullen ondersteuning nodig hebben. Zet de rest van de reservetroepen in voor hun bescherming.’

Prins Kaisel ging met grote ogen en zijn hand op zijn zwaard achteruit. Hij keek met een bleek gezicht naar Agelmar. ‘Hebben we echt verloren?’ vroeg hij aan Lan zodra de bevelen gegeven waren en boodschappers wegrenden om ze over te brengen.

‘Ja,’ zei Lan. ‘We hebben verloren.’

‘Lan!’ riep Agelmar ineens, en hij opende zijn ogen.

Lan draaide zich naar hem om.

‘Koningin Tenobia,’ zei Agelmar. ‘Ik heb haar het gevaar in gestuurd zonder te begrijpen wat ik deed. Degene die deze gedachten in mijn hoofd heeft gestopt, wilde haar dood hebben!’

Lan vloekte zachtjes, en hij rende het kamp uit en tegen de dichtstbijzijnde heuvel op. De verkenners daar maakten ruimte voor hem toen hij op de top aankwam en zijn kijkglas achter zijn riem vandaan trok. Hij had het ding niet nodig. Hij zag de vlag van de koningin al toen hij over het slagveld tuurde.

Ze was omsingeld. Wat voor ondersteuning ze ook had gedacht te zullen krijgen, die was niet gestuurd. Lan deed zijn mond al open om bevelen te brullen, maar ze stierven op zijn lippen toen de Trolloks over de kleine wit met zilveren vlag heen zwermden. Hij viel op de grond, en binnen enkele tellen zag Lan op dat gedeelte van het slagveld geen enkele levende soldaat meer.

Kilte. Hij kon niets voor Tenobia doen. Dit draaide niet langer om het redden van individuen.

Ze zouden geluk hebben als ze deze dag overleefden met nog wat flarden van een leger.

Mart reed met Tuon zuidwaarts naar het slagveld, langs de oevers van de rivier die de westelijke grens van Arafel vormde.

En waar Tuon ging, daar ging Selucia. En nu Min ook. Tuon wilde haar nieuwe Doemziener te allen tijde aan haar zijde hebben. Tuon bleef vragen om visioenen, en Min bleef schoorvoetend vertellen wat ze zag.

Mart had geprobeerd Min over te halen te zeggen dat ze een hoed om Marts hoofd zag zweven. Dan zou Tuon vast wel ophouden met pogingen om van zijn geliefde hoed af te komen, toch? Dat zou beter zijn geweest dan dat Min uitleg gaf over het oog op de weegschaal, en de dolk, en al die andere verrekte dingen die ze bij Mart had gezien.

Waar Tuon ging, gingen ook honderd doodswachtgardisten. En Galgan en Courtani, die zich berispt voelden omdat ze Mart niet snel genoeg hadden geholpen. In ieder geval was Furyk Karede er ook bij, als leider van de doodswachtgarde. Het gezelschap van Karede was ongeveer net zo aangenaam als wanneer je de hand van een andere kerel in je geldbuidel aantrof, maar hij was een goede soldaat. Mart zou wel eens een wedstrijdje staren tussen Karede en Lan willen zien. Dat zou jaren duren.

‘Ik heb een beter uitkijkpunt nodig,’ zei Mart, die over het slagveld tuurde toen ze dichterbij kwamen. ‘Daar.’

Hij wendde Pips en reed naar een heuveltje dicht genoeg bij de plek op de oever van de rivier waar de vijandelijke troepen elkaar vernietigden. Tuon volgde zonder een woord te zeggen. Toen ze allemaal op de heuvel stonden, merkte hij dat Selucia hem vernietigende blikken toewierp.

‘Wat is er?’ vroeg Mart. ‘Ik had verwacht dat je blij zou zijn dat ik terug ben. Nu heb je weer iemand om vinnig naar te kijken.’

‘De Keizerin volgt waar jij heen gaat,’ zei ze.

‘Inderdaad,’ zei Mart. ‘Zoals ik volg waar zij heen gaat, neem ik aan. Hopelijk draaien we niet al te veel in kringetjes rond.’ Hij bekeek de strijd.

De rivier was niet ontzettend breed – misschien vijftig passen -maar hij stroomde snel en was aan weerskanten van de voorde diep. Het water vormde een mooie barrière, en niet alleen voor Trolloks. Maar de voorde verschafte een eenvoudige oversteek. Het water daar was kniediep en breed genoeg om minstens twintig rijen ruiters tegelijkertijd te laten oversteken.

Verder weg, in het midden van het Sharaanse leger, zat een man op een schitterend wit paard. Mart kon hem door zijn kijkglas net zien. Het glinsterende pantser van de man leek op niets wat Mart kende, hoewel het door de afstand moeilijk was om bijzonderheden te ontwaren. ‘Ik neem aan dat dat onze Verzaker is?’ vroeg hij, gebarend met zijn ashandarei.

‘Hij lijkt te roepen om de Herrezen Draak,’ zei Galgan. Demandreds stem schalde op dat ogenblik over het slagveld, versterkt door de Ene Kracht. Hij eiste dat de Draak naar hem toe kwam om het tegen hem op te nemen in een tweegevecht.

Mart bekeek die kerel door zijn kijkglas. ‘Demandred, hè? Is hij een beetje kierewiet geworden, of hoe zit het?’ Nou, Mart wist nu bij welk deel van het slagveld hij weg moest blijven. Hij had zich niet aangemeld om tegen Verzakers te vechten. Of eigenlijk, voor zover hij zich herinnerde had hij zich hier helemaal niet voor aangemeld. Hij was verdomme elke stap hierheen geronseld. Meestal met geweld, en altijd door het ene of andere vrouwmens.

Egwene mocht zich om Demandred bekommeren, of misschien de Asha’man. Rhand zei dat de Asha’man niet gek meer werden, maar dat was een belofte die niet veel voorstelde. Elke man die de Ene Kracht wilde hanteren was al gek, wat Mart betrof. Nog meer gekte zou net zoiets zijn als thee inschenken in een al overvolle kom.

In ieder geval hielden Tuons damane die Sharaanse geleiders bezig. Hun vuurgevecht scheurde de grond aan weerskanten van de rivieroevers open. Het was alleen onmogelijk om een duidelijk beeld te krijgen van wat daar gebeurde. Er was gewoon te veel verwarring.

Mart richtte zijn kijkglas weer zuidwaarts langs de rivier. Hij fronste. Er stond een legerkamp opgesteld, een paar honderd meter tegenover de voorde, maar het was niet de rommelige opstelling van de tenten die zijn aandacht trok. Aan de oostelijke rand van het kamp zag hij een groot aantal soldaten met hun paarden, maar ze stónden daar gewoon. Hij zag een gestalte ijsberen voor de verzameling, iemand die uitstraalde dat ze in een pestbui was. Mart miste dan misschien een oog, maar hij herkende Tylee meteen.

Hij liet het kijkglas zakken. Hij wreef over zijn kin, verschoof zijn hoed en legde zijn ashandarei op zijn schouder. ‘Geef me vijf minuten alleen,’ zei hij, en hij dreef Pips in galop de heuvel af, in de hoop dat Tuon hem alleen zou laten gaan. Voor één keer deed ze dat, hoewel hij haast kon voelen hoe ze hem van daarboven nieuwsgierig nakeek. Ze leek alles wat hij deed belangwekkend te vinden.

Mart galoppeerde langs de rivier naar Tylee toe. Er klonken oorverdovende ontploffingen, die aankondigden dat hij het hart van de strijd naderde.

Hij dreef Pips naar links en reed recht op de ijsberende generaal af. ‘Tylee, door het Licht verblinde dwaas! Waarom hang je hier nog rond in plaats van je nuttig te maken?’

‘Hoogheid,’ zei Tylee, die zich op haar knieën liet zakken, ‘we hebben het bevel gekregen om hier te blijven totdat we werden opgeroepen.’

‘Wie heeft je dat verteld? En sta op.’

‘Generaal Brin, Hoogheid,’ antwoordde ze terwijl ze overeind kwam. Hij hoorde de ergernis in haar stem, maar ze hield haar gezicht in de plooi. ‘Hij zei dat we alleen maar een reservetroep waren en dat we onder geen beding hier weg mochten totdat hij het bevel gaf. Hij zei dat er vele levens van afhingen. Maar kijk, u kunt het zelf zien,’ zei ze, gebarend naar de rivier, ‘de strijd gaat niet goed.’

Mart was te zeer in beslag genomen door Tylee om de toestand aan de overkant van het water op te merken, maar nu overzag hij het slagveld eens goed.

Hoewel de damane nog altijd stand leken te houden tegen de Sharaanse geleiders, hadden de gewone soldaten het overduidelijk moeilijk. De verdedigingen stroomafwaarts aan Brins linkerflank waren volledig ingestort en de soldaten daar werden bestookt door Sharanen.

Waar was de cavalerie? Die hoorde de flanken te verdedigen. En, zoals Mart al had voorspeld, Sharaanse boogschutters waren het veld op gekomen en schoten met pijlen op de rechterflank van Brins cavalerie. Het leek wel alsof er een steenpuist werd uitgeknepen, en Brins troepen waren de puist die op het punt stond te barsten.

‘Dit slaat helemaal nergens op, verdomme,’ schold Mart. ‘Dit wordt een steeds grotere ramp. Waar is de generaal nu, Tylee?’

‘Ik zou het niet kunnen zeggen, Hoogheid. Ik heb mensen op pad gestuurd om hem te zoeken, maar ik heb nog niets gehoord. Ik heb wel verslagen gekregen dat onze kant even ten zuiden van hier een grote tegenslag te verwerken heeft gehad. Twee grote cavalerie-eenheden van generaal Brin zijn weggevaagd door de Sharanen, even beneden de heuvels op de grens. Ik heb gehoord dat ze daarheen waren gestuurd om de marath’damane op de heuvels af te lossen.’

‘Bloed en bloedas.’ Mart overpeinsde die nieuwe feiten. ‘Goed, Tylee, we kunnen niet langer wachten. Dit gaan we doen. Laat baandergeneraal Makoti met de Tweede Banier helemaal naar het midden gaan. Hij moet zich om onze troepen heen werken die daar in gevecht zijn en die Sharanen achteruitdrijven. Jij neemt de Derde Banier mee en rijdt eromheen naar de rechterflank. Schakel die boogschutters uit, en alle andere geitenmelkers die je pad kruisen. Ik ga met de Eerste Banier naar de linkerflank om het gat in de verdediging dicht te stoppen. Opschieten, Tylee!’

‘Ja, Hoogheid. Maar u wilt toch niet zo dicht bij de strijd komen?’

‘Ja, dat wil ik wel. En nu opschieten, Tylee!’

‘Alstublieft, als ik een nederig voorstel mag doen, Hoogheid? U bent onbeschermd. Laat me u dan in ieder geval wat fatsoenlijke bepantsering lenen.’

Mart dacht even na, maar toen moest hij toegeven dat haar voorstel verstandig was. Je zou gewond kunnen raken daarbuiten, met al die rondvliegende pijlen en maaiende klingen.

Tylee riep een van haar hogere officiers, die ongeveer even groot leek als Mart, en liet de man zijn pantser uittrekken. Het was bijzonder kleurrijk en bestond uit overlappende groene, gouden en roodgelakte platen met zilveren randen. Het gezicht van de officier stond nogal verbaasd toen Mart hem in ruil zijn jas overhandigde en zei dat hij die aan het eind van de dag ongeschonden terug wilde hebben.

Mart trok het pantser aan. Het bedekte zijn borst, de achterkant van zijn armen en de voorkant van zijn bovenbenen en zat niet eens onprettig. Toen de officier echter zijn helm uitstak, negeerde Mart die en verzette alleen zijn breedgerande hoed terwijl hij zich tot Tylee wendde.

‘Hoogheid, nog één ding. De marath’damane...’

‘Ik bekommer me zelf om die geleiders,’ zei Mart.

Ze gaapte hem aan alsof hij krankzinnig was. Bloed en as, dat was hij waarschijnlijk ook.

‘Hoogheid!’ zei Tylee. ‘De Keizerin...’ Ze brak haar zin af toen ze Marts gezicht zag. ‘Laten we dan in ieder geval een paar damane hierheen halen om u te beschermen.’

‘Ik kan best op mezelf passen, dank je feestelijk. Die verrekte vrouwen zouden me alleen maar in de weg lopen.’ Hij grijnsde. ‘Ben je er klaar voor, Tylee? Ik wil dit heel graag achter de rug hebben voordat het tijd is voor mijn slaapmutsje.’

Ten antwoord draaide Tylee zich om en riep: ‘Opstijgen!’ Licht, ze had wel sterke longen! Daarop sprongen duizenden mannen in hun zadels, met een klap die door het hele legioen galmde, en alle soldaten bleven, met rechte rug en hun blik vooruit, zitten. Hij moest de Seanchanen één ding nageven: ze leidden verdomd goede soldaten op.

Tylee blafte een reeks bevelen, draaide zich weer om naar Mart en zei: ‘Op uw bevel, Hoogheid.’

Mart haalde diep adem en riep: ‘Los caba’drin!’ Woorden die de meeste mannen hier niet verstonden, maar waarvan ze instinctief wisten dat ze betekenden: ‘Ruiters voorwaarts!’

Terwijl Mart Pips aanspoorde en met de ashandarei boven zijn hoofd het water van de voorde in reed, hoorde hij de grond beven toen de Eerste Banier de rangen rondom hem sloot. De schelle Seanchaanse hoorns achter hen gaven het teken voor de aanval, elke hoorn met een iets andere toon, wat een knarsend, dissonant geluid veroorzaakte dat bedoeld was om over grote afstanden hoorbaar te zijn. Verderop keken soldaten van de Witte Toren over hun schouders bij het lawaai, en in de paar tellen die het Mart en de Seanchanen kostte om de oversteek te maken, doken soldaten uit de weg om de ruiters door te laten.

Een kort bochtje naar links, en de Seanchanen stonden plotseling midden tussen de Sharaanse cavalerie die zich een weg door Egwenes voetsoldaten had gebaand. De snelheid van hun aankomst stelde de Seanchaanse voorhoede in staat om hard tegen de Sharanen aan te beuken. Hun geoefende strijdrossen steigerden en trappelden met hun voorbenen de vijand tegen de grond. Sharanen en hun rijdieren vielen, en velen werden geplet terwijl de Seanchaanse cavalerie meedogenloos bleef oprukken.

De Sharanen leken goed opgeleid, maar dit was zware cavalerie, met stevige pantsers en lange lansen. Deze eenheid was volmaakt geschikt voor het uitschakelen van voetsoldaten die met hun rug tegen de muur stonden, maar op zo korte afstand waren ze in het nadeel tegenover een zeer beweeglijke lichte cavalerie.

De Eerste Banier was een vakkundige eenheid die een grote verscheidenheid aan wapentuig gebruikte, en de mannen waren opgeleid om in teams te werken. Speren die door de voorste ruiters met dodelijke nauwkeurigheid werden gegooid, belandden achter de vizieren van de Sharanen, en een verrassend aantal speren ging door de sleuven en raakte gezichten. Achter hen kwamen ruiters met tweehands zwaarden met gebogen klingen, waarmee ze inhakten op de kwetsbare plek tussen de helm en het lichaamspantser. Indien nodig hakten ze in op de borstkas van met pantsers beklede Sharaanse rijdieren, waardoor hun ruiters tegen de grond gingen. Andere Seanchanen gebruikten paalwapens met haken om Sharanen uit het zadel te trekken, waarna hun kameraden de vijanden met puntige vlegels bewerkten en zoveel deuken in hun pantsers maakten dat hun bewegingen ernstig belemmerd werden. En als de Sharanen op de grond lagen en overeind probeerden te krabbelen, doken de stekers boven op hen: lichtbepantserde Seanchanen die als taak hadden de vizieren van gevallen soldaten omhoog te trekken en hun een dunne dolk in de ogen te steken. De lansen van de Sharanen haalden onder deze omstandigheden niets uit. Eigenlijk waren ze alleen maar een belemmering, en vele Sharanen stierven voordat ze hun lansen voor zwaarden konden verruilen.

Mart stuurde een van zijn cavalerie-eskaders langs de rivieroever naar de uiterste linkerkant van het slagveld en om de Sharaanse cavalerie heen. Nu ze niet langer werden overstelpt door Sharaanse lansen, konden de voetsoldaten van de Witte Toren links in het midden nu hun pieken en hellebaarden weer gebruiken. Samen met de Seanchaanse Tweede en Derde Banier herstelden ze langzaam de verdedigingen bij de voorde. Het was smerig, glibberig werk, aangezien de grond binnen enkele honderden meters langs de rivier omgewoeld raakte en één grote moddervlakte werd. Maar de troepen van het Licht hielden stand.

Mart werd meegesleept in het strijdgewoel en zijn ashandarei hield geen ogenblik op met draaien. Hij merkte echter al snel dat zijn wapen niet erg handig was. Een paar van zijn uithalen raakten kwetsbaar vlees, maar meestal ketste zijn kling af op de pantsers van zijn tegenstanders. Hij was herhaaldelijk gedwongen te duiken en te draaien in het zadel om niet door een Sharaanse kling te worden geraakt.

Hij baande zich langzaam een weg vooruit door de gevechten en was bijna bij de achterhoede van de Sharaanse cavalerie toen hij besefte dat drie van zijn metgezellen niet langer in het zadel zaten. Vreemd, net waren ze er nog. Twee anderen verstijfden en keken om zich heen, en plotseling vlogen ze allebei in brand. Ze schreeuwden van pijn, vielen op de grond en bleven slap liggen. Mart keek naar rechts, net op tijd om een Seanchaan te zien die honderd voet door de lucht achterover werd gesmeten door een ongeziene kracht.

Toen hij zich weer omdraaide, ontmoette Mart de blik van een ontzettend mooie vrouw. Ze was merkwaardig gekleed in een zwartzijden gewaad dat wijd om haar lichaam viel en dat was versierd met witte linten. Ze was een donkere schone, net als Tuon, maar er was niets fijns aan haar brede, hoge jukbeenderen en haar sensuele mond met pruilende lippen. Totdat ze opkrulden in een glimlach, maar het was een glimlach die niet bedoeld was om hem gerust te stellen.

Terwijl ze hem aanstaarde, werd zijn medaillon koud. Mart ademde uit.

Tot nu toe leek het geluk met hem te zijn, maar hij wilde het niet te veel op de proef stellen, net zomin als je je beste renpaard op de proef wilde stellen. Hij zou dat geluk nog meer dan genoeg nodig hebben in de dagen die kwamen.

Mart steeg af en liep naar haar toe, terwijl de vrouw een kreet slaakte en met grote ogen van verbazing een andere weving probeerde. Hij draaide de ashandarei om, zwaaide ermee en mepte haar voeten onder haar vandaan. Terwijl ze viel, haalde hij de steel terug naar rechts en sloeg haar op het achterhoofd.

Ze belandde met haar gezicht in de modder. Mart had geen tijd om haar eruit te trekken, want ineens stond hij tegenover tientallen Sharanen. Tien van Marts soldaten kwamen om hem heen staan, en hij drong zich naar voren. Die Sharanen hadden alleen zwaarden. Mart weerde hen af met een draaiende kling en schacht, en hij en de Seanchanen streden fel.

Het gevecht werd een waas van maaiende wapens. Zijn ashandarei sproeide klodders modder de lucht in. Twee van Marts mannen grepen de vrouw die op haar buik was beland, zodat ze niet zou verdrinken in de smurrie.

Mart drong zich naar voren.

Mannen schreeuwden om versterking.

Voorzichtige stappen, maar onophoudelijk naar voren.

De grond begon rood te kleuren.

Sharaanse soldaten vervingen degenen die waren gesneuveld, en de lichamen van de doden zonken dieper weg in de modder. Soldaten waren vaak grimmig volk, maar elk van die Sharanen leek persoonlijk vastberaden om hem te doden, totdat ze ineens niet meer kwamen. Mart keek om zich heen. Er stonden nog maar vier Seanchanen aan zijn zijde.

Ondanks de chaos van de strijd had Mart het gevoel dat hij nu helderder zag dan ooit. En de onderbreking in de gevechten gaf hem de mogelijkheid om zich weer als een bevelhebber op te stellen.

‘Bind de handen van die vrouw op haar rug,’ zei Mart hijgend tegen de mannen om hem heen, ‘en bind een doek voor haar ogen zodat ze niks kan zien.’ Hij veegde het zweet van zijn voorhoofd. Licht, het was voldoende voor een tweede rivier. ‘We gaan terug naar de voorde met onze gevangene. Ik zal kijken of ik nog een paar van die verrekte damane kan vinden om in de strijd te gooien. De Sharanen hebben een fout gemaakt door een van hun geleiders in haar eentje op het slagveld achter te laten. Maar laten we hier weggaan voordat er nog meer komen.’

Mart schudde met zijn hand. Hij had zijn nagel gebroken en de mooie lak was gebarsten. Hij wendde zich tot een Seanchaanse officier, een van de mannen die aan zijn zijde had gevochten. De man keek hem vol ontzag aan, alsof hij naar de verrekte Herrezen Draak zelf keek. Mart keek naar de grond. De gezichtsuitdrukking van die man beviel hem niet, maar eigenlijk was zijn uitzicht op de met bloed vermengde blubber vol Sharaanse lijken niet veel beter. Hoeveel had Mart er gedood?

‘Hoogheid...’ zei de officier. ‘Heer, geen man in dienst van het Keizerrijk zou het ooit wagen de Keizerin, moge zij eeuwig leven, in twijfel te trekken. Maar als iemand zich nog had verwonderd over sommige van haar keuzes, dan zou hij dat nu niet langer doen. Prins van de Raven!’ Hij hief zijn zwaard, wat gejuich ontlokte aan de mannen achter hen.

‘Zorg dat jullie paalwapens krijgen,’ zei Mart. ‘Die stomme zwaarden halen zo goed als niks uit tegenover voetsoldaten in deze strijd.’ Hij beet een stukje van zijn gescheurde nagel af en spuugde het uit. ‘Jullie hebben goed werk verricht. Heeft iemand mijn paard gezien?’

Pips was vlakbij, en dus pakte hij de teugels van zijn rijdier en leidde het terug naar de voorde. Hij wist zich zelfs van andere schermutselingen afzijdig te houden, grotendeels. Die Seanchaanse kapitein deed hem iets te veel denken aan Talmanes, en Mart had al genoeg mensen die hem overal volgden. Ik vraag me af of hij dobbelt, dacht Mart terloops, terwijl hij in het water stapte. Zijn laarzen waren goed, maar alle laarzen gingen uiteindelijk lekken, en zijn voeten sopten in zijn kousen terwijl hij met Pips de voorde overstak.

Er was iets gaande op de oever een eind rechts van hem. Zo te zien was er een groep Aes Sedai aan de overkant van de rivier bezig met geleiden op het slagveld. Maar Mart was niet van zins zijn neus in hun zaken te steken. Hij had belangrijkere dingen aan zijn hoofd.

Verderop zag Mart een man bij een boom staan, gekleed in een wijde broek en een bekend uitziende jas. Hij liep naar de man toe en na een kort gesprek ruilden de twee van kleding. Blij dat hij zijn Tweewaterse jas weer droeg, hees Mart zich in het zadel, zijn benen nog druipend van het water, en reed terug naar Tuon.

Zijn mannen hadden die Sharaanse geleider meegenomen. Op zijn bevel hadden ze haar een blinddoek voor en een prop in haar mond gedaan. Licht, wat moest hij met haar? Ze zou waarschijnlijk als damane eindigen.

Hij liet zijn soldaten achter en reed naar de wachters, nu opgesteld aan de voet van het heuveltje, zonder echt naar hen te kijken. Hij zag het slagveld nu voor zijn geestesoog, niet langer als tekeningetjes op een vel papier. Hij zag het veld, hoorde de mannen vechten, rook de smerige adem van de Trolloks. Nu was het écht.

‘De Keizerin,’ zei Selucia toen hij de top van de heuvel bereikte, ‘wil graag weten – tot in de bijzonderheden – waarom het je gepast leek om jezelf zo onverantwoordelijk in het gevecht te storten. Je leven is niet langer je eigen bezit, Prins van de Raven. Je kunt er niet meer zo achteloos mee omspringen als je voorheen misschien deed.’

‘Ik moest het weten,’ zei Mart, uitkijkend over het terrein. ‘Ik moest de hartslag van de strijd voelen.’

‘De hartslag?’ vroeg Selucia. Tuon praatte via haar door als zo’n verrekte Speervrouwe met haar vingers te wiebelen. Ze praatte niet rechtstreeks tegen hem. Slecht teken.

‘Elke strijd heeft een hartslag, Tuon,’ zei Mart, nog steeds voor zich uit starend. ‘Nynaeve... Soms voelde ze aan iemands polsslag dat er iets mis was met zijn benen. Dit is hetzelfde. In de strijd stappen, de beweging ervan voelen, hem leren kennen...’

Een dienaar met een half kaalgeschoren hoofd stapte naar Tuon toe en fluisterde iets tegen haar en Selucia. Hij was van de voorde gekomen.

Mart bleef voor zich uit kijken, terugdenkend aan de kaarten, maar nu kon hij er een beeld van de werkelijke strijd overheen leggen. Brin die Tylee niet had ingezet, de linkerflank van zijn verdediging onbeschermd had achtergelaten bij de voorde en zijn cavalerie een valstrik in had gestuurd.

De veldslag opende zich voor Mart en hij zag tactieken tien stappen vooruit op wat er nu gebeurde. Het was net zoiets als de toekomst lezen, zoals wat Min zag, maar dan met vlees, bloed, zwaarden en strijdtrommels.

Mart gromde. ‘Huh. Garet Brin is een Duistervriend.’

‘Hij wat?’ sputterde Min.

‘Deze veldslag is zo goed als gedoemd,’ zei Mart tegen Tuon. ‘Ik heb nu meteen de volledige macht over onze legers nodig. Geen geruzie meer met Galgan. Min, je moet een boodschap aan Egwene sturen om haar te waarschuwen dat Brin probeert deze strijd te verliezen. Tuon, ze zal er zelf heen moeten gaan. Ik denk niet dat Egwene naar iemand anders zal luisteren.’

Iedereen keek Mart stomverbaasd aan. Iedereen behalve Tuon, die hem een van die verpletterende blikken schonk waar ze zo goed in was. Die waardoor hij het gevoel kreeg dat hij een muis was, gevangen in een verder onberispelijke kamer. Zo’n blik die hem nog meer liet zweten dan de strijd.

Kom op, dacht hij. We hebben hier geen tijd voor. Hij zag het nu, als een groot spel stenen Brins zetten waren ingewikkeld en verfijnd geweest, maar uiteindelijk zouden ze leiden tot de vernietiging van Egwenes leger.

Mart kon daar iets tegen doen. Maar dan moest hij het wel nu doen.

‘Het is gebeurd,’ zei Tuon.

Die opmerking veroorzaakte bijna evenveel verbazing als Marts uitspraak. Kapitein-generaal Galgan keek alsof hij liever zijn eigen laarzen opat dan Mart het bevel te geven. Min werd met een geërgerde kreet weggeleid door een groep dienaren en soldaten.

Tuon stuurde haar paard dichter naar dat van Mart toe. ‘Ik heb gehoord,’ zei ze zachtjes, ‘dat je in de strijd zo-even niet alleen een marath’damane voor jezelf hebt opgeëist, maar ook een van je officiers hebt verheven tot het lagere Bloed.’

‘O ja?’ vroeg Mart onthutst. ‘Dat herinner ik me niet.’

‘Je hebt hem je nagel gegeven.’

‘O. Dat... Best, misschien heb ik dat inderdaad gedaan. Per ongeluk. En die geleider... bloed en as, Tuon. Ik wilde haar niet... geloof ik. Nou, je mag haar hebben.’

‘Nee,’ zei Tuon. ‘Het is goed dat je er een voor jezelf hebt genomen. Je kunt haar natuurlijk niet opleiden, maar er zijn vele sul’dam die dat graag voor je zullen doen. Het komt maar heel zelden voor dat een man persoonlijk een damane gevangenneemt op het slagveld, echt heel zelden. Hoewel ik op de hoogte ben van je voordeel, weten anderen dat niet. Dit zal je faam bijzonder versterken.’

Mart haalde zijn schouders op. Wat kon hij anders? Misschien, als die damane van hem was, zou hij haar kunnen vrijlaten of zoiets.

‘Ik zal de officier die je hebt verheven laten overplaatsen naar je persoonlijke wacht,’ zei Tuon. ‘Hij heeft een goede staat van dienst, misschien wel te goed. Hij had die taak bij de voorde gekregen omdat hij... mogelijk deel uitmaakt van een groepering die zich tegen ons zou hebben gekeerd. Maar nu steekt hij de loftrompet over je af. Ik weet niet wat je hebt gedaan om zijn mening te veranderen. Je schijnt daar behoorlijk bedreven in te zijn.’

‘Laten we maar hopen dat ik even goed ben in het terughalen van de overwinning,’ gromde Mart. ‘Dit is erg, Tuon.’

‘Je bent de enige die dat denkt.’ Ze zei die woorden behoedzaam, niet echt om hem tegen te spreken. Alleen maar als feit.

‘Toch heb ik gelijk. Ik wou dat het niet zo was, maar ik heb gelijk. Echt.’

‘Zo niet, dan zal ik invloed verliezen.’

‘Het komt wel goed met je,’ zei Mart, die met ferme gang vooropging, terug naar het Seanchaanse kamp een paar mijl ten noorden van hen. ‘Misschien stuur ik je af en toe de verkeerde kant op, maar je kunt er zeker van zijn dat ik uiteindelijk altijd een veilige weddenschap ben.’

30

Zo gaat een roofdier te werk

Perijn en Gaul liepen nog een sombere ronde door Egwenes kamp, of althans, het weinige ervan dat in de wolfsdroom werd weerspiegeld. Haar leger was ver naar het oosten gedwongen en de tenten hadden niet lang genoeg bij de rivier gestaan om sterk door te komen in de wolfsdroom.

De wolven hadden Graendal hier gezien, maar Perijn had haar niet kunnen betrappen op wat ze dan ook aan het doen was.

Al drie keer had Slachter geprobeerd de Bres aan te vallen en hadden de wolven Perijn gewaarschuwd. Elke keer had Slachter zich teruggetrokken voordat Perijn aankwam. Die man probeerde hen uit. Zo ging een roofdier te werk: hij speurde de kudde af op zoek naar de zwakste.

In ieder geval had Perijns strategie met de wolven gewerkt. De tijd verstreek langzaam in de Bres, en dus werd Slachter – uit noodzaak -vertraagd terwijl hij probeerde bij Rhand te komen. Dat gaf Perijn een mogelijkheid om hem nog op tijd te bereiken.

‘We moeten de anderen waarschuwen voor Graendal,’ zei Perijn, die midden in het kamp bleef staan. ‘Ze communiceert vast met Duistervrienden in onze kampen.’

‘Misschien kunnen we naar de mensen bij de Bres gaan? Je kon daar met Nynaeve Sedai praten.’

‘Misschien,’ zei Perijn. ‘Ik weet niet of het wel goed is om Nynaeve weer af te leiden, als je nagaat wat ze aan het doen is.’ Perijn draaide zich om en keek naar de dekenrollen die flikkerden en verdwenen in de wolfsdroom. Hij en Gaul hadden in Merrilor gekeken of er een Poort was, maar dat was op het ogenblik niet zo. Als hij terug wilde naar de wakende wereld, zou hij uren moeten wachten, en dat leek hem tijdverspilling.

Kon hij er maar achter komen hoe hij zichzelf terug kon verplaatsen naar de echte wereld. Lanfir had aangegeven dat hij die truc mogelijk kon leren, maar zijn enige aanwijzing voor hoe dat moest lag bij Slachter. Perijn probeerde zich het ogenblik te herinneren toen die man zich hier weg had verplaatst. Had Perijn iets gevoeld? Was er iets geweest waaruit hij kon afleiden hoe Slachter deed wat hij deed?

Hij schudde zijn hoofd. Hij had dit al talloze keren overpeinsd en geen antwoorden gevonden. Met een zucht tastte hij naar de wolven.

Is er al een spoor van Hartszoeker? vroeg hij hoopvol.

De wolven lachten. Hij vroeg het ze te vaak.

Hebben jullie dan kampen van tweepoters gezien? stuurde Perijn hun toe.

Dat leverde een vaag antwoord op. Wolven letten alleen op mensen om ze te ontlopen. In de wolfsdroom maakte dat niet veel uit, maar toch hadden de wolven geleerd ook hier afstand te houden, want overal waar mensen zich verzamelden, kwamen veelvuldig nachtmerries voor.

Hij wilde graag weten hoe het op de andere fronten ging. Hoe zat het met Elaynes leger, met Perijns mannen, met heer en vrouwe Bashere? Perijn leidde Gaul weg. Ze renden met snelle passen in plaats van rechtstreeks naar bepaalde plekken te springen. Perijn wilde nadenken.

Hoe langer hij lijfelijk in de wolfsdroom bleef, hoe meer hij de indruk kreeg dat hij zou moeten weten hoe hij zich eruit kon verplaatsen. Zijn lichaam scheen te begrijpen dat dit geen natuurlijke omgeving was. Hij had hier niet geslapen, ondanks... Hoe lang waren ze hier al? Hij zou het niet kunnen zeggen. Ze waren bijna door hun rantsoenen heen, ofschoon hij het gevoel had dat Gaul en hij hier pas een paar uur waren. Een deel van dat gevoel werd veroorzaakt door hun vele uitstapjes naar de Bres om bij de droomprikker te gaan kijken, maar het was hier altijd heel gemakkelijk om de tijd uit het oog te verliezen.

Perijn voelde ook steeds meer een pijnlijke vermoeidheid in zijn lijf. Hij wist niet of hij hier zou kunnen slapen. Zijn lichaam verlangde naar rust, maar was vergeten hoe het dat moest vinden. Het deed

hem een beetje denken aan die keer dat Moiraine hun vermoeidheid had weggenomen toen ze zo lang geleden uit Tweewater vluchtten. Twee jaar alweer.

Een heel lange twee jaar.

Perijn en Gaul gingen bij Lans kamp kijken. Dat was nog doorschijnender dan het kamp van Egwene, dus het had geen zin om vanuit de wolfsdroom te proberen de toestand in ogenschouw te nemen. Lan had een heleboel cavalerie om zich heen en trok zich snel terug. Hij en zijn mannen bleven niet lang genoeg op één plek om meer dan heel vluchtig in de wolfsdroom door te komen.

Er waren geen sporen van Graendal. ‘Aan’allein trekt zich ook terug,’ gokte Gaul, kijkend naar de rotsige grond waarvan ze dachten dat het Lans kamp was. Er stonden hier geen tenten, maar er verschenen af en toe heel kort slaapplekken, met een paal in het midden waar de ruiters hun rijdieren aan vastbonden.

Gaul tuurde naar het landschap in het westen. ‘Als ze zich va,n hieruit blijven terugtrekken, komen ze uiteindelijk weer uit op de Akker van Merrilor. Misschien is dat het doel.’

‘Misschien,’ zei Perijn. ‘Ik wil naar Elaynes front en...’

Jonge Stier, riep een wolf naar hem. De ‘stem’ die hem riep, kwam hem om de een of andere reden bekend voor. Ze is hier.

Hier? stuurde Perijn. Hartszoeker?

Kom.

Perijn greep Gaul bij zijn arm en verplaatste hen ver naar het noorden. Was Graendal bij Shayol Ghul? Probeerde ze in te breken en Rhand te vermoorden?

Ze kwamen uit op een richel die uitkeek over de vallei. Hij en Gaul lieten zich meteen op hun buik zakken en tuurden over de rand de vallei in.

Een oude, getaande wolf verscheen naast Perijn. Hij kende die wolf, daarvan was hij overtuigd. Zijn geur was bekend, maar hij kon geen naam bij hem bedenken, en de wolf stuurde hem die ook niet toe.

‘Waar?’ fluisterde Perijn. ‘Is ze in de grot?’

Nee, antwoordde de oude wolf. Daar.

De wolf stuurde hem een beeld van tenten, opeengepakt in de vallei vlak onder de ingang naar de grot. Graendal was niet meer in de vallei gezien sinds die eerste keer dat Perijn haar daar had gesnapt.

Ituraldes troepen hielden hier al zo lang stand dat hun tenten steeds stabieler werden in de wolfsdroom. Perijn verplaatste zich behoedzaam naar beneden. Gaul en de wolf kwamen achter hem aan toen hij naar voren sloop, afgaand op de beelden van de wolf om hem de weg te wijzen.

Daar, zei de wolf, knikkend naar een grote tent in het midden. Perijn had Graendal hier eerder gezien, in deze tent. De tent van Rodel Ituralde.

Hij verstijfde toen de tentflap ruiste. Graendal stapte naar buiten. Ze zag er nog net zo uit als de vorige keer, met een gezicht als een plaat steen.

Perijn vormde een dunne, beschilderde wand om zichzelf achter te verstoppen, maar die moeite had hij zich kunnen besparen. Graendal maakte meteen een Poort en stapte erdoor naar de wakende wereld. Het was daar nacht, hoewel de tijd hier dicht bij de Bres zo vreemd verliep dat dat misschien voor de rest van de wereld niet veel betekende.

Perijn zag dezelfde tent in het donker aan de andere kant van de Poort, met twee Domaanse wachters ervoor. Graendal zwaaide met haar hand, en allebei rechtten ze hun rug en groetten haar.

De Poort begon dicht te gaan toen Graendal de tent in glipte. Perijn aarzelde, maar toen verplaatste hij zich tot vlak voor de Poort. Hij had nog een tel om te besluiten. Volgen?

Nee. Hij moest een oogje houden op Slachter. Maar nu hij zo dichtbij was, voelde hij iets... een bewustzijn. Als hij door die Poort stapte, zou dat net zoiets zijn als...

Als wakker worden.

De Poort klapte dicht. Perijn voelde even wat spijt, maar hij wist dat het beter was om in de wolfsdroom te blijven. Rhand was hier zo goed als machteloos tegenover Slachter en zou Perijns hulp nodig hebben.

‘We moeten een waarschuwing sturen,’ zei Perijn.

Ik zou de boodschap voor je kunnen vervoeren, Jonge Stier, stuurde de naamloze wolf hem toe.

Perijn verstarde en draaide zich toen met een ruk om. ‘Elyas!’

Hier ben ik Langtand, Jonge Stier. Elyas stuurde hem vermaak.

‘Ik dacht dat je zei dat je hier nooit kwam.’

Ik zei dat ik deze plek vermeed. Het is hier vreemd en gevaarlijk. Ik heb al genoeg vreemdheid en gevaar in mijn leven in de andere wereld. De wolf ging zitten. Maar iemand moest bij je komen kijken, dwaze welp.

Perijn glimlachte. Elyas’ gedachten waren een merkwaardige mengeling van wolf en mens. Zijn verstuurde gedachten waren erg wolf-achfig, maar zijn kijk op zichzelf was te persoonlijk, te ménselijk.

‘Hoe gaat het gevecht?’ vroeg Perijn gretig. Gaul ging verderop staan, om een oogje in het zeil te houden voor het geval Graendal of Slachter verscheen. Het veld dat voor hen lag, de bodem van de vallei, was voor de verandering rustig. De wind was gaan liggen en het stof op de zandige grond werd in kleine heuveltjes en rimpelingen opgestuwd, als water.

Ik weet niets van de andere slagvelden, stuurde Elyas hem toe, en wij wolven blijven ver weg bij de tweepoters. We vechten hier en daar, aan de randen van de strijd. We vallen voornamelijk de Ontaarden en Nooitgeborenen aan vanaf de overkant van de Kloof, waar geen andere tweepoters dan die vreemde Aiel zijn. Het is een slopend gevecht. Schaduwdoder moet snel opschieten. We houden nu al vijf dagen stand, maar mogelijk niet veel langer.

Vijf dagen hier in het noorden. Veel langer in de rest van de wereld sinds Rhand de grot van de Duistere was binnengegaan. Rhand zelf bevond zich zo dicht bij de Bres dat er voor hem waarschijnlijk pas uren of misschien zelfs minuten waren verstreken. Perijn voelde dat de tijd anders verliep als hij dicht bij de plek kwam waar Rhand vocht.

‘Ituralde,’ zei Perijn, krabbend in zijn baard. ‘Hij is een van de grote kapiteins.’

Ja, zei Elyas met een geur van vermaak. Sommigen noemen hem ‘Kleine Wolf’.

‘Bashere is bij Elaynes leger,’ zei Perijn. ‘En Garet Brin is bij Egwene. Agelmar is bij de Grenslanders en Lan.’

Dat weet ik niet.

‘Het is zo. Vier fronten. Vier grote kapiteins. Dat doet ze.’

‘Graendal?’ vroeg Gaul.

‘Ja,’ zei Perijn, die kwaad werd. ‘Ze doet iets met ze, stookt in hun geest, corrumpeert ze. Ik heb haar horen zeggen... Ja, dat is het, ik weet het zeker. In plaats van tegen onze legers te vechten met haar eigen legers, wil ze de grote kapiteins onderuithalen. Elyas, weet jij hoe een mens zich lijfelijk in en uit de wolfsdroom kan verplaatsen?’

Zelfs als ik dat zou weten – wat niet zo is – zou ik het je niet leren, zei Elyas met een grom. Heeft niemand je verteld dat het iets vreselijks en gevaarlijks is?

‘Herhaaldelijk,’ zei Perijn. ‘Licht! We moeten Bashere waarschuwen. Ik moet...’

‘Perijn Aybara!’ riep Gaul wijzend. ‘Hij is er!’

Perijn draaide zich met een ruk om en zag een donker waas naar dc ingang van de Doemkrocht schieten. Wolven jankten en stierven.

Andere huilden en begonnen de jacht. Deze keer ging Slachter niet achteruit.

De werkwijze van een roofdier: twee of drie snelle uithalen om de zwakte in te schatten, en dan voluit aanvallen.

‘Wakker worden!’ riep Perijn naar Elyas, terwijl hij de helling op rende. ‘Waarschuw Elayne, Egwene, iedereen die je ziet! En als dat niet kan, hou dan hoe dan ook Ituralde tegen. De grote kapiteins worden gecorrumpeerd. Een Verzaker stuurt hun gedachten, dus hun tactieken zijn niet te vertrouwen!’

Ik zal het doen, Jonge Stier, beloofde Elyas, die vervaagde.

‘Ga naar Rhand, Gaul!’ brulde Perijn. ‘Bewaak de weg naar hem toe! Laat geen van die roodsluiers langs je heen komen!’

Perijn riep zijn hamer op in zijn handen, wachtte niet op antwoord en verplaatste zich naar Slachter toe.

Rhand vocht met Moridin, staand voor de duisternis die het wezen was van de Duistere. Die koude vlakte was tegelijkertijd oneindig en leeg.

Rhand hield zoveel van de Ene Kracht vast dat hij bijna barstte. Hij zou die kracht nodig hebben in het komende gevecht. Voorlopig weerstond hij Moridin zwaard tegen zwaard. Hij hanteerde Callandor als een fysiek wapen, vocht ermee als met een zwaard gemaakt van het licht zelf en pareerde Moridins aanvallen.

Bij elke stap die Rhand verzette, droop er bloed op de grond. Nynaeve en Moiraine hielden zich vast aan stalagmieten alsof er iets tegen hen aan beukte: een wind die Rhand niet voelde. Nynaeve had haar ogen gesloten. Moiraine staarde recht vooruit, vastbesloten om niet weg te kijken, ongeacht wat het van haar vergde.

Rhand weerde Moridins nieuwste aanval af, en de vonken sloegen van hun klingen. Hij was in de Eeuw der Legenden altijd de betere zwaardvechter van hen twee geweest.

Hij was zijn hand kwijt, maar dankzij Tam maakte dat niet meer zoveel uit als voorheen. En hij was ook gewond. Deze plek... deze plek veranderde. De stenen op de grond leken te bewegen, en hij struikelde vaak. De lucht was afwisselend muf en droog en dan weer vochtig en schimmelig. De tijd stroomde als een riviertje om hem lieen. Rhand had haast het gevoel dat hij het kon zien. Elke slag van zijn zwaard duurde slechts een paar tellen, maar buiten verstreken er meerdere uren.

Hij raakte Moridins arm, en het bloed sproeide tegen de wand.

‘Mijn bloed en dat van jou,’ zei Rhand. ‘De wond in mijn zij heb ik aan jou te danken, Elan. Je dacht dat je de Duistere was, hè? Heeft hij je daar al voor gestraft?’

‘Ja,’ grauwde Moridin. ‘Hij heeft me weer tot leven gewekt.’ Moridin kwam snel op hem af, met twee handen zwaaiend met zijn zwaard.

Rhand stapte achteruit en ving de klap op met Callandor, maar hij misrekende de helling van de vloer. Of de helling veranderde ineens. Hij struikelde en werd op één knie gedwongen.

Kling tegen kling. Rhands been gleed naar achteren en raakte de duisternis achter hem, die lag te wachten als een vijver vol inkt.

Alles werd zwart.

Het verre lied van de Ogier stelde Elayne gerust terwijl ze onderuitgezakt in haar zadel zat, op een heuvel even ten noorden van Cairhien.

De vrouwen om haar heen waren er al niet beter aan toe dan zij. Elayne had alle Kinsvrouwen verzameld die nog saidar konden vasthouden – hoe zwak of moe ze ook waren – en had twee cirkels met hen gevormd. Ze had er twaalf bij zich in haar eigen cirkel, maar hun gezamenlijke sterkte in de Kracht was op het ogenblik nauwelijks meer dan die van één enkele uitgeruste Aes Sedai.

Elayne was opgehouden met geleiden om de vrouwen even te laten uitrusten. Velen van hen hingen onderuit in hun zadel of zaten op de grond. Voor hen strekte zich een rafelige slagorde uit. Mannen vochten wanhopig voor de Cairhiense heuvels en probeerden stand te houden tegenover de zee van Trolloks.

Hun overwinning op het noordelijke Trollok-leger was van korte duur geweest, want nu waren ze ver uitgespreid, uitgeput, en liepen ze groot gevaar om te worden omsingeld door het zuidelijke leger.

‘We hadden het bijna voor elkaar,’ zei Arganda hoofdschuddend. ‘We hadden het bijna gered.’

Hij droeg een pluim op zijn helm, de oude helm van Gallenne. Elayne was er niet bij geweest toen de Mayeense bevelhebber sneuvelde.

Dat was het frustrerende. Ze waren er dichtbij. Ondanks Basheres verraad, ondanks de onverwachte aankomst van het zuidelijke leger, hadden ze het bijna voor elkaar gehad. Als ze meer tijd had gehad om haar mannen op te stellen, als ze meer dan een kort ogenblik van rust hadden gehad tussen het verslaan van het noordelijke leger en vervolgens de strijd met dit zuidelijke...

Maar dat was niet het geval. Verderop streden de trotse Ogier ter bescherming van de draken, maar ook zij werden langzaam onder de voet gelopen. De oude schepsels begonnen om te vallen als gevelde bomen, omver getrokken door Trolloks. Een voor een stokten hun liederen.

Arganda drukte een bebloede hand tegen zijn zij. Hij was bleek en kon amper praten, maar zij had niet de kracht om hem te Helen. ‘Die zwaardhand van u is een demon op het slagveld, Majesteit. Haar pijlen vliegen als het licht zelf. Ik zou durven zweren...’ Arganda schudde zijn hoofd. Hij zou misschien nooit meer een zwaard hanteren, zelfs niet nadat hij was Geheeld.

Hij had met de andere gewonden meegestuurd moeten worden... ergens heen. Er was eigenlijk geen plek meer om ze naartoe te brengen, en de geleiders waren te moe om Poorten te maken.

Haar mensen braken op. De Aiel vochten in groepen, de Witmantels waren bijna omsingeld, de Wolvengarde was er al niet beter aan toe. De zware cavalerie van het Legioen van de Draak reed nog, maar Basheres verraad had hen geschokt.

Nu en dan werd er een draak afgevuurd. Aludra had ze terug gerold naar de top van de hoogste heuvel, maar de projectielen waren op en de geleiders hadden niet genoeg kracht om Poorten naar Baerlon te maken en nieuwe drakeneieren te gaan halen. Aludra had stukjes pantser afgevuurd totdat haar poeder bijna op was. Nu hadden ze alleen nog genoeg om heel af en toe een schot af te vuren.

De Trolloks zouden zich weldra door haar gelederen dringen en als uitgehongerde leeuwen haar leger verscheuren. Elayne keek toe vanaf een van de heuvels, bewaakt door tien van haar gardevrouwen. De rest was aan het vechten. Trolloks braken door de Aiel ten oosten van haar positie, vlak bij de draken op de heuvel. De beesten stormden de heuvel op, doodden de paar verdedigende Ogier aan die kant en brulden uitgelaten toen de drakenbedieners sabels trokken en grimmig de verdediging inzetten.

Elayne was nog niet klaar om afscheid te nemen van de draken. Ze putte kracht door de cirkel. Om haar heen kreunden vrouwen. Ze pakte maar een heel klein stroompje Kracht, veel minder dan ze had gehoopt, en richtte Vuur op de voorste Trolloks.

Haar aanval ging in een boog door de lucht op het Schaduwgebroed af. Ze had het gevoel dat ze probeerde een storm tegen te houden door in de wind te spugen. Die eenzame vuurbol trof doel.

De aarde eronder ontplofte, de helling werd opengescheurd en tientallen Trolloks werden de lucht in geslingerd.

Elayne schrok, waardoor Maanschaduw onder haar danste. Arganda vloekte.

Er kwam iemand naar haar toe rijden op een groot zwart paard, die ineens opdook alsof hij uit een rookwolk kwam. De man had een gemiddelde bouw en donkere krullen tot op zijn schouders. Logain oogde magerder dan de vorige keer dat ze hem had gezien, zijn wangen waren wat ingevallen, maar zijn gezicht was nog altijd knap.

‘Logain?’ vroeg ze geschokt.

De Asha’man maakte een scherp gebaar. Overal op het slagveld klonken ontploffingen. Elayne draaide zich om en zag meer dan honderd mannen in zwarte jassen door een grote Poort op haar heuvel komen.

‘Haal die Ogier terug,’ zei Logain. Zijn stem klonk hees en rauw. Die ogen van hem leken nu donkerder dan vroeger. ‘Wij houden deze heuvel wel vast.’

Elayne knipperde met haar ogen en knikte toen naar Arganda dat hij het bevel kon doorgeven. Logain zou me geen bevelen moeten geven, dacht ze verstrooid. Ze liet het maar even zo.

Logain wendde zijn paard en reed naar de zijkant van de heuvel om naar haar leger te kijken. Elayne volgde verdoofd. Trolloks vielen toen Asha’man vreemde aanvallen inzetten met Poorten die aan de grond vast leken te zitten. Ze stormden naar voren en doodden het Schaduwgebroed.

‘Je bent er slecht aan toe,’ gromde Logain.

Ze probeerde haar gedachten op een rijtje te krijgen. De Asha’man waren er. ‘Heeft Rhand jullie gestuurd?’

‘We hebben onszelf gestuurd,’ antwoordde Logain. ‘De Schaduw bereidt deze valstrik al heel lang voor, volgens aantekeningen in Taims werkkamer die ik met veel moeite heb weten te ontcijferen.’ Hij draaide zich naar haar toe. ‘We zijn als eerste naar jou toe gekomen. De Zwarte Toren staat naast de Leeuw van Andor.’

‘We moeten mijn mensen daar weghalen,’ zei Elayne, die probeerde na te denken ondanks het waas van vermoeidheid. Haar leger had een koningin nodig. ‘Moedermelk in een beker! Dit gaat ons veel kosten.’ Ze zou waarschijnlijk haar halve leger verspelen tijdens de aftocht. Maar beter de helft dan helemaal. ‘Ik zal mijn mannen in rijen terugroepen. Kunnen jullie genoeg Poorten maken om ze in veiligheid te brengen?’

‘Dat zal geen probleem zijn,’ zei Logain verstrooid, omlaag kijkend langs de heuvel. Zijn onbewogen gezicht zou indruk maken op elke zwaardhand. ‘Maar het zou een slachting worden. Er is geen ruimte voor een fatsoenlijke aftocht, en je gelederen zullen zwakker en zwakker worden naarmate je meer soldaten terughaalt. De laatsten zullen worden overstelpt.’

‘Ik zou niet weten wat we anders moeten,’ snauwde Elayne uitgeput. Licht! Nu was er eindelijk hulp gekomen, en dan ging zij snauwen. Hou op. Ze herpakte zich en rechtte haar rug. ‘Ik bedoel dat jouw aankomst, hoezeer die ook op prijs wordt gesteld, geen strijd meer kan keren die al zo ver heen is. Honderd Asha’man kunnen geen honderdduizend Trolloks tegenhouden. Als we onze gelederen beter kunnen opstellen, of in ieder geval een korte rusttijd voor mijn mannen zouden kunnen inlassen... maar nee. Dat is onmogelijk. We moeten ons terugtrekken. Behalve als u een wonder kunt regelen, heer Logain.’

Hij glimlachte, misschien omdat ze hem ineens ‘heer’ noemde. Toen draaide hij zich om. ‘Androl!’ blafte hij.

Een Asha’man van middelbare leeftijd kwam aanrennen, met aan zijn zijde een mollige Aes Sedai. Pevara? Elayne was te uitgeput om het te snappen. Een Róde?

‘Heer?’ vroeg Androl.

‘Ik moet die Trolloks lang genoeg ophouden om het leger de mogelijkheid te geven te hergroeperen, Androl,’ zei Logain. ‘Hoeveel zou een wonder me kosten?’

‘Nou, heer,’ zei Androl, wrijvend over zijn kin. ‘Dat hangt ervan af. Hoeveel van de vrouwen die daar zitten kunnen geleiden?’

Het was iets uit de legenden.

Elayne had wel gehoord van de grote werken die door cirkels van mannen en vrouwen waren verricht. Elke zuster in de Witte Toren werd onderwezen over die kunststukken uit het verleden. Het waren verhalen over andere tijden, betere tijden. Tijden toen de helft van de Ene Kracht niet werd gevreesd, toen twee helften van één geheel hadden samengewerkt om onvoorstelbare wonderen te scheppen.

Ze wist niet zeker of de tijden van de legenden echt waren teruggekeerd. De Aes Sedai in die tijden waren beslist niet zo ongerust geweest, zo wanhopig. Maar wat ze nu deden, boezemde Elayne diep ontzag in.

Ze sloot zich aan bij de cirkel, zodat die uit veertien vrouwen en twaalf mannen bestond. Ze had nauwelijks kracht over, maar haar stroompje voegde zich bij de steeds grotere stroom. Belangrijker nog, in een cirkel moest altijd minstens één vrouw meer zijn dan de mannen. En dus kon Logain, toen toen zij zichzelf er eenmaal aan had gekoppeld, er als laatste bijkomen en zijn aanzienlijke kracht aan de stroom toevoegen.

Aan het hoofd van de cirkel stond Androl. Een vreemde keus. Nu Elayne deel uitmaakte van de cirkel, voelde ze zijn kracht. Hij was bijzonder zwak, nog zwakker dan veel vrouwen die werden afgewezen bij de Toren, die de stola niet kregen omdat ze onvoldoende aanleg bezaten.

Elayne en de anderen hadden zich verplaatst naar de andere kant van het slagveld. De rest van de Asha’man hield de aanvallende Trollok-horde tegen, terwijl Androl voorbereidingen trof. Wat hij ook deed, hij zou het snel moeten doen. Elayne kon nog steeds maar moeilijk geloven dat er nog iets mogelijk was. Zelfs met zoveel kracht, zelfs met dertien mannen en veertien vrouwen die samenwerkten.

‘Licht,’ fluisterde Androl, die tussen haar paard en dat van Logain in stond. ‘Is dit hoe het voelt om een van jullie te zijn? Hoe hanteren jullie zoveel van de Ene Kracht? Hoe zorgen jullie dat het je niet levend verteert?’

Pevara legde haar hand op zijn schouder in een gebaar dat onmiskenbaar teder was. Elayne kon die twee gedachten amper met elkaar rijmen, zo moe als ze was, maar toch merkte ze dat ze geschokt was. Ze had geen genegenheid van een Rode verwacht voor een man die kon geleiden.

‘Haal de soldaten naar achteren,’ zei Androl zachtjes.

Elayne gaf ongerust het bevel. De man naast haar had nog nooit zoveel macht gehanteerd. Zoiets kon iemand naar het hoofd stijgen, dat had ze wel eens zien gebeuren. Het Licht geve dat hij wist wat hij deed.

De soldaten en anderen trokken zich terug en liepen langs Elaynes groep. Enkele vermoeide Ogier knikten in het voorbijgaan naar haar, met hangende schouders en hun armen vol krassen. De Trolloks stroomden naar voren, maar de Asha’man die buiten de cirkel stonden, hielden hun aanval tegen met wevingen van de Ene Kracht.

Het was niet genoeg. Hoewel de Asha’man goed vochten, waren er gewoon zó ontzaglijk veel Trolloks. De Asha’man konden dit getijde niet keren. Wat dacht Logain dat hij kon bereiken?

Androl glimlachte breed en stak zijn handen voor zich uit alsof hij tegen een muur duwde. Hij sloot zijn ogen. ‘Drieduizend jaar geleden maakte de heer Draak de Drakenberg om zijn schande te verbergen. Zijn woede brandt nog altijd heet. Vandaag... breng ik hem bij u, Majesteit.’

Een straal licht van zeker honderd voet hoog spleet de lucht. Maanschaduw deinsde achteruit, en Elayne fronste. Waarom een zuil van licht? Wat zou dat nou...

De lichtstraal begon om zijn eigen as te draaien. Toen pas herkende Elayne het begin van een Poort. Een reusachtige Poort, groot genoeg om gebouwen op te slokken. Ze had een hele vleugel van het paleis in Caemlin door dat ding kunnen verplaatsen!

De lucht voor hen trilde, zoals een Poort er van de achterkant altijd uitzag. Ze kon niet zien waar de Poort naartoe leidde. Hadden ze een leger aan de andere kant klaar staan?

Ze zag de ogen boven de kwijlende bekken van de Trolloks die door de opening keken. Volslagen doodsangst. Ze braken hun aanval af en renden weg, en Elayne voelde een plotselinge, bijna overstelpende hitte.

Er golfde iets uit de Poort, alsof het werd voortgestuwd door een onvoorstelbare kracht. Een stroom lava van honderd voet breed, verzengend heet. De stroom brak op toen de lava omlaag stortte, over het slagveld gutste en er in een rivier overheen stroomde. De Asha’man buiten de cirkel gebruikten wevingen van Lucht om te zorgen dat de lava niet op de cirkel spetterde en om de stroom de juiste kant op te sturen.

De rivier van vuur spoelde over de voorhoede van Trolloks, verteerde ze en vernietigde er in een oogwenk honderden. De lava stond inderdaad onder druk vanaf de andere kant, dat was haar enige verklaring voor de kracht waarmee het uit de gigantische Poort spoot, Trolloks in sintels veranderde en een breed spoor door hun leger brandde.

Androl hield de Poort een paar lange minuten open terwijl het leger van de Schaduw zich terugtrok. Asha’man aan de zijkanten gebruikten windvlagen om het Schaduwgebroed terug te blazen in de steeds breder wordende rivier. Tegen de tijd dat Androl klaar was, lag er een roodgloeiend, dodelijk obstakel tussen Elaynes leger en de grootste groep Trolloks, die met hun rug tegen de noordelijke muren van Cairhien stonden.

Androl haalde diep adem, sloot de Poort, draaide zich om en maakte er toen snel na elkaar nog twee, de ene naar het zuidoosten en de andere naar het zuidwesten.

Een tweede en derde stroom lava spoten naar buiten, maar deze waren kleiner, aangezien Androl overduidelijk vermoeid raakte. Deze lavastromen kropen over het land ten oosten en westen van Cairhien, verschroeiden dood onkruid en veroorzaakten dichte rookwolken. Een deel van het Trollok leger had zich teruggetrokken, maar vele andere waren omgekomen, opgesloten tegen de stadsmuren met lava overal om ze heen. Het zou enige tijd duren voordat de Schimmen de overlevenden zodanig konden organiseren dat ze hun aanvallen op Elaynes troepen konden hervatten.

Androl liet de Poort dichtgaan. Hij zakte ineen, maar Pevara ving hem op.

‘Alstublieft, heer. Eén wonder,’ zei Androl zachtjes, alsof het hem moeite kostte. ‘Zoals verzocht. Dat zou ze wel een paar uur moeten ophouden. Is dat lang genoeg?’

‘Lang genoeg,’ zei Elayne. ‘We zullen ons kunnen hergroeperen en projectielen kunnen halen voor de draken. Daarnaast wil ik zo veel mogelijk Aes Sedai uit Mayene ophalen om onze mannen te Helen en hun vermoeidheid weg te nemen. Daarna kunnen we gaan kijken wie er sterk genoeg zijn om door te gaan en onze gelederen opnieuw opstellen.’

‘Wilt u blijven vechten?’ vroeg Androl verbaasd.

‘Ja,’ zei Elayne. ‘Ik kan amper staan, maar ja. We kunnen het ons niet veroorloven om die horde Trolloks hier ongeschonden te laten blijven. Jij en je mannen leveren ons een voordeel op, Logain. Dat zullen we gebruiken, en al het andere wat we hebben, en we zullen ze vernietigen.’

31

Een storm van water

Egwene keek over de rivier naar de strijd tussen haar troepen en het Sharaanse leger. Ze was terug in haar kamp aan de Arafelse kant van de voorde. Ze stond te popelen om zich weer aan te sluiten bij de strijd tegen de Schaduw, maar ze moest ook met Brin praten over wat er in de heuvels was gebeurd. Maar toen ze aankwam, was de bevelstent verlaten.

Het kamp bleef vollopen met Aes Sedai en de overlevende boogschutters en piekeniers die door Poorten van de heuveltoppen in het zuiden kwamen. De Aes Sedai hepen rond en spraken op nogal dringende toon met elkaar. Ze leken allemaal doodmoe, maar uit hun regelmatige blikken naar de slag die aan de overkant van de rivier plaatsvond bleek dat ze net als Egwene graag weer mee wilden doen.

Egwene riep de boodschapper die voor de bevelstent stond bij zich. ‘Laat de zusters weten dat ze minder dan een uur hebben om te rusten. Die Trolloks waar we tegen streden, zullen zich wel aansluiten bij hun trawanten bij de rivier nu wij uit de heuvels weg zijn.’

Ze zou de Aes Sedai stroomafwaarts aan deze kant plaatsen en dan van de overkant van het water aanvallen als de monsters over de velden kwamen om haar soldaten te bestoken. ‘Zeg tegen de boogschutters dat ze ook met ons meegaan,’ voegde ze eraan toe. ‘Ze kunnen de pijlen die ze nog hebben net zo goed nuttig inzetten totdat we nieuwe voorraad voor ze kunnen halen.’

Terwijl de boodschapper weg draafde, wendde Egwene zich tot Leilwin, die met haar echtgenoot HaiIe Donion verderop stond. ‘Leilwin, dat lijken me Seanchaanse cavalerietroepen aan de overkant van de rivier. Weet jij daar iets van?’

‘Ja, Moeder, dat zijn Seanchanen. De man die daar staat...’ Ze wees naar een man met kaalgeschoren slapen die bij een boom dicht bij de rivier stond. Hij droeg een wijde broek en, vreemd genoeg, een rafelige bruine jas die eruitzag alsof hij uit Tweewater had kunnen komen. ‘Hij zei tegen me dat een legioen onder bevel van luitenant-generaal Khirgan van het Seanchaanse kamp was gekomen, en dat ze waren opgeroepen door generaal Brin.’

‘Hij vertelde ook dat ze worden vergezeld door de Prins van de Raven,’ zei Domon.

‘Mart?’

‘Maar hij deed wel meer dan hen vergezellen. Hij leidt een van de cavaleriebanieren, die de Sharanen een pak slaag geven aan de linkerflank van ons leger. Hij was er nog net op tijd, want onze piekeniers hadden het heel zwaar voordat hij verscheen.’

‘Egwene,’ zei Gawein, die wees.

Ten zuiden van hen, een paar honderd meter onder de voorde, sleepte een kleine groep soldaten zich uit de rivier. Ze droegen alleen nog hun onderkleding en hadden hun zwaarden op hun rug gebonden. Ze waren te ver weg om ze goed te kunnen zien, maar een van hun leiders kwam haar bekend voor.

‘Is dat Uno?’ Egwene fronste en gebaarde om haar paard. Ze steeg op en galoppeerde samen met Gawein en haar wachters naar de mannen die zich hijgend op de rivieroever hadden laten vallen. Een van hen stond ontzettend hard te vloeken.

‘Uno!’

‘Het zou verdomme eens tijd worden dat er iemand kwam!’ Uno stond op en groette haar beleefd. ‘Moeder, we zijn er slecht aan toe!’

‘Dat heb ik gezien,’ zei Egwene met opeengeklemde kiezen. ‘Ik was in de heuvels toen jullie groep werd aangevallen. We deden wat we konden, maar het waren er gewoon te veel. Hoe zijn jullie weggekomen?’

‘Hoe we daar verdomme weg zijn gekomen, Moeder? Toen de mannen overal om ons heen begonnen om te vallen en we dachten dat we eraan gingen, zijn we daar weggehold alsof we een bliksemschicht tegen de kont hadden gekregen! We zijn naar die verrekte rivier gerend, hebben ons uitgekleed en zijn erin gesprongen om te zwemmen voor ons leven, Moeder!’ Uno’s knot danste heen en weer terwijl hij bleef tieren, en Egwene had durven zweren dat het oog dat op zijn ooglapje geschilderd was een donkerdere kleur rood kreeg.

Uno haalde diep adem en vervolgde op iets rustigere toon: ‘Ik snap het niet, Moeder. Een of andere stomme boodschapper zei tegen ons dat de Aes Sedai op de heuvels in de nesten zaten en dat we de Trolloks die hen aanvielen in de reet moesten schieten. Ik zei, ja, maar wie past er dan op de linkerflank bij de rivier en, wat dat verdomme betreft, onze eigen flank als wij die Trolloks aanvallen. Maar hij zei dat generaal Brin dat al geregeld had, dat er reservecavalerie naar onze plek bij de rivier zou komen en dat de Illianers onze verrekte flanken in de gaten zouden houden. Ja, die boden lekker veel bescherming, zeg. Eén eskader, verdomme, alsof een vlieg verdomme probeert een valk te verslaan! Ze stonden gewoon op ons te wachten alsof ze wisten dat we zouden komen. Nee, Moeder, dit kan niet het werk zijn van Garet Brin. We zijn erin geluisd door een of andere laffe verrader!’

‘Dat kan ik niet geloven, Uno. Ik heb net gehoord dat generaal Brin er een legioen Seanchaanse cavalerie bij had gehaald. Misschien kwamen die gewoon te laat aan. We zoeken het allemaal wel uit als ik de generaal heb gevonden. Breng intussen je mannen terug naar het kamp zodat ze kunnen uitrusten. Het Licht weet dat jullie het verdiend hebben.’

Uno knikte, en Egwene wendde haar paard en galoppeerde terug naar het kamp.

Met Vora’s sa’angreaal weefde Egwene Lucht en Water en verstrengelde ze. Een trechter van water spoot omhoog uit de rivier. Egwene stuurde haar tornado van water naar de Trolloks die een aanval begonnen op haar linkerflank aan de Kandoraanse kant van de rivier. I laar watervloed golfde over hen heen. Hij was niet sterk genoeg om ze de lucht in te zuigen – daar had ze de kracht niet voor – maar het water dreef ze met hun handen voor hun gezicht achteruit.

Achter haar en de andere Aes Sedai, opgesteld aan de Arafelse kant van de rivier, schoten boogschutters salvo’s pijlen de lucht in. Ze verduisterden de hemel niet zozeer als haar lief was – zoveel waren het er niet – maar ze schakelden met elk salvo wel meer dan honderd Trolloks uit.

Aan de zijkant lieten Pylar en een paar andere Bruinen – allemaal vaardig met wevingen van Aarde – de grond onder de aanstormende Trolloks ontploffen. Naast haar weefden Mijrelle en een grote groep Groenen vuurbollen die ze over het water in dicht opeengepakte groepen Trolloks schoten, die vaak nog een behoorlijk stuk doorrenden voordat ze brandend als een fakkel tegen de grond gingen.

De Trolloks jankten en brulden, maar ze bleven onophoudelijk oprukken tegen de verdedigers langs de oever van de rivier. Op een bepaald ogenblik kwamen enkele rijen Seanchaanse cavaleristen uit de verdedigingslinie naar voren en vielen de Trolloks frontaal aan. Het ging zo snel dat veel Trolloks geen gelegenheid hadden om hun speren te heffen voordat de ruiters er al waren. Grote groepen vijanden in de voorhoede gingen neer. De Seanchanen reden in een boog rond en sloten zich weer aan bij hun gelederen langs de rivier.

Egwene ging door met geleiden, dwong zichzelf door te gaan ondanks haar uitputting. Maar de Trolloks braken niet. Ze werden woedend en vielen vol razernij op de mensen aan. Egwene hoorde hun gebrul duidelijk boven het geraas van wind en water uit.

O, dus de Trolloks werden kwaad? Nou, ze zouden pas woede kennen als ze die van de Amyrlin Zetel hadden gevoeld. Egwene putte meer en meer Kracht, totdat ze het uiterste van haar vermogen bereikte. Ze voerde hitte toe aan haar storm, zodat het gloeiend hete water brandde in de ogen, handen en harten van de Trolloks. Ze merkte dat ze schreeuwde en Vora’s sa’angreaal als een speer voor zich uitgestoken hield.

Het leek wel of er uren verstreken. Uiteindelijk, uitgeput, liet ze zich door Gawein ompraten om zich een tijdje terug te trekken. Gawein ging haar paard halen, en toen hij terugkeerde keek Egwene over de rivier.

Er was geen twijfel mogelijk: de linkerflank van haar leger was nu al dertig meter verder naar het noorden geduwd. Zelfs met de hulp van de Aes Sedai verloren ze deze strijd.

Het werd hoog tijd dat ze op zoek ging naar Garet Brin.

Toen Egwene en Gawein terugkwamen in het kamp, stapte ze van haar paard en gaf het aan Leilwin, met de mededeling dat ze het kon gebruiken om gewonden te vervoeren. Er waren meer dan genoeg soldaten die over de voorde naar de veiligheid waren gesleept, bebloede soldaten die ondersteund werden door hun vrienden.

Helaas had Egwene zelf niet de kracht om te Helen, laat staan voor een Poort om de gewonden naar Tar Valon of Mayene te sturen. De meeste Aes Sedai die niet op de rivieroever bezig waren, zagen eruit alsof het hen al niet beter verging.

‘Egwene,’ zei Gawein zacht. ‘Ruiter. Een Seanchaanse. Lijkt me een adellijke vrouwe.’

Iemand van het Bloed? Egwene stond op en keek door het kamp naar de plek waar Gawein naar wees. Hij had in ieder geval nog voldoende kracht om te blijven opletten. Ze kon niet begrijpen waarom sommige vrouwen het vrijwillig zonder zwaardhand stelden.

De vrouw die naderde, droeg prachtige zijden Seanchaanse kleding, en Egwenes maag verkrampte toen ze dat zag. Die mooie kleding bestond dankzij slavengeleiders die gedwongen gehoorzaam waren aan de Kristallen Troon. Die vrouw was beslist een lid van het Bloed, want ze werd begeleid door een groep doodswachtgardisten. Je moest wel heel belangrijk zijn als...

‘Licht!’ riep Gawein uit. ‘Is dat Min?’

Egwenes mond viel open. Ze was het inderdaad.

Min kwam fronsend aanrijden. ‘Moeder,’ groette ze, en ze boog haar hoofd. Ze werd omringd door wachters met onbewogen gezichten, gehuld in donkere pantsers.

‘Min... gaat het wel goed met je?’ vroeg Egwene. Oppassen, niet te veel laten blijken. Was Min een gevangene? Ze kon zich toch zeker niet bij de Seanchanen hebben aangesloten?

‘O, het gaat wel goed,’ zei Min zuur. ‘Ik ben in de watten gelegd, ik ben in dit gewaad gepropt en ik heb allerlei nogal verfijnde etenswaren aangeboden gekregen. Hoewel ik daarbij kan zeggen dat verfijnd bij de Seanchanen niet noodzakelijk betekent dat het ook lekker smaakt. Je zou eens moeten zien wat ze allemaal drinken, Egwene.’

‘Ik weet het,’ zei Egwene, die de kilte niet uit haar stem kon weren.

‘O ja, dat zal ook wel. Moeder, we hebben een probleem.’

‘Wat voor probleem?’

‘Nou, dat hangt ervan af in hoeverre je Mart vertrouwt.’

‘Ik vertrouw erop dat hij altijd problemen kan vinden,’ zei Egwene. ‘Ik vertrouw erop dat hij drank en gokspellen kan vinden overal waar hij gaat.’

‘Vertrouw je hem de leiding van een leger toe?’ vroeg Min.

Egwene aarzelde. Deed ze dat?

Min boog zich naar voren en keek even naar de doodswachtgardisten, die niet op het punt leken te staan haar nog dichter bij Egwene te laten komen. ‘Egwene,’ zei ze zacht, ‘Mart denkt dat Brin je leger naar de vernietiging leidt. Hij zegt... Hij denkt dat Brin een Duistervriend is.’

Gawein begon te lachen.

Egwene schrok. Ze had eerder woede van hem verwacht, of verontwaardiging. ‘Garet Brin?’ vroeg Gawein. ‘Een Duistervriend? Ik zou nog eerder geloven dat mijn eigen moeder een Duistervriend was. Zeg tegen Cauton dat hij van de keizerlijke brandewijn af moet blijven. Hij heeft duidelijk te veel gedronken.’

‘Ik denk dat ik het met Gawein eens ben,’ zei Egwene langzaam.

Toch kon ze de onregelmatigheden in de leiding van het leger niet negeren.

Dat zou ze nog wel uitzoeken. ‘Mart bekommert zich altijd om mensen die dat niet nodig hebben,’ vervolgde ze. ‘Hij wil me alleen maar beschermen. Zeg maar tegen hem dat we de... waarschuwing op prijs stellen.’

‘Moeder,’ zei Min. ‘Hij leek overtuigd. Dit is geen grapje. Hij wil dat je je legers aan hem overdraagt.’

‘Mijn legers,’ zei Egwene vlak.

‘Ja.’

‘In de handen van Martrim Cauton.’

‘Eh... ja. Ik moet wel zeggen dat de Keizerin hem het bevel heeft gegeven over alle Seanchaanse troepen. Hij is nu krijgsmaarschalk Cauton.’

Ta’veren. Egwene schudde haar hoofd. ‘Mart is een goede tacticus, maar om hem nu de legers van de Witte Toren te overhandigen... Nee, dat is onmogelijk. Bovendien zijn het niet mijn legers en kan ik ze niet aan hem geven. De Zaal van de Toren heeft het gezag erover. Goed. Hoe kunnen we die heren om je heen er nu eens van overtuigen dat je veilig met mij mee kunt?’

Hoezeer het Egwene ook tegenstond om het toe te geven, ze had de Seanchanen nodig. Ze wilde hun bondgenootschap niet op het spel zetten om Min te redden, vooral aangezien het er niet op leek dat ze onmiddellijk gevaar liep. Maar als de Seanchanen beseften dat Min in Falme hun gelofte had afgelegd en vervolgens was gevlucht...

‘Maak je geen zorgen om mij,’ zei Min grimassend. ‘Ik geloof dat ik beter af ben bij Fortuona. Ze is... op de hoogte van een zeker talent van me, dankzij Mart, en misschien kan ik haar daarmee helpen. En jou.’

Die verklaring had vele betekenissen. De doodswachtgardisten waren te nuchter om zichtbaar te reageren op Mins gebruik van de naam van de Keizerin, maar ze leken wel iets te verstarren en hun gezichten verhardden. Pas op, Min, dacht Egwene. Je bent omringd door doornstruiken.

Min leek er niet mee te zitten. ‘Wil je in ieder geval nadenken over wat Mart zegt?’

‘Dat Garet Brin een Duistervriend is?’ vroeg Egwene. Het was echt belachelijk. ‘Ga maar naar Mart toe en laat hem zijn strijdvoorstellen aan ons voorleggen, als het dan moet. Nu moet ik op zoek naar mijn bevelvoerders om onze volgende stappen voor te bereiden.’

Garet Brin, waar zit je?

Een salvo zwarte pijlen rees bijna onzichtbaar de lucht in en viel toen als een brekende golf omlaag. Ze raakten Ituraldes leger aan de ingang van de pas naar de vallei van Thakan’dar. Sommige ketsten af op schilden, terwijl andere vlees raakten. Een ervan viel op een paar duim van de rotspunt waar Ituralde op stond.

Ituralde kromp niet ineen. Hij bleef met zijn handen op zijn rug kaarsrecht staan. Hij mompelde echter wel: ‘We laten het wel een beetje dichtbij komen, hè?’

Binde, de Asha’man die in het donker naast hem stond, trok een grimas. ‘Het spijt me, heer Ituralde.’ Hij had als taak om de pijlen weg te houden. Tot nu toe had hij het goed gedaan, maar soms kreeg hij ineens een glazige blik in zijn ogen en begon hij te mompelen dat ‘ze’ probeerden ‘zijn handen te stelen’.

‘Scherp blijven,’ zei Ituralde.

Zijn hoofd bonsde. Hij had eerder vanavond weer dromen gehad, heel echt lijkende dromen. Trolloks hadden zijn familieleden levend opgegeten, maar hij was te zwak geweest om hen te redden. Hij had geworsteld en gehuild toen ze Tamsin en zijn kinderen verslonden, maar tegelijkertijd had hij zich aangetrokken gevoeld tot de geuren van gekookt en verbrand vlees. Aan het einde van de droom had hij zich bij de monsters aangesloten in hun feestmaal.

Zet dat uit je hoofd, dacht hij. Maar het viel niet mee. De dromen waren zo levensecht geweest. Hij was blij toen hij werd gewekt omdat de Trolloks aanvielen.

Ituralde was hier klaar voor geweest. Zijn mannen staken brandstapels aan op de barricades. De Trolloks waren eindelijk door zijn blokkades van doornen heen gekomen, maar ze hadden grote verliezen geleden. Nu vochten Ituraldes mannen aan de ingang van de pas om het getijde tegen te houden dat de vallei wilde binnenkomen.

Ze hadden de dagen dat de Trolloks zich door de lastige doornen naar de opening van de pas hadden gewerkt goed benut. De ingang naar de vallei was nu versterkt met een reeks borsthoge aarden wallen. Die zouden uitstekend dekking bieden aan de kruisboogschutters als Ituraldes piekeniers ooit te ver naar achteren werden gedwongen.

Voorlopig had Ituralde zijn leger opgesplitst in groepen van ongeveer drieduizend man elk en die in vierkante formaties van pieken, haken en kruisbogen opgesteld. Hij gebruikte bereden kruisboogschutters als frontsoldaten en op de flanken, en hij had een voorhoede – ongeveer zes rijen dik – van piekeniers gevormd. Grote pieken, twintig voet lang. Hij had in Maradon geleerd dat je afstand moest zien te houden van de Trolloks.

Pieken werkten uitstekend. Ituraldes vierkante piekeniersformaties konden draaien en in alle richtingen vechten als ze werden omsingeld. Myrddraal konden Trolloks dwingen in gelederen te vechten, maar die vierkanten – als ze op de juiste wijze werden toegepast – konden die gelederen opbreken. En als de Trollok-gelederen eenmaal waren doorbroken, konden de Aiel naar hartenlust doden.

Achter de rijen piekeniers zette hij voetsoldaten met kapmessen en hellebaarden. Soms vochten Trolloks zich door de piekeniers heen door hun wapens opzij te duwen of ze tegen de grond te trekken. De mannen met de kapmessen kwamen dan tussen de piekeniers naar voren en sneden de Trolloks de pezen door. Dat gaf de voorste voetsoldaten de tijd om achteruit te gaan en zich te hergroeperen, terwijl de volgende soldaten – nog meer voetsoldaten met pieken – naar voren kwamen om zich op de Trolloks te storten.

Het werkte, tot nu toe. Hij had twaalf van die vierkanten met soldaten tegenover de Trolloks gezet. Ze vochten verdedigend en deden er alles aan om het getijde op te breken. De Trolloks wierpen zichzelf op de piekeniers en probeerden hen te overrompelen, maar elk vierkant handelde onafhankelijk van de rest. Ituralde maakte zich geen zorgen over de Trolloks die ertussendoor kwamen, want die zouden worden weggeruimd door de Aiel.

Hij moest zijn handen op zijn rug houden om niet te verraden dat ze trilden. Niets was nog hetzelfde sinds Maradon. Hij had veel bijgeleerd, maar hij had een hoge prijs betaald voor die lessen.

Die rothoofdpijn, dacht hij. En die rottige Trolloks.

Drie keer had hij bijna het bevel gegeven om zijn legers in een rechtstreekse aanval naar voren te sturen en de vierkante formaties op te geven. Hij kon zich voorstellen hoe ze zouden slachten, doden. Geen uitstel meer. Hij wilde bloed zien.

Elke keer had hij zichzelf tegengehouden. Ze waren hier niet voor bloed, ze waren hier om stand te houden. Om die man in de grot de tijd te geven die hij nodig had. Daar draaide dit allemaal om... toch? Waarom kostte het hem de laatste tijd zoveel moeite om dat te onthouden?

Een volgende golf Trollok-pijlen viel boven op Ituraldes mannen. De Schimmen hadden er een paar op de hellingen boven de pas gezet, op plaatsen waar voorheen Ituraldes eigen boogschutters hadden gestaan. Het moest nogal een onderneming zijn geweest om ze daar te krijgen, want de wanden van de pas waren heel steil. Hoeveel waren er te pletter gevallen bij die poging? Trolloks waren geen goede boogschutters, maar dat hoefde ook niet, als je op legers schoot.

De hellebaardiers hieven schilden. Ze konden niet vechten terwijl ze die vasthielden, maar ze droegen ze aan riemen op hun rug voor het geval ze nodig waren. De vallende pijlen werden groter in aantal en tuimelden door de ietwat mistige nachtlucht.

De storm rommelde boven hen, maar de windvindsters waren weer aan het werk gegaan om hem op afstand te houden. Ze beweerden dat er een paar ogenblikken waren geweest waarin het leger slechts tellen verwijderd was geweest van een razende, vernietigende storm. Het had een tijdje gehageld, met hagelstenen zo groot als mannenvuisten, voordat ze de storm weer in bedwang hadden.

Als dat hun wachtte als de windvindsters hun Schaal niet gebruikten, dan had Ituralde liever dat ze met hun werk doorgingen. De Duistere gaf er niet om hoeveel Trolloks hij met een sneeuwstorm of orkaan vernietigde, als de mensen tegen wie ze vochten maar het leven lieten.

‘Ze verzamelen zich voor een volgende opmars naar de opening van de pas!’ riep iemand door de nacht, en dat werd gevolgd door bevestigende kreten. Ituralde tuurde door de mist, geholpen door het licht van de vuren. De Trolloks hergroepeerden zich inderdaad.

‘Trek het zevende en negende infanterie-eskader terug,’ beval Ituralde. ‘Ze zijn al te lang bezig. Haal het vierde en vijfde uit de reserve en laat die de flankposities innemen. Laat meer pijlen komen en...’ Hij brak fronsend zijn zin af. Wat déden die Trolloks toch? Ze waren verder achteruitgegaan dan hij had verwacht, tot helemaal terug in de duisternis van de pas. Ze zouden zich toch niet terugtrekken?

Een donkere golf gleed uit de opening van de pas. Myrddraal. Honderden en nog eens honderden. Zwarte mantels die niet wapperden, ondanks de straffe wind. Gezichten zonder ogen, lippen die sneerden, zwarte zwaarden. Die schepsels bewogen zich als palingen, lenig en gestroomlijnd.

Ze gaven hem geen tijd voor bevelen, geen tijd voor een reactie. Ze stroomden over de vierkante formaties van de verdedigers heen en gleden tussen pieken door, zwaaiend met dodelijke zwaarden.

‘Aiel!’ brulde Ituralde. ‘Haal de Aiel erbij! Allemaal, en geleiders! Iedereen behalve degenen die de Doemkrocht bewaken! Opschieten, opschieten!’

Boodschappers renden weg. Ituralde keek vol afgrijzen toe. Een léger van Myrddraal. Licht, dat was even erg als zijn nachtmerries!

De zevende infanterie stortte ineen onder de aanval en hun formatie brak op. Ituralde deed zijn mond al open om de voornaamste reserves die zijn positie verdedigden steun te laten verlenen. De

cavalerie moest uitrijden om de druk op de voetsoldaten te verlichten.

Hij had niet veel cavalerie. Hij had ermee ingestemd dat de meeste ruiters werden toegewezen aan andere fronten. Maar hij had er nog een paar. Die zouden hier heel belangrijk zijn.

Maar...

Hij kneep zijn ogen dicht. Licht, wat was hij uitgeput. Hij kon niet fatsoenlijk nadenken.

Terugtrekken voor de aanval, leek een stem tegen hem te zeggen. Terugtrekken naar de Aiel, en daar dan standhouden.

‘Terugtrekken...’ fluisterde hij. ‘Terug...’

Maar iets daaraan voelde helemaal verkeerd. Waarom drong zijn geest er zo op aan?

Kapitein Tihera, probeerde Ituralde te fluisteren. U hebt het bevel. Het wilde niet over zijn lippen komen. Iets fysieks leek zijn mond dicht te houden.

Hij hoorde mannen schreeuwen. Wat gebeurde er? Tientallen mannen konden sterven in een gevecht tegen één enkele Myrddraal. In Maradon was hij een heel eskader boogschutters – honderd man -verloren aan twee Schimmen die ’s nachts de stad in waren geglipt. Zijn defensieve eskaders waren bedoeld om Trolloks aan te pakken, de pezen door te snijden, tegen de grond te werken.

De Schimmen zouden die vierkante piekeniersformaties openbreken als eieren. Niemand zou nog doen wat er gebeuren moest.

‘Heer Ituralde?’ vroeg kapitein Tihera. ‘Heer, wat wilde u zeggen?’

Als ze zich terugtrokken, zouden de Trolloks hen omsingelen. Ze moesten standhouden.

Ituraldes lippen weken vaneen om het bevel tot de aftocht te geven. ‘Trek de...’

Wolven.

Wolven verschenen als schaduwen in de mist. Ze sprongen grauwend op de Myrddraal af. Ituralde schrok en draaide zich met een ruk om toen er een man in een bontmantel bij hem op de rotsrichel klom.

Tihera ging struikelend achteruit en riep om de wachters. De nieuwkomer in zijn bontkleding dook naar Ituralde toe en duwde hem van de rotsen af.

Ituralde verzette zich niet. Wie die man ook was, Ituralde was hem dankbaar en voelde zelfs een ogenblik van overwinning terwijl hij viel. Hij had geen bevel tot terugtrekken gegeven.

Niet veel lager raakte hij de grond, waardoor de lucht uit zijn Iongen werd geperst. De wolven pakten zijn armen voorzichtig in hun bek en trokken hem de duisternis in, terwijl hij langzaam het bewustzijn verloor.

Egwene zat in het kamp terwijl de strijd om de grens van Kandor doorging.

Haar leger hield de Trolloks op afstand.

De Seanchanen vochten aan de zijde van haar troepen vlak over de rivier.

Egwene zelf had een kopje thee in haar hand.

Licht, dit stak haar. Ze was de Amyrlin! Maar ze had geen fut meer.

Ze had Garet Brin nog steeds niet gevonden, maar dat was niet zo vreemd. Hij liep veel rond. Silviana was naar hem op zoek en zou wel snel iets horen.

Aes Sedai waren met de gewonden naar Mayene gestuurd. De zon hing laag aan de hemel, als een ooglid dat weigerde open te blijven.

Egwenes handen trilden om haar kom. Ze hoorde de strijd nog steeds. Het leek erop dat de Trolloks vannacht wilden doorvechten, om de menselijke legers te pletten tegen de rivier.

In de verte klonk een gebrul als van een kwade menigte, maar de ontploffingen van de geleiders waren afgenomen.

Ze keek naar Gawein. Hij leek helemaal niet moe, hoewel hij wel merkwaardig bleek was. Egwene nam een slokje thee en vervloekte hem in stilte. Dat was niet eerlijk, maar daar zat ze nu niet mee. Ze mocht best mopperen op haar zwaardhand. Daar waren ze toch voor?

Er streek een briesje door het kamp. Ze bevond zich een paar honderd meter ten oosten van de voorde, maar toch rook ze bloed. Verderop spande een eskader boogschutters de bogen en schoot een salvo pijlen af. Even later tuimelden er twee zwartgevleugelde Draghkar naar beneden, die vlak buiten het kamp met doffe ploffen de grond raakten. Er zouden er nog meer komen, want het werd donker en tegen de nachthemel zouden ze minder opvallen.

Mart. Ze werd een beetje misselijk als ze aan hem dacht. Hij was zo’n branieschopper. Een slemper die loerde naar elke knappe vrouw die hij tegenkwam. Die haar behandelde als een schilderij in plaats van een persoon. Hij... hij...

Hij was Mart. Eén keer, toen Egwene een jaar of dertien was, was hij in de rivier gesprongen om Kiem Lewin van de verdrinkingsdood te redden. Al verdronk ze natuurlijk helemaal niet. Ze was alleen maar onder water geduwd door een vriendje, en Mart was aan komen rennen en in het water gesprongen om te helpen. De mannen uit Emondsveld hadden hem daar nog maandenlang mee gepest.

De lente daarna had Mart Jer Alhune uit diezelfde rivier gevist en de jongen zijn leven gered. Daarna hadden de mensen Mart een tijdje niet meer uitgelachen.

Zo was Mart. Hij had de hele winter gemord en gemopperd dat iedereen hem uitlachte en volgehouden dat hij ze de volgende keer gewoon zou laten verdrinken. Maar zodra hij iemand had gezien die in gevaar was, was hij er meteen weer in gedoken. Egwene herinnerde zich nog hoe de slungelige Mart de rivier uit was gewankeld met de angstig hijgende Jer in zijn armen.

Jer was kopje-onder gegaan zonder een kik te geven. Egwene had nooit beseft dat dat kon gebeuren. Mensen die verdronken schreeuwden niet, sputterden niet, riepen niet om hulp. Ze gleden gewoon onder water, terwijl er niets aan de hand leek. Behalve als Mart toekeek.

Hij is naar me toe gekomen in de Steen van Tyr, dacht ze. Al had hij natuurlijk óók geprobeerd haar te redden van de Aes Sedai toen hij niet wilde geloven dat ze de Amyrlin was.

Dus wat was dit dan? Verdronk ze, of niet?

Hoeveel vertrouwen heb je in Martrim Cauton? had Min gevraagd. Licht. Ik vertrouw hem. Dwaas dat ik ben, maar ik vertrouw hem. Mart kon zich vergissen. Hij vergiste zich wel vaker.

Maar als hij gelijk had, redde hij levens.

Egwene dwong zichzelf om op te staan. Ze wankelde, en Gawein kwam meteen naar haar toe. Ze gaf hem een klopje op zijn arm en stapte bij hem weg. Ze wilde niet dat het leger zag dat hun Amyrlin zo zwak was dat ze zich door iemand moest laten ondersteunen. ‘Welke verslagen hebben we van de andere fronten?’

‘Niet veel, vandaag,’ antwoordde Gawein. Hij fronste. ‘Eigenlijk is het nogal stil geweest.’

‘Elayne zou strijden bij Cairhien,’ zei Egwene. ‘Dat was een belangrijke slag.’

‘Misschien heeft ze het te druk om bericht te sturen.’

‘Ik wil dat je er een boodschapper heen stuurt via een Poort. Ik moet weten hoe die strijd verloopt.’

Gawein knikte en haastte zich weg. Toen hij vertrokken was, liep Egwene rustig door totdat ze Silviana vond, die stond te praten met een paar Blauwe zusters.

‘Brin?’ vroeg Egwene.

‘In de keukentent,’ zei Silviana. ‘Ik heb het net pas gehoord. Ik heb een renner naar hem toe gestuurd om te zeggen dat hij daar moet blijven tot jij er bent.’

‘Kom.’

Ze liep naar de tent toe, veruit het grootste onderkomen in het kamp, en zag hem meteen toen ze binnenkwam. Hij zat niet te eten, maar had zijn kaarten op de reistafel van de kok uitgespreid. De tafel rook naar uien, die daar waarschijnlijk al heel vaak waren gesneden. Yukiri had een Poort geopend in de vloer, met uitzicht op het slagveld. Ze sloot hem toen Egwene aankwam. Ze lieten de Poort niet lang open, niet nu de Sharanen ernaar uitkeken en klaar waren om er wevingen doorheen te sturen.

Egwene wendde zich tot Silviana en fluisterde heel zachtjes: ‘Roep de Zaal van de Toren bijeen. Haal Gezetenen op die eventueel aan liet strijden zijn. Haal ze allemaal hierheen, naar deze tent, zo gauw mogelijk.’

Silviana knikte. Haar gezicht verraadde niets van de verwarring die ze ongetwijfeld voelde. Ze haastte zich weg en Egwene ging in de tent zitten.

Siuan was er niet. Die hielp waarschijnlijk weer bij het Helen. Dat was mooi. Ze had dit niet willen proberen terwijl Siuan naar haar loerde. Egwene maakte zich toch al zorgen om Gawein. Hij hield van Brin als van een vader, en zijn ongerustheid stroomde door de binding.

Ze zou dit heel voorzichtig moeten aanpakken, en ze wilde pas beginnen als de Zaal erbij was. Ze kon Brin niet beschuldigen, maar zc kon ook Mart niet negeren. Hij was een schurk en een dwaas, en toch vertrouwde ze hem. Het Licht helpe haar, maar het was zo. Ze zou hem haar leven toe vertrouwen. En er waren vreemde dingen gebeurd op het slagveld.

De Gezetenen verzamelden zich vrij snel. Zij hadden de leiding over de oorlogsinspanningen, en ze ontmoetten elkaar vaak ’s avonds om verslagen te ontvangen en zich tactieken te laten uitleggen door lirin en zijn bevelvoerders. Brin leek het niet vreemd te vinden dat ze nu naar hem toe kwamen en ging door met zijn werk.

Veel van de vrouwen wierpen Egwene bevreemde blikken toe toen ze binnenkwamen. Ze knikte naar hen en probeerde de gewichtigheid van de Amyrlin Zetel uit te stralen.

Uiteindelijk waren er voldoende Gezetenen aangekomen en besloot Egwene dat ze moest beginnen. De tijd tikte door. Ze moest Marts beschuldigingen voor eens en altijd uit haar hoofd zetten, of er anders iets mee doen.

‘Generaal Brin,’ zei Egwene. ‘Gaat het u goed? We hebben nogal moeite gehad om u te vinden.’

Hij keek op en knipperde met zijn ogen. Ze waren rood. ‘Moeder,’ zei hij. Hij knikte naar de Gezetenen. ‘Ik ben moe, maar waarschijnlijk niet meer dan u. Ik ben overal op het slagveld geweest om me om allerlei kleinigheden te bekommeren. U weet hoe het is.’

Gawein haastte zich naar binnen. ‘Egwene,’ zei hij, met een bleek gezicht. ‘Problemen.’

‘Wat?’

‘Ik...’ Hij haalde diep adem. ‘Generaal Bashere heeft zich tegen Elayne gekeerd. Licht! Hij is een Duistervriend. De strijd zou verloren zijn geweest als de Asha’man niet waren gekomen.’

‘Wat?’ vroeg Brin, die opkeek van zijn kaarten. ‘Bashere, een Duistervriend?’

‘Ja.’

‘Ónmogelijk,’ zei Brin. ‘Hij is maandenlang de metgezel van de Draak geweest. Ik ken hem niet goed, maar... een Duistervriend? Dat kan niet.’

‘Het is wel enigszins onredelijk om aan te nemen...’ begon Saerin.

‘Je kunt de koningin zelf spreken, als je wilt,’ zei Gawein, die zijn rug rechtte. ‘Ik heb het van haar persoonlijk gehoord.’

Het werd stil in de tent. Gezetenen keken elkaar met ongeruste blikken aan.

‘Generaal,’ zei Egwene tegen Brin, ‘waarom had u twee eenheden cavalerie gestuurd om ons te verdedigen tegen de Trolloks op de heuvels ten zuiden van hier? Ze reden een valstrik in en lieten de linkerflank van het hoofdleger onverdedigd achter.’

‘Waarom, Moeder?’ vroeg Brin, die haar aankeek. ‘Het was overduidelijk dat u op het punt stond onder de voet gelopen te worden, dat zag iedereen. Ja, ik heb ze bij de linkerflank weggehaald, maar ik heb de Illiaanse reserves daarheen verplaatst. Toen ik zag dat die Sharaanse cavalerie-eenheid zich afsplitste om Uno’s rechterflank aan te vallen, heb ik de Illianers erheen gestuurd om ze te onderscheppen. Dat was het beste. Ik wist niet dat er zoveel Sharanen zouden zijn!’ Zijn stem was een schreeuw geworden, maar nu zweeg hij, en zijn handen trilden. ‘Ik heb een fout gemaakt. Ik ben niet volmaakt, Moeder.’

‘Dit was méér dan een fout,’ zei Faiselle. ‘Ik heb net overleg gevoerd met Uno en de andere overlevenden van dat bloedbad. Uno zei dat hij een valstrik rook zodra hij en zijn mannen naar het zuiden reden, maar dat u hem hulp had beloofd.’

‘Ik zei al, ik had hem versterkingen gestuurd, maar ik had niet verwacht dat de Sharanen met zo’n grote groep zouden komen. Bovendien had ik alles in de hand, want ik had een Seanchaans cavalerielegioen ingeschakeld om onze troepen te ondersteunen, en die hadden met die Sharanen moeten afrekenen. Ik had ze aan de overkant van de rivier geplaatst, maar ze hadden niet zo laat moeten komen!’ ‘Ja,’ zei Egwene, en haar stem verhardde. ‘Die mannen – duizenden mannen – zijn geplet tussen de Trolloks en de Sharanen, met geen enkele hoop op ontsnapping. U hebt ze verspeeld, zonder goede reden.’

‘Ik moest de Aes Sedai daar weg krijgen!’ wierp Brin tegen. ‘Die zijn ons waardevolste hulpmiddel. Vergeef me, Móéder, maar datzelfde hebt u me ook al eens voorgehouden.’

‘De Aes Sedai hadden kunnen wachten,’ zei Saerin. ‘Ik was erbij. Ja, we moesten daar weg – we stonden onder druk – maar we hielden nog stand, en we hadden nog wel wat langer stand kunnen houden.

U hebt duizenden goede mannen laten sterven, generaal Brin. En weet u wat het ergste is? Het was onnodig. U liet al die Seanchanen aan de overkant van de voorde staan, soldaten die redding hadden kunnen bieden, wachtend op uw bevel om aan te vallen. Maar dat bevel kwam nooit, hè, generaal? U hebt ze in de steek gelaten, net zoals u onze cavalerie in de steek hebt gelaten.’

‘Maar ik had ze bevolen om aan te vallen, en ze gingen uiteindelijk toch ook? Ik had een boodschapper gestuurd. Ik... Ik...’

‘Nee. Als Mart Cauton er niet was geweest, zouden ze nog steeds aan deze kant van de rivier staan te wachten, generaal!’ Egwene wendde zich van hem af.

‘Egwene,’ zei Gawein, die haar arm pakte. ‘Wat zeg je nou eigenlijk? Alleen omdat...’

Brin drukte zijn hand tegen zijn hoofd. Toen zakte hij in elkaar alsof zijn benen hem ineens niet meer konden dragen. ‘Ik weet niet wat me scheelt,’ fluisterde hij hol. ‘Ik blijf maar fouten maken, Moeder. Het zijn fouten waar een man zich van kan herstellen, en dat blijf ik mezelf maar voorhouden. Maar dan maak ik wéér een fout en moet ik weer van alles doen om hem recht te zetten.’

‘Je bent gewoon moe,’ zei Gawein smartelijk. ‘Dat zijn we allemaal.’ ‘Nee,’ zei Brin zacht. ‘Nee, er is méér aan de hand. Ik ben wel eerder moe geweest. Dit is alsof... mijn instincten ineens niet meer Moppen. Ik geef bevelen en pas naderhand zie ik de gebreken, de problemen. Ik...’

‘Dwang,’ zei Egwene verkild. ‘U staat onder Wilsdwang. Ze vallen onze grote kapiteins aan.’

Enkele vrouwen in de tent omhelsden de Bron.

‘Hoe is dat mogelijk?’ wierp Gawein tegen. ‘Egwene, we hebben zusters die het kamp in de gaten houden op zoek naar tekenen dat er iemand geleidt!’

‘Ik weet niet hoe het is gebeurd,’ antwoordde Egwene. ‘Misschien is dit maanden geleden al in gang gezet, voordat de strijd begon.’ Ze wendde zich tot de Gezetenen. ‘Ik stel voor dat de Zaal Garet Brin ontslaat als bevelhebber van onze legers. Het is jullie beslissing, Gezetenen.’

‘Licht!’ riep Yukiri. ‘We... Licht!’

‘Het moet gebeuren,’ zei Doesine. ‘Dit was een sluwe zet, een mogelijkheid om onze legers te vernietigen zonder dat wij de valstrik zagen. We hadden moeten voorzien... De grote kapiteins hadden beter beschermd moeten worden.’

‘Licht!’ zei Faiselle. ‘We moeten een boodschap sturen aan heer Mandragoran en naar Thakan’dar! Dit zou ook invloed op hen kunnen hebben, als de vijand probeert alle vier de fronten tegelijk in een gecoördineerde aanval omver te halen.’

‘Daar zal ik voor zorgen,’ zei Saerin, die naar de uitgang van de tent liep. ‘Voorlopig ben ik het met de Amyrlin eens. Brin moet worden ontslagen.’

Een voor een knikten de anderen. Het was geen formele stemming van de Zaal, maar het zou wel voldoen. Bij de tafel ging Garet Brin op een stoel zitten. Arme man. Hij was ongetwijfeld overstuur, ongerust. Ineens glimlachte hij.

‘Generaal?’ vroeg Egwene.

‘Dank u,’ zei Brin, die ontspannen oogde.

‘Waarvoor?’

‘Ik was bang dat ik gek aan het worden was, Moeder. Ik bleef maar zien wat ik had gedaan... Ik heb duizenden mannen laten sterven... maar dat was ik niet. Dat was ik niet.’

‘Egwene,’ zei Gawein. Hij verborg zijn pijn goed. ‘Het leger. Als Brin gedwóngen was om ons naar het gevaar te leiden, moeten we meteen onze bevelsstructuur veranderen.’

‘Haal mijn bevelvoerders op,’ zei Brin. ‘Ik zal het bevel aan hen overdragen.’

‘En als die ook zijn gecorrumpeerd?’ vroeg Doesine.

‘Je hebt gelijk,’ zei Egwene. ‘Dit stinkt naar het werk van een Verzaker, misschien Moghedien. Heer Brin, als u in dit gevecht zou sneuvelen, zou ze weten dat uw bevelvoerders de volgende zouden zijn om de leiding over te nemen. En die hebben misschien dezelfde gebrekkige instincten als u.’

Doesine schudde haar hoofd. ‘Wie kunnen we vertrouwen? Elke man of vrouw die we de leiding geven, kan onder Dwang staan.’

‘Misschien moeten we ze zelf aanvoeren,’ opperde Faiselle. ‘Een man die niet kan geleiden is eenvoudiger te bewerken dan een zuster, die het geleiden zou bespeuren en een vrouw met het vermogen zou opmerken. Wij zijn er waarschijnlijk vrij van.’

‘Maar wie van ons heeft verstand van slagveldtactieken?’ vroeg Ferane. ‘Ik denk dat ik belezen genoeg ben om strategieën te overzien, maar ze opstellen?’

‘Wij zijn beter dan iemand die mogelijk onder Wilsdwang staat,’ hield Faiselle vol.

‘Nee,’ besloot Egwene, die zich optrok aan Gaweins arm.

‘Wat dan?’ vroeg Gawein.

Egwene beet haar kiezen op elkaar. Wat dan? Ze kende maar één man van wie ze eropaan kon dat hij niet onder Dwang stond, in ieder geval niet door Moghedien. Een man die ongevoelig was voor saidar en saidin. ‘We zullen het bevel over onze legers moeten overdragen aan Martrim Cauton,’ zei ze. ‘Moge het Licht over ons waken.’

32

Een gele bloemenspin

De damane hield een gat in de vloer open voor Mart. Het bood uitzicht op het slagveld.

Mart wreef over zijn kin, nog steeds onder de indruk, hoewel hij die gaten nu al ongeveer een uur gebruikte. Hij was druk bezig de valstrik tegen te gaan die Brin voor Egwenes legers had opgezet. Hij had aanvullende banieren Seanchaanse cavalerie gestuurd om beide flanken van zijn troepen bij de rivier te versterken. Damane bestreden de Sharaanse geleiders en hielden de vloed van Trolloks tegen die zich op de verdedigers wierp.

Natuurlijk was dit nog niet zo goed als zelf op het slagveld zijn. Misschien moest hij nog even naar buiten om nog een tijdje aan de gevechten mee te doen. Hij keek naar Tuon, die op een troon zat – een reusachtige troon van tien voet hoog – aan de zijkant van het bevelsgebouw. Tuon kneep haar ogen tot spleetjes en keek hem aan alsof ze zijn gedachten kon lezen.

Ze is een Aes Sedai, hield Mart zich voor. O, ze kan niet geleiden... omdat ze zichzelf nog niet heeft toegestaan dat te leren, maar toch is ze er verdomme een. En ik ben met haar getrouwd.

Maar ze was wel ongelooflijk. Hij voelde de spanning elke keer als ze bevelen gaf. Ze deed dat zo natuurlijk. Elayne en Nynaeve konden nog wat van haar leren. Tuon zag er wel heel mooi uit op die troon. Mart liet zijn blik even op haar rusten, waarop ze meteen boos begon te kijken, en dat was gewoon oneerlijk. Als een man zich al niet eens mocht verlustigen aan zijn eigen vrouw, aan wie dan wél?

Mart keek weer naar het slagveld. ‘Mooie truc,’ zei hij, bukkend om zijn hand door het gat te steken. Ze bevonden zich heel hoog. Als hij erdoor viel, zou hij de tijd hebben om drie coupletten van ‘Ze heeft geen enkels voor zover ik kan zien’ te neuriën voordat hij de grond raakte. Misschien nog wel een refrein erbij.

‘Ze heeft het geleerd,’ zei de sul’dam, verwijzend naar haar nieuwe damane, ‘door te kijken naar de wevingen van de Aes Sedai.’ De sul’dam, Catrona, stikte bijna in de woorden ‘Aes Sedai’. Mart kon het haar niet kwalijk nemen. Die naam was soms ook moeilijk over je lippen te krijgen.

Hij keek niet al te veel naar de damane, en ook niet naar de tatoeages van bloeiende takken die vanuit haar nek over haar wangen naar voren kwamen alsof haar gezicht tussen twee handen was gevat. Mart was verantwoordelijk voor het feit dat ze gevangengenomen was. Maar dat was toch beter dan dat ze voor de Schaduw vocht?

Bloed en bloedas, dacht hij. Zo overtuig je Tuon er nooit van om geen damane te gebruiken, Martrim Cauton. Er zelf eentje vangen...

Het was verontrustend om te zien hoe snel de Sharaanse vrouw gewend was geraakt aan haar gevangenschap. De sul’dam hadden er allemaal opmerkingen over gemaakt. Ze had zich nauwelijks verzet en zich daarna volkomen overgegeven. Van een pas gevangen damane werd verwacht dat ze maanden nodig had om fatsoenlijk te worden opgeleid, maar deze was binnen een paar uur klaargestoomd. Catrona straalde bijna, alsof ze persoonlijk verantwoordelijk was voor de gedweeheid van de Sharaanse vrouw.

Dat gat was écht opmerkelijk. Mart stond helemaal aan de rand en keek neer op de wereld, en hij kon de banieren en eskaders tellen terwijl hij ze afvinkte in zijn hoofd. Wat zou Classen Bayor met zo’n ding hebben kunnen doen, vroeg hij zich af. Misschien zou de slag van Kolesar anders zijn afgelopen. Hij zou zijn cavalerie nooit zijn kwijtgeraakt in het moeras, dat zeker niet.

Marts troepen hielden de Schaduw nog steeds op afstand bij de oostelijke grens van Kandor, maar hij was niet blij met de huidige loestand. Brins valstrik was verfijnd geweest, even moeilijk te zien als een gele bloemenspin op een geel bloemblaadje. Daardoor had Mart het geweten. Het had werkelijk militair inzicht vereist om het leger in zulke slechte omstandigheden te brengen zonder dat het iemand opviel. Dat soort dingen gebeurde niet per ongeluk.

Mart had meer mannen verloren dan hij wilde tellen. Zijn mensen stonden op elkaar geperst bij de rivier en Demandred – hoewel hij bleef roepen om de Herrezen Draak beproefde doorlopend Marts

verdedigingen op zoek naar een zwakke plek. Hij stuurde een zware cavalerie-eenheid naar de ene kant en liet de andere kant aanvallen met pijlen van Sharaanse boogschutters en een bestorming van Trolloks. Als gevolg daarvan moest Mart Demandreds bewegingen nauwlettend in de gaten houden om ze op tijd te kunnen tegengaan.

Straks zou het nacht worden. Zou de Schaduw zich dan terugtrekken? De Trolloks konden ook in het donker vechten, maar die Sharanen waarschijnlijk niet. Mart gaf nog een reeks bevelen aan boodschappers, die door Poorten weggaloppeerden om ze af te leveren. Het leek wel alsof er slechts een paar tellen verstreken voordat zijn troepen beneden reageerden. ‘Zo snel...’ fluisterde Mart.

‘Dit zal de wereld veranderen,’ zei generaal Galgan. ‘Boodschappers kunnen ogenblikkelijk reageren, bevelvoerders kunnen hun slagen met eigen ogen bekijken en meteen hun strategieën aanpassen.’

Mart gromde instemmend. ‘Ik durf alleen te wedden dat het altijd nog de hele verrekte avond duurt om wat te eten uit de keukentent te krijgen.’

Galgan glimlachte warempel. Het zag eruit alsof er een rotsblok in tweeën spleet.

‘Zeg eens, generaal,’ vroeg Tuon. ‘Wat is uw inschatting van de vaardigheden van mijn gemaal?’

‘Ik weet niet waar u hem vandaan hebt, Grootste, maar hij is een diamant van grote waarde. Ik heb hem het afgelopen uur nauwlettend gevolgd terwijl hij de troepen van de Witte Toren redde. Ondanks zijn... ongebruikelijke stijl heb ik zelden zo’n begaafd bevelhebber gezien.’

Tuon glimlachte niet, maar hij zag aan haar ogen dat ze blij was. Wel mooie ogen, trouwens. En eigenlijk zou het hier misschien toch niet zo erg zijn, nu Galgan niet meer zo nors deed.

‘Bedankt,’ zei Mart binnensmonds tegen Galgan terwijl ze zich allebei naar voren bogen om het veld beneden te bestuderen.

‘Ik beschouw mezelf als een man van de waarheid, mijn prins,’ zei Galgan, die met een eeltige vinger over zijn kin streek. ‘U zult de Kristallen Troon goed dienen. Het zou jammer zijn als u te snel vermoord werd. Ik zal ervoor zorgen dat de eersten die ik achter u aan stuur nog maar pas zijn opgeleid, zodat u ze gemakkelijk kunt afweren.’

Mart voelde dat zijn ogen groot werden. Die man zei het volkomen openhartig, bijna met genegenheid. Alsof hij Mart een gunst bewees door te proberen hem te vermoorden!

‘De Trolloks hier,’ Mart wees naar een groepje van die schepsels beneden, ‘zullen zich straks terugtrekken.’

‘Dat denk ik ook,’ zei Galgan.

Mart wreef over zijn kin. ‘We zullen moeten afwachten wat Demandred met ze doet. Ik ben bang dat de Sharanen misschien vannacht zullen proberen een paar van hun marath’damane ons kamp binnen te krijgen. Ze zijn opmerkelijk toegewijd aan hun zaak. Of ze hebben geen enkel gevoel voor lijfsbehoud.’

Aes Sedai en sul’dam waren niet bepaald schuchter, maar ze waren doorgaans wel voorzichtig. De Sharaanse geleiders waren allesbehalve dat, vooral de mannen.

‘Regel een paar damane voor me om licht te maken bij de rivier,’ zei Mart. ‘En sluit het kamp af, met een kring van damane rondom om uit te kijken naar geleiders. Niemand geleidt, zelfs niet om een verrekte kaars aan te steken.’

‘De... Aes Sedai... zullen dat misschien niet leuk vinden,’ zei generaal Galgan. Ook hij aarzelde voordat hij die woorden uitsprak. Ze waren die naam gaan gebruiken, in plaats van marath’damane, op Marts bevel, hoewel hij had verwacht dat Tuon het zou herroepen. Dat had ze niet gedaan.

Uitvogelen hoe die vrouw nu eigenlijk in elkaar stak zou hem straks echt een genoegen zijn als ze deze ongelooflijke puinhoop allebei overleefden.

Tylee kwam de kamer in lopen. De lange, donkere vrouw met littekens in haar gezicht liep met alle zelfverzekerdheid van een ervaren soldaat. Ze wierp zich op de grond voor Tuon. Er zat bloed op haar kleding en haar pantser was gedeukt. Haar legioen had vandaag een pak slaag gekregen, en ze voelde zich waarschijnlijk als een kleedje dat door de vrouw des huizes was uitgeklopt.

‘Ik ben bezorgd om onze positie hier.’ Mart draaide zich weer om, hurkte neer en keek door het gat. Zoals hij al had voorspeld, waren de Trolloks begonnen zich terug te trekken.

‘Waarom?’ vroeg generaal Galgan.

‘We hebben onze geleiders helemaal uitgeput,’ antwoordde Mart. ‘En we staan met onze rug naar de rivier, een lastige plek om langdurig te verdedigen, vooral tegen zo’n groot leger. Als ze een paar Poorten maken en een deel van het Sharaanse leger vannacht naar deze kant van de rivier verplaatsen, kunnen ze ons verpletteren.’

‘Ik zie wat u bedoelt,’ zei Galgan hoofdschuddend. ‘Ze zijn zo sterk dat ze ons kunnen blijven uitputten, net zolang tot wij zo zwak zijn dat ze een strop om onze nek kunnen gooien en die kunnen aantrekken.’

Mart keek Galgan recht aan. ‘Ik denk dat het tijd wordt dat we deze plek opgeven.’

‘Daar ben ik het mee eens. Het lijkt onze enige reële mogelijkheid,’ zei generaal Galgan knikkend. ‘Waarom kiezen we geen slagveld dat ons meer voordeel oplevert? Zullen uw vrienden uit de Witte Toren instemmen met een aftocht?’

‘We zullen zien,’ zei Mart, die rechtop ging staan. ‘Laat iemand Egwene en de Gezetenen gaan halen.’

‘Ze komen niet,’ zei Tuon. ‘De Aes Sedai willen niet hierheen komen. En ik denk ook niet dat die Amyrlin me in haar kamp toelaat, zeker niet met de beveiliging die ik zou eisen.’

‘Best.’ Mart wuifde naar de Poort in de vloer, waarop de damane hem sloot. ‘We gebruiken een Poort om daardoor te overleggen.’ Tuon kwam niet met tegenwerpingen, dus stuurde Mart boodschappers op pad. Het kostte wat geregel, maar Egwene scheen het wel een goede vondst te vinden.

Tuon vermaakte zichzelf tijdens het wachten door haar troon naar de andere kant van de kamer te laten verplaatsen. Mart snapte niet waarom. Vervolgens begon ze Min lastig te vallen. ‘En die?’ vroeg Tuon toen een slungelig lid van het Bloed binnenkwam en een buiging maakte.

‘Hij gaat binnenkort trouwen,’ antwoordde Min.

‘Geef me eerst het voorteken,’ zei Tuon, ‘en dan pas je interpretatie, alsjeblieft.’

‘Ik wéét wat dit voorteken betekent,’ wierp Min tegen. Ze was op een kleinere troon naast die van Tuon gezet. Het meisje was in zoveel kostbare stoffen en kant gehuld dat je haar had kunnen aanzien voor een muis in een baal zijde. ‘Soms weet ik het meteen, en...’

‘Je geeft me eerst het voorteken,’ zei Tuon op dezelfde toon. ‘En je spreekt me aan als Grootste. Het is een grote eer dat je rechtstreeks tegen me mag spreken. Laat de houding van de Prins van de Raven geen voorbeeld voor je zijn.’

Min hield haar mond, maar ze oogde niet terechtgewezen. Ze ging al te lang met de Aes Sedai om om zich door Tuon te laten koeioneren. Dat zette Mart aan het denken. Hij had wel een vermoeden van waar Tuon mogelijk toe in staat was als ze ontstemd raakte over Min. Hij hield van haar... Licht, daar was hij vrij zeker van, maar hij had zich voorgenomen om altijd een beetje bang voor haar te blijven.

Hij zou een oogje in het zeil moeten houden, zodat Tuon niet besloot om Min te ‘onderwijzen’.

‘Het voorteken voor deze man,’ zei Min, die haar toon – zo te horen – met wat moeite in bedwang hield, ‘is wit kant dat in een vijver drijft. Ik weet dat dit duidt op zijn huwelijk in de nabije toekomst.’

Tuon knikte. Ze wiebelde met haar vingers naar Selucia. De man over wie ze spraken was van het lage Bloed, dus niet hooggeplaatst genoeg om rechtstreeks met Tuon te praten. Zijn hoofd kwam toen hij een buiging maakte zo dicht bij de grond dat het leek alsof hij grote belangstelling had voor kevers en zojuist een exemplaar op de vloer had gezien.

‘Heer Gokhan van het Bloed,’ sprak Selucia, ‘moet naar het front worden verplaatst. Hij mag pas trouwen na het einde van deze oorlog. De voortekenen wijzen erop dat hij lang genoeg zal leven om een vrouw te huwen, en dus zal hij beschermd zijn.’

Min trok een grimas en deed haar mond open, waarschijnlijk om te zeggen dat het niet zo werkte. Mart ving haar blik en schudde zijn hoofd, en ze bond in.

Tuon haalde de volgende naar voren, een jonge soldaat, niet van het Bloed. De vrouw had een lichte huid en geen onaardig gezicht, hoewel Mart verder niet veel van haar kon zien onder dat pantser. De pantsers van mannen en die van vrouwen verschilden niet zo heel veel, en dat vond hij jammer. Mart had een Seanchaanse pantsermaker gevraagd of bepaalde delen van de vrouwelijke borstplaat niet wat meer nadruk zouden moeten krijgen, zogezegd, maar de man had hem aangekeken alsof hij niet goed bij zijn hoofd was. Licht, die mensen hadden geen normen en waarden. Een kerel moest toch weten of hij tegen een vrouw vocht op het slagveld? Dat was alleen maar netjes.

Terwijl Min haar voortekenen opsomde, ging Mart achteroverzitten in zijn stoel, legde zijn laarzen op de kaartentafel en viste in zijn zak naar zijn pijp. Ze zag er best leuk uit, die soldaat, hoewel hij enkele belangrijke delen niet kon zien. Misschien zou ze wel goed zijn voor Talmanes. Die kerel keek veel te weinig naar vrouwen. Hij was verlegen, die Talmanes.

Mart negeerde de blikken die hij trok toen hij zijn stoel op twee poten achteroverkantelde, zijn hakken op tafel legde en zijn pijp begon te stoppen. Seanchanen konden zo prikkelbaar zijn.

Hij wist niet goed wat hij ervan vond dat zoveel Seanchaanse vrouwen soldaten waren. Velen van hen leken op Birgitte, en dat was nog niet zo slecht. Mart zou liever een avondje met haar in een taveerne zitten dan met de helft van de mannen die hij kende.

‘Jij wordt terechtgesteld,’ Sprak Tuon via Selucia, zich richtend tot de soldaat.

Mart viel bijna achterover. Hij greep de tafelrand vast toen de voorpoten van zijn stoel met een klap de grond raakten.

‘Wat?’ riep Min. ‘Nee!’

‘Je hebt het teken van de witte ever gezien,’ zei Tuon.

‘Ik ken de betekenis daarvan niet!’

‘De ever is het wapen van ene Handoin, een van mijn tegenstrevers in Seanchan,’ legde Tuon geduldig uit. ‘De Witte Ever is een voorteken van gevaar en mogelijk verraad. Deze vrouw werkt voor hem of zal dat in de toekomst gaan doen.’

‘U kunt haar niet zomaar terechtstellen!’

Tuon knipperde één keer met haar ogen en keek recht naar Min. Het leek een beetje donkerder en kouder te worden in de kamer. Mart huiverde. Hij vond het niet prettig als Tuon zo deed. Die starende blik van haar... het leek wel de blik van een vreemde. Iemand zonder mededogen. Een standbeeld bevatte meer leven.

Selucia wiebelde met haar vingers naar Tuon. Tuon keek ernaar en knikte.

‘Jij bent mijn Waarheidsspreker,’ zei ze tegen Min, bijna met tegenzin. ‘Je mag me in het openbaar tegenspreken. Zie je een bezwaar tegen mijn beslissing?’

‘Ja,’ antwoordde Min meteen. ‘U gebruikt mijn vaardigheden niet zoals dat zou moeten.’

‘En hoe zou dat dan moeten?’ vroeg Tuon. De soldaat die de doodstraf had gekregen, lag nog altijd op haar buik. Ze zei niets, want haar rang stond haar niet toe tegen de Keizerin te spreken. Ze stond zo laag dat het al een schending van eer zou zijn als ze in Tuons aanwezigheid tegen iemand anders sprak.

‘Wat iemand mógelijk gaat doen is geen reden om hem of haar te doden,’ zei Min. ‘Ik wil niet oneerbiedig zijn, maar als u mensen gaat doden om wat ik u vertel, zeg ik niets meer.’

‘We kunnen je dwingen te spreken.’

‘Probeer het maar,’ zei Min zachtjes. Mart schrok ervan. Bloed en as, ze oogde nu al even kil als Tuon daarnet. ‘Laat maar eens zien hoe het Patroon u behandelt, Keizerin, als u de brenger van voortekenen foltert.’

Maar in plaats daarvan glimlachte Tuon. ‘Je zult goed in deze rol passen. Leg me uit wat je wilt, brenger van voortekenen.’

‘Ik vertel u wat ik zie,’ zei Min, ‘maar van nu af aan moeten de interpretaties daarvan – of het nu de mijne zijn of wat u zelf in die beelden leest – worden stilgehouden. Het liefst alleen tussen ons twee. U mag iemand in de gaten laten houden om wat ik heb gezegd, maar hem of haar niet straffen, behalve als u diegene ergens op betrapt. Laat die vrouw vrij.’

‘Laat het gebeuren,’ zei Tuon. ‘Je bent vrij,’ Sprak ze via Selucia. ‘Blijf trouw aan de Kristallen Troon. Je zult in de gaten worden gehouden.’

De vrouw maakte een buiging en trok zich met gebogen hoofd uit de kamer terug. Mart zag een zweetdruppeltje langs haar slaap omlaag glijden. Ze was dus toch geen standbeeld.

Hij keek weer naar Tuon en Min. Ze staarden elkaar nog steeds aan. Er was geen mes te zien, maar toch had hij een gevoel alsof er iemand was neergestoken. Kon Min nu maar een beetje eerbied leren. Een dezer dagen zou hij haar aan haar kraag – één stap voor de beul uit – bij de Seanchanen moeten wegslepen.

Een Poort spleet de lucht aan de kant van de kamer die Tuon ervoor had aangewezen. Ineens schoot het Mart te binnen waarom ze haar troon had verplaatst. Als die damane gevangen was genomen en was gedwongen te vertellen waar Tuon zat, had een Aes Sedai een Poort kunnen openen op de plaats van haar troon en haar in tweeën kunnen hakken. Het was zo onwaarschijnlijk dat het lachwekkend was – een Aes Sedai zou nog eerder vliegen dan iemand doden die geen Duistervriend was – maar Tuon hield met alles rekening.

De Poort opende en onthulde de Zaal van de Toren in een tent. Achteraan zat Egwene, op een grote stoel. De Amyrlin Zetel zelf, besefte Mart. Bloed en as... ze heeft hem laten ophalen.

Egwene oogde uitgeput, hoewel ze het goed verborg. De anderen waren er al niet beter aan toe. De Aes Sedai waren tot het uiterste beproefd. Als ze een soldaat was geweest, zou hij haar nooit de strijd in sturen. Bloed en bloedas... als Mart een soldaat had met zo’n kleur op zijn gezicht en zo’n blik in zijn ogen, zou hij die kerel naar bed sturen om een week te slapen.

‘We zijn benieuwd naar het doel van dit overleg,’ zei Saerin rustig.

Silviana zat in een kleinere stoel naast Egwene en de andere zusters waren ingedeeld volgens hun Ajah. Er ontbraken er een paar, ook een van de Gelen, voor zover Mart kon inschatten.

Tuon knikte naar Mart. Hij moest deze vergadering voorzitten. Hij lichtte zijn hoed naar haar, wat werd beloond met een half opgetrokken wenkbrauw. Haar gevaarlijke blik was verdwenen, hoewel ze nog steeds keizerlijk oogde.

‘Aes Sedai,’ zei Mart, die opstond en zijn hoed lichtte naar de Gezetenen. ‘De Kristallen Troon stelt het op prijs dat jullie bij zinnen zijn gekomen en ons nu die verrekte slag laten leiden.’

Silviana’s ogen puilden uit alsof iemand haar op de tenen had getrapt. Vanuit zijn ooghoeken ving Mart een flauw glimlachje om Tuons lippen op. Bloed en bloedas, die vrouwen zouden beter moeten weten dan hem zo aan te moedigen.

‘Je bent weer welbespraakt als altijd, Mart,’ zei Egwene droogjes. ‘Heb je je tamme vos nog?’

‘Ja. Hij zit lekker warm op zijn plek.’

‘Zorg goed voor hem,’ zei Egwene. ‘Ik zou niet willen dat je hetzelfde lot ondergaat als Garet Brin.’

‘Dus het was echt Wilsdwang?’ vroeg Mart. Egwene had hem een boodschap gestuurd.

‘Voor zover we kunnen bepalen,’ antwoordde Saerin. ‘Nynaeve Sedai kan de wevingen over iemands geest zien liggen, heb ik gehoord, maar wij kunnen dat niet.’

‘Onze Helers onderzoeken Brin,’ vertelde een gedrongen Domaanse Aes Sedai. ‘Voorlopig kunnen we geen enkele strategie vertrouwen die hij heeft aangeraakt, in ieder geval niet tot we weten hoe lang hij al onder de duim van de Schaduw zat.’

Mart knikte. ‘Dat lijkt me goed. En we moeten onze troepen terugtrekken van de voorde.’

‘Waarom?’ wilde Lelaine weten. ‘De toestand daar is stabiel.’

‘Niet stabiel genoeg,’ zei Mart. ‘Dit terrein bevalt me niet, en we zouden niet moeten vechten waar we dat niet willen.’

‘Ik wil liever geen duim toegeven aan de Schaduw,’ zei Saerin.

‘Een pas grond die we nu opgeven, kan ons er bij zonsopgang twee opleveren,’ antwoordde Mart.

Generaal Galgan mompelde instemmend, en Mart besefte dat hij iets van Haviksvleugel had geciteerd.

Saerin fronste. De anderen leken haar de leiding te hebben gegeven. Egwene hield zich er grotendeels buiten en zat met verstrengelde handen achterin.

‘Ik moet je waarschijnlijk vertellen,’ zei Saerin, ‘dat onze grote kapitein niet het enige doelwit was. Davram Bashere en heer Agelmar probeerden hun legers ook in de vernieling te helpen. Elayne Sedai heeft het goed gedaan in haar strijd en een groot Trollok-leger vernietigd, maar dat heeft ze alleen kunnen bewerkstelligen dankzij hulp van de Zwarte Toren. De Grenslanders zijn verpletterd en zijn bijna twee derde van hun mannen kwijt.’

Mart verkilde. Twee derde? Licht! Dat was een van de beste legers geweest die het Licht had. ‘Lan?’

‘Heer Mandragoran leeft nog,’ zei Saerin.

Nou, dat was al iets. ‘En hoe zit het met dat leger in de Verwording?’

‘Heer Ituralde is gesneuveld in de strijd,’ antwoordde Saerin. ‘Niemand schijnt te weten wat er met hem is gebeurd.’

‘Dit was heel goed voorbereid,’ zei Mart, terwijl zijn gedachten tolden. ‘Bloed en bloedas. Ze hebben geprobeerd alle vier de fronten tegelijk te verpletteren. Ik kan me niet voorstellen hoeveel coördinatie dat moet hebben gekost...’

‘Zoals ik al zei,’ zei Egwene zachtjes, ‘moeten we heel goed oppassen. Hou die vos van je te allen tijde bij je.’

‘Wat wil Elayne doen?’ vroeg Mart. ‘Heeft zij niet de leiding?’ ‘Elayne Sedai helpt de Grenslanders,’ antwoordde Saerin. ‘Ze heeft ons verteld dat Shienar zo goed als verloren is, en ze laat de Asha’man heer Mandragorans leger naar een veilige plek brengen. Morgen wil ze haar leger door Poorten verplaatsen en de Trolloks tegenhouden in de Verwording.’

Mart schudde zijn hoofd. ‘We moeten verenigd verzet bieden.’ Hij aarzelde. ‘Kunnen we haar door een van die Poorten hierheen halen? Of in ieder geval contact met haar opnemen?’

Daar leek niemand iets tegen te hebben. Korte tijd later opende er een volgende Poort naar de tent met Egwene en de Gezetenen. Elayne beende erdoor, met een behoorlijk bolle zwangere buik en ogen die haast vuur spoten. Achter haar ving Mart een glimp op van soldaten in ingezakte houdingen, ploeterend over een schemerig veld.

‘Licht,’ zei Elayne, ‘Mart, wat wil je?’

‘Heb je je strijd gewonnen?’ vroeg Mart.

‘Op het nippertje, ja. De Trolloks in Cairhien zijn vernietigd. De stad is veilig.’

Mart knikte. ‘Ik moet me terugtrekken van onze positie daar.’ ‘Best,’ zei Elayne. ‘Misschien kunnen we ons leger laten samengaan met wat er over is van de Grenslanders.’

‘Ik wil meer doen, Elayne,’ zei Mart, die naar voren stapte. ‘Die truc die de Schaduw heeft geprobeerd... dat was slim, Elayne. Verdómde slim. We zijn gehavend en bijna gebroken. We kunnen het ons niet meer veroorloven om op meerdere fronten tegelijk te vechten.’

‘Wat dan?’

‘Een laatste verdediging,’ zei Mart zachtjes. ‘Wij allemaal samen, op één plek waar het terrein ons voordeel biedt.’

EIayne zweeg, en iemand bracht haar een stoel zodat ze naast Egwene kon zitten. Ze had nog altijd de houding van een koningin, maar haar warrige haar en de brandgaten in haar kleding bewezen wat ze had doorstaan. Mart rook de brandlucht die van haar slagveld kwam, omdat de Poort ernaartoe nog openstond.

‘Dat klinkt wanhopig,’ zei Elayne uiteindelijk.

‘We zijn ook wanhopig,’ zei Saerin.

‘We moeten onze bevelvoerders vragen...’ Elayne liet haar stem wegsterven. ‘Als er nog bevelvoerders zijn van wie we erop kunnen vertrouwen dat ze niet onder Dwang staan.’

‘Er is er maar één,’ zei Mart grimmig, kijkend in haar ogen. ‘En die vertelt jullie nu dat het afgelopen met ons is als we doorgaan zoals we tot nu toe hebben gedaan. De eerdere strategie was goed genoeg, maar na wat we vandaag hebben verloren... Elayne, we zijn dood als we niet één plek uitkiezen om stand te houden, ons te verzamelen en gezamenlijk te strijden.’

Eén laatste worp van de dobbelstenen.

Elayne bleef een tijdje stil zitten. ‘Waar?’ vroeg ze uiteindelijk.

‘Tar Valon?’ opperde Gawein.

‘Nee,’ zei Mart. ‘Dat zouden ze alleen maar belegeren en dan verder trekken. Het mag geen stad zijn waar ze ons kunnen insluiten. We hebben een terrein nodig dat ons tot voordeel strekt, in een land waar de Trolloks geen voedsel kunnen vinden.’

‘Nou, een plek in de Grenslanden zou daar geschikt voor moeten zijn,’ zei Elayne grimassend. ‘Lans leger heeft bijna elke stad en akker waar ze langs zijn gekomen platgebrand om te zorgen dat de Schaduw geen middelen heeft.’

‘Kaarten,’ zei Mart met een wenkend gebaar. ‘Laat iemand kaarten brengen. We hebben een plek nodig in zuidelijk Shienar of Arafel. Zo dichtbij dat de Schaduw het verleidelijk zal vinden om erheen te gaan. Een plek waar hij het tegen ons allemaal tegelijk moet opnemen...’

‘Mart...’ begon Elayne. ‘Geven we ze dan niet wat ze willen? Een mogelijkheid om ons uit te roeien?’

‘Ja,’ zei Mart zachtjes terwijl de Aes Sedai kaarten stuurden. Er stonden tekens op, en aantekeningen in wat leek op generaal Brins handschrift. ‘We moeten een verleidelijk doelwit vormen. We moeten ze naar ons toe lokken en ze dan ofwel verslaan, ofwel verpletterd worden.’

Een langdurig gevecht zou de Schaduw dienen. Zodra er eenmaal genoeg Trolloks in de zuidelijke landen aankwamen, zouden ze niet meer te houden zijn. Hij moest snel winnen of verliezen.

Inderdaad, nog een laatste worp van de dobbelstenen.

Mart wees naar een plek op de kaarten, een plek die Brin had aangemerkt. Er was een goede watervoorraad, een mooie overgang tussen heuvels en rivieren. ‘Deze plek. Merrilor? Hebben jullie die als verzamelplaats voor voorraden gebruikt?’

Saerin grinnikte zachtjes. ‘En dus gaan we terug naar waar we begonnen zijn?’

‘Er zijn wat kleine versterkingen,’ antwoordde Elayne. ‘De mannen hebben een palissade aan de ene kant gebouwd, die we zouden kunnen uitbreiden.’

‘Dat is wat we nodig hebben,’ zei Mart, die zich een strijd daar voorstelde.

Merrilor was een plek waar de twee grote Trollok-legers naartoe konden komen in een poging de mensen tussen hen te pletten. Dat zou verleidelijk zijn. Maar Mart zou het terrein prachtig kunnen gebruiken...

Ja. Het zou net zo gaan als bij de slag om de Priyakloof. Als hij boogschutters langs die kliffen zette – nee, draken – en als hij de Aes Sedai een paar dagen rust kon geven... De Priyakloof. Hij had erop gerekend dat hij een brede rivier kon gebruiken om het Hamareaanse leger bij de ingang van de Kloof in te sluiten. Maar toen hij de valstrik wilde laten dichtklappen, was die verrekte rivier ineens opgedroogd. De Hamareanen hadden er aan de andere kant van de Kloof een dam in gezet. Ze waren gewoon over de rivierbedding gelopen en ontkomen. Dat is een lesje dat ik niet licht zal vergeten.

‘Dit voldoet wel,’ zei Mart, die zijn hand op de kaart legde. ‘Elayne?’

‘Laat het maar gebeuren,’ zei Elayne. ‘Ik hoop dat je weet wat je doet, Mart.’

Terwijl ze dat zei, begonnen de dobbelstenen te ratelen in zijn hoofd.

Galad sloot Troms ogen. Hij had het slagveld ten noorden van Cairhien meer dan een uur lang afgezocht om hem te vinden. Trom was doodgebloed, en slechts een paar hoekjes van zijn mantel waren nog wit. Galad trok de officiersknopen van zijn schouder – die waren ongelooflijk genoeg niet besmeurd – en stond op.

Hij voelde zich tot op het bot vermoeid. Hij liep terug over het slagveld, langs hele stapels doden. De kraaien en raven waren al neergestreken. Een golvend, trillend zwart dat de grond bedekte als een laag schimmel. Van een afstand leek het wel alsof de aarde zwartgeblakerd was, zoveel aasvogels waren er.

Af en toe kwam Galad mannen net als hij tegen, die tussen de lijken naar vrienden zochten. Er waren verrassend weinig plunderaars op het slagveld. Elayne had er een paar gesnapt die probeerden uit Cairhien weg te sluipen en had gedreigd hen op te hangen.

Ze wordt harder, dacht Galad op weg terug naar het kamp. Zijn laarzen voelen als lood aan zijn voeten. Dat was goed. Als kind had ze vaak beslissingen genomen vanuit het hart. Nu was ze koningin, en zo gedroeg ze zich ook. Als hij nu alleen haar morele kompas maar recht kon zetten. Ze was geen slecht mens, maar Galad wenste dat ze – en de andere vorsten – even helder kon zien als hij.

Hij begon te aanvaarden dat ze dat niet deden. Hij begon te aanvaarden dat het niet erg was, zolang ze hun best maar deden. Wat die eigenschap van hem ook was die hem de mogelijkheid gaf om de juiste kant van dingen te zien, het was overduidelijk een zegen van het Licht. Het was niet goed om anderen te minachten omdat zij daar niet mee waren geboren. Net zoals het niet goed was om een man te minachten omdat hij was geboren met slechts één hand en dus een minder goede zwaardvechter was.

Veel van de levenden die hij tegenkwam, zaten op de grond op de weinige plekken waar geen lijken of bloed lagen. Die mannen oogden niet als de winnaars van een strijd, hoewel de Asha’man deze dag hadden gered. De truc met de lava had hun soldaten de ademruimte gegeven die ze nodig hadden om zich te hergroeperen en aan te vallen.

Die slag was kort en fel geweest. Trolloks gaven zich niet over, en ze konden de monsters ook niet toestaan zich uit het gevecht los te maken en te vluchten. Dus hadden Galad en de anderen gevochten en gebloed en waren er nog doden gevallen lang nadat duidelijk was dat ze zouden overwinnen.

De Trolloks waren nu dood. De overgebleven mannen zaten over de deken van lijken uit te staren. Alsof ze verdoofd waren door het vooruitzicht om op zoek te moeten gaan naar de paar overlevenden tussen de honderdduizenden doden.

De ondergaande zon en verstikkende wolken kleurden het licht rood en wierpen een bloederige glans over de gezichten.

Galad kwam uiteindelijk bij de lange heuvel aan die de scheidslijn vormde tussen de twee slagvelden. Hij beklom hem langzaam en probeerde niet te denken aan hoe fijn een bed zou voelen. Of een slaapvlonder op de vloer. Of gewoon een platte rots ergens op een stil plekje waar hij zich in zijn mantel kon oprollen.

De frisse lucht boven op de heuvel was een schok voor hem. Hij rook nu al zo lang de stank van bloed en sterfte dat de reine lucht de verkeerde geur leek te hebben. Hij schudde zijn hoofd en liep langs vermoeide Grenslanders die door Poorten sjokten. De Asha’man waren vertrokken om de Trolloks in het noorden op afstand te houden, zodat heer Mandragorans legers konden ontkomen.

Voor zover Galad had gehoord, waren de Grenslanderlegers nog maar een fractie van wat ze waren geweest. Het verraad van de grote kapiteins was het diepst gevoeld door heer Mandragoran en zijn mannen. Galad werd misselijk van die gedachte, want deze strijd was niet gemakkelijk geweest voor hem of ieder ander bij Elayne. Het was verschrikkelijk geweest. En toch, hoe erg het bij hen ook was geweest, bij de Grenslanders was het er nog erger aan toegegaan.

Galad wist met moeite zijn maag te bedaren terwijl zijn uitzicht van boven op de heuvel onthulde hoeveel aasvogels er voor een feestmaal waren neergestreken. De onderdanen van de Duistere vielen, en andere onderdanen van de Duistere vraten zich vol.

Uiteindelijk trof Galad Elayne. Haar hartstochtelijke woorden, uitgesproken tegen Tam Altor en Arganda, voelden als een klap in zijn gezicht.

‘Mart heeft gelijk,’ zei ze. ‘De Akker van Merrilor is een goed slagveld. Licht! Ik wou dat we de mensen meer tijd konden geven om te rusten. We hebben maar een paar dagen, hooguit een week, voordat de Trolloks ook bij Merrilor zijn.’ Ze schudde haar hoofd. ‘We hadden die Sharanen moeten zien aankomen. Als het erop begint te lijken dat de Duistere slechte kaarten in de hand heeft, zal hij natuurlijk gewoon een paar nieuwe kaarten aan het spel toevoegen.’

Galads trots eiste van hem dat hij bleef staan terwijl hij luisterde naar Elaynes overleg met de andere bevelvoerders. Maar voor één keer verloor zijn trots het, liet hij zich op een kruk vallen en zakte naar voren.

‘Galad,’ zei Elayne, ‘je moet echt even een Asha’man vragen om je vermoeidheid weg te nemen. Het is dwaasheid om ze als verschoppelingen te blijven behandelen.’

Galad rechtte zijn rug. ‘Het heeft niks met de Asha’man te maken,’ snauwde hij. Te geprikkeld. Hij was moe. ‘Deze vermoeidheid herinnert me aan wat we vandaag hebben verloren. Het is een uitputting die mijn mannen ook moeten doorstaan, en dus doe ik het ook, anders vergeet ik hoe moe zij zijn en zet ik ze te veel onder druk.’

Elayne keek hem fronsend aan. Hij maakte zich er allang niet meer druk over of zijn woorden haar misschien beledigden, Het leek toch wel alsof hij niet eens kon zeggen dat het een mooie dag was of dat zijn thee heet was zonder dat hij haar daar om de een of andere reden mee tegen de haren in streek.

Het zou fijn zijn geweest als Aybara er niet vandoor was gegaan. Die man was een leider – een van de weinigen die Galad ooit had ontmoet – waar je daadwerkelijk een gesprek mee kon voeren zonder je druk te hoeven maken dat je hem zou krenken. Misschien zou Tweewater een goede plek zijn om de Witmantels onder te brengen.

Al was er natuurlijk wel iets van een geschiedenis van kwaad bloed tussen hen. Maar daar kon hij aan werken...

Ik noemde ze Witmantels, dacht hij even later. In mijn hoofd noemde ik de Kinderen net Witmantels. Dat was hem lang niet meer overkomen.

‘Majesteit,’ zei Arganda. Hij stond naast Logain, de leider van de Asha’man, en Havien Nurelle, de nieuwe bevelhebber van de Vleugelgarde. Talmanes van de Bond van de Rode Hand kwam aansjokken met een paar bevelvoerders van de Saldeanen en het Legioen van de Draak. Ouder Haman van de Ogier zat een stukje verderop op de grond en staarde met een verdoofde blik naar de zonsondergang.

‘Majesteit,’ vervolgde Arganda, ‘ik besef dat u dit beschouwt als een grote overwinning...’

‘Het is ook een grote overwinning,’ kapte Elayne hem af. ‘We moeten de mannen ervan overtuigen dat ze het zo moeten zien. Nog geen acht uur geleden ging ik ervan uit dat ons hele leger zou worden afgeslacht. We hebben gewonnen.’

‘Ten koste van de helft van onze troepen,’ zei Arganda zachtjes.

‘Wat mij betreft een overwinning,’ drong Elayne aan, ‘aangezien we een volledige vernietiging verwachtten.’

‘De enige overwinnaar vandaag is de slager,’ zei Nurelle zacht. Hij oogde getergd.

‘Nee,’ zei Tam Altor, ‘ze heeft gelijk. De troepen moeten begrijpen wat hun verliezen hebben opgeleverd. We móéten dit als een overwinning behandelen. Het moet zo worden opgetekend in de geschiedenissen, en de soldaten moeten ervan worden overtuigd om het zo te zien.’

‘Dat is een leugen,’ hoorde Galad zichzelf zeggen.

‘Niet waar,’ zei Altor. ‘We hebben vandaag vele vrienden verloren. Licht, maar dat geldt voor ons allemaal. Maar de Duistere wil juist dat we ons op dat sterven richten. Zeg maar eens dat ik ongelijk heb. We moeten naar het Licht kijken, niet naar de Schaduw, anders wordt het onze ondergang.’

‘Door hier te winnen,’ zei Elayne, met opzettelijk nadruk op dat woord, ‘hebben we onszelf tijd gegeven. We kunnen ons verzamelen bij Merrilor, ons daar ingraven en met ons allen een laatste grote verdediging opzetten tegen de Schaduw.’

‘Licht,’ fluisterde Talmanes. ‘We gaan dit nog een keer doormaken, of niet?’

‘Ja,’ zei Elayne met tegenzin.

Galad keek uit over de velden vol doden en huiverde. ‘Merrilor zal nog erger zijn. Het Licht sta ons bij... het wordt daar nóg erger.’

33

De tobak van de prins

Perijn achtervolgde Slachter door de lucht.

Hij sprong van een wervelende, zilverzwarte wolk achter Slachter aan, die alleen als waas te zien was tegen de verkoolde hemel. De lucht pulseerde met het ritme van bliksemflitsen en felle windvlagen. De ene na de andere geur bestookte Perijn, zonder enige logica. Modder in Tyr. Een aangebrande pastei. Rottend afval. Een doodslelie.

Slachter landde op een wolk verderop en draaide zich binnen een oogwenk met een aangespannen boog om. De pijl vloog zo snel dat de lucht knalde, maar Perijn wist het projectiel met zijn hamer opzij te slaan. Hij landde op dezelfde donderwolk als Slachter en beeldde zich in dat de ondergrond massief was, en de dampen van de stormwolk werden vast.

Perijn rende door een kolkende donkergrijze mist, de bovenlaag van de wolk. Hij botste op Slachter, die een schild en zwaard opriep. Perijns hamer sloeg een ritme op het schild dat gelijke tred hield met het gebrul van de donder. De bliksem flitste bij elke klap.

Slachter draaide zich om en wilde vluchten, maar Perijn wist de zoom van zijn mantel te grijpen. Terwijl Slachter probeerde zich te verplaatsen, stelde Perijn zich voor dat hij bleef staan. Hij wist dat ze zouden blijven staan. Het was niet alleen maar een mogelijkheid, het was zo.

Even vervaagden allebei hun omtrekken, maar toen keerden ze terug op de wolk. Slachter gromde, haalde zijn zwaard naar achteren, hakte de punt van zijn mantel af en bevrijdde zich. Hij draaide zich naar Perijn om en wankelde opzij, met zijn zwaard behoedzaam in zijn handen. De wolk trilde onder hen en een schicht fantoombliksem raakte de mistige damp aan hun voeten.

‘Je wordt steeds lastiger, wolfsjong,’ zei Slachter.

‘Je hebt het nog nooit tegen een wolf opgenomen die terug kon vechten,’ zei Perijn. ‘Jij doodt ze van een afstand. Niets meer dan een slachting. Nu probeer je te jagen op een prooi die tanden heeft, Slachter.’

Slachter snoof. ‘Je bent net een jochie met het zwaard van zijn vader. Gevaarlijk, maar je hebt geen flauw benul waarom, of hoe je je wapen moet gebruiken.’

‘We zullen nog wel eens zien wie...’ begon Perijn, maar Slachter sprong naar voren, met zijn zwaard vooruit. ‘Perijn zette zich schrap en stelde zich voor dat het zwaard bot werd, dat de lucht dicht werd en het wapen vertraagde, dat zijn huid zo hard werd dat de kling erop zou afketsen.

Een tel later tuimelde Perijn door de lucht.

Dwaas! dacht hij. Hij had zich zo zeer op de aanval gericht, dat hij er niet op voorbereid was toen Slachter de ondergrond veranderde. Perijn viel door de rommelende wolk en de lucht eronder. De wind gierde door zijn kleding. Hij bereidde zich voor en wachtte op de hagel van pijlen die hem vanuit de wolk omlaag zou volgen. Slachter was soms zo voorspelbaar...

Er kwamen geen pijlen. Perijn viel nog een paar ogenblikken, en toen vloekte hij, draaide zich om en zag een storm van pijlen vanaf de grond omhoogkomen. Hij verplaatste zich slechts een tel voordat ze rakelings langs suisden.

Perijn verscheen honderd voet verderop in de lucht weer, nog steeds vallend. Hij deed geen moeite om zichzelf af te remmen. Toen hij de grond raakte, versterkte hij zijn lichaam om de klap op te vangen. De grond barstte en een wolk van stof vloog rondom hem op.

De storm was veel erger dan voorheen. De grond hier – ze waren ergens in het zuiden, met woekerende struiken en boomstammen gehuld in verstrikte lianen – zat vol gaten en scheuren. Bliksems schoten omlaag, zo vaak dat hij amper tot drie kon tellen voordat de volgende alweer insloeg.

Het regende niet, maar het landschap verbrokkelde. Hele heuvels stortten zonder waarschuwing in. De heuvel een stukje links van Perijn loste op in een reusaehlige stapel stof en een sliert aarde en zand werd meegevoerd op de wind.

Perijn sprong door de gruizige lucht en achtervolgde Slachter. Had de man zich weer verplaatst naar Shayol Ghul? Nee. Nog twee pijlen schoten door de lucht, op weg naar Perijn. Slachter was er heel goed in zijn pijlen onbevattelijk te maken voor de wind.

Hij sloeg de pijlen opzij en schoot op Slachter af. Hij zag de man op een rotspunt staan, waar de grond aan weerskanten van hem afkalfde en de lucht in werd getrokken.

Perijn kwam met zwaaiende hamer omlaag. Slachter verplaatste zich natuurlijk weer, en de hamer raakte het steen met een geluid als van de donder. Perijn grauwde. Slachter was te snel!

Maar Perijn was ook snel. Vroeg of laat zou een van hen een fout maken. En één foutje zou genoeg zijn.

Hij zag Slachter wegspringen en zette de achtervolging weer in. Toen Perijn van de volgende heuveltop sprong, braken de stenen achter hem en werden ze meegesleurd door de wind. Het Patroon begon te verzwakken. Daarnaast was zijn wil veel sterker nu hij hier lijfelijk was. Hij hoefde zich niet langer zorgen te maken dat hij zich te sterk manifesteerde in de droom en zichzelf verloor. Hij was hier nu zo sterk als maar kon.

Elke keer als Perijn bewoog, beefde het landschap om hem heen. Na de volgende sprong zag hij een zee. Ze waren veel verder naar het zuiden gegaan dan Perijn had beseft. Waren ze in Illian? Tyr?

Slachter kwam op het strand terecht, waar het water op rotsen beukte. Het zand – als dat er al ooit was geweest – was weggewaaid. Het land leek terug te keren naar een primitieve toestand. Het gras was uit de grond gerukt en de bodem verweerd, waardoor alleen stenen en beukende golven waren overgebleven.

Perijn landde naast Slachter. Voor één keer verplaatste niemand zich. Beide mannen stortten zich in het gevecht, zwaaiden met hamer en zwaard. Metaal kletterde tegen metaal.

Perijn wist Slachter bijna te raken; zijn hamer schampte langs kleding. Hij hoorde een vloek, maar een oogwenk later draaide Slachter zich met een grote bijl in zijn hand weer naar hem toe. Perijn zette zich schrap en ving het bijblad met zijn zij op, waar hij zijn huid liet verharden.

De bijl verwondde hem niet, doordat hij zichzelf zo had versterkt, maar er zat wel een heleboel kracht achter. Perijn werd van het strand gebeukt.

Een tel later verscheen Slachter boven hem en dook omlaag met zijn bijl. Perijn ving hem op met zijn hamer terwijl hij viel, maar door de kracht van de klap werd hij naar het water geduwd.

Hij beval het water om zich terug te trekken. Het stroomde kolkend en borrelend weg alsof het werd opgestuwd door een harde wind. Perijn draaide zichzelf rechtop tijdens zijn val en landde zo hard op de nog vochtige, rotsige bodem van de baai dat die barstte. Zeewater rees aan weerskanten van hem op, als een gebogen muur van zo’n dertig voet hoog.

Slachter kwam met een klap verderop terecht. De man hijgde van de inspanning van hun strijd. Mooi. Perijns eigen vermoeidheid liet zich voelen als een diepe, brandende pijn in zijn spieren.

‘Ik ben blij dat je er was,’ zei Slachter, die zijn zwaard naar zijn schouder hief en zijn schild liet verdwijnen. ‘Ik had zo gehoopt dat je tussenbeide zou komen als ik de Draak kwam vermoorden.’

‘Wat bén jij, Luc?’ vroeg Perijn behoedzaam. Hij verplaatste zich een stukje opzij en bleef tegenover Slachter in de cirkel van steen omringd door muren van zeewater. ‘Wat ben je echt?’

Slachter sloop opzij en bleef praten – wist Perijn – om zijn prooi af te leiden. ‘Ik heb hem gezien, weet je,’ zei hij zachtjes. ‘De Duistere, de Grote Heer zoals sommigen hem noemen. Die beide benamingen zijn ontzettend, bijna beledigend ontoereikend.’

‘Denk je echt dat hij je zal belonen?’ beet Perijn hem toe. ‘Hoe kun je nou niet beseffen dat zodra je hebt gedaan wat hij van je wil, hij je gewoon zal wegsmijten, net zoals hij al bij zoveel anderen heeft gedaan?’

Slachter lachte. ‘Heeft hij de Verzakers weggegooid toen ze faalden en samen met hem werden gekerkerd? Hij had ze allemaal kunnen afslachten en hun zielen eeuwig kunnen folteren. Heeft hij dat gedaan?’

Perijn antwoordde niet.

‘De Duistere gooit geen nuttig gereedschap weg,’ vervolgde Slachter. ‘Als je hem teleurstelt, straft hij je misschien, maar weggooien doet hij niet. Hij is net een huisvrouw die haar bollen garen met knopen erin en haar kapotte theeketels in manden bewaart, wachtend op het juiste ogenblik om ze weer te gaan gebruiken. Daarin vergis je je, Aybara. Een mens zal een te goede werknemer misschien wegdoen uit angst dat hij een bedreiging zal gaan vormen. Zo doet de Duistere dat niet. Hij zal me belonen.’

Perijn deed zijn mond open om te antwoorden. Slachter dook pal voor hem op om aan te vallen, denkend dat hij afgeleid was. Maar Perijn verdween en Slachter raakte niets. De man draaide zich om en zijn zwaard zoefde door de lucht, maar Perijn had zich verplaatst naar de andere kanl van de holte in het water. Kleine zeedieren met vele armen kronkelden aan zijn voeten, verward over het plotselinge verdwijnen van het water. Iets groots en donkers zwom door het schimmige water achter Slachter.

‘Je hebt mijn vraag niet beantwoord,’ zei Perijn. ‘Wat bén jij?’

‘Ik ben stoutmoedig,’ antwoordde Slachter, die naar voren beende. ‘En ik ben het bang zijn beu. In dit leven heb je roofdieren en prooien. Vaak worden de roofdieren zelf voedsel voor iemand anders. Als je wilt overleven, zul je naar de top van de keten moeten komen, de jager moeten worden.’

‘Is dat de reden waarom je wolven doodt?’

Slachter glimlachte gevaarlijk, zijn gezicht in schaduwen gehuld. Met de stormwolken boven hen en de hoge muren van water om hen heen was het hier beneden donker, hoewel het vreemde licht van de wolfsdroom ook hier doordrong, al was het gedempt.

‘Wolven en mannen zijn de beste jagers in deze wereld,’ zei Slachter zacht. ‘Dood ze, en je stelt jezelf boven hen. We hebben niet allemaal het voorrecht gehad om op te groeien in een fijn huis met een warme haard en lachende broertjes en zusjes.’

Perijn en Slachter cirkelden om elkaar heen, hun schaduwen vermengden zich en bliksemflitsen van boven schenen door het water.

‘Als je mijn leven zou kennen,’ zei Slachter, ‘zou je janken. De hopeloosheid, de smart... Ik vond al snel mijn weg. Mijn kracht. Hier ben ik een koning.’

Hij sprong razendsnel naar voren. Perijn bereidde zich voor om uit te halen, maar Slachter trok zijn zwaard niet. Hij beukte tegen Perijn aan, waardoor ze allebei door de wand van water gingen. De zee kolkte en borrelde om hen heen.

Duisternis. Perijn maakte licht door de rotsen aan zijn voeten te laten gloeien. Slachter had met de ene hand Perijns mantel vastgegrepen en haalde naar hem uit in het donkere water, en hoewel er een spoor van luchtbellen achter zijn zwaard aan kwam, bewoog het nog even snel als in de lucht. Toen Perijn brulde, kwamen er luchtbellen uit zijn mond. Hij probeerde de slag te blokkeren, maar zijn armen waren te traag.

In dat verstarde ogenblik probeerde Perijn zich voor te stellen dat het water hem niet belemmerde, maar zijn geest verwierp die gedachte. Het was onnatuurlijk. Het kon niet.

In wanhoop, toen Slachters zwaard bijna dichtbij genoeg was om hem te raken, bevroor Perijn het water om hen allebei heen. Hij werd bijna zelf door het ijs verpletterd, maar het hield Slachter een kostbaar ogenblik lang stil terwijl Perijn zich herpakte. Hij liet zijn mantel verdwijnen, zodat hij Slachter niet mee kon trekken, en verplaatste zich.

Perijn landde op het rotsige strand bij een steile helling die half was afgebrokkeld door de kracht van de zee. Hij viel hijgend op zijn handen en knieën. Het water stroomde uit zijn baard. Zijn hoofd voelde... verdoofd. Het kostte hem moeite om het water weg te denken en zichzelf af te drogen.

Wat gebeurt er, vroeg hij zich bevend af. Om hem heen rukte de razende storm de bast van boomstammen waar de takken al van af waren. Hij was zo... moe. Uitgeput. Hoe lang had hij al niet meer geslapen? Er waren weken verstreken in de echte wereld, maar hier waren toch nog geen weken voorbij? Het...

De zee kookte en borrelde. Perijn draaide zich om. Hij had zijn hamer nog, en die hief hij nu ter voorbereiding op Slachter.

Het water bleef bewegen, maar er kwam niets uit. Ineens spleet de heuvel achter hem in tweeën. Perijn voelde dat hij door iets zwaars tegen zijn schouder werd geraakt, alsof hij een stomp kreeg. Hij viel op zijn knieën, draaide zich om en zag de gespleten heuvel met Slachter aan de andere kant, die weer een pijl op zijn boog zette.

Perijn verplaatste zich wanhopig, terwijl de pijn zich nu pas langs zijn zij en door zijn lichaam omhoogverspreidde.

‘Ik zeg alleen maar dat er veldslagen worden geleverd,’ zei Mandevwin, ‘en dat wij er niet bij zijn.’

‘Er worden altijd wel érgens veldslagen geleverd,’ antwoordde Vanin, leunend tegen de buitenmuur van een pakhuis in Tar Valon. Faile luisterde met een half oor naar hen. ‘Wij hebben ons aandeel ook geleverd. Ik zeg alleen maar dat ik blij ben dat ik niet bij deze hoef te zijn.’

‘Er sterven mensen,’ zei Mandevwin afkeurend. ‘Dit is niet alleen maar een veldslag, Vanin. Het is Tarmon Gai’don!’

‘Wat betekent dat niemand ons betaalt,’ zei Vanin.

Mandevwin sputterde. ‘Betaling... Om te strijden in de Laatste Slag... Jij schurk! Deze strijd draait om het leven zélf.’

Faile glimlachte terwijl ze de registerboeken bekeek. De twee Roodarmen hingen rond bij de deur, terwijl bedienden met de Vlam van Tar Valon Failes wagens laadden. Achter hen verrees de Witte Toren boven de stad.

Aanvankelijk had ze zich geërgerd aan het geruzie tussen de mannen, maar zoals Vanin de andere man bleef sarren deed haar denken aan Gilber, een van de kwartiermeesters van haar vader in Saldea.

‘Nou, Mandevwin,’ zei Vanin, ‘zo klink je niet bepaald als een huurling! Stel dat heer Mart je hoorde?’

‘Heer Mart zal vechten,’ antwoordde Mandevwin.

‘Als hij moet,’ zei Vanin. ‘Wij hoeven niét. Luister, deze voorraden zijn belangrijk, ja? En iemand moet ze bewaken, ja? Nou, dat doen wij.’

‘Ik snap alleen niet waarom wij voor dit werk nodig zijn. Ik zou Talmanes moeten helpen de Bond te leiden, en jullie zouden heer Mart moeten beschermen...’

Faile hoorde bijna de rest van die zin, hetzelfde als wat ze allemaal dachten: Jij zou heer Mart moeten beschermen tegen die Seanchanen.

De soldaten hadden zich over Marts verdwijning, en vervolgens zijn verschijnen bij de Seanchanen, heen gezet. Kennelijk verwachtten ze dit soort gedrag van ‘heer’ Martrim Cauton. Faile had vijftig van de beste mannen van de Bond, onder wie kapitein Mandevwin, luitenant Sandip en enkele Roodarmen die van harte waren aanbevolen door Talmanes. Geen van hen was op de hoogte van hun werkelijke doel, namelijk het bewaken van de Hoorn van Valere.

Ze zou tien keer dat aantal hebben meegenomen als ze kon. Maar vijftig man was al verdacht genoeg. Die vijftig waren de allerbesten van de Bond, sommigen van hen weggehaald van bevelsposities. Faile zou het ermee moeten doen.

We gaan niet ver weg, dacht Faile, kijkend naar de volgende bladzijde van het registerboek. Ze moest doen alsof ze zich zorgen maakte om hun voorraden. Waarom was ze zo bezorgd?

Ze hoefde de Hoorn alleen maar door een Poort naar de Akker van Merrilor te brengen, nu Cauton daar eindelijk was verschenen. Ze was al met drie karavanen en dezelfde wachters vanuit andere plekken daarheen geweest, dus haar huidige tocht zou helemaal geen verdenking wekken.

Ze had de Bond heel opzettelijk uitgekozen. In de ogen van de meesten waren dat maar huurlingen, en dus de minst belangrijke en minst betrouwbare troepen in het leger. Maar ondanks al haar geklaag over Mart – ze kende hem misschien niet goed, maar Perijn had het vaak genoeg over hem gehad – riep hij wel trouw op in zijn mannen. De mannen die naar Cauton toe getrokken werden, waren net als hij. Ze probeerden zich te onttrekken aan hun plicht en hielden zich liever bezig met gokken en drinken dan met nuttige dingen, maar als het erop aankwam vochten ze ieder met de kracht van tien mannen.

In Merrilor zou Cauton een goede reden hebben om te gaan kijken bij Mandevwin en zijn mannen. Daar kon Faile hem dan de Hoorn geven. Al had ze natuurlijk ook enkele leden van Cha Faile bij zich. Ze wilde een paar mensen hebben van wie ze erop aankon dat ze hen kon vertrouwen.

Verderop kwam Laras – de potige Meesteres der Keukens uit Tar Valon – uit het pakhuis, zwaaiend met haar vinger naar een paar jonge diensters. De vrouw liep naar Faile toe, gevolgd door een slungelige jongeman die mank liep en een gehavende kist droeg.

‘Iets voor u, vrouwe.’ Laras gebaarde naar de kist. ‘De Amyrlin zelf heeft het als bijgedachte aan uw zending toegevoegd. Iets over een vriend van haar, van vroeger?’

‘Het is Martrim Cautons tobak,’ zei Faile grimassend. ‘Toen hij ontdekte dat de Amyrlin nog wat Tweewaterse tobak had, wilde hij het met alle geweld van haar kopen.’

‘Tobak, in een tijd als deze.’ Laras schudde haar hoofd en veegde haar handen af aan haar schort. ‘Ik herinner me die jongen nog wel. Dat soort jongens heb ik wel vaker gekend, altijd rondsluipend bij de keukens als een zwerfkat op zoek naar restjes. Iemand zou hem eens iets nuttigs te doen moeten geven.’

‘Daar werken we aan,’ zei Faile terwijl Laras’ dienaar de kist op de wagen zette. Ze grimaste toen hij het ding met een klap neergooide en zijn handen afklopte.

Laras knikte en liep haar pakhuis weer in. Faile legde haar hand op de kist. Filosofen beweerden dat het Patroon geen grappen uithaalde. Het Patroon en het Rad bestónden gewoon. Ze gaven nergens om en kozen geen partij. Maar Faile kon zich toch niet aan de indruk onttrekken dat, ergens, de Schepper naar haar grijnsde. Ze had haar huis verlaten met een hoofd vol hoogmoedige dromen, een kind dat dacht dat ze op een grootse zoektocht naar de Hoorn was.

Het leven had die dromen onder haar weggeslagen en haar gedwongen weer overeind te krabbelen. Ze was opgegroeid, was gaan letten op dingen die werkelijk belangrijk waren. En nu... nu had het Patroon met bijna achteloze onverschilligheid de Hoorn van Valere in haar schoot geworpen.

Ze trok haar hand terug en weigerde opzettelijk de kist te openen. Ze had de sleutel, die afzonderlijk bij haar was bezorgd, en ze zóu kijken of de Hoorn werkelijk in de kist zat, maar niet nu. Pas als ze alleen was en het gevoel had dat ze veilig was.

Ze klom op de wagen en zette haar voeten op de kist.

‘Het bevalt me nog steeds niet,’ mopperde Mandevwin bij het pakhuis.

‘Jou bevalt niks,’ zei Vanin, ‘Luister, het werk dat wij doen is belangrijk. Soldaten moeten eten.’

‘Ja, daar heb je wel gelijk in,’ gaf Mandevwin toe.

‘Zeker!’ zei een nieuwe stem. Harnan, ook een Roodarm, kwam bij hen staan. Geen van de drie, merkte Faile op, maakte aanstalten om de dienaren te helpen bij het laden van de wagens. ‘Eten is geweldig,’ zei Harnan. ‘En als er iémand is die verstand heeft van dat onderwerp, Vanin, dan ben jij het.’

Harnan was een stevig gebouwde man met een breed gezicht en een havik op zijn wang getatoeëerd. Talmanes zwoer bij die man, noemde hem een veteraan van zowel de ‘de Zesvoudige Slachting’ als Hinderstap, wat dat ook betekenen moge.

‘Nu kwets je me, Harnan,’ zei Vanin. ‘Dat doet echt pijn.’

‘Dat betwijfel ik,’ zei Harnan lachend. ‘Om jou pijn te doen, moet je eerst door die laag vet heen komen. Volgens mij zijn zelfs Trollok-zwaarden daar niet lang genoeg voor!’

Mandevwin lachte en de drie mannen liepen weg. Faile bekeek de laatste bladzijden van het registerboek en klom van de wagen om Setalle Anan te roepen. De vrouw had haar bijgestaan bij deze karavaantochten. Terwijl ze echter van de wagen klom, merkte Faile op dat niet alle drie de leden van de Bond waren weggelopen. Slechts twee. De mollige Vanin stond er nog. Ze zag hem en bleef staan.

Vanin wendde zich onmiddellijk af en beende naar enkele andere soldaten toe. Had hij haar in de gaten gehouden?

‘Faile! Faile! Aravine zegt dat ze klaar is met het bekijken van de paklijsten. We kunnen gaan.’

Olver klom op de bok naast Faile toen ze daar ging zitten. Hij had per se mee gewild met de karavaan, en de leden van de Bond hadden haar overgehaald om hem mee te laten komen. Zelfs Setalle had gezegd dat het verstandig was om hem mee te nemen. Kennelijk waren ze bang dat Olver zou proberen mee te vechten als ze hem niet doorlopend in het oog hielden. Faile had hem met tegenzin als boodschappenjongen ingezet.

‘Goed dan,’ zei Faile. ‘Dan moeten we maar gaan.’

De wagens kwamen traag in beweging. De hele tocht de stad uit deed ze haar best om niet naar de kist te kijken.

Ze probeerde haar gedachten te verzetten, maar daardoor werd ze alleen maar herinnerd aan een andere dringende zorg. Perijn. Ze had hem slechts heel even gezien tijdens een tocht met voorraden naar Andor. Hij had haar gewaarschuwd dat hij mogelijk nog een andere taak had, maar had daar verder niets over willen vertellen. Nu was hij verdwenen. Hij had Tam aangesteld als stedehouder in zijn plaats, was via een Poort naar het noorden gegaan en verdwenen. Faile was met voorraden naar Shayol Ghul geweest, maar niemand daar had hem sinds zijn gesprek met Rhand nog gezien.

Flet zou toch wel goed met hem gaan? Ze was de dochter van een soldaat en de vrouw van een soldaat, dus ze wist dat ze zich niet overdreven veel zorgen moest maken. Maar toch was ze wel een beetje bezorgd, natuurlijk. Perijn was degene die haar had voorgedragen als hoedster van de Hoorn.

Ze vroeg zich terloops af of hij dat had gedaan om haar weg te houden van het slagveld. Ze zou het niet heel erg vinden als dat erachter zat, hoewel ze hem dat nooit zou vertellen. In feite zou ze, als dit allemaal achter de rug was, doen alsof ze beledigd was om te kijken hoe hij dan reageerde. Hij moest weten dat ze zich niet afzijdig wilde houden en in de watten gelegd wilde worden, ook al wees haar werkelijke naam daar wel op.

Faile reed met haar wagen, de voorste van de karavaan, de Jualdhe-brug op die Tar Valon uit leidde. Ongeveer halverwege begon de brug te beven. De paarden stampten met hun hoeven en gooiden met hun hoofd toen Faile ze inhield en achteromkeek. De aanblik van bewegende gebouwen in Tar Valon bewees dat niet alleen de brug trilde, maar dat het een aardbeving was.

De andere paarden dansten en hinnikten en karren rammelden.

‘We moeten de brug af, vrouwe Faile!’ riep Olver.

‘De brug is veel te lang om aan de overkant te komen voordat de beving voorbij is,’ zei Faile rustig. Ze had in Saldea ook genoeg aardbevingen meegemaakt. ‘We lopen meer gevaar bij een dolle tocht dan als we hier blijven. Deze brug is door Ogier gebouwd. We zijn hier waarschijnlijk veiliger dan op vaste grond.’

En inderdaad, toen de aardbeving ophield, was er nog geen steen van de brug losgekomen. Faile kalmeerde haar paarden en reed door. Hopelijk viel de schade aan de stad mee. Ze wist niet of aardbevingen hier vaker voorkwamen. Met de Drakenberg in de buurt zou het af en toe toch wel eens rommelen?

Toch zat die beving haar dwars. De mensen zeiden dat het land instabiel begon te worden, dat het gekreun van het land overeenkwam met het breken van de hemel door bliksems en donder. Ze had meer dan eens gehoord over de spinnenwebben van barsten die in de rotsen verschenen, zo pikzwart dat ze leken uit te komen in het eeuwige niets.

Zodra de rest van de karavaan de stad uit was, zette Faile haar wagens naast enkele groepen huurlingen, die in de rij stonden bij de Aes Sedai op het Reisterrein. Faile kon het zich niet veroorloven om voorrang te eisen, want ze mocht geen aandacht trekken. Hoe zenuwslopend het ook was, ze ging rustig zitten wachten.

Haar karavaan was de laatste in de rij voor die dag. Uiteindelijk kwam Aravine naar Failes wagen toe, en Olver schoof op om ruimte voor haar te maken. Ze gaf hem een klopje op zijn hoofd. Veel vrouwen reageerden zo op Olver, en meestal léék hij ook onschuldig. Faile was niet overtuigd. Ze kneep haar ogen naar Olver samen terwijl hij tegen Aravine aan kroop. Mart scheen een grote invloed op dat kind te hebben.

‘Ik ben blij met deze zending, vrouwe,’ zei Aravine. ‘Met dit canvas zouden we voldoende moeten hebben om de meeste mannen in het leger van tenten te voorzien. Maar we hebben nog wel leer nodig. Volgens verslagen heeft koningin Elayne haar mannen stevig laten doorlopen, dus we zullen wel verzoeken voor nieuwe laarzen binnenkrijgen.’

Faile knikte verstrooid. Een Poort werd geopend naar Merrilor, en ze zag de legers die zich daar verzamelden. In de afgelopen paar dagen waren ze langzaam terug gestrompeld om hun wonden te likken. Drie fronten, drie rampen van verschillende omvang. Licht. Door de aankomst van de Sharanen en het verraad van de grote kapiteins had de mensheid meer dan een derde van alle soldaten verloren.

Op de Akker van Merrilor overlegden bevelvoerders en herstelden soldaten hun pantsers en wapens, in afwachting van wat er zou komen. Een laatste gevecht.

‘... zullen ook wat meer vlees nodig hebben,’ zei Aravine. ‘We moeten in de komende dagen een paar korte jachtpartijen via Poorten laten uitvoeren, om te kijken wat we kunnen vinden.’

Faile knikte. Het was geruststellend om Aravine bij zich te hebben. Hoewel Faile nog steeds verslagen las en bezoeken bracht aan de kwartiermeesters, maakte Aravines oplettendheid haar werk een stuk gemakkelijker, als een goede sergeant die zorgde dat zijn mannen op orde waren voor een inspectie.

‘Aravine,’ zei Faile. ‘Je hebt nog nooit een Poort gebruikt om bij je familie in Cairhien te gaan kijken.’

‘Er is daar niets meer voor me, vrouwe.’

Aravine weigerde koppig toe te geven dat ze een edele was geweest voordat ze door de Shaido was ontvoerd. Nou, in ieder geval gedroeg ze zich niet zoals sommige andere voormalige gai’shain, gedwee en onderworpen. Als Aravine vastbesloten was om haar verleden te laten rusten, dan zou Faile haar die mogelijkheid graag geven. Dat was wel het minste wat ze die vrouw verschuldigd was.

Terwijl zij zaten te praten, klom Olver van de wagen om te gaan kletsen met een paar van zijn ‘ooms’ onder de Roodarmen. Faile keek opzij toen Vanin met twee andere verkenners van de Bond langsreed. Hij sprak opgewekt met hen.

Je vat die blik van hem verkeerd op, hield Faile zichzelf voor. Er is niets verdachts aan die man. Je bent alleen maar schichtig vanwege de Hoorn.

Maar toch, toen Harnan kwam vragen of ze iets nodig had – er kwam elk half uur een lid van de Bond om dat te vragen – vroeg ze hem naar Vanin.

‘Vanin?’ zei Harnan vanaf de rug van zijn paard. ‘Goeie kerel. Hij kan soms ontzettend klagen, vrouwe, maar laat u daardoor niet afschrikken. Hij is onze beste verkenner.’

‘Dat kan ik me amper voorstellen,’ zei ze. ‘Ik bedoel, hoe moet hij zich snel of geruisloos bewegen met dat grote lichaam van hem?’

‘Daar zou u nog van opkijken, vrouwe,’ zei Harnan lachend. ‘Ik pest hem graag, maar hij is echt heel goed.’

‘Heeft hij wel eens problemen veroorzaakt?’ vroeg Faile, die probeerde haar woorden zorgvuldig te kiezen. ‘Vechtpartijen? Dingen gepikt uit de tent van andere mannen?’

‘Vanin?’ Harnan lachte. ‘Hij leent je brandewijn als je hem zijn gang laat gaan, en dan krijg je de fles grotendeels leeg terug. En goed, hij heeft misschien in het verleden wel eens iets gestolen, maar ik ken hem niet als een vechtersbaas. Hij is een goeie kerel. U hoeft zich geen zorgen om hem te maken.’

In het verleden wel eens iets gestolen? Maar Harnan keek alsof hij daar niet verder op in wilde gaan. ‘Dank je,’ zei ze, maar ze bleef ongerust.

Harnan hief een hand naar zijn hoofd in een soort saluut en reed weg. Het duurde nog eens drie uur voordat er een Aes Sedai naar hen toe kwam. Berisha kwam aanwandelen en bekeek de karavaan aandachtig. Ze had een hard gezicht en een slank lichaam. De andere Aes Sedai die op het Reisterrein werkten waren inmiddels teruggekeerd naar Tar Valon, en de zon zakte al naar de horizon.

‘Voedsel en canvas,’ zei Berisha, kijkend in Failes registerboek. ‘Op weg naar de Akker van Merrilor. We hebben ze vandaag al zeven karavanen gestuurd. Waarom nóg een? Ik denk dat de vluchtelingen uit Caemlin dit minstens even goed zouden kunnen gebruiken.’

‘De Akker van Merrilor wordt straks de plek van een grote strijd,’ zei Faile, die met moeiie haar geduld bewaarde. Aes Sedai vonden het niet prettig als je tegen hen snauwde. ‘Ik denk niet dat het gauw te veel zal zijn.’

Berisha snoof. ‘Ik zeg dat het te veel is.’ De vrouw leek chronisch ontevreden, alsof ze zich ergerde omdat ze niet mee kon vechten.

‘De Amyrlin denkt daar anders over,’ antwoordde Faile. ‘Een Poort, alstublieft. Het wordt al laat.’ En als je over verspilling wilt praten, waarom denk je er dan niet aan dat je me helemaal de stad uit hebt laten komen en hier hebt laten wachten, in plaats van me rechtstreeks vanaf het terrein van de Witte Toren te sturen?

De Zaal van de Toren wilde één Reisterrein voor grote verplaatsingen van troepen of voorraden, om beter zicht te kunnen houden op wie Tar Valon in of uit ging. Faile kon die voorzorgsmaatregel wel begrijpen, ook al was het soms frustrerend.

Ambtenarij was ambtenarij, en Berisha begon zich eindelijk voor te bereiden op het maken van een Poort. Voordat ze echter een Poort kon weven, begon de grond te rommelen.

Niet weer, dacht Faile met een zucht. Nou, je had wel vaker kleinere naschokken na een...

Verderop spleten enkele scherpe, zwartkristallen punten de grond en schoten wel tien of vijftien voet de lucht in. Een ervan doorboorde het paard van een Roodarm. Er vloog een fontein van bloed de lucht in toen de punt in een oogwenk dwars door dier en man heen ging.

‘Bel van kwaad!’ riep Harnan.

Andere kristallen punten – sommige zo dun als een speer, andere zo breed als een man – barstten uit de grond omhoog. Faile probeerde uit alle macht haar paarden in bedwang te houden. Ze dansten opzij, waardoor haar kar draaide en bijna omviel terwijl zij aan de leidsels hing.

Overal rondom was het een en al waanzin. De punten kwamen in groepen uit de grond omhoog, elk zo scherp als een scheermes. Een van de wagens versplinterde toen kristallen de linkerkant ervan vernielden. Voedingsmiddelen tuimelden op het dode gras. Sommige paarden waren dol van angst, wagens kieperden om. De kristallen punten bleven omhoogkomen en overal op het verlaten veld verschijnen. Er rees geschreeuw op uit het dorp aan het einde van de brug vanuit Tar Valon.

‘Poort!’ brulde Faile, nog altijd worstelend met haar paarden. ‘Schiet op!’

Berisha sprong achteruit toen er vlak voor haar voeten punten uit de grond omhoogschoten. Ze keek er met een bleek gezicht naar, en toen pas besefte Faile dat er iets bewóóg in die schimmige kristallen. Het leek wel rook.

Een kristallen punt kwam omhoog en doorboorde Berisha’s voet. Ze gilde en viel op haar knieën, net toen een streep licht de lucht spleet. Gelukkig hield de vrouw haar weving in stand. De streep licht draaide met de traagheid van een gletsjer en opende zich tot een Poort die groot genoeg was voor een wagen.

‘Door de Poort!’ riep Faile, maar haar stem ging ten onder in de chaos. Kristallen barstten uit de grond heel dicht aan haar linkerkant en sproeiden aarde in haar gezicht. Haar paarden dansten en begonnen toen te galopperen. Omdat ze niet volledig de macht over het span wilde kwijtraken, stuurde Faile ze naar de Poort. Maar vlak voordat ze erdoorheen zou gaan, hield ze de dieren ineens in.

‘De Poort!’ riep ze naar de anderen. Weer werd haar stem niet gehoord. Gelukkig namen de Roodarmen de roep over, reden langs de chaotische rij, grepen de leidsels van wagens en leidden ze naar de Poort. Andere mannen raapten de mensen op die op de grond waren geworpen.

Harnan denderde langs met Olver. Hij werd gevolgd door Sandip en Setalle Anan, die zich achter op zijn paard aan hem vastklemde. Er kwamen steeds sneller kristallen uit de grond. Een ervan barstte omhoog vlak bij Faile, en vol afgrijzen zag ze dat de rokerige bewegingen binnenin vormen aannamen. Gestalten van mannen en vrouwen, schreeuwend alsof ze daarbinnen opgesloten zaten.

Ze deinsde achteruit. Verderop ratelde de laatste wagen door de Poort. Weldra zou dit veld uit niets anders dan kristallen bestaan. Een paar achtergebleven leden van de Bond hielpen de gewonden op paarden, maar twee van hen sneuvelden toen de kristallen ineens vertakkingen kregen die er aan de zijkanten uit schoten. Het was tijd om te gaan. Aravine kwam langs en greep Failes leidsels om hen naar de veiligheid te trekken.

‘Berisha!’ riep Faile. De Aes Sedai knielde naast de opening, en het zweet gutste van haar bleke gezicht. Faile sprong van de bok van de wagen en greep de vrouw bij haar schouder, terwijl Aravine de wagen door de Poort trok.

‘Kom mee!’ zei Faile tegen Berisha. ‘Ik draag je wel.’

De vrouw wankelde en viel opzij, met haar handen tegen haar buik gedrukt. Faile besefte geschrokken dat er bloed om haar vingers opwelde. Berisha staarde naar de lucht en haar lippen bewogen, maaier kwam geen geluid naar buiten.

‘Vrouwe!’ Mandevwin kwam aangalopperen. ‘Het kan me niet schelen waar hij heen leidt! Wc moeten erdoor!’

‘Wat...’

Ze brak haar zin af toen Mandevwin haar bij haar middel greep en optilde, terwijl de kristallen om hen heen omhoogschoten. Hij galoppeerde door de opening, met haar in zijn armen.

Een ogenblik later klapte de Poort dicht.

Faile hijgde toen Mandevwin haar neerzette. Ze staarde naar de plek waar de Poort was geweest.

Eindelijk drongen zijn woorden tot haar door. Het kan me niet schelen waar hij heen leidt... Hij had iets gezien wat zij, in haar paniek om iedereen in veiligheid te brengen, niet had opgemerkt.

De Poort had hen niet naar de Akker van Merrilor gebracht.

‘Waar...’ fluisterde Faile. Ze sloot zich aan bij de anderen, die uitkeken over het verschrikkelijke landschap. Een verzengende hitte, planten met donkere vlekken, een vieze stank in de lucht.

Ze waren in de Verwording.

Aviendha kauwde op haar rantsoenen, taaie rolletjes tarwe vermengd met honing. Ze smaakten goed. De nabijheid van Rhand betekende dat hun voedsel niet langer bedierf.

Ze reikte naar haar waterbuidel, maar toen aarzelde ze. Ze dronk de laatste tijd veel water. Maar zelden dacht ze nog aan de waarde ervan. Was ze de lessen die ze had geleerd tijdens haar terugkeer naar het Drievoudige Land en haar bezoek aan Rhuidean nu alweer vergeten?

Licht, dacht ze, en ze zette de buidel aan haar lippen. Wat maakt het uit? Dit is de Laatste Slag!

Ze zat op de vloer van een grote Aieltent in de vallei van Thakan’dar. Melaine zat naast haar met haar eigen rantsoenen. De vrouw zou haar tweeling nu bijna ter wereld brengen, en haar buik was dik onder haar gewaad en stola. Net zozeer als een Speervrouwe niet mocht vechten als ze zwanger was, mocht Melaine ook geen gevaarlijke dingen doen. Ze was vrijwillig bij Berelains plaats van Heling in Mayene gaan werken, maar ze hield zich regelmatig op de hoogte van het verloop van de strijd. Veel van de gai’shain waren door Poorten gekomen om te helpen waar ze konden, hoewel ze alleen water of aarde konden dragen voor de verdedigingswallen die Ituralde liet bouwen.

Verderop zat een groep Speervrouwen te eten, kletsend in de handtaal. Aviendha had kunnen meeluisteren, maar dat deed ze niet. Dan zou ze alleen maar gaan verlangen dat ze zich bij hen kon aansluiten. Ze was een Wijze geworden en had haar oude leven opgegeven, maar dat betekende nog niet dat ze nu geheel vrij was van afgunst. Ze veegde haar houten kom schoon, stopte hem in haar ransel, stond op en glipte de tent uit.

Buiten was het koel. Het was ongeveer een uur voor zonsopgang en het voelde hier bijna zoals in het Drievoudige Land bij nacht. Aviendha keek naar de berg die boven de vallei uittorende. Ondanks het duister van de vroege ochtend zag ze de ingang van de grot.

Het was nu vijf dagen geleden dat Rhand naar binnen was gegaan. Ituralde was de vorige avond het kamp binnen komen lopen. Hij had het verhaal opgehangen dat hij was tegengehouden door wolven en een man, die beweerde dat Perijn Aybara hem had gestuurd om de grote kapitein te ontvoeren. Ituralde was in hechtenis genomen, maar hij had niet geklaagd.

De Trolloks hadden de vallei de hele dag nog niet aangevallen. De verdedigers hielden nog altijd stand in de pas. De Schaduw leek op iets te wachten. Hopelijk niet weer een aanval van Myrddraal. De laatste had bijna hun verzet gebroken. Aviendha had de geleiders verzameld zodra de Ooglozen waren verschenen, maar die hadden kennelijk in de gaten dat het onverstandig was om zichzelf in grote aantallen bloot te geven. De Myrddraal waren teruggevlucht naar de veiligheid van de pas zodra het geleiden begon.

Hoe dan ook, Aviendha was dankbaar voor dit zeldzame ogenblik van rust tussen de gevechten. Ze staarde naar die opening in de berg, waar Rhand vocht. Er kwam een sterke puls van diep daarbinnen. Ze voelde dat er werd geleid, in golven, heel sterk. Vijf dagen buiten, maar hoe lang binnen? Een dag? Uren? Minuten? Speervrouwen die het pad naar de ingang bewaakten, meldden dat als ze na slechts vier uur van wachtdienst het pad weer af kwamen, ze ontdekten dat er acht uur waren verstreken.

We moeten standhouden, dacht Aviendha. We moeten vechten. Hem zo veel mogelijk tijd geven.

Ze wist in ieder geval dat hij nog leefde. Ze voelde het. En zijn pijn.

Ze wendde haar blik af.

Terwijl ze dat deed, merkte ze iets op. Er geleidde een vrouw in het kamp. Het was zwak, maar Aviendha fronste haar voorhoofd. Op dit uur, terwijl er niet werd gevochten, zou er alleen nog geleid moeten worden op het Reisterrein, maar dit kwam van de andere kant.

Mompelend liep ze door het kamp. Het was waarschijnlijk weer een van de windvindsters. Ze werkten om beurten mee in de groep die met behulp van de Schaal der Winden doorlopend bezig was om de storm op afstand te houden. Die taak werd uitgevoerd boven op de valleiwand ten noorden van hen, onder bewaking van een grote groep leden van het Zeevolk. Ze moesten er met Poorten naartoe om elkaar af te lossen.

Als de windvindsters niet aan het werk waren met de Schaal, kampeerden ze bij de rest van het leger. Aviendha had hun al zo vaak verteld dat ze in de vallei niét mochten geleiden zonder goede reden. Je zou denken, na al die jaren waarin ze hun krachten verborgen hadden gehouden voor de Aes Sedai, dat ze zich beter zouden kunnen beheersen! Als Aviendha weer een windvindster betrapte op het gebruik van de Ene Kracht om thee te zetten, zou ze haar naar Sorilea sturen voor een lesje. Dit moest een veilig kamp zijn.

Aviendha verstijfde. Het kwam mét van de kleine kring van tenten waar de windvindsters sliepen.

Had ze misschien een indringer betrapt? Een Gruwheer of Verzaker zou waarschijnlijk aannemen dat in een zo groot kamp vol Aes Sedai, windvindsters en Wijzen niemand het zou merken als er hier en daar een klein beetje werd geleid. Aviendha dook ineen bij een tent, buiten de kring van licht van een lantaarn op een paal. Het geleiden begon weer, heel zwak. Ze sloop naar voren.

Als dit toch iemand blijkt te zijn die water opwarmt voor een bad...

Ze sloop tussen de tenten door, over de harde aarde. Toen ze dichterbij kwam, deed ze haar laarzen uit en liet ze staan, en toen trok ze haar dolk uit de schede. Ze kon de Bron niet omhelzen, anders zou ze zichzelf verraden aan haar prooi.

Het kamp was niet echt in slaap. De strijders die niet aan het werk waren, hadden moeite om hier te slapen en de vermoeidheid, ook bij de Speervrouwen, begon een probleem te worden. Ze klaagden over verschrikkelijke nachtmerries.

Aviendha sloop op geruisloze voeten verder, glipte tussen tenten door en ontweek de tenten waar licht brandde. Deze plek was verontrustend voor hen allemaal, dus was ze niet verbaasd over nare dromen te horen. Hoe zouden ze rustig kunnen slapen, zo dicht bij het verblijf van de Duistere?

Logisch bezien wist ze dat de Duistere niet vlakbij was, niet echt. Dat was niet wat de Bres was. Hij wóónde hier niet. Hij bestond buiten het Patroon, in zijn kerker. Toch was het als je hier ging slapen net zoiets als proberen te slapen met een moordenaar naast je bed, die met een mes in zijn hand naar je stond te kijken.

Daar, dacht ze, en ze vertraagde. Het geleiden hield op, maar Aviendha was vlakbij. Na aanvallen van Draghkar en vanwege het gevaar dat Myrddraal hier ’s nachts zouden kunnen binnenglippen, hadden de kampleiders de officiers door het kamp verspreid, in tenten waaraan niet te zien viel welke van een bevelhebber was en welke van een gewone voetsoldaat. Maar Aviendha wist dat dit de tent was van Darlin Sisnera.

Darlin had het bevel over dit slagveld gekregen nu Ituralde was gevallen. Hij was geen generaal, maar het Tyreense leger vormde het overgrote deel van de verdediging, met de Verdedigers van de Steen als elite-eenheden. Hun bevelhebber, Tihera, was een bekwaam tacticus, en Darlin luisterde goed naar de voorstellen van die man. Tihera was geen grote kapitein, maar hij was heel slim. Hij, Darlin en Rhuarc hadden hun strategieën opgesteld na Ituraldes val...

In de duisternis zag Aviendha bijna de drie gestalten over het hoofd die ineengedoken vlak voor Darlins tent zaten. Ze gebaarden zwijgend naar elkaar en Aviendha kon weinig van hen zien, zelfs niet hun kleding. Ze hief haar mes al, maar toen spleet een bliksemschicht de hemel en kon ze een van hen beter bekijken. De man droeg een sluier. Aiel.

Zij hebben de indringer ook opgemerkt, dacht ze, terwijl ze naar hen toe sloop en haar hand hief om te zorgen dat ze haar niet aanvielen. Ze fluisterde: ‘Ik voelde iemand geleiden, en ik denk niet dat het iemand van ons is. Wat hebben jullie gezien?’

De drie mannen keken in stomme verbazing op, hoewel Aviendha niet veel van hun gezichten kon zien.

Toen vielen ze haar aan.

Aviendha vloekte en sprong achteruit toen hun speren naar voren kwamen en een van hen een mes naar haar toe gooide. Aielse Duistervrienden? Wat was ze toch een dwaas. Ze had beter moeten weten.

Ze bereidde zich voor om de Bron te omhelzen. Als er een vrouwelijke Gruwheer in de buurt was, zou die voelen wat Aviendha deed, maar daar viel niets aan te doen. Ze moest deze drie mannen overleven.

Maar toen Aviendha naar de Ene Kracht reikte, sprong er iets tussen haar en de Bron in. Een schild, gemaakt met wevingen die ze niet kon zien.

Een van deze mannen kon geleiden! Aviendha’s reactie was instinctief. Ze duwde haar paniek weg, staakte haar wanhopige pogingen om de Bron te bereiken en sprong op de dichtstbijzijnde man af. Ze sloeg zijn speer opzij met haar ene hand – en negeerde de pijn toen de speerpunt langs haar ribben schampte en trok hem naar voren om haar mes in zijn nek te steken.

Een van de andere twee vloekte, en ineens werd Aviendha in wevingen van Lucht gewikkeld en kon ze niet meer praten of zich verroeren. Bloed trok in haar hemd en stroomde langs haar gewonde zij. De man die ze had gestoken, lag hijgend en stuiptrekkend op de grond te sterven. De andere twee maakten geen aanstalten om hem te helpen.

Een van de Duistervrienden stapte soepel naar voren, bijna onzichtbaar in het donker. Hij bracht zijn gezicht heel dicht bij haar en wuifde toen met zijn hand. Er verscheen een zacht licht naast hem, waardoor ze haar beter konden bekijken, en zij hen. Ze droegen róde sluiers, maar deze man had zijn sluier omlaag gedaan voor het gevecht. Waarom? Wat was dit? Geen enkele Aiel die zij kende, zou dat doen. Waren dit Shaido? Hadden ze zich bij de Schaduw geschaard?

Een van de mannen maakte een paar gebaren tegen de anderen. Het was handtaal. Niet de handtaal van de Speervrouwen, maar iets wat erop leek. De andere man knikte.

Aviendha verzette zich tegen haar onzichtbare boeien. Ze beukte met haar wilskracht tegen het schild, knauwde op de prop van Lucht in haar mond. De rechter Aiel – de langste van de twee, waarschijnlijk degene die haar schild in stand hield – gromde. Ze had het gevoel dat ze met haar vingertoppen aan de rand van een bijna dichte deur peuterde, met licht, warmte en kracht aan de andere kant. Maar die deur gaf geen duimbreed mee.

De lange Aiel kneep zijn ogen tot spleetjes. Hij liet het licht dat hij had opgeroepen uitgaan en ze werden weer in duisternis gedompeld. Aviendha hoorde hem een speer pakken.

Er klonk een voetstap vlakbij. De roodsluiers hoorden het ook en draaiden zich met een ruk om. Aviendha tuurde uit alle macht, maar ze kon niet zien wie eraan kwam.

De mannen bleven doodstil staan.

‘Wat is hier aan de hand?’ vroeg een vrouwenstem. Cadsuane. Ze stapte met een lantaarn in haar hand naar voren. Aviendha ging met een ruk achteruit toen de man die haar wevingen vasthield haar in de schaduwen trok, en Cadsuane scheen haar niet te zien. Cadsuane zag alleen de andere man, die dichter bij het pad stond.

De Aielman stapte uit de schaduwen tevoorschijn. Hij had zijn sluier ook laten zakken. ‘Ik dacht iets te horen bij de tenten hier, Aes Sedai,’ zei hij. Hij had een vreemde tongval, die niet helemaal klopte. Een heel klein beetje. Een natlander zou het verschil niet horen.

Dit zijn geen Aiel, dacht Aviendha. Ze zijn iets anders. Haar geest had moeite met die gedachte. Aiel die geen Aiel waren? Mannen die konden geleiden?

De mannen die wij hebben weggestuurd, besefte ze met afgrijzen. Als er onder de Aiel mannen werden ontdekt met het vermogen om te geleiden, werden ze weggestuurd om te proberen de Duistere te doden. Ze gingen in hun eentje naar de Verwording. Niemand wist wat er daarna met hen gebeurde.

Aviendha begon zich weer te verzetten en probeerde geluid te maken – wat voor geluid dan ook – om Cadsuane te waarschuwen. Haar pogingen haalden niets uit. Ze hing stevig in de lucht, in het donker, en Cadsuane keek haar kant niet op.

‘En, heb je iets gevonden?’ vroeg Cadsuane aan de man.

‘Nee, Aes Sedai.’

‘Ik zal met de wachters gaan praten,’ zei Cadsuane op ontevreden toon. ‘We moeten waakzaam zijn. Als een Draghkar – of erger nog, een Myrddraal – hier naar binnen zou glippen, zou hij tientallen mensen kunnen doden voordat hij werd ontdekt.’

Cadsuane draaide zich om om te gaan. Aviendha schudde haar hoofd en tranen van frustratie sprongen in haar ogen. Zo dichtbij!

De roodsluier die met Cadsuane had gepraat, stapte de schaduwen weer in en kwam naar Aviendha toe. Bij een bliksemflits zag ze een glimlach om zijn lippen, net als bij de man die haar nog altijd vasthield.

De roodsluier haalde een dolk achter zijn riem vandaan, en ze keek er hulpeloos naar toen hij het mes naar haar keel bracht.

Ze voelde iemand geleiden.

Meteen waren de boeien die haar vasthielden verdwenen en viel ze op de grond. Aviendha pakte de meshand van de man terwijl ze viel, en zijn ogen werden groot. Hoewel ze de Bron omhelsde vanuit een rauw, waanzinnig instinct, waren haar handen al in beweging gekomen. Ze verdraaide zijn pols en brak zijn botten. Met haar andere hand greep ze zijn mes en stak het in zijn oog zodra hij begon te schreeuwen van pijn.

De schreeuw brak af. De roodsluier viel aan haar voeten, en ze keek ongerust naar de man naast haar, die haar had vastgehouden met wevingen. Hij lag dood op de grond.

Hijgend rende ze naar het pad terug en zag Cadsuane daar staan.

‘Het is heel eenvoudig om het hart van een man te laten stilstaan,’ zei Cadsuane met haar armen over elkaar geslagen. Ze oogde nors. ‘Het lijkt veel op Heling, en toch is het gevolg het tegenovergestelde.

Misschien is het wel iets kwaadaardigs, maar ik zie niet in waarom het erger zou zijn dan simpelweg iemand tot as verbranden met Vuur.’

‘Hoe?’ vroeg Aviendha. ‘Hoe wist je wat die twee waren?’

‘Ik ben geen half opgeleide wilder,’ antwoordde Cadsuane. ‘Ik had ze het liefst meteen willen uitschakelen toen ik aankwam, maar ik moest zekerheid hebben voordat ik iets kon doen. Toen die ene je met dat mes bedreigde, wist ik het.’

Aviendha ademde een paar keer diep in en uit en probeerde haar hartslag te laten bedaren.

‘En dan was er natuurlijk nog die andere,’ zei Cadsuane. ‘Die geleidde. Hoeveel mannelijke Aielstrijders kunnen in het geheim geleiden? Was dit een anomalie, of heeft je volk hen verborgen?’

‘Wat? Nee! Dat doen we niet. Of althans, dat deden we niet.’ Aviendha wist niet zeker wat ze zouden gaan doen nu de Bron was gereinigd. Er zouden nu geen mannen meer in hun eentje moeten worden weggestuurd om tot de dood tegen de Duistere te strijden. ‘Weet je het zeker?’ vroeg Cadsuane op vlakke toon.

‘Ja!’

‘Jammer. Dat zou ons nu groot voordeel hebben kunnen opleveren.’ Cadsuane schudde haar hoofd. ‘Ik zou er niet eens verbaasd over zijn geweest, na de ontdekking van die windvindsters. Dus dit waren gewoon doorsnee Duistervrienden, en een van hen had zijn vermogen om te geleiden verborgen gehouden? Wat deden ze hier?’ ‘Dit zijn allesbehalve doorsnee Duistervrienden,’ zei Aviendha zachtjes, terwijl ze de lijken bekeek. Rode sluiers. De mannelijke geleider had tanden die tot punten waren gevijld, maar de andere twee niet. Wat betekende dat?

‘We moeten het kamp waarschuwen,’ vervolgde Aviendha. ‘Het is mogelijk dat deze drie gewoon naar binnen zijn gelopen. Veel natlanderwachters houden geen Aiel staande. Ze gaan ervan uit dat we allemaal de Car’a’carn dienen.’

Voor veel natlanders was een Aiel een Aiel. Dwazen. Maar... om eerlijk te zijn had Aviendha bij het zien van de Aiel ook meteen gedacht dat het bondgenoten waren. Wanneer was dat veranderd? Nog geen twee jaar geleden zou ze meteen hebben aangevallen als ze onbekende algai’d’siswai had zien rondsluipen.

Aviendha ging door met haar inspectie van de dode mannen. Ze hadden ieder een mes, speren en bogen, maar verder niets veelzeggends. Haar gedachten fluisterden haar echter toe dat ze iets over het hoofd zag.

‘De vrouwelijke geleider,’ zei ze ineens, en ze keek op. ‘Ik kwam hiernaartoe omdat ik een vróuw de Ene Kracht voelde gebruiken, Aes Sedai. Was jij dat?’

‘Ik begon pas te geleiden toen ik die man doodde,’ antwoordde Cadsuane.

Aviendha nam een strijdhouding aan en stapte in de schaduwen. Wat zou ze nu weer aantreffen? Wijzen die de Schaduw dienden? Cadsuane keek haar fronsend na terwijl Aviendha verder verkende. Ze kwam langs Darlins tent, waar soldaten buiten om lampen heen zaten en schaduwen wierpen die op het canvas dansten. Ze zag soldaten die in hechte groepen zwijgend over de paden liepen. De mannen droegen fakkels bij zich, waardoor ze niets konden zien in het nachtelijke duister om hen heen.

Aviendha had Tyreense officiers horen zeggen dat het fijn was om zich een keer niet druk te hoeven maken dat hun schildwachten zouden indommelen terwijl ze dienst hadden. Met die bliksems, de trommels van de Trolloks in de verte en af en toe een aanval van Schaduwgebroed dat probeerde het kamp binnen te glippen, wisten de soldaten dat ze op hun hoede moesten zijn. De ijzige lucht rook naar houtvuren, met af en toe een vlaag stank van de Trollok-kampen.

Uiteindelijk gaf ze haar jacht op en liep terug over het pad, waar ze zag dat Cadsuane stond te praten met een groepje soldaten. Aviendha wilde net naar haar toe lopen, toen haar een donkere vlek opviel. Meteen werd ze alert. Die donkere vlek is aan het geleiden.

Aviendha weefde snel een schild. De persoon in het donker riep Vuur en Lucht op en stuurde het op Cadsuane af. Aviendha liet haar weving los en haalde in plaats daarvan uit met Geest, waarmee ze de vijandelijke weving doorhakte op het ogenblik dat hij werd vrijgegeven.

Aviendha hoorde een vloek, en een snelle weving van Vuur kwam haar kant op. Ze hurkte neer toen hij over haar heen schoot, sissend in de koude lucht. Haar vijand dook op uit de schaduwen – de weving die ze had gebruikt om zich te verstoppen was verdwenen – en onthulde de vrouw tegen wie Aviendha al eerder had gestreden. Die met het gezicht dat bijna even lelijk was als dat van een Trollok.

De vrouw dook achter een groep tenten, vlak voordat de grond achter haar omhoogbarstte. Die weving was niet van Aviendha gekomen. Een tel later leek de vrouw zich weer in zichzelf op te vouwen, zoals de vorige keer. Ze verdween.

Aviendha stond behoedzaam op. Ze draaide zich om naar Cadsuane, die naar haar toe kwam lopen. ‘Dank je,’ zei de vrouw met tegenzin. ‘Dat je die weving hebt verstoord.’

‘Dan neem ik aan dat we nu gelijk staan,’ zei Aviendha.

‘Gelijk? Nee, dat scheelt nog een paar honderd jaar, kind. Maar ik geef toe dat ik dankbaar ben voor je tussenkomst.’ Ze fronste. ‘Ze is verdwenen.’

‘Dat heeft ze al eerder gedaan.’

‘Een wijze van Reizen die wij niet kennen,’ zei Cadsuane verontrust. ‘Ik heb er geen stromingen van gezien. Misschien een ter’angreaal? Het...’

Een rood licht rees op van het front van hun leger. De Trolloks vielen aan. Tegelijkertijd voelde Aviendha mensen geleiden op verschillende plekken in het kamp. Eén, twee, drie... Ze draaide zich om en probeerde die plekken te bepalen. Ze telde er vijf.

‘Geleiders,’ zei Cadsuane scherp. ‘Het zijn er tientallen.’

‘Tientallen? Ik voel er maar vijf.’

‘De meesten zijn mannen, dom kind,’ zei Cadsuane, wuivend met haar hand. ‘Ga de anderen roepen!’

Aviendha rende weg en sloeg alarm. Ze zou later nog wel woorden hebben met Cadsuane over die bazigheid. Misschien. Als je ‘woorden had’ met Cadsuane, bleef je vaak met het gevoel zitten dat je een volslagen stommeling was. Toen ze het Aielgedeelte van het kamp bereikte, zag ze dat Amys en Sorilea hun stola’s omdeden en naar de lucht keken.

Flin kwam net een tent uit strompelen en knipperde met slaperige ogen. ‘Mannelijke geleiders?’ vroeg hij. ‘Zijn er nog meer Asha’man aangekomen?’

‘Onwaarschijnlijk,’ antwoordde Aviendha. ‘Amys, Sorilea, ik heb een cirkel nodig.’

Ze trokken hun wenkbrauwen naar haar op. Aviendha was dan misschien nu een van hen, en ze mocht dan de zegen van de Car’a’carn hebben om hen te leiden, maar als ze Sorilea daaraan herinnerde, zou Aviendha tot haar nek in het zand begraven eindigen. ‘Alsjeblieft,’ voegde ze er snel aan toe.

‘Zeg het maar, Aviendha,’ zei Sorilea. ‘Ik zal met de anderen gaan praten en ze naar je toe sturen, zodat je je cirkel kunt maken. We moeten er twee maken, denk ik, zoals je al eerder hebt voorgesteld. Dat lijkt me het beste.’

Ze is al net zo koppig als Cadsuane, dacht Aviendha. Samen konden die twee vrouwen bomen nog iets over geduld leren. Toch was Sorilea niet sterk in de Kracht – in feite kon ze amper geleiden – dus zou het inderdaad verstandiger zijn om andere vrouwen voor de cirkel in te zetten.

Sorilea begon de andere Wijzen en Aes Sedai te roepen. Aviendha wachtte ongerust af. Nu al hoorde ze geschreeuw en ontploffingen in de vallei. Strepen van vuur schoten door de lucht en bogen omlaag.

‘Sorilea,’ zei Aviendha zacht. Ze stapte achter de oudere Wijze terwijl de vrouwen de cirkels begonnen te vormen. ‘Ik ben net in het kamp aangevallen door drie Aielmannen. De strijd die nu uitbreekt, daar zullen waarschijnlijk nog meer Aiel bij zijn die voor de Schaduw vechten.’

Sorilea draaide zich scherp om en keek Aviendha in de ogen. ‘Leg uit.’

‘Ik denk dat het de mannen zijn die we hebben weggestuurd om Zichtzieder te doden,’ verklaarde Aviendha.

Sorilea siste zachtjes. ‘Als dat waar is, kind, dan zal deze nacht ons allemaal veel toh opleveren. Toh jegens de Car’a’carn, toh jegens het land zelf.’

‘Ik weet het.’

‘Hou me op de hoogte,’ zei Sorilea. ‘Ik zal een derde cirkel regelen, misschien met een paar windvindsters erbij.’

Aviendha knikte en nam de leiding over de cirkel toen die haar werd aangeboden. Ze had drie Aes Sedai die trouw hadden gezworen aan Rhand en twee Wijzen. Op haar bevel sloot Flin zich niet bij de cirkel aan. Ze wilde dat hij bleef uitkijken naar mannen die geleidden, zodat hij hen in de juiste richting kon wijzen. Als hij deel uitmaakte van een cirkel kon hij daarvan worden afgeleid.

Ze kwamen in beweging als een groep speerzusters. Ze liepen langs groepen Tyreense Verdedigers die gepoetste borstplaten over uniformen met wijde, gestreepte mouwen aantrokken. Bij een van de groepen stond koning Darlin bevelen te brullen.

‘Ogenblikje,’ zei Aviendha tegen de anderen, en ze haastte zich naar de Tyrener toe.

‘... ze allemaal!’ zei Darlin tegen zijn bevelvoerders. ‘Laat de voorhoede niét verzwakken! We mogen die monsters niet de vallei in laten komen!’ Het leek erop dat hij uit zijn slaap was gewekt door de aanval, want hij droeg alleen een broek en een wit onderhemd. Een verfomfaaide dienaar hield Darlins jas voor hem omhoog, maar de koning, afgeleid door een boodschapper, draaide zich om.

Toen Darlin Aviendha zag, wenkte hij haar dringend dichterbij. De bediende slaakte een zucht en liet de jas zakken.

‘Ik dacht dat ze vannacht niet meer zouden aanvallen,’ zei Darlin niet een blik op de hemel. ‘Of eigenlijk vanochtend. De verkenners-verslagen zijn zo verwarrend, ik heb het gevoel dat ik in een hok vol kippen ben gegooid en die ene met één zwarte veer moet vangen.’

‘Die verslagen,’ zei Aviendha, ‘werd daarin iets genoemd over Aielmannen, vechtend voor de Schaduw? Die mogelijk zelfs geleidden?’

Darlin draaide zich met een ruk om. ‘Is het waar?’

‘Ja.’

‘En de Trolloks werpen alles in de strijd om zich een weg de vallei in te banen,’ zei Darlin. ‘Als die Aielse Gruwheren onze troepen gaan aanvallen, maken we geen schijn van kans zonder dat jullie ze op afstand houden.’

‘We komen al,’ zei Aviendha. ‘Laat Amys en Cadsuane Poorten maken. Maar ik moet u waarschuwen. Ik heb een Gruwheer om uw tent heen zien sluipen...’

Darlin verbleekte. ‘Net als Ituralde... Licht, ze hebben me niet aangeraakt. Ik zweer het. Ik...’ Hij drukte zijn hand tegen zijn hoofd. ‘Wie kunnen we nog vertrouwen als we onze eigen geest niet eens meer kunnen vertrouwen?’

‘We moeten de dans van de speren zo eenvoudig mogelijk houden,’ zei Aviendha. ‘Ga naar Rhuarc, verzamel uw leiders. Bereid voor hoe jullie het samen tegen de Schaduw zullen opnemen, laat niet één man de strijd bepalen en leg jullie strategieën onveranderlijk vast.’

‘Dat zou een ramp kunnen worden,’ zei Darlin. ‘Als we niet flexibel zijn...’

‘Wat valt er te veranderen?’ vroeg Aviendha grimmig. ‘We houden stand. Met alles wat we hebben, houden we stand. We trekken ons niet terug. We proberen geen slimme trucs. We houden gewoon stand.’

Darlin knikte. ‘Ik zal Poorten regelen om Speervrouwen boven op die hellingen te zetten. Zij kunnen de Trolloks uitschakelen die pijlen op onze jongens afschieten. Kun jij je om de vijandelijke geleiders bekommeren?’

‘Ja.’

Aviendha keerde terug naar haar groep en begon te putten uit hun kracht. Hoe meer van de Ene Kracht je vasthield, hoe moeilijker het voor een ander was om je af te snijden van de Ware Bron. Ze nam zich voor om zoveel Kracht vast te houden dat geen man haar ervan zou kunnen scheiden.

Machteloosheid. Ze haatte het om zich machteloos te voelen. Ze liet de woede over wat haar was aangedaan door haar heen razen en leidde haar groep naar de dichtstbijzijnde bron van mannelijk geleiden die Flin kon aanwijzen.

34

Zweven

Rhand stond op een plek die niet was.

Een plek buiten de tijd, buiten het Patroon zelf.

Overal rondom spreidde zich een uitgestrekt niets uit. Vraatzuchtig en hongerig verlangde het ernaar te vreten. Hij zag het Patroon daadwerkelijk. Het leken wel duizenden en nog eens duizenden kronkelende linten van licht. Ze draaiden om hem heen, boven hem, golvend en fonkelend, in elkaar vervlochten. Althans, zo besloot zijn geest het te interpreteren.

Alles wat ooit was geweest, alles wat ooit kon zijn, alles wat had kunnen zijn... het lag allemaal hier voor hem.

Rhand kon het niet bevatten. Het zwart eromheen zoog aan hem, trok hem naar zich toe. Hij reikte naar het Patroon en wist zich eraan te verankeren om niet te worden opgeslokt.

Dat veranderde zijn gezichtspunt. Het vergrendelde hem, enigszins, in een bepaalde tijd. Het Patroon rimpelde, en Rhand keek toe terwijl het werd geweven. Het was niet echt een Patroon, wist hij, maar zo zag zijn geest het. Vertrouwd, zoals het was beschreven, met draden van leven die zich door elkaar heen weefden.

Rand verankerde zich weer in de werkelijkheid en bewoog erin mee. De tijd had weer betekenis, en hij kon niet voor of achter zich kijken. Hij zag nog steeds wel alle plekken alsof hij van bovenaf op een draaiende wereldbol neerkeek.

Rhand keek in de leegte. ‘Zo,’ zei hij. ‘Dus dit is waar het feitelijk gaat gebeuren. Mondin wilde me laten geloven dat een eenvoudig zwaardgevecht dit allemaal zou beslissen.’

HIJ IS VAN MIJ. MAAR ZIJN OGEN ZIJN KLEIN.

‘Ja,’ zei Rhand. ‘Dat had ik ook al opgemerkt.’

KLEIN GEREEDSCHAP KAN OOK NUTTIG ZIJN. HET DUNSTE MES KAN EEN HART LATEN STILSTAAN. HIJ HEEFT JE HIER GEBRACHT, TEGENSTANDER.

Dit was allemaal de vorige keer niet gebeurd, toen Rhand de naam Lews Therin had gedragen. Hij kon dat alleen maar opvatten als een goed teken.

Nu begon de strijd pas echt. Hij keek in het niets en voelde het opwellen. Toen, als een plotselinge storm, zette de Duistere al zijn kracht tegen Rhand in.

Perijn viel achterover tegen een boom en hijgde van pijn. Slachters pijl had zijn schouder doorboord, en de pijlpunt stak uit zijn rug. Hij durfde hem er niet uit te trekken, niet met...

Hij aarzelde. Zijn gedachten waren traag. Waar was hij? Hij had zich zo ver mogelijk bij Slachter weg verplaatst, maar... hij herkende deze plek niet. De bomen hadden een vreemde vorm en te veel bladeren, en ze waren van een soort die hij nog nooit had gezien. De storm was hier ook, maar een stuk zwakker.

Perijn gleed uit en belandde met een grom op de grond. Er trok een pijnscheut door zijn schouder. Hij rolde om en staarde op naar de lucht. Bij de val had hij de pijl gebroken.

Dit is... dit is de wolfsdroom. Ik kan die pijl gewoon laten verdwijnen.

Hij probeerde de kracht te verzamelen om dat te doen, maar hij was te zwak. Toen hij merkte dat hij zweefde, tastte hij met zijn gedachten om zich heen op zoek naar wolven. Hij vond er een paar, die schrik en verbazing terugstuurden.

Een tweepoter die kan praten? Wat is dit? Wat ben jij?

Zijn aard leek de dieren angst aan te jagen, en ze duwden hem uit hun geest. Hoe konden ze nou niet weten wat hij was? Wolven hadden lange, lange geheugens. Ze moesten toch vast... toch vast...

Faile, dacht hij. Zo mooi, zo slim. Ik zou naar haar toe moeten gaan. Ik moet alleen maar... moet alleen maar die saidinpoort sluiten... en dan kan ik terug naar Tweewater, naar haar...

Perijn rolde om en werkte zich op zijn knieën. Was dat zijn bloed op de grond? Zoveel rood. Hij keek er met dikke ogen naar.

‘Daar ben je,’ zei een stem.

Lanfir. Hij keek haar met wazige ogen aan.

‘Dus hij heeft je verslagen,’ zei ze, en ze sloeg haar armen over elkaar. ‘Teleurstellend. Ik wilde hem niet kiezen. Ik vind jou veel aantrekkelijker, wolf.’

‘Alsjeblieft,’ kraste hij.

‘Ik kom in de verleiding, al zou ik dat niet moeten doen,’ zei ze. ‘Je hebt bewezen dat je zwak bent.’

‘Ik... Ik kan hem verslaan.’ Ineens werd Perijn verpletterd door de schande dat hij in haar ogen had gefaald. Sinds wanneer maakte hij zich er druk om wat Lanfir van hem vond? Hij zou het niet weten.

Ze tikte met haar vinger op haar arm.

‘Alsjeblieft...’ zei Perijn, die zijn hand hief. ‘Alsjeblieft.’

‘Nee,’ antwoordde ze, en ze wendde zich af. ‘Ik heb geleerd dat het dom is om mijn hart in te zetten op iemand die het niet verdient. Vaarwel, wolfsjong.’

Ze verdween, en Perijn bleef op handen en knieën op deze vreemde plek achter.

Faile, zei een deel van zijn geest. Maak je geen zorgen om Lanfir. Je moet naar Faile.

Ja... Ja, hij kon toch wel naar haar toe? Waar was ze? De Akker van Merrilor. Daar had hij haar achtergelaten. Daar zou ze zijn. Hij verplaatste zich daarheen zodra hij zich voldoende had hersteld. Maar natuurlijk was ze daar niet. Hij was immers in de wolfsdroom.

De Poort die Rhand zou laten openen. Die zou hier zijn. Hij moest er alleen naartoe komen. Hij moest... Hij moest...

Hij viel weer op de grond en rolde zich op zijn rug, zwevend in het niets. Zijn zicht werd duister terwijl hij opstaarde naar de kolkende hemel. In ieder geval... in ieder geval ben ik er voor Rhand geweest, dacht Perijn.

De wolven konden Shayol Ghul nu toch wel aan deze kant verdedigen? Zij konden Rhand bewaken... Het zou wel moeten.

Faile porde met een tak in hun karige kookvuurtje. Het was donker geworden en het vuur gloeide met een zwak rood licht. Ze hadden het niet groter durven maken. Er slopen dodelijke wezens rond in de Verwording. Trolloks waren nog maar de minste van de gevaren hier.

Het stonk hier verschrikkelijk, en Faile vermoedde achter elk zwartgestippeld struikje een lijk te kunnen aantreffen. De grond barstte als ze een stap zette en de droge aarde brak op onder haar laarzen alsof het hier al eeuwen niet meer had geregend. Terwijl ze in het kamp zat, zag ze boven de omtrek van een boomgroepje een verzameling zickolijk groene lichtjes – als een zwerm gloeiende insecten – voorbij komen. Ze had voldoende over de Verwording gehoord om haar adem in te houden tot ze weer weg waren. Ze wist niet wat dat voor dingen waren, en dat wilde ze ook niet weten.

Zij en haar groep hadden een kort stukje gelopen en toen deze plek voor hun kamp gevonden. Onderweg was één karavaanarbeider omgekomen door een tak, en een andere doordat hij in een modderpoel was gaan staan. Zijn hele been was erin opgelost, hij had spetters in zijn gezicht gekregen en was schreeuwend en stuiptrekkend gestorven.

Ze hadden hem met geweld de mond moeten snoeren, zodat het lawaai geen andere verschrikkingen aanlokte.

De Verwording. Ze konden hier niet overleven. Bij een eenvoudige wandeling waren al twee leden van hun groep omgekomen, en Faile had een stuk of honderd mensen te beschermen. Wachters van de Bond, een paar leden van Cha Faile en de wagenmenners en arbeiders van haar bevoorradingskaravaan. Acht van de wagens reden nog, en die hadden ze voorlopig naar dit kamp meegenomen. Ze zouden waarschijnlijk te veel opvallen om er nog verder mee te reizen.

Faile wist niet eens zeker of ze deze nacht wel zouden overleven. Licht! Hun enige mogelijkheid op redding leek bij de Aes Sedai te liggen. Zouden die opmerken wat er was gebeurd en hulp sturen? Het leek een heel zwakke hoop, maar ze wist niet veel over de Ene Kracht.

‘Goed,’ zei Faile zachtjes tegen degenen die bij haar zaten: Mandevwin, Aravine, Harnan, Setalle en Arrela van Cha Faile. ‘We moeten praten.’

De anderen oogden hol. Waarschijnlijk waren ze net als Faile al sinds hun vroege jeugd bang gemaakt met verhalen over de Verwording. De sterfgevallen bij hun groep, zo snel nadat ze dit land hadden betreden, hadden die verhalen versterkt. Ze wisten hoe gevaarlijk het hier was en schrokken van elk geluidje.

‘Ik zal uitleggen wat ik kan,’ zei Faile, die probeerde hen af te leiden van het verderf om hen heen. ‘Tijdens die bel van kwaad doorboorde zo’n kristal Berisha Sedais voet, net toen ze de Poort maakte.’

‘Een wond?’ vroeg Mandevwin van de andere kant van het vuurtje. ‘Zou dat genoeg zijn om een Poort in de war te sturen? Ik weet maar heel weinig van de zaken van de Aes Sedai, en dat heb ik ook nooit gewild. Maar als een zuster wordt afgeleid, is het dan mogelijk dat ze per ongeluk een doorgang naar de verkeerde plek maakt?’

Setalle fronste haar voorhoofd, en die gezichtsuitdrukking trok Failes aandacht. Setalle was geen adellijke vrouwe of officier, maar ze had wel iets... Ze straalde gezag en wijsheid uit.

‘Weet je iets?’ vroeg Faile aan haar.

Setalle schraapte haar keel. ‘Ik weet... wel iets over geleiden. Ik heb er wat over gelezen, uit belangstelling. Soms, als een weving onjuist wordt uitgevoerd, gebeurt er gewoon niets. Maar soms kunnen de gevolgen rampzalig zijn. Ik heb nog nooit gehoord van een weving die zich zo gedraagt: wel werken, maar helemaal verkeerd.’

‘Nou,’ zei Harnan, kijkend naar de duisternis terwijl hij zichtbaar huiverde, ‘het alternatief is dat ze ons naar de Verwording wilde sturen.’

‘Misschien was ze gedesoriënteerd,’ zei Faile. ‘Mogelijk stond ze zo onder druk dat ze ons naar de verkeerde plek stuurde. Ik ben zelf onder spanning ook wel eens de verkeerde kant op gerend. Zoiets zou het kunnen zijn.’

De anderen knikten, maar alweer keek Setalle bezorgd.

‘Wat is er?’ drong Faile aan.

‘Tijdens de opleiding tot Aes Sedai wordt heel uitvoerig aandacht besteed aan dergelijke omstandigheden,’ antwoordde Setalle. ‘Geen enkele vrouw bereikt de rang van Aes Sedai zonder dat ze leert geleiden onder extreme druk. Er zijn bepaalde... struikelblokken die een vrouw moet overwinnen om de stola te mogen dragen.’

Setalle moet een familielid hebben dat een Aes Sedai is, dacht Faile. Iemand die haar na staat, als ze zoiets vertrouwelijks aan Setalle heeft verteld. Een zus, misschien?

‘Gaan we er dan van uit dat dit een of andere valstrik was?’ Aravine klonk verward. ‘Dat Berisha misschien een Duistervriend was? De Schaduw heeft toch wel belangrijkere dingen te doen dan een eenvoudige karavaan de verkeerde kant op sturen?’

Faile zei niets. De Hoorn was veilig. De kist stond in haar tentje verderop. Ze hadden de wagens er in een kring omheen gezet en alleen dit ene vuurtje gemaakt. De rest van de karavaan sliep, of deed een poging daartoe.

De roerloze, stille lucht gaf Faile het gevoel dat ze werden bekeken door duizend paar ogen. Als de Schaduw een valstrik voor haar karavaan had voorbereid, dan betekende het dat hij op de hoogte was van de Hoorn. In dat geval waren ze in heel groot gevaar. Groter nog dan van de Verwording zelf.

‘Nee,’ zei Setalle. ‘Nee, Aravine heeft gelijk. Dit kan geen opzettelijke valstrik zijn geweest. Als die bel van kwaad niet was gekomen, zouden we nooit door de Poort zijn gestormd zonder te kijken waar die heen leidde. Voor zover wij weten, echter, treden die bellen volkomen willekeurig op.’

Behalve als Berisha gewoon gebruikmaakte van de omstandigheden, dacht Faile. En dan was er nog de dood van die vrouw. Die wond in haar buik had er niet uitgezien alsof hij was veroorzaakt door de kristallen punten. Het had meer op een meswond geleken. Alsof iemand Berisha had aangevallen zodra de Hoorn de Poort door was. Om te zorgen dat ze niet kon vertellen wat ze had gedaan? Licht, dacht Faile. Ik word argwanend.

‘Goed,’ zei Harnan, ‘dus wat gaan we doen?’

‘Dat hangt ervan af,’ zei Faile, kijkend naar Setalle. ‘Kan een van de andere Aes Sedai misschien bepalen waar we naartoe zijn gestuurd?’

Setalle aarzelde alsof ze niet graag onthulde hoeveel ze wist. Toen ze echter weer het woord nam, deed ze dat met zelfvertrouwen. ‘Er bestaat iets wat het lezen van het residu van een weving wordt genoemd. Dus ja, een Aes Sedai zou kunnen ontdekken waar we zijn gebleven. Maar dat residu blijft niet lang hangen: hooguit een paar dagen, bij een krachtige weving. En niet alle geleiders kunnen residuen lezen. Het is een zeldzaam talent.’

Zoals ze sprak, zo gezaghebbend en overtuigd... zoals ze meteen uitstraalde betrouwbaar te zijn. Geen familielid, dus, dacht Faile. Deze vrouw is zélf in de Witte Toren opgeleid. Was ze misschien net als koningin Morgase? Te zwak in de Ene Kracht om Aes Sedai te worden?

‘We wachten één dag,’ besloot Faile. ‘Als er dan niemand naar ons toe is gekomen, gaan we naar het zuiden en proberen zo snel mogelijk uit de Verwording weg te komen.’

‘Ik vraag me af hoe ver we naar het noorden zitten,’ zei Harnan, wrijvend over zijn kin. ‘Ik heb niet veel zin om over bergen te moeten om thuis te komen.’

‘Blijf je liever in de Verwording?’ vroeg Mandevwin.

‘Nou, nee,’ antwoordde Harnan. ‘Maar het zou maanden kunnen duren om naar de veiligheid terug te komen. Maanden van reizen door de Verwording...’

Licht, dacht Faile. Maanden reizen door een plek waar we geluk hebben gehad dat we in één dag pas twee reisgenoten zijn kwijtgeraakt. Ze zouden het nooit redden. Zelfs zonder de wagens zou hun stoet in dit landschap opvallen als een verse wond op een zieke huid. Ze hadden geluk als ze het nog een dag of twee uithielden.

Ze weerstond de neiging om achterom te kijken naar haar tent. Wat zou er gebeuren als ze Mart de Hoorn niet op tijd gaf?

‘Er is nog een andere mogelijkheid,’ zei Setalle aarzelend.

Faile keek haar aan.

‘Die bergtop die we ten oosten van hier zien,’ zei Setalle, overduidelijk schoorvoetend. ‘Dat is Shayol Ghul.’

Mandevwin fluisterde iets wat Faile niet verstond en kneep zijn ogen stijf dicht. De anderen oogden misselijk. Faile begreep echter wat Setalle bedoelde.

‘Daar voert de Herrezen Draak oorlog tegen de Schaduw,’ zei Faile. ‘Een van onze legers zal daar zijn. Met geleiders die ons hier weg kunnen halen.’

‘Inderdaad,’ zei Setalle. ‘En het gebied rondom Shayol Ghul staat bekend als de Verwoeste Landen, landen waarvan men zegt dat de verschrikkingen van de Verwording ze vermijden.’

‘Omdat het er zo verschrikkelijk is!’ zei Arrela. ‘Als ze daar niet naartoe gaan, dan is dat uit angst voor de Duistere zelf!’

‘De Duistere en zijn legers hebben hun aandacht misschien op de gevechten gericht,’ zei Faile langzaam, knikkend. ‘We kunnen niet lang overleven in de Verwording. Hier zijn we voor het einde van de week dood. Maar als de Verwoeste Landen vrij zijn van die verschrikkingen, en als we onze legers daar kunnen bereiken...’

Het leek een veel betere hoop – hoe klein ook – dan te proberen maanden door de gevaarlijkste plek ter wereld te trekken. Ze vertelde de anderen dat ze erover na zou denken en stuurde ze weg.

Haar raadgevers liepen naar hun dekenrollen en Mandevwin ging kijken bij de mannen die op wacht stonden. Faile bleef naar de sintels van het vuur zitten staren, met een misselijk gevoel.

Iemand heeft Berisha vermoord, dacht ze. Ik ben ervan overtuigd. De plek waar de Poort uitkwam had echt een ongeluk kunnen zijn. Ongelukken gebeurden nu eenmaal, zelfs bij Aes Sedai, ongeacht wat Setalle dacht. Maar als er een Duistervriend bij de karavaan was, iemand die door de opening was gedoken en had gezien dat die naar de Verwording leidde, dan kon diegene hebben besloten om Berisha te vermoorden, zodat de Hoorn en de karavaan hier vastzaten. ‘Setalle,’ zei Faile toen de vrouw langskwam, ‘een woordje.’ Setalle kwam met een uitgestreken gezicht naast Faile zitten. ‘Ik weet wat je gaat vragen.’

‘Hoe lang is het geleden,’ vroeg Faile, ‘dat je in de Witte Toren was?’

‘Tientallen jaren alweer.’

‘Kun je een Poort maken?’

Setalle lachte. ‘Kind, ik kan nog geen kaars aansteken. Ik ben opgebrand tijdens een ongeluk. Ik heb de Ene Kracht al meer dan vijfentwintig jaar niet meer vastgehouden.’

‘Ik begrijp het,’ zei Faile. ‘Dank je.’

Setalle liep weg, en Faile dacht na. Hoe waar was dat verhaal? Setalle was heel hulpvaardig geweest in hun tijd samen, en Faile kon die vrouw niet kwalijk nemen dat ze haar banden met de Witte Toren geheim had gehouden. In alle andere omstandigheden zou Faile geen ogenblik aan haar verhaal hebben getwijfeld.

Maar hier had ze geen enkele mogelijkheid om dat verhaal te bevestigen. Als Setalle lid was van de Zwarte Ajah, dan kon haar verhaal dat ze opgebrand was niet meer zijn dan dat: een verhaaltje. Misschien kon ze nog steeds geleiden. Of misschien ook niet, omdat ze voor straf was gesust. Kon deze vrouw een ontsnapte gevangene van de gevaarlijkste soort zijn, een agent die tientallen jaren had gewacht op het juiste ogenblik om toe te slaan?

Setalle was degene die had voorgesteld om naar Shayol Ghul te gaan. Wilde ze de Hoorn naar haar meester brengen?

Met een kil gevoel stapte Faile haar tent binnen, waar enkele leden van Cha Faile de wacht hielden. Faile wikkelde zichzelf in haar deken. Ze wist dat ze overdreven argwanend was. Maar wat moest ze anders, onder deze omstandigheden?

Licht, dacht ze. De Hoorn van Valere, verloren in de Verwording. Een nachtmerrie.

Met haar angreaal in de hand, de schildpadspeld die Elayne haar had gegeven, zakte Aviendha op haar knie naast het smeulende lijk. Ze ademde door haar mond terwijl ze het gezicht van de man bekeek.

Er was een verrassend aantal van die roodsluiers. Waar ze ook vandaan kwamen, het waren géén Aiel. Ze volgden ji’e’toh niet. Tijdens de gevechten van die nacht had ze twee Speervrouwen gezien die een man gevangennamen. Hij had zich aanvankelijk gedragen als een gai’shain, maar toen had hij een van hen in de rug gestoken met een verborgen mes.

‘Nou?’ vroeg Sarene ademloos. Terwijl de mensen op de Akker van Merrilor uitrustten en zich voorbereidden op de komende beproeving, ging de strijd bij Shayol Ghul door. De aanval van de roodsluiers had de hele nacht, de volgende dag, en nu weer tot in de nacht geduurd.

‘Ik geloof dat ik hem heb gekend,’ zei Aviendha verontrust. ‘Hij geleidde voor het eerst toen ik nog een kind was, liet algode groeien waar dat eigenlijk niet kon.’ Ze liet de sluier voor zijn gezicht vallen. ‘Hij heette Soro. Hij was aardig tegen me. Ik heb hem zelf bij zonsondergang over de droge grond zien wegrennen nadat hij had gezworen Zichtzieder in zijn oog te spugen.’

‘Het spijt me,’ zei Sarene, hoewel er geen medeleven in haar stem doorklonk. Aviendha begon daaraan gewend te raken. Sarene was niet onverschillig, ze liet zich alleen niet door haar gevoelens afleiden. De Aes Sedai zou een uitstekende Speervrouwe zijn geweest.

‘Kom,’ zei Aviendha, die doorliep met haar groep geleiders. Tijdens de dagen en nachten van strijden had Aviendha’s groep zich opgesplitst en waren er een aantal leden gewisseld, zodat de vrouwen konden rusten. Aviendha zelf had overdag een tijdje geslapen.

Ze hadden afgesproken dat degene die de cirkel leidde niet haar eigen kracht zou aanspreken, en daardoor was Aviendha nog vrij sterk, ondanks zoveel uren van vechten. Zo kon ze waakzaam blijven, op jacht. De andere vrouwen werden bronnen van kracht waaruit ze kon putten.

Ze moest wel oppassen dat ze hen niet te veel uitputte. Als je een vrouw vermoeide, kon ze een paar uur slapen en dan weer opstaan om verder te strijden. Maar als je haar volledig uitputte, had je dagenlang niets meer aan haar. Op he|: ogenblik had Aviendha Flin en drie Aes Sedai bij zich. Ze had de weving geleerd waarmee ze het kon voelen als er in de buurt een man geleidde, maar het was nog veel nuttiger om een mannelijke geleider bij zich te hebben.

Flin wees naar enkele uitbarstingen van vuur aan de zijkant van de vallei. Ze renden in die richting, langs lijken en plekken waar de grond smeulde. Dankzij het toenemende licht van de dageraad zag Aviendha door de kille mist dat Darlins troepen de ingang van de vallei nog altijd in handen hadden.

De Trolloks waren opgerukt naar de lage aarden wallen die Ituralde had laten bouwen. Er waren daar aan beide kanten slachtoffers gevallen. De Trolloks hadden veel meer verliezen opgelopen, maar zij waren ook veel talrijker. Een korte blik onthulde dat ze een van de aarden wallen over waren gekomen, maar Domaanse ruiters waren vanuit de reserves aan komen rijden en dreven ze weer achteruit.

Groepen Aiel vochten bij de ingang van de vallei, sommige met rode sluiers, andere met zwarte. Te veel, dacht Aviendha, die haar hand hief om haar groep halt te laten houden. Ze liep vervolgens alleen door, heel stilletjes. Zelfs op een paar honderd pas afstand van de andere vrouwen hml ze nog toegang tot hun kracht.

Ze zocht zich een weg over de kale, rotsachtige bodem van de vallei. Er lagen drie doden rechts van haar, twee ervan met zwarte sluiers. Ze Schouwde ze snel. Ze zou zich niet laten bedotten door een vijand die zich tussen lijken verstopte; een oude truc. Een truc die ze zelf ook had toegepast.

Deze drie waren echt dood, dus liep ze ineengedoken door. Naast de plek waar de Tyreners en Domani de Trolloks tegenhielden, hadden ze nog een tweede groep die hun kamp en het pad naar de grot waar Rhand vocht bewaakte. In de ruimte ertussen liepen groepen Aiel en roodsluiers rond, elk proberend de ander te verslaan. Alleen konden sommige van die roodsluiers geleiden.

De grond verderop bonkte en beefde. Een golf aarde viel uit de lucht. Aviendha dook dieper ineen, maar ze versnelde haar pas.

Een stukje verder renden meer dan tien siswai’aman naar de plek toe waar zich twee roodsluiers bevonden, allebei geleiders. De roodsluiers lieten de aarde onder hun aanvallers omhoogkomen en slingerden ze de lucht in.

Aviendha begreep waarom de Aiel zich niet lieten afschrikken. Die roodsluiers waren een belediging, een misdaad. Zelfs de Seanchanen, die het waagden om Wijzen gevangen te nemen, waren nog niet zo walgelijk als deze mannen. Hoe hij het ook gedaan had, de Schaduw had de moedigste Aiel veranderd in die... die wézens.

Aviendha sloeg snel toe, trok kracht naar binnen door haar angreaal en haar cirkel en weefde twee strepen vuur, die ze op de roodsluiers af smeet. Ze begon meteen met nieuwe wevingen, wierp de grond onder de twee geleiders omhoog en begon met een derde stel wevingen. Ze gooide Vuur naar de roodsluiers toen ze struikelden. Een van hen sprong weg, terwijl de ander werd meegesleept in de uitbarstingen van aarde.

Ze raakte de man die was gevlucht met speren van vuur. Toen gooide ze nog een extra golf kracht over de twee lijken heen, gewoon voor de zekerheid. Die mannen hielden zich niet langer aan ji’e’toh. Het waren geen mensen meer. Het was gewoon onkruid dat uit de grond moest worden getrokken.

Ze sloop verder om te kijken hoe het met de siswai’aman ging. Acht van hen leefden nog, drie van hen waren gewond. Aviendha was niet bijzonder goed met Heling, maar ze kon wel het leven redden van één man, door een wond in zijn keel te sluiten voordat hij doodbloedde. De andere overlevenden verzamelden de gewonden en gingen terug naar het kamp.

Aviendha stond bij de twee lijken. Ze besloot er niet al te nauwgezet naar te kijken. Dat ze één man had gezien die ze kende was al erg genoeg. Deze...

Er voer een schokgolf door haar heen en een van haar krachtbronnen verdween. Aviendha slaakte een kreet en draaide zich om. Een tweede verdween.

Ze liet meteen de cirkel los en rende terug naar de plek waar ze de vrouwen had achtergelaten, struikelend te midden van de flitsen en ontploffingen. Aviendha hield vast aan de Ene Kracht, hoewel haar eigen kracht nu deerniswekkend klein leek vergeleken met wat ze net nog tot haar beschikking had gehad.

Ze kwam schuivend tot stilstand voor de smeulende lijken van Kiruna en Faeldrin. De lelijke vrouw die ze eerder had gezien – de vrouw van wie Aviendha er steeds meer van overtuigd raakte dat ze een Verzaker moest zijn – stond daar naar haar te glimlachen. Die verschrikkelijke vrouw had haar hand op Sarenes schouder liggen. De slanke Witte stond met haar gezicht naar de Verzaker gewend en staarde haar met lege, bewonderende ogen aan.

Ze verdwenen allebei plotsklaps, Reizend zonder gebruik te maken van een Poort. Aviendha liet zich op haar knieën bij de doden vallen. Verderop kreunde Damer Flin en hij probeerde zich los te maken uit de omgewoelde aarde. Zijn linkerarm was helemaal verdwenen, weggebrand bij de schouder.

Aviendha vloekte en deed wat ze kon om hem te Helen, hoewel hij wel bewusteloos raakte. Ineens voelde ze zich doodmoe en heel, heel alleen.

35

Een geoefende grijns

Olver miste Wind. Bela – de stevige, ruige merrie waar hij nu op reed – was echt niet slecht. Ze was alleen traag. Olver wist dat omdat hij haar steeds aanspoorde, maar zij gewoon achter de andere paarden aan bleef sjokken. Niets kon haar sneller doen gaan. Olver wilde rijden als een storm. In plaats daarvan reed hij als een stevig houtblok op een kalme rivier.

Hij veegde zijn voorhoofd af. De Verwording was best eng, en de anderen – de meesten zonder paarden – liepen alsof er met elke stap duizend Trolloks boven op hen konden duiken. De overige leden van de karavaan spraken op gedempte toon en keken steeds argwanend naar de heuvels.

Ze kwamen langs een bosje van verweerde bomen met open wonden in de bast, waar hars uit liep. Die hars zag er angstaanjagend rood uit. Het leek wel bloed. Een van de menners van de karavaan liep ernaartoe om het te bekijken.

Lianen schoten vanuit de takken boven hem, lianen die er bruin en dood uitzagen, maar die bewogen als slangen. Voordat Olver een gil kon geven, hing de menner al dood aan de hoogste takken van de boom te bungelen.

De hele rij mensen bleef verstijfd van afgrijzen staan. Boven hen trok de boom de dode man naar binnen door een spleet in de bast. Om hem te verteren. Misschien was die hars wel bloed.

Olver keek geschokt toe.

‘Rustig,’ zei vrouwe Faile, hoewel haar stem een beetje trilde. ‘Ik zei toch dat jullie niet te dicht bij de planten moesten komen! Raak niets aan.’

Ze liepen door in een sombere stoet. Sandip, die verderop reed, mompelde in zichzelf. ‘Dat is de vijftiende. Vijftien doden binnen een paar dagen. Licht! We overleven dit nooit!’

Waren het maar Trolloks! Olver kon niet tegen bomen en insecten vechten. Wie wel? Maar Trolloks, die zou hij kunnen verslaan. Olver had zijn mes, en hij had van Harnan en Silvic het een en ander geleerd over het gebruik ervan. Olver was niet zo groot, maar hij nam aan dat Trolloks hem daardoor zouden onderschatten. Hij kon laag aanvallen en belangrijke delen raken voordat ze wisten wat ze óverkwam.

Hij hield zich dat allemaal voor om te voorkomen dat zijn handen zouden trillen terwijl hij Bela aanspoorde, in de hoop naast vrouwe Faile te kunnen rijden. In de verte hoorde hij een gekrijs alsof er een schepsel aan een vreselijk einde kwam. Olver huiverde. Datzelfde geluid had hij eerder op de dag ook gehoord. Klonk het nu dichterbij?

Setalle wierp een ongeruste blik op hem toen hij bijna vooraan was. De anderen deden hun uiterste best om hem buiten gevaar te houden. Hij vermande zich en negeerde dat afgrijselijke gekrijs in de verte. Iedereen dacht dat Olver breekbaar was, maar dat was hij niet. Ze hadden niet gezien wat hij allemaal had gezien toen hij opgroeide. Eigenlijk dacht hij liever niet aan die tijd. Het leek wel alsof hij drie levens had geleid. Een voordat zijn ouders overleden, een toen hij alleen was, en nu dit leven.

Hoe dan ook, hij was het gewend om te vechten tegen mensen die groter waren dan hij. Dit was de Laatste Slag. Ze bleven maar zeggen dat iedereen daarbij nodig zou zijn. Nou, waarom hij dan niet? Als de Trolloks kwamen, zou hij als eerste van dit slome paard stappen. Hij kon sneller wandelen dan dit dier kon galopperen! En bovendien, de Aiel hadden ook geen paarden nodig. Olver was nog niet met hen samen gaan oefenen, maar dat zou hij nog doen. Hij had het allemaal uitgedacht. Hij haatte alle Aiel, maar voornamelijk de Shaido, maar hij zou hun geheimen moeten leren als hij ze wilde doden.

Hij zou naar hen toe gaan en eisen dat ze hem opleidden. Ze zouden hem toelaten en slecht behandelen, maar uiteindelijk zouden ze hem gaan eerbiedigen en laten oefenen met hun strijders. Daar waren verhalen over. Zo gingen die dingen.

Als hij hun geheimen kende, zou hij naar de Slangen en Vossen gaan om antwoorden te krijgen, om te vragen waar hij de Shaido kon vinden die zijn vader hadden vermoord. Van daaruit zou het opsporen en vermoorden van die mannen een tocht worden die een eigen verhaal waard was.

Ik neem Noal mee, dacht hij. Hij is al overal geweest. Hij kan me gidsen. Hij...

Noal was dood.

Het zweet kroop omlaag langs Olvers gezicht terwijl hij naar het rotsige pad verderop staarde. Ze kwamen langs nog meer van die verschrikkelijke bomen, maar nu bleef iedereen er ver uit de buurt. Naast het pad wees een van de mannen echter op een grote plas van die dodelijke modder. Het oogde bruin en dik, en Olver zag er enkele botten uitsteken.

Wat een vreselijke plek was dit!

Hij wenste dat Noal hier was. Noal was overal geweest, had alles gezien. Hij zou wel weten hoe hij hen hier weg kon krijgen. Maar Noal was er niet meer. Olver had het nieuws pas onlangs gehoord, of eigenlijk afgeleid uit de dingen die vrouwe Moiraine had verteld over wat er bij de Toren van Ghenjei was gebeurd.

Iedereen gaat dood, dacht Olver, die zijn blik naar voren gericht hield. Iedereen...

Mart was weggelopen naar de Seanchanen, Talmanes vocht samen met koningin Elayne. Een voor een werd iedereen in Olvers groep opgevreten door bomen, modder of monsters.

Waarom lieten ze hem allemaal in de steek?

Hij wreef over zijn armband. Noal had hem die gegeven, kort voordat hij vertrok. De armband was gevlochten van ruwe vezels en werd gedragen door strijders in een ver land, had Noal hem verteld. Het was het teken van een man die strijd had meegemaakt.

Noal... dood. Zou Mart ook sterven?

Olver had het warm, hij was moe en heel erg bang. Hij spoorde Bela aan, die gelukkig gehoorzaamde en iets sneller tegen de helling op draafde, zodat Olver verder naar voren kwam in de rij. Ze hadden de wagens achtergelaten en waren nu op weg naar een plek die de Verwoeste Landen heette, waarvoor ze tegen de uitlopers van bergen omhoog moesten. Vanochtend waren ze een pas door de bergen in gegaan. Hoewel hij het warm had, werd het er wel koeler naarmate ze hoger kwamen. Dat vond hij helemaal niet erg. Maar het stonk hier nog steeds verschrikkelijk. Naar rottende lijken.

Ze waren begonnen met vijftig soldaten en bijna half zoveel wagenmenners en arbeiders. Er waren ook nog een paar anderen bij zoals Olver, Setalle en de zes leden van vrouwe Failes lijfwacht.

Tot nu toe hadden ze vijftien mensen verloren aan de gevaren van de Verwording, onder wie vijf die waren gedood door vreselijke wezens met drie ogen, die gisterochtend hun kamp hadden aangevallen. Hij had vrouwe Faile horen zeggen dat ze slechts vijftien doden tot nu toe als een zegen beschouwde, dat het nog veel erger had gekund.

Het leek Olver geen zegen. Het was hier verschrikkelijk, en hij wilde weg. De Woestenij zou toch niet zo erg zijn als dit? De mannen en vrouwen van Cha Faile gedroegen zich als Aiel. Een beetje zoals de Aiel. Misschien hadden ze gedaan wat Olver wilde doen, waren ze opgeleid in de Woestenij. Hij zou het ze eens moeten vragen.

Hij reed nog ongeveer een half uur door. Uiteindelijk wist hij Bela naar de voorkant van de rij te krijgen. Vrouwe Failes glanzend zwarte merrie zag er snel uit. Waarom had Olver niet zo’n paard gekregen?

Faile had Marts kist op de rug van haar paard gebonden. Eerst was Olver daar blij om geweest, omdat hij aannam dat Mart die tobak heel graag zou willen hebben. Mart klaagde altijd dat hij geen goede tobak had. Maar toen had Olver Faile aan iemand anders horen uitleggen dat die kist gewoon een handige plek was geweest om een paar van haar eigen dingen in te vervoeren. Had ze de tobak weggegooid? Daar zou Mart niet blij mee zijn.

Faile keek naar hem, en Olver grijnsde met zo veel mogelijk zelfvertrouwen. Hij mocht haar niet laten zien hoe bang hij was.

De meeste vrouwen vonden zijn grijns leuk. Hij had erop geoefend, hoewel hij hem niet op Marts grijns stoelde. Marts grijns gaf hem altijd een schuldig aanzien. Je leerde grijnzen als je gedwongen was om op jezelf te passen, en Olver had een grijns nodig waardoor hij er onschuldig uitzag. En hij was ook onschuldig. Grotendeels.

Faile glimlachte niet terug. Olver vond haar vrij aardig om te zien, ondanks die neus. Maar ze was niet erg zacht. Bloed en as, maar ze had een kwade blik waarvan goed ijzer zou gaan roesten.

Faile reed tussen Aravine en Vanin. Hoewel ze op gedempte toon spraken, hoorde Olver wat ze zeiden. Hij keek opzettelijk de andere kant op, zodat ze niet zouden denken dat hij hen afluisterde. En dat deed hij ook niet. Hij wilde alleen uit het stof van de andere paarden zijn.

‘Ja,’ fluisterde Vanin. ‘Het lijkt er misschien nog niet op, maar we zijn dicht bij de Verwoeste Landen. Mijn eigen moeder mag branden, maar ik kan nog steeds niet geloven dat we daarheen gaan. Voel je die lucht? Het wordt kouder. We hebben al niks écht akeligs meer gezien sinds die wezens met drie ogen van gisterochtend.’

‘We zijn dichtbij,’ beaamde Aravine. ‘Straks zijn we op het eigen terrein van de Duistere. Landen waar niets groeit, besmet of niet, en waar geen leven is, zelfs niet de akeliger wezens van de Verwording.’

‘Dat moet zeker een troost zijn.’

‘Niet echt,’ zei Vanin, vegend over zijn voorhoofd. ‘Want het Schaduwgebroed hier is nog gevaarlijker. Als we dit overleven, dan is het omdat er een oorlog aan de gang is. Het Schaduwgebroed is allemaal in gevecht. Als we geluk hebben, zijn de Verwoeste Landen, behalve pal rondom Shayol Ghul, net zo leeg als de buidel van een man na een overeenkomst met het verrekte Zeevolk. Verontschuldig mijn taalgebruik, vrouwe.’

Olver tuurde naar de bergtop waar ze naartoe reden.

Daar woont die verrekte Duistere, dacht Olver. En daar is Mart waarschijnlijk ook, en niet in Merrilor. Mart had het altijd over wegblijven bij het gevaar, en toch vond hij er altijd zijn weg naartoe. Olver dacht dat Mart gewoon probeerde nederig te zijn, maar dat hij daar niet zo goed in was. Waarom zou je anders zeggen dat je geen held wilt zijn, om vervolgens verdomme rechtstreeks op het gevaar af te stormen?

‘En dit pad?’ vroeg Faile aan Vanin. ‘Je zei dat hier misschien onlangs nog verkeer langs is geweest. Zou dat er niet op wijzen dat de Verwording lang niet zo leeg is als jij zo kleurrijk hebt beschreven?’

Vanin gromde. ‘Het ziet er bereden uit.’

‘Dus iemand heeft wagens door het gebied verplaatst,’ zei Aravine. ‘Ik weet niet of dat een goed of een slecht teken is.’

‘Volgens mij zijn hier geen goede tekens,’ antwoordde Vanin. ‘Misschien moeten we gewoon een plek hier in de buurt uitkiezen, ons kamp opslaan en afwachten.’ Hij zuchtte en veegde weer over zijn voorhoofd, hoewel Olver niet inzag waarom. Het begon behoorlijk koud te worden. En er leken ook minder planten te zijn. Dat vond hij helemaal niet erg.

Hij keek over zijn schouder naar het boomgroepje dat die arme man het leven had gekost. Er leken geen andere bomen van die soort in de buurt, vooral niet verderop langs het pad.

‘We kunnen niet wachten, Vanin,’ zei Faile. ‘Ik wil terug naar Merrilor, hoe dan ook. De Herrezen Draak zal aan het vechten zijn in Thakan’dar. Daar moeten we naartoe om van deze verdomde plek weg te komen.’

Vanin kreunde, maar Olver glimlachte. Hij zóu Mart vinden en laten zien hoe gevaarlijk hij kon zijn in de strijd. En dan...

Nou, misschien zou Mart hem dan niet in de steek laten zoals de anderen hadden gedaan. Dat zou mooi zijn, want Olver had Marts hulp nodig bij het opsporen van die Shaido. Met alles wat hij bij de Bond had geleerd, wist hij zeker dat niemand meer over hem heen zou lopen. En niemand zou hem ooit weer de mensen afnemen van wie hij hield.

‘Er zijn verslagen in de boeken te vinden die verklaren wat we hebben gezien.’ Cadsuane pakte haar kom thee om haar handen eraan te warmen.

Het Aiel-meisje, Aviendha, zat op de vloer van de tent. Wat ik er niet voor over zou hebben om haar naar de Toren te krijgen, dacht Cadsuane. Die Wijzen... die hadden pit. Echt durf, zoals de beste vrouwen in de Witte Toren.

Cadsuane was er steeds meer van overtuigd dat de Schaduw al jaren een ingewikkelde strategie toepaste om de Witte Toren te ondermijnen. Die ging dieper dan Siuan Sanches onfortuinlijke afzetting en Elaida’s bewind. Het duurde misschien nog wel tientallen jaren, eeuwen, voordat ze de reikwijdte van het gekonkel van de Schaduw zouden kunnen overzien. Alleen al het aantal Zwarte zusters – honderden, en niet de tientallen die Cadsuane had vermoed – was daar een duidelijk bewijs van.

Voorlopig moest Cadsuane het doen met wat ze had. Daartoe behoorden ook deze Wijzen, met weinig kennis van wevingen, maar nooit zonder durf. Nuttig. Net als Sorilea, ondanks haar zwakte in de Ene Kracht, die verder naar achteren in de tent zat toe te kijken.

Zij... hoe oud moest een vrouwelijke geleider wel niet zijn om er zo stokoud te gaan uitzien, met van die knokige armen en zoveel groeven in haar gelaat? Vijfhonderd jaar? Meer? Cadsuane had besloten zo lang te leven als nodig was om de Draak de Laatste Slag te zien voltooien. Ze was een van de oudste Aes Sedai die nog leefden, maar vergeleken met vrouwen als Sorilea leek Cadsuane wel een kleuter.

Nou, dan zal ik maar gewoon moeten uitzoeken hoe ik kan blijven doorgaan, dacht Cadsuane. Als die vrouw het kan, dan kan ik het ook. De Kinne komen hier misschien van pas. Als ze langer wilde leven, betekende dat waarschijnlijk dat ze de Drie Geloften zou moeten loslaten, maar daar viel wel overheen te komen.

‘Ik heb wat rondgevraagd, kind,’ zei Cadsuane tegen Aviendha. ‘Wat die vrouw doet is inderdaad Reizen. Maar de weinige gegevens cl ie ernaar verwijzen, dateren uit de Oorlog van Kracht.’

Aviendha fronste. ‘Ik heb geen wevingen gezien, Cadsuane Sedai.’

Cadsuane verborg een glimlach om haar eerbiedige toon. Die knul van Altor had dit meisje het bevel gegeven en, dat moest gezegd worden, zij was beter dan sommige anderen. Maar hij had Cadsuane moeten kiezen, en dat wist Aviendha waarschijnlijk ook.

‘Dat komt doordat die vrouw niet weefde met de Ene Kracht,’ antwoordde Cadsuane.

‘Waar dan mee?’

‘Weet je hoe de Duistere oorspronkelijk werd bevrijd?’

Aviendha keek alsof ze zich iets herinnerde. ‘Ach... ja. Dus ze geleiden de macht van de Duistere?’

‘Ze noemen die de Ware Kracht,’ vertelde Cadsuane. ‘Volgens de verslagen werkt Reizen met de Ware Kracht zoals je die vrouw hebt zien doen. Nog maar weinig mensen hebben dat gezien. De Duistere werd vrekkig tijdens de Oorlog van Kracht, en alleen zijn meest begunstigde onderdanen kregen toegang tot zijn wezen. Dat geeft me de stellige indruk dat we hier met een Verzaker te maken hadden. En door je beschrijving van wat ze die arme Sarene heeft aangedaan, vermoed ik dat het Graendal was.’

‘In de verhalen werd nooit gezegd dat Graendal zo lelijk was,’ zei Sorilea zachtjes.

‘Als jij een Verzaker was, eenvoudig te herkennen door beschrijvingen in verhalen, zou jij je uiterlijk dan niet veranderen om niet herkend te worden?’

‘Misschien,’ antwoordde Sorilea. ‘Maar dan zou ik die... Ware Kracht niet gebruiken. Dan zou mijn vermomming immers geen zin meer hebben.’

‘Door wat Aviendha ons heeft verteld,’ merkte Cadsuane op, ‘lijkt het erop dat die vrouw niet veel keus had. Ze moest snel ontsnappen.’

Cadsuane en Sorilea keken elkaar in de ogen en knikten allebei instemmend. Ze zouden op die Verzaker gaan jagen, samen.

Ik wil niet dat je nu sterft, jongen, dacht Cadsuane, die over haar schouder in de richting van Altor, Nynaeve en Moiraine keek. Elke geleider in het kamp voelde de pulserende kracht in die grot. Hij moest in ieder geval in leven blijven tot hij had gedaan wat hij moest doen. Cadsuane had verwacht dat de Verzakers hier zouden zijn. Daarom was ze naar dit front gekomen.

De wind liet de tent schudden en verkilde Cadsuane tot op het bot. Het was hier vreselijk, zelfs als de strijd wat luwde. De angst die hier hing, voelde net als de begrafenis van een kind. Het smoorde gelach, vermoordde de glimlach. De Duistere keek toe. Licht, maar het zou fijn zijn om hier weg te kunnen.

Aviendha dronk haar thee. De vrouw oogde nog steeds geplaagd, hoewel ze overduidelijk al eerder bondgenoten had verloren in de strijd.

‘Ik heb ze laten sterven,’ fluisterde ze.

‘Poeh,’ zei Cadsuane. ‘Jij moet niet de schuld op je nemen voor de daden van een Verzaker, kind.’

‘Je begrijpt het niet,’ zei Aviendha. ‘We bevonden ons in een cirkel, en ze probeerden zich te bevrijden – dat voelde ik – maar ik wist niet wat er aan de hand was. Ik hield hun Kracht vast, en dus konden ze niets tegen haar uitrichten. Door mij waren ze machteloos.’

‘Nou, laat in het vervolg je cirkel niet meer achter,’ zei Cadsuane op ferme toon. ‘Je kon niet weten wat er zou gebeuren.’

‘Als je vermoedt dat die Verzaker in de buurt is, Aviendha,’ zei Sorilea, ‘laat het Cadsuane, mij of Amys dan weten. Het is geen schande om toe te geven dat iemand te sterk is om het in je eentje tegen op te nemen. We zullen die vrouw samen verslaan en de Car’a’carn beschermen.’

‘Goed dan,’ zei Aviendha. ‘Maar jullie doen hetzelfde bij mij. Jullie allemaal.’

Ze wachtte. Cadsuane ging schoorvoetend akkoord, net als Sorilea.

Faile zat ineengedoken in een donkere tent. Het was nog kouder geworden nu ze in de buurt van Thakan’dar waren. Ze streek met haar duim over het heft van haar mes en ademde rustig en langzaam in, en toen rustig weer uit. Ze staarde zonder met haar ogen te knipperen naar de tentflappen.

Ze had de kist met de Hoorn daar neergezet, met één hoek naar buiten. Hier aan de grens van de Verwoeste Landen – omringd door zogenaamde bondgenoten – voelde ze zich eenzamer dan in het Shai-dokamp.

Twee nachten geleden was ze uit haar tent geroepen om enkele vreemde sporen te bekijken waar de mannen zich zorgen om maakten. Ze hadden niemand meer verloren sinds ze zo dicht bij de Verwoeste Landen waren gekomen – dat was een meevaller – maar toch was de spanning nog groot. Ze was slechts een paar minuten weggeweest, maar toen ze in haar tent terugkeerde was de kist met de Hoorn een heel klein stukje verplaatst.

Iemand had geprobeerd hem te openen. Licht. Gelukkig had diegene niet op tijd het slot open kunnen krijgen, en de Hoorn zat er nog in.

De verrader kon iedereen zijn. Een van de Roodarmen, een wagenmenner, een lid van Cha Faile. Faile was de afgelopen twee nachten extra – en zelfs overduidelijk – waakzaam gebleven om de dief dwars te zitten. Vanavond had ze gezegd dat ze hoofdpijn had en had ze Setalle thee voor haar laten zetten om beter te kunnen slapen. Ze had de thee meegenomen naar haar tent maar had er geen slok van genomen, en zat nu ineengedoken te wachten.

De hoek van de kist zou duidelijk te zien zijn, zoals hij uit haar tent stak. Zou de dief het nog eens proberen? Als voorzorgsmaatregel had ze de Hoorn uit de kist gehaald en meegenomen toen ze een roep van de natuur ging beantwoorden. Ze had hem verstopt in een holte tussen de rotsen en bij haar terugkeer de leden van Cha Faile de opdracht gegeven nachtelijke rondes te lopen. Ze hadden het niet prettig gevonden om haar tent onbewaakt achter te laten, maar Faile had gezegd dat ze zich ongerust maakte over spanningen tussen de mannen.

Dat zou voldoende zijn. Licht, ze hoopte dat het voldoende was.

Er verstreken uren terwijl Faile in diezelfde houding bleef zitten, klaar om op te springen en alarm te slaan zodra iemand probeerde haar tent binnen te komen. Ze zouden het vast vannacht nog een keer proberen, nu zij zogenaamd ziek was.

Niets. Haar spieren verkrampten, maar ze bewoog zich niet. De dief kon wel daarbuiten in het donker zitten wachten, zich afvragend of dit het juiste ogenblik was om toe te slaan, de Hoorn te grijpen en ermee naar zijn of haar meesters te rennen. Het...

Een schreeuw schalde door de nacht.

Faile aarzelde. Een afleiding?

Die schreeuw, dacht ze, terwijl ze inschatte waar het geluid vandaan was gekomen. Hij kwam van... een stukje ten westen van hier.

Vlak bij de plek waar ze de Hoorn had verstopt. Faile vloekte en nam een snel besluit. De kist was leeg. Als ze in het aas hapte en het echt maar een afleiding was, dan zou ze niets verliezen. Als de dief haar zet echter had voorzien... Ze schoot haar tent uit terwijl anderen zich losmaakten uit hun dekenrollen. Leden van Cha Faile renden door het kamp. De schreeuw klonk opnieuw.

Hij ging vergezeld van een spookachtig gekrijs, hetzelfde geluid dat hen in de verte had achtervolgd.

Faile werkte zich door wat dun, door de Verwording gevlekt onkruid. Het was dom om daar doorheen te rennen op een plek waar een takje je kon doden, maar ze dacht niet helder na.

Zij was als eerste ter plaatse en bereikte de rotsen waar ze de Hoorn had verstopt. Daar stond niet alleen Vanin, maar ook Harnan. Vanin had de Hoorn van Valere in zijn dikke armen, terwijl Harnan vocht met een of ander beest met een donkere vacht, schreeuwend en zwaaiend met zijn zwaard.

Vanin keek naar Faile en werd zo bleek als het hemd van een Witmantel.

‘Dief!’ riep Faile. ‘Hou hem tegen! Hij heeft de Hoorn van Valere gestolen!’

Vanin slaakte een kreet, smeet de Hoorn van zich af alsof het ding hem had gebeten en ging ervandoor. Licht, maar hij kon wel hard lopen voor iemand van zijn grootte! Hij greep Harnan bij de schouder en trok hem opzij, terwijl het beest die spookachtige kreet slaakte.

Er klonk nog meer gebrul in de verte. Faile dook op de grond, greep de Hoorn en klemde hem tegen zich aan. Die mannen waren geen gewone dieven. Ze hadden niet alleen haar strategie doorzien, maar ook nog eens ontdekt waar ze de Hoorn had verstopt. Faile voelde zich net een boerenmeisje dat in de drie-beker-truc van een stedeling was getrapt.

De anderen die met haar mee waren gerend, stonden er stomverbaasd bij, ofwel door het zien van de Hoorn, of door het monster. Het schepsel krijste. Het leek wel een soort beer met te veel armen, hoewel het groter was dan alle beren die Faile ooit had gezien. Ze krabbelde overeind. Er was geen tijd om de dieven te zoeken, want het beest beukte tegen Failes wachters aan. Het rukte krijsend het hoofd van een lid van Cha Faile van zijn schouders.

Faile schreeuwde en smeet een mes op het wezen af, terwijl Arrela op zijn schouder inhakte met haar zwaard. Op dat ogenblik kwam er een twééde beest over de rotsen naast Faile heen.

Ze vloekte, sprong weg en gooide een mes. Ze raakte het, of althans, het wezen slaakte een kreet die klonk als een schreeuw van woede en pijn. Toen Mandevwin op zijn paard kwam aanrijden met een fakkel, onthulde het licht dat die verschrikkelijke wezens gezichten hadden als van insecten, en een heleboel vlijmscherpe tanden. Failes mes stak uit een bolvormig oog.

‘Bescherm de vrouwe!’ riep Mandevwin. Hij gooide speren naar de Roodarmen, waarmee ze het eerste monster bestookten en wegduwden bij Arrela, die bloedend opzij schuifelde. Maar de vrouw was haar zwaard niet verloren.

Faile ging achteruit terwijl Cha Faile zich om haar heen opstelde en keek naar wat ze in haar armen hield. De Hoorn van Valere, uit de zak getrokken waar ze hem in had gestopt. Ze kon erop blazen...

Nee, dacht ze. Hij is gebonden aan Cauton. Voor haar zou het een doodgewone hoorn zijn.

‘Rustig!’ zei Mandevwin, die zijn strijdros achteruit liet dansen toen een van de beesten er een uithaal naar deed. ‘Verdin, Laandon, we hebben meer speren nodig! Lopen! Die wezens vechten als evers. Lok ze naar voren, doorboor ze!’

De tactiek werkte bij een van de monsters, maar toen Mandevwin schreeuwde, viel de andere hem aan en greep de hals van zijn paard vast. Het schepsel veegde soldaten opzij die probeerden het aan te vallen, en Mandevwin sloeg kreunend tegen de grond.

Met de Hoorn nog in haar armen rende Faile langs een groep Roodarmen die het andere beest hadden weten te doorboren. Ze greep een aangestoken fakkel en gooide die naar het andere monster, waardoor de vacht op zijn rug in brand vloog. Het wezen brulde toen het vuur over zijn rug liep en zijn vacht brandde als droog aan-maakhout. Het werkte Mandevwins dode paard, dat bijna onthoofd was, tegen de grond terwijl het brullend en jankend kronkelde.

‘Neem de gewonden mee!’ beval Faile. Ze pakte een lid van de Bond bij de arm. ‘Zorg voor Mandevwin!’

De man keek met grote ogen naar de Hoorn in haar armen, herpakte zich en knikte, roepend naar twee anderen om hem te helpen bij het tillen.

‘Vrouwe?’ vroeg Aravine, die vlak bij de struiken achter haar stond. ‘Wat is er aan de hand?’

‘Twee Roodarmen probeerden te stelen wat ik bij me had,’ antwoordde Faile. ‘Nu gaan we rijden, de nacht in.’

‘Maar...’

‘Luister!’ zei Faile, wijzend in de duisternis.

In de verte klonken verschillende schreeuwen, in antwoord op de kreten van het stervende beest.

‘Dat geschreeuw zal nog meer verschrikkingen lokken, en de geur van het bloed hier ook. We gaan. Als we vannacht ver genoeg de Verwoeste Landen in kunnen komen, zijn we misschien veilig. Wek het kamp en help de gewonden op paarden. Bereid iedereen voor op een snelle tocht. Schiet op!’

Aravine knikte en rende weg. Faile wierp nog een blik in de richting waarin Harnan en Vanin waren verdwenen. Ze verlangde ernaar hen op te sporen, maar als ze hen ’s nachts wilde volgen zouden ze langzaam moeten bewegen, en dat zou vannacht hun dood betekenen. En bovendien, wie weet tot welke middelen een paar Duistervrienden toegang hadden?

Ze zouden vluchten. En Licht, Faile hoopte dat ze niet nog erger was misleid dan het al leek. Als Vanin om de een of andere reden een namaak-Hoorn had voorbereid, een kopie die hij kon laten vallen en die Faile kon ‘redden’ terwijl hij vluchtte...

Ze zou het nooit weten. Als ze bij de Laatste Slag aankwam met een nephoorn, zou ze misschien wel iedereen verdoemen. Die mogelijkheid plaagde haar terwijl de leden van de karavaan haastig de duisternis in gingen, hopend op het Licht en het geluk om aan de gevaren van de nacht te ontkomen.

36

Onveranderlijke dingen

Er was iets mis met Rhand.

Nynaeve omklemde de stalagmiet diep in de Doemkrocht, zodat de windvlagen haar niet in dat zwarte niets zouden trekken. Moiraine had het het wezen van de Duistere genoemd, maar betekende dat dan niet dat het de Ware Kracht was? Erger nog, als zijn wezen zich in de wereld bevond, betekende dat dan niet dat hij zich had bevrijd?

Wat het ook was, het had een sterk aanzuigende werking en trok alles naar zich toe. Ze vreesde dat als ze losliet, ze naar binnen gesleurd zou worden. Haar stola was er al in verdwenen. Als dat niets haar naar binnen trok, was het afgelopen met haar leven. En misschien ook wel met haar ziel.

Rhand, dacht Nynaeve angstig. Kon ze iets doen om hem te helpen? Hij stond tegenover Moridin en de twee waren verstrengeld, zwaard tegen zwaard. Haast verstard in de tijd. Het zweet druppelde langs Rhands gezicht. Hij sprak niet. Hij knipperde niet eens met zijn ogen.

Zijn voet had die duisternis aangeraakt. Op dat ogenblik was hij verstard, en Moridin ook. Ze leken wel standbeelden. De lucht gierde om hen heen, maar leek niet dezelfde invloed op hen te hebben als op Nynaeve. Ze stonden nu al zeker een kwartier lang zo verstijfd.

Al met al was hun groep nog geen uur geleden de krocht in gegaan om het tegen de Duistere op te nemen.

Nynaeve zag stenen over de grond schuiven en opgeslokt worden in dat zwart. Haar kleding wapperde als in een sterke wind, net als die van Moiraine, die verderop zat en zich ook vasthield aan een stenen tand.

Ze kon de Ene Kracht niet gebruiken. Rhand putte elk beetje uit haar dat hij kon bevatten, ook al leek het er niet op dat hij er iets mee deed. Kon ze bij Moridin komen? Hij leek zich niet te kunnen bewegen. Als ze hem nu eens met een steen op zijn hoofd sloeg? Dat zou beter zijn dan afwachten.

Nynaeve beproefde haar gewicht tegen de trekkracht van dat niets en ontspande haar greep op de stalagmiet. Meteen begon ze te glijden, dus ze trok zichzelf er weer tegenaan.

Ik wil me tijdens de Laatste Slag niét alleen maar vasthouden aan een steen, dacht ze. Of in ieder geval niet de hele tijd aan dezelfde. Ze moest proberen zich te bewegen. Recht vooruitgaan leek te gevaarlijk, maar als ze zich opzij bewoog... ja, er stond nog een stalagmiet een stukje verderop, rechts van haar. Ze liet los en verplaatste zich half glijdend, half schuivend naar de volgende stalagmiet. Van daaraf koos ze een volgende, liet heel behoedzaam de huidige los en greep een andere steen vast.

Het ging heel langzaam. Rhand, jij wolkoppige dwaas, dacht ze. Als hij haar of Moiraine de leiding over de cirkel had laten nemen, dan hadden ze misschien iets kunnen doen terwijl hij in gevecht was!

Ze bereikte een volgende stalagmiet en stopte toen ze rechts van haar iets zag. Bijna gilde ze het uit. Er zat daar een vróuw ineengedoken, dicht tegen de muur, door de rotsen beschut tegen de wind. Ze leek te huilen.

Nynaeve keek naar Rhand, die nog altijd verstard tegen Moridin aan stond, en benaderde toen de vrouw. Dankzij het grotere aantal stalagmieten hier kon Nynaeve veiliger kruipen, aangezien de stenen de trekkracht van het niets tegenhielden.

Nynaeve kwam bij de vrouw aan. Ze was aan de muur geketend. ‘Alanna?’ vroeg Nynaeve. ‘Licht, wat doe jij hier?’

De Aes Sedai knipperde met rode ogen naar Nynaeve. Ze staarde mat voor zich uit, alsof haar geest leeg was. Toen Nynaeve de vrouw omrolde, zag ze dat de hele linkerkant van Alanna’s lichaam met bloed besmeurd was door een meswond in haar buik. Licht! Nynaeve had het aan haar bleke gezicht meteen al moeten zien.

Waarom was ze gestoken en hier achtergelaten? Ze heeft Rhand gebonden, besefte Nynaeve. O, Licht. Het was een valstrik. Moridin had Alanna bloedend achtergelaten en was het gevecht met Rhand aangegaan om hem af te leiden. Als Alanna stierf, zou Rhand – als haar zwaardhand – waanzinnig worden van woede.

Waarom had hij het niet in de gaten gehad? Nynaeve viste in haar buidels op zoek naar kruiden, maar toen onderbrak ze zichzelf. Konden kruiden nu nog wel iets uithalen? Ze moest de Ene Kracht gebruiken om zo’n wond te Helen. Nynaeve scheurde de kleding van de vrouw om een verband te maken, en toen probeerde ze uit saidar te putten voor Heling.

Maar Rhand had de Ene Kracht vast en wilde niet loslaten. In paniek probeerde ze hem van zich af te slaan, maar Rhand hield vast. En strakker, toen ze probeerde hem weg te duwen. Hij leek het tóch te geleiden, hoewel ze de wevingen niet kon zien. Ze voelde iets, maar door de gierende wind en de vreemde aard van de krocht was het alsof er een storm om haar heen raasde. De Kracht was daar op een of andere wijze mee verstrengeld.

Koppige dwaas! Ze had saidar nodig! Hoewel het eigenlijk niet zijn schuld was. Door de aard van de koppeling kon Rhand haar geen kracht geven. Hij had de leiding over de cirkel, dus alleen hij kon geleiden zolang de cirkel standhield.

Nynaeve drukte haar hand tegen Alanna’s wond en voelde zich machteloos. Durfde ze Rhand toe te roepen dat hij haar moest bevrijden uit de cirkel? Als ze dat deed, zou Moridin zich ongetwijfeld naar haar omdraaien en Alanna aanvallen.

Wat moest ze doen? Als deze vrouw stierf, zou Rhand doorslaan. Dat zou waarschijnlijk zijn einde betekenen... en het einde van de Laatste Slag.

Mart hakte met zijn bijl in op het hout om er een punt aan te maken. ‘Kijk,’ zei hij, ‘het hoeft niet mooi te zijn. Bewaar je mooie timmermanswerk maar om indruk te maken op de burgemeestersdochter.’

De toekijkende mannen en vrouwen knikten met grimmige vastberadenheid. Het waren boeren, dorpelingen en ambachtslieden, net zulke mensen als die hij in Tweewater had gekend. Mart had er duizenden onder zijn bevel. Hij had nooit verwacht dat het er zoveel zouden zijn. De goede mensen van het land waren hierheen gekomen om te vechten.

In Marts ogen waren ze allemaal gek. Als hij had kunnen ontsnappen, zou hij zich nu ergens in een kelder verstoppen. Hij mocht branden, maar hij zou het hebben geprobeerd.

De dobbelstenen ratelden in zijn hoofd, maar dat deden ze al sinds Egwene hem de leiding had gegeven over alle legers van het Licht. Je had er echt helemaal niks aan om zo’n verrekte ta’veren te zijn.

Hij ging door, scherpte de punt aan de paal voor de palissade. Eén kerel keek met bijzonder veel aandacht toe, een oude boer met een zo leerachtige huid dat Trollok-zwaarden er waarschijnlijk op zouden afketsen. Hij kwam Mart om de een of andere reden bekend voor.

Het Licht verzenge die herinneringen, dacht Mart. Ongetwijfeld leek die kerel op iemand uit een van de oude herinneringen die Mart had gekregen. Ja, dat kon kloppen. Hij kon het zich niet helemaal herinneren. Een... kar? Een Schim?

‘Kom op, Renald,’ zei de kerel tegen een van zijn metgezellen, ook weer een boer, zo te zien afkomstig uit de Grenslanden. ‘Laten we langs de rij lopen, kijken of we de andere jongens kunnen laten ópschieten.’

De twee liepen weg terwijl Mart de paal afmaakte en zijn voorhoofd afveegde. Hij pakte een volgende paal – hij kon het die schaapherders beter nog een keer voordoen – toen een gedaante gehuld in een cadin’sor langs de grotendeels voltooide palissademuur aan kwam rennen.

Urien had helrood haar, dat hij kort droeg, op een paardenstaart aan de achterkant na. Hij stak zijn hand naar Mart op terwijl hij langs rende. ‘Ze zijn opgewonden, Martrim Cauton,’ zei Urien zonder zijn pas in te houden. ‘Ik denk dat ze deze kant op komen.’

‘Bedankt,’ riep Mart. ‘Je hebt er eentje van me te goed.’

De Aiel draaide zich tijdens het rennen om en draafde een stukje achteruit verder. ‘Win die strijd maar gewoon! Ik heb een fles oosquai op onze overwinning gewed.’

Mart snoof. Het enige wat verontrustender was dan een onverstoorbare Aiel was een grijnzende. Wedden? Op de uitkomst van deze slag? Wat voor weddenschap was dat nou? Als ze verloren, zou niemand lang genoeg leven om de winst...

Mart kreeg een frons op zijn voorhoofd. Eigenlijk was dat best een heel goede weddenschap. ‘Met wie heb je die weddenschap gesloten?’ riep Mart hem na. ‘Urien?’ Maar de man was al te ver weg om hem te horen.

Mart mopperde wat, maar hij gaf zijn bijl aan een van de mensen om hem heen, een slanke Tyreense vrouw. ‘Hou ze in het gareel, Cynd.’

‘Ja, heer Cauton.’

‘Ik ben verdomme geen heer,’ zei Mart gewoontegetrouw terwijl hij zijn ashandarei pakte. Hij liep weg, bekeek de palissade in aanbouw en zag een handjevol doodswachtgardisten langs de rijen werkende mensen lopen. Net wolven te midden van de schapen. Mart haastte zich verder.

Zijn leger had niet veel tijd meer om zich voor te bereiden. Dankzij hun Poorten hadden ze een voorsprong op de Trolloks, maar ze waren nog niet ontkomen. Licht, er vfél niet te ontkomen. Mart had echter zelf het slagveld mogen kiezen, en dit Merrilor leek hem het beste.

Net of je de plek uitkiest voor je eigen graf, dacht Mart. Iets wat ik liever helemaal niet had willen kiezen.

De palissade rees op voor de bossen ten oosten van de akker. Hij had geen tijd om het hele gebied met een palissade af te sluiten, en dat zou trouwens ook geen zin hebben. Met die Sharaanse geleiders kon de Schaduw door muren heen komen als een zwaard door zijde. Maar een paar palissades, met looppaden bovenlangs, zouden zijn boogschutters de benodigde hoogte geven om op Trolloks te schieten.

Mart had hier twee rivieren om mee te werken. De Mora stroomde in zuidwestelijke richting, tussen de Hoogvlakte en de Dasharknobbel. De zuidelijke oever lag in Shienar, de noordelijke oever in Arafel. De Mora kwam samen met de Erinin, die pal westwaarts langs de zuidelijke rand van de akker liep.

Die rivieren zouden meer uithalen dan muren, vooral nu hij de middelen had om ze fatsoenlijk te verdedigen. Als je het althans middelen kon noemen. De helft van zijn soldaten was zo groen als lentegras en de andere helft had zich de week ervoor al bijna doodgevochten. De Grenslanders hadden twee van elke drie man verloren; Licht, twee van de drié. Een minder leger zou allang zijn ontbonden.

Als hij iedereen meetelde die hij had, zou Mart met vier tegen één in de minderheid zijn wanneer die Trolloks aankwamen, althans volgens verslagen van de Hemelvuisten. Het zou bloederig worden.

Mart trok zijn hoed verder omlaag en krabde langs het nieuwe ooglapje dat Tuon hem had gegeven. Rood leer. Hij vond het mooi.

Hij kwam langs een aantal nieuwe rekruten van de Torenwacht. Ze hielden oefengevechten met stokken; de speerpunten die erop moesten komen, werden nog gesmeed. De mannen zouden zo te zien eerder zichzelf verwonden dan de vijand.

Mart ging bij hen staan, gaf zijn ashandarei aan een van de mannen en pakte een vechtstok van een andere aan terwijl de eerste haastig salueerde. De meeste van die mannen waren niet oud genoeg om zich vaker dan eens per maand te hoeven scheren. Als de jongen wiens staf hij had overgenomen een dag ouder was dan vijftien, zou Mart zijn laarzen opeten. Hij zou ze niet eens eerst koken!

‘Je moet niet ineenkrimpen elke keer als je stok iets raakt!’ zei Mart. ‘Als je je ogen dichtdoet op het slagveld, ben je dood. Hebben jullie de vorige keer niet opgelet?’

Mart hield de vechtstok omhoog, liet zien waar ze hem moesten vasthouden en deed hun de blokkeeroefeningen voor die zijn vader hem had geleerd, toen hij nog jong genoeg was om te denken dat vechten met een vechtstok leuk zou zijn. Hij begon te zweten terwijl hij elk van de nieuwe rekruten om beurten aanviel en dwong zijn slagen af te weren.

‘Jullie móéten dit beter doen,’ riep Mart tegen hen allemaal. ‘Het zou mij niet zoveel uitmaken, aangezien jullie kennelijk zo stom zijn als boomstronken, maar als jullie omkomen, moet ik jullie moeders een brief schrijven. Dat doe ik niet, hoor, maar misschien voel ik me dan een beetje schuldig tussen het dobbelen door, en ik heb de pest aan schuldgevoel, dus let op!’

‘Heer Cauton?’ vroeg de jongen die hem de vechtstok had gegeven. ‘Ik ben geen...’ Hij brak zijn zin af. ‘Ja, wat is er?’

‘Kunnen we niet gewoon oefenen met het zwaard?’

‘Licht!’ zei Mart. ‘Hoe heet je?’

‘Sigmont, meneer.’

‘Nou, Sigmont, hoeveel tijd denk je dat we hebben? Misschien kun je even naar buiten lopen, met die Gruwheren en dat Schaduwgebroed praten en vragen of we nog een paar maanden de tijd kunnen krijgen, zodat ik jullie allemaal fatsoenlijk kan opleiden.’

Sigmont bloosde, en Mart gaf hem zijn vechtstok terug. Stadsjongens. Hij zuchtte. ‘Luister, het enige wat ik wil is dat jullie je kunnen verdedigen. Ik heb geen tijd om grote strijders van jullie te maken, maar ik kan jullie wél leren samen te werken, in formatie te blijven en niet ineen te krimpen als de Trolloks komen. Daar heb je meer aan dan aan fraaie zwaardbewegingen, geloof me.’

De jongemannen knikten met tegenzin.

‘Ga verder met oefenen,’ zei Mart, die zijn voorhoofd afveegde en over zijn schouder keek. Bloed en as! De doodswachtgardisten kwamen zijn kant op.

Hij greep zijn ashandarei, draafde weg en dook om een tent heen, alleen om daar op een groep Aes Sedai te stuiten die over het pad aan kwamen lopen.

‘Mart?’ vroeg Egwene vanuit het midden van de groep vrouwen. ‘Gaat het wel goed met je?’

‘Ze zitten achter me aan, verdomme,’ zei hij, om de zijkant van de tent glurend.

‘Wie zit er achter je aan?’ vroeg Egwene.

‘Doodswachtgardisten,’ antwoordde Mart. ‘Ik moest nu eigenlijk in Tuons tent zijn.’

Egwene bewoog een paar vingers en stuurde de andere vrouwen weg, en alleen haar twee schaduwen – Gawein en die Seanchaanse vrouw – bleven bij haar. ‘Mart,’ zei Egwene lijdzaam, ‘ik ben blij dat je eindelijk bij zinnen bent gekomen en het Seanchaanse kamp hebt verlaten, maar had je niet tot na de slag kunnen wachten voordat je overliep?’

‘Niet om je in de rede te vallen,’ zei hij, slechts half luisterend, ‘maar kunnen we doorlopen naar het Aes Sedai-gedeelte van het kamp? Daar zullen ze me niet volgen.’ Misschien. Als alle doodswachtgardisten net zo waren als Karede, dan misschien toch wel. Karede zou nog achter een man die in een afgrond sprong aan duiken om hem te pakken te krijgen.

Egwene liep terug, en ze leek niet ingenomen met Mart. Hoe was het toch mogelijk dat Aes Sedai zo volkomen beheerst konden zijn, en dat je als man desondanks aanvoelde dat ze ontevreden over je waren? Eigenlijk zou een Aes Sedai een man waarschijnlijk ook achterna duiken in een afgrond, al was het maar om hem – tot in de bijzonderheden – te vertellen wat hij allemaal verkeerd deed bij zijn gekozen zelfmoordmethode.

Mart wenste dat hij de laatste tijd niet zo vaak de indruk had dat hij degene was die in een afgrond sprong.

‘We zullen iets moeten bedenken om aan Fortuona uit te leggen waarom je ervandoor bent gegaan,’ zei Egwene terwijl ze het kamp-gedeelte van de Aes Sedai naderden. Mart had hen zo ver als redelijkerwijs mogelijk was bij de Seanchanen vandaan geplaatst. ‘Dat huwelijk zal een probleem vormen. Ik stel voor dat je...’

‘Wacht, Egwene,’ viel Mart haar in de rede. ‘Waar heb je het over?’ ‘Je vlucht voor de Seanchaanse wachters,’ zei Egwene. ‘Heb je dan niet geluisterd... Nee, natuurlijk niet. Het is fijn te weten dat terwijl de hele wereld instort, een paar dingen volkomen onveranderd blijven. Cuendillar en Mart Cauton.’

‘Ik vlucht voor ze,’ zei Mart, die over zijn schouder keek, ‘omdat Tuon wil dat ik mijn oordeel vel. Elke keer als een soldaat de Keizerin wil smeken om genade voor een overtreding, ben ik degene die verdomme zijn verhaal moet aanhoren!’

‘Jij,’ zei Egwene, ‘en oordelen vellen?’

‘Ik weet het,’ zei Mart. ‘Te veel werk, verdomme, als je het mij vraagt. Ik ontloop de hele dag al gardisten en probeer wat tijd voor mezelf te stelen.’

‘Van een beetje eerlijk werk ga je niet dood, Mart.’

‘Je weet wel beter. Soldaat zijn is ook eerlijk werk, en daar gaan om de haverklap mannen aan dood.’

Gawein Trakand oefende er kennelijk in om op een dag Aes Sedai te worden, want hij bleef Mart maar kwade blikken toewerpen waar Moiraine trots op zou zijn geweest. Nou, hij ging zijn gang maar. Gawein was een prins. Hij was onderwezen in dingen als oordelen vellen. Hij stuurde waarschijnlijk elke dag tijdens het middagmaal wel een paar mannen naar de galg, gewoon om zijn vaardigheden bij te houden.

Maar Mart... Mart zou geen bevel geven om mannen te laten terechtstellen, en dat was dat. Ze kwamen langs een groep Aiel die oefengevechten hielden. Was dit de groep waar Urien naar onderweg was geweest? Zodra ze er voorbij waren – Mart probeerde de anderen sneller te laten lopen zodat de Seanchanen hem niet zouden inhalen -ging hij dichter naar Egwene toe.

‘Heb je hem al gevonden?’ vroeg hij zachtjes.

‘Nee,’ antwoordde Egwene, die recht voor zich uit bleef kijken. Hij hoefde niet te zeggen waar hij het over had. ‘Hoe kan je dat ding nou zijn kwijtgeraakt? Na al het werk dat het ons verdomme heeft gekost om hem te vinden?’

‘We? Voor zover ik heb gehoord, hadden Rhand, Loial en de Grenslanders veel meer te maken met de vondst ervan dan jij.’

‘Ik was erbij,’ zei Mart. ‘Ik heb toch dat hele verdomde continent door gereden? Ik mag branden, eerst Rhand, en nu jij. Blijft iederéén me dan lastigvallen over die tijd? Gawein, wil jij ook even zeuren?’ ‘Nou, graag!’ Hij klonk gretig.

‘Hou je kop,’ zei Mart. ‘Het lijkt erop dat niemand het zich goed kan herinneren, behalve ik. Ik heb als een waanzinnige achter die stomme Hoorn aan gezeten. En, zal ik je vertellen, ik was degene die op dat ding blies om jullie allemaal uit Falme te laten ontsnappen.’ ‘Is dat hoe jij het je herinnert?’ vroeg Egwene.

‘Zeker weten,’ zei Mart. ‘Ik bedoel, ik ben een paar dingen kwijt, maar het meeste heb ik uitgevogeld.’

‘En de dolk?’

‘Dat prulletje? Amper de moeite waard.’ Hij merkte dat hij naar zijn zij reikte, naar de plek waar hij de dolk vroeger droeg. Egwene trok haar wenkbrauw naar hem op. ‘Maar goed, daar gaat het niet om. We moeten die verrekte toeter hebben, Egwene. We hebben hem nódig.’

‘Er zijn mensen naar op zoek,’ zei ze. ‘We weten niet helemaal wat er is gebeurd. Er was een residu van het Reizen, maar het is al een tijdje geleden en... Licht, Mart. We doen ons best, ik beloof het je. Het is niet het enige wat de Schaduw de laatste tijd van ons heeft gestolen...’

Hij keek haar zijdelings aan, maar meer vertelde ze hem niet. Verrekte Aes Sedai. ‘Heeft iemand Perijn al gezien?’ vroeg hij. ‘Ik wil niet degene zijn die hem moet vertellen dat zijn vrouw vermist wordt.’ ‘Niemand heeft hem gezien,’ antwoordde Egwene. ‘Ik neem aan dat hij Rhand aan het helpen is.’

‘Bah,’ zei Mart. ‘Kun je me met een Poort naar de top van de Knobbel krijgen?’

‘Ik dacht dat je naar mijn kamp wilde.’

‘Daar komen we langs,’ zei Mart. Nou ja, min of meer. ‘En die doodswachtgardisten zullen het niet verwachten. Ik mag branden, Egwene, maar ik denk dat ze hebben geraden waar we heen gingen.’ Egwene opende – na even nadenken – een Poort voor hen naar het Reisterrein boven op de Knobbel. Ze stapten erdoor.

De Dasharknobbel, hoger dan een heuvel en lager dan een berg, rees zeker honderd voet omhoog nabij het midden van het slagveld. De rotsformatie was niet te beklimmen, dus je kon er alleen met Poorten bovenop komen. Van hieraf zouden Mart en zijn bevelvoerders de hele slag kunnen overzien.

‘Ik heb nog nooit iemand gekend,’ zei Egwene tegen hem, ‘die bereid is zo hard te werken om werk te ontlopen, Martrim Cauton.’ ‘Dan ben je niet vaak genoeg met soldaten omgegaan.’ Mart zwaaide naar de mannen die hem een saluut brachten toen hij het Reisterrein af liep.

Hij keek noordwaarts naar de Mora en eroverheen naar Arafel. Toen naar het noordoosten, naar de ruïnes van wat ooit een fort of uitkijktoren was geweest. Toen naar het oosten, naar de palissade en het bos. Hij bleef om zijn as draaien en keek zuidwaarts naar de Erinin in de verte en het vreemde groepje hoge bomen waar Loial zo van onder de indruk was. Ze zeiden dat Rhand die had laten groeien tijdens de bijeenkomst waarbij het verdrag was ondertekend. Mart keek naar het zuidwesten, naar de enige goede voorde door de Mora, de Hawalvoorde genoemd door de boeren die hier hadden gewoond. Voorbij de voorde aan de Arafelse kant lagen uitgestrekte moerassen.

Westwaarts, aan de overkant van de Mora, lag de Hoogvlakte van Polov, een vlakte van veertig voet hoog met een steile helling aan de oostkant en glooiender hellingen aan de andere kanten. Tussen de voet van de zuidwestelijke helling en de moerassen lag een gang van ongeveer honderd meter breed, veel gebruikt door reizigers die de voorde tussen Arafel en Shienar overstaken.

Mart kon die delen van het landschap in zijn voordeel gebruiken. Hij kon ze allemaal gebruiken. Zou het genoeg zijn? Hij voelde iets aan hem trekken vanuit het noorden. Rhand zou hem binnenkort nodig hebben.

Hij draaide zich om, klaar om ervandoor te gaan, toen er iemand naderde over de top van de Knobbel, maar het waren niet de doodswachtgardisten. Het was alleen maar de gelooide Jur Gradi.

‘Ik heb die soldaten voor je gehaald,’ zei Gradi wijzend. Mart zag een legertje door een Poort naar het Reisterrein vlak bij de palissade komen. Honderd mannen van de Bond, geleid door Delarn, met een bloedrode vlag. De Roodarmen werden vergezeld door ongeveer vijfhonderd mensen in burgerkleding.

‘Wat was hier de zin van?’ vroeg Gradi. ‘Je hebt die honderd naar een dorp in het zuiden gestuurd om te rekruteren, neem ik aan?’

Dat, en meer. Ik had je leven gered, man, dacht Mart, die probeerde Delarn in de groep te vinden. En dan meld je je vrijwillig hiervoor aan. Stomme dwaas. Delarn deed alsof het zijn lot was.

‘Breng ze naar het noorden,’ zei Mart. ‘Volgens de kaarten is er maar één goede plek om de rivier in te dammen, een smalle kloof een paar roeden ten noordoosten die kan worden dichtgestopt.’

‘Goed,’ zei Gradi. ‘Er gaan ook geleiders mee.’

‘Daar zul jij je om moeten bekommeren,’ zei Mart. ‘Maar laat vooral die zeshonderd mannen en vrouwen de rivier verdedigen. Breng jezelf niet te veel in gevaar. Laat Delarn en zijn mensen het werk doen.’

‘Vergeef me,’ zei Gradi, ‘maar dat lijkt me dan niet zo’n hele grote groep. De meesten zijn niet eens geoefende soldaten.’

‘Ik weet wat ik doe,’ zei Mart. Hoop ik.

Gradi knikte aarzelend en liep weg.

Egwene keek Mart nieuwsgierig aan.

‘We mogen ons niet terugtrekken uit deze strijd,’ zei Mart zacht. ‘Geen aftocht. We kunnen nergens naartoe. We houden hier stand, of we verliezen alles.’

‘Een aftocht is altijd mogelijk,’ zei Egwene.

‘Nee,’ zei Mart beslist. ‘Niet meer.’ Hij legde zijn ashandarei op zijn schouder en stak zijn andere hand uit, met de handpalm naar voren. Toen hij over het landschap tuurde, verschenen de herinneringen alsof ze opdoken uit het licht en stof voor hem. Rion op de Huneheuvel. Naath en de San d’ma Shadar. De Val van Pipkin. Honderden en nog eens honderden slagvelden, honderden overwinningen. Duizenden doden.

Mart zag de flarden van herinneringen over de akker flitsen. ‘Heb je de bevoorradingsmeesters gesproken? We hebben geen voedsel meer, Egwene. We kunnen een langdurige oorlog niet winnen als we vechten en weer achteruitgaan. Ze lopen ons onder de voet als we dat doen. Net als Eyal in de hooglanden van Maighande. We zijn nu op ons sterkst, hoe gebroken we ook zijn. Als we ons terugtrekken, sterven we de hongerdood terwijl de Trolloks ons vernietigen.’

‘We moeten alleen maar volhouden totdat Rhand zegeviert,’ zei Egwene.

‘Dat is gedeeltelijk waar,’ zei Mart, zich omdraaiend naar de Hoogvlakte. Voor zijn geestesoog zag hij wat er zou komen, de mogelijkheden. Hij stelde zich ruiters voor op de Hoogvlakte, als schaduwen. Hij zou verliezen als hij wilde proberen die Hoogvlakte vast te houden, maar misschien... ‘Als Rhand verliest, maakt het niet meer uit. Dan is het Rad gebroken en zijn wij allemaal niets meer, als we geluk hebben. Nou, daar kunnen we verder niks aan doen. Maar het punt is, als hij doet wat hij doen moet, kunnen wij alsnog verliezen. We verliezen alsnog als we de legers van de Schaduw niet tegenhouden.’

Hij knipperde met zijn ogen terwijl hij het voor zich zag, het hele slagveld voor hem uitgespreid. Gevechten bij de voorde. Pijlen vanaf de palissade. ‘We mogen ze niet alleen maar verslaan, Egwene,’ zei Mart. ‘We mogen niet alleen maar standhouden. We moeten ze vernietigen, verdrijven, en ze dan tot de laatste Trollok opjagen. We mogen niet alleen maar overleven... we moeten winnen.’

‘Hoe moeten we dat doen?’ vroeg Egwene. ‘Mart, ik begrijp je niet. Zei je niet gisteren nog dat we tegenover een ontzettende overmacht komen te staan?’

Hij keek naar het moeras en stelde zich schaduwen voor die probeerden erdoorheen te waden. Schaduwen van stof en herinneringen. ‘Ik moet alles veranderen,’ zei hij. Hij kon niet doen wat ze zouden verwachten. Hij kon niet doen wat al was voorbereid, omdat verspieders dat misschien al hadden doorgebrieft. ‘Bloed en bloedas... één laatste worp van de dobbelstenen. Alles wat we hebben op één stapel...’

Een groep mannen in donkere pantsers kwam door een Poort op de top van de Knobbel, hijgend alsof ze een damane hadden moeten najagen om hen hierheen te krijgen. Hun borstplaten waren donker rood gelakt, maar dit stel hoefde zich niet angstaanjagend uit te dossen om angstaanjagend te zijn. Ze leken woedend genoeg om met hun blikken eieren te klutsen.

‘U,’ zei de voorste doodswachtgardist, een man genaamd Gelen, wijzend naar Mart, ‘bent nodig in de...’

Mart stak zijn hand op om hem de mond te snoeren.

‘Ik laat me niet weer afschepen!’ zei Gelen. ‘Ik heb bevelen van...’

Mart wierp de man een blik toe, en hij brak zijn zin af. Mart keek weer naar het noorden. Een koele, om de een of andere reden bekénde wind blies over hem heen, liet zijn lange jas wapperen en streek over zijn hoed. Hij kneep zijn oog samen. Rhand trok aan hem.

De dobbelstenen ratelden nog altijd in zijn hoofd.

‘Ze zijn er,’ zei Mart.

‘Wat zeg je?’ vroeg Egwene.

‘Ze zijn er.’

‘De verkenners...’

‘De verkenners hebben het mis,’ zei Mart. Hij keek op en zag een paar raken snel terugvliegen naar het kamp. Zij hadden het wel gezien. De Trolloks moesten de hele nacht zijn doorgelopen.

Eerst komen de Sharanen, dacht Mart, om de Trolloks even te laten rusten. Zij zullen wel via Poorten hierheen zijn gekomen.

‘Stuur renners,’ zei Mart, wijzend naar de doodswachtgardisten, ‘stuur de mensen naar hun posities. En waarschuw Elayne dat ik de strategie ga veranderen.’

‘Wat?’ vroeg Egwene.

‘Ze zijn er!’ zei Mart, die zich omdraaide naar de gardisten. ‘Waarom rennen jullie verdomme nog niet! Lopen, lópen!’ Boven hen krijsten de raken. Gelen, dat moest Mart hem nageven, salueerde en rende weg – met bonkende voetstappen door dat zware pantser – samen met zijn metgezellen.

‘Het is zover, Egwene,’ zei Mart. ‘Haal diep adem, neem nog een laatste slok brandewijn of steek je laatste beetje tobak aan. Kijk nog maar eens goed naar de grond hier, want straks is hij besmeurd met bloed. Over een uur zitten we er middenin. Het Licht behoede ons allemaal.’

Perijn zweefde in duisternis. Hij was zó moe.

Slachter leeft nog, dacht een deel van hem. Graendal corrumpeert de grote kapiteins. Het einde is nabij. Je mag nu niet wegglippen! Hou vast.

Vasthouden, waaraan? Ilij probeerde zijn ogen te openen, maar hij was zo uitgeput. Hij had... hij had de wolfsdroom eerder moeten verlaten. Zijn hele lichaam voelde verdoofd, behalve...

Behalve zijn zij. Met vingers zo onhandig als bakstenen raakte hij de warmte aan. Zijn hamer. Die was verzengend heet. Die warmte leek door zijn vingers omhoog te trekken, en Perijn haalde diep adem.

Hij moest wakker worden. Hij zweefde op het randje van het bewustzijn, net als wanneer hij bijna sliep, maar nog niet helemaal. In die toestand kreeg hij het gevoel dat er een splitsing voor hem lag. Het ene pad leidde dieper de duisternis in, en het andere... Dat kon hij niet zien, maar hij wist wat het betekende... Het betekende wakker worden.

Warmte uit de hamer straalde omhoog door zijn arm. Zijn geest werd scherper. Word wakker.

Dat was wat Slachter had gedaan. Hij was... wakker geworden... hoe hij dat dan ook gedaan had...

Perijns leven sijpelde weg. Hij had niet veel tijd meer. Half in de omhelzing van de dood klemde hij zijn kaken op elkaar, haalde diep adem en dwong zichzelf om wakker te worden.

De stilte van de wolfsdroom verbrijzelde.

Perijn raakte zachte aarde, een plek met geschreeuw. Iets over een strijd, over het opstellen van gelederen...

Vlakbij riep iemand. En toen nog iemand. En nog meer mensen.

‘Perijn?’ Hij kende die stem. ‘Perijn, jongen!’

Meester Lohan? Perijns oogleden voelden zo zwaar. Hij kon ze niet open krijgen. Armen grepen hem vast.

‘Volhouden. Ik heb je, jongen. Ik heb je. Hou vol.’

37

De Laatste Slag

Het werd ochtend op de Hoogvlakte van Polov, maar de zon scheen niet op de Verdedigers van het Licht. Vanuit het westen en het noorden kwamen de legers van de Duisternis om deze ene, laatste slag te winnen en schaduw te werpen over de aarde, om een Eeuw in te luiden waarin het gejammer van de slachtoffers door niemand meer zou worden gehoord.

— uit het aantekeningenboek van Loial, zoon van Arent zoon van Halan, Vierde Eeuw

Lan hield zijn zwaard omhoog terwijl hij bij zonsopgang op Mandarb door het kamp galoppeerde.

Boven hem begonnen de wolken bloedrood te verkleuren en de reusachtige vuurbollen te weerspiegelen die oprezen vanaf het naderende Sharaanse leger. Ze vlogen in sierlijke bogen door de lucht en leken traag, maar dat kwam door de grote afstand.

Groepen ruiters vertrokken uit het kamp en sloten zich bij Lan aan. De overgebleven Malkieri reden vlak achter hem, maar zijn leger was als een vloedgolf aangezwollen. Andère kwam bij hem rijden met de vlag van Malkier – de Gouden Kraanvogel – als banier voor alle Grenslanden.

Ze waren verwond, maar niet verslagen. Pas als je een man neersloeg, zag je hoe sterk hij was. De man kon vluchten, maar als hij dat niet deed als hij weer ópstond met bloed in zijn mondhoek en vastberadenheid in zijn ogen – dan wist je het: die man stond op het punt echt gevaarlijk te worden.

De vuurbollen leken sneller te bewegen toen ze naar beneden kwamen en in vurig rode uitbarstingen op het kamp terechtkwamen. De grond beefde. Geschreeuw rees op en vermengde zich met het gedonder van hoefslagen. Nog steeds kwamen er mannen naar hem toe. Mart Cauton had in alle kampen bekend laten maken dat er meer cavalerie nodig was voor Lans voorhoede en om gesneuvelde soldaten te vervangen.

Hij had ook laten weten wat hun dat zou kosten. De cavalerie zou zich in de voorhoede van de gevechten bevinden, de gelederen van Trolloks en Sharanen opbreken en weinig rust krijgen. Bij hen zouden vandaag de meeste slachtoffers vallen.

Toch sloten er zich nog steeds mannen bij hem aan. Grenslanders die eigenlijk te oud waren om nog te rijden. Kooplieden die hun geldbuidel hadden opgeborgen en het zwaard hadden opgenomen. Een verrassend aantal zuiderlingen, onder wie veel vrouwen met borstplaten en stalen of leren mutsen, met speren in de hand. Er waren niet voldoende lansen voor iedereen.

‘De helft van wat erbij komt ziet eruit als boeren in plaats van soldaten!’ riep Andère hem over het hoefgetrappel heen toe.

‘Heb je wel eens een man of vrouw uit Tweewater zien rijden, Andère?’ riep Lan terug.

‘Niet dat ik weet.’

‘Dan zul je nog opkijken.’

Lans cavalerie bereikte de Mora, waar een man in een zwarte jas met lang krullend haar en zijn handen op zijn rug stond te wachten. Logain had nu veertig Aes Sedai en Asha’man bij zich. Hij bekeek Lans leger, hief rustig zijn hand en verfrommelde een reusachtige neerdalende vuurbol alsof het een vel papier was. De hemel knetterde als tijdens een bliksemflits en de brekende vuurbol verspreidde een wolk van vonken en rook. Sintels dwarrelden omlaag, doofden, raakten de snelstromende rivier en bedekten het wateroppervlak met zwarte en witte as.

Lan hield Mandarb in toen hij de Hawalvoorde even ten zuiden van de Hoogvlakte bereikte. Logain stak zijn andere hand naar de rivier uit. Het water begon te wervelen en kwam toen in de lucht omhoog alsof het over een onzichtbare helling stroomde. Het denderde aan de andere kant in een woeste waterval omlaag, terwijl een deel van het water over de oevers van de rivier stroomde.

Lan knikte naar Logain en reed door. Hij ging met Mandarb onder de waterval door en stak de nog natte stenen van de voorde over. Zonlicht filterde fonkelend omlaag door het rivierwater boven hen terwijl hij met Andère en de Malkieri achter hem aan door de tunnel galoppeerde. De waterval denderde links van hem omlaag en verspreidde een dichte waternevel.

Lan huiverde toen hij weer in het licht reed en door de gang naar de Sharanen galoppeerde. Rechts van hem rees de Hoogvlakte op, links waren de moerassen, maar hier lag een strook stevige, vlakke grond. Op de Hoogvlakte bereidden boogschutters, kruisboogschutters en drakenbedieners zich voor om salvo’s op de naderende vijand af te vuren.

Sharanen vooraan, een reusachtig leger van Trolloks er vlak achter, allemaal pal ten westen van de Hoogvlakte. Het gedonder van drakenvuur vanaf de rand van de Hoogvlakte liet de lucht beven, en al snel kregen de Sharanen zelf ook te maken met ontploffingen.

Lan kantelde zijn lans naar voren, mikte op een Sharaanse soldaat die op de Hoogvlakte van Polov af stormde, en zette zich schrap.

Elayne keek met een ruk op en draaide haar hoofd opzij. Dat verschrikkelijke lied, een gebrom, een geneurie, tegelijkertijd mooi en huiveringwekkend. Ze spoorde Maanschaduw aan, aangetrokken tot dat zachte geluid. Waar kwam het vandaan?

Het kwam van ergens dieper in het Seanchaanse kamp aan de voet van de Dasharknobbel. Mart uitfoeteren omdat hij haar niet zijn volledige strategie had verteld kon wachten. Ze moest de bron vinden van dat geluid, dat prachtige geluid, dat...

‘Elayne!’ riep Birgitte.

Elayne spoorde haar paard aan.

‘Elayne! Draghkar!’

Draghkar. Elayne herpakte zich en keek omhoog. De schepsels lieten zich als waterdruppels in het kamp om hen heen vallen. Vrouwelijke wachters lieten hun zwaarden zakken, en hun ogen werden groot terwijl het geneurie doorging.

Elayne weefde een donderslag. Hij schoot bij haar vandaan, spleet de lucht en spoelde over de wachters heen, waarop de vrouwen gilden en hun handen voor hun oren sloegen. Elayne voelde een pijnscheut in haar hoofd en sloot vloekend haar ogen. En toen... toen hoorde ze niets meer.

Dat was de bedoeling.

Ze dwong haar ogen open en zag overal Draghkar met magere lijven en onmenselijke ogen. Ze deden hun bek open om te zingen, maar Elaynes dove oren hoorden hun lied niet. Ze glimlachte en weefde zwepen van Vuur, waarmee ze de schepsels neersloeg. Ze kon hun gekrijs van pijn nu ook niet horen, en dat was wel jammer.

Elaynes vrouwelijke wachters herstelden zich, kwamen overeind uit hun knielende houdingen en lieten hun handen van hun oren zakken. Ze zag aan hun verdoofde blikken dat ook zij niets meer hoorden. Birgitte liet ze al snel de verbaasde Draghkar aanvallen. Drie van die schepsels probeerden op te stijgen om weg te vliegen, maar Birgitte schakelde ze stuk voor stuk uit met pijlen met witte veren, en het laatste monster belandde in een tent een stukje verderop.

Elayne zwaaide om Birgittes aandacht te trekken. De eerste geluiden van de Draghkar waren niet van boven gekomen, maar van verder weg in het kamp. Elayne wees, spoorde Maanschaduw aan en leidde haar troepen tussen de Seanchanen door. Overal lagen mannen met open mond op te staren naar de lucht. Velen leken nog te ademen, maar ze staarden met dode ogen voor zich uit. De Draghkar hadden hun ziel verteerd maar hun lichaam laten leven, als de afgesneden korst van het brood van een rijk man.

Slordig. Deze groep Draghkar – Licht, het waren er meer dan honderd – had ieder een man kunnen doden en zich weer kunnen terugtrekken voordat hun aanwezigheid was opgemerkt. Het verre gebrul van de strijd – de schallende hoorns, de bulderende draken, de sissende vuurbollen, die Elayne nu allemaal voelde als trillingen in de lucht en de grond en met haar verdoofde oren slechts heel vaag kon horen – had de aanval van de Draghkar verhuld. De schepsels hadden kunnen toeslaan en weer vluchten, maar ze waren hebzuchtig geworden.

Haar wachters verspreidden zich en hakten op de verbaasde Draghkar in; vele van hen hielden soldaten vast. De beesten waren geen goede vechters, althans niet zo goed als je met hun gespierde lichamen zou verwachten. Elayne wachtte en bereidde wevingen voor. De Draghkar die probeerden te vluchten, brandde ze uit de lucht.

Zodra de laatste dood waren – voor zover zij kon zien, althans -wenkte Elayne Birgitte dichterbij. Er hing een scherpe stank van verbrand vlees in de lucht. Elayne trok haar neus op en reikte vanaf haar paard omlaag om Birgittes hoofd tussen haar handen te nemen en haar oren te Helen. Haar kindertjes schopten terwijl ze dat deed. Reageerden ze elke keer als ze iemand Heelde, of verbeeldde ze zich dat maar? Elayne legde één arm tegen haar buik terwijl Birgitte achteruitstapte en om zich heen keek.

Klayne voelde de schrik van haar zwaardhand toen ze een pijl aanlegde. Birgitte schoot, en een Draghkar kwam struikelend tevoorschijn vanuit een tent verderop. Een Seanchaan wankelde erachteraan naar buiten, met glazige ogen. Het beest was halverwege gestoord terwijl het zich met de soldaat voedde. Die arme kerel zou nooit meer helemaal de oude worden.

Elayne wendde haar paard en zag enkele Seanchaanse soldaten aan komen rennen. Birgitte sprak met hen en draaide zich toen om om met Elayne te overleggen. Elayne schudde alleen haar hoofd, en Birgitte aarzelde en zei toen nog iets tegen de Seanchanen.

Elaynes wachters schaarden zich weer rondom haar en keken met argwaan naar de Seanchanen. Elayne begreep dat gevoel volkomen.

Birgitte wenkte haar naar voren en ze gingen verder in de richting waarin ze tot nu toe waren gegaan. Onderweg naderden een damane en sul’dam die – verrassend genoeg – een reverence maakten voor Elayne. Misschien had die Fortuona hun het bevel gegeven buitenlandse vorsten met eerbied te behandelen.

Elayne aarzelde, maar wat moest ze doen? Ze kon terugkeren naar haar eigen kamp voor Heling, maar dat zou tijd kosten, en ze moest dringend met Mart praten. Wat had het voor zin om dagenlang bezig te zijn met haar strategieën als hij ze toch weer van tafel veegde? Ze vertrouwde hem – Licht, ze moest wel – maar ze wilde toch liever weten wat hij zich had voorgenomen.

Zuchtend stak ze haar voet naar de damane uit. De vrouw fronste en wierp een blik op de sul’dam. Ze schenen het allebei op te vatten als een belediging. Elayne had het ook beslist zo bedoeld.

De sul’dam knikte, en haar damane raakte Elaynes been net boven haar laars aan. Elaynes stevige laarzen waren eerder iets wat een soldaat zou dragen, niet het schoeisel van een koningin, maar ze had geen zin gehad om de strijd in te gaan met muiltjes aan haar voeten.

Een ijzig schokje van Heling voer door haar heen en haar gehoor herstelde zich langzaam. Eerst keerden de lage tonen terug. Ontploffingen, het verre gebulder van drakenvuur, het kolken van de nabijgelegen rivier, een paar Seanchanen die praatten. De middelste tonen kwamen daarna, en toen een vloed van geluid. Ruisende tentflappen, geschreeuw van soldaten, hoorngeschal.

‘Laat ze de anderen Helen,’ zei Elayne tegen Birgitte.

Birgitte trok haar wenkbrauw op en vroeg zich waarschijnlijk af waarom Elayne dat bevel niet gewoon zelf gaf. Nou, die Seanchanen besteedden heel veel aandacht aan wie met wie mocht praten. Elayne gunde hun niet de eer om rechtstreeks tegen hen te spreken.

Birgitte gal het bevel door, en de lippen van de sul’dam werden een streep. De zijkanten van haar hoofd waren geschoren, dus ze was een hooggeboren persoon. Hopelijk had Elayne haar nog een keer beledigd.

‘Ik zal het doen,’ zei de vrouw. ‘Hoewel het me ontgaat waarom jullie je zouden willen laten Helen door een dier.’

De Seanchanen lieten zich doorgaans niet door damane Helen. Althans, dat bleven ze maar beweren. Het had ze er niet van weerhouden de wevingen aan hun gevangen vrouwen te leren, nu ze uit de eerste hand hadden ervaren wat voor groot voordeel het was in de strijd. Voor zover Elayne echter had gehoord, aanvaardden de hooggeborenen die Heling maar zelden.

‘Kom mee,’ zei Elayne, die doorreed. Ze gebaarde haar soldaten dat ze moesten achterblijven om zich te laten Helen.

Birgitte keek haar aan, maar ze bood geen tegenwerpingen. Samen haastten ze zich verder, Birgitte zat inmiddels ook te paard, naar het Seanchaanse bevelsgebouw. Het had één verdieping, was ongeveer zo groot als een kleine boerderij en stond afgezonderd van de rest van het kamp, in een grote kloof met hoge wanden aan de zuidelijke voet van de Dasharknobbel. Het gebouw had eerst op de top gestaan, maar daar hadden ze het weggehaald, aangezien Mart bang was dat het daar te kwetsbaar was. De Knobbel zou in gebruik blijven om met korte tussenpozen de strijd te overzien.

Elayne liet zich door Birgitte helpen met afstijgen. Licht, maar ze begon zich log te voelen als een schip in een droogdok. Ze nam even de tijd om zich te vermannen. Een uitgestreken gezicht, haar gevoel beheerst. Ze klopte op haar haar, streek haar gewaad glad en liep toen naar binnen.

‘Martrim Cauton,’ bulderde ze terwijl ze naar binnen stapte, ‘wat in naam van een verrekte tweevingerige, grommende Trollok denk je dat je aan het doen bent?’

Het verbaasde haar niet dat hij na haar gescheld grijnzend opkeek van de kaartentafel. Hij droeg zijn hoed en jas, met daaronder heel fraaie zijden kleding, die eruitzag alsof het was gemaakt om te passen bij de kleur van de hoed. Het was bij de polsen en kraag voorzien van bewerkt leer om niet uit de toon te vallen. Het leek een soort compromis. Maar waarom zat er een roze lint om zijn hoed?

‘Hallo, Elayne,’ zei Mart. ‘Ik dacht al wel dat ik me binnenkort in je gezelschap zou mogen verheugen.’ Hij gebaarde naar een stoel in het rood en goud van Andor aan de zijkant van de kamer. Er lag een extra dik kussen in en er stond een kop dampend hete thee op het tafeltje ernaast.

Je mag branden, Martrim Cauton, dacht ze. Sinds wanneer ben jij zo slim?

De Seanchaanse Keizerin zat op haar eigen troon aan het uiteinde van de kamer, met Min aan haar zijde. Min was gehuld in genoeg groene zijde om een winkel in Caemlin twee weken lang van voorraad te voorzien. Het ontging Elayne niet dat Fortuona’s troon twee vingers hoger was dan die van Elayne. Verrekt, onuitstaanbaar mens. ‘Mart, er zijn Draghkar in je kamp.’

‘Verdomme,’ zei hij. ‘Waar?’

‘Ik zou eigenlijk moeten zeggen: er waren Draghkar in je kamp,’ zei Elayne. ‘We hebben met ze afgerekend. Je moet je boogschutters zeggen dat ze beter oppassen.’

‘Dat heb ik ze ook gezegd,’ klaagde Mart. ‘Bloed en as. Laat iemand bij de boogschutters gaan kijken, want ik...’

‘Grote prins!’ riep een Seanchaanse boodschapper, die glijdend naar binnen kwam rennen. Hij liet zich op zijn knieën vallen en zakte vervolgens in één soepele beweging gestrekt op de vloer, zonder zijn verhaal te onderbreken. ‘De boogschutters zijn uitgeschakeld door Sharaanse voorrijders! Ze hadden hun aanval verborgen met de rook van vuurbollen.’

‘Bloed en bloedas!’ vloekte Mart. ‘Stuur er nu meteen zestien damane en sul’dam heen! Laat de noordelijke boogeenheden hun eskaders tweeënveertig en vijftig sturen. En zeg tegen de verkenners dat ik ze laat afranselen als zoiets nog een keer gebeurt.’

‘Grote,’ zei de verkenner, die salueerde, opkrabbelde en met neergeslagen blik achteruit naar buiten liep.

Al met al was Elayne onder de indruk van hoe gemakkelijk de verkenner zijn gehoorzaamheid en zijn verslag mengde. Ze werd er ook misselijk van. Geen enkele vorst zou zoiets van haar onderdanen moeten verlangen. De kracht van een natie kwam voort uit de kracht van de mensen, en als je hen brak, brak je je eigen rug.

‘Je wist dat ik kwam,’ zei Elayne toen Mart nog een paar bevelen had gegeven. ‘En je wist al dat ik boos zou zijn om je verandering van tactiek. Je mag branden, Martrim Cauton, waarom voelde je de behoefte om dat te doen? Ik dacht dat onze strategie goed was.’ ‘Dat was hij ook,’ gaf Mart toe.

‘Waarom verander je hem dan?’

‘Elayne,’ zei Mart, die haar aankeek. ‘Iedereen heeft mij de leiding gegeven, tegen mijn wil, omdat mijn geest niet aan te tasten is door de Verzakers, ja?’

‘Dat was de gedachte erachter,’ antwoordde Elayne. ‘Hoewel ik denk dat dat niet zozeer te danken is aan dat medaillon van je, maar meer aan het feit dat je schedel te dik is om er met Dwang doorheen te komen.’

‘Dat heb je verdomde goed,’ zei Mart. ‘Maar als de Verzakers Dwang gebruiken op mensen in onze kampen, dan hebben ze mogelijk ook een paar verspieders bij onze bijeenkomsten.’

‘Dat zal wel.’

‘Dan kennen ze onze strategie dus. Onze grootse strategie, die we al zo lang voorbereiden. Ze kennen hem.’

Elayne aarzelde.

‘Licht!’ zei Mart hoofdschuddend. ‘De eerste en belangrijkste regel voor het winnen van een oorlog is weten wat je vijand gaat doen.’ ‘Ik dacht dat de eerste regel was dat je je terrein moest kennen,’ zei Elayne, die haar armen over elkaar sloeg.

‘Dat ook. Maar goed, ik besefte dat als de vijand weet wat we gaan doen, we dat moeten veranderen. Meteen. Slechte strategieën zijn beter dan strategieën die je vijand al voorziet.’

‘Waarom heb je dit niet eerder bedacht?’ wilde Elayne weten.

Hij bleef haar met een uitgestreken gezicht aankijken. Eén kant van zijn mond kwam een stukje omhoog en hij trok zijn hoed omlaag en wierp schaduw over zijn ooglapje.

‘Licht,’ zei Elayne. ‘Je wist het. Je hebt deze hele week samen met ons voorbereidingen getroffen, en je wist de hele tijd al dat je alles wat we bedachten overboord zou gooien.’

‘Daarmee bewijs je me te veel eer,’ zei Mart, die weer naar zijn kaarten keek. ‘Ik denk dat ik het ergens de hele tijd al wist, maar ik kwam er pas achter vlak voordat de Sharanen hier aankwamen.’ ‘Wat is dan de nieuwe strategie?’

Hij antwoordde niet.

‘Die vertel je niet,’ zei Elayne, en haar benen voelden slap. ‘Jij gaat de strijd aanvoeren, en niemand van ons zal weten wat je je hebt voorgenomen, hè? Anders hoort iemand het misschien en komt het weer bij de Schaduw terecht.’

Hij knikte.

‘De Schepper behoede ons,’ fluisterde ze.

Mart keek haar boos aan. ‘Weet je, dat zei Tuon ook al.’

Op de Hoogvlakte sloeg Uno zijn handen tegen zijn oren toen de draken vuur uitbraakten naar de Trolloks en Sharanen ten westen van hen. Er hing een doordringende geur in de lucht en de knallen waren zo oorverdovend dat hij zijn eigen gevloek niet eens kon horen.

Beneden stormden Lan Mandragorans ruiters naar de flanken van het aanvalsleger en duwden hen bij elkaar, zodat de draken meer schade konden aanrichten. De Sharanen hadden Trolloks bij zich. Niet alle Trolloks, want andere vielen aan vanuit het noordoosten, maar toch een grote troep. Ze hadden vast ook geleiders bij zich, en een heleboel ook.

De draken verstilden en de drakenbedieners stopten de muilen weer vol met wat het dan ook was waar die dingen op werkten. Uno was niet van zins zo verrekte dicht bij die dingen te komen. Ongelukstuig was het. Hij wist het zeker.

De leider van de drakenbedieners was een pezige Cairhienin, en Uno had nooit veel opgehad met dat volk. Ze keken hem verdomme altijd kwaad aan als hij praatte. Deze zat verwaand op zijn paard en vertrok geen spier toen de draken weer vuurden.

De Amyrlin Zetel had zich bij die mannen geschaard, en ook bij de Seanchanen. Uno zou daar niet over klagen. Ze hadden elk zwaard nodig dat ze krijgen konden, inclusief de Cairhienin en die rottige Seanchanen.

‘Wat vindt u van onze draken, kapitein?’ riep de leider – Talmanes – naar Uno. Kapitein. Uno was verdomme bevorderd. Hij leidde nu een troep van pas gerekruteerde piekeniers en lichte cavalerie van de Toren.

Hij had verdomme helemaal nergens de leiding over moeten hebben, hij was gelukkig geweest als gewone soldaat. Maar hij had de opleiding en de strijdervaring, dingen die tegenwoordig steeds zeldzamer werden, of dat had koningin Elayne althans gezegd. Dus nu was hij zo’n verrekte officier, en dat nog wel van een banier voetsoldaten! Nou, hij wist hoe hij moest omgaan met een paalwapen, als het moest, hoewel hij meestal liever vanaf een paard vocht.

Zijn mannen waren klaar om de rand van de Hoogvlakte te verdedigen voor het geval de vijand tegen de helling op kwam. Tot nu toe hadden de boogschutters die voor de drakenbedieners stonden dat voorkomen, maar straks zouden de boogschutters achteruitgaan en dan zouden de gewone soldaten al het vechtwerk moeten gaan doen. Beneden gingen de Sharanen opzij, zodat het Trollok-leger de helling kon bestormen.

De piekeniers zouden oprukken tegen de aanval van de Trolloks, en pieken zouden hier goed werken, aangezien die monsters tegen de heuvel op moesten komen. Daarbij nog wat verrekte cavalerie op hun flanken en een zootje boogschutters die door die Poorten van hoog in de lucht schoten, en ze konden het hier waarschijnlijk dagenlang uithouden. Misschien wel weken. Als ze eraf werden geduwd door een overmacht, zouden ze alleen duim voor duim loslaten en zich aan elk stukje grond vastklampen.

Uno verwachtte dat hij deze verrekte strijd niet zou overleven. Moeder omhelze hem, hij was al verbaasd dat hij het nog zo lang had gered. Echt, die kerel Masema had hem zijn kop moeten afhakken, of de Seanchanen bij Falme, of een Trollok hier en daar. Hij had geprobeerd slank te blijven, zodat hij niet te vreten zou zijn als ze hem in die verrekte kookpotten van ze stopten.

De draken vuurden opnieuw en sloegen reusachtige gaten in de hordes naderende Trolloks. Uno sloeg zijn handen over zijn oren. ‘Kunnen jullie niet even waarschuwen voordat je dat doet, stelletje stomme geitenkl...’

Het volgende schot overstemde hem.

De Trolloks beneden werden de lucht in geblazen toen de draken de grond onder hen verpulverden. Die eieren ontploften nadat ze uit die vervloekte buizen waren afgeschoten. Wat voor iets, behalve de Ene Kracht, kon nou metaal laten ontploffen? Uno wist wel zeker dat hij dat niet wilde weten.

Talmanes stapte naar de rand van de Hoogvlakte om de schade te bekijken. Er kwam een Tarabonse vrouw bij hem staan. Zij had volgens zeggen die wapens uitgevonden. Ze keek opzij, zag Uno en gooide iets naar hem toe. Een stukje was. De Tarabonse vrouw tikte tegen haar oor en begon toen heftig gebarend met Talmanes te overleggen. Hij had dan misschien het bevel over de troepen, maar die vrouw had de leiding over die toestellen. Zij vertelde de mannen waar ze de draken moesten neerzetten.

Uno mopperde wat, maar stopte de was in zijn zak. Een vuist Trolloks was door de ontploffing heen gekomen, een stuk of honderd, en hij had geen tijd om zich nu druk te maken om zijn oren. Uno greep een piek, kantelde hem naar voren en gebaarde naar zijn mannen dat ze hetzelfde moesten doen. Ze droegen allemaal het wit van de Toren, en Uno had zelf ook een witte tabberd aan.

Hij brulde bevelen en bracht zijn piek in gereedheid door zijdelings vlak onder de top van de heuvel te gaan staan en het stompe uiteinde van de steel omhoog te houden. Met zijn ene hand hield hij de steel voor zich vast om te kunnen sturen en kracht te zetten. De andere hand, met de handpalm omlaag, omklemde de steel een armlengte vanaf het uiteinde, en daarmee zou hij de meeste kracht zetten als de Trolloks binnen bereik kwamen. Enkele rijen piekeniers achter Uno stonden klaar om na de eerste botsing naar voren te komen.

‘Wachten met die pieken, stelletje verrekte schaapsherders!’ brulde Uno. ‘Wachten!’

De Trolloks klommen tegen de heuvel op en wierpen zich op de rij pieken. De beesten in de voorhoede probeerden de wapens opzij te slaan door met hun wapens te maaien, maar Uno’s mannen stapten naar voren en doorboorden de Trolloks, vaak met twee pieken per beest. Uno gromde en haalde zijn piek naar achteren om een Trollok in zijn keel te raken.

‘Eerste rij, achteruit!’ beval Uno, die zijn piek naar achteren trok om hem te bevrijden uit de Trollok die hij had gedood. De voorste rij mannen deed hetzelfde. Ze trokken de wapens los en lieten de karkassen de helling af rollen.

De piekeniers in de voorste rij gingen naar achteren terwijl de tweede rij tussen hen door naar voren kwam en pieken in de grauwende Trolloks ramde. Elke rij draaide om beurten naar voren totdat enkele minuten later de hele groep Trolloks dood was.

‘Goed werk,’ zei Uno, die zijn piek rechtop zette. Er liep een spoortje smerig Trollokbloed vanaf de punt langs de schacht omlaag. ‘Goed werk.’

Hij keek opzij, waar de drakenbedieners nog meer eieren in die buizen lieten rollen. Snel haalde hij de was uit zijn zak. Ja, ze konden deze verrekte positie behouden. Ze konden hem goed behouden. Ze hoefden alleen maar...

Een kreet van boven hield hem tegen net voordat hij de was in zijn oren zou stoppen. Er bonsde iets op de grond naast Uno. Een loden bal met slingers eraan, die van hoog uit de lucht was komen vallen. ‘Verrekte Seanchaanse geit!’ brulde Uno, die opkeek en met zijn vuist schudde. ‘Je raakte me bijna op m’n kop, stomme wormenvreter!’

De raken vloog weg, en waarschijnlijk had de ruiter geen woord gehoord van wat Uno had geschreeuwd. Stomme Seanchanen. Hij bukte en haalde de brief van de loden bal.

Terugtrekken via de zuidwestelijke helling van de Hoogvlakte.

‘Dat méén je verdomme niet,’ mompelde Uno. ‘Een schop tegen mijn kop terwijl ik lig te pitten. Allin, kerel, lees jij wat ik lees?’

Allin, een donkerharige Andoraan, droeg een halve baard, aan de zijkanten weggeschoren. Uno had die baardjes altijd belachelijk gevonden.

‘Terugtrekken?’ vroeg Allin. ‘Nu?’

‘Ze zijn verdomme gek geworden,’ zei Uno.

Er kwam een boodschapper bij Talmanes en de Tarabonse vrouw aan, en die bracht hetzelfde nieuws, aan het boze gezicht van de Tarabonse vrouw te zien. Terugtrekken.

‘Ik hoop maar dat Cauton verdomme weet wat hij doet,’ zei Uno hoofdschuddend. Hij begreep nog steeds niet waarom iemand Cauton de leiding over wat dan ook zou geven. Hij herinnerde zich die jongen met zijn diepliggende ogen, altijd snauwend tegen mensen. Half dood, half verwend. Uno schudde zijn hoofd.

Maar hij zou het doen. Hij had trouw gezworen aan die verrekte Witte Toren, dus zou hij het doen. ‘Geef het door,’ zei hij tegen Allin, en hij stopte de was in zijn oren toen Aludra bij de draken nog een laatste salvo voorbereidde voordat ze zouden vertrekken. ‘We trekken ons terug van die verrekte Hoogvlakte en...’

Een enorme knal raakte Uno fysiek, trillingen trokken door zijn lichaam en lieten verdomme bijna zijn hart stilstaan. Zijn hoofd raakte de grond al voordat hij in de gaten had dat hij was gevallen.

Hij knipperde het stof uit zijn ogen weg, kreunde en rolde om toen een volgende flits, en toen nog een, de Hoogvlakte raakte op de plek waar de draken stonden. Bliksem! Zijn soldaten zaten op hun knieën, met hun ogen dicht en hun handen tegen hun oren. Talmanes was echter al opgestaan en brulde bevelen die Uno amper kon horen, gebarend dat zijn mannen zich moesten terugtrekken.

Een tiental vuurbollen, reusachtig groot en onvoorstelbaar snel, steeg op van het Sharaanse leger achter de Trolloks. Uno vloekte en dook in een holte om dekking te zoeken. Hij rolde erin net voordat de hele heuvel beefde als door een aardbeving. Klonters aarde vielen over hem heen en begroeven hem bijna.

Alles kwam op hen af. Alles. Elke verdomde Sharaanse geleider in het leger leek zich tegelijkertijd op de Hoogvlakte te richten. Zijn mensen hadden Aes Sedai neergezet om de draken te beschermen, maar zoals het er nu uitzag zouden ze moeite hebben het daar tegen op te nemen!

De aanval leek een eeuwigheid te duren. Toen het minder werd, kroop Uno uit de holte. Een paar draken lagen aan stukken, en Aludra werkte samen met de drakenbedieners om die te bergen en de rest te beschermen. Talmanes stond te schreeuwen, met een bebloede hand tegen zijn hoofd. Uno peuterde de was uit een van zijn oren – waarschijnlijk had dat spul zijn gehoor gered – en draafde naar Talmanes toe.

‘Waar zijn je verrekte Aes Sedai?’ schreeuwde Uno. ‘Zij moeten dit verdomme tegengaan!’

Ze hadden er vier dozijn, die de opdracht hadden om wevingen uit de lucht te slaan of af te ketsen. Ze hadden gezegd dat ze de Hoogvlakte konden beschermen tegen alles behalve de komst van de Duistere zelf. Nu liepen ze chaotisch rond, omdat de bliksemflitsen midden tussen hen in waren terechtgekomen.

Trolloks kwamen de heuvel weer op. Uno beval Allin om de piekenmuur op te stellen en die schepsels tegen te houden, en toen rende hij met een paar wachters naar de Aes Sedai toe. Hij sloot zich aan bij zwaardhanden om de vrouwen overeind te helpen en te zoeken naar hun leidster.

‘Kwamesa Sedai?’ vroeg Uno toen hij haar zag. De slanke, donkere Arafelse stond haar kleren af te kloppen en mompelde zachtjes in zichzelf.

‘Wat was dat?’ vroeg ze.

‘Eh...’ zei Uno.

‘Die vraag was niet voor jou bedoeld,’ zei ze, turend naar de hemel. ‘Einar! Waarom had je die wevingen niet gezien?’

Een Asha’man kwam aanrennen. ‘Ze kwamen zo snel. Ze waren al bij ons voordat ik tijd had om te waarschuwen. En... Licht! Wie ze ook stuurde, hij was sterk. Sterker dan ik ooit heb gezien, sterker dan...’

Een streep licht spleet de lucht achter hen. Het was een gigantische streep, even lang als het fort bij Fal Dara. Hij draaide om zijn as en opende een reusachtige Poort die de grond midden op de Hoogvlakte doorboorde. Aan de andere kant stond een man in een glanzend pantser gemaakt van zilveren, muntachtige ringen, met donker haar en een krachtige neus. In zijn hand had hij een gouden scepter, waarvan de bovenkant de vorm had van een zandloper of beker.

Kwamesa reageerde meteen, hief haar hand en stuurde een stroom van Vuur op hem af. De man zwaaide met zijn hand, en de vuurstroom werd afgeketst. Toen wees hij bijna achteloos naar haar, waarop iets duns, heets en wits in een streep naar Kwamesa toe schoot. Haar omtrek gloeide even op, en toen was ze verdwenen en dwarrelden er alleen nog wat stofjes naar de grond.

Uno sprong weg en rolde samen met Einar achter de brokstukken van een kapotte draak.

‘Ik kom voor de Herrezen Draak!’ kondigde de gestalte in het zilver aan. ‘Jullie gaan hem roepen. Zo niet, dan zorg ik dat hij op jullie geschreeuw afkomt.’

De grond onder de draken boog omhoog, slechts een paar voet bij Uno vandaan. Hij wierp zijn arm voor zijn gezicht toen stukjes hout en aarde over hem heen spatten.

‘Het Licht behoede ons,’ zei Einar. ‘Ik probeer hem tegen te houden, maar hij maakt deel uit van een cirkel. Een vollédige cirkel. Tweeënzeventig. Ik heb nog nooit zoveel kracht gezien! Ik...’

Een schacht witheet licht sneed door de kapotte draak heen, verdampte die en raakte Einar. De man was binnen een tel verdwenen. Uno krabbelde vloekend en vol afgrijzen achteruit. Hij dook weg toen de brokstukken van draken om hem heen op de grond dreunden.

Uno riep naar zijn mannen dat ze zich moesten terugtrekken en bleef alleen nog staan om een gewonde man bij de arm te grijpen en weg te helpen. Hij twijfelde niet langer aan het bevel dat ze zich moesten terugtrekken van de Hoogvlakte. Het was het mooiste bevel dat iemand ooit had gegeven!

Logain Ablar liet de Ene Kracht los. Hij stond bij de Mora, beneden de Hoogvlakte, en voelde de aanvallen daarboven.

Vandaag was de Ene Kracht loslaten een van de moeilijkste dingen die hij ooit had gedaan. Moeilijker dan het besluit om zichzelf Draak noemen, moeilijker dan voorkomen dat hij Taim wurgde in hun eerste dagen samen in de Zwarte Toren.

De Kracht liep uit hem weg alsof zijn aderen waren geopend en hij leegbloedde op de grond. Hij haalde diep adem. Zoveel van de Ene Kracht vasthouden – van negenendertig mensen in een cirkel – was een roes geweest. Loslaten deed hem denken aan toen hij was gestild, toen de Kracht van hem was gestolen. Toen hij bij elke ademteug de neiging had gehad om op zoek te gaan naar een mes en zichzelf de keel af te snijden.

Hij vermoedde dat dit zijn waanzin was: de angst dat het loslaten van de Ene Kracht zou betekenen dat hij het voor altijd kwijt zou zijn.

‘Logain?’ vroeg Androl.

Logain draaide zijn hoofd naar de kleinere man en zijn metgezellen toe. Ze waren trouw. Logain wist niet waarom, maar ze waren trouw. Allemaal. Dwazen. Trouwhartige dwazen.

‘Voel je dat?’ vroeg Androl. De anderen – Canler, Emarin, Jonnet – staarden naar de Hoogvlakte. De Kracht die daar werd vrijgegeven... was onvoorstelbaar.

‘Demandred,’ zei Emarin. ‘Dat moet hij zijn.’

Logain knikte langzaam. Zoveel kracht... Zelfs een Verzaker kon niet zo sterk zijn. Hij moest een ongelooflijk krachtige sa’angreaal bij zich hebben.

Met zo’n hulpmiddel, fluisterden zijn gedachten hem toe, zou geen enkele man of vrouw je ooit nog de Kracht kunnen afnemen.

Taim had dat gedaan, tijdens Logains gevangenschap. Hij had hem gevangengehouden en afgeschermd, zodat hij niet in staat was geweest de Ene Kracht aan te raken. De pogingen om hem te Bekeren waren pijnlijk geweest, verpletterend. Maar dat hij geen toegang had tot saidin...

Kracht, dacht hij, kijkend naar dat sterke staaltje van geleiden. De lust om zo sterk te zijn overstemde bijna zijn haat jegens Taim.

‘Voorlopig strijden we niet tegen hem,’ besloot Logain. ‘Splits jullie op in de vooraf afgesproken groepen.’ Die zouden bestaan uit één vrouw en vijf of zes mannen per groep. De vrouw en twee mannen konden een cirkel vormen, terwijl de andere twee ondersteuning boden. ‘We gaan die verraders van de Zwarte Toren opjagen.’

Pevara, die naast Androl stond, trok haar wenkbrauw op. ‘Wil je nu al achter Taim aan? Wilde Cauton je niet hier hebben om te helpen bij het verplaatsen van manschappen?’

‘Ik heb het Cauton duidelijk gemaakt,’ zei Logain. ‘Ik wil me tijdens deze slag niet alleen maar bezighouden met cavalerie over de rivier helpen. Wat onze bevelen aangaat, we hebben een opdracht van de Herrezen Draak zelf.’

Rhand Altor had het zijn ‘laatste’ bevelen aan hen genoemd, een briefje dat was bezorgd samen met een kleine angreaal van een man met een zwaard. De Schaduw heeft de zegels van de kerker van de Duistere gestolen. Zoek ze op. Als je kunt, vind ze dan alsjeblieft.

Tijdens hun gevangenschap had Androl, dacht hij, Taim horen opscheppen over de zegels. Dat was hun enige aanwijzing. Logain draaide zich om en keek in de verte. Hun legers trokken zich terug van de Hoogvlakte. Logain kon de verzameling draken van hieraf niet zien, maar de dikke rookwolken die daar opstegen beloofden niet veel goeds.

Hij geeft nog steeds bevelen, dacht Logain. Voel ik me nog genegen ze te gehoorzamen?

Voor een mogelijkheid om wraak te nemen op Taim? Ja, daarvoor zou hij Rhand Altors bevelen opvolgen. Ooit zou hij daar lang niet zoveel twijfels over hebben gehad. Maar dat was vóór zijn gevangenschap en marteling geweest.

‘Ga maar,’ zei Logain tegen zijn Asha’man. ‘Jullie hebben gelezen wat de heer Draak schreef. We moeten die zegels koste wat het kost terughalen. Niets is belangrijker dan dit. We moeten maar hopen dat Taim ze inderdaad heeft. Kijk uit naar tekenen van mannen die geleiden, jaag ze op en dood ze.’

Het maakte niet uit of die mannelijke geleiders Sharanen waren. De Asha’man zouden toch bij deze strijd helpen door vijandelijke geleiders uit te schakelen. Ze hadden die tactiek eerder besproken. Als ze mannen voelden geleiden, konden ze met een Poort bepalen waar ze waren en vervolgens proberen een verrassingsaanval uit te voeren.

‘Als je een van Taims mannen ziet,’ zei Logain, ‘probeer hem dan gevangen te nemen, zodat hij ons kan vertellen waar Taim zijn uitvalsbasis heeft.’ Hij zweeg even. ‘Met een beetje geluk is de M’hael zelf daar ook. Als je hem ziet, hou er dan rekening mee dat hij mogelijk de zegels bij zich heeft. We moeten oppassen dat we die niet vernietigen in ons kruisvuur. Schakel hem uit als dat kan, en keer anders terug en vertel me waar je hem hebt gezien.’

Logains teams liepen weg. Ze lieten hem achter bij Gabrelle, Arel Malevin en Karldin Manfor. Het was maar goed dat in ieder geval een aantal van zijn vaardigste mannen tijdens Taims bewind afwezig was geweest uit de Toren.

Gabrelle keek Logain met een vlakke blik aan. ‘Hoe zit het met Toveine?’ vroeg ze.

‘We doden haar als we haar vinden.’

‘Is het zo eenvoudig voor je?’

‘Ja.’

‘Ze...’

‘Zou jij liever willen blijven leven, Gabrelle, als je haar was? Leven en hém dienen?’

Ze deed haar mond dicht en haar lippen werden een streep. Ze vreesde hem nog steeds, hij voelde het. Mooi.

Was dit wat je wenste, fluisterde zijn geest, toen je de banier van de Draak hief? Toen je de mensheid wilde redden? Deed je dat om gevreesd te worden? Gehaat?

Hij negeerde die stem. De enige keren in zijn leven dat hij iets had bereikt, was als hij werd gevreesd. Het was het enige voordeel dat hij had gehad tegenover Siuan en Leane. De primitieve Logain, een zeker iets diep vanbinnen dat hem aanspoorde te blijven leven, had er behoefte aan dat mensen hem vreesden.

‘Voel je haar?’ vroeg Gabrelle.

‘Ik heb de binding losgelaten.’

Haar afgunst kwam scherp en onmiddellijk door en schokte hem. Hij had gedacht dat ze hun plek samen op prijs was gaan stellen, of in ieder geval was gaan aanvaarden.

Maar natuurlijk was dat allemaal maar toneelspel, zodat ze kon proberen hem te beïnvloeden. Zo werkten de Aes Sedai. Ja, hij had voorheen lust van haar gevoeld, misschien zelfs genegenheid. Hij wist niet zeker of hij kon vertrouwen wat hij dacht van haar te voelen. Ondanks het feit dat hij zo zijn best had gedaan om sterk en onafhankelijk te zijn, leek het wel alsof er al sinds zijn jeugd aan zijn touwtjes werd getrokken.

Demandreds geleiding straalde kracht uit. Zoveel kracht.

Er klonk een luide knal vanaf de Hoogvlakte. Logain gooide zijn hoofd in zijn nek en lachte. Lichamen werden als herfstbladeren van de Hoogvlakte geblazen en gingen de lucht in.

‘Verbind je met mij!’ beval hij degenen die nog bij hem waren. ‘Sluit je bij me aan in een cirkel, en laten we ook op de M’Hael en zijn mannen jagen. Het Licht geve dat ik hem kan vinden. Mijn tafel verdient alleen het allerbeste vlees, de belangrijkste hertenbok!’

En daarna... Wie weet? Hij had zich altijd al eens met een Verzaker willen meten. Logain greep de Bron weer en hield saidin vast, hoewel het kronkelde als een slang die probeerde hem te bijten. Hij gebruikte zijn angreaal om nog meer te putten, en toen stroomde de Kracht vanuit de anderen door hem heen. Hij lachte luider.

Gawein vroeg zich af waarom hij zo moe was. Deze week van voorbereiding had hem rust moeten geven, maar hij voelde zich vandaag alsof hij tientallen roeden had gelopen.

Er viel niets aan te doen. Hij richtte zijn aandacht weer op de Poort in de tafel voor hem, die uitzicht bood op het slagveld. ‘Weet je zeker dat ze dit niet kunnen zien?’ vroeg hij aan Yukiri.

‘Ik weet het zeker,’ antwoordde ze. ‘Het is uitgebreid beproefd.’ Ze begon handig te worden met die kijkpoorten. Ze had deze gemaakt boven op een tafel die vanuit Tar Valon was meegebracht naar hun kamp aan de voet van de Dasharknobbel. Ze keken op het slagveld alsof het een kaart was.

‘Als je de andere kant echt onzichtbaar hebt gemaakt,’ zei Egwene peinzend, ‘dan kan dit heel erg nuttig zijn...’

‘Hij is van dichtbij gemakkelijker te zien,’ gaf Yukiri toe. ‘Maar deze hangt zo hoog dat niemand hem vanaf de grond zal kunnen zien.’

Gawein vond het niet prettig dat Egwene daar stond, met haar hoofd en schouders boven het slagveld. Hij hield zijn mond. De Poort was zo veilig als ze hem konden maken. Hij kon haar niet tegen alles beschermen.

‘Licht,’ zei Brin zachtjes, ‘ze hakken ons aan stukken.’

Gawein keek naar hem. De man sloeg alle voorstellen – zelfs dringende – om terug te keren naar zijn landgoed af. Hij hield vol dat hij nog altijd een zwaard kon vasthouden. Hij mocht alleen geen leiding geven. Bovendien, voerde hij aan, kon iéder van hen wel onder Dwang staan. Eigenlijk gaf het hun een voordeel om te weten dat het bij hem zo was. Hem konden ze tenminste in de gaten houden.

En dat deed Siuan, die beschermend zijn arm vasthield. De enige anderen in de tent waren Silviana en Doesine.

De strijd verliep niet goed. Cauton had de Hoogvlakte nu al verloren – de oorspronkelijke strategie was om daar zo lang mogelijk stand te houden – en de draken waren kapot. Demandreds aanval met de Ene Kracht was veel krachtiger geweest dan ze hadden voorzien.

‘Wat wil hij gaan doen?’ vroeg Egwene, die tegen de rand van de tafel tikte. Er klonk vaag geschreeuw door de opening.

‘Hij wil een valstrik leggen,’ antwoordde Brin.

‘Wat voor valstrik?’

‘Het is maar een gok,’ zei Brin, ‘en het Licht weet dat mijn inschattingen niet meer zoals voorheen te vertrouwen zijn. Maar het lijkt erop dat Cauton alles op één strijd wil inzetten, zonder uitstel, zonder pogingen om de Trolloks uit te putten. Zoals dit nu gaat, zal het binnen een paar dagen besloten zijn. Misschien wel uren.’

‘Dat klinkt inderdaad als iets wat Mart zou doen,’ zei Egwene gelaten.

‘De kracht van die wevingen is onvoorstelbaar,’ fluisterde Lelaine, ‘zoveel kracht...’

‘Demandred heeft een cirkel gevormd,’ zei Egwene. ‘Volgens de verslagen is het een volledige cirkel. Iets wat al sinds de Eeuw der Legenden niet meer gezien was. En hij heeft een sa’angreaal. Een paar soldaten hebben hem gezien, het is een soort scepter.’

Gawein keek naar de gevechten ver beneden, met zijn hand op zijn zwaard. Hij hoorde mannen schreeuwen terwijl Demandred de ene na de andere golf van vuur op hen af schoot.

De stem van de Verzaker schalde ineens door de ruimte, zelfs zo hoog in de lucht. ‘Waar ben je, Lews Therin! Je bent op elk van de andere slagvelden in vermomming gezien. Ben je hier ook? Vecht tegen me!’

Caweins hand verstrakte op zijn zwaard. Soldaten stroomden van de zuidwestelijke helling van de Hoogvlakte af om de voorde over te steken. Een paar kleine groepen hielden nog stand op de hellingen en drakenbedieners daar – zo klein als insecten van zo hoog erboven -leidden de overgebleven draken naar de veiligheid, voortgetrokken door muilezels.

Demandred smeet vernietiging op de vluchtende troepen af. Hij was een leger op zich, wierp lichamen de lucht in en liet paarden ontploffen. Om hem heen grepen zijn Trolloks het hogere terrein. Hun woeste gejoel zweefde omhoog door de Poort.

‘We zullen met hem moeten afrekenen, Moeder,’ zei Silviana. ‘Binnenkort.’

‘Hij probeert ons uit de tent te lokken,’ zei Egwene. ‘Hij heeft die sa’angreaal. We zouden zelf een cirkel van tweeënzeventig mensen kunnen maken, maar wat dan? In zijn valstrik trappen? Afgeslacht worden?’

‘Wat hebben we voor keus, Moeder?’ vroeg Lelaine. ‘Licht. Hij doodt duizenden mannen.’

Duizenden mannen werden gedood. En zij stonden hier.

Gawein stapte achteruit.

Niemand scheen te merken dat hij zich terugtrok, behalve Yukiri, die gretig naar voren stapte en zijn plaats naast Egwene innam. Gawein glipte de tent uit, en toen de tentwachters naar hem keken, zei hij dat hij een luchtje wilde scheppen. Egwene zou dat goedkeuren. Ze voelde hoe moe hij de laatste tijd was en had er al een paar keer iets over gezegd. Zijn oogleden voelden aan alsof er loden gewichten aan hingen. Gawein keek naar de zwarte hemel. Hij hoorde het gebulder in de verte. Hoe lang kon hij gewoon werkeloos blijven toezien terwijl er mannen stierven?

Je hebt het beloofd, dacht hij. Je hebt gezegd dat je bereid was om in haar schaduw te staan.

Dat betekende nog niet dat hij moest ophouden met het doen van belangrijk werk, toch? Hij viste in zijn buidel en haalde er een ring van de Bloedmessen uit. Hij deed hem om, en meteen keerde zijn kracht terug en vervloog zijn uitputting.

Hij aarzelde, pakte toen de andere ringen en deed die ook om.

Op de zuidelijke oever van de Mora, voor de ruïnes ten noordoosten van de Dasharknobbel, riep Tam Altor de leegte op zoals Kimtin hem dat al die jaren geleden had geleerd. Tam stelde zich de vlam voor en goot zijn gevoelens erin. Hij werd kalm, en toen verliet de kalmte hem en liet niets achter. Als een pasgeverfde muur, stralend wit en leeg. Alles smolt weg.

Tam was de leegte. Hij spande zijn boog aan, het goede zwarte taxushout boog door, en legde de pijl tegen zijn wang. Hij mikte, maar dit was maar een formaliteit. Als hij zich zo diep in de leegte bevond, zou de pijl exact doen wat hij beval. Hij wist dat niet, net zomin als de zon wist dat ze zou opkomen of de takken wisten dat hun bladeren zouden afvallen. Dit waren geen dingen die je wist, maar dingen die waren.

Hij liet los, de boogpees klapte en de pijl doorboorde de lucht. Een tweede volgde, en toen een derde. Hij had er vijf tegelijk in de lucht, allemaal gemikt om rekening te houden met de draaiende wind.

De eerste vijf Trolloks vielen terwijl ze probeerden over een van de vlotbruggen te komen die ze over de rivier hier hadden gelegd. Trolloks haatten water, zelfs als het ondiep was. Wat Mart ook had gedaan om de rivier stroomopwaarts te beschermen, voorlopig werkte het, en de rivier stroomde nog. De Schaduw zou proberen dat tegen te houden. Probeerde het al tegen te houden. Af en toe dreef er van ergens ver stroomopwaarts een karkas van een Trollok of muilezel langs.

Tam bleef pijlen afschieten, en Abel en de andere mannen uit Tweewater sloten zich bij hem aan. Soms schoten ze in de massa zonder op afzonderlijke Trolloks te mikken, hoewel dat zeldzaam was. Een gewone soldaat zou misschien blindelings schieten en ervan uitgaan dat zijn pijl wel iets zou raken, maar een goede Tweewaterse boogschutter deed dat niet. Pijlen waren goedkoop voor soldaten, maar niet voor houthakkers.

Trolloks gingen in golven neer. Naast Tam en de mannen uit Tweewater zwengelden kruisboogschutters aan hun wapens en losten het ene na het andere salvo in het Schaduwgebroed. Schimmen daarachter zweepten de Trolloks op en probeerden ze de rivier over te jagen, maar dat lukte slechts gedeeltelijk.

Tams pijl raakte een Schim op de plek waar zijn ogen hadden moeten zijn. Verderop floot een grote man genaamd Bayrd goedkeurend, leunend op zijn bijl en kijkend naar de neerkomende pijlen. Hij maakte deel uit van de groep soldaten vlak achter de boogschutters, die naar voren zou komen en hen zou verdedigen zodra de Trolloks toch overstaken.

Bayrd was een van de huurlingenleiders die naar het leger was gezworven, en hoewel hij een Andoraan was, wilden hij en de ongeveer honderd mannen die hij leidde niet zeggen waar ze vandaan waren gekomen, ik moet ook zo’n boog hebben,’ zei Bayrd tegen zijn metgezellen. ‘Ik mag branden, heb je dat gezien?’

Vlakbij glimlachten Abel en Azi, en ze bleven schieten. Tam glimlachte niet. Er was geen vermaak in de leegte, hoewel er buiten de leegte een gedachte kriebelde. Tam wist waarom Abel en Azi glimlachten. Het hebben van een Tweewaterse boog maakte je nog geen Tweewaterse boogschutter.

ik denk,’ zei Galad Damodred, die verderop op zijn paard zat, ‘dat je waarschijnlijk jezelf meer pijn zou doen dan de vijand, mocht je proberen er een te gebruiken. Altor, hoe lang nog?’

Tam schoot nog een pijl af. ‘Nog vijf,’ antwoordde hij, reikend naar de volgende pijl in zijn pijlenkoker. Hij spande zijn boog aan, schoot de pijl en ging door. Twee, drie, vier, vijf.

Weer vijf Trolloks dood. Al met al had hij meer dan dertig pijlen afgeschoten. Hij had één keer gemist, maar alleen omdat Abel de Trollok waar Tam op mikte net een tel eerder doodde.

‘Boogschutters, halt!’ riep Tam.

De mannen uit Tweewater gingen achteruit en Tam liet de leegte los toen een achtergebleven groep Trolloks de rivieroever op strompelde. Tam leidde nog altijd Perijns troepen, tot op zekere hoogte. Galad, Arganda en de Wolvengarde wendden zich allemaal tot Tam voor een eindoordeel, maar ze hadden elk ook hun eigen leiders. Hij voerde persoonlijk het bevel over de boogschutters.

Perijn, ik hoop maar dat je goed herstelt. Toen Haral de jongen de vorige dag aan de rand van het kamp op het gras had gevonden, besmeurd met bloed en op sterven na dood... Licht, daar waren ze allemaal van geschrokken.

Perijn was veilig in Mayene, waar hij naar verwachting de rest van de Laatste Slag zou blijven. Een man herstelde niet snel van het soort wond dat die knul had opgelopen, zelfs niet met Heling van de Aes Sedai. Het zou Perijn waarschijnlijk haast gek maken om de gevechten te moeten missen, maar dat gebeurde soms. Dat hoorde ook bij het soldatenleven.

Tam en zijn mannen trokken zich terug naar de ruïnes voor een beter uitzicht over de strijd, en hij hield zijn boogschutters bij elkaar voor het geval ze nodig waren, terwijl renners meer pijlen voor hen haalden. Mart had al Perijns troepen naast de Draakgezworenen gezet, onder leiding van Tinna, een statige vrouw. Tam wist niet waar ze vandaan kwam of waarom ze het bevel voerde. Ze had de houding van een adellijke vrouwe, de lichaamsbouw van een Aiel en de kleuren van een Saldeaanse. De anderen leken naar haar te luisteren. Draakgezworenen waren doorgaans onbegrijpelijk voor Tam, dus ging hij hen uit de weg.

Tams leger had het bevel gekregen om stand te houden. Mart had verwacht dat de aanval van de Sharanen en Trolloks vanuit het westen het sterkst zou zijn, en daarom was Tam verbaasd te zien dat Mart meer versterkingen vanaf de voorde stroomopwaarts stuurde. De Witmantels waren onlangs aangekomen en hun mantels wapperden terwijl ze over de rivieroever galoppeerden, dwars door de Trolloks heen die van hun wankele bruggen vielen.

Pijlen begonnen vanaf de Trolloks aan de overkant naar Galad en zijn mannen te vliegen. Het gekletter en geplof van pijlpunten op de pantsers en schilden van de Witmantels klonk als hagel op een dak. Tam beval Arganda om hun voetsoldaten in de strijd te zetten, onder wie Bayrd en de huurlingen.

Ze hadden niet genoeg pieken, dus waren Arganda’s mannen uitgerust met hellebaarden en speren. Mannen begonnen te schreeuwen en te sterven, Trolloks brulden. Vlak bij Tams achterhoedepositie kwam Alliandre aanrijden, omringd door goed bewapende voetsoldaten. Tam hief de boog naar haar, en ze knikte. Ze had hier willen zijn voor de strijd. Tam kon het haar niet kwalijk nemen, en ook niet dat ze haar soldaten had opgedragen haar hier weg te halen bij het eerste teken dat de strijd zich tegen hen keerde.

‘Tam! Tam!’ Dannil kwam aanrijden, en Tam gebaarde dat Abel het bevel over de boogschutters moest overnemen. Hij liep naar Dannil toe en ontmoette de jongen in de schaduw van de ruïnes.

Tussen die kapotte muren keken Tams reserves zenuwachtig naar de strijd. De meesten waren boogschutters die uit de troepen huurlingen en Draakgezworenen waren gehaald. Veel leden van die laatste groep hadden nog nooit een veldslag meegemaakt. Nou, dat gold tot een paar maanden terug ook voor de meeste mannen uit Tweewater. Ze zouden het snel leren. Of je nu op een hert schoot of op een Trollok, daar zat niet zo heel veel verschil in.

Maar als je een hert miste, stak het niet een paar tellen later een zwaard door je buik.

‘Wat is er, Dannil?’ vroeg Tam. ‘Nieuws van Mart?’

‘Hij stuurt je infanteriebanieren uit het Legioen van de Draak,’ zei Dannil. ‘Hij zegt dat we koste wat het kost de rivier hier in handen moeten houden.’

‘Wat voert die jongen in z’n schild?’ vroeg Tam, kijkend naar de Hoogvlakte. Het Legioen van de Draak had een goede infanterie met degelijk opgeleide kruisboogschutters die hier van nut konden zijn. Maar wat gebeurde er op de Hoogvlakte?

De lichtflitsen weerkaatsten op zuilen dikke zwarte rook die van de Hoogvlakte naar de wolken erboven opstegen. Er werd daar echt fel gevochten.

ik weet het niet, Tam,’ zei Dannil. ‘Mart... hij is veranderd. Ik geloof dat ik hem niet eens meer ken. Hij was altijd wel een beetje een schurk, maar nu... Licht, Tam. Hij lijkt wel iemand uit de verhalen.’

Tam gromde. ‘We zijn allemaal veranderd. Mart zou waarschijnlijk net zoiets over jou zeggen.’

Dannil lachte. ‘O, dat betwijfel ik, Tam. Hoewel ik me soms wel afvraag wat er zou zijn gebeurd als ik met die drie was meegegaan. Ik bedoel, Moiraine Sedai zocht jongens van de juiste leeftijd, en ik denk dat ik alleen maar iets te oud was...’

Hij leek weemoedig. Dannil kon zeggen en denken wat hij wilde, maar Tam betwijfelde of hij de dingen had willen doorstaan waardoor Mart, Perijn en Rhand de mannen waren geworden die ze nu waren. ‘Neem het bevel over dit stel over,’ zei Tam, knikkend naar de reserveboogschutters. ik zal zorgen dat Arganda en Galad weten dat er versterking aankomt.’

Dikke Trollok-pijlen suisden om Pevara heen terwijl ze wanhopig Lucht weefde. Haar windvlaag blies de pijlen weg als spektenen die door een woedende verliezer van het bord werden geveegd. Zwetend hield ze vast aan saidar en weefde een sterker schild van Lucht, dat ze boven hen plaatste om volgende salvo’s af te weren.

‘Het is veilig!’ riep ze. ‘Lopen!’

Een groep soldaten sprong onder een overhangende richel tegen de steile rivierhelling van de Hoogvlakte uit. Nog meer dikke zwarte pijlen kwamen van boven. Ze raakten haar schild. Het vertraagde ze zodanig dat als ze er eenmaal doorheen waren, ze als veren op de grond dwarrelden.

De soldaten die ze had geholpen, renden naar het verzamelpunt bij de Hawalvoorde. Anderen besloten hier te blijven en te vechten, terwijl bendes Trolloks de hellingen af stroomden. Het meeste Schaduwgebroed bleef op de Hoogvlakte om die positie in handen te houden en de overgebleven mensen eraf te duwen.

Waar? Androls felle gedachte bereikte haar als een zachte fluistering in haar geest.

Hier, stuurde ze terug. Niet helemaal een gedachte, maar meer een beeld, een plaatsaanduiding.

Achter haar opende zich een Poort, en hij kwam erdoor rennen met Emarin op zijn hielen. Beide mannen droegen zwaarden, maar Emarin draaide zich om, haalde zijn hand achterover en smeet een

schicht van vuur door de open Poort. Er klonk geschreeuw aan de andere kant. Menselijk geschreeuw.

‘Ben je helemaal naar het Sharaanse leger gegaan?’ vroeg Pevara. ‘Logain wilde dat we bij elkaar bleven!’

‘Dus het kan je nu wel iets schelen wat hij wil?’ vroeg Androl grijnzend.

Je bent onuitstaanbaar, dacht ze. Om hen heen kletterden pijlen op de grond. De Trolloks boven hen brulden van woede.

‘Mooie weving,’ zei Androl.

‘Dank je.’ Ze keek naar het zwaard.

‘Ik ben nu zwaardhand.’ Hij haalde zijn schouders op. ‘Dan kan ik er maar beter ook zo uitzien, hè?’

Hij kon op driehonderd meter afstand een Trollok doormidden hakken met een Poort en vuur oproepen vanuit de Drakenberg zelf, en toch wilde hij nog een zwaard hebben. Dat moest iets mannelijks zijn, besloot ze.

Dat hoorde ik, zei Androl in haar gedachten. ‘Emarin, met mij mee. Pevara Sedai, als je zo vriendelijk zou willen zijn om ons te vergezellen...’

Ze snoof, maar liep met de twee mannen mee langs de zuidwestelijke voet van de Hoogvlakte. Onderweg zagen ze een paar gewonden die naar het verzamelpunt strompelden. Androl keek naar hen en weefde toen een Poort terug naar hun kamp. De zich moeizaam voortslepende mannen slaakten kreten van verbazing en dank en haastten zich naar de veiligheid.

Androl had meer... zelfvertrouwen gekregen sinds ze de Zwarte Toren hadden verlaten. Toen ze elkaar pas kenden, had hij bij alles lijken te aarzelen. Een soort zenuwachtige nederigheid. Nu niet meer.

‘Androl...’ zei Emarin, die met zijn zwaard langs de helling wees.

‘Ik zie ze,’ zei Androl. Boven hen stroomden Trolloks over de randen van de Hoogvlakte, als teer dat over de randen van een ketel borrelde. Achter hen ging Androls Poort dicht, dus die groep soldaten was veilig. Anderen schreeuwden toen ze hem zagen dichtgaan.

Je kunt ze niet allemaal redden, dacht Pevara streng naar Androl toen ze zijn steek van smart voelde. Richt je op de onderhanden taak.

Gedrieën liepen ze tussen de soldaten door, op weg naar enkele geleiders die ze verderop voelden. Jonnet, Canler en Theodrin waren daar en smeten vuur naar groepen Trolloks. Hun positie werd onder de voet gelopen.

‘Jonnet, Canler, kom,’ zei Androl, die langs hen rende en een Poort opende. Pevara en Emarin doken achter hem aan door de Poort en ze kwamen uit boven op de Hoogvlakte, een paar honderd meter verderop.

Jonnet en de anderen sloten zich bij hen aan terwijl de groep langs een stel geschrokken Trolloks rende.

‘Er geleidt iemand!’ riep Pevara. Licht, maar wat was hardlopen lastig in die rokken. Dat wist Androl toch wel?

Androl opende een volgende Poort voor hen toen er een paar uitbarstingen van vuur van enkele Sharanen op de Hoogvlakte kwamen. Pevara rende erdoor en begon te hijgen. Ze verschenen weer aan de andere kant van de Sharanen, die vuurden op de plek waar Pevara net nog had gelopen.

Pevara stelde haar zintuigen open en probeerde in de chaos hun doelwit te vinden, of te voelen. De Sharanen draaiden zich naar hen om en wezen, maar ze schreeuwden toen Androl vanuit een Poort een sneeuwlawine over hen heen liet komen. Hij had geprobeerd om de doodspoorten te maken die de andere Asha’man gebruikten, maar de weving was kennelijk net afwijkend genoeg en hij had er moeite mee. In plaats daarvan hield hij het bij datgene waar hij zelf goed in was.

Groepen Torenwachters vochten nog altijd op de Hoogvlakte en hielden tegen de bevelen in stand. Stukken van de draken, waaronder grote, klokvormige vuurbuizen, lagen te smeulen te midden van verbrande lijken. Duizenden en nog eens duizenden Trolloks joelden, de meeste langs de randen van de Hoogvlakte, en schoten pijlen af op de mensen beneden. Hun vreugdevolle gebrul maakte Pevara gespannen, en ze weefde Aarde en liet de wevingen naar de grond vlak bij een van de groepen gaan. Een groot stuk grond beefde en liet los, waardoor twee dozijn Trolloks over de rand tuimelden.

‘We trekken weer aandacht!’ riep Emarin, terwijl hij een Myrddraal in brand zette die op hen af was komen sluipen. Het monster lag stuiptrekkend in de vlammen en krijste met een onmenselijke stem, maar het weigerde te sterven. Zwetend voegde Pevara haar Vuur aan dat van Emarin toe en verbrandde het schepsel tot het weinig meer was dan een hoopje botten.

‘Dat is helemaal niet gek!’ zei Androl. ‘Als we genoeg aandacht trekken, zal vroeg of laat een lid van de Zwarte Ajah of een van Taims mannen besluiten ons aan te vallen.’

Jonnet vloekte. ‘Dat is net zoiets als in een mierenhoop springen en wachten tot je gebeten wordt!’

‘Eigenlijk lijkt het daar heel véél op,’ zei Androl. ‘Hou je ogen open. Ik bekommer me wel om de Trolloks!’

Dat is nogal een sterke uitspraak, stuurde Pevara hem toe.

Zijn antwoord was warm, als de hitte van een kookplaat. Het klonk heldhaftig.

Ik neem aan dat je wel wat extra kracht kunt gebruiken?

Ja, alsjeblieft, antwoordde hij.

Zij begon de koppeling. Hij putte uit haar kracht en nam de leiding over hun cirkel. Zoals altijd was de koppeling met hem een overstelpende ervaring. Ze voelde haar eigen gevoelens van hem af kaatsen en naar haar terugstuiteren, en ze bloosde ervan. Voelde hij hoe ze hem begon te bekijken?

Dwaas als een meisje in knielange rokken, dacht ze in zichzelf – oppassend dat ze haar gedachten van hem afschermde – amper oud genoeg om het verschil tussen jongens en meisjes te weten. En dat nog wel midden in een oorlog.

Terwijl ze met Androl gekoppeld was, had ze er moeite mee haar gevoelens te beheersen zoals een Aes Sedai hoorde te doen. Hun persoonlijkheden vermengden zich als verf die in dezelfde pot werd gegoten. Ze vocht ertegen, vastbesloten haar eigen identiteit te behouden. Dat was van groot belang tijdens een koppeling, zo was haar bij herhaling geleerd.

Androl duwde zijn hand naar voren, naar een groep Trolloks die met pijlen op hem schoten. De Poort kwam omhoog en slokte de pijlen op. Pevara keek om zich heen en zag dat die pijlen op een andere groep Trolloks terechtkwamen.

Poorten openden zich in de grond, Trolloks vielen erdoor en verschenen weer, maar dan honderden voet hoog in de lucht. Een klein Poortje hakte het hoofd van een Myrddraal af, waardoor het lichaam stuiptrekkend op de grond viel en inktzwart bloed in de aarde pompte. Androls groep stond bij het westelijke gedeelte van de Hoogvlakte, waar de draken ooit hadden gestaan. Aan alle kanten stonden Schaduwgebroed en Sharanen.

Androl, er wordt geleid! Ze voelde het, boven hen op de Hoogvlakte. Iets krachtigs.

Taim! Androls onmiddellijke vlaag van woede voelde alsof hij haar weg zou branden. Het gevoel omvatte het verlies van vrienden en razernij over het verraad door iemand die hen had moeten beschermen.

Pas op, zei ze in gedachten tegen hem. We weten niet of hij het is.

Degene die hen aanviel, bevond zich in een cirkel van mannen en vrouwen, anders zou Pevara hem niet hebben kunnen voelen. Al kon ze natuurlijk alleen de wevingen van saidar zien. Een dikke pilaar van lucht kwam op hen af, zeker een pas breed, en de hitte ervan was zo groot dat de rotsige grond eronder rood verkleurde.

Androl zette nog net op tijd een Poort neer, ving de pilaar van Vuur op en stuurde hem terug naar waar hij vandaan was gekomen. Twee stromen verbrandden Trolloks, onkruid en gras.

Pevara zag niet wat er vervolgens gebeurde. Androls Poort verdween alsof hij uit zijn handen was gerukt en een ontploffing van bliksem kwam pal naast hem neer. Pevara sloeg tegen de grond en Androl botste tegen haar aan.

Op dat ogenblik liet ze zichzelf gaan.

Ze deed het per ongeluk, door de schok van de inslag. In de meeste gevallen zou de koppeling zijn weggeglipt, maar Androl had een sterke greep op haar. De dam die Pevara’s persoonlijkheid weghield bij de zijne brak door en ze vermengden zich. Het was net alsof ze door een spiegel stapte en vervolgens naar zichzelf keek.

Ze trok zich er met moeite weer uit, maar met een bewustzijn dat ze niet kon beschrijven. We moeten hier weg, dacht ze, nog altijd verbonden met Androl. De anderen leken allemaal nog in leven, maar dat zou niet lang duren als hun vijand nog meer bliksems omlaag haalde. Pevara begon instinctief met de complexe weving voor een Poort, hoewel die niets zou doen. Androl leidde hun cirkel, dus alleen hij...

De Poort sprong open. Pevara keek er met open mond naar. Dat had zij gedaan, niet hij. Dit was een van de meest ingewikkelde, moeilijkste en intensieve wevingen die ze kende, maar het had niet meer moeite gekost dan een zwaai van haar hand. En dat terwijl ze deel uitmaakte van een cirkel die onder leiding stond van een ander.

Theodrin struikelde er als eerste door. De lenige Domaanse vrouw trok een wankele Jonnet achter haar aan. Emarin volgde hinkend, met zijn ene arm slap langs zijn lichaam.

Androl keek stomverbaasd naar de Poort. ‘Ik dacht dat je niet kunt geleiden als iemand anders de cirkel leidt waarvan je deel uitmaakt.’

‘Dat kan ook niet,’ zei ze. ik deed het per ongeluk.’

‘Per ongeluk? Maar...’

‘Door die Poort, sufkop,’ zei Pevara, die hem ernaartoe duwde. Zij volgde en stortte aan de andere kant op de grond neer.

‘Damodred, jij moet blijven waar je bent,’ zei Mart. Hij keek niet op, maar hij hoorde Galads paard snuiven door de open Poort.

‘Ik zou me kunnen gaan afvragen of je nog gezond van geest bent, Cauton,’ antwoordde Galad.

Mart keek eindelijk op van zijn kaarten. Hij wist niet of hij ooit aan die Poorten zou wennen. Hij stond in hun bevelsgebouw, dat Tuon in de kloof aan de voet van de Dasharknobbel had laten neerzetten, en er zat een Poort in zijn muur. Aan de overkant zat Galad te paard, gekleed in het goud en wit van de Kinderen van het Licht. Hij bevond zich nog steeds in de buurt van de ruïnes, waar een Trollok-leger probeerde de Mora over te steken.

Galad Damodred was een man die wel een paar stevige borrels kon gebruiken. Hij leek haast een standbeeld met dat fraaie, onbewogen gezicht. Nee, in standbeelden zat meer leven.

‘Je doet wat je gezegd wordt,’ zei Mart, die weer naar zijn kaarten keek. ‘Je moet de rivier daar in handen houden en doen wat Tam zegt. Het kan me niet schelen of je je taak niet belangrijk genoeg vindt.’

‘Best,’ zei Galad met een stem zo koud als een lijk in de sneeuw. Hij wendde zijn paard, en Mika de damane sloot de Poort.

‘Het is een bloedbad daarbuiten, Mart,’ zei Elayne. Licht, haar stem klonk nog killer dan die van Galad!

‘Jullie hebben mij hier de baas gemaakt. Laat me mijn werk doen.’

‘We hebben je bevelhebber van de legers gemaakt,’ zei Elayne. ‘Je bent niét de baas.’

Laat het maar aan een Aes Sedai over om over elk woordje te ruziën. Het... Hij keek fronsend op. Min had net zachtjes iets tegen Tuon gezegd. ‘Wat is er?’ vroeg hij.

ik zag zijn lichaam, alleen, op een veld,’ zei Min, ‘alsof hij dood was.’

‘Martrim,’ zei Tuon. ik ben... bezorgd.’

‘Voor één keer zijn we het eens,’ zei Elayne vanaf haar troon aan de andere kant van de kamer. ‘Mart, hun generaal overtreft je.’

‘Zo eenvoudig is het niet, verdomme,’ zei Mart met zijn vingers op de kaarten. ‘Het is nooit zo verrekte eenvoudig.’

Wie er ook leiding gaf aan de legers van de Schaduw, hij was goed. Heel goed. Het is Demandred, dacht Mart. Ik vecht tegen een verdomde Verzaker. Schimmen waren niet zo slim. Degene die deze strijd aanvoerde, had een meesterlijk inzicht in tactieken.

Samen schilderden Mart en Demandred een groots schilderij. Ze reageerden doorlopend op eikaars bewegingen. Mart probeerde net een beetje té veel rood in een van zijn verfkleuren te gebruiken. Hij wilde het verkeerde plaatje schilderen, maar nog wel een aannemelijk plaatje.

Het was moeilijk. Hij moest vaardig genoeg zijn om Demandred op afstand te houden, maar zwak genoeg om hem tot aanvallen uit te lokken. Een misleiding, heel verfijnd. Het was gevaarlijk, mogelijk rampzalig. Hij moest over het scherp van een mes lopen, en daarbij kon hij niet anders dan zijn voeten verwonden. De vraag was niet of hij wonden zou oplopen, maar of hij de overkant zou halen.

‘Haal de Ogier erbij,’ zei Mart zacht, met zijn hand op de kaart. ‘Ik wil dat ze de mannen bij de voorde ondersteunen.’ De Aiel vochten daar, terwijl de mannen van de Witte Toren en de leden van de Bond van de Rode Hand zich op Marts bevel van de Hoogvlakte terugtrokken.

Het bevel werd aan de Ogier doorgegeven. Pas goed op jezelf, Loial, dacht Mart, die op de kaart aantekende waar hij de Ogier naartoe had gestuurd. ‘Waarschuw Lan. Hij is nog aan de westkant van de Hoogvlakte. Ik wil dat hij in een boog om de achterkant ervan trekt nu de meeste troepen van de Schaduw daarboven zijn, en dan terug naar de Mora, achter het andere Trollok-leger dat probeert bij de ruïnes over te steken. Hij moet niet tegen ze vechten, alleen maar uit het zicht blijven en die positie vasthouden.’

De boodschappers renden weg met zijn bevelen en hij maakte weer een aantekening. Een van de so’jhin bracht hem thee, die knappe met sproeten. Hij ging te veel in de strijd op om naar haar te lachen.

Nippend van zijn thee liet Mart de damane een Poort op tafel maken, zodat hij het slagveld kon zien. Hij boog zich eroverheen, maar hield wel één hand op de rand van de tafel. Alleen een stomme dwaas zou zich door iemand in een gat laten duwen dat tweehonderd voet boven de grond hing.

Hij zette zijn thee op een bijzettafeltje en pakte zijn kijkglas. De Trolloks kwamen van de Hoogvlakte omlaag naar de moerassen. Ja, Demandred was goed. De logge beesten die hij naar de moerassen had gestuurd waren traag, maar sterk als een rotsverschuiving. En een snellere groep Sharanen kwam ook omlaag van de Hoogvlakte. Lichte cavalerie. Ze wilden Marts troepen bij de Hawalvoorde bestoken om te voorkomen dat zij de linkerflank van de Trolloks konden aanvallen.

Een veldslag was net een zwaardgevecht op grote schaal. Voor elke beweging was er een tegenzet, en vaak wel drie of vier. Je reageerde door een eskader hierheen of daarheen te verplaatsen, om de stappen van je vijand tegen te gaan terwijl je druk zette op plekken waar hij slecht verdedigd was. Heen en weer, heen en weer. Marts legers waren kleiner, maar daar kon hij ook gebruik van maken.

‘Zeg het volgende tegen Talmanes,’ zei Mart, met zijn oog nog tegen het kijkglas. ‘“Weet je nog dat je een keer met me wedde dat ik geen munt in een beker kon gooien vanaf de andere kant van de herberg?’”

‘Ja, Grootheid,’ zei de Seanchaanse boodschapper.

Mart had op die weddenschap gereageerd door te zeggen dat hij het pas zou proberen als hij meer gedronken had, anders zou er geen lol aan zijn. Toen had Mart gedaan alsof hij dronken werd en had hij Talmanes zo gek gekregen dat hij zijn inzet verhoogde van zilver naar goud.

Talmanes had hem echter in de gaten gehad en erop aangedrongen dat hij echt dronk. Daar ben ik hem nog steeds een paar mark voor schuldig, dacht Mart verstrooid.

Hij richtte het kijkglas op het noordelijke deel van de Hoogvlakte. Een groep Sharaanse zware cavalerie begon de helling af te komen. Hij zag hun lange lansen met stalen punten. Ze gingen de helling af om Lans mannen te onderscheppen als die om de noordkant van de Hoogvlakte reden. Maar dat bevel was nog niet eens bij Lan aangekomen.

Dat bevestigde Marts vermoedens: Demandred had niet alleen verspieders in het kamp, hij had er een in of vlak bij de bevelstent. Iemand die boodschappen kon versturen zo snel als Mart bevelen gaf. Dat wees waarschijnlijk op een geleider, hier, in de tent, die zijn of haar vermogen verborg.

Bloed en as, dacht Mart. Alsof dit al niet zwaar genoeg was.

De boodschapper keerde terug van Talmanes. ‘Grootheid,’ zei hij toen hij zich languit op de vloer had geworpen, ‘uw man zegt dat zijn leger volkomen weggevaagd is. Hij wil uw bevel wel opvolgen, maar zegt dat de draken de rest van de dag niet meer beschikbaar zullen zijn. Het zal weken duren om ze te herstellen. Ze zijn... Het spijt me, Grootheid, maar dit waren zijn exacte woorden. “Ze zijn er beschetener aan toe dan een barmeid in Sabinel.” Ik weet niet wat dat betekent.’

‘Barmeiden daar werken voor fooien,’ zei Mart grommend, ‘maar de mensen in Sabinel géven geen fooien.’

Dat was natuurlijk gelogen. Sabinel was een stadje waar Mart had geprobeerd Talmanes zover te krijgen hem te helpen bij het inpalmen van een stel barmeiden. Talmanes had voorgesteld dat Mart deed alsof hij een oorlogswond had om hun medeleven te wekken.

Goeie kerel. De draken konden nog vuren, maar ze oogden waarschijnlijk behoorlijk toegetakeld. Daar hadden ze een voordeel: niemand wist hoe ze werkten, behalve Mart en Aludra. Bloed en as, en zelfs hij was bang dat zo’n ding de verkeerde kant op zou schieten elke keer als het afging.

Vijf of zes draken waren nog volledig intact, en Mart had die door een Poort in veiligheid laten brengen. Aludra had ze opgezet ten zuiden van de voorde, gericht op de Hoogvlakte. Mart zou ze gebruiken, maar de verspieder zou de indruk krijgen dat het grootste deel van de wapens was vernietigd. Zodra Talmanes ze hersteld had, kon Mart ze weer gebruiken.

Maar zodra ik dat doe, dacht hij, zal Demandred alles wat hij heeft erover uitstorten. Hij moest het tijdstip heel nauwkeurig kiezen. Bloed en as, de laatste tijd draaide zijn hele leven om het vinden van steeds de juiste ogenblikken. En dat soort ogenblikken begon op te raken. Voorlopig droeg hij Aludra op om met de zes nog werkende draken de Trolloks aan de overkant van de rivier te bestoken terwijl die langs de zuidwestelijke helling van de Hoogvlakte omlaag kwamen.

Ze stond ver genoeg weg en zou in beweging blijven, dus Demandred zou moeite hebben om te bepalen waar ze was en om de draken uit te schakelen. De rook die de wapens verspreidden zou haar ook snel verbergen.

‘Mart,’ zei Elayne vanaf haar troon aan de zijkant van de kamer. Hij merkte vermaakt op dat terwijl ze ermee had geschoven voor haar ‘gerief’, ze het voor elkaar had gekregen dat Birgitte hem wat hoger had gemaakt, zodat ze nu net zo hoog zat als Tuon. Misschien nog wel iets hoger. ‘Kun je alsjeblieft in ieder geval iéts uitleggen van wat je aan het doen bent?’

Niet zonder dat die verspieder het ook hoort, dacht hij, om zich heen kijkend. Wie was het? Een van de drie paren damane en sul’dam? Kon een damane een Duistervriend zijn zonder dat haar sul’dam het wist? Die adellijke vrouw met die witte streep in haar haar oogde ook verdacht.

Of was het een van de vele generaals? Galgan? Tylee? Baandergeneraal Gerisch? Zij stond aan de zijkant van de kamer en keek kwaad naar hem. Vrouwen. Ze had wel een fraai achterste, maar dat had Mart alleen maar uit vriendelijkheid gezegd. Hij was een getrouwd man.

Het punt was dat hier zoveel mensen rondliepen. Als Mart graan op de grond strooide, zou hij aan het eind van de dag meel hebben. Zogenaamd waren ze allemaal volkomen betrouwbaar en niet in staat de Keizerin te verraden, moge ze eeuwig leven. Wat trouwens niet zou gebeuren als er verspieders bleven binnenglippen.

‘Mart?’ zei Elayne. iemand anders moet ook weten wat je wilt doen. Als jij sneuvelt, moeten wij ermee doorgaan.’

Tja, dat was wel een goed punt. Hij had er zelf ook al aan gedacht. Toen hij zeker wist dat zijn huidige bevelen werden opgevolgd, stapte hij naar Elayne toe. Hij keek om zich heen en glimlachte onschuldig naar de anderen. Ze hoefden niet te weten dat hij hen wantrouwde. ‘Waarom loer je zo naar iedereen?’ vroeg Elayne zachtjes, ik loer niet, verdomme,’ zei Mart. ‘Buiten. Ik wil even de benen strekken en een luchtje scheppen.’

‘Knotai?’ vroeg Tuon, die opstond.

Hij keek niet naar haar. Die ogen van haar konden dwars door massief staal boren. In plaats daarvan liep hij achteloos de deur uit. Elayne en Birgitte volgden even later.

‘Wat is er?’ vroeg Elayne zachtjes.

‘Er zijn daarbinnen te veel oren,’ zei Mart.

‘Denk je dat er een verspieder in de bevels...’

‘Wacht,’ zei Mart, die haar arm pakte en haar meetrok. Hij knikte vriendelijk naar een paar doodswachtgardisten. Ze gromden ten antwoord. Voor doodswachtgardisten was dat regelrecht praatgraag.

‘Je kunt vrijuit spreken,’ zei Elayne. ik heb ons afgeschermd tegen afluisteraars.’

‘Bedankt,’ zei Mart. ik wil je weg hebben van die bevelspost. Ik zal je vertellen wat ik aan het doen ben. Als er iets misgaat, moet je een andere generaal kiezen, ja?’

‘Mart,’ zei Elayne, ‘als jij denkt dat er een verspieder is...’ ik wéét dat er een verspieder is,’ zei Mart, ‘en dus ga ik die kerel gebruiken. Dat gaat lukken, vertrouw me.’

‘Ja, en je hebt zoveel vertrouwen dat je al een reservestrategie hebt bedacht voor het geval deze mislukt.’

Dat negeerde hij, knikkend naar Birgitte. Ze liep rustig om hen heen, uitkijkend naar iedereen die te dichtbij probeerde te komen. ‘Hoe goed ben je in kaartspelletjes, Elayne?’ vroeg Mart. in... Mart, dit is geen tijd om te gokken.’

‘Het is juist de tijd om te gokken, Elayne. Zie je hoe vreselijk we in de minderheid zijn? Vóél je de grond beven als Demandred aanvalt? We hebben geluk dat hij niet heeft besloten rechtstreeks naar cle bevelspost hier te Reizen en ons aan te vallen. Ik vermoed dat hij bang is dat Rhand zich hier ergens verbergt en hij in een hinderlaag zal lopen. Maar bloed en bloedas, vrouw, hij is stérk. Als we geen gok wagen, zijn we dood. Afgelopen. Begraven.’

Ze werd stil.

‘Ik zal je iets vertellen over kaartspelletjes,’ vervolgde Mart, die zijn vinger opstak. ‘Kaarten is anders dan dobbelen. Bij het dobbelen moet je zo veel mogelijk worpen winnen. Een heleboel worpen, een heleboel winst. Het is willekeurig, snap je? Maar met kaarten niet. Met kaarten moet je je tegenstander zover krijgen dat hij gaat inzetten. Veel gaat inzetten. Dat doe je door hem een tijdje te laten winnen. Of veel te laten winnen.

Dat is hier niet zo moeilijk, aangezien we verschrikkelijk in de minderheid zijn. De enige mogelijkheid om te winnen is door alles op de juiste kaarten in te zetten. Bij het kaarten kun je negenennegentig keer verliezen, maar toch als winnaar eindigen als je het juiste potje wint. Als je vijand maar roekeloos begint te gokken. Als je de verliezen maar kunt uitzitten.’

‘En dat is wat jij doet?’ vroeg Elayne. ‘Doe je alsof we verliezen?’ ‘Bloed en as, nee,’ zei Mart. ‘Dat kan ik niet veinzen. Dat zou hij doorzien. Ik verlies écht, maar ik kijk ook toe. Ik hou wat achter de hand voor dat laatste potje, waarmee ik alles kan winnen.’ ‘Wanneer komen we dan in beweging?’

‘Als de juiste kaarten langskomen,’ antwoordde Mart. Hij hief zijn hand om haar de mond te snoeren, ik zal het weten, Elayne. Ik zal het gewoon wéten, verdomme. Dat is alles wat ik kan zeggen.’

Ze sloeg haar armen over haar gezwollen buik. Licht, ze leek elke dag dikker. ‘Best. En wat wil je met de troepen van Andor?’

‘Ik heb Tam en zijn mannen al ingezet bij de ruïnes langs de rivier,’ antwoordde Mart. ‘Wat de rest van je legers betreft, ik wil graag dat jij bij de voorde gaat helpen. Demandred rekent er waarschijnlijk op dat die Trolloks ten noorden van hier de rivier oversteken en onze verdedigers aan de Shienaraanse kant stroomafwaarts drijven. Dan kan de rest van de Trolloks samen met de Sharanen van de Hoogvlakte omlaag komen om ons over de voorde en stroomopwaarts terug te drijven.

Ze zullen proberen ons in te klemmen, te omsingelen, en dan is het afgelopen. Alleen heeft Demandred een leger stroomopwaarts langs de Mora gestuurd om de rivier in te dammen, en het zal niet lang meer duren voordat hij daarin slaagt. We zullen zien of we dat in ons eigen voordeel kunnen gebruiken. Maar als de rivier eenmaal droogstaat, zullen we een stevige verdediging op z’n plek moeten hebben als de Trolloks over de rivierbedding proberen te komen. Daar zijn jouw legers voor.’

‘Ja, we gaan,’ beloofde Elayne.

‘We?’ blafte Birgitte.

‘Ik ga met mijn troepen mee,’ verklaarde Elayne, die naar de piketlijnen liep. ‘Het wordt me steeds duidelijker dat ik hier niets zal kunnen doen, en Mart wil me weg hebben bij de bevelspositie. Nou, dan ga ik verdomme wel.’

‘De strijd in?’ vroeg Birgitte.

‘We zijn al in de strijd verwikkeld, Birgitte,’ antwoordde Elayne. ‘De Sharaanse geleiders kunnen op ieder gewenst ogenblik tienduizend mannen deze Knobbel laten aanvallen, en deze kloof. Kom. Ik beloof dat je zoveel wachters om me heen mag zetten dat ik niet kan niezen zonder er zeker tien nat te sproeien.’

Birgitte zuchtte en Mart keek haar troostend aan. Ze knikte ten afscheid naar hem en liep met Elayne mee.

Goed, dacht Mart, die zich omdraaide naar het bevelsgebouw. Elayne deed wat ze doen moest en Talmanes had zijn teken begrepen. Nu kwam de echte uitdaging.

Kon hij Tuon zover krijgen dat ze deed wat hij wilde?

Galad leidde de cavalerie van de Kinderen van het Licht in een aanvallende bocht langs de Mora, nabij de ruïnes. De Trolloks hadden daar nog meer vlotbruggen gebouwd. Hun karkassen dreven op het water als een dikke laag herfstbladeren op een vijver. De boogschutters hadden hun werk goed gedaan.

De Trolloks die nu eindelijk overstaken, kregen de Kinderen tegenover zich. Galad boog zich ver naar voren, met de lans stevig in zijn hand, en doorboorde de nek van een reusachtige Trollok met een berenkop. Hij reed al door, de punt van zijn lans druipend van het bloed, terwijl de Trollok achter hem nog niet eens was omgevallen.

Hij stuurde zijn paard Sidama de massa Trolloks in, beukte ze omver en dwong ze om uit de weg te springen. De kracht van een ca-valerieaanval zat hem in de aantallen, en de wezens die Galad opzij dwong, zouden worden vertrapt door de paarden achter hem.

Na zijn aanval kwam er een salvo van Tams mannen, die pijlen afschoten in de grootste groep Trolloks terwijl die de rivieroevers op strompelden. Degenen erachter doken over ze heen en trapten de gewonden in de modder.

Golever en enkele andere Kinderen sloten zich bij Galad aan terwijl hun bestorming – die zich in de lengte uitstrekte langs de voorhoede van de Trolloks – geen vijanden meer trof. Hij en zijn mannen hielden in, draaiden zich met geheven lansen om en galoppeerden terug op zoek naar kleine groepen mannen die waren afgezonderd van de rest en nu alleen vochten.

Het slagveld hier was reusachtig. Galad was bijna een uur bezig met het opzoeken van dergelijke groepjes om hen te redden en naar de ruïnes te sturen, zodat Tam of een van zijn kapiteins hen kon indelen in nieuwe groepen. Langzaam, terwijl hun aantallen afnamen, vermengden de groepen zich met elkaar. Huurlingen waren niet de enigen die nu met de Kinderen meereden. Galad had Geldaners, mannen van de Vleugelgarde en een paar zwaardhanden onder zijn bevel. Kline en Alix hadden allebei hun Aes Sedai verloren. Galad verwachtte niet dat die twee het lang zouden uithouden, maar ze vochten met een angstaanjagende felheid.

Nadat Galad een volgende groep overlevenden naar de ruïnes had teruggestuurd, hield hij Sidama in en klonk alleen het gehijg van het paard terwijl het rustig voortstapte. Dit veld langs de rivier was een bloederige chaos van lichamen en modder geworden. Hoe had Cauton geweten dat hier een onverwachte grote aanval zou plaatsvinden? Misschien had Galad de man toch te laag ingeschat.

‘Hoe lang vechten wel al, denk jij?’ vroeg Golever. De man had zijn tabberd verloren en droeg alleen nog zijn maliën. Een deel van de ringetjes langs de rechterkant was ingedeukt door de kling van een Trollok. De maliën hadden het gehouden, maar de bloedvlek daar wees erop dat een flink aantal ringetjes door Golevers gevoerde onderjas in zijn zij was gedreven. Het zag er niet al te ernstig uit, dus Galad zei er niets van.

‘Het is al middag,’ gokte Galad, hoewel hij door de wolken de zon niet kon zien. Hij was er vrij zeker van dat ze nu al vier of vijf uur vochten.

‘Denk je dat ze vannacht zullen stoppen?’ vroeg Golever.

‘Dat betwijfel ik,’ antwoordde Galad. ‘Als deze slag al zo lang duurt.’

Golever keek hem bezorgd aan. ‘Denk je...’

‘Ik kan niet bijbenen wat er gebeurt. Cauton heeft zoveel troepen hierheen gestuurd, en hij heeft iedereen van de Hoogvlakte gehaald, voor zover ik kan zien. Ik weet niet waarom. En het water in de rivier... Vind jij ook niet dat het lijkt alsof het met horten en stoten stroomt? De strijd stroomopwaarts zal wel slecht gaan...’ Hij schudde zijn hoofd. ‘Als ik meer van het slagveld kon zien, zou ik Cautons strategie misschien begrijpen.’

Hij was soldaat. Een soldaat hoefde niet de hele veldslag te begrijpen om zijn bevelen op te volgen. Maar Galad was meestal wel in staat om de strategie van zijn leger af te leiden uit de bevelen die werden gegeven.

‘Heb je je ooit een zo grote strijd voorgesteld?’ vroeg Golever, om zich heen kijkend. Arganda’s infanterie beukte in op de Trolloks bij de rivier. Steeds meer Schaduwgebroed kwam aan de overkant aan. Geschrokken besefte Galad dat de rivier nu helemaal niet meer stroomde.

Het Schaduwgebroed had in het afgelopen uur wat houvast gekregen, maar nu bleek dat Cauton gelijk had gehad toen hij zoveel soldaten hierheen stuurde. De mannen bij de ruïnes konden alleen nog maar vechten omdat ze eerder al zoveel Trolloks hadden verslagen, toen die probeerden de rivier over te komen.

Het zou nog altijd een taai gevecht worden, maar de aantallen waren nu gelijkwaardiger. Cauton had geweten dat de rivier zou opdrogen. Daarom had hij hier zoveel troepen heen gestuurd, om deze bestorming vanaf de andere kant in te dammen.

Licht, dacht Galad, Ik sta te kijken naar een Spel der Huizen op het slagveld. Hij had Cauton echt te laag ingeschat.

Ineens viel er ongeveer twintig passen verderop een loden bal met een rode slinger uit de lucht, die een dode Trollok op de schedel raakte. Ver boven hem krijste de raken en vloog door. Galad reed ernaartoe, en Golever stapte af om de brief voor hem te pakken. Poorten waren handig, maar raken konden het hele slagveld overzien, banieren van specifieke mannen opzoeken en daar bevelen afleveren.

Golever gaf hem de brief, en Galad haalde zijn codelijst uit de leren envelop die hij in de schacht van zijn laars meedroeg. De code was eenvoudig: een lijst getallen met woorden ernaast. Als in bevelen niet het juiste woord bij het juiste getal stond, waren ze verdacht.

Damodred, stond er, ga met een dozijn van je beste mannen uit bet tweeëntwintigste eskader langs de rivier naar de Hawalvoorde. Stop zodra je Elaynes banier kunt zien en wacht daar op nadere bevelen. P.S. Als je Trolloks ziet met vechtstokken, stel ik voor dat je Golever eropaf stuurt, want ik weet dat jij daar moeite mee hebt.

Mart.

Galad zuchtte en liet Golever de brief zien. Volgens de code was dit een echt bevel, want in zijn codelijst stonden het getal tweeëntwintig en het woord ‘vechtstok’ naast elkaar.

‘Wat wil hij van ze?’ vroeg Golever.

‘Ik wou dat ik het wist,’ antwoordde Galad. Dat wenste hij echt.

‘Ik zal een paar mannen optrommelen,’ zei Golever. ‘Ik neem aan dat je Harnesh wilt, en Mallone, Brokel...’ Hij somde een hele lijst op.

Galad knikte. ‘Goede keus. Nou, ik kan niet zeggen dat ik dit bevel betreur. Mijn zus is het slagveld op gekomen, schijnbaar. Ik wil een oogje op haar houden.’ Daarnaast wilde hij uitzicht hebben op een ander deel van het slagveld. Misschien zou hij dan begrijpen wat Cauton deed.

‘Zoals u beveelt, heer Kapitein,’ zei Golever.

De Duistere viel aan.

Het was een poging om Rhand te verscheuren, hem stukje bij beetje te vernietigen. De Duistere wilde alle elementen waaruit Rhand bestond wegvagen.

Rhand kon niets grijpen, kon niet schreeuwen. Deze aanval werd niet uitgevoerd op zijn lichaam, want hij had geen werkelijk lichaam op deze plek, alleen maar een herinnering aan een lichaam.

Rhand hield zichzelf bij elkaar. Met moeite. In de greep van deze verschrikkelijke aanval verdween elke gedachte aan het verslaan van de Duistere. Rhand kon niets verslaan. Hij kon zichzelf amper bij elkaar houden.

Dit gevoel was met geen pen te beschrijven. Het leek wel alsof de Duistere hem verscheurde en tegelijkertijd probeerde te pletten, en hij kwam uit oneindig veel richtingen op Rhand af, allemaal tegelijk, als een beukende golf.

Rhand viel op zijn knieën. Het was slechts een projectie van hem die dat deed, maar voor hem voelde het echt.

Een eeuwigheid verstreek.

Rhand doorstond het. De verpletterende druk, het lawaai van de vernietiging. Hij onderging het op zijn knieën, met zijn vingers gekromd als klauwen, terwijl het zweet van zijn voorhoofd gutste. Hij onderging het en keek op.

‘Is dat alles wat je hebt?’ grauwde Rhand.

IK ZAL WINNEN.

‘Jij hebt me sterk gemaakt,’ zei Rhand met knarsende stem. ‘Elke keer als jij of je onderdanen probeerden me te vernietigen, was jullie falen als de klap van een smidshamer op metaal. Deze poging...’ Rhand haalde diep adem. ‘Deze poging van je is niets. Ik zal niet breken.’

JE VERGIST JE. DIT IS GEEN POGING OM JE TE VERNIETIGEN. DIT IS VOORBEREIDING.

‘Waarvoor?’

OM JE DE WAARHEID TE TONEN.

Fragmenten van het Patroon... draden... begonnen ineens te draaien en splitsten zich als honderden vloeiende stroompjes van de hoofdmassa van licht af. Hij wist dat dit niet echt het Patroon was, net zomin als wat hij van zichzelf zag echt zijn lichaam was. Om iets te interpreteren wat zo overstelpend was als de structuur van de schepping, had zijn geest een soort beeldvorming nodig. Dit was wat zijn bewustzijn uitkoos.

De draden draaiden, een beetje zoals draden in een weving van de Ene Kracht, alleen waren het er duizenden en nog eens duizenden en de kleuren waren uiteenlopender, levendiger. Elke draad was recht, alsof hij strak werd getrokken. Of als een lichtstraal.

Ze kwamen bijeen als een kleed op een weefgetouw en bouwden een visioen om hem heen. Een terrein met slijmerige grond, planten met zwarte spikkels, bomen met takken die als slappe armen omlaag hingen.

Het werd een plek. Een werkelijkheid. Rhand werkte zichzelf overeind en voelde de aarde onder zijn voeten. Hij rook een brandlucht. Hij hoorde... gekreun van verdriet. Rhand draaide zich om en zag dat hij op een grotendeels kale helling stond, boven een donkere stad met zwartstenen muren. De gebouwen stonden dicht opeengepakt en waren gedrongen en onversierd als bunkers.

‘Wat is dit?’ fluisterde Rhand. Iets aan deze plek kwam hem bekend voor. Hij keek op, maar hij kon de zon niet zien achter de wolken die de hemel domineerden.

HET IS WAT ZAL ZIJN.

Rhand tastte naar de Ene Kracht, maar hij deinsde walgend achteruit. De smet was teruggekeerd, alleen nu erger... veel erger. Waar het ooit een donker laagje op het gesmolten licht van saidin was geweest, was het nu een zo dikke laag dat hij er niet doorheen kon komen. Hij zou de duisternis moeten opzuigen, zich er helemaal in moeten hullen om bij de Ene Kracht eronder te komen, als die er nog wel was. Alleen al bij de gedachte kwam er gal omhoog in zijn keel en moest hij zich uit alle macht beheersen om niet over te geven.

Hij voelde zich aangetrokken tot dat fort verderop. Waarom had hij het gevoel dat hij het hier kende? Hij was in de Verwording, dat was duidelijk te zien aan de planten. Alsof dat nog niet genoeg was, rook hij ook de verrotting in de lucht. De hitte was die van een moeras in de zomer: verzengend en bedrukkend, ondanks de wolken.

Hij liep de glooiende helling af en zag dat daar een man of twaalf bomen aan het omhakken waren. Terwijl Rhand naderde, keek hij opzij en zag het niets van de Duistere in de verte, waar hij een deel van het landschap verteerde als een krocht aan de horizon. Een geheugensteuntje dat alles wat Rhand zag onecht was?

Hij kwam langs de stronken van omgehakte bomen. Verzamelden de mannen hier brandhout? Het pok, pok van bijlen – en de houding van de arbeiders – straalde niets van de potige kracht uit die Rhand altijd met houthakkers vereenzelvigde. Het geklop klonk sloom en de mannen werkten met afhangende schouders.

Die man daar links... Toen Rhand dichterbij kwam, herkende hij hem, ondanks zijn gebogen houding en zijn rimpels. Licht. Tam moest minstens zeventig zijn, misschien wel tachtig. Waarom werkte hij zo hard?

Het is een visioen, dacht Rhand. Een nachtmerrie. Een schepping van de Duistere. Niet echt.

En toch, terwijl hij erdoor omgeven werd kostte het Rhand moeite om niet te reageren alsof dit inderdaad werkelijkheid was. En dat was het ook, in zekere zin. De Duistere gebruikte beschaduwde draden van het Patroon – de mogelijkheden die zich vanuit de schepping uitstrekten als golven vanuit een kiezel in een vijver – om dit te maken.

‘Vader?’ vroeg Rhand.

Tam draaide zich om, maar zijn blik stelde zich niet scherp op Rhand.

Rhand pakte Tam bij de schouder. ‘Vader!’

Tam bleef nog even versuft staan, maar toen draaide hij zich weer om naar zijn werk en hief zijn bijl. Verderop hakten Dannil en Jori in op een stronk. Zij waren ook ouder geworden en waren nu mannen van middelbare leeftijd. Dannil oogde vreselijk ziek, met een bleek gezicht en een soort zweren op zijn huid.

Jori’s bijl beet diep in de bittere aarde. Er kwam een zwarte vloed uit de grond tevoorschijn: insecten die zich hadden verstopt aan de voet van de stronk. Het bijlblad had hun nest doorboord.

De insecten zwermden naar buiten, renden over het handvat van de bijl omhoog en overdekten Jori. Hij schreeuwde en sloeg ernaar, maar ze kropen in zijn open mond. Rhand had wel eens van zoiets gehoord: een doodszwerm, een van de vele gevaren van de Verwording. Hij stak zijn hand naar Jori uit, maar de man zakte al opzij, binnen twee tellen dood.

Tam schreeuwde van afgrijzen en rende weg. Rhand draaide zich om toen zijn vader, in zijn poging om aan de doodszwerm te ontkomen, verderop in de struiken terechtkwam. Er sprong iets van een tak, het wikkelde zich snel als een klappende zweep om Tams nek en bracht hem met een ruk tot stilstand.

‘Nee!’ riep Rhand. Dit was niet echt, maar toch kon hij het niet aan om zijn vader te zien sterven. Hij greep de Bron, duwend door de smerige duisternis van de smet. Die leek hem te verstikken, en het kostte Rhand zenuwslopend veel tijd om saidin te vinden. Toen hij het greep, kwam er maar een heel klein spoortje door.

Hij weefde toch en stuurde brullend een lint van vlammen om de liaan te doden die zijn vader had gegrepen. Tam viel op de grond toen de lianen kronkelden en stierven.

Tam bewoog zich niet. Zijn ogen staarden omhoog, dood.

‘Nee!’ Rhand draaide zich om naar de doodszwerm. Hij vernietigde hem met een weving van Vuur. Er waren slechts een paar tellen verstreken, maar het enige wat er nog van Jori restte waren botten.

De insecten knapten toen hij ze verbrandde.

‘Een geleider,’ zei Dannil ademloos. Hij stond ineengekrompen en keek met grote ogen naar Rhand. De andere houthakkers waren de wildernis in gevlucht. Rhand hoorde een aantal van hen schreeuwen.

Hij kon niet voorkomen dat hij kokhalsde. De smet... die was zo verschrikkelijk, zo verrot. Hij kon de Bron niet langer vasthouden.

‘Kom,’ zei Dannil, en hij greep Rhands arm. ‘Kom, ik heb je nodig!’

‘Dannil,’ kraste Rhand terwijl hij opstond. ‘Herken je me niet?’

‘Kom,’ herhaalde Dannil, die Rhand meesleurde naar het fort.

ik ben Rhand. Rhand, Dannil. De Herrezen Draak.’

Er verscheen geen begrip in Dannils ogen.

‘Wat heeft hij met je gedaan?’ fluisterde Rhand.

ZE KENNEN JE NIET, TEGENSTANDER. IK HEB ZE ALLEMAAL OPNIEUW GEMAAKT. ALLE DINGEN ZIJN VAN MIJ. ZE ZULLEN NIET EENS WETEN DAT ZE VERLOREN HEBBEN. ZE ZULLEN NIETS ANDERS KENNEN DAN MIJ.

‘Ik verloochen je,’ fluisterde Rhand. ‘Ik verlóóchen je.’

DE ZON VERLOOCHENEN LAAT HAAR NIET ONDERGAAN. MIJ VERLOOCHENEN VOORKOMT MIJN OVERWINNING NIET.

‘Kom,’ zei Dannil, die Rhand meetrok. ‘Alsjeblieft. Je moet me redden!’

‘Maak hier een einde aan,’ zei Rhand.

EEN EINDE? ER BESTAAT GEEN EINDE, TEGENSTANDER. HET IS. IK HEB HET GEMAAKT.

‘Jij stelt het je voor.’

‘Alsjeblieft,’ smeekte Dannil.

Rhand liet zich meetrekken naar het donkere fort. ‘Wat deed je daar, Dannil?’ wilde Rhand weten. ‘Waarom haal je brandhout in de Verwording? Het is niet veilig.’

‘Het was onze straf,’ fluisterde Dannil. ‘Zij die onze meester teleurstellen, worden naar buiten gestuurd en moeten een boom mee terug nemen die ze eigenhandig hebben omgehakt. Als de doodszwermen of de takken je niet te pakken krijgen, lokt het geluid van je bijl wel andere dingen...’

Rhand fronste zijn voorhoofd toen ze de weg naar het stadje en het donkere fort betraden. Ja, deze plek kwam hem bekend voor. De weg naar de steengroeve, dacht Rhand verbaasd. En dat daar... Het fort stond op wat ooit de Brink was geweest, midden in Emondsveld.

De Verwording had Tweewater verteerd.

De wolken aan de hemel leken op Rhand neer te drukken en hij hoorde Jori’s geschreeuw nog steeds in zijn hoofd. Weer zag hij Tam worstelen terwijl hij werd gewurgd.

Dit is niet echt.

Dit was wat er zou gebeuren als Rhand faalde. Zoveel mensen waren van hem afhankelijk... zoveel. Sommigen had hij al in de steek gelaten. Hij moest zich inhouden om in gedachten geen lijst op te stellen van alle mensen die in zijn dienst waren gestorven. Zelfs als hij anderen redde, hén had hij niet beschermd.

Het was een aanval van een andere soort dan die waarbij de Duistere had geprobeerd zijn wezen te vernietigen. Rhand voelde het, de Duistere die zijn tentakels in Rhand wurmde, zijn geest besmette met zorgen, twijfels en angst.

Dannil leidde hem naar de muren van het dorp, waar een paar Myrddraal in roerloze mantels de poorten bewaakten. Ze gleden naar voren. ‘Je was gestuurd om hout te halen,’ fluisterde een van hen met spierwitte lippen.

‘Ik... Ik heb deze meegebracht!’ zei Dannil, die achteruitdeinsde. ‘Een geschenk voor onze meester! Hij kan geleiden. Ik heb hem voor jullie gevonden!’

Rhand grauwde en dook weer op de Ene Kracht af, zwemmend door het vuil. Hij bereikte het spoortje saidin en greep het vast.

Het werd meteen uit zijn greep gestoten. Een schild schoof tussen hem en de Bron.

‘Dit is niet echt,’ fluisterde hij terwijl hij zich omdraaide om te kijken wie er had geleid.

Nynaeve beende door de stadspoorten, gekleed in het zwart. ‘Een wilder?’ vroeg ze. ‘Onontdekt? Hoe heeft hij zo lang weten te overleven? Goed gedaan, Jori. Ik geef je je leven terug. Stel ons niet nogmaals teleur.’

Jori rende huilend van blijdschap langs Nynaeve de stad in.

‘Dit is niet echt,’ zei Rhand terwijl Nynaeve hem vastbond met wevingen van Lucht en hem naar de versie van Emondsveld sleurde die de Duistere had gemaakt. De twee Myrddraal renden voor haar uit. Emondsveld was nu een grote stad. De huizen oogden als muizen die bij elkaar kropen uit angst voor een kat, allemaal hetzelfde, allemaal saai. Mensen scharrelden met hun blik op hun voeten gericht door de stegen.

De mensen gingen Nynaeve snel uit de weg, en soms noemden ze haar ‘meesteres’. Anderen noemden haar Uitverkorene. De twee Myrddraal spoedden zich als schaduwen door de stad. Toen Rhand en Nynaeve het fort bereikten, hadden zich daar al twaalf mensen op het plein verzameld. Rhand voelde dat de vier mannen in de groep saidin vasthielden, hoewel hij alleen Damer Flin onder hen herkende. Een paar vrouwen had hij als meisjes gekend in Tweewater.

Dertien mensen. En dertien Myrddraal, verzameld onder die bewolkte hemel. Voor het eerst sinds het begin van het visioen voelde Rhand angst. Nee, niet dit. Alles behalve dit.

Stel dat ze hem Bekeerden? Dit was niet echt, maar het was wel een versie van de werkelijkheid. Een spiegelwereld, geschapen door de Duistere. Wat zou het met Rhand doen als ze hem hier Bekeerden? Was hij zo gemakkelijk in de val gelopen?

Hij begon zich in paniek te verzetten tegen zijn boeien van Lucht. Dat was zinloos, natuurlijk.

‘Je bent wel een bijzondere,’ zei Nynaeve, die zich naar hem omdraaide. Ze oogde geen dag ouder dan toen hij haar had achtergelaten in de grot, maar er waren wel een paar verschillen. Ze droeg haar haar weer in een vlecht, en haar gezicht was smaller... strenger. En die ogen.

Die ogen klopten helemaal niet.

‘Hoe heb je daarbuiten overleefd?’ vroeg ze aan hem. ‘Hoe ben je zo lang aan de aandacht ontsnapt?’

‘Ik kom van een plek waar de Duistere niet regeert.’

Nynaeve lachte. ‘Belachelijk. Een kinderverhaaltje. De Grote Heer heeft altijd geregeerd.’

Rhand zag het. Zijn verbinding met het Patroon, de glinstering van halve waarheden en beschaduwde paden. Deze mogelijkheid... het kon gebeuren. Het was één pad dat de wereld kon nemen. De Duistere had hier de Laatste Slag gewonnen en het Rad des Tijds gebroken.

Daardoor had hij het kunnen herscheppen, het Patroon op een andere wijze kunnen draaien. Iedereen die leefde was het verleden vergeten, en nu wisten ze alleen nog wat de Duistere in hun geest had geplant. Rhand kon de waarheid, de geschiedenis van deze plek, lezen in de draden van het Patroon die hij eerder had aangeraakt.

Nynaeve, Egwene, Logain en Cadsuane waren nu Verzakers, tegen hun wil tot de Schaduw Bekeerd. Moiraine was terechtgesteld omdat ze te zwak was.

Elayne, Min, Aviendha... zij waren overhandigd om te worden gemarteld, eindeloos, bij Shayol Ghul.

De wereld was een levende nachtmerrie. Elke Verzaker regeerde als tiran over zijn of haar eigen stukje van de wereld. Een eindeloze herfst hield aan terwijl ze legers, Gruwheren en groeperingen tegen elkaar opzetten. Een eeuwige strijd.

De Verwording had zich uitgestrekt naar alle oceanen. Seanchan bestond niet meer, zodanig verwoest en geblakerd dat er niet eens meer ratten en kraaien konden overleven. Iedereen die kon geleiden werd al jong ontdekt en Bekeerd. De Duistere wilde voorkomen dat iemand weer hoop terugbracht in de wereld.

En dat zou ook nooit meer iemand doen.

Rhand schreeuwde toen de dertien begonnen te geleiden.

‘Is dat alles wat je hebt?’ brulde Rhand.

Ze duwden met hun wilskracht tegen die van hem. Hij voelde ze alsof er spijkers in zijn schedel werden geslagen. Hij duwde terug met alles wat hij in zich had, maar de anderen zetten een bónzende druk op hem. Elke bons, net als de klap van een bijl, kwam dichterbij en boorde in hem.

EN DUS WIN IK.

Het falen raakte Rhand hard, de wetenschap dat wat hier gebeurde zijn schuld was. Nynaeve, Egwene, Bekeerd tot de Schaduw vanwege hem. Degenen die hij liefhad waren speeltjes van de Schaduw geworden.

Rhand had hen moeten beschermen.

IK WIN. ALWEER.

‘Denk je dat ik nog dezelfde jongeling ben die Ishamael probeerde bang te maken?’ schreeuwde Rhand, die zijn angst en schaamte onderdrukte.

HET GEVECHT IS VOORBIJ.

‘HET IS NOG NIET BEGONNEN!’ brulde Rhand.

De werkelijkheid om hem heen brak weer op in linten van licht. Nynaeves gezicht werd verscheurd, raakte los als kant met een losse draad. De grond brak op en het fort verdween.

Rhand viel uit boeien van Lucht die er nooit echt waren geweest. De kwetsbare werkelijkheid die de Duistere had geschapen, tornde zich los in afzonderlijke onderdelen. Draden van licht kronkelden naar buiten, trillend als de snaren van een harp.

Ze wachtten erop om geweven te worden.

Rhand zoog lucht tussen zijn tanden door en keek naar de duisternis achter de draden. ‘Deze keer blijf ik niet werkeloos zitten en alles ondergaan, Shaitan. Ik laat me niet vangen in jouw nachtmerries. Ik ben meer geworden dan ik ooit eerder was.’

Rhand greep de draden die om hem heen draaiden en pakte ze; honderden en nog eens honderden. Er was hier geen Vuur, Lucht, Aarde, Water of Geest... deze draden waren eenvoudiger, verschillend. Elk ervan was enig in zijn soort. In plaats van Vijf Krachten waren het er duizenden.

Rhand pakte ze, verzamelde ze en hield de structuur van de schepping zelf in zijn hand.

Toen geleidde hij ermee, spon ze uit tot een andere mogelijkheid.

‘En nu,’ zei Rhand, die diep inademde en probeerde de verschrikking van wat hij had gezien van zich af te zetten. ‘Nu zal ik jóu laten zien wat er gaat gebeuren.’

Brin maakte een buiging. ‘De mannen staan op hun plaats, Moeder.’

Egwene haalde diep adem. Mart had de troepen van de Witte Toren over de droge rivierbedding onder de voorde en om de westkant van de moerassen heen gestuurd. Het werd tijd dat Egwene zich bij hen aansloot. Ze aarzelde even, kijkend door de Poort naar Marts bevelspost. Egwene keek in de ogen van de Seanchaanse vrouw aan de overkant van de tafel, waar ze keizerlijk op haar troon zat.

Ik ben nog niet klaar met jou, dacht Egwene.

‘Kom mee,’ zei ze. Ze draaide zich om en gebaarde naar Yukiri dat ze de Poort naar Marts gebouw kon sluiten. Ze streek met haar vingers over Vora’s sa’angreaal, die ze in haar hand hield terwijl ze haar tent uit beende.

Ze aarzelde toen ze daar iets zag. Iets kleins, op de grond. Kleine spinnenwebben van barsten in de stenen. Ze bleef staan en bukte zich.

‘Die verschijnen steeds vaker, Moeder,’ zei Yukiri, terwijl ze naast haar hurkte. ‘Volgens de verslagen kunnen de barsten zich verspreiden als Gruwheren geleiden. Vooral als er lotsvuur wordt gebruikt...’

Egwene raakte ze aarzelend aan. Hoewel ze aanvoelden als gewone barstjes, keken ze uit op niets. Zwart, veel zwarter dan de schaduwen in gewone barsten.

Ze weefde alle Vijf Krachten samen, tastend naar de barsten. Ja...

Ze wist niet helemaal zeker wat ze deed, maar de nieuwe weving bedekte de barsten als een verband. De duisternis vervaagde en liet gewone barstjes achter, en een dun laagje kristallen.

‘Dit is nieuw,’ zei Yukiri. ‘Wat was dat voor een weving?’

‘Weet ik niet,’ antwoordde Egwene. ‘Het voelde gewoon goed. Gawein, heb jij...’ Ze liet haar stem wegsterven.

Gawein.

Egwene stond met een ruk op. Ze herinnerde zich nog vaag dat hij haar bevelstent had verlaten om een luchtje te gaan scheppen. Hoe lang geleden was dat? Ze draaide langzaam om haar as om te voelen waar hij was. Door de binding kon ze bepalen in welke richting hij zich bevond, en ze stopte toen ze met haar gezicht naar hem toe stond.

Ze keek naar de rivierbedding, een stukje voorbij de voorde, waar Mart Elaynes troepen had neergezet.

O, Licht...

‘Wat is er?’ vroeg Silviana.

‘Gawein is gaan vechten,’ antwoordde Egwene, die haar stem met moeite kalm hield. Die wolkoppige stommeling! Had hij niet een uurtje of twee kunnen wachten totdat haar legers op hun plek stonden? Ze wist dat hij graag wilde vechten, maar hij had het op zijn minst met haar kunnen overleggen!

Brin kreunde zachtjes.

‘Laat iemand hem gaan halen,’ zei Egwene. Nu klonk haar stem wel kil, boos. Ze kon er niets aan doen. ‘Het lijkt erop dat hij zich bij de Andoraanse legers heeft aangesloten.’

‘Ik doe het wel,’ zei Brin, met zijn ene hand op zijn zwaard en de andere arm uitgestoken naar een van de verzorgers, ik ben niet meer in staat om legers te leiden, maar dit kan ik in ieder geval nog wel.’

Daar had hij gelijk in. ‘Neem Yukiri mee,’ zei ze. ‘Als je mijn dwaze zwaardhand hebt gevonden, Reis dan naar ons toe, ten westen van de moerassen.’

Brin maakte een buiging en trok zich terug. Siuan keek hem aarzelend na.

‘Je mag wel met hem meegaan,’ zei Egwene.

‘Is dat waar je me nodig hebt?’ vroeg Siuan.

‘Eigenlijk...’ Egwene dempte haar stem. ‘Ik wil dat iemand naar Mart en de Seanchaanse Keizerin toe gaat en meeluistert met oren die horen wat niet hardop wordt uitgesproken.’

Siuan knikte met goedkeuring en zelfs trots op haar gezicht. Egwene was de Amyrlin. Ze had geen behoefte aan goedkeuring of trots van Siuan, en toch nam het iets van haar verpletterende vermoeidheid weg.

‘Je kijkt vermaakt,’ zei Egwene.

‘Toen Moiraine en ik vertrokken om die jongen te gaan zoeken,’ antwoordde Siuan, ‘had ik geen flauw benul dat het Patroon ons ook naar jou toe zou sturen.’

‘Je vervangster?’ vroeg Egwene.

‘Als een koningin ouder wordt,’ zei Siuan, ‘begint ze na te denken over haar opvolging. Licht, elke huisvrouw denkt daar waarschijnlijk ook aan. Zal ze een erfgenaam hebben om vast te houden wat zij heeft opgebouwd? Naarmate een vrouw wijzer wordt, beseft ze dat wat zij in haar eentje kan bereiken verbleekt bij wat haar opvolging zou kunnen bereiken.

Nou, ik neem aan dat ik je niet helemaal als mijn eigen voortbrengsel kan opeisen, en ik was ook niet bepaald blij om te worden vervangen. Maar het is... geruststellend te weten dat ik invloed heb gehad op de vorming van wat er gaat komen. En een vrouw zou zich geen betere opvolger kunnen wensen dan iemand als jij. Dank je. Ik zal die Seanchaanse voor je in de gaten houden. En misschien die arme Min helpen uit het vangvisnet te kruipen waar ze zich ineens in bevindt.’

Siuan liep weg en vroeg Yukiri om een Poort voor haar te maken voordat ze met Brin meeging. Egwene glimlachte en keek naar haar toen ze de generaal een kus gaf. Siuan. Die in het openbaar een man kuste.

Silviana geleidde en Egwene klom in Spikkels’ zadel toen er een Poort voor hen openging. Ze omhelsde de Bron, hield Vora’s sa’angreaal voor zich en draafde achter een groep Torenwachters aan. Ze werd meteen overspoeld door de geur van rook.

Hoogkapitein Chubain wachtte haar op aan de andere kant. De donkerharige man had haar altijd te jong geleken voor deze rang, maar ze nam aan dat niet elke bevelhebber zilverharig hoefde te zijn zoals Brin. Ze vertrouwden deze hele strijd immers toe aan iemand die slechts een beetje ouder was dan zij, en zelf was ze de jongste Amyrlin ooit.

Egwene draaide zich om naar de Hoogvlakte en zag dat ze die amper kon onderscheiden door de vuren die op de helling en langs de oostelijke rand van de moerassen brandden.

‘Wat is er gebeurd?’

‘Brandende pijlen,’ zei Chubain, ‘afgevuurd door onze troepen bij de rivier. Ik dacht eerst dat Cauton waanzinnig was, maar nu zie ik het nut ervan wel in. Hij schoot op de Trolloks om de velden daar op de Hoogvlakte en aan de voet ervan in brand te steken, om ons dekking te bieden. De ondergroei daar is zo droog en broos als aan-maakhout. De vuren hebben de Trolloks en de Sharaanse cavalerie voorlopig van de helling verdreven. En ik denk dat Cauton er ook op rekent dat de rook onze omtrekkende beweging om de moerassen heen verhult.’

De Schaduw zou wel weten dat daar iemand in beweging was, maar hoeveel soldaten en in welke opstelling... Ze zouden moeten vertrouwen op verkenners in plaats van hun goede uitkijkpunt boven op de Hoogvlakte.

‘Onze bevelen?’ vroeg Chubain.

‘Heeft hij je die niet verteld?’ vroeg Egwene.

Hij schudde zijn hoofd. ‘Hij heeft ons alleen hier neergezet.’

‘We gaan langs de westkant van het moeras en naderen de Sharanen van achteren,’ zei ze.

Chubain gromde. ‘Zo breken we onze troepen wel heel erg op. En nu valt Cauton ze aan op de Hoogvlakte, terwijl hij die eerst aan hen heeft afgestaan?’

Daar had ze geen antwoord op. Ze haalde diep adem. Nou, zij was degene geweest – in feite – die Mart de leiding had gegeven. Ze wierp nog een blik over de moerassen naar de plek waar ze Gawein bespeurde. Hij zou wel vechten bij de...

Egwene aarzelde. Op haar vorige plek had ze Gawein in de richting van de rivier gevoeld, maar nu ze door de Poort was gekomen, kon ze zijn plek nauwkeuriger bepalen. Hij was niét met Elaynes legers bij de rivier.

Gawein was op de Hoogvlakte zelf, waar de Schaduw het sterkst was.

O, Licht! dacht ze. Gawein... Wat ben je aan het doen?

Gawein beende door de rook. Zwarte flarden ervan krulden om hem heen en de hitte van het smeulende gras verwarmde zijn laarzen, maar het vuur was grotendeels uitgebrand hier op de Hoogvlakte en had een donkere laag as op de grond achtergelaten.

Lichamen en een paar kapotte draken lagen zwartgeblakerd op de grond als bergjes metaalslakken of kolen. Gawein wist dat boeren soms het onkruid van vorig jaar verbrandden om een akker te vernieuwen. De hele wereld stond nu in brand. Terwijl hij geruisloos door de kringelende zwarte rook liep – met een bevochtigde zakdoek voor zijn gezicht gebonden – bad hij om vernieuwing.

Er zaten spinnenwebben van barsten overal in de grond. De legers van de Schaduw hadden lotsvuur gebruikt.

De meeste Trolloks verzamelden zich op de Hoogvlakte met uitzicht over de Hawalvoorde, hoewel een handjevol bezig was met porren tegen de lichamen op de helling. Misschien waren ze aangetrokken door de geur van verbrand vlees. Een Myrddraal kwam uit de rook, begon op ze te schelden in een taal die Gawein niet verstond en sloeg de Trolloks met een zweep op de rug.

Gawein bleef verstijfd staan, maar de Halfman zag hem niet. Hij dreef de achterblijvers naar de plek waar de rest van de Trolloks zich hadden verzameld. Gawein wachtte, zachtjes ademend door zijn zakdoek. Hij voelde dat de schaduwen van de Bloedmessen hem omhulden. De drie ringen hadden iets met hem gedaan. Hij voelde zich sterk en zijn benen bewogen te snel als hij liep. Het had wat tijd gekost om te wennen aan de veranderingen, om zich goed in evenwicht te houden.

Een Trollok met een wolvenkop rees op van achter een stapel puin, snuffelde in de lucht en keek de Schim na. De Trollok kwam vervolgens uit zijn schuilplaats tevoorschijn met een lijk over zijn schouder. Hij liep op nog geen vijf voet afstand langs Gawein, bleef even staan en snuffelde nog eens. Toen, ineengedoken, liep het schepsel door. Het lichaam dat het monster over zijn schouder meetorste, droeg de mantel van een zwaardhand. Arme Symon. Hij zou nooit meer een potje kaarten. Gawein gromde zachtjes en sprong al naar voren voordat hij zichzelf kon tegenhouden. Hij begon met Kus van een adder, draaide rond en hakte de kop van de Trollok van zijn schouders.

Het karkas dreunde tegen de grond. Gawein bleef met getrokken zwaard staan, vervloekte zichzelf en trok zich ineengedoken terug in de rook. De rookgeur zou die van hem verbergen, en door dat kronkelende zwart zouden zijn wazige omtrekken slecht te zien zijn. Toch was het stom dat hij zichzelf in gevaar had gebracht om één Trollok te doden. Het lijk van Symon zou toch in een kookpot eindigen. Gawein kon niet dat hele leger doden. Hij was hier voor één man.

Gawein hurkte neer en wachtte af of zijn aanval was opgemerkt. Misschien hadden ze hem niet kunnen zien – hij wist niet zeker hoe goed de ringen hem verborgen – maar iedereen die toevallig deze kant op had gekeken, zou wel de Trollok hebben zien vallen.

Er klonken geen waarschuwingskreten. Gawein stond op en liep door. Toen pas zag hij dat zijn vingers rood waren onder het zwart van de as. Hij had ze verbrand. De pijn was ver weg. De ringen. Hij

had moeite om helder na te denken, maar dat deed gelukkig niets af aan zijn vermogen om te vechten. Eigenlijk waren zijn instincten nu sterker.

Demandred. Waar was Demandred? Gawein beende heen en weer over de Hoogvlakte. Cauton had soldaten in gevecht bij de voorde in de rivier, maar de rook maakte het onmogelijk te zien wie er bij betrokken waren. Aan de voet van de westelijke helling waren de Grenslanders in gevecht met een Sharaanse cavalerie-eenheid. Maar hier boven was het vredig, ondanks de aanwezigheid van Schaduwgebroed en Sharanen.

Nu sloop Gawein langs de achterhoede van het Schaduwgebroed, waarbij hij op de ruigere stukken met dood hout en onkruid bleef. Niemand scheen hem op te merken. Er waren hier schaduwen, en schaduwen boden bescherming. Beneden, in de gang tussen de Hoogvlakte en het moeras, gingen de vuren uit. Het leek hem dat ze nog niet vanzelf konden zijn gedoofd. Deed iemand dat door te geleiden?

Hij had zich voorgenomen Demandred te vinden door op zoek te gaan naar waar de aanvallen van de man vandaan kwamen, maar als hij alleen maar geleidde om brandjes te blussen, dan...

Het leger van de Schaduw stormde de helling naar de Hawalvoorde af. Hoewel de Sharanen achterbleven, kwamen de meeste Trolloks in beweging. Ze wilden overduidelijk over de nu droge rivierbedding oprukken en Cautons leger aanvallen.

Als Cauton de bedoeling had gehad om al Demandreds troepen van de Hoogvlakte af te lokken, had hij gefaald. Veel Sharanen bleven achter, eenheden van de infanterie en de cavalerie die onbewogen toekeken terwijl de Trolloks naar de strijd denderden.

Er klonken ontploffingen op de helling, die Trolloks de lucht in smeten als stof uit een uitgeklopt kleedje. Gawein aarzelde en bleef ineengedoken zitten. Draken, de paar die nog werkten. Mart had ze ergens aan de overkant van de rivier gezet, maar vanwege de rook was lastig te zien waar. Aan het geluid te horen waren het er slechts een stuk of zes, maar de schade die ze aanrichtten was groot, vooral gezien de afstand.

Een uitbarsting van rood licht van verderop op de Hoogvlakte schoot naar de rook van de draken toe. Gawein glimlachte. Vriendelijk bedankt. Hij legde zijn hand op zijn zwaard. Tijd om eens uit te proberen hoe goed die ringen nu eigenlijk echt werkten.

Hij rende ineengedoken uit zijn schuilplaats. De meeste Trolloks gingen de heuvel af naar de droge rivierbedding. Ze werden bestookt met kruisboogschichten en pijlen, en een volgende ronde drakenvuur kwam uit een iets andere richting. Cauton hield de draken in beweging en Demandred had moeite om te bepalen waar ze stonden.

Gawein rende tussen joelend Schaduwgebroed door. De aarde bonkte als een hart door de inslagen op de grond achter hem. De rook wervelde om hem heen en prikte in zijn keel. Zijn handen waren zwart geworden en hij nam aan dat hetzelfde voor zijn gezicht gold. Hopelijk zou het hem helpen ongezien te blijven.

Trolloks draaiden zich krijsend en grommend om, maar geen ervan keek naar hem. Ze wisten dat er iets langs was gekomen, maar voor hen was hij niets meer dan een waas.

Egwenes woede kwam door de binding. Gawein glimlachte. Hij had ook niet verwacht dat ze blij zou zijn. Onder het rennen, terwijl pijlen zich in de aarde om hem heen boorden, had hij vrede met zijn keus. Ooit zou hij dit misschien hebben gedaan voor de trots van de strijd en de mogelijkheid om zich met Demandred te meten.

Dat was nu niet in zijn hart. In zijn hart zat de behoefte. Iemand moest het tegen dat schepsel opnemen, iemand moest hem doden, anders zouden ze deze strijd verliezen. Ze wisten het allemaal. En Egwene of Logain daarvoor op het spel zetten was een te grote gok.

Gawein was vervangbaar. Niemand zou hem opdracht geven om dit te doen – niemand zou dat durven – maar het was nodig. Hij had de mogelijkheid om dingen te veranderen, om echt iets bij te dragen. Hij deed het voor Andor, voor Egwene, voor de hele wereld.

Verderop brulde Demandred zijn inmiddels bekende uitdaging. ‘Stuur Altor naar me toe, niet die zogenaamde draken!’ Een volgende streep vuur schoot uit zijn handen.

Gawein liep langs de aanvallende Trolloks en kwam achter een grote groep Sharanen met vreemde bogen aan, bijna zo groot als de Tweewaterse bogen. Ze omringden een man te paard in een pantser van geschakelde munten, met een halsboord en armbeschermers. De gelaatsbeschermer van zijn angstaanjagende helm stond open. Dat trotse gezicht, knap en hooghartig, kwam Gawein akelig bekend voor.

Dit zal snel moeten gaan, dacht Gawein. En Licht, ik kan hem maar beter geen tijd geven om te geleiden.

De Sharaanse boogschutters stonden klaar, maar slechts twee van hen draaiden zich om toen Gawein tussen hen door glipte. Gawein trok zijn mes uit zijn riemschede. Hij zou Demandred van zijn paard moeten sleuren en dan op zijn gezicht moeten aanvallen met zijn mes. Het voelde als de aanval van een lafaard, maar het was de beste oplossing. Hij moest hem laten vallen, en dan kon hij...

Demandred draaide zich plotseling om en keek naar Gawein. Een tel later duwde de man zijn hand naar voren en schoot er een straal witheet vuur zo dun als een twijg naar Gawein toe.

De straal miste en vloog rakelings langs Gawein heen toen hij wegsprong. Overal op de grond ontstonden barsten. Diepe, zwarte barsten, als vensters naar de eeuwigheid.

Gawein sprong naar voren en haalde uit naar Demandreds zadel. Zo snél. Dankzij die ringen kon hij al reageren terwijl Demandred nog in verwarring om zich heen staarde.

Het zadel kwam los en Gawein ramde het mes in de flank van het paard. Het beest gilde en steigerde en gooide Demandred met zadel en al af.

Gawein sprong met het bebloede mes naar voren terwijl het paard ervandoor ging en de Sharaanse boogschutters begonnen te roepen. Hij torende boven Demandred uit, met zijn mes in twee handen geheven.

Ineens maakte het lichaam van de Verzaker een sprong en werd de man opzij geduwd. Lucht blies over de zwartgeblakerde grond en verplaatste vlokken as terwijl wevingen van lucht Demandred opvingen. Hij draaide een paar keer rond en belandde toen met een plof op zijn voeten. De Verzaker dook met getrokken zwaard in elkaar en liet nog een weving los. Gawein voelde draaiingen van lucht naast zich, alsof draden hadden geprobeerd hem te grijpen. Hij was te snel, dankzij de ringen, en Demandred had duidelijk moeite hem te raken.

Gawein ging achteruit, gooide zijn mes over naar zijn linkerhand en nam zijn zwaard in zijn rechterhand.

‘Zo,’ zei Demandred, ‘een huurmoordenaar. En Lews Therin altijd maar praten over de “eer” van met open vizier strijden.’

‘Ik ben niet door de Herrezen Draak gestuurd.’

‘Met de Nachtschaduw om je heen, een weving die niemand in deze Eeuw zich nog herinnert? Weet je wel dat wat Lews Therin bij je heeft gedaan je leven uit je wegzuigt? Je bent al dood, kleine man.’

‘Dan mag je bij me komen liggen in het graf,’ grauwde Gawein.

Demandred stond op en nam zijn zwaard in twee handen, in een onbekende strijdhouding. Hij leek Gawein een beetje te kunnen volgen, ondanks de ringen, maar zijn reacties waren een haartje trager dan ze hadden moeten zijn.

Appelbloesems in de wind, drie snelle uithalen, dwongen Demandred achteruit. Enkele Sharanen kwamen naar voren met zwaarden, maar Demandred hief zijn gehandschoende hand om hen naar achteren te gebaren. Hij glimlachte niet naar Gawein – deze man leek nooit te glimlachen – maar hij deed iets wat leek op Bliksems van de drietand. Gawein antwoordde met Ever snelt de berg af.

Demandred was goed. Dankzij het voordeel dat de ringen hem boden, wist Gawein ternauwernood aan Demandreds tegenaanval te ontkomen. De twee dansten over een kleine kring van open terrein, bewaakt door de toekijkende Sharanen. Een gebulder in de verte wierp ijzeren bollen op de heuvel af en liet de grond beven. Er vuurden nog maar een paar draken, maar ze leken zich voornamelijk op deze plek te richten.

Gawein gromde en begon met Eik schudt zijn takken, in een poging binnen Demandreds verdediging te komen. Hij zou dichtbij moeten komen om zijn zwaard in zijn oksel of tussen de naden van zijn muntenpantser te kunnen steken.

Demandred reageerde met vaardigheid en fijnzinnigheid. Gawein zweette al snel onder zijn maliën. Hij was sneller dan hij ooit was geweest, reageerde met de pijlsnelle bewegingen van een honingvogel, maar hoe hij ook zijn best deed, hij kon zijn tegenstander niet raken.

‘Wie ben jij, kleine man?’ grauwde Demandred, die achteruitliep met zijn zwaard naast zich geheven, ‘je vecht goed.’

‘Gawein Trakand.’

‘De broer van de kleine koningin,’ zei Demandred. ‘Je beseft wie ik ben.’

‘Een moordenaar.’

‘En heeft je Draak dan niet gemoord?’ vroeg Demandred. ‘Heeft je zus nooit gedood om haar troon te houden, of te grijpen, waag ik te zeggen?’

‘Dat is iets anders.’

‘Dat zegt iedereen altijd.’ Demandred stapte naar voren. Zijn zwaardvormen waren soepel, zijn rug steeds recht maar ontspannen, en hij bewoog zich met de vloeiende passen van een danser. Hij beheerste zijn zwaard volkomen. Gawein had nooit gehoord dat Demandred bekendstond om zijn kunde met het zwaard, maar deze man was even goed als alle tegenstanders die Gawein ooit had gehad. Beter, eigenlijk.

Gawein voerde Kat danst op de muur uit, een mooie, vloeiende zwaardvorm die die van Demandred kon evenaren. Toen dook hij met Slangentong danst naar voren, in de hoop dat zijn vorige zwaardvorm Demandred had gerustgesteld en hij nu een steek zou doorlaten.

Iets beukte tegen Gawein aan en smeet hem op de grond. Hij rolde om en kwam in een hurkende houding weer overeind. Zijn ademhaling begon te gieren. Hij voelde geen pijn vanwege de ringen, maar hij had waarschijnlijk een rib gebroken.

Een rotsblok, dacht Gawein. Hij heeft geleid en me met een rotsblok geraakt. Hij had moeite om Gawein te raken met wevingen, vanwege de schaduwen, maar hij kon wel iets groots naar de schaduwen gooien.

‘Je speelt vals,’ sneerde Gawein.

‘Speel ik vals?’ vroeg Demandred. ‘Zijn er dan regels, zwaardvechtertje? Voor zover ik me herinner, probeerde jij mij in de rug te steken terwijl jij je in een deken van duisternis verborg.’

Gawein ademde in en uit en drukte zijn hand tegen zijn zij. Een ijzeren bol uit een draak plofte vlakbij op de grond en ontplofte toen. Door de ontploffing werden een paar Sharanen verscheurd, maar hun lichamen schermden Gawein en Demandred af van het ergste van de uitbarsting. Aarde regende omlaag als een golf die over het dek van een schip sloeg. Minstens één van de draken werkte dus nog.

‘Je noemt me een moordenaar,’ zei Demandred, ‘en dat ben ik ook. Maar ik ben ook je verlosser, of je dat nu wilt of niet.’

‘Je bent waanzinnig.’

‘Niet echt.’ Demandred liep om hem heen en zwiepte een paar keer met zijn zwaard. ‘Die man die je volgt, Lews Therin Telamon, dié is waanzinnig. Hij denkt dat hij de Grote Heer kan verslaan. Dat kan hij niet. Zo liggen de feiten.’

‘Wil je dan dat we ons bij de Schaduw aansluiten?’

‘Ja.’ Demandreds ogen waren kil. ‘Als ik Lews Therin dood, zal ik met mijn overwinning het recht verdienen om de wereld te herscheppen zoals ik dat wil. De Grote Heer geeft niets om regeren. Het enige wat je Draak kan doen om deze wereld te beschermen, is hem vernietigen en het volk dan beschutten. Is dat niet wat hij beweert te kunnen?’

‘Waarom blijf je hem steeds mijn Draak noemen?’ vroeg Gawein, en toen spuugde hij bloed uit. De ringen... ze spoorden hem aan om aan te vallen. Zijn ledematen gonsden van kracht, energie. Vecht! Dood!

‘Je volgt hem,’ zei Demandred.

‘Niet waar!’

‘Leugens,’ zei Demandred. ‘Of misschien ben je gewoon bedot. Ik weet dat Lews Therin dit leger leidt. Aanvankelijk twijfelde ik nog, maar nu niet meer. Die weving die je om je heen hebt is al bewijs genoeg, maar ik heb nog iets beters. Geen enkele sterfelijke generaal heeft zoveel vaardigheid als die van jullie. Ik sta tegenover een ware meester op het slagveld. Misschien draagt Lews Therin de Spiegel der Nevelen, of misschien leidt hij door met de Ene Kracht boodschappen aan die Cauton te sturen. Het maakt niet uit, want ik zie de waarheid. Ik speel vandaag tegen Lews Therin.

Ik was altijd de betere generaal, en dat zal ik hier bewijzen. Ik zou je dat wel aan Lews Therin willen laten vertellen, maar jij zult niet lang genoeg leven, kleine zwaardman. Bereid je voor.’ Demandred hief zijn zwaard.

Gawein ging rechtop staan, liet zijn mes vallen en nam zijn zwaard in beide handen. Demandred beende naar hem toe en paste vormen toe die anders waren dan die Gawein kende. Ze waren nog wel vertrouwd genoeg, maar ondanks zijn grotere snelheid ving Demandred steeds zijn zwaard op en weerde het onschadelijk af.

De man viel niet aan. Hij bewoog zich amper. Hij bleef met zijn voeten gespreid staan, met zijn zwaard in twee handen, en sloeg elke aanval af waarmee Gawein hem bestookte. Opvliegende duif, Neerdwarrelend blad, Streling van de luipaard. Gawein klemde zijn kiezen op elkaar en grauwde. De ringen hadden voldoende moeten zijn. Waarom waren de ringen niet voldoende?

Gawein haalde diep adem en dook achteruit toen een volgende rots naar hem toe suisde en hem rakelings miste. Het Licht zegene die ringen, dacht hij.

‘Je vecht goed,’ zei Demandred, ‘voor iemand uit deze tijd. Maar je hanteert je zwaard nog altijd, kleine man.’

‘Wat moet ik anders doen?’

‘Het zwaard wórden,’ zei Demandred alsof hij verbaasd was dat Gawein dat niet begreep.

Gawein grauwde en kwam weer naar voren, inhakkend op Demandred. Gawein was nog steeds sneller. Demandred viel niet aan, hij verdedigde zich alleen, hoewel hij ook niet achteruitging. Hij bleef gewoon staan en weerde elke aanval af.

Demandred sloot zijn ogen. Gawein glimlachte en begon met Laatste aanval van de zwartlans.

Demandreds zwaard werd een waas.

Gawein werd ergens door geraakt. Hij zoog zijn adem naar binnen en kwam tot stilstand. Hij wankelde, viel op zijn knieën en keek ongelovig naar het gat in zijn buik. Demandred had dwars door de maliën heen gestoken en zijn zwaard weer in één vloeiende beweging teruggetrokken.

Waarom... waarom voel ik niets?

‘Als je dit toch overleeft en Lews Therin ziet,’ zei Demandred, ‘zeg dan maar tegen hem dat ik heel erg uitkijk naar een wedstrijd tussen ons tweeën, zwaard tegen zwaard. Ik heb me verbeterd sinds onze vorige ontmoeting.’

Demandred zwiepte zijn zwaard naar achteren en ving de kling op tussen zijn duim en wijsvinger. Hij trok het zwaard ertussendoor, veegde het bloed van het staal en liet het op de grond druipen.

Toen hij het wapen in de schede had geschoven, schudde hij zijn hoofd en schoot een vuurbol af op een nog vurende draak.

Het werd stil. Demandred beende weg langs de rand van de steile helling tegenover de rivier, met zijn Sharaanse wachters om hem heen. Gawein viel stomverbaasd op de grond terwijl zijn leven weglekte op het verbrande gras. Hij probeerde met trillende vingers zijn bloed binnen te houden.

Gawein wist zich met veel moeite op zijn knieën te werken. Zijn hart schreeuwde hem toe dat hij terug moest naar Egwene. Hij begon te kruipen, en zijn bloed vermengde zich met de aarde beneden hem. Met ogen die troebel zagen door een waas van koud zweet zag hij twintig meter verderop een paar paarden van de cavalerie, vastgebonden aan een piketlijn en knabbelend aan het droge gras. Na een minutenlange worsteling, een onmogelijk lange tijd die hem uitputte, trok hij zich op de rug van het eerste paard dat hij kon bereiken en losmaken. Gawein dook verdoofd in elkaar en greep met zijn ene hand de manen van het paard vast. Hij riep al zijn overgebleven kracht op en gaf het dier de sporen.

‘Vrouwe,’ zei Mandevwin tegen Faile, ‘ik ken die twee mannen al jaren! Nee, hun verleden is niet geheel smetteloos. Geen enkele man die naar de Bond komt kan dat beweren. Maar, het Licht sta me bij, het zijn géén Duistervrienden!’

Faile at haar middagrantsoen in stilte en probeerde haar geduld te bewaren bij Mandevwins tegenwerpingen. Was Perijn maar hier, dan kon ze eens flink ruziemaken. Ze had het gevoel dat ze zou knappen onder de druk.

Ze waren dicht bij Thakan’dar, ontzettend dichtbij. De zwarte hemel rommelde van de bliksems en ze hadden al dagen geen levend wezen meer gezien, gevaarlijk of niet. Ze hadden ook Vanin of Harnan niet meer gezien, hoewel Faile elke nacht twee mannen op wacht zette. De trawanten van de Duistere gaven het niet op.

Ze droeg de Hoorn nu in een grote tas over haar schouder. De anderen wisten dit en waren afwisselend trots op hun taak en vervuld van afgrijzen vanwege het belang ervan. Dat kon ze nu in ieder geval met hen delen.

‘Vrouwe,’ zei Mandevwin, die knielde. ‘Vanin is ergens in de buurt. Hij is een heel begaafd verkenner, de beste in de Bond. We zullen hem niet zien als hij dat niet wil, maar ik zou durven zweren dat hij ons volgt. Waar moet hij anders naartoe? Misschien kunnen we dit oplossen als ik hem hierheen roep, hem uitnodig om zijn verhaal te komen vertellen.’

‘Ik zal erover nadenken, Mandevwin,’ antwoordde Faile.

Hij knikte. De eenogige man was een goed bevelhebber, maar hij had de verbeeldingskracht van een baksteen. Eenvoudige mannen namen altijd aan dat anderen ook eenvoudige beweegredenen hadden. Hij kon zich niet voorstellen dat iemand als Vanin of Harnan, die de Bond al zo lang hielpen – op bevel, ongetwijfeld, om argwaan te voorkomen – nu ineens zoiets vreselijks zou doen.

Nu wist Faile in ieder geval dat ze niet zonder reden bezorgd was geweest. Die blik van pure angst in Vanins ogen toen hij was gesnapt was bevestiging genoeg, als hij niet ook nog met de Hoorn in zijn handen had gestaan. Ze had geen twéé Duistervrienden verwacht, en ze waren haar te slim af geweest met hun poging tot diefstal. Maar ze hadden ook de gevaren van de Verwording onderschat. Faile moest er niet aan denken wat er zou zijn gebeurd als ze niet de aandacht van dat beerachtige wezen hadden getrokken. Ze zou in haar tent zijn blijven zitten, wachtend op dieven die er intussen al met een van de machtigste voorwerpen ter wereld vandoor waren.

De hemel rommelde. Het donkere Shayol Ghul doemde op in de vallei van Thakan’dar, als onderdeel van een keten van lagere bergen. Het was hier koud, bijna winters. Het zou lastig worden om die top te bereiken, maar hoe dan ook zou ze deze Hoorn naar de legers van het Licht brengen voor de Laatste Slag. Ze legde haar vingers op de tas en voelde het metaal erin.

Verderop liep Olver over de levenloze grijze rotsen van de Verwoeste Landen, met zijn mes aan zijn riem alsof het een zwaard was. Misschien had ze hem niet moeten meenemen. Aan de andere kant, in de Grenslanden leerden jongens van zijn leeftijd boodschappen en proviand te vervoeren naar belegerde forten. Ze gingen niet met strijdtroepen mee en kregen geen eigen rang voordat ze minstens twaalf waren, maar hun opleiding begon veel eerder.

‘Vrouwe?’

Faile keek naar Selande en Arrela, die net terugkeerden. Faile had Selande de leiding geneven over de verkenners, nu Vanin zich had onthuld. De bleke kleine vrouw leek minder op een Aiel dan vele anderen in Cha Faile, op haar houding na.

‘Ja?’

‘Beweging, vrouwe,’ zei Selande zachtjes.

‘Wat?’ Faile stond op. ‘Wat voor beweging?’

‘Een of andere karavaan.’

‘In de Verwoeste Landen?’ vroeg Faile verbaasd. ‘Laat zien.’

Het was niet alleen maar een karavaan. Er lag daar een heel dórp. Faile zag het door het kijkglas, hoewel het alleen een donkere veeg was die op gebouwen in de uitlopers nabij Thakan’dar wees. Een dorp. Licht!

Faile verplaatste het kijkglas omlaag naar waar een karavaan door het kale landschap kroop, op weg naar een bevoorradingspost die op flinke afstand buiten het dorp stond.

‘Ze doen wat wij deden,’ fluisterde ze.

‘Wat zegt u, vrouwe?’ Arrela lag op haar buik naast Faile. Mandevwin lag aan de andere kant door zijn eigen kijkglas te turen.

‘Het is een centrale bevoorradingspost,’ legde Faile uit, kijkend naar de stapels kisten en bundels pijlen. ‘Schaduwgebroed kan zich niet door Poorten verplaatsen, maar hun voorraden wel. Ze hoefden geen pijlen en vervangende wapens mee te nemen op hun tocht. In plaats daarvan worden de voorraden hier verzameld en wanneer nodig naar de slagvelden gestuurd.’

En inderdaad, beneden kondigde een lint van licht aan dat er een Poort openging. Een grote stoet vuil uitziende mannen met bundels op hun rug sjokte erdoor, gevolgd door tientallen anderen die kleine karren voorttrokken.

‘Waar die voorraden ook naartoe gaan,’ zei Faile langzaam, ‘daar in de buurt zal gevochten worden. Die karren vervoeren pijlen, maar geen voedsel, aangezien de Trolloks lijken meeslepen om zich elke nacht mee te voeden.’

‘Dus als we door een van die Poorten zouden kunnen glippen...’ opperde Mandevwin.

Arrela snoof alsof ze dit gesprek een grap vond. Toen ze naar Faile keek, verdween de glimlach van haar lippen. ‘Jullie menen het.’

‘We zijn nog een heel eind van Thakan’dar,’ zei Faile. ‘En dat dorp staat in de weg. Het is misschien makkelijker om door een van die Poorten te glippen dan te proberen de vallei in te komen.’

‘We zouden achter de vijandelijke linies uitkomen!’

‘Wc zitten al achter hun linies,’ zei Faile grimmig, ‘dus daarin zou niets veranderen.’

Arrela zweeg.

‘Dat zal een probleem worden,’ zei Mandevwin zachtjes, terwijl hij zijn kijkglas draaide. ‘Moet je die kerels zien, die vanuit het dorp naar het kamp komen.’

Faile hief haar kijkglas weer. ‘Aiel?’ fluisterde ze. ‘Licht! Hebben de Shaido zich bij de troepen van de Duistere aangesloten?’

‘Zelfs die Shaidohonden zouden dat niet doen,’ zei Arrela, en ze spuugde in het zand.

De nieuwkomers zagen er inderdaad anders uit. Ze droegen hun sluiers omhoog, alsof ze ten strijde trokken, maar die sluiers waren rood. Hoe dan ook, langs Aiel sluipen zou bijna onmogelijk zijn. Waarschijnlijk had alleen het feit dat hun groep nog zo ver weg was hen van de ontdekking gered. En het feit dat niemand zou verwachten hier een groep zoals die van Faile aan te treffen, natuurlijk.

‘Achteruit,’ zei Faile, die de helling af kroop. ‘We moeten wat voorbereidingen treffen.’

Perijn werd wakker met een gevoel alsof hij in een winters meer was gesmeten. Hij zoog zijn adem naar binnen.

‘Blijf liggen, dwaas,’ zei Janina, die haar hand op zijn arm legde. De vlasharige Wijze oogde even uitgeput als hij zich voelde.

Hij lag op een zachte plek. Te zacht. Een lekker bed, met schone lakens. Buiten klotsten golven zachtjes tegen een kust en krijsten zeemeeuwen. Hij hoorde ook gekreun van ergens vlakbij komen.

‘Waar ben ik?’ vroeg Perijn.

‘In mijn paleis,’ antwoordde Berelain. Ze stond vlak bij de deur en hij merkte haar nu pas op. De Eerste droeg haar kroon met de vliegende havik en een scharlakenrood gewaad met gele zomen. De kamer was weelderig ingericht, met goud en brons langs de spiegels, vensters en bedpalen.

‘Ik kan eraan toevoegen,’ zei Berelain, ‘dat dit een nogal vertrouwd gebeuren voor me is, heer Aybara. Ik heb deze keer voorzorgsmaatregelen getroffen, voor het geval je het je afvroeg.’

Voorzorgsmaatregelen? Perijn snoof. Uno? Hij rook de man. Inderdaad, Berelain knikte opzij, en Perijn keek die kant op en zag Uno in een stoel zitten, met zijn arm in het verband.

‘Uno! Wat is er met jou gebeurd?’ vroeg Perijn.

‘Smerige Trolloks, dat is er met mij gebeurd,’ mopperde Uno. ‘Ik wacht op mijn beurt om te worden Geheeld.’

‘Slachtoffers met levensbedreigende verwondingen worden als eerste Geheeld,’ zei Janina. Ze was onder de Wijzen een van de besten met Heling. Kennelijk had ze besloten bij de Aes Sedai en Berelain te blijven. ‘Jij, Perijn Aybara, was Geheeld tot op het punt van overleven. Nét tot op het punt van overleven. We hebben ons net pas kunnen bekommeren om je wonden die niet levensbedreigend waren.’

‘Wacht!’ zei Perijn. Hij worstelde zich in een zithouding. Licht, hij was uitgeput. ‘Hoe lang ben ik hier al?’

‘Tien uur,’ antwoordde Berelain.

‘Tien uur! Ik moet weg. De gevechten...’

‘De gevechten gaan zonder jou ook door,’ kapte Berelain hem af. ‘Het spijt me.’

Perijn gromde zachtjes. Zo móé. ‘Moiraine wist een methode om iemands vermoeidheid weg te nemen. Ken jij die ook, Janina?’

‘Ik zou het niet voor je doen al zou ik hem kennen,’ zei Janina. ‘Je hebt slaap nodig, Perijn Aybara. Je deelname aan de Laatste Slag is voorbij.’

Perijn klemde zijn kaken op elkaar en wilde overeind komen.

‘Stap uit dat bed,’ zei Janina streng, ‘en ik wikkel je in Lucht en laat je daar een paar uur hangen.’

Perijns eerste ingeving was om zich te verplaatsen zoals in de droom. Hij begon de gedachte al te vormen in zijn hoofd, maar toen besefte hij hoe dom dat was. Hij was teruggekeerd naar de echte wereld. Hier kon hij zich niet zomaar verplaatsen. Hij was hulpeloos als een zuigeling.

Gefrustreerd leunde hij achterover tegen zijn hoofdkussen.

‘Wees blij, Perijn,’ zei Berelain zachtjes terwijl ze naar zijn bed toe kwam. ‘Je had eigenlijk dood moeten zijn. Hoe ben je op dat slagveld gekomen? Als Haral Lohan en zijn mannen je daar niet hadden zien liggen...’

Perijn schudde zijn hoofd. Wat hij had gedaan was niet uit te leggen aan iemand die de wolfsdroom niet kende. ‘Wat gebeurt er, Berelain? De oorlog? Onze legers?’

Ze tuitte haar lippen.

‘Ik ruik de waarheid aan je,’ zei Perijn. ‘Ongerustheid, angst.’ Hij zuchtte. ‘Ik zag dat de fronten waren verplaatst. Als de mannen uit Tweewater ook op de Akker van Merrilor zijn, zijn alle drie onze legers teruggebracht naar dezelfde plek. Iedereen, behalve degenen in Thakan’dar.’

‘We weten niet hoe het met de Draak gaat,’ zei ze zachtjes, en ze liet zich op een kruk bij zijn bed zakken.

Bij de muur pakte Janina Uno bij zijn arm. Hij rilde toen de Helende weving door hem heen voer.

‘Rhand vecht nog,’ zei Perijn.

‘Er zijn weken verstreken,’ antwoordde ze. Ze hield iets voor hem achter, iets waar ze omheen danste. Hij rook het aan haar.

‘Rhand vecht nog,’ herhaalde Perijn. ‘Als hij had verloren, zouden wij hier niet meer zijn.’ Hij leunde achterover en voelde de uitputting tot diep in zijn botten. Licht! Hij kon hier toch niet gewoon maar blijven liggen terwijl er mannen sneuvelden? ‘De tijd is anders bij de Bres. Ik ben er geweest en heb het zelf gezien. Er zijn hier al weken verstreken, maar ik durf te wedden dat het nog maar een dag is voor Rhand. Misschien nog minder.’

‘Dat is mooi. Ik zal het aan de anderen doorgeven.’

‘Berelain,’ zei Perijn. ‘Je moet iets voor me doen. Ik heb Elyas met een boodschap naar onze legers gestuurd, maar ik weet niet of hij die heeft afgeleverd. Graendal rommelt met de geesten van onze grote kapiteins. Wil je voor me nagaan of zijn boodschap is aangekomen?’

‘Die is aangekomen,’ zei ze. ‘Het was bijna te laat, maar hij is aangekomen. Je hebt het goed gedaan. Slaap nu maar, Perijn.’ Ze stond op.

‘Berelain?’ vroeg hij.

Ze draaide zich weer naar hem om.

‘Faile,’ zei hij. ‘Hoe gaat het met Faile?’

Haar ongerustheid verscherpte. Nee.

‘Haar bevoorradingskaravaan is vernietigd in een bel van kwaad, Perijn,’ zei Berelain zacht. ‘Het spijt me.’

‘Is haar lichaam gevonden?’ dwong hij zichzelf te vragen.

‘Nee.’

‘Dan leeft ze nog.’

‘Het...’

‘Ze lééft nog,’ drong Perijn aan. Hij zou ervan moeten uitgaan dat het waar was. Als hij dat niet deed...

‘Er is natuurlijk hoop,’ zei ze. Ze liep naar Uno toe, die zijn Geheelde arm strekte, en knikte naar hem om aan te geven dat hij moest meelopen toen ze de kamer verliet. Janina was bezig bij de waskom. Perijn hoorde nog steeds gekreun op de gangen buiten, en het rook hier naar geneeskrachtige kruiden en naar pijn.

Licht, dacht hij. Failes karavaan had de Hoorn bij zich. Had de Schaduw die nu?

En Gaul. Hij móést terug naar Gaul. Hij had de man in de wolfsdroom achtergelaten om Rhand te beschermen. Als Perijns uitputting hem al iets vertelde, dan was het dat Gaul het niet veel langer meer kon uithouden.

Perijn voelde zich alsof hij weken kon slapen. Janina keerde terug bij zijn bed en schudde haar hoofd. ‘Het heeft geen zin om te proberen je ogen open te houden, Perijn Aybara.’

‘Ik heb veel te doen, Janina. Alsjeblieft. Ik moet terug naar het slagveld en...’

‘Jij blijft hiér, Perijn Aybara. Niemand heeft iets aan je zoals je er nu aan toe bent, en ik wil geen ji oplopen door iets anders te proberen. Als de smid die je hierheen heeft gebracht zou weten dat ik je had laten wegstrompelen om alsnog op het slagveld te sterven, denk ik dat hij me aan mijn hielen uit het raam zou hangen.’ Ze aarzelde. ‘En hij... Hij zou het misschien ook nog voor elkaar krijgen.’

‘Meester Lohan,’ zei Perijn, die zich vaag de ogenblikken voordat hij het bewustzijn verloor herinnerde. ‘Hij was daar. Heeft hij me gevonden?’

‘Hij heeft je leven gered,’ antwoordde Janina. ‘Die man heeft je over zijn schouder gegooid en is met je naar een Aes Sedai gerend voor een Poort. Je was zo goed als dood toen hij hier aankwam. Gezien je gewicht is het al heel wat dat hij je gedragen heeft.’

‘Ik heb niet echt slaap nodig,’ zei Perijn, die zijn oogleden voelde dichtzakken. ‘Ik moet... Ik moet naar...’

‘Dat geloof ik best,’ zei Janina.

Perijn liet zijn ogen dichtgaan. Dat zou haar wel overtuigen dat hij zou doen wat ze zei. En dan, als ze weg was, zou hij opstaan.

‘Dat geloof ik best,’ herhaalde Janina, en om de een of andere reden werd haar stem zachter.

Slaap, dacht hij. Ik val in slaap. Weer zag hij de drie paden voor zich. Een ervan leidde naar de gewone slaap en een andere naar de wolfsdroom in de slaap, het pad dat hij meestal nam.

En daartussen lag een derde pad. Het pad om lijfelijk naar de wolfsdroom te gaan.

Hij kwam in de verleiding, maar besloot dat pad nu niet te nemen. Hij koos de gewone slaap toen hij in een ogenblik van inzicht besefte dat zijn lichaam anders zou sterven.

Androl lag happend naar adem op te staren naar de lucht, ergens ver van het slagveld na hun vlucht vanaf de Hoogvlakte.

Die aanval... hij was zo krachtig geweest.

Wat was dat? vroeg hij in gedachten aan Pevara.

Niet Taim, antwoordde ze. Ze stond op en klopte haar rokken af. Ik denk dat het Demandred was.

Ik had ons opzettelijk naar een plek gebracht ver van waar hij aan het vechten was.

Ja. Hoe durft hij in beweging te komen en iets te ondernemen tegen de groep geleiders die zijn legers aanvalt?

Androl ging kreunend rechtop zitten. Weet je, Pevara, je bent ongebruikelijk gevat, voor een Aes Sedai.

Hij was verbaasd toen hij vermaak bij haar voelde. Je kent de Aes Sedai lang niet zo goed als je denkt. Ze liep naar Emarin toe om zijn verwondingen te bekijken.

Androl haalde diep adem en rook herfstgeuren. Afgevallen blad. Stilstaand water. Een herfst die te vroeg was gekomen. Hun helling keek uit over een vallei waar een paar boeren toch in grote vierkanten het land hadden bewerkt, misschien als teken van verzet tegen de toestand van de wereld.

Er was niets gegroeid.

Verderop werkte Theodrin zich overeind. ‘Het is daar een chaos,’ zei ze met een verhit gezicht.

Androl voelde Pevara’s afkeuring. Dat meisje zou niet zo vrij moeten zijn met haar gevoelens. Ze had nog niet de voor een Aes Sedai gepaste beheersing geleerd.

Ze is geen echte Aes Sedai, stuurde Pevara hem toe toen ze zijn gedachten las. Ongeacht wat de Amyrlin beweert. Ze heeft de beproeving nog niet doorstaan.

Theodrin leek te weten hoe Pevara over haar dacht, en de twee bleven bij elkaar uit de buurt. Pevara Heelde Emarin, die dat stoïcijns onderging. Theodrin Heelde een snee in Jonnets arm. Hij leek verward over die moederlijke verzorging.

Het zal niet lang meer duren voordat ze hem bindt, zei Pevara in Androls hoofd. Heb je gezien dat ze een van de andere vrouwen haar één van de vijftig heeft laten nemen en toen achter hem aan is gaan lopen? We zijn amper van haar af geweest sinds de Zwarte Toren.

Stel dat hij haar ook bindt? vroeg Androl.

Dan zullen we zien of dat wat jij en ik hebben enig in z’n soort is of niet. Pevara aarzelde. Er gebeuren nu dingen die nooit eerder zijn gezien.

Hij keek haar in de ogen. Ze verwees naar wat er dan ook was gebeurd toen ze de laatste keer een koppeling waren aangegaan. Zij had een Poort geopend, maar ze had het zo aangepakt als hij zelf zou hebben gedaan.

We zullen dat nog eens moeten proberen, stuurde hij haar toe.

Binnenkort, antwoordde ze, terwijl ze Emarin Schouwde om zeker te weten dat haar Heling had gewerkt.

‘Het gaat best goed met me, Pevara Sedai,’ zei Emarin, beleefd als altijd. ‘En als ik het zeggen mag, je ziet er zelf uit alsof je ook wel wat Heling kunt gebruiken.’

Ze keek naar haar verbrande mouw. Ze was nog steeds beschroomd om zich door een man te laten Helen, maar ze ergerde zich ook aan die schroom.

‘Dank je,’ zei ze op gelijkmatige toon toen hij haar arm aanraakte en geleidde.

Androl maakte het tinnen bekertje los dat aan zijn riem hing en tilde afwezig zijn hand op, met de vingers omlaag. Hij kneep met zijn vingers alsof er iets tussen zat, en toen hij ze weer spreidde opende zich er een kleine Poort tussen. Water stroomde eruit en vulde de beker.

Pevara ging naast hem zitten en nam de beker aan toen hij die naar haar uitstak. Ze dronk en verzuchtte: ‘Fris als bronwater uit de bergen.’

‘Dat is het ook,’ zei Androl.

‘Trouwens, ik wilde je nog iets vragen. Hoe doe je dat?’

‘Dit?’ vroeg hij. ‘Het is maar een Poortje.’

‘Dat bedoel ik niet. Androl, je bent hier nog maar net. Je kan onmogelijk tijd hebben gehad om je dit gebied goed genoeg in te prenten om een Poort naar een of andere bergbron op honderden span afstand te openen.’

Androl keek Pevara niet-begrijpend aan, alsof ze met verbazingwekkend nieuws was gekomen. ‘Ik weet het niet. Misschien heeft het iets te maken met mijn Talent.’

‘Ik begrijp het.’ Pevara zweeg een poosje. ‘En wat is er eigenlijk met je zwaard gebeurd?’

Androl reikte in een reflex naar zijn zij. De schede hing er nog, maar hij was leeg. Hij had zijn zwaard laten vallen toen de bliksem vlak bij hen was ingeslagen en had er niet meer aan gedacht het mee te grissen toen ze vluchtten. Hij kreunde. ‘Garfin zou me wekenlang tarwe laten malen bij de kwartiermeester als hij hiervan hoorde.’ ‘Zo belangrijk is het niet,’ zei Pevara. ‘Je hebt betere wapens.’ ‘Daar gaat het niet om,’ zei Androl. ‘Een zwaard dragen helpt me herinneren. Het is net zoiets... nou, als ik een net zie, doet me dat denken aan vissen bij Mayene, en bronwater doet me aan Jaim denken. Kleine dingetjes, maar kleine dingetjes zijn belangrijk. Ik moet weer soldaat zijn. We moeten Taim vinden, Pevara. De zegels...’ ‘Nou, we zullen hem niet vinden zoals we tot nu toe te werk zijn gegaan. Ben je het daarmee eens?’

Hij zuchtte, maar knikte.

‘Uitstekend,’ zei ze. ‘Ik haat het om een doelwit te zijn.’

‘Wat doen we dan?’

‘We benaderen dit vanuit zorgvuldig onderzoek, niet met zwaaiende zwaarden.’

Ze had waarschijnlijk gelijk. ‘En... wat we gedaan hebben? Pevara, jij gebruikte mijn talent.’

‘We zullen zien,’ zei ze, nippend uit haar beker. ‘Ik wou dat dit thee was.’

Androl trok zijn wenkbrauwen op. Hij pakte de beker terug, opende een Poortje tussen twee vingers en liet een paar droge theebladeren in de beker vallen. Hij bracht het even aan de kook met een draadje Vuur en liet er toen wat honing in druipen vanuit een ander Poortje.

‘Ik had nog wat in mijn werkplaats bij de Zwarte Toren staan,’ zei hij toen hij haar de beker weer gaf. ‘Blijkbaar heeft niemand eraan gezeten.’

Ze nam een slokje thee en glimlachte hartelijk. ‘Androl, je bent een parel.’

Hij glimlachte. Licht! Hoe lang was het geleden dat hij dergelijke gevoelens had gehad voor een vrouw? Liefde was toch iets voor jonge dwazen?

Al keken jonge dwazen natuurlijk nooit verder dan hun neus lang was. Ze zagen een mooi gezichtje, en daar bleef het bij. Androl liep al lang genoeg mee om te weten dat een mooi gezichtje niets was vergeleken met het soort kracht dat een vrouw als Pevara aan de dag legde. Beheersing, standvastigheid, vastberadenheid. Dat waren dingen die alleen door levenservaring konden worden verworven.

Het was hetzelfde met leer. Nieuw leer was goed, maar écht goed leer was leer dat was gebruikt en gedragen, als een riem die in de loop der jaren goed was onderhouden. Je wist nooit zeker of je op een nieuwe riem kon vertrouwen. Pas als je hem een paar seizoenen met je meedroeg, dan wist je het.

‘Ik probeer die gedachte te lezen,’ zei Pevara. ‘Vergeleek je me nou net... met een reep oud leer?’

Hij bloosde.

‘Ik zal maar in gedachten houden dat je leerbewerker bent.’ Ze dronk haar thee.

‘Nou, jij vergelijkt mij steeds met... wat is dat eigenlijk? Een stel beeldjes?’

Ze glimlachte. ‘Mijn familie.’

Die vermoord waren door Duistervrienden. ‘Het spijt me.’

‘Het is al heel, heel lang geleden, Androl.’ Hij voelde echter dat ze er nog steeds boos om was.

‘Licht,’ zei hij. ‘Ik vergeet steeds dat je ouder bent dan de meeste bomen, Pevara.’

‘Hmmm...’ zei ze. ‘Eerst ben ik een reep leer, nu ben ik ouder dan bomen. Heb je ondanks de tientallen baantjes die je in je leven hebt gehad dan nooit iets geleerd over hoe je een gesprek voert met een vrouw?’

Hij haalde zijn schouders op. Als hij jonger was geweest zou hij zich misschien opgelaten hebben gevoeld omdat hij met zijn mond vol tanden stond, maar hij had geleerd dat het gewoon niet te vermijden viel. Als je het probeerde, maakte je het alleen maar erger. Vreemd genoeg was ze ingenomen met zijn reactie. Vrouwen vonden het zeker leuk om een man van zijn stuk te brengen.

Maar haar vrolijkheid verdween toen ze toevallig naar de lucht keek. Hij moest ineens denken aan de lege akkers beneden. De dode bomen. De rommelende donder. Dit was geen tijd voor vrolijkheid, en ook geen tijd voor liefde. Om de een of andere reden merkte hij echter dat hij zich juist daarom aan allebei die dingen vastklampte.

‘We moeten zo weg,’ zei hij. ‘Wat wil je doen?’

‘Taim zal altijd worden omringd door onderdanen. Als we blijven aanvallen zoals we tot nu toe hebben gedaan, worden we aan repen gehakt voordat we bij hem kunnen komen. We moeten hem steels naderen.’

‘En hoe moeten we dat voor elkaar krijgen?’

‘Dat hangt ervan af. Hoe gek kun je zijn, als de omstandigheden erom vragen?’

De vallei van Thakan’dar was een plek geworden van rook, chaos en sterfte.

Rhuarc beende door de vallei met Trask en Baelder, zijn broeders van de Roodschilden. Hij had deze twee nog nooit ontmoet voordat hij hierheen was gekomen, maar toch waren ze broeders. Hun band was bezegeld met het vergoten bloed van Schaduwgebroed en verraders.

Een bliksemflits schoot door de lucht en sloeg ergens verderop in. Terwijl Rhuarc liep, knarsten zijn voeten op zand dat door de bliksems in glasscherven was veranderd. Hij bereikte dekking – een stapel karkassen van Trolloks – en hurkte neer, en Trask en Baelder sloten zich bij hem aan. De storm was eindelijk uitgebarsten. Fellé windvlagen gierden door de vallei, zo hard dat ze bijna de sluier van zijn gezicht trokken.

Het was lastig om iets te zien. De mist was opgetrokken, maar de hemel was donker geworden en de storm woelde stof en rook op. Veel mensen vochten in rondsluipende bendes.

Er waren geen strijdgelederen meer. Eerder die dag had een aanval van Myrddraal – en meteen erna een grootscheepse bestorming van Trolloks – eindelijk de greep van de verdedigers op de ingang van de vallei gebroken. De Tyreners en Draakgezworenen hadden zich teruggetrokken in de vallei, in de richting van Shayol Ghul, en nu streden de meesten van hen aan de voet van de berg.

Gelukkig waren de Trolloks niet met overstelpende aantallen doorgebroken. Door het bloedbad in de pas en de lange belegering was het aantal Trolloks bij Thakan’dar sterk teruggebracht. Er waren nu waarschijnlijk ongeveer evenveel Trolloks als verdedigers.

Dat zou nog altijd een probleem vormen, maar naar zijn mening waren de Eerlozen met hun rode sluiers een veel grotere dreiging. Zij slopen overal in de vallei rond, net als de Aiel. Op dit open slachtterrein, bedekt met mist en wervelend stof dat je zicht belemmerde, was Rhuarc op jacht. Af en toe kwam hij groepen Trolloks tegen, maar de meeste werden door de Schimmen opgezweept om het op te nemen tegen de gewone soldaten, de Tyreners en Domani.

Rhuarc wenkte zijn broeders mee en ze liepen door de storm langs de zijkant van de vallei. Hopelijk konden de gewone soldaten en de geleiders het pad naar de berg in handen houden, waar de Car’a’carn tegen Zichtzieder streed.

Rhand Altor zou zijn strijd snel moeten voltooien, want Rhuarc vermoedde dat het niet lang meer zou duren voordat de Schaduw deze vallei innam.

Hij en zijn broeders zagen een groep Aiel die de speren dansten met de verraders met rode sluiers. Hoewel veel van die roodsluiers konden geleiden, leek het erop dat dat niet voor dit groepje gold. Rhuarc en zijn twee sprongen met maaiende speren in de dans.

Die roodsluiers vochten goed. Trask ontwaakte uit de droom tijdens dit gevecht, hoewel hij nog wel een roodsluier doodde terwijl hij viel. Het gevecht eindigde toen de overgebleven roodsluiers vluchtten. Rhuarc doodde een van hen met de boog, en Baelder haalde een andere neer. Mannen in de rug schieten, dat zouden ze nooit hebben gedaan als ze tegen ware Aiel vochten. Maar deze schepsels waren erger dan Schaduwgebroed.

De drie overgebleven Aiel die ze hadden geholpen, knikten dankbaar. Ze sloten zich bij Rhuarc en Baelder aan, en samen liepen ze terug in de richting van de Doemkrocht om te kijken hoe het met de verdediging ging.

Gelukkig hield het leger daar nog steeds stand. Veel soldaten waren die Draakgezworenen die als laatste bij de strijd waren gekomen, en het waren voornamelijk burgers en vrouwen. Ja, er waren een paar Aes Sedai bij, en zelfs een paar Aiel en Asha’man. Maar de meesten hadden oude zwaarden die jaren niet meer waren gebruikt, of vechtstokken die ooit de stelen van landbouwgereedschap waren geweest.

Ze vochten tegen de Trolloks als in de hoek gedrukte wolven. Rhuarc schudde zijn hoofd. Als de Boomdoders zo fel hadden gevochten, dan had Laman zijn troon misschien nog gehad.

Er kwam een bliksemflits uit de lucht die een aantal verdedigers doodde. Rhuarc knipperde de vlekken voor zijn ogen weg, draaide opzij en tuurde door de gierende wind om zich heen. Daar.

Hij gebaarde naar zijn broeders dat ze moesten achterblijven en sloop ineengedoken naar voren. Hij greep onderweg een handvol grijs, asachtig stof van de grond en wreef ermee over zijn kleding en gezicht, hoewel de wind een deel ervan uit zijn hand trok.

Hij ging stil op de grond liggen, met een dolk tussen zijn tanden geklemd. Zijn prooi stond op een heuveltje naar de gevechten te kijken. Een van die roodsluiers, met zijn sluier omlaag en een grijns op zijn gezicht. De tanden van dit schepsel waren niet tot punten gevijld. Degenen met tot punten gevijlde tanden konden allemaal geleiden, maar sommige anderen konden het ook. Rhuarc wist niet wat dat betekende.

Deze kerel was een geleider, wat werd onthuld toen hij Vuur opriep en dat in de vorm van een speer naar een groepje vechtende Tyreners stuurde. Rhuarc sloop langzaam, heel langzaam verder door een holte tussen de rotsen.

Hij was gedwongen toe te kijken terwijl de roodsluier de ene na de andere verdediger doodde, maar hij versnelde zijn pas niet. Hij bleef haast ondraaglijk langzaam kruipen en hoorde het vuur sissen. De roodsluier bleef onbewogen met zijn handen op zijn rug staan terwijl wevingen van de Ene Kracht om hem heen insloegen.

Een groep van vier Trolloks liep op een paar duim afstand langs Rhuarc heen. Ze meldden zich bij de roodsluier, kregen hun bevelen en liepen door. Doden. Vernietigen. Het soort bevelen waar Trolloks de voorkeur aan gaven.

De roodsluier zag Rhuarc niet. Hoewel sommige van die mannen vochten als Aiel, deden vele dat niet. Ze slopen niet geruisloos en leken de boog of speer niet zo goed te kennen als ze zouden moeten. Mannen zoals die voor hem stond... Rhuarc betwijfelde of ze zich ooit geruisloos hadden hoeven bewegen om een vijand te besluipen of een hert te doden in de wildernis. Waarom zouden ze daar ook moeite voor doen, als ze konden geleiden?

De roodsluier merkte het niet toen Rhuarc om het karkas van een Trollok bij zijn voeten sloop, zijn hand uitstak en de man zijn hielpezen doorsneed. Hij viel met een kreet op de grond, en voordat hij verder kon gaan met geleiden, sneed Rhuarc hem de keel af en verborg zich geruisloos weer tussen twee karkassen.

Twee Trolloks kwamen kijken wat er aan de hand was. Rhuarc doodde de eerste en haalde de tweede neer terwijl die zich nog omdraaide, voordat ze hem zelfs maar hadden gezien. Toen ging hij weer in het landschap op.

Er kwam verder geen Schaduwgebroed om onderzoek te doen, dus trok Rhuarc zich terug naar zijn mannen. Onderweg – ineengedoken rennend – zag hij een klein roedel wolven dat een tweetal Trolloks afmaakte. De wolven draaiden zich met bebloede snuiten en rechtopstaande oren naar hem toe. Ze lieten hem voorbij gaan en trokken zich geruisloos in de storm terug op zoek naar nog meer prooien.

Wolven. Ze waren gekomen met de regenloze storm en vochten nu aan de zijde van de mensen. Rhuarc wist niet veel van hoe de strijd in het algemeen verliep. Hij zag dat een paar van koning Darlins troepen in de verte nog in gelederen stonden. De kruisboogschutters hadden zich opgesteld naast de Draakgezworenen en hielden nog steeds stand. Het laatste wat Rhuarc had gezien, was dat hun kruisboogschichten bijna op waren en dat de vreemde, stoom uitbrakende wagens die voorraden hadden aangevoerd nu aan stukken lagen. Aes Sedai en Asha’man bleven geleiden tegen de overmacht, maar niet meer met dezelfde kracht die hij eerder bij hen had gezien.

De Aiel deden wat ze het beste konden: doden. Zolang die legers het pad naar Rhand Altor verdedigden, zou dat misschien voldoende zijn. Misschien...

Er beukte iets tegen hem aan. Hij zoog zijn adem naar binnen en belandde op zijn knieën. Toen hij opkeek, stapte er een beeldschone vrouw door de storm naar hem toe. Ze had prachtige ogen, hoewel ze niet recht naast elkaar stonden. Hij had nooit eerder beseft hoe vreselijk gelijk de ogen bij andere mensen eigenlijk stonden. De gedachte daaraan maakte hem misselijk. En alle andere vrouwen hadden te veel haar op hun hoofd. Dit schepsel, met hier en daar wat plukken haar, was schitterend.

Ze kwam dichterbij. Prachtig, onvoorstelbaar, ongelooflijk. Ze raakte zijn kin aan terwijl hij op de grond knielde, en haar vingertoppen waren zo zacht als wolken.

‘Ja, jij voldoet wel,’ zei ze. ‘Kom, mijn huisdier. Sluit je bij de anderen aan.’

Ze gebaarde naar een groep die haar volgde. Enkele Wijzen, een paar Aes Sedai, een man met een speer. Rhuarc grauwde. Zou die man proberen de genegenheid van zijn geliefde voor zich te winnen? Hij zou hem dóden. Hij zou...

Zijn meesteres grinnikte. ‘En Moridin denkt dat dit gezicht een straf voor me is. Nou, het kan jou niet schelen wat voor gezicht ik draag, hè, huisdier?’ Haar stem werd zachter en tegelijkertijd strenger. ‘Als ik klaar ben, zal het niemand meer kunnen schelen. Moridin zelf zal mijn schoonheid prijzen, want hij zal zien door de ogen die ik hem schenk. Net als jij, huisdier. Net als jij.’

Ze gaf Rhuarc een schouderklopje. Hij liep met haar en de anderen mee door de vallei en liet de mannen achter die hij zijn broeders had genoemd.

Rhand stapte naar voren toen er vanuit de draden van licht een weg werd gevormd. Hij stapte op een glanzende, schone plavei en liep vanuit het niets de grootsheid tegemoet.

De weg was zo breed dat er zes wagens naast elkaar over konden rijden, maar er reden geen voertuigen. Er waren alleen mensen. Vrolijke mensen in kleurrijke kleding, pratend, roepend, lachend. Geluiden vulden de leegte, de geluiden van het leven.

Rhand draaide om zijn as en keek naar de gebouwen die rondom hem verrezen. Langs de weg stonden hoge huizen met pilaren aan de voorzijde. Ze waren lang en smal en stonden tegen elkaar aan, met de voordeur naar de weg toe. Erachter lagen koepels, wonderen en torenhoge gebouwen. Dit leek op geen enkele stad die Rhand ooit had gezien, hoewel hij duidelijk door Ogier was gebouwd.

Of gedeeltelijk door Ogier. Verderop waren arbeiders bezig een stenen voorpui te herstellen die was vernield in een storm. Ogier met dikke vingers lachten rommelend terwijl ze naast de mannen werkten. Toen de Ogier naar Tweewater waren gekomen om Rhand te betalen voor zijn offer, met de bedoeling hier een monument te bouwen, hadden de leiders van de stad wijselijk hun hulp ingeroepen om in plaats daarvan de stad te verbeteren.

In de loop der jaren hadden de Ogier en mannen uit Tweewater nauw samengewerkt, en nu werden ook ambachtslieden uit Tweewater overal ter wereld veel gevraagd. Rhand draaide zich om en liep de weg af, te midden van mensen van alle nationaliteiten. Domani met kleurrijke, doorschijnende kleding. Tyreners – de scheidslijn tussen burgers en edelen verdween met de dag verder – in wijde kleding en hemden met gestreepte mouwen. Seanchanen in exotische zijde. Grenslanders met een nobele uitstraling. Zelfs een paar Sharanen.

Ze waren allemaal naar Emondsveld gekomen. De stad vertoonde nu nog weinig gelijkenis met het vroegere dorp, en toch waren er nog aanwijzingen van te zien. Er waren meer bomen en groene open ruimtes dan je in andere grote steden zou aantreffen, zoals in Caemlin of Tyr. In Tweewater werden ambachtslieden vereerd. En hun schutters waren de beste die de wereld kende. Een elitegroep mannen uit Tweewater, gewapend met de nieuwe vuurstokken die de mensen geweren noemden, diende samen met de Aiel op vredesmissies in Shara. Dat was de enige plek ter wereld waar nog oorlog woedde. O, er waren wel hier en daar geschillen. De ruzie tussen Morland en Tyr, vijf jaar geleden, had het land bijna zijn eerste echte oorlog opgeleverd in de eeuw die sinds de Laatste Slag was verstreken.

Rhand glimlachte terwijl hij door de menigte liep. Niemand stootte hem aan en hij luisterde vol trots naar de vreugde in de stemmen van de mensen. De ‘ruzie’ in Morland was fel geweest naar de maatstaven van de Vierde Eeuw, maar eigenlijk had het niets voorgesteld. Eén ontstemde edele die op een groep Aielse wachters had geschoten. Drie gewonden, geen doden, en dat waren de ergste ‘gevechten’ in jaren, buiten de Sharaanse acties.

Boven hem brak de zon door het dunne wolkendek en baadde de weg in licht. Rhand bereikte eindelijk het stadsplein, dat ooit de Brink in Emondsveld was geweest. Wat te denken van de Steengroeveweg, die nu breed genoeg was om er een leger over te verplaatsen? Hij liep om de reusachtige fontein in het midden van het plein heen, een monument voor de gesneuvelden van de Laatste Slag, gebouwd door de Ogier in plaats van een standbeeld voor Rhand.

Hij zag bekende gezichten tussen de standbeelden in het midden van de fontein en wendde zich af.

Nog niet onherroepelijk, dacht hij. Dit is nog niet echt. Hij had deze werkelijkheid opgebouwd met draden van wat zou kunnen zijn, met spiegels van de wereld zoals de toestand er nu was. Dit stond nog niet vast.

Voor het eerst sinds hij dit zelf ontworpen visioen had betreden, wankelde zijn vertrouwen. Hij wist dat de Laatste Slag geen mislukking was. Maar er stierven mensen. Dacht hij dat hij een einde kon maken aan alle sterfte, alle pijn?

Dit zou mijn gevecht moeten zijn, dacht hij. Zij zouden niet moeten sterven. Was zijn offer niet genoeg?

Dat had hij al zo vaak gevraagd.

Het visioen trilde, kiezels onder zijn voeten zoemden, gebouwen beefden en flikkerden. De mensen bleven roerloos staan en alle geluid stierf weg. In een smalle zijstraat zag hij duisternis verschijnen, als een speldenprik die zich uitbreidde en alles eromheen opslokte. De plek werd zo groot als een van de huizen en bleef zich langzaam uitbreiden.

JE DROOM IS ZWAK, TEGENSTANDER.

Rhand paste meer wilskracht toe en het trillen hield op. Mensen die verstijfd waren blijven staan, liepen door. Het geruststellende geroezemoes werd hervat. Een windje blies over de weg en liet feestelijke banieren aan palen wapperen.

‘Ik zal zorgen dat het gebeurt,’ zei Rhand tegen de duisternis. ‘Dit is jouw falen. Geluk, groei, liefde...’

DIE MENSEN ZIJN NU VAN MIJ.

‘Jij bent de duisternis,’ zei Rhand luid. ‘De duisternis kan het Licht niet achteruitduwen. De duisternis bestaat alleen als het Licht faalt, als het Licht vlucht. Ik zal niét falen. Ik zal niét vluchten. Je kunt niet winnen zolang ik de weg versper, Shaitan.’

WE ZULLEN ZIEN.

Rhand wendde zich van de duisternis af en liep verbeten door naar de fontein. Aan de andere kant van het plein leidde een groot aantal brede witte treden naar een gebouw van vier verdiepingen hoog, dat met ongelooflijk veel vakmanschap was gebouwd. Het gebouw was voorzien van kunstig snijwerk, het had een glanzend koperen dak en hing vol met banieren. Honderd jaar. Honderd jaar van leven, honderd jaar van vrede.

De vrouw die boven aan de trap stond, kwam hem bekend voor. Ze had wat Saldeaans bloed, maar ook donkere krullen die kenmerkend Tweewaters waren. Vrouwe Adora, Perijns kleindochter en de burgemeester van Tweewater. Rhand liep de trap op terwijl ze haar herdenkingsrede gaf. Niemand zag hem. Hij zorgde ervoor dat ze hem niet zagen. Hij glipte als een grijzel achter haar langs terwijl ze de feestelijkheden van die dag opende en ging het gebouw binnen.

Het was geen regeringsgebouw, hoewel het dat van buitenaf misschien wel leek. Het was veel belangrijker.

Een school.

Rechts van hem waren brede gangen met schilderijen en siervoorwerpen die konden wedijveren met die in elk paleis, maar hier waren de grote leermeesters en verhalenvertellers van het verleden afgebeeld, van Anla tot Thom Merrilin. Rhand wandelde door de gang en keek binnen in vertrekken waar iedereen welkom was, van de armste boer tot de kinderen van de burgemeester. Het gebouw moest groot zijn om iedereen onder te brengen die wilde leren.

JE PARADIJS IS GEBREKKIG, TEGENSTANDER.

De duisternis hing in een spiegel rechts van Rhand. Die weerspiegelde niet de gang, maar zijn aanwezigheid.

DENK JE DAT JE EEN EINDE KUNT MAKEN AAN ALLE LEED? ZELFS ALS JE WINT, ZAL JE DAT NIET LUKKEN. OP DEZE VOLMAAKTE STRATEN WORDEN NOG ALTIJD ’s NACHTS MANNEN VERMOORD. KINDEREN LIJDEN HONGER, ONDANKS DE POGINGEN VAN JE ONDERDANEN. DE RIJKEN BUITEN DE ARMEN NOG STEEDS UIT. ZE DOEN HET ALLEEN STILLETJES.

‘Het is beter,’ fluisterde Rhand. ‘Het is goed.’

HET IS NIET GENOEG, EN HET ZAL NOOIT GENOEG ZIJN. JE DROOM IS GEBREKKIG. JE DROOM IS EEN LEUGEN. IK BEN DE ENIGE EERLIJKHEID DIE JE WERELD OOIT HEEFT GEKEND.

De Duistere viel hem aan.

Het kwam als een storm. Een windvlaag die zo verschrikkelijk was dat hij dreigde Rhands huid van zijn botten te trekken. Hij bleef rechtop staan, met zijn blik op het niets gericht en met zijn armen op zijn rug. De aanval scheurde het visioen weg. De prachtige stad, de lachende mensen, het monument voor onderwijs en vrede. De Duistere verteerde het allemaal, en wederom werd het niet meer dan een mogelijkheid.

Silviana hield de Ene Kracht vast, voelde die door haar heen stromen en de wereld verlichten. Als ze saidar vasthield, had ze het gevoel dat ze alles kon zien. Het was een heerlijk gevoel, zolang ze maar onderkende dat het alleen maar een gevoel was. Het was niet de waarheid. De verlokkingen van de kracht van saidar hadden al vele vrouwen tot dwaze gebaren verleid. En dat gold al helemaal voor vele Blauwe zusters.

Silviana vormde vuur vanaf de rug van haar paard en bestookte er Sharaanse soldaten mee. Ze had haar ruin, Prikkel, geleerd om niet schichtig te zijn als ze geleidde.

‘Boogschutters, achteruit!’ riep Chubain vlak achter haar. ‘Lopen, lopen! Zware infanterie, naar voren!’ De gepantserde voetsoldaten beenden langs Silviana met bijlen en vlegels om de gedesoriënteerde Sharanen op de hellingen aan te vallen. Pieken zouden beter zijn geweest, maar daarvan hadden ze er niet genoeg voor iedereen.

Ze weefde nog een uitbarsting van vuur over de vijand heen om de weg te bereiden en richtte haar aandacht toen op de Sharaanse boogschutters hoger op de helling.

Toen Egwenes leger om de moerassen heen was getrokken, had het zich opgesplitst in twee aanvalstroepen. De Aes Sedai waren naar voren gegaan met de infanterie van de Witte Toren, om de Sharanen op de Hoogvlakte vanuit het westen aan te vallen. Inmiddels waren de branden geblust en waren de meeste Trolloks van de Hoogvlakte af gekomen om beneden te vechten.

De andere helft van Egwenes leger, voornamelijk cavalerie, was door de gang langs de moerassen naar de voorde gestuurd. Zij vielen de kwetsbare achterhoedes van de Trolloks aan, die van de hellingen waren gekomen om Elaynes troepen in het gebied rondom de voorde aan te vallen.

De eerste groep moest zich een weg omhoogbanen tegen de westelijke helling. Silviana stuurde een reeks bliksemschichten naar de Sharanen die aankwamen om hen af te weren.

‘Zodra de infanterie zich een stukje de helling op heeft gewerkt,’ zei Chubain, die naast Egwene reed, ‘laten we de Aes Sedai beginnen... Moeder?’ Chubains stem klonk hoger.

Silviana draaide zich om in het zadel en keek geschrokken naar Egwene. De Amyrlin geleidde niet. Haar gezicht was bleek geworden en ze beefde. Werd ze aangevallen met een weving? Niet dat Silviana kon zien.

Gestalten verzamelden zich boven aan de helling en duwden de Sharaanse infanterie opzij. Ze begonnen te geleiden en er vielen bliksems op het leger van de Witte Toren, elk met een knal die de lucht deed trillen en een verblindend felle lichtflits.

‘Moeder!’ Silviana stuurde haar paard naar Egwene toe. Misschien viel Demandred haar aan. Silviana raakte de sa’angreaal in Egwenes handen aan voor een extra stoot kracht en weefde een Poort. De Seanchaanse vrouw die achter Egwene reed, greep de teugels van de Amyrlin en trok het paard mee naar de veiligheid aan de andere kant van de Poort. Silviana volgde en riep: ‘Houd stand tegen die Sharanen! Vertel de mannelijke geleiders over Demandreds aanval op de Amyrlin Zetel!’

‘Nee,’ zei Egwene zwakjes, wankelend in haar zadel terwijl de paarden een grote tent in liepen. Silviana had haar liever verder weg gebracht, maar ze kende dit gebied niet goed genoeg voor een grotere sprong. ‘Nee, het is niet...’

‘Wat is er?’ vroeg Silviana, die naast haar tot stilstand kwam en de Poort liet dichtgaan. ‘Moeder?’

‘Het is Gawein,’ zei ze, bleek en trillend. ‘Hij is gewond. Ernstig gewond. Hij is stervende, Silviana.’

O, Licht, dacht Silviana. Zwaardhanden! Ze had zoiets als dit al gevreesd sinds de eerste keer dat ze die domme jongen had gezien. ‘Waar?’ vroeg Silviana.

‘Op de Hoogvlakte. Ik moet hem zoeken. Ik gebruik wel Poorten, Reis zijn kant op...’

‘Licht, Moeder,’ zei Silviana. ‘Weet je wel hoe gevaarlijk dat zal zijn? Blijf hier en leid de Witte Toren. Ik zal proberen hem te vinden.’

‘Jij kunt hem niet voelen.’

‘Geef zijn binding aan mij.’

Egwene verstijfde.

‘Je weet dat dat het beste is,’ drong Silviana aan. ‘Als hij sterft, kan het je te gronde richten. Geef mij zijn binding. Dan kan ik hem vinden, en jij bent beschermd voor het geval hij overlijdt.’

Egwene was van afgrijzen vervuld. Hoe durfde Silviana dit zelfs maar voor te stellen? Maar aan de andere kant, ze was een Rode, en die hielden zich niet zo bezig met zwaardhanden. Silviana wist niet wat ze vroeg.

‘Nee,’ besloot Egwene. ‘Nee, daar wil ik niet eens over nadenken. Bovendien, als hij sterft, zou dat mij alleen beschermen door de pijn naar jou over te hevelen.’

‘Ik ben de Amyrlin niet.’

‘Néé. Als hij sterft, zal ik dat overleven en doorgaan met vechten. Het zou inderdaad dom zijn om naar hem toe te springen met een Poort, zoals je zegt, en dus laat ik het jou ook niet doen. Hij is op de Hoogvlakte. We banen ons een weg daarheen, zoals bevolen, en zo komen we ook bij hem. Dat is het beste.’

Silviana aarzelde, maar toen knikte ze. Samen keerden ze terug naar de westkant van de Hoogvlakte, maar Silviana brieste. Dwaze kerel! Als hij doodging, zou Egwene het heel moeilijk krijgen.

De Schaduw hoefde de Amyrlin zelf niet te doden om haar tegen te houden. Hij hoefde alleen maar één stom joch te doden.

‘Wat zijn die Sharanen aan het doen?’ vroeg Elayne zachtjes.

Birgitte hield haar paard in en nam het kijkglas van Elayne over. Ze hief het en keek over de droge rivierbedding naar de helling van de Hoogvlakte, waar een groot aantal Sharaanse troepen zich had verzameld. Ze gromde. ‘Ze wachten waarschijnlijk tot de Trolloks vol zitten met pijlen.’

‘Je klinkt niet erg zeker van je zaak,’ zei Elayne, die haar kijkglas terugnam. Ze hield de Ene Kracht vast, maar gebruikte hem voorlopig niet. Haar leger vocht al twee uur hier bij de rivier. De Trolloks waren langs de hele Mora de rivierbedding in gestormd, maar haar troepen wisten nog te voorkomen dat ze Shienaraans grondgebied bereikten. De moerassen zorgden ervoor dat de vijand niet om haar linkerflank heen kon komen. Haar rechterflank was kwetsbaarder en zou in de gaten moeten worden gehouden. Het zou veel erger zijn als alle Trolloks probeerden de rivier over te steken, maar Egwenes cavalerie viel ze van achteren aan. Dat verlichtte iets van de druk op haar leger.

Mannen hielden de Trolloks op afstand met pieken, en het dunne stroompje water dat nog door de rivierbedding sijpelde was helrood geworden. Elayne bleef met rechte rug zitten kijken naar haar troepen, om zich aan hen te laten zien. De beste mannen van Andor bloedden en stierven hier en hielden met moeite de Trolloks tegen. Het Sharaanse leger leek zich voor te bereiden op een bestorming vanaf de Hoogvlakte, maar Elayne was er niet van overtuigd dat ze nu al zouden aanvallen. De aanval van de Witte Toren op de westkant moest een punt van zorg voor de Sharanen zijn. Dat Mart Egwenes leger hierheen had gestuurd om vanaf de achterzijde van de Hoogvlakte aan te vallen, was een vernuftige zet.

‘Ik ben ook niet heel zeker van mijn zaak,’ zei Birgitte zacht. ‘Helemaal niet. Van veel dingen niet meer, eigenlijk.’

Elayne fronste. Ze had gedacht dat dit gesprek voorbij was. Wat bedoelde Birgitte? ‘Hoe gaat het met je herinneringen?’

‘Het eerste wat ik me nu herinner, is dat ik wakker werd bij jou en Nynaeve,’ antwoordde Birgitte zachtjes. ‘Ik herinner me onze gesprekken over de Wereld der Dromen, maar de plek zelf herinner ik me niet. Het is me allemaal ontglipt, als water door mijn vingers.’

‘O, Birgitte...’

De vrouw haalde haar schouders op. ‘Ik kan niet missen wat ik me niet herinner.’ De pijn in haar stem weersprak haar woorden. ‘Gaidal?’

Birgitte schudde haar hoofd. ‘Niets. Ik heb wel het gevoel dat ik iemand met die naam zou moeten kennen, maar dat is niet zo.’ Ze grinnikte. ‘Zoals ik al zei: ik weet niet wat ik verloren heb, dus het geeft niet.’

‘Lieg je nu?’

‘Bloed en as, natuurlijk lieg ik. Het voelt alsof er een gat vanbinnen zit, Elayne. Een diep, gapend gat waar mijn leven en mijn herinneringen door weglopen.’ Ze wendde haar blik af.

‘Birgitte... Het spijt me.’

Birgitte wendde haar paard en reed een stukje weg, kennelijk niet bereid het hier nog langer over te hebben. Haar pijn straalde in pieken door naar Elaynes geest.

Hoe zou het zijn om zoveel te verliezen? Birgitte had geen jeugd, geen ouders. Haar hele leven, alles wat ze nog wist, besloeg nog geen jaar. Elayne wendde haar paard om achter haar aan te gaan, maar haar wachters gingen opzij om Galad door te laten. Hij was gehuld in het pantser, de tabberd en de mantel van de Kapiteinheer-gebieder van de Kinderen van het Licht.

Elayne perste haar lippen op elkaar. ‘Galad.’

‘Zus,’ zei Galad. ‘Het is vast volkomen zinloos om je te vertellen hoe ongepast het voor een vrouw in jouw toestand is om op het slagveld te zijn.’

‘Als we deze oorlog verliezen, Galad, worden mijn kinderen geboren in de gevangenschap van de Duistere, als ze al geboren worden. Ik vind het de gok wel waard om te vechten.’

‘Zolang je maar niet zelf een zwaard hanteert,’ zei Galad, die zijn hand boven zijn ogen zette en het slagveld bekeek. Die woorden wezen erop dat hij haar toestemming gaf – tóéstemming – om haar troepen aan te voeren.

Strepen licht kwamen omlaag van de Hoogvlakte en raakten de laatste draken die nog werden afgevuurd vanaf het veld vlak achter haar troepen. Zoveel kracht! Demandred had evenveel kracht als Rhand. Als hij die kracht inzet tegen mijn soldaten...

‘Waarom zou Cauton me hierheen halen?’ vroeg Galad zachtjes. ‘Hij wilde een dozijn van mijn beste mannen...’

‘Je vraagt mij toch niet om te raden wat Martrim Cauton denkt, hè?’ vroeg Elayne. ‘Ik ben ervan overtuigd dat Mart alleen maar doet alsóf hij dom is, zodat mensen meer van hem zullen pikken.’

Galad schudde zijn hoofd. Ze zag een groep van zijn mannen verderop verzameld staan, wijzend naar de Trolloks die op de Arafelse oever langzaam stroomopwaarts kwamen. Elayne besefte dat haar rechterflank in gevaar was.

‘Laat zes eskaders kruisboogschutters komen,’ droeg Elayne Birgitte op. ‘Guybon moet onze troepen stroomopwaarts versterken.’

Licht. Dit begint er slecht uit te zien. De Witte Toren was daarbuiten op de westelijke helling van de Hoogvlakte, waar de wevingen het felst waren. Elayne kon er niet veel van zien, maar ze voelde het wel.

Er kwamen rookwolken over de rand van de Hoogvlakte, verlicht door vonkende uitbarstingen van bliksems. Als een beest van storm en honger te midden van het zwart, dat met fonkelende ogen ontwaakte.

Elayne ervoer een plotseling ogenblik van bewustwording. Ze werd zich bewust van de doordringende geur van rook in de lucht, de kreten van pijn. Het gedonder in de hemel, het beven van de aarde. De koude lucht die rustte op een land dat niet wilde groeien, de brekende wapens, het geknars van pieken op schilden. Het einde. Het was echt aangebroken, en zij stond aan de rand ervan.

Een boodschapper kwam aangalopperen met een brief. Hij gaf het juiste wachtwoord aan Elaynes wachter, steeg af en mocht naar haar en Galad toe komen. Hij wendde zich tot Galad en overhandigde de brief aan hem. ‘Van heer Cauton, meneer. Hij zei dat u hier zou zijn.’

Galad pakte de brief aan en opende hem fronsend.

Elayne wachtte geduldig – geduldig – drie tellen, en toen stuurde ze haar paard naar Galads rijdier toe en las reikhalzend mee. Eerlijk, je zou toch denken dat hij wel wat meer rekening zou houden met het gerief van een zwangere vrouw.

De brief was geschreven in Marts handschrift. En, merkte Elayne vermaakt op, dat handschrift was veel netter en de spelling veel beter dan in de brief die hij haar enkele weken geleden had gestuurd. Kennelijk veranderde de druk van de strijd Martrim Cauton in een betere klerk.

Galad,

Niet veel tijd voor bloemrijke taal. Jij bent de enige die ik deze opdracht toevertrouw. Jij zal doen wat juist is, ook al wil verder niemand dat je dat doet. De Grenslanders hebben hier misschien het lef niet voor, maar ik durf te wedden dat ik een Witmantel wel kan vertrouwen. Neem dit mee. Vraag Elayne om een Poort. Doe wat er gebeuren moet.

Mart

Galad trok een blik van verbazing, kieperde het briefomslag om en liet er iets zilverachtigs uit vallen. Een medaillon aan een ketting. Eén enkele Tar Valonse mark schoof ernaast.

Elayne ademde uit, raakte het medaillon aan en geleidde. Dat kon ze niet. Dit was een van de kopieën die ze had gemaakt en aan Mart had gegeven. Mellar had een andere gestolen. ‘Dit beschermt de drager tegen geleiders,’ zei Elayne. ‘Maar waarom stuurt hij dit naar jou?’

Galad draaide het vel papier om toen hij kennelijk iets opmerkte. Op de achterkant stond in een haastiger, gekrabbeld handschrift: O, en voor het geval je niet snapt wat ‘Doe wat er gebeuren moet’ betekent, het betekent dat ik wil dat je zo veel mogelijk van die verrekte Sharaanse geleiders gaat afslachten. Ik wed met je om een hele Tar Valonse mark – die langs de randen maar een klein beetje is afgeschaafd – dat je er geen twintig kunt doden.

‘Wat verrekte vals van hem,’ zei Elayne ademloos. ‘Bloed en bloedas, wat vals.’

‘Niet echt gepaste taal voor een prins,’ zei Galad, die de boodschap opvouwde en in de zak van zijn mantel stak. Hij aarzelde, maar toen hing hij het medaillon om zijn nek. ‘Ik vraag me af of hij wel weet wat hij doet, dat hij een Kind een voorwerp geeft dat je onbevattelijk maakt voor de aanraking van een Aes Sedai. Maar het zijn goede bevelen. Ik zal zorgen dat ze worden uitgevoerd.’

‘Kun je dat dan?’ vroeg Elayne. ‘Vrouwen doden?’

‘Misschien zou ik daarin ooit hebben geaarzeld,’ antwoordde Galad, ‘maar dat zou verkeerd zijn. Vrouwen zijn evenzeer in staat tot kwaadaardigheid als mannen. Waarom zou je aarzelen om de een te doden, maar niet de ander? Het Licht oordeelt niet over je geslacht, maar over de waarde van je hart.’

‘Hmm.’

‘Wat bedoel je daarmee?’ vroeg Galad.

‘Je zegt voor één keer iets waarom ik je niét wil wurgen. Misschien is er toch nog hoop voor je, Galad Damodred.’

Hij fronste. ‘Dit is niet de tijd of plaats voor luchtigheid, Elayne. Bekommer jij je maar liever om Garet Brin. Hij lijkt overstuur.’

Ze keek om en was verbaasd te zien dat de oude generaal met haar wachters stond te praten. ‘Generaal?’ riep ze hem toe.

Brin keek op en maakte een formele buiging vanuit het zadel. ‘Hebben mijn wachters u tegengehouden?’ vroeg Elayne toen hij naderbij kwam. Had het nieuws over Brins Dwang zich verspreid?

‘Nee, Majesteit.’ Zijn paard was bezweet. Hij was hier hard naartoe komen rijden. ‘Ik wilde u niet persoonlijk lastigvallen.’

‘Er zit u iets dwars,’ zei Elayne. ‘Voor de dag ermee.’

‘Uw broer, is hij hier geweest?’

‘Gawein?’ vroeg ze, kijkend naar Galad. ‘Ik heb hem niet gezien.’

‘Ik ook niet,’ zei Galad.

‘De Amyrlin was ervan overtuigd dat hij bij uw legers zou zijn...’ zei Brin hoofdschuddend. ‘Hij wilde aan het front vechten. Misschien heeft hij zich vermomd.’

Waarom zou hij... Hij was Gawein. Hij zou willen vechten. Maar in vermomming naar het front sluipen leek haar niets voor hem. Hij zou misschien enkele trouwe mannen om zich heen verzamelen en een paar bestormingen uitvoeren, maar sluipen? Gawein? Dat kon ze zich moeilijk voorstellen.

‘Ik zal het bekendmaken,’ zei Elayne terwijl Galad voor haar boog en zich terugtrok. ‘Misschien heeft een van mijn bevelvoerders hem gezien.’

Ach... dacht Mart, met zijn neus vlak boven de kaarten. Hij gebaarde opzij en liet Mika de damane een Poort openen. Mart had wel naar de top van de Dasharknobbel kunnen Reizen voor een beter overzicht, maar de laatste keer dat hij dat had gedaan, was hij doelwit geworden van vijandelijke geleiders. Daarbij was een deel van de top van de Knobbel afgespleten. En trouwens, hoe hoog het er ook was, de Dasharknobbel stelde hem niet in staat om alles te zien wat er aan de westkant beneden de Hoogvlakte van Polov gebeurde. Hij schoof opzij, legde zijn handen om de rand van de Poort in de tafel en bekeek het landschap beneden.

Elaynes gelederen bij de rivier werden achteruit gedwongen. Ze hadden boogschutters naar hun rechterflank gestuurd. Mooi zo. Bloed en bloedas... die Trolloks hadden bijna het hele gewicht van een cavaleriebestorming achter zich. Hij zou Elayne moeten laten weten dat ze haar cavalerie achter de piekeniers moest opstellen.

Zoals toen ik tegen Sana Ashraf vocht bij de watervallen van Pena, dacht hij. Zware cavalerie, boogschutters te paard, zware cavalerie, boogschutters te paard. De een na de ander. Taer’ain dhai hochin dieb sene.

Mart kon zich niet herinneren ooit eerder zo in een veldslag te zijn opgegaan. De strijd tegen de Shaido was bij lange na niet zo meeslepend geweest, hoewel Mart niet die hele strijd had geleid. Het gevecht tegen Elbar had ook niet zoveel voldoening gegeven. Al was dat natuurlijk veel kleinschaliger geweest.

Demandred had verstand van gokken. Mart zag het aan de bewegingen van zijn troepen. Hij speelde hier tegen een van de besten die ooit had geleefd, en deze keer was de inzet geen rijkdom. Ze dobbelden om de levens van mensen en de hoofdprijs was de wereld zelf.

Bloed en bloedas, maar dat was opwindend. Mart voelde zich er wel schuldig om, maar het bleef opwindend.

‘Lan is in positie,’ zei Mart, die zich over zijn kaarten boog om een paar aantekeningen te maken. ‘Zeg hem dat hij moet aanvallen.’ Het Trollok-leger dat de rivierbedding bij de ruïnes overstak moest worden verpletterd. Hij had de Grenslanders over de Hoogvlakte verplaatst om hun kwetsbare achterhoede aan te vallen, terwijl Tam en zijn samengestelde legers hen aan de voorkant bleven bestoken. Tam had er al grote aantallen gedood voor en nadat de rivier was opgedroogd. Die Trollok-horde stond op het punt om gebroken te worden, en een gezamenlijke actie van twee kanten kon dat bewerkstelligen.

Tams mannen zouden wel moe zijn. Konden ze lang genoeg standhouden totdat Lan aankwam en de Trolloks van achteren aanviel? Licht, Mart hoopte van wel. Zo niet...

Iemand verduisterde de deuropening naar de bevelspost, een lange man met donker, krullend haar en de jas van een Asha’man. Hij had het gezicht van een man die zojuist een handvol verliezende kaarten had gekregen. Licht. Een Trollok zou die starende blik nog onrustbarend hebben gevonden.

Min, die in gesprek was geweest met Tuon, kapte af. Logain leek zijn boze blik in het bijzonder op haar te richten. Mart rechtte zijn rug en klopte zijn handen af. ‘Ik hoop dat je niks al te naars met de wachters hebt gedaan, Logain.’

‘De wevingen van Lucht laten over een minuut of twee vanzelf weer los,’ antwoordde de man op harde toon. ‘Ik dacht niet dat ze me zouden binnenlaten.’

Mart keek kort naar Tuon. Ze was zo stram geworden als een Ilink gesteven schort. Seanchanen vertrouwden al geen vrouwen die konden geleiden, laat staan iemand als Logain.

‘Logain,’ zei Mart. ‘Ik wil dat jij meevecht met het leger van de Witte Toren. Die Sharanen hakken ze in de pan.’

Logain keek alleen maar naar Tuon.

‘Logain!’ zei Mart. ‘Voor het geval je het niet in de gaten had, we voeren hier een verrekte oorlog.’

‘Het is niet mijn oorlog.’

‘Dit is ónze oorlog,’ snauwde Mart. ‘Van ieder van ons.’

‘Ik ben naar voren gestapt om te vechten,’ zei Logain. ‘En wat was mijn beloning? Vraag maar aan de Rode Ajah. Zij kunnen je vertellen hoe een man die door het Patroon wordt misbruikt wordt beloond.’ Hij lachte blaffend. ‘Het Patroon eiste een Draak! En dus kwam ik!

Te snel. Alleen maar een beetje te snel.’

‘Zeg,’ zei Mart, die naar Logain stapte. ‘Ben je nu boos omdat jij niet de Draak bent geworden?’

‘Zo kleinzielig ben ik niet,’ antwoordde Logain. ‘Ik volg de heer Draak. Laat hém maar sterven. Ik wil geen deel uitmaken van dat feestmaal. Ik en de mijnen zouden bij hem moeten zijn in plaats van hier te vechten. Deze strijd om de leventjes van mensen is niets vergeleken met de strijd die gaande is in Shayol Ghul.’

‘En toch weet je dat we je hier nodig hebben,’ zei Mart. ‘Anders zou je al weg zijn.’

Logain zei niets.

‘Ga naar Egwene,’ droeg Mart hem op. ‘Neem iedereen mee die je hebt en hou die Sharaanse geleiders bezig.’

‘En hoe zit het met Demandred?’ vroeg Logain zachtjes. ‘Hij roept om de Draak. Hij heeft de kracht van tien mannen. Niemand van ons kan het tegen hem opnemen.’

‘Maar jij wilt het proberen, zeker?’ antwoordde Mart. ‘Daarom ben je hier nu. Je wilt dat ik je naar Demandred stuur.’

Logain aarzelde, maar toen knikte hij. ‘Hij kan de Herrezen Draak niet krijgen. In plaats daarvan zal hij met mij genoegen moeten nemen. De... vervanger van de Draak, zo je wilt.’

Bloed en bloedas... ze zijn allemaal krankzinnig. Maar helaas, wat zou Mart anders tegen een Verzaker kunnen uitrichten? Op het ogenblik draaide zijn strategie erom Demandred bezig te houden, de man tot een reactie te dwingen. Als Demandred als generaal moest optreden, kon hij niet zoveel schade aanrichten met geleiden.

Hij zou iets moeten verzinnen om met de Verzaker af te rekenen. Daar werkte hij aan. Hij werkte er al de hele verrekte oorlog aan en had nog niets kunnen bedenken.

Mart keek weer door zijn Poort. Elayne stond onder te veel druk. Hij moest iets doen. De Seanchanen erheen sturen? Hij had hen aan het zuidelijke uiteinde van het veld opgesteld, langs de oevers van de Erinin. Zij voorkwamen dat Demandred al zijn troepen kon inzetten voor de slagen die beneden de Hoogvlakte werden geleverd. Daarnaast had Mart andere dingen voor hen te doen. Belangrijke dingen.

Logain zou niet veel kans maken tegen Demandred, dacht Mart. Maar hij moest iets aan die man doen. Als Logain dat wilde proberen, dan zij het zo.

‘Goed, je mag tegen hem vechten,’ zei Mart. ‘Doe het nu, of wacht tot hij een beetje verzwakt is. Licht, hopelijk kunnen we hem verzwakken. Maar goed, dat laat ik aan jou over. Kies je eigen tijd en val aan.’

Logain glimlachte, maakte een Poort midden in de kamer en stapte erdoor, met zijn hand op zijn zwaard. Hij had genoeg trots om de Herrezen Draak te zijn, dat stond vast. Mart schudde zijn hoofd. Wat hij er niet voor over zou hebben om klaar te zijn met al die hoge heren. Mart mocht dan nu een van hen zijn, maar dat was op te lossen. Het enige wat hij hoefde te doen, was Tuon ervan overtuigen dat ze haar troon moest opgeven en er met hem vandoor moest gaan. Het zou niet meevallen, maar bloed en as, hij streed nu in de Laatste Slag. Vergeleken met de uitdaging waar hij nu voor stond, leek Tuon hem een gemakkelijk te ontwarren knoop.

‘De roem van de mensheid...’ fluisterde Min. ‘Die zal nog komen.’

‘Laat iemand bij die wachters gaan kijken,’ beval Mart, die zich weer op zijn kaarten richtte. ‘Tuon, misschien moeten we jou verplaatsen. Deze plek is nooit veilig geweest, dat heeft Logain zojuist nog maar eens bewezen.’

‘Ik kan wel op mezelf passen,’ antwoordde ze hooghartig.

Te hooghartig. Hij trok zijn wenkbrauw naar haar op, en zij knikte.

Echt, dacht Mart. Hiér wil je over ruziën? Hij wist niet zeker of de verspieder erin zou trappen. Het was nogal een zwakke reden.

Zijn voornemen met Tuon was om een voorbeeld te nemen aan wat Rhand een keer bij Perijn had gedaan. Als Mart een kloof kon veinzen tussen hemzelf en de Seanchanen, en daarbij kon zorgen dat Tuon haar troepen terugtrok, misschien zou de Schaduw haar dan negeren. Mart had een voordeeltje nodig.

Twee wachters kwamen binnen. Nee, drie. Die ene kerel zag je gauw over het hoofd. Mart schudde zijn hoofd naar Tuon – ze moesten iets geloofwaardigers vinden om over te ruziën – en keek weer naar zijn kaarten.

Er zat hem iets dwars aan die kleine wachter. Hij lijkt eerder een bediende dan een soldaat, dacht Mart. Hij dwong zichzelf op te kijken, hoewel hij zich eigenlijk niet zou moeten laten afleiden door eenvoudige dienaren. Ja, daar stond die kerel, naast Marts tafel. Niet de moeite waard om aandacht aan te besteden, ook al trok hij nu een mes.

Een mes.

Mart ging struikelend achteruit toen de grijzel aanviel. Hij brulde en reikte naar een van zijn eigen messen, en op dat ogenblik schreeuwde Mika: ‘Ik voel iemand geleiden! Vlakbij!’

Min dook op Fortuona af toen de wand van de bevelspost in vlammen opging. Sharanen in vreemde pantsers gemaakt van goudkleurig geverfde repen metaal kwamen door de brandende opening. Ze werden vergezeld door geleiders met getatoeëerde gezichten, de vrouwen in lange, stijve zwarte gewaden, de mannen met ontblote borst en gerafelde broeken. Min overzag het allemaal in de tel voordat ze Fortuona’s troon omkiepte.

Vuur brandde door de lucht boven Min, schroeide haar weelderige zijde en verteerde de muur achter hen. Fortuona maakte zich los uit Mins greep en bleef gedekt liggen, en Min knipperde verbaasd met haar ogen. Fortuona had haar volumineuze kleding achtergelaten – die was gemaakt om los te komen – en droeg nu een strakke zijden broek met een hemd, allebei zwart.

Tuon kwam omhoog met een mes in haar hand, zachtjes grauwend, bijna als een roofdier. Mart viel achterover op de grond, met een man met een mes boven op hem. Waar was die man vandaan gekomen? Ze had hem niet zien binnenkomen.

Tuon rende op Mart af toen Sharaanse geleiders de bevelspost met vuur begonnen te bestoken. Min worstelde zich overeind in haar verschrikkelijke kleding. Ze trok een dolk en dook ineen met haar rug tegen de troon, terwijl de grond golfde.

Ze kon niet bij Fortuona komen, dus duwde ze zich door de achterste wand, die gemaakt was van het papierachtige spul dat de Seanchanen tenmi noemden.

Ze hoestte van de rook, maar buiten was de lucht helderder. Geen van de Sharanen bevond zich aan deze kant van het gebouw. Ze vielen allemaal aan vanuit andere richtingen. Min haalde diep adem en rende langs de wand. Geleiders waren gevaarlijk, maar als ze er een aan haar mes kon rijgen, dan zou alle Ene Kracht ter wereld niet meer uitmaken.

Ze gluurde om de hoek en was verbaasd daar een man op zijn hurken te zien zitten, met een wilde blik in zijn ogen. Hij had een hoekig gezicht en zijn bloedrode nektatoeages leken wel klauwen die zijn bleke hoofd en kin omvatten.

Hij grauwde toen hij haar zag. Min dook weer op de grond, ontweek een lint van vuur en gooide haar mes.

De man griste het mes uit de lucht en kwam ineengedoken naar voren, sluipend als een roofdier en glimlachend.

Toen bewoog hij zich ineens met een ruk en viel stuiptrekkend op de grond. Er liep een spoortje bloed uit zijn mond.

‘Dat,’ zei een vrouw met een toon van opperste afkeer in haar stem, ‘is iets wat ik eigenlijk niet zou moeten kunnen, maar iemands hart laten stilstaan met de Ene Kracht is geruisloos. Er is verrassend genoeg maar heel weinig Kracht voor nodig, en dat is handig.’ ‘Siuan!’ zei Min. ‘Jij hoort hier helemaal niet te zijn.’

‘Gelukkig maar voor jou dat ik er wel ben,’ zei Siuan. Ze snoof, bleef ineengedoken zitten en bekeek het lichaam. ‘Bah. Het is vies werk, maar als je vis wilt eten, moet je ook bereid zijn hem zelf schoon te maken. Waarom ben je nog zo bleek, meisje? Je bent nu veilig.’ ‘Jij hoort hier niet!’ zei Min. ‘Dat heb ik je duidelijk verteld. Blijf bij Garet Brin in de buurt!’

‘Ik bén ook bij hem gebleven, bijna even dichtbij als zijn eigen onderkleding, zal ik je vertellen. Daardoor hebben we elkaar het leven gered, dus ik denk dat je visioen klopte. Doen ze dat ooit wel eens niet?’

‘Nee, dat heb ik je ook al verteld,’ fluisterde Min. ‘Nooit. Siuan... Ik zag een aura rondom Brin dat betekende dat jullie bij elkaar moesten blijven omdat jullie anders zouden sterven. Het hangt nu ook boven je. Wat je ook denkt dat je gedaan hebt, dat visioen is nog niet afgewend. Het fs er nog.’

Siuan bleef even verstijfd staan. ‘Cauton is in gevaar.’

‘Maar...’

‘Dat kan me niet schelen, meisje!’ Verderop trilde de grond door bevingen van de Ene Kracht. De damane vochten terug. ‘Als Cauton faalt, is deze slag verloren! Het kan me niet schelen of we er allebei aan gaan. We móéten helpen. Opschieten!’

Min knikte en ze liepen samen om de zijkant van het beschadigde gebouw heen. Het vuurgevecht buiten was een chaotische mengeling van ontploffingen, rook en vlammen. Leden van de doodswachtgarde vielen met zwaarden de Sharanen aan, zonder zich er iets van aan te trekken dat hun metgezellen werden afgeslacht. Dat hield de geleiders in ieder geval bezig.

De bevelspost brandde met zoveel hitte dat Min achteruitdeinsde en haar arm voor haar gezicht sloeg.

‘Wacht even,’ zei Siuan, die vervolgens de Ene Kracht gebruikte om een straal water uit een vat te putten en hen allebei nat te sproeien. ‘Ik zal proberen de vlammen te doven,’ zei ze, terwijl ze de straal water op de bevelspost richtte. ‘Goed. Kom mee.’

Min knikte en dook door de vlammen, en Siuan liep mee. De wanden van tenmi hadden allemaal vlam gevat en brandden snel weg. Er droop vuur van de zoldering.

‘Daar,’ zei Min, die tranen van de hitte en rook wegknipperde. Ze wees naar donkere gestalten die in het midden van het gebouw bij Marts brandende kaartentafel in gevecht waren. Zo te zien waren daar drie of vier mensen aan het vechten met Mart. Licht, het waren allemaal grijzels, niet alleen die ene! Tuon lag op de grond.

Min rende langs de lijken van een sul’dam en enkele wachters. Siuan gebruikte de Ene Kracht om een van de grijzels van Mart af te trekken. Eén damane leefde nog en zat ineengedoken in een hoekje, met een doodsbange blik en haar teugel op de vloer. Haar sul’dam lag roerloos een stukje verderop. Haar greep was losgeraakt, kennelijk, en toen was ze gedood terwijl ze probeerde bij haar damane terug te komen.

‘Doe iets!’ riep Min naar het meisje, dat ze bij de arm greep.

De damane schudde huilend haar hoofd.

‘Het Licht verzenge je...’ schold Min.

Het dak van het gebouwtje kreunde. Min rende naar Mart toe. Eén grijzel was dood, maar er waren er nog twee, gekleed in de uniformen van Seanchaanse wachters. Min had moeite om haar blik op hen scherp te stellen. Ze waren in alle mogelijke opzichten onmenselijk doorsnee. Volkomen onopvallend.

Mart brulde en stak zijn mes in een van de mannen, maar hij had zijn speer niet. Min wist niet waar die was. Mart drong zich roekeloos naar voren en liep een snee in zijn zij op. Waarom?

Tuon, besefte Min, die struikelend tot stilstand kwam. Een van de grijzels knielde bij haar roerloze gestalte, hief een dolk, en...

Min gooide een mes.

Mart viel een stukje bij Tuon vandaan op de grond doordat de laatste grijzel hem bij zijn benen vast had. Mins mes wentelde door de lucht, weerspiegelde vlammen en raakte de grijzel die bij Tuon zat in zijn borst.

Min zuchtte. Nog nooit van haar leven was ze zo blij geweest een mes doel te zien treffen. Mart vloekte, draaide zich om, trapte zijn aanvaller in het gezicht en stak hem met een mes. Hij krabbelde naar Tuon toe en hees haar over zijn schouder.

Min liep hem tegemoet. ‘Siuan is hier ook. Ze...’

Mart wees. Siuan lag op de vloer. Haar ogen staarden nietsziend omhoog en alle beelden boven haar hoofd waren verdwenen.

Dood. Min verstijfde en haar hart verwrong. Siuan! Ze liep toch naar de vrouw toe, niet in staat te geloven dat ze dood was, hoewel haar kleren nog brandden van de uitbarsting van vuur die haar en ongeveer de helft van de wand achter haar had verbrand.

‘Weg hier!’ riep Mart hoestend, metTuon in zijn armen. Hij beukte met zijn schouder tegen een muur die half verbrand was en brak er dwars doorheen.

Min kermde toen ze Siuans lichaam achterliet, en ze knipperde tranen van verdriet en van de rook weg. Ze hoestte terwijl ze Mart de open lucht in volgde. De buitenlucht was zo zoet, zo kóüd. Achter hen kreunde het gebouwtje nog een keer en stortte in.

Binnen enkele ogenblikken waren Min en Mart omringd door leden van de doodswachtgarde. Geen van hen probeerde Tuon van Mart over te nemen; ze ademde nog, zij het oppervlakkig. Aan de blik in zijn ogen te zien dacht Min ook niet dat het ze zou zijn gelukt.

Vaarwel, Siuan, dacht Min, omkijkend terwijl wachters haar wegleidden bij de gevechten beneden de Dasharknobbel. Moge de Schepper je ziel beschutten.

Ze zou anderen de boodschap sturen om Brin te beschermen, maar ze wist – diep vanbinnen – dat het niets zou uithalen. Hij was ongetwijfeld in razernij uitgebarsten zodra Siuan overleed, en daarnaast was er nog haar visioen.

Ze vergiste zich nooit. Soms haatte Min het, maar ze vergiste zich nóóit.

‘Belemmer hun wevingen,’ riep Egwene. ‘Ik val aan!’

Ze wachtte niet af om te zien of ze werd gehoorzaamd. Ze putte zoveel kracht als ze kon, trok het naar binnen door Vora’s sa’angreaal en schoot drie verschillende strepen vuur de helling op waar de Sharanen zich hadden verschanst.

Rondom haar hadden Brins goed opgeleide troepen moeite om de gelederen in stand te houden. Ze vochten tegen Sharaanse soldaten en werkten zich omhoog tegen de westelijke helling van de Hoogvlakte. De helling zat vol met honderden groeven en gaten, ontstaan door de wevingen die links en rechts heen en weer vlogen.

Egwene werkte zich wanhopig naar boven. Ze voelde Gawein daarboven, maar ze dacht dat hij bewusteloos was. Zijn levensvonk was zo zwak dat ze amper kon voelen in welke richting hij zich bevond. Haar enige hoop was om zich tussen de Sharanen door te vechten en bij hem te komen.

De grond beefde toen ze boven zich een Sharaanse vrouw verdampte. Saerin, Doesine en andere zusters richtten zich op het afweren van de vijandelijke wevingen, terwijl Egwene de aanval inzette. Ze stapte naar voren. Stap voor stap.

Ik kom eraan, Gawein, dacht ze angstig. Ik kom eraan.

‘We komen verslag uitbrengen, Wyld.’

Demandred negeerde de boodschappers voorlopig. Hij vloog mee met een valk en bekeek de strijd door de ogen van de vogel. Raven waren beter, maar elke keer als hij met een raaf meevloog, schoot de ene of andere Grenslander hem omlaag. De mensen hadden door de eeuwen heen zoveel gebruiken vergeten, waarom moest nou net die ene hen zijn bijgebleven?

Het maakte niet uit. Een valk zou ook werken, zelfs als de vogel zich tegen zijn overheersing verzette. Hij stuurde het beest over het slagveld, bekeek gelederen, indelingen, oprukkende troepen. Hij hoefde niet te vertrouwen op de verslagen van anderen.

Dat had een bijna onoverwinnelijk voordeel moeten zijn. Lews Therin kon zo’n dier niet gebruiken, want dit was een geschenk dat alleen de Ware Kracht je kon geven. Demandred kon maar een klein spoortje van de Ware Kracht geleiden. Het was onvoldoende voor vernietigende wevingen, maar er waren nog andere gevaarlijke dingen die hij kon doen. Helaas had Lews Therin zijn eigen voordeel. Poorten die omlaag keken op een slagveld? Het was verontrustend, wat de mensen van deze tijd allemaal ontdekten, dingen die zelfs tijdens de Eeuw der Legenden niet bekend waren geweest.

Demandred opende zijn ogen en verbrak zijn band met de valk. Zijn troepen rukten op, maar elke stap was een verschrikkelijke beproeving. Tienduizenden Trolloks waren al gedood. Hij moest oppassen, want hun aantallen waren niet eindeloos.

Hij bevond zich nu aan de oostkant van de Hoogvlakte en keek naar de rivier ten noordoosten van de plek waar Lews Therins huurmoordenaar hem had geprobeerd te doden.

Hier stond Demandred bijna pal tegenover de heuvel die volgens Moghedien de Dasharknobbel werd genoemd. De rotsformatie rees hoog in de lucht op. De voet ervan was een goede plek voor een bevelspost, beschut tegen aanvallen met de Ene Kracht.

Het was ontzettend verleidelijk om daar zelf toe te slaan, erheen te Reizen en alles in de as te leggen. Maar was dat wat Lews Therin wilde? Demandred zou tegen die man vechten. Maar Reizen naar het fort van de vijand, mogelijk een valstrik omringd door hoge rotswanden... Hij kon Lews Therin beter naar hém toe lokken. Demandred overheerste op dit slagveld. Hij kon bepalen waar hun confrontatie zou plaatsvinden.

De rivier beneden was vertraagd tot een modderig stroompje, en Demandreds Trolloks vochten om de zuidelijke oever in handen te krijgen. De verdedigers hielden voorlopig stand, maar hij zou ze snel hebben. Ver stroomopwaarts had M’Hael zijn werk goed gedaan. Hij had dat water omgeleid, hoewel hij wel verslag had gedaan over ongebruikelijk veel verzet. Dorpelingen en een kleine eenheid soldaten? Een merkwaardigheid die Demandred nog niet had ontcijferd.

Hij had bijna gewenst dat M’Hael zou falen. Hoewel Demandred zelf degene was geweest die de man had gerekruteerd, had hij niet verwacht dat M’Hael zo snel tot de rang van Uitverkorene verheven zou worden.

Demandred draaide zich opzij. Drie vrouwen in zwarte gewaden met witte linten bogen voor hem. Naast hen stond Shendla.

Shendla. Hij had gedacht dat hij allang niet meer om een vrouw zou kunnen geven. Hoe kon genegenheid nog blijven bestaan naast zijn brandende haat jegens Lews Therin? En toch, Shendla... Vals, vaardig, machtig. Het was bijna genoeg om hem bedenkingen te laten krijgen.

‘Wat heb je te melden?’ vroeg hij aan de drie buigende vrouwen in het zwart.

‘De jacht is mislukt,’ antwoordde Galbrait, die haar hoofd gebogen hield.

‘Is hij ontkomen?’

‘Ja, Wyld. Ik heb u teleurgesteld.’ Hij hoorde de pijn in haar stem. Zij was de leidster van de vrouwelijke Ayyad.

‘Het was niet de bedoeling dat je hem zou doden,’ zei Demandred. ‘Hij is een vijand die je vaardigheden te boven gaat. Heb je zijn bevelspost verstoord?’

‘Ja,’ zei Galbrait. ‘We hebben zes van zijn geleiders gedood, het gebouw in brand gestoken en zijn kaarten vernietigd.’

‘Geleidde hij? Heeft hij zich onthuld?’

Ze aarzelde, maar toen schudde ze haar hoofd.

Dus hij kon er nog niet zeker van zijn dat die Cauton Lews Therin in vermomming was. Demandred vermoedde van wel, maar er waren verslagen van Shayol Ghul dat Lews Therin daar was gezien, op de hellingen van de berg. Hij had al eerder bewezen dat hij sluw was door heen en weer te springen tussen slagvelden en zichzelf hier en dan weer daar te laten zien.

Hoe meer Demandred zag van het werk van de vijandelijke generaal, hoe meer hij ervan overtuigd raakte dat Lews Therin hier was. Het zou echt iets voor Lews Therin zijn om een afleiding naar het noorden te sturen en dan zelf hierheen te komen om in deze slag te strijden. Het kostte Lews Therin moeite om anderen voor hem te laten vechten. Hij wilde altijd alles zelf doen, elke slag zelf leiden, en het liefst zelfs elke afzonderlijke uitval.

Ja... Hoe anders kon Demandred de vaardigheid van de vijandelijke generaal verklaren? Alleen een man met de ervaring van een Oude kon zo’n meester zijn in de dans der slagvelden. In wezen waren veel strategieën eenvoudig. Voorkomen dat je geflankeerd wordt, zware tegenstand opvangen met piekeniers, voetsoldaten met een goed geoefende slagorde, geleiders met andere geleiders. En toch, de verfijning hiervan... de kleine bijzonderheden... die kostten eeuwen om onder de knie te krijgen. Geen enkele man uit deze Eeuw leefde al lang genoeg om dat allemaal zo grondig te leren.

Tijdens de Oorlog van Kracht had Demandred zijn vriend uitsluitend overtroefd in de rol van generaal. Het stak hem om het toe te geven, maar hij zou zich niet langer voor die waarheid verstoppen. Lews Therin was sterker geweest in de Ene Kracht. Lews Therin was beter geweest in het veroveren van harten. Lews Therin had Ilyena veroverd. ,

Maar Demandred... Demandred was beter geweest in oorlogvoeren. Lews Therin had nooit het juiste evenwicht kunnen vinden tussen voorzichtigheid en doortastendheid. De man bleef altijd veel te lang nadenken en piekeren over zijn beslissingen, om vervolgens zijn legers in een roekeloze uitval te storten.

Als deze Cauton inderdaad Lews Therin was, dan was de man daar beter in geworden. De vijandelijke generaal wist wanneer hij de munt moest opgooien en het lot moest laten beslissen, maar hij liet niet te veel van afzonderlijke uitkomsten afhangen. Hij zou een uitstekend kaartspeler zijn geweest.

Demandred zou hem uiteindelijk toch wel verslaan, natuurlijk. De strijd zou zo alleen maar... onderhoudender zijn.

Hij legde zijn hand op zijn zwaard en dacht na over zijn uitzicht op het slagveld van zo-even. Zijn Trolloks gingen door met hun aanval bij de rivierbedding, en Lews Therin had zijn piekeniers achter hen opgesteld in ordelijke vierkante formaties van tienduizend man elk, in een verdedigende zet. Achter Demandred klonken de bevende knallen van geleiders in de grotere strijd, die tussen zijn Sharaanse Ayyad en de Aes Sedai.

Daar had hij het voordeel. Zijn Ayyad waren veel betere strijders dan de Aes Sedai. Wanneer zou Cauton die damane inzetten? Moghedien had verslag uitgebracht over een of andere onmin tussen hen en de Aes Sedai. Kon Demandred de kloof daar misschien verbreden?

Hij gaf bevelen, en de drie Ayyad trokken zich terug. Shendla bleef achter en wachtte op zijn toestemming om te vertrekken. Hij liet haar het terrein in de buurt verkennen om uit te kijken naar nog meer huurmoordenaars.

‘Ben je bezorgd?’ vroeg hij aan haar. ‘Je weet nu voor welke kant we strijden. Voor zover ik weet, heb je je nog niet aan de Schaduw gegeven.’

‘Ik heb mezelf aan jou gegeven, Wyld.’

‘En voor mij vecht je naast Trolloks? Halfmannen? Schepsels uit nachtmerries?’

‘Je zei dat sommigen je daden kwaadaardig zouden noemen,’ antwoordde ze. ‘Maar ik zie dat anders. Ons pad is duidelijk. Zodra je overwint, herschep je de wereld, en ons volk zal behouden blijven.’ Ze pakte zijn hand. Vanbinnen roerde zich iets in hem, maar het werd snel gesmoord door zijn haat.

‘Ik zou het allemaal weggooien,’ zei hij, kijkend in haar ogen. ‘Alles, voor een mogelijkheid om tegen Lews Therin te strijden.’

‘Je hebt beloofd het te proberen,’ zei ze. ‘Dat is genoeg. En als je hem vernietigt, vernietig je de ene wereld en behoud je een andere. Ik zal je volgen. Wij zullen je volgen.’

Haar stem leek erop te wijzen dat Demandred misschien, als Lews Therin eenmaal dood was, weer zijn eigen man zou kunnen worden.

Hij was er niet zeker van. Regeren had alleen zijn belangstelling wanneer hij het tegen zijn oude vijand kon gebruiken. De Sharanen, toegewijd en trouw, waren maar een hulpmiddel. Maar binnen in hem zat iets wat wenste dat het anders was. Dat was nieuw.

De lucht vlakbij vervormde zich en boog om. Er waren geen wevingen zichtbaar, maar de structuur van het Patroon scheurde, wat gebeurde als je Reisde met de Ware Kracht. M’Hael was aangekomen.

Demandred draaide zich om en Shendla liet zijn arm los, maar ze verliet hem niet. M’Hael had toegang gekregen tot het wezen van de Grote Heer. Dat maakte Demandred niet afgunstig. M’Hael was ook weer een hulpmiddel. Toch verwonderde hij zich erover. Werd de Ware Kracht tegenwoordig nog wel aan iemand geweigerd?

‘Je verliest de strijd bij de ruïnes, Demandred,’ zei M’Hael met een hooghartige glimlach. ‘Je Trolloks daar worden verpletterd. Je begon met een ongelooflijke overmacht tegenover de vijand, en toch zullen ze je nog verslaan! Ik dacht dat jij onze grootste generaal moest voorstellen, maar je kan het niet eens van dat bij elkaar geraapte stelletje winnen? Ik ben teleurgesteld.’

Demandred hief achteloos zijn hand en stak twee vingers op.

M’Hael schrok toen twee dozijn Sharaanse geleiders schilden tussen hem en de Ene Kracht zetten. Ze wikkelden hem in Lucht en rukten hem naar achteren. Hij verzette zich en omhulde zich met het luchtvervormende aura van de Ware Kracht. Maar Demandred was sneller. Hij weefde een schild van Ware Kracht, samengesteld uit brandende draden Geest.

De draden trilden in de lucht, elk met zulke dunne, verstrengelde uitsteeksels van energie dat de uiteinden niet eens meer te zien waren. De Ware Kracht was zo vluchtig, zo gevaarlijk. Een schild dat ermee werd gemaakt had vreemde bijverschijnselen, namelijk dat het de kracht opslorpte van een ander die probeerde te geleiden.

Demandreds schild stal M’Haels kracht en gebruikte de man als een doorvoerleiding. Hij verzamelde de Ware Kracht en weefde het tot een knetterende bol boven zijn hand. Alleen M’Hael kon die zien, en de trotse ogen van de man werden groot terwijl Demandred hem leeg slurpte.

Het leek wel wat op een cirkel. Terwijl zijn kracht uit hem werd gestolen, begon M’Hael te trillen en zweten, omhooggehouden door de wevingen van Demandreds Ayyad. Deze vloed zou M’Hael kunnen opbranden als hij niet oppaste. Het kon zijn ziel villen met stromen van de Ware Kracht, als een rivier die buiten zijn oevers trad. De kronkelende massa draden in Demandreds handen pulseerde en knetterde, vervormde de lucht en begon het Patroon te ontrafelen.

Spinnenwebben van barstjes spreidden zich rondom hem uit over de grond. Barstjes die leidden naar het niets.

Hij stapte naar M’Hael toe. De man begon te stuiptrekken en er droop schuim van zijn lippen.

‘Luister goed, M’Hael,’ zei Demandred zachtjes. ‘Ik ben anders dan de andere Uitverkorenen. Ik geef geen zfér om je politieke spelletjes. Het kan mij niet schelen wie van jullie in de gunst staat van de Grote Heer, wie van jullie een schouderklopje van Moridin krijgt. Ik geef alleen om Lews Therin.

Dit is mijn gevecht. Jij bent van mij. Ik heb je naar de Schaduw gehaald, en ik kan je vernietigen. Als je je bemoeit met wat ik hier doe, zal ik je doven als een kaars. Ik besef dat je denkt dat je sterk bent, met je gestolen Gruwheren en ongeoefende geleiders, maar je bent een kind, een zuigeling. Neem je mannen mee, veroorzaak zoveel chaos als je wilt, maar blijf mij uit de weg. En blijf weg van mijn prijs. De vijandelijke generaal is van mij.’

M’Haels ogen waren vol haat, geen angst, hoewel zijn lichaam hem verraadde door zo te beven. Ja, deze man was altijd veelbelovend geweest.

Demandred draaide zijn hand en schoot met de verzamelde Ware Kracht een stroom lotsvuur af. De withete streep vloeibare vernietiging brandde door de legers bij de rivier beneden en verdampte iedere man of vrouw die erdoor werd geraakt. Hun omtrekken werden lichtpuntjes, toen stof, en honderden van hen verdwenen. Er bleef een lange streep van verbrande aarde achter, als een vore die met een reusachtige bijl in de grond was gehakt.

‘Laat hem los,’ zei Demandred, die zijn schild van de Ware Kracht liet ontrafelen.

M’Hael stapte struikelend achteruit, maar hij bleef overeind, hoewel het zweet van zijn gezicht droop. Hij hijgde en drukte zijn hand tegen zijn borst.

‘Blijf leven tijdens deze strijd,’ zei Demandred tegen hem. Hij draaide zich om en begon een weving om zijn valk terug te roepen. ‘Als je dat doet, leer ik je misschien ook wel wat ik net deed. Je denkt misschien nu dat je me wilt vermoorden, maar ik weet dat de Grote Heer toekijkt. En denk hier eens aan. Jij hebt honderd tamme Asha’man, maar ik heb meer dan vierhonderd Ayyad. Ik ben de verlosser van deze wereld.’

Toen hij omkeek, was M’Hael weg, Reizend met de Ware Kracht. Het was onvoorstelbaar dat hij daar nog de kracht voor had kunnen verzamelen na wat Demandred net had gedaan. Hopelijk zou hij de man niet hoeven doden. Hij kon nog wel eens nuttig blijken te zijn.

UITEINDELIJK ZAL IK WINNEN.

Rhand stond in de gierende wind en bleef standvastig overeind, hoewel zijn ogen traanden terwijl hij in de duisternis staarde. Hoe lang was hij al op deze plek? Duizend jaar? Tienduizend?

Voorlopig hield hij zich alleen bezig met verzet bieden. Hij zou niet buigen voor deze wind. Hij kon nog geen fractie van een hartslag toegeven.

DE TIJD IS EINDELIJK GEKOMEN.

‘Tijd is niets voor jou,’ zei Rhand.

Dat was waar, en tegelijkertijd ook niet. Rhand zag de draden die om hem heen wervelden en het Patroon vormden. Terwijl het zich vormde, zag hij de slagvelden beneden hem. De mensen van wie hij hield, die vochten voor hun leven. Dit waren geen mogelijkheden, dit was de waarheid, wat er daadwerkelijk gebeurde.

De Duistere wikkelde zich om het Patroon, niet in staat om het te vernietigen, maar wel om het aan te raken. Flarden van duisternis raakten de wereld aan op punten langs de hele lengte ervan. De Duistere lag als een schaduw over het Patroon.

Als de Duistere het Patroon aanraakte, bestond de tijd ook voor hem. Op het ogenblik, hoewel tijd niets voorstelde voor de Duistere, kon hij – of het, want de Duistere was geslachtsloos – dus alleen binnen die grenzen werken. Als... als een beeldhouwer die prachtige visioenen en dromen had, maar toch gebonden was aan de werkelijkheid van de materialen waarmee hij werkte.

Rhand staarde naar het Patroon en weerstond de aanval van de Duistere. Hij bewoog zich niet, ademde niet. Ademen was hier niet nodig.

Beneden stierven mensen. Rhand hoorde hun geschreeuw. Zo velen sneuvelden.

UITEINDELIJK ZAL IK WINNEN, TEGENSTANDER. KIJK HOE ZE SCHREEUWEN. KIJK HOE ZE STERVEN. DE DODEN ZIJN VAN MIJ.

‘Leugens,’ zei Rhand.

NEE. IK ZAL HET JE LATEN ZIEN.

De Duistere draaide weer met mogelijkheden, verzamelde wat kón zijn en stortte Rhand in een volgend visioen.

Juilin Sandar was geen bevelhebber. Hij was een dievenvanger, niet een of andere edele. Zéker niet een of andere edele. Hij werkte alleen.

Behalve, kennelijk, als hij op een slagveld terechtkwam en de leiding kreeg over een groep mannen omdat hij als dievenvanger ook al vaak gevaarlijke mannen had opgepakt. De Sharanen zetten druk op zijn mannen, maar hun vizier was op de Aes Sedai gericht. Zijn eskader vocht aan de westkant van de Hoogvlakte, met als taak om de Aes Sedai tegen de Sharaanse voetsoldaten te beschermen.

Aes Sedai. Hoe was hij toch ooit verstrikt geraakt met Aes Sedai? Hij, als brave Tyrener.

‘Standhouden!’ riep Juilin naar zijn mannen. ‘Standhouden!’ Hij riep het evenzeer voor zichzelf. Zijn eskader hield de speren en pieken stevig vast en dwong de Sharaanse voetsoldaten terug de helling op. Hij wist niet zeker wat hij hier deed of waarom ze in dit gebied vochten. Hij wilde alleen maar in leven blijven.

De Sharanen schreeuwden en vloekten in een onbekende taal. Ze hadden een heleboel van die geleiders, maar de groep waar hij tegenover stond, bestond uit gewone soldaten met een verscheidenheid aan handwapens, voornamelijk zwaarden en schilden. De grond lag bezaaid met lijken. Beide kanten struikelden erover terwijl Juilin en zijn mannen hun bevelen opvolgden: de Sharaanse troepen onder druk zetten zolang de Aes Sedai en vijandelijke geleiders wevingen uitwisselden.

Juilin had een speer in zijn hand, een wapen waar hij maar een klein beetje vertrouwd mee was. Een gepantserd Sharaans eskader drong zich tussen Myk en Charns pieken door. De officiers droegen borstplaten, vreemd genoeg omwikkeld met stof in verschillende kleuren, terwijl de gewone soldaten leer met repen metaal erop droegen. Ze hadden allemaal vreemde patronen op hun rug.

De leider van de Sharaanse troep had een angstaanjagende vlegel in zijn hand waarmee hij eerst één piekenier de hersens insloeg en toen een volgende. De man brulde tegen Juilin, schold op hem, maar hij verstond het toch niet.

Juilin maakte een schijnbeweging en de Sharaan hief zijn schild, dus ramde Juilin zijn speer in de spleet tussen borstplaat en arm. Licht, die kerel vertrok geen spier! Hij beukte met zijn schild tegen Juilin aan en dwong hem naar achteren.

De speer glipte uit Juilins bezwete vingers. Hij vloekte en reikte naar zijn zwaardbreker, een wapen dat hij goed kende. Myk en de anderen waren verderop in gevecht met de rest van het Sharaanse eskader. Charn probeerde Juilin te helpen, maar de dolle Sharaan sloeg met zijn vlegel op Charns hoofd en spleet zijn schedel als een walnoot.

‘Sterf, smerig monster!’ riep Juilin, die naar voren sprong en zijn zwaardbreker vlak boven de halskraag in zijn nek stak. Andere Sharanen kwamen snel zijn kant op. Juilin sprong naar achteren toen zijn tegenstander eindelijk omviel en stierf. En net op tijd, want een Sharaan links van hem probeerde zijn hoofd eraf te hakken met een wijde zwaai van zijn zwaard. De punt van het zwaard ging langs zijn oor, waarop Juilin instinctief zijn eigen kling hief. Het wapen van zijn tegenstander brak in tweeën, en hij schakelde de man snel uit met een haal over zijn keel.

Juilin bukte zich snel om zijn speer op te rapen. Vlakbij vielen vuurbollen neer van de aanvallen van de Aes Sedai achter hen en de Sharanen op de Hoogvlakte voor hen. Er kwam zand in Juilins haar terecht, en het bleef plakken in het bloed op zijn armen.

‘Standhouden!’ brulde Juilin tegen zijn mannen. ‘Het Licht verzenge jullie, we moeten standhouden!’

Hij viel een volgende Sharaan aan die op hem af kwam. Een van de piekeniers hief zijn wapen nog op tijd om de man in zijn schouder vast te pinnen, zodat Juilin zijn met leer omhulde borst kon doorboren.

De lucht beefde. Zijn oren piepten een beetje van alle ontploffingen. Juilin ging achteruit en riep bevelen tegen zijn mannen.

Hij moest hier helemaal niet zijn. Hij zou ergens moeten zijn waar het warm was, met Amathera, nadenkend over de volgende misdadiger die hij moest vangen.

Maar hij nam aan dat elke man op het slagveld vond dat hij ergens anders zou moeten zijn. Het enige wat hij kon doen, was doorgaan met vechten.

Zwart staat je goed, zei Androl in gedachten tegen Pevara terwijl ze zich door het vijandelijke leger op de Hoogvlakte werkten.

Dat, antwoordde ze, is iets wat je nooit tegen een Aes Sedai moet zeggen. Echt nooit.

Zijn enige antwoord was een zenuwachtig gevoel door de binding. Pevara begreep het wel. Ze liepen – gehuld in de omgekeerde wevingen van de Spiegel der Nevelen – tussen Duistervrienden, Schaduwgebroed en Sharanen door. En het lukte. Pevara droeg een wit gewaad met een zwarte mantel eroverheen – die maakten geen deel uit van de weving – maar iedereen die in de kap van haar mantel zou kijken, zou het gezicht zien van Alviarin, een lid van de Zwarte Ajah. Theodrin droeg het gezicht van Rianna.

Androl en Emarin waren gehuld in wevingen die hun het gezicht gaven van Nensen en Kash, twee trawanten van Taim. Jonnet leek helemaal niets op zichzelf. Hij droeg het gezicht van een onopvallende Duistervriend en speelde zijn rol goed. Hij sloop achter hen aan en droeg hun spullen. Je zou de goedmoedige Tweewaterse man nooit herkennen in de man met dat havikgezicht, het vette haar en die schichtige houding.

Ze liepen met ferme tred langs de achterhoede van het leger van de Schaduw op de Hoogvlakte. Trolloks sleepten bundels pijlen naar voren, andere verlieten de gelederen om zich te goed te doen aan stapels lijken. Er stonden kookpotten te borrelen. Dat schokte Pevara. Stopten ze om te eten? Nu?

Niet allemaal tegelijk, stuurde Androl haar toe. En dit doen menselijke legers ook, hoewel die onderbrekingen nooit worden bezongen in ballades. De gevechten hebben de hele dag geduurd, en soldaten hebben voedsel nodig om te vechten. Meestal wissel je elkaar in drie groepen af. Je voorhoede, je reservekrachten, en de soldaten die even geen dienst hebben. Soldaten willen na het gevecht zo snel mogelijk iets eten om dan nog wat slaap te kunnen krijgen. E,n dan weer terug naar het front.

Ooit had Pevara oorlog anders bekeken. Ze had gedacht dat elke man daar op elk ogenblik van de dag mee bezig was. Een werkelijke strijd, echter, was geen sprint maar langdurig, uitputtend ploeteren.

Het was al eind van de middag, bijna avond. In het oosten, beneden de Hoogvlakte, strekten de gelederen zich in beide richtingen langs de droge rivierbedding uit. Vele duizenden mannen en Trolloks vochten daar over en weer. Grote aantallen Trolloks waren daar ingezet, maar andere werden teruggehaald naar de Hoogvlakte om te eten of een tijdje bewusteloos neer te vallen.

Ze keek niet al te nauwkeurig naar de kookpotten, hoewel Jonnet zich op zijn knieën liet vallen en naast het pad overgaf. Hij had de lichaamsdelen in de dikke brij zien drijven. Terwijl hij zijn maag leegde op de grond, snoof en joelde een langslopende groep Trolloks spottend.

Waarom gaan ze van de Hoogvlakte af om de rivier in te nemen? vroeg ze Androl in gedachten. Hierboven lijkt me de betere positie.

Misschien is het dat ook wel, antwoordde Androl. Maar de Schaduw is de aanvaller. Als ze op deze plek blijven, dient dat Cautons leger. Demandred moet hem onder druk blijven zetten. Dat betekent dat hij de rivier moet oversteken.

Dus Androl had ook verstand van tactiek. Dat had ze niet verwacht.

Ik heb het een en ander opgepikt, stuurde hij haar toe. Ik zal niet gauw generaal worden.

Gewoon nieuwsgierig naar hoeveel levens je hebt geleid, Androl.

Vreemde uitspraak, komend van een vrouw die oud genoeg is om de oma van mijn grootmoeder te zijn.

Ze liepen verder langs de oostkant van de Hoogvlakte. In de verte, aan de westkant, waren de Aes Sedai bezig zich een weg omhoog te vechten, maar voorlopig was de Hoogvlakte nog in handen van Demandreds troepen. Het gedeelte waar Pevara nu doorheen liep, was vol met Trolloks. Sommige ervan maakten logge buigingen toen Pevara en de anderen langskwamen, andere gingen op de kale stenen liggen om te slapen. Allemaal hielden ze hun wapen bij de hand.

‘Dit ziet er niet veelbelovend uit,’ zei Emarin zachtjes van achter zijn masker. ‘Ik denk dat Taim zijn omgang met de Trolloks beperkt tot het strikt noodzakelijke.’

‘Verderop,’ zei Androl. ‘Kijk.’

De Trolloks hadden zich afgescheiden van een groep Sharanen in vreemde uniformen. Ze droegen pantsers omhuld met stof, zodat er niets van het metaal te zien was behalve aan de achterkant, hoewel de vorm van de borstplaten toch nog duidelijk afgetekend werd. Pevara keek de anderen aan.

‘Ik zou me kunnen voorstellen dat Taim deel uitmaakt van die groep,’ zei Emarin. ‘Het zal er waarschijnlijk een stuk minder stinken dan hier, te midden van de Trolloks.’

Pevara had de stank buitengesloten. Dat had ze jaren geleden al geleerd: sterke geuren negeren, net zoals ze met hitte of kou kon. Terwijl Emarin het zei, echter, glipte een vleugje van wat de anderen roken door haar verdediging heen. Snel beheerste ze zich weer. Het was niet te harden.

‘Zullen de Sharanen ons erlangs laten?’ vroeg Jonnet.

‘We zullen zien,’ zei Pevara, terwijl ze in de richting van de Sharanen liepen.

De Sharaanse wachters stonden in een onbehaaglijke rij tegenover de Trolloks en keken naar ze zoals ze naar vijanden zouden kijken. Dit verbond, of wat het dan ook was, zat de Sharaanse soldaten niet heel erg lekker. Ze deden geen pogingen om hun walging te verhullen, en velen van hen hadden doeken voor hun neus en mond gebonden om de stank te weren.

Terwijl Pevara langs hen liep, stapte er een edele – of dat nam ze althans aan, op basis van zijn ringenpantser – voor haar. Een geoefende Aes Sedai-blik hield hem op afstand. Ik ben veel te belangrijk om door jou lastiggevallen te worden, zei die blik. Hij werkte uitstekend, en toen waren ze erlangs.

Het kamp van de Sharaanse reservetroepen oogde ordelijk. Mannen kwamen naar binnen vanuit het westen, waar werd gestreden tegen de troepen van de Witte Toren. De krachtsuitbarstingen die uit die richting kwamen, bleven Pevara’s aandacht trekken, als een fel licht.

Wat denk je? vroeg Androl haar in gedachten.

We zullen met iemand moeten praten. Het slagveld is gewoon te groot om Taim op eigen boutje te kunnen vinden.

Hij beaamde dat. Niet voor het eerst vond Pevara hun binding storend. Ze had nu niet alleen met haar eigen zenuwen te maken, maar ook met die van Androl. Ze kropen vanuit haar achterhoofd naar boven en ze moest ze met geweld onderdrukken, met gebruikmaking van ademhalingsoefeningen die ze had geleerd toen ze pas in de Toren was.

Ze bleef midden in het kamp staan, keek om zich heen en probeerde te besluiten wie ze zou benaderen. Ze kon dienaren van edelen onderscheiden. Het zou minder gevaarlijk zijn om dienaren te benaderen, maar het zou ook minder vruchten afwerpen. Misschien...

‘Jij!’

Pevara schrok en draaide zich om.

‘Jij hoort hier niet.’ De oude Sharaan was volledig kaal, met een korte grijze baard. Smalle zwaardgevesten in de vorm van slangenkoppen staken boven zijn schouders uit. Hij droeg de klingen gekruist op zijn rug en had een staf bij zich met vreemde gaten langs de steel. Een soort fluit?

‘Kom,’ zei de man met een zo vette tongval dat Pevara hem amper kon verstaan. ‘De Wyld zal je willen spreken.’

Wie is de Wyld? vroeg Pevara in gedachten aan Androl.

Hij schudde zijn hoofd, even verbaasd als zij.

Dit zou heel slecht kunnen aflopen.

De oude man bleef met een geërgerd gezicht voor hen staan. Wat zou hij doen als ze weigerden? Pevara kwam in de verleiding om een Poort te maken zodat ze konden vluchten.

We gaan mee, zei Androl tegen haar, en hij stapte naar voren. We vinden Taim hier nooit als we niet met iemand praten.

Pevara fronste toen hij achter de man aan liep, met de andere Asha’man aan zijn zijde. Haastig volgde ze. Ik dacht dat we hadden besloten dat ik de leiding had, dacht ze hem toe.

Nee, antwoordde hij, we hadden besloten dat je zou doen alsóf je de leiding had.

Ze stuurde hem een berekende mengeling van kil ongenoegen en de waarschuwing dat dit gesprek nog niet voorbij was.

Androl stuurde vermaak terug. Keek je me... keek je me nou net kwaad aan, met je gedachten? Dat is indrukwekkend.

Dit is wel een gok, zei ze. Die man kan ons naar van alles en nog wat leiden.

Ja, antwoordde hij.

Er smeulde iets binnen in hem, iets waar ze tot nu toe alleen nog glimpen van had gezien. Wil je Taim zo graag hebben?

Jazeker.

Ze knikte.

Begrijp je dat? vroeg hij.

Ik ben ook vrienden aan hem kwijtgeraakt, Androl, antwoordde ze. Ik heb ze pal voor mijn neus Bekeerd zien worden. Maar we moeten oppassen. We mogen ons niet te veel op de hals halen. Nog niet.

Het einde van de wereld is aangebroken, Pevara, stuurde Androl haar toe. Als we ons nu niks op de hals kunnen halen, wanneer dan wel?

Ze volgde zonder verdere tegenwerpingen en verwonderde zich over de vastberadenheid die ze bij Androl bespeurde. Taim had iets in hem gewekt door zijn vrienden tot de Schaduw te Bekeren.

Terwijl ze de oude Sharaan volgden, besefte Pevara dat ze niet begreep wat er door Androl heen ging, niet helemaal. Bevriende Aes Sedai waren ook Bekeerd, maar het was niet hetzelfde als Androls verlies van Evin. Evin had Androl vertrouwd, op Androl gerekend voor bescherming. De Aes Sedai bij Pevara waren kennissen geweest, vriendinnen, maar toch was het anders.

De oude Sharaan leidde hen naar een grotere groep mensen, velen van hen in fraaie kleding. De hoogste edelen onder de Sharanen vochten kennelijk niet, want niet een van hen had een wapen. Ze maakten ruimte voor de oude man, hoewel een aantal van hen snerend naar zijn zwaarden keek.

Jonnet en Emarin gingen als lijfwachten aan weerskanten van Pevara en Theodrin lopen. Ze keken met hun handen op hun wapens naar de Sharanen, en Pevara vermoedde dat ze allebei de Ene Kracht vasthielden. Nou, dat zou waarschijnlijk wel worden verwacht van Gruwheren te midden van bondgenoten die ze niet helemaal vertrouwden. Ze hoefden Pevara niet zo te beschermen, maar het was een aardig gebaar. Ze had altijd gedacht dat het handig zou zijn om een zwaardhand te hebben. En ze was ook naar de Zwarte Toren gegaan met de bedoeling om meerdere Asha’man als zwaardhanden te nemen. Misschien...

Androl werd meteen afgunstig. Wat? Wil je soms een Groene zijn, met een zwerm bewonderende mannen om je heen?

Ze stuurde vermaak terug. Waarom niet?

Ze zijn te jong voor je, stuurde hij terug. Jonnet in ieder geval wel. En Theodrin zou voor hem vechten.

Ik overweeg ze te binden, stuurde ze terug, niet het bed met ze te delen, Androl. Toe nou, zeg. Bovendien valt Emarin op mannen.

Androl viel even stil. Echt waar?

Natuurlijk. Heb je geen ogen in je hoofd?

Androl leek stomverbaasd. Soms konden mannen toch zo traag van begrip zijn, zelfs scherpzinnige mannen zoals Androl.

Pevara omhelsde de Ene Kracht toen ze het midden van de groep bereikten. Zou ze tijd hebben om een Poort te maken als er iets misging? Ze kende dit gebied niet, maar zolang ze naar een plek vlakbij Reisde zou dat niet uitmaken. Ze had het gevoel dat ze naar een strop toe stapte om te bepalen hoe goed die om haar nek zou passen.

Een lange man met een pantser dat was gemaakt van zilveren schijfjes met gaten erin, stond te midden van de groep en deelde bevelen uit. Er zweefde voor hun ogen een beker door de lucht naar hem toe. Androl verstarde. Hij geleidt, Pevara.

Was dit dan Demandred? Dat moest wel. Pevara liet saidar met zijn warme gloed door haar heen spoelen en haar gevoelens uitschakelen. De oude man die hen hierheen had gebracht, stapte naar voren en fluisterde iets tegen Demandred. Ondanks de versterkte zintuigen die saidar haar gaf, kon Pevara niet verstaan wat er werd gezegd.

Demandred draaide zich naar hen toe. ‘Wat moet dit voorstellen? Is M’Hael zijn bevelen alweer zo snel vergeten?’

Androl liet zich op zijn knieën zakken, net als de anderen. Hoewel het haar verschrikkelijk stak, volgde Pevara zijn voorbeeld.

‘Grootheid,’ zei Androl, ‘we wilden alleen...’

‘Geen uitvluchten!’ riep Demandred. ‘Geen spelletjes! M’Hael moet met al zijn Gruwheren de troepen van de Witte Toren vernietigen. Als ik nog maar één van jullie zie die niet meedoet aan dat gevecht, zul je wensen dat ik jullie aan de Trolloks had gevoerd!’

Androl knikte gretig en begon achteruit te gaan. Een zweep van Lucht die Pevara niet kon zien – hoewel ze door de binding wel zijn pijn voelde – sloeg hem op zijn rug. De rest van hun groepje ging achter hem aan, en ze scharrelden met gebogen hoofden weg.

Dat was dom en gevaarlijk, dacht Pevara naar Androl.

En werkzaam, antwoordde hij. Hij hield zijn blik vooruit en drukte zijn hand tegen zijn wang. Er liep bloed tussen zijn vingers door. Nu weten we zeker dat Taim op bet slagveld is, en ook waar we hem kunnen vinden. Kom mee.

Galad rende door een nachtmerrie. Hij had wel geweten dat de Laatste Slag het einde van de wereld zou kunnen betekenen, maar nu... nu vóélde hij het.

Geleiders aan beide kanten bestookten elkaar en heel de Hoogvlakte van Polov beefde. Er was al zo vaak bliksem ingeslagen dat Galad amper nog iets kon horen, en zijn ogen traanden van het gruis van de ontploffingen om hem heen. Zijn haar stond recht overeind.

Hij wierp zich tegen de helling, duwde zijn schouder in de grond en probeerde dekking te vinden toen een reeks ontploffingen de aarde voor hem verscheurde. Zijn groep – twaalf mannen in gerafelde witte mantels – dook naast hem neer.

De troepen van de Witte Toren hadden het moeilijk, maar dat gold ook voor de Sharanen. De kracht van zoveel geleiders was onvoorstelbaar.

Het grootste deel van de infanterie van de Witte Toren en een groot aantal Sharaanse troepen vochten hier op de westelijke Hoogvlakte. Galad bleef langs de buitenrand van die strijd, op zoek naar Sharaanse geleiders alleen of in kleine groepen. Op veel plekken hier waren de strijdgelederen aan beide kanten opgebroken. Dat was ook niet zo verrassend, want het was bijna onmogelijk om gelederen in stand te houden terwijl al die krachten heen en weer werden gesmeten.

Groepen soldaten renden rond en zochten dekking in gaten die in de rotsen waren geblazen. Anderen beschermden groepen geleiders. Verderop liepen vrouwen en mannen in kleine groepen rond en vernietigden soldaten met vuur en bliksem.

En naar die mensen was Galad op jacht.

Hij hief zijn zwaard en wees naar een trio Sharaanse vrouwen op de Hoogvlakte. Hij en zijn mannen waren meer dan halverwege de helling.

Drie. Dat zou moeilijk worden. De vrouwen richtten hun aandacht op een kleine groep mannen met de Vlam van Tar Valon op hun borst. De onfortuinlijke soldaten werden geraakt door bliksems.

Galad stak vier vingers op. Strategie nummer vier. Hij sprong uit zijn dekking en rende op de drie vrouwen af. Zijn mannen wachtten vijf tellen en volgden hem toen.

De vrouwen zagen hem. Als ze met hun rug naar hem toe waren blijven staan, zou Galad het voordeel hebben gehad. Een van hen hief een hand, riep Vuur op en smeet de weving op hem af. De vlam raakte hem, maar hoewel hij de hitte even voelde, ontrafelde de weving vrijwel meteen. Galad was verschroeid, maar grotendeels ongedeerd.

De ogen van de Sharaanse werden groot van schrik. Die blik... die blik begon Galad inmiddels te herkennen. Het was de blik van een soldaat wiens zwaard in de strijd brak, de blik van iemand die iets zag wat eigenlijk niet kon bestaan. Wat deed je als de Ene Kracht faalde, datgene waarop je had gerekend om je te onderscheiden van de gewone mensen?

Dan ging je dood. Galads zwaard hakte het hoofd van de vrouw af terwijl een van haar metgezellen probeerde hem te grijpen met Lucht. Hij voelde het metaal op zijn borst koud worden en vervolgens de vlaag Lucht die om hem heen bewoog.

Slechte keus, dacht Galad, die zijn zwaard in de borst van een tweede vrouw stak. De derde bleek slimmer en gooide een grote steen naar hem toe. Hij wist nog net zijn schild te heffen voordat de steen zijn arm raakte en hem achteroversmeet. De vrouw tilde een volgende steen op toen Galads mannen bij haar aankwamen. Ze viel ten prooi aan hun zwaarden.

Galad haalde diep adem en legde zijn hoofd in zijn nek. De pijn straalde uit van de plek waar de steen hem had geraakt. Hij kreunde en ging zitten. Verderop hakten zijn mannen in op het lichaam van de derde Sharaanse vrouw. Ze hoefden niet zo grondig te zijn, maar sommige Kinderen hadden vreemde denkbeelden over waar Aes Sedai toe in staat waren. Hij had Laird er al op betrapt dat hij een van de Sharaanse vrouwen het hoofd had afgehakt om dat afzonderlijk van het lichaam te begraven. Als je dat niet deed, beweerde Laird, kwamen ze bij de volgende volle maan weer tot leven.

Terwijl de mannen de andere twee lijken aan stukken hakten, kwam Golever naar hem toe en stak zijn hand naar Galad uit. ‘Het Licht verzenge me,’ zei Golever, en een brede grijns spleet zijn bebaarde gezicht. ‘Als dit niet het beste werk is dat we ooit hebben verricht, Kapiteinheer-gebieder, dan weet ik het niet meer!’

Galad stond op. ‘Het is wat er gebeuren moet, Kind Golever.’

‘Ik wou dat het vaker moest gebeuren! Dit is waar de Kinderen al eeuwen op wachten. U bent de eerste die het ons mogelijk maakt. Het Licht verlichte u, Galad Damodred. Het Licht verlichte u!’ ‘Moge het Licht de dag verlichten waarop mensen helemaal niet meer hoeven te doden,’ zei Galad vermoeid. ‘Het is niet gepast om genoegen te scheppen in de dood.’

‘Natuurlijk, Kapiteinheer-gebieder.’ Golever bleef grijnzen.

Galad draaide zich om en keek uit over de bloederige chaos op de westelijke helling van de Hoogvlakte. Hopelijk begreep Cauton iets van deze slag, want Galad snapte er niets van. ‘Kapiteinheer-gebieder!’ riep een angstige stem.

Galad draaide zich om, met zijn hand op zijn zwaard. Het was Alhanra, een van zijn verkenners.

‘Wat is er, Kind Alhanra?’ vroeg Galad terwijl de magere man kwam aanrennen. Geen paarden. Het was hier te steil, en bovendien zouden de dieren te bang zijn voor al die bliksems. Je kon beter op je eigen voeten vertrouwen.

‘Dit moet u zien, heer,’ zei Alhanra hijgend. ‘Het is... Het is uw bróér.’

‘Gawein?’ Ónmogelijk. Nee, dacht hij. Niet onmogelijk. Hij zou bij Egwene zijn, strijdend aan hun front. Galad rende achter Alhanra aan, terwijl Golever en de anderen hem op de hielen volgden. Gawein lag met een asgrauw gezicht in een spleet tussen twee rotsen op de Hoogvlakte. Verderop stond een paard te grazen, met een spoor van bloed over zijn flank. Zo te zien was het niet het bloed van het paard zelf. Galad knielde bij het lijk neer. Gawein was geen gemakkelijke dood gestorven. Maar hoe zat het met Egwene?

‘Vrede, broer,’ zei Galad, die zijn hand op het lichaam legde. ‘Moge het Licht...’

‘Galad...’ fluisterde Gawein, en zijn oogleden trilden en gingen open.

‘Gawein?’ vroeg Galad geschokt. Gawein had een nare wond. Hij droeg een paar vreemde ringen. Overal lag bloed. Zijn hand, zijn borst... zijn hele lichaam...

Hoe kon die man nog leven?

De zwaardhandbinding, besefte hij. ‘We moeten je naar een Heler brengen! Een Aes Sedai.’ Hij reikte in de holte en tilde Gawein op.

‘Galad... Ik heb gefaald.’ Gawein staarde met glazige ogen naar de lucht.

‘Je hebt het goed gedaan.’

‘Nee. Ik heb gefaald. Ik had... Ik had bij haar moeten blijven. Ik heb Hammar gedood. Wist je dat? Ik heb hem gedood. Licht. Ik had een kant moeten kiezen...’

Galad wiegde zijn broer en rende over de helling naar de Aes Sedai toe. Hij probeerde Gawein af te schermen te midden van de aanvallen van geleiders. Na een paar korte ogenblikken schoot er een uitbarsting van aarde omhoog tussen de Kinderen, waardoor ze alle kanten op werden gesmeten en Galad op de grond viel. Hij liet Gawein los en rolde naast hem.

Gawein trilde en staarde voor zich uit.

Galad kroop naar hem toe en wilde hem weer optillen, maar Gawein greep zijn arm vast en richtte zijn blik op hem. ‘Ik hield echt van haar, Gawein. Vertel haar dat.’

‘Als jullie gebonden zijn, dan weet ze dat al.’

‘Dit zal haar pijn doen,’ zei Gawein met bleke lippen. ‘En uiteindelijk heb ik gefaald. Ik heb hem niet kunnen doden.’

‘Hem?’

‘Demandred,’ fluisterde Gawein. ‘Ik wilde hem vermoorden, maar ik was niet goed genoeg. Ik ben nooit... nooit echt goed... genoeg geweest...’

Galad verkilde. Hij had mannen zien sterven, hij had vrienden verloren. Dit deed meer pijn. Licht, maar het was zo. Hij had van zijn broer gehouden, heel veel van hem gehouden, en Gawein, anders dan Elayne, had ook van hem gehouden.

‘Ik zal je in veiligheid brengen, Gawein,’ beloofde Galad, die hem optilde en schrok toen hij tranen in zijn ogen zag. ‘Ik wil mijn broer niet kwijt.’

Gawein hoestte. ‘Dat hoeft ook niet. Je hebt nóg een broer, Galad. Een broer die je niet kent. Een zoon van... Tigraine... die de Woestenij in is gegaan... De zoon van een Speervrouwe. Geboren op de Drakenberg...’

O, Licht.

‘Haat hem niet, Galad,’ fluisterde Gawein. ‘Ik heb hem vroeger altijd gehaat, maar nu niet meer. Ik...’

Gaweins ogen stopten met bewegen.

Galad tastte naar een hartslag, maar toen ging hij zitten en keek naar zijn dode broer. Uit het verband dat Gawein zelf om zijn zij had gedaan lekte bloed op de droge grond, waar het hongerig werd opgezogen.

Golever kwam naar hem toe. Hij ondersteunde Alhanra, met een zwart gezicht en verbrande kleren en de geur van rook om zich heen van een blikseminslag. ‘Breng de gewonden in veiligheid, Golever,’ zei Galad, die opstond. Hij legde zijn hand op het medaillon om zijn hals. ‘Neem alle mannen mee en vertrek.’

‘En u, Kapiteinheer-gebieder?’ vroeg Golever.

‘Ik zal doen wat er gebeuren moet,’ antwoordde Galad. Hij voelde een diepe kilte vanbinnen. Zo koud als winters staal. ‘Ik zal Licht brengen in de Schaduw. Ik zal gerechtigheid brengen bij de Verzakers.’

Gaweins levensdraad verdween.

Egwene kwam met een ruk tot stilstand op het slagveld. Binnen in haar brak iets. Het voelde alsof ze plotseling werd doorboord met een mes, dat het deeltje van Gawein uit haar weg kerfde en niets dan leegte achterliet.

Ze gilde en viel op haar knieën. Nee. Nee, dit kón niet. Ze had hem net nog gevoeld, nog maar een klein stukje verderop! Ze was al bijna bij hem. Ze kon... Ze kon...

Hij was er niet meer.

Egwene schreeuwde het uit, opende zichzelf voor de Ene Kracht en trok er zoveel van naar binnen als ze bevatten kon. Ze stuurde een muur van vlammen op de Sharanen af die nu overal om haar heen waren. De Aes Sedai hadden ooit de Hoogvlakte in handen gehad, maar nu was het een chaos.

Ze viel hen aan met de Kracht, met haar hand om Vora’s sa’angreaal. Ze zou ze vernietigen! Licht! Wat een pijn. Wat deed het vreselijk pijn.

‘Moeder!’ riep Silviana, die haar arm greep. ‘Je bent losgeslagen, Moeder! Je vermoordt onze eigen mensen. Alsjeblieft!’

Egwene haalde hijgend adem. Verderop strompelde een groep Witmantels langs, met gewonden op weg de helling af.

Zo dichtbij! O, Licht. Hij was er niet meer!

‘Moeder?’ vroeg Silviana.

Egwene hoorde haar amper. Ze raakte haar wangen aan en voelde tranen.

Voorheen was ze zo stoutmoedig geweest. Ze had beweerd dat ze ondanks het verlies van Gawein kon blijven strijden. Wat naïef van haar. Ze liet het vuur van saidar binnen in zich doven. Nu dat weg was, verliet al het leven haar. Ze zakte opzij en voelde dat ze werd weggedragen. Door een Poort, van het slagveld af.

Tam gebruikte zijn laatste pijl om een Witmantel te redden. Hij had nooit verwacht dat hij dat nog eens zou doen, maar zo zag je maar weer. De wolfachtige Trollok struikelde achteruit met de pijl in zijn oog, maar hij weigerde neer te gaan totdat de jonge Witmantel zich omhoogwerkte uit de modder en het monster tegen de knieën trapte.

Zijn mannen bevonden zich nu op de looppaden van de palissade en schoten salvo’s pijlen op de Trolloks af die hier de rivierbedding waren overgestoken. Hun aantallen waren een stuk uitgedund, maar het waren er nog altijd heel veel.

Tot dit ogenblik was de strijd goed gegaan. Tams gezamenlijke troepen spreidden zich indrukwekkend uit langs de rivier aan de Shienaraanse kant. Stroomafwaarts hield het Legioen van de Draak, bestaande uit kruisboogbanieren en zware cavalerie, de opmars van de Trolloks tegen. Dezelfde gebeurtenissen hadden zich hier afgespeeld, verder stroomopwaarts, waar boogschutters, voetsoldaten en cavalerie de Trolloks tegenhielden die de rivierbedding in wilden. Totdat de voorraden opraakten en Tam gedwongen was zijn mannen terug te trekken naar de betrekkelijke veiligheid van de palissade.

Tam keek opzij. Abel stak zijn boog omhoog en haalde zijn schouders op. Zijn pijlen waren op. Overal langs het looppad staken de mannen uit Tweewater hun bogen omhoog. Geen pijlen meer.

‘Er komen er ook niet meer,’ zei Abel zachtjes. ‘Die jongen zei dat dat het laatste stel was.’

Het Witmantelleger vocht wanhopig, samen met leden van Perijns Wolvengarde, maar ze werden massaal achteruitgedreven van de rivierbedding. Ze vochten aan drie kanten, en een volgend Trollok-leger was net omgedraaid om hen geheel in te sluiten. De banier van Geldan wapperde dichter bij de ruïnes. Arganda hield die positie, samen met Nurelle en wat er van de Vleugelgarde restte.

Als dit een willekeurige strijd was geweest, zou Tam zijn mannen hun pijlen hebben laten sparen voor de aftocht. Maar vandaag zou er geen aftocht zijn, en het bevel om te schieten was het juiste geweest. De jongens hadden voor elk schot de tijd genomen. Ze hadden waarschijnlijk duizenden Trolloks gedood in deze paar uren van strijd.

Maar wat was een boogschutter zonder zijn boog? Nog altijd een Tweewaterse man, dacht Tam. En nog altijd niet bereid om deze strijd verloren te verklaren.

‘Van de looppaden af, en opstellen met wapens,’ riep Tam naar de jongens. ‘Laat de bogen hier. We halen ze wel op als er weer pijlen deze kant op komen.’

Er zouden geen pijlen meer komen, maar de mannen uit Tweewater deden liever alsof ze straks weer terug konden naar hun bogen. Ze stelden zich in rijen op zoals Tam hun had geleerd, gewapend met speren, bijlen, zwaarden en zelfs een paar zeisen. Alles wat ze maar bij de hand hadden, samen met schilden voor de mannen met bijlen, en zwaarden en goede leren pantsers voor hen allemaal. Geen pieken, helaas. Nadat de zware infanterie was uitgerust, waren die op geweest.

‘Blijf dicht bij elkaar,’ zei Tam tegen hen. ‘Stel je op in twee wiggen. We vallen de Trolloks rondom de Witmantels aan.’ Het beste wat ze konden doen – althans, het beste wat Tam kon verzinnen – was de Trolloks aanvallen die net achter de Witmantels waren verschenen, ze uiteen drijven en de Witmantels helpen ontkomen.

De mannen knikten, hoewel ze waarschijnlijk heel weinig van de tactiek begrepen. Dat maakte niet uit. Zolang ze maar netjes in het gelid bleven, zoals Tam hun had geleerd.

Ze begonnen te rennen, en Tam moest denken aan een ander slagveld. Sneeuw die in zijn gezicht prikte, een gierende wind. Eigenlijk was dat slagveld het begin van alles geweest. Nu eindigde het hier.

Tam plaatste zichzelf op de punt van de eerste wig en zette Deoan – een man uit Devenrit die in het Andoraanse leger had gediend – op de punt van de andere. Tam leidde zijn mannen met ferme tred naar voren, zonder hun, of zichzelf, de tijd te geven om te veel stil te staan bij wat er zou gebeuren.

Toen ze de reusachtige Trolloks met hun zwaarden, paalwapens en strijdbijlen naderden, zocht Tam de vlam en de leegte op. Zijn zenuwen verdwenen. Alle gevoel verdampte. Hij ontblootte het zwaard dat Rhand hem had gegeven, dat met de draken op de schede geschilderd. Het was een van de mooiste wapens die Tam ooit had gezien. Dat gevouwen metaal fluisterde over een oorsprong in de verre oudheid. Het leek een te goed wapen voor Tam. Maar dat gevoel had hij gehad bij elk zwaard dat hij ooit had gebruikt.

‘Denk eraan, in formatie blijven!’ brulde Tam achterom naar zijn mannen. ‘Laat je niet uit elkaar drijven. Als iemand valt, stapt de volgende naar voren en neemt zijn plaats in, terwijl een ander de gevallen man naar het midden van de wig trekt.’

Ze knikten naar hem, en toen vielen ze de Trolloks in de rug aan. Zodra zijn wiggen dichterbij kwamen, draaiden de gigantische Trolloks zich naar hen om.

Fortuona wuifde de so’jhin weg die probeerde haar weer in haar keizerlijke kleding te helpen. Ze stonk naar rook van de brand en had verschillende brand- en schroeiplekken op haar armen. Ze zou geen Heling van damane aanvaarden, natuurlijk. Hoewel sommige leden van haar volk hun houding op dat gebied begonnen bij te stellen, zou Fortuona dat beslist niet doen. Bovendien waren haar verwondingen niet ernstig.

De doodswachtgardisten die voor haar knielden, zouden gestraft moeten worden. Dit was nu de tweede keer dat ze een huurmoordenaar bij haar in de buurt hadden laten komen, en hoewel Fortuona hun dat falen niet kwalijk nam, zou ze de mannen beschamen als ze hun straf ontzegde. Het ging haar aan het hart, maar ze wist wat ze zou moeten doen.

Ze gaf het bevel zelf. Selucia, als haar Stem, had dat eigenlijk moeten doen, maar Selucia’s verwondingen werden op het ogenblik behandeld. En Karede verdiende het om zijn terechtstellingsbevel rechtstreeks van Fortuona zelf te horen.

‘Jullie gaan rechtstreeks in gevecht met de vijandelijke marath’damane,’ droeg ze Karede op. ‘Ieder van jullie die hier dienst had. Vecht daar moedig voor het Keizerrijk en probeer de vijandelijke marath’damane te doden.’

Ze zag dat Karede zich ontspande. Zo kon hij toch blijven dienen. Hij zou zich waarschijnlijk op zijn eigen zwaard hebben laten vallen als hij geen andere keus had gehad. Dit was een genade.

Ze wendde zich af van de man die zich al sinds haar jeugd om haar bekommerde, de man die zich had verzet tegen wat er van hem werd verwacht. Allemaal voor haar. Ze zou later op zoek gaan naar een soort boetedoening voor zichzelf. Op dit ogenblik wilde ze hem eer bewijzen waar ze kon.

‘Darbinda,’ zei ze, zich wendend tot de vrouw die erop stond zichzelf ‘Min’ te blijven noemen, ondanks de eervolle nieuwe naam die Fortuona haar had gegeven. Hij betekende ‘Meisje van Plaatjes’ in de Oude Spraak. ‘Je hebt mijn leven gered, en mogelijk dat van de Prins van de Raven. Ik stel je aan als lid van het Bloed, Doemziener. Laat je naam bij vele komende generaties gezegend zijn.’

Darbinda sloeg haar armen over elkaar. Wat leek ze toch veel op Knotai. Hardnekkig nederig waren ze, die vastelanders. Ze waren daadwerkelijk trots – tróts – op hun lage afkomst. Onthutsend.

Knotai zat op een boomstronk, hoorde verslagen aan en blafte bevelen. De strijd van de Aes Sedai om de westelijke Hoogvlakte begon naar de chaos af te glijden. Hij keek naar haar over de kleine afstand tussen hen en knikte één keer.

Als er een verspieder was – en Fortuona zou ervan opkijken als het niet zo was – dan was dit de tijd om die te misleiden. Iedereen die de aanval had overleefd, had zich om hen heen verzameld. Fortuona had erop gestaan ze dicht bij zich te houden, zogenaamd om diegenen die haar goed hadden gediend te kunnen belonen en om degenen die hadden verzaakt te straffen. Alle wachters, bedienden en edelen konden haar verstaan toen ze sprak.

‘Knotai,’ zei ze, ‘we moeten nog bespreken wat ik met jou aan moet. De doodswachtgarde heeft de leiding over mijn veiligheid, maar jij hebt de leiding over de verdediging van dit kamp. Als je vermoedde dat onze bevelspost niet veilig was, waarom heb je dat dan niet eerder gezegd?’

‘Wil je verdomme beweren dat dit mijn schuld is?’ Knotai stond op en brak met een handgebaar de verslagen van de verkenners af.

‘Ik heb jou hier het bevel gegeven,’ antwoordde Fortuona. ‘Dan ligt de eindverantwoordelijkheid voor het falen toch bij jou?’

Generaal Galgan fronste. Hij zag het anders. Anderen keken met beschuldigende ogen naar Knotai. Hooggeboren stroopsmeerders. Zij namen hem dit alleen al kwalijk omdat hij niet van geboorte een Seanchaan was. Indrukwekkend, dat Knotai Galgan zo snel voor zich had ingenomen. Of straalde Galgan dit met opzet uit? Was hij de verspieder? Misschien had hij Suroth gemanipuleerd, of hij kon ook gewoon een vervangbare verspieder zijn als Suroth faalde.

‘Ik neem hier geen verantwoording voor, Tuon,’ zei Knotai. ‘Jij bent degene die er verdomme op stond om toe te kijken vanuit het kamp, terwijl je ook op een veilige plek had kunnen blijven.’

‘Misschien had ik dat moeten doen,’ antwoordde ze kil. ‘Deze hele veldslag is een ramp geweest. Je verliest steeds meer terrein. Je praat luchtig, maakt grappen en weigert je te houden aan het gepaste protocol. Ik vind niet dat je dit benadert met de ernst die bij je rang past.’

Knotai lachte. Het was een luide, oprechte lach. Hij was hier goed in. Fortuona dacht dat zij de enige was die de twee kringeltjes rook zag opstijgen, pal achter hem op de Hoogvlakte. Een passend voorteken voor Knotai: een grote gok zou grote beloningen opleveren. Of grote verliezen.

‘Ik heb het gehad met jou,’ zei Knotai, die met zijn hand naar haar gebaarde. ‘Jij en je verrekte Seanchaanse regeltjes lopen me alleen maar voor de voeten.’

‘Dan heb ik het ook gehad met jou,’ zei ze, en ze keek hem strak aan. ‘We hadden ons nooit bij deze strijd moeten aansluiten. We zouden ons moeten voorbereiden op het verdedigen van onze eigen landen in het zuidwesten. Ik laat je de levens van mijn mannen niet vergooien.’

‘Ga dan maar,’ grauwde Knotai. ‘Wat kan mij het schelen?’

Ze draaide zich met een ruk om en beende weg. ‘Kom,’ zei ze tegen de anderen. ‘Verzamel onze damane. Iedereen behalve die doodswachtgardisten zal naar ons legerkamp bij de Erinin Reizen, en dan keren we allemaal terug naar Ebo Dar. We leveren de werkelijke Laatste Slag daar, zodra die dwazen het Schaduwgebroed hier alvast een bloedneus hebben bezorgd.’

Haar mensen volgden. Was hun misleiding overtuigend geweest? De verspieder had haar mannen ter dood zien veroordelen die van haar hielden. Zou dat bewijzen dat ze roekeloos was? Roekeloos en zelfingenomen genoeg om haar troepen weg te halen bij Knotai? Het was best geloofwaardig. Eigenlijk wilde ze ook liever doen wat ze zei, namelijk in het zuiden vechten.

Maar als ze dat deed, dan zou ze natuurlijk de brekende hemel, het bevende land en de strijd van de Herrezen Draak negeren. Dat waren voortekenen die ze niet zomaar aan zich voorbij kon laten gaan.

De verspieder wist dat niet. Hij kende haar niet. De verspieder zou een jonge vroiiw zien die dom genoeg was om in haar eentje te willen vechten. Hoopte ze.

De Duistere weefde een web van mogelijkheden om Rhand heen.

Rhand wist dat deze worsteling tussen hen – deze strijd om wat kón zijn – van doorslaggevend belang was voor de Laatste Slag. Hij kon de toekomst niet weven. Hij was het Rad niet, hij leek er zelfs niet eens op. Ondanks alles wat er met hem was gebeurd, bleef hij toch gewoon een man.

Maar in hem schuilde de hoop voor de mensheid. De mensheid had een lotsbestemming, een keus voor de toekomst. Het pad dat ze zouden volgen... deze strijd zou het beslissen, terwijl zijn wil botste met die van de Duistere. Tot nog toe zou dat wat kón zijn misschien worden wat zóu zijn. Als hij nu brak, zou hij de Duistere die toekomst laten kiezen.

KIJK, zei de Duistere terwijl de lichtstrepen bij elkaar kwamen en Rhand een andere wereld betrad. Een wereld die nog niet was, maar die binnenkort best eens zou kunnen komen.

Rhand tuurde naar de hemel. Die was niet rood in dit visioen, en het landschap was niet verwoest. Hij stond in Caemlin, ongeveer net zoals hij het kende. O, er waren wel verschillen. Stoomwagens ratelden door de straten tussen het verkeer van paardenkoetsen en de menigten voetgangers.

De stad had zich uitgebreid tot voorbij de nieuwe muur, zag hij vanaf de top van de heuvel waar hij op stond. Hij zag zelfs de plek waar Talmanes een gat in de muur had geblazen. Die was niet hersteld. In plaats daarvan was de stad door die opening naar buiten gepuild. Gebouwen stonden nu op wat voorheen de omringende akkers waren.

Rhand draaide zich fronsend om en liep de straat door. Wat voor spelletje speelde de Duistere? Deze doodgewone, zelfs welvarende stad zou vast geen deel uitmaken van zijn bedoelingen met de wereld. De mensen oogden schoon en niet onderdrukt. Er was geen spoor van de verdorvenheid die hij had gezien in de vorige wereld die de Duistere voor hem had geschapen.

Nieuwsgierig liep hij naar een kraampje waar een vrouw fruit verkocht. De slanke vrouw glimlachte uitnodigend en gebaarde naar haar waren. ‘Welkom, beste man. Ik ben Renel, en mijn winkel is een tweede thuis voor iedereen die op zoek is naar de beste vruchten van overal ter wereld. Ik heb verse perziken uit Tyr!’

‘Perziken!’ herhaalde Rhand vol afgrijzen. Iedereen wist dat die giftig waren.

‘Ha! Vrees niet, beste man! Uit deze is het gif verwijderd. Ze zijn net zo veilig als dat ik eerlijk ben.’ De vrouw glimlachte en nam een hap van een perzik om het te bewijzen. Toen ze dat deed, verscheen er een vuil handje van onder de kraam. Er verstopte zich een zwerfkind onder, een jongen die Rhand tot nu toe nog niet had opgemerkt.

De kleine jongen greep een rode vrucht van een soort die Rhand niet herkende en rende ermee weg. Hij was zo klein en mager dat Rhand zijn ribben kon tellen, en zijn benen waren zo dun dat het een wonder was dat hij kon lopen.

De vrouw bleef naar Rhand glimlachen terwijl ze naar haar middel reikte en een staafje met aan de zijkant een hendeltje pakte. Ze trok aan dat hendeltje, en het staafje knalde.

De zwerfjongen viel met een bloederige wond gestrekt op de grond. De mensen stroomden om hem heen, hoewel iemand – een man met vele wachters – wel het fruit van de grond raapte. Hij veegde het bloed eraf, nam een hap en liep door. Een paar minuten later reed er een stoomwagen over het lijk heen en plette het op de modderige weg.

Rhand keek vol afgrijzen weer naar de vrouw. Met een glimlach nog om haar lippen stopte ze haar wapen weg. ‘Zocht u naar een bepaald soort fruit?’ vroeg ze.

‘U hebt dat kind gedood!’

De vrouw fronste verward. ‘Ja. Was het van u, beste man?’

‘Nee, maar...’ Licht! Die vrouw toonde geen greintje berouw of bezorgdheid. Rhand draaide zich om, maar hij zag niemand die ook maar iets leek te geven om wat er was gebeurd.

‘Meneer?’ vroeg de vrouw. ‘Ik heb het gevoel dat ik u zou moeten kennen. U draagt mooie kleding, al is het wat ouderwets. Bij welke groepering hoort u?’

‘Groepering?’ vroeg Rhand, die haar weer aankeek.

‘En waar zijn uw wachters?’ vroeg de vrouw. ‘Een man zo rijk als u heeft die natuurlijk.’

Rhand keek haar in de ogen, en hij draaide zich om en rende weg toen de vrouw haar wapen weer pakte. Hij dook een hoek om. Die blik in haar ogen... een volkomen gebrek aan enig menselijk medeleven. Ze zou hem zonder meer hebben gedood, wist hij.

Anderen op straat zagen hem. Ze porden metgezellen in hun zij en gebaarden naar hem. Een man die hij tegenkwam riep: ‘Spreek je groepering uit!’ Anderen zetten de achtervolging in.

Rhand dook een volgende hoek om. De Ene Kracht. Durfde hij die te gebruiken? Hij wist niet wat er in deze wereld aan de hand was. Net als voorheen had hij moeite om zich los te maken van het visioen. Hij wist wel dat dit niet echt was, maar toch geloofde hij ook dat hij er deel van uitmaakte.

Hij waagde het er niet op met de Ene Kracht en vertrouwde voorlopig op zijn voeten. Hij kende Caemlin niet ontzettend goed, maar hij herinnerde zich dit gedeelte nog. Als hij aan het eind van deze straat afsloeg... ja, daar! Verderop zag hij een bekend gebouw, met een bordje waarop een man knielde voor een vrouw met rossig blond haar. De Koninginnezegen.

Rhand bereikte de voordeur net toen de mensen die hem achtervolgden achter hem de hoek om kwamen. Ze bleven staan toen Rhand naar de deur holde, waar een potige kerel bij stond. Een nieuwe deurwachter? Rhand kende hem niet. Was deze herberg nog steeds van Basel Gil, of was hij verkocht?

Rhand rende met bonzend hart de grote gelagkamer in. Enkele mannen met een beker bier voor zich keken naar hem. Rhand had geluk: Basel Gil stond zelf achter de toog, bezig een beker te poetsen met een doek.

‘Meester Gil!’ riep Rhand.

De stevige man draaide zich fronsend om. ‘Ken ik u?’ Hij bekeek Rhand van top tot teen. ‘Heer?’

‘Ik ben het, Rhand!’

Gil hield zijn hoofd schuin en grijnsde. ‘O, jij! Ik was je vergeten. Is je vriend niet bij je? Die met die duistere blik in zijn ogen?’

Dus de mensen hier herkenden Rhand niet als de Herrezen Draak. Wat had de Duistere met hen gedaan?

‘Ik moet je spreken, meester Gil,’ zei Rhand terwijl hij naar een afgescheiden eetzaaltje beende.

‘Wat is er, jongen?’ vroeg Gil, die achter hem aan liep. ‘Heb je soms problemen? Alweer?’

Rhand sloot de deur achter meester Gil. ‘Welke Eeuw is dit?’

‘De Vierde Eeuw, natuurlijk.’

‘Dus de Laatste Slag is afgelopen?’

‘Ja, en wij hebben gewonnen!’ Gil keek Rhand onderzoekend aan. ‘Gaat het wel goed met je, jongen? Hoe kun je nou niet weten...’

‘Ik heb de afgelopen paar jaar in het bos gezeten,’ zei Rhand. ‘Bang voor wat er allemaal gebeurde.’

‘Ach, zo. Weet je niets van de groeperingen?’

‘Nee.’

‘Licht, jongen! Dan heb je grote problemen. Wacht, ik zal een groeperingsteken voor je halen. Dat zul je echt nodig hebben!’ Gil trok de deur open en draafde naar buiten.

Rhand sloeg zijn armen over elkaar en merkte met ongenoegen op dat er achter de haard in deze kamer een niéts was. ‘Wat heb je met ze gedaan?’ wilde Rhand weten.

IK HEB ZE LATEN DENKEN DAT ZE GEWONNEN HEBBEN.

‘Waarom?’

VELEN DIE MIJ VOLGEN, BEGRIJPEN TIRANNIE NIET.

‘Wat heeft dat er nou mee te...’ Rhand brak zijn zin af toen Gil terugkeerde. Hij had geen ‘groeperingsteken’ bij zich, wat dat ook was. In plaats daarvan had hij drie potige wachters opgehaald. Hij wees naar Rhand.

‘Gil...’ zei Rhand, die achteruitdeinsde en de Bron greep. ‘Wat doe je?’

‘Nou, ik denk dat die jas wel wat waard is,’ zei Gil. Hij klonk niet in het minst verontschuldigend.

‘En dus wil je me beroven?’

‘Eh, ja.’ Gil leek verward. ‘Waarom niet?’

De schurken stapten de kamer in en keken met behoedzame ogen naar Rhand. Ze hadden knuppels bij zich.

‘Vanwege de wet,’ zei Rhand.

‘Waarom zouden er wetten zijn tegen diefstal?’ vroeg Gil hoofdschuddend. ‘Wat ben je voor een kerel, dat je dat soort dingen denkt? Als een man niet kan beschermen wat hij heeft, waarom zou hij het dan mogen houden? Als een man zijn leven niet kan verdedigen, wat heeft hij er dan aan?’

Gil gebaarde de drie mannen naar voren. Rhand bond ze vast met touwen van Lucht.

‘Je hebt hun geweten weggenomen, of niet?’ vroeg hij zachtjes.

Gils ogen werden groot bij Rhands gebruik van de Ene Kracht. Hij wilde ervandoor gaan, maar Rhand greep hem ook vast met touwen van Lucht.

MENSEN DIE DENKEN DAT ZE ONDERDRUKT WORDEN, ZULLEN OP EEN DAG VECHTEN. IK ZAL NIET ALLEEN HUN WIL OM VERZET TE BIEDEN WEGNEMEN, MAAR OOK AL HUN VERDENKINGEN DAT ER IETS MIS IS.

‘En zo laat je ze zijn, zonder enig mededogen?’ vroeg Rhand, kijkend in Gils ogen. De man leek doodsbang dat Rhand hem zou vermoorden, net als de drie schurken. Maar Rhand zag geen spijt bij hem. Nog geen spoortje.

MEDEDOGEN IS ONNODIG.

Rhand voelde zich verkild. ‘Dit is anders dan de vorige wereld die je me hebt laten zien.’

WAT IK JE DE VORIGE KEER LIET ZIEN, IS WAT DE MENSEN VERWACHTEN. HET IS HET KWAAD WAARVAN ZE DENKEN DAT ZE ERTEGEN STRIJDEN. MAAR IK ZAL EEN WERELD SCHEPPEN WAAR GOED OF KWAAD NIET BESTAAN. ALLEEN IK BESTA.

‘Weten je dienaren dit?’ fluisterde Rhand. ‘Degenen die jij Uitverkorenen noemt? Zij denken dat ze vechten om heer en meester te worden over een wereld die ze zelf scheppen. In plaats daarvan geef je ze dit. Dezelfde wereld... maar dan zonder Licht.’

ALLEEN IK BESTA.

Geen Licht. Geen liefde. De verschrikking ervan drong tot Rhand door en schokte hem. Dit was een van de mogelijkheden die de Duistere kon kiezen als hij won. Dat wilde nog niet zeggen dat dit het zou worden, of dat het al vaststond, maar... O, Licht, dit was verschrikkelijk. Veel verschrikkelijker nog dan een wereld van gevangenen, veel verschrikkelijker dan een donker land met een gebroken landschap.

Dit was werkelijk afgrijzen. Dit was een volledige corruptie van de wereld, waar al het moois uit was verwijderd zodat er alleen een omhulsel overbleef. Een mooi omhulsel, maar niet meer dan een omhulsel.

Rhand zou nog liever duizend jaar martelingen ondergaan en het stukje van zichzelf behouden dat hem het vermogen gaf om goed te zijn, dan ook maar even te leven in deze wereld zonder Licht.

Hij draaide zich woedend naar de duisternis om. Die verteerde de achterste muur en werd groter. ‘Je maakt een fout, Shaitan!’ brulde Rhand tegen het niets. ‘Denk je dat je me kunt laten wanhopen? Denk je dat je mijn wil kunt breken? Hiermee lukt het je niet, dat zweer ik je. Dit zorgt er juist voor dat ik zal strijden!’

Er rommelde iets in de duisternis. Rhand brulde, duwde met zijn wilskracht naar buiten en brak de duistere wereld van leugens en mensen die zonder enig mededogen doodden. De wereld barstte in draden uiteen en Rhand bevond zich weer op die plek buiten de tijd, waar het Patroon om hem heen golfde.

‘Laat je me je ware hart zien?’ vroeg Rhand aan het niets terwijl hij die draden vastgreep. ‘Dan zal ik jou het mijne laten zien, Shaitan. Er is een spiegelbeeld van die Lichtloze wereld die jij wilt maken.

Een wereld zonder Schaduw.’

Mart beende weg en bedwong zijn woede. Tuon leek wel echt boos op hem! Licht. Ze zou toch wel terugkomen als hij haar nodig had?

‘Mart?’ zei Min, die zich naar hem toe haastte.

‘Ga met haar mee,’ zei Mart. ‘Hou een oogje op haar voor me, Min.’

‘Maar...’

‘Ze heeft niet veel bescherming nodig,’ zei Mart. ‘Ze is taai. Bloed en as, ze is taai. Ze moet alleen wel in de gaten worden gehouden. Ik maak me zorgen om haar, Min. Maar goed, ik moet die verrekte oorlog winnen. Ik kan niet dat doen én met haar meegaan. Dus wil jij een oogje op haar houden? Alsjeblieft?’

Min vertraagde haar pas, en toen omhelsde ze hem ineens. ‘Veel geluk, Martrim Cauton.’

‘Veel geluk, Min Farsen,’ antwoordde Mart. Hij liet haar los en legde zijn ashandarei op zijn schouder. De Seanchanen verlieten de Dasharknobbel en trokken zich terug naar de Erinin. Daarna zouden ze de Akker van Merrilor helemaal verlaten. Demandred zou hen laten gaan. Het zou stom van hem zijn om ze tegen te houden. Bloed en bloedas, wat haalde Mart zich op de hals? Hij had zojuist zeker een kwart van zijn troepen weggestuurd.

Ze komen wel terug, dacht hij. Als zijn gok werkte. Als de dobbelstenen zo vielen als hij hoopte.

Alleen was deze strijd geen dobbelspel. Daarvoor was het te fijnzinnig. Het leek eigenlijk meer op kaarten. En Mart won meestal met kaarten. Meestal.

Rechts van hem liep een groep mannen in donkere Seanchaanse pantsers naar het slagveld. ‘Hé, Karede!’ riep Mart.

De grote man draaide zich om en keek Mart duister aan. Ineens wist Mart hoe een brok metaal zich voelde als Perijn er met een hamer in zijn hand naar keek. Karede beende naar hem toe, en hoewel hij overduidelijk probeerde zijn gezicht kalm te houden, voelde Mart de donder die van hem afstraalde.

‘Dank je,’ zei Karede stram, ‘voor je hulp bij het beschermen van de Keizerin, moge zij eeuwig leven.’

‘Je vindt dat ik haar naar een veiligere plek had moeten sturen,’ zei Mart. ‘Weg bij de bevelspost.’

‘Het is niet aan mij om te twijfelen aan iemand van het Bloed, Grootheid,’ zei Karede.

‘Je twijfelt niet aan me,’ zei Mart, ‘je overweegt om iets scherps in mijn lijf te steken. Dat is heel wat anders.’

Karede slaakte een lange, diepe zucht. ‘Verontschuldig mij, Grootheid,’ zei hij, en hij draaide zich om. ‘Ik moet met mijn mannen gaan sterven.’

‘Dat denk ik toch niet,’ zei Mart. ‘Jij gaat met mij mee.’

Karede draaide zich weer naar hem om. ‘De Keizerin, moge zij eeuwig leven, heeft bevolen...’

‘Dat je naar het front moest,’ zei Mart, die zijn hand boven zijn ogen zette en naar de rivierbedding tuurde, waar het wemelde van de... ‘Geweldig. Waar denk je verdomme dat ik naartoe ga?’

‘Trekt u ten strijde?’ vroeg Karede.

‘Op m’n gemakje,’ antwoordde Mart. Hij schudde zijn hoofd. ‘Ik wil weten wat Demandred aan het doen is... Ik ga daarheen, Karede, en het lijkt me geweldig om jou en je mannen tussen mij en de Trolloks in te hebben staan. Ga je mee?’

Karede antwoordde niet, maar hij liep ook niet weg.

‘Luister, wat zijn je keuzes?’ vroeg Mart. ‘Daarheen rijden en zonder werkelijk doel sterven? Of meekomen om te proberen mij in leven te houden voor je Keizerin? Ik ben er bijna zeker van dat ze op me gesteld is. Misschien. Ze is moeilijk te peilen, die Tuon.’

‘U mag haar niet bij die naam noemen,’ baste Karede.

‘Ik noem haar hoe ik verdomme wil.’

‘Niet als wij met u mee moeten komen,’ zei Karede. ‘Als ik met u mee moet rijden, Prins van de Raven, wil ik niet dat mijn mannen dat van uw lippen horen. Het zou een slecht voorteken zijn.’

‘Nou, dat kunnen we natuurlijk niet hebben,’ gaf Mart toe. ‘Best, Karede. Laten we weer in die rotzooi duiken en kijken wat we kunnen doen. In naam van Fortuona.’

Tam hief zijn zwaard alsof hij met een tweestrijd wilde beginnen, maar hij vond hier geen eerbare vijanden. Alleen grommende, jankende, woeste Trolloks die waren verdreven door de bestookte Witmantels in deze strijd bij de ruïnes.

De Trolloks draaiden zich naar de mannen uit Tweewater om en vielen aan. Tam, die de punt van de wigformatie vormde, begon met Riet in de wind. Hij weigerde ook maar één stap achteruit te doen. Hij boog zich alle kanten op, maar hij hield stand terwijl hij door de rij Trolloks heen brak en met snelle houwen van zijn zwaard om zich heen maaide.

De Tweewaterse mannen drongen zich naar voren als een doorn in de voet en een stekel in de hand van de Duistere. In de chaos die volgde, vloekten en schreeuwden ze en probeerden de Trolloks uiteen te drijven.

Maar al snel richtten ze zich op standhouden. De Trolloks dromden om de mannen heen. De wigformatie, doorgaans een aanvalstac-tiek, werkte hier ook goed. Trolloks bewogen zich langs de zijkanten van de wig en werden door de mannen uit Tweewater met bijlen, zwaarden en speren aan moten gehakt.

Tam liet de jongens op hun eigen ervaring vertrouwen. Hij had liever in het midden van de wig gestaan om bemoedigingen te roepen zoals Dannil nu deed, maar hij was een van de weinigen met echte strijdervaring en de wigformatie was afhankelijk van een punt die kon standhouden.

Dus hield hij stand. Kalm binnen de leegte liet hij de bende Trolloks voor hem uiteenwijken. Hij ging van Dauw van de tak schudden over op Appelbloesems in de wind, op Stenen vallen in de vijver, allemaal zwaardvormen waarbij hij standvastig op één plek kon blijven terwijl hij het tegen meerdere tegenstanders tegelijk opnam.

Ondanks zijn vele oefening in de afgelopen paar maanden was Tam lang niet meer zo sterk als in zijn jeugd. Gelukkig had een riethalm geen kracht nodig. Hij was niet meer zo bedreven als vroeger, maar een riethalm hoefde het buigen in de wind niet te oefenen.

Dat dééd hij gewoon.

Jaren van rijping, jaren van ervaring, hadden Tam inzicht gegeven in de leegte. Hij begreep die nu beter dan ooit tevoren. Jaren waarin hij Rhand verantwoordelijkheid had bijgebracht, jaren van leven zonder Kari, jaren van luisteren naar het waaien van de wind en het ruisen van bladeren...

Tam Altor wérd de leegte. Hij bracht die naar de Trolloks, liet ze die zien en stuurde ze de diepten ervan in.

Hij danste om een Trollok met een geitenkop heen, zwaaide zijn zwaard opzij en hakte de poot van het beest bij de hiel af. Het struikelde, en Tam draaide bij en liet de mannen achter hem het overnemen. Hij bracht met een zwaai zijn zwaard omhoog – gevolgd door een spoor van bloed – en sproeide de donkere druppels in de ogen van een aanvallende Trollok met een nachtmerrieachtig gezicht. Het monster jankte toen het werd verblind, en Tam kwam soepel naar voren, met zijn armen gestrekt, en haalde de buik van het beest onder de borstplaat open. Het kwam struikelend op het pad terecht van een derde Trollok, die net zijn bijl op Tam af liet zwaaien maar in plaats daarvan zijn eigen bondgenoot raakte.

Elke stap was onderdeel van een dans, en Tam nodigde de Trolloks uit om mee te doen. Hij had nog maar één keer eerder zo gevochten, lang geleden, maar herinneringen werden niet toegelaten in de leegte. Hij dacht niet aan eerdere keren, hij dacht nergens aan. Als hij al wist dat hij dit eerder had gedaan, dan kwam dat door de weergalm van zijn bewegingen, een diepgaand begrip in zijn spieren.

Tam stak in de nek van een Trollok met een gezicht dat bijna menselijk was, al had hij wat te veel haar op zijn wangen. Het schepsel viel achterover en bleef liggen, en ineens zag Tam geen vijanden meer. Hij bleef staan en hief zijn zwaard. Er streek een zachte bries over hem heen. De duistere beesten denderden stroomafwaarts weg, achtervolgd door ruiters met Grenslandervlaggen. Straks zouden ze op een wand van soldaten stuiten, het Legioen van de Draak, en worden verpletterd tussen hen en de achtervolgende Grenslanders.

Tam maakte zijn kling schoon en verliet de leegte. De ernst van de toestand drong tot hem door. Licht! Zijn mannen zouden nu dood zijn geweest als die Grenslanders niet waren aangekomen...

Hij stopte het zwaard terug in de gelakte schede. De rood met gouden draak ving fonkelend het zonlicht, hoewel Tam niet had verwacht dat er zonlicht te weerkaatsen viel met dat wolkendek aan de hemel. Hij zocht naar de zon en vond die – achter de wolken – bijna aan de horizon. Het was al bijna avond!

Gelukkig leek het erop dat de Trolloks hier bij de strijd rondom de ruïnes eindelijk opbraken. Toch al ernstig verzwakt door de moeizame oversteek van de rivier, vielen ze nu terwijl Lans mannen ze van achteren bestookten.

Binnen korte tijd was het gebeurd. Ze hadden het overleefd.

Een zwart paard kwam aandraven. Lan Mandragoran – met zijn standaarddrager en een paar wachters achter zich – bekeek de mannen uit Tweewater.

‘Ik had al heel lang een vraag,’ zei Lan tegen Tam, ‘over de man aan wie Rhand dat reigerzwaard had gegeven. Ik vroeg me af of hij het wel had verdiend. Nu weet ik het.’ Lan hief groetend zijn eigen zwaard.

Tam draaide zich om naar zijn mannen, een uitgeputte, bloedende groep met wapens in de handen. Het spoor van hun wig was duidelijk te zien op het vertrapte gras: tientallen Trolloks lagen dood achter hen. Ten noorden van hem hieven de mannen van de tweede wig hun wapens. Ze waren bijna tot aan het bos achteruitgedreven, maar ze hadden daar standgehouden en sommigen hadden het overleefd. Tam zag echter ook dat tientallen goede mannen waren gesneuveld.

Zijn uitgeputte mannen gingen zitten, gewoon op het slagveld, omringd door lijken. Sommigen begonnen zichzelf zwakjes te verbinden of te zorgen voor de gewonden die ze naar de binnenkant van de wig hadden gehaald. Ten zuiden zag Tam iets verbijsterends. Trokken de Seanchanen zich daar nu terug uit hun kamp bij de Dasharknobbel?

‘Hebben we dan gewonnen?’ vroeg Tam.

‘Helemaal niet,’ zei Lan. ‘We hebben dit deel van de rivier in handen, maar dit is het minder belangrijke gevecht. Demandred heeft zijn Trolloks hier onder druk gezet om te zorgen dat we geen middelen konden vrijmaken voor de grotere strijd bij de voorde, stroomafwaarts.’ Lan wendde zijn paard. ‘Verzamel je mannen, zwaardmeester. Deze slag zal niet eindigen met de ondergaande zon. Je zult in de komende uren weer nodig zijn. Tai’shar Manetheren.’

Lan galoppeerde terug naar zijn Grenslanders, die de vluchtende Trolloks bestookten.

‘Tai’shar Malkier,’ riep Tam hem wat laat na.

‘Dus... we zijn nog niet klaar?’ vroeg Dannil.

‘Nee, jongen. We zijn nog niet klaar. Maar we nemen even rust om de mannen te laten Helen en iets te eten.’ Hij zag Poorten opengaan naast het veld. Cauton was zo slim geweest om Tam de mogelijkheid te bieden zijn gewonden naar Mayene te brengen. Het...

Er kwamen mensen door de Poorten. Honderden mensen, duizenden. Tam fronste. Verderop raapten de Witmantels zich bijeen. Ze waren hard geraakt door de aanvallen van de Trolloks, maar Tams aankomst had voorkomen dat ze waren vernietigd. Arganda’s leger stelde zich op bij de ruïnes en de Wolvengarde hief zijn bebloede vlag hoog, met stapels dode Trolloks om hen heen.

Tam sjokte over het veld. Zijn armen en benen voelden als dode gewichten. Hij was uitgeputter dan wanneer hij een maandlang boomstronken uit de grond zou halen.

Bij de eerste Poort zag hij Berelain samen met een paar Aes Sedai. De mooie vrouw leek totaal niet op haar plaats te midden van de modder en sterfte. Haar zwart met zilveren gewaad, de kroon op haar hoofd... Licht, ze hóórde hier niet.

‘Tam Altor,’ zei ze. ‘Heb jij het bevel over dit leger?’

‘Zo ongeveer,’ antwoordde Tam. ‘Mijn verontschuldigingen, vrouwe Eerste, maar wie zijn al die mensen?’

‘De vluchtelingen uit Caemlin,’ zei Berelain. ‘Ik heb er een paar mensen naartoe gestuurd om te kijken of ze Heling nodig hadden. Dat weigerden ze, en toen stonden ze erop dat ik ze meenam naar de slag.’

Tam krabde op zijn hoofd. Naar de slag? Alle mannen – en vele vrouwen – die een zwaard konden vasthouden waren al in het leger opgenomen. De mensen die hij door de Poorten zag komen, waren voornamelijk kinderen en oude mensen en een paar moeders die waren achtergebleven om zich om de kleintjes te bekommeren.

‘Ik begrijp het niet,’ zei Tam. ‘Dit is een véldslag.’

‘Dat heb ik ze ook geprobeerd te vertellen,’ zei Berelain met iets van ergernis in haar stem. ‘Ze beweren dat ze ons van nut kunnen zijn. Het is beter dan de Laatste Slag ineengedoken op de weg naar Wittebrug uit te zitten, zeggen ze.’

Tam keek fronsend toe terwijl kinderen zich verspreidden op het veld. Zijn maag keerde om toen hij zag dat ze naar de weerzinwekkende doden keken, en velen deinsden aanvankelijk achteruit. Anderen begonnen tussen de gesneuvelden door te lopen, op zoek naar tekenen van leven bij mensen die nog Geheeld konden worden. Een paar oude soldaten die de wacht hielden over de vluchtelingen liepen met hen mee en keken uit naar Trolloks die nog niet helemaal dood waren.

Vrouwen en kinderen begonnen pijlen te verzamelen te midden van de doden. Dat zou nuttig zijn. Héél nuttig. Verbaasd zag Tam duizenden Ketellappers uit een van de Poorten komen. Ze gingen onder leiding van enkele Gele zusters op zoek naar gewonden.

Tam merkte dat hij knikte. Het verontrustte hem nog steeds dat de kinderen met een dergelijke aanblik werden geconfronteerd. Nou, dacht hij, ze zullen nog ergere dingen zien als we hier falen. Als ze zich nuttig wilden maken, moest hun dat worden gegund.

‘Zeg eens, Tam Altor,’ vroeg Berelain. ‘Gaat het goed... met Galad Damodred? Ik zie zijn mannen hier, maar niet zijn banier.’

‘Hij is naar een andere plek geroepen, vrouwe Eerste,’ antwoordde Tam. ‘Stroomafwaarts. Ik heb al uren niet meer van hem gehoord, vrees ik.’

‘Ach. Nou, laten we je mannen Helen en te eten geven. Misschien komt er nog nieuws van heer Damodred.’

Elayne raakte zachtjes Garet Brins wang aan. Ze sloot zijn ogen voordat ze naar de soldaten knikte die zijn lichaam hadden gevonden. Ze droegen Brin weg, zijn benen bungelend over de rand van zijn schild, zijn hoofd aan de andere kant omlaag.

‘Hij stormde gewoon ineens schreeuwend weg,’ zei Birgitte. ‘Zo de strijd in. Hij was niet te houden.’

‘Siuan is dood,’ zei Elayne, die een bijna overstelpend gevoel van verlies ervoer. Siuan... Siuan was altijd zo sterk geweest. Met moeite hield Elayne haar gevoel in bedwang. Ze moest haar aandacht bij de strijd houden. ‘Is er al nieuws van de bevelspost?’

‘Het kamp bij de Dasharknobbel is verlaten,’ meldde Birgitte. ‘Ik weet niet waar Cauton is. De Seanchanen hebben ons in de steek gelaten.’

‘Til mijn banier hoog op,’ zei Elayne. ‘Tot we van Mart horen, neem ik het bevel over dit slagveld over. Haal mijn raadslieden op.’

Birgitte vertrok om de bevelen door te geven. Elaynes gardevrouwen keken toe en schuifelden zenuwachtig met hun voeten terwijl de Trolloks oprukten naar de Andoranen bij de rivier. Ze hadden de gang tussen de Hoogvlakte en de moerassen volledig gevuld en dreigden nu Shienaraans grondgebied te bereiken. Een deel van Egwenes leger moest de Trolloks aanvallen vanaf de andere kant van de gang, die een tijdje de druk op haar eigen troepen wat had verlicht. Maar er hadden nog meer Trolloks van bovenaf aangevallen, en het leek erop dat Egwenes mannen het het zwaarst hadden.

Elayne had goede lessen in slagveldtactiek gehad, hoewel ze weinig ervaring in het veld had, en ze zag in hoe slecht het ervoor stond. Ja, ze had wel gehoord dat de positie van de Trolloks stroomopwaarts door Lan en de Grenslanders was verwoest, maar dat bracht weinig verlichting in de toestand hier bij de voorde.

De zon begon achter de horizon te zakken. De Trolloks maakten nog geen aanstalten om achteruit te gaan en haar soldaten staken met tegenzin vuren en fakkels aan. Als Elayne haar mannen in vierkante formaties opstelde, zouden ze zich beter kunnen verdedigen, maar het betekende ook dat ze niet naar voren zouden kunnen dringen. De Aiel vochten hier ook, net als de Cairhienin. Maar die vierkante piekformaties waren de kern van hun strategie.

Ze omsingelen ons langzaam, dacht ze. Als de Trolloks het voor elkaar kregen, konden ze de Andoranen fijnknijpen. Licht, dit zag er slecht uit.

De zon ontstak een plotseling vuur achter de wolken laag aan de horizon. Als het nacht werd, kregen de Trolloks nog meer voordeel. Het was een stuk kouder geworden. Haar eerdere aanname dat deze slag dagen zou duren, leek nu dwaas. De Schaduw zette al zijn kracht in. De mensheid had geen dagen meer, maar slechts uren.

‘Majesteit,’ groette kapitein Guybon. Hij kwam aanrijden samen met haar bevelvoerders. Hun gedeukte pantsers en bebloede tabberds toonden aan dat niemand, zelfs de hoogste officiers niet, kon worden gemist in de gevechten.

‘Ik wil graag jullie raad,’ zei Elayne, kijkend naar Guybon, Theodohr – bevelhebber van de cavalerie – en Birgitte, de kapitein-generaal.

‘Terugtrekken?’ opperde Guybon.

‘Denk je echt dat we ons zouden kunnen losmaken uit de strijd?’ vroeg Birgitte.

Guybon aarzelde, maar toen schudde hij zijn hoofd.

‘Goed,’ zei Klayne. ‘Hoe winnen we?’

‘We houden stand,’ zei Theodohr. ‘We hopen dat de Witte Toren de strijd tegen de Sharaanse geleiders kan winnen en ons te hulp kan schieten.’

‘Ik wil hier niet alleen maar blijven zitten,’ wierp Birgitte tegen. ‘Dat...’

Een verblindende straal witheet vuur hakte door Elaynes wachters en verdampte er tientallen. Guybons paard verdween onder hem vandaan en hij wist ternauwernood te voorkomen dat hij zelf werd geraakt. Elaynes paard steigerde.

Vloekend kreeg ze haar rijdier weer in bedwang. Dat was lotsvuur geweest!

‘Lews Therin!’ Een met de Kracht versterkte stem schalde over het veld. ‘Ik jaag op een vrouw van wie je houdt! Kom naar me toe, lafaard! Vécht!’

De aarde ontplofte vlak bij Elayne, haar vaandeldrager werd de lucht in gesmeten en zijn vlag vloog in brand. Deze keer werd Elayne wel van haar paard gegooid, en ze landde met een grom op de grond.

Mijn kindertjes! Ze kreunde en rolde om toen handen haar vastpakten. Birgitte. De vrouw trok Elayne achter haar in het zadel, met de hulp van enkele gardevrouwen.

‘Kun je geleiden?’ vroeg Birgitte. ‘Nee. Laat maar. Daar letten ze vast op. Celebrain, hef een nieuwe banier! Ga stroomafwaarts met drie eskaders wachters. Ik ga met de koningin de andere kant op!’

De vrouw die naast Birgittes paard stond, groette haar. Het was een terdoodveroordeling! ‘Birgitte, nee,’ zei Elayne.

‘Demandred heeft besloten dat jij de Herrezen Draak voor hem uit de tent kunt lokken,’ zei Birgitte, die haar paard wendde. ‘Dat laat ik niet gebeuren. Vort!’ Ze dreef haar paard aan tot galop terwijl er bliksems tussen Elaynes wachters insloegen en hun lichamen de lucht in vlogen.

Elayne klemde haar kiezen op elkaar. Haar legers liepen het gevaar te worden overstelpt, omsingeld, en dat allemaal terwijl Demandred de ene na de andere straal lotsvuur, bliksems en wevingen van Aarde op hen losliet. Die man was in zijn eentje even gevaarlijk als een heel leger.

‘Ik kan niet weg,’ zei Elayne.

‘Ja, dat kun je wel, en dat doe je ook,’ antwoordde ze nors terwijl hun paard verder galoppeerde. ‘Als Mart is gesneuveld – en het Licht geve dat het niet zo is – dan zullen we een nieuwe bevelspost moeten opzetten. Demandred heeft niet voor niets aangevallen bij de Dasharknobbel en daarna rechtstreeks op jou. Hij probeert onze bevelsstructuur te vernietigen. Het is jouw taak om het bevel op je te nemen vanaf een veilige, geheime plek. Als we eenmaal ver genoeg weg zijn en Demandreds verkenners je niet meer kunnen voelen als je geleidt, maken we een Poort en dan heb je het weer voor het zeggen. Maar nu, Elayne, moet je je mond houden en mij laten doen wat ik doen moet om je te beschermen.’

Ze had gelijk. Ze mocht branden, maar ze had gelijk. Elayne hield zich aan Birgitte vast terwijl ze over het slagveld galoppeerden, en het paard schopte klompen aarde achter hen op in hun vlucht naar de veiligheid.

Hij maakt het in ieder geval eenvoudig om hem te vinden, dacht Galad, kijkend naar de strepen vuur die van de vijandelijke positie op Elaynes leger af werden geschoten.

Galad dreef zijn hielen in de flanken van zijn gestolen paard en galoppeerde naar de oostelijke rand van de Hoogvlakte. Steeds opnieuw zag hij Gawein sterven in zijn armen.

‘Neem het tegen me op, Lews Therin!’ De grond beefde van het gebulder van Demandreds stem. Hij had Galads broer al gedood. En nu joeg dat monster op zijn zus.

Voorheen had Galad altijd geweten wat de juiste weg was, maar nog nooit was het zo duidelijk geweest als nu. Die strepen licht waren net tekens op een kaart, pijlen die de goede kant op wezen. Het Licht zelf gidste hem. Het had hem voorbereid, hem hier geplaatst, op dit ogenblik.

Hij galoppeerde door de achterhoede van het Sharaanse leger naar de plek waar Demandred stond, vlak boven de rivierbedding en neerkijkend op Elaynes troepen. Pijlen zonken in de aarde om hem heen, boogschutters vuurden zonder zich iets aan te trekken van het gevaar dat ze hun eigen mannen zouden raken. Met zijn zwaard naar voren trok Galad zijn voet uit de stijgbeugel en bereidde zich voor op een sprong.

Een pijl raakte het paard. Galad dook van het dier af. Hij kwam hard terecht, gleed nog een stukje door en hakte de hand van een kruisboogschutter af. Een grauwende mannelijke geleider kwam op hem af, en de vossenkop werd koud op Galads borst.

Galad ramde zijn kling door de nek van de man, die schreeuwde toen het bloed met elke hartslag in een golf uit zijn nek spoot. Hij leek niet verbaasd toen hij stierf, alleen maar kwaad. Zijn gejank trok nog meer aandacht.

‘Demandred!’ riep Galad. ‘Demandred, je roept om de Herrezen Draak! Je wilt tegen hem vechten! Hij is hier niet, maar zijn broer wel! Neem je het tegen mij op?’

Tientallen kruisbogen werden geheven. Galads paard stortte met bloederige luchtbellen uit zijn neus op de grond achter hem.

Rhand Altor. Zijn broer. De schok van Gaweins dood had Galad verdoofd voor die onthulling. Hij zou daar uiteindelijk mee in het reine moeten komen, als hij dit overleefde. Hij wist nog steeds niet of hij trots moest zijn of zich moest schamen.

Een gedaante in een merkwaardig pantser van geschakelde munten stapte door de Sharaanse gelederen naar voren. Demandred was een trots man; je hoefde alleen maar naar zijn gezicht te kijken om dat te weten. Hij leek eigenlijk wel wat op Altor. Ze hadden eenzelfde soort uitstraling.

Demandred bekeek Galad, die met zijn bebloede zwaard in de hand stond. De stervende geleider klauwde met zijn vingers in de aarde aan zijn voeten.

‘Zijn broer?’ vroeg Demandred.

‘Zoon van Tigraine,’ zei Galad, ‘die Speervrouwe is geworden. Die mijn broer ter wereld heeft gebracht op de Drakenberg, het graf van Lews Therin. Ik had twee broers. Je hebt de andere op dit slagveld vermoord.’

‘Je hebt een merkwaardig voorwerp bij je, zie ik,’ zei Demandred terwijl het medaillon weer koud werd. ‘Pas op voor de geschenken van de Aelfinn en Eelfinn, kleine man. Ik zou hun giftige amuletten zelfs in ruil voor alle macht in de Rion nog niet aanraken. Je kunt beter onbeschermd zijn dan slangen en vossen op een plek zo dicht bij je hart uit te nodigen.’

‘Gaan we vechten, zoon der Schaduwen, of gaan we praten?’ Demandred ontblootte zijn zwaard met reigers op de kling en het gevest. ‘Ik hoop dat je een grotere uitdaging bent dan je broer, kleine man. Ik begin ontevreden te worden. Lews Therin mag me haten of het tegen me opnemen, maar hij moet me niét negeren.’

Galad stapte de kring van kruisboogschutters en geleiders in. Als hij won, zou hij alsnog sterven. Maar Licht, hij hoopte dat hij dan een Verzaker mee kon nemen. Dat zou een passend einde zijn. Demandred kwam op hem af en het gevecht begon.

Met haar rug tegen een stalagmiet gedrukt, terwijl ze alleen het licht van Callandor zag weerkaatsen op de wanden van de grot, probeerde Nynaeve Alanna’s leven te redden.

Er waren vrouwen in de Witte Toren die haar vertrouwen in alledaagse genezingstechnieken hadden bespot. Wat konden twee handen en een beetje garen nu doen wat de Ene Kracht niet kon?

Als die vrouwen hier waren geweest in plaats van Nynaeve, zou de wereld ten einde zijn gekomen.

De omstandigheden waren vreselijk. Weinig licht, geen hulpmiddelen behalve wat ze in haar buidel bij zich had. Toch hechtte Nynaeve Alanna’s wond, gebruikmakend van de naald en draad die ze overal mee naartoe nam. Ze had een kruidendrankje voor Alanna gemengd en dwong haar dat nu te drinken. Het zou niet veel uithalen, maar alle beetjes konden helpen. Het zou Alanna op krachten houden, de pijn verminderen en voorkomen dat haar hart ermee ophield terwijl Nynaeve werkte.

Het was een rafelige wond, maar ze had al eerder rafelige wonden gehecht. Hoewel ze vanbinnen beefde, waren Nynaeves handen ferm terwijl ze de wond dichtnaaide en de vrouw langzaam terughaalde van het randje van de dood.

Rhand en Moridin bewogen zich niet, maar ze voelde iets om hen heen zoemen. Rhand leverde een gevecht dat zij niet kon zien.

‘Martrim Cauton, verrekte dwaas. Leef je nog?’

Mart keek om toen Davram Bashere in de vroege schemer naast hem kwam rijden. Mart was met de doodswachtgarde naar de achterhoede van de Andoraanse gelederen gegaan, die vochten bij de rivier.

Bashere werd vergezeld door zijn vrouw en een wacht van Saldeanen. Aan het bloed op haar kleding te zien had ook zij haar aandeel in de gevechten geleverd.

‘Ja, ik leef nog,’ zei Mart. ‘Ik ben er meestal vrij goed in om in leven te blijven. Het is me maar één keer niet gelukt, voor zover ik me herinner, en die keer telt eigenlijk niet. Wat doe jij hier? Ben jij niet...’ ‘Ze hebben verdomme in m’n kop gezeten,’ zei Bashere met een kwade blik. ‘Dat hebben ze gedaan, man. Deira en ik hebben het erover gehad. Ik kan geen leiding meer geven, maar waarom zou dat me ervan moeten weerhouden een paar Trolloks af te slachten?’ Mart knikte. Strikt genomen was deze man toen Tenobia was gesneuveld de koning van Saldea geworden, maar tot nu toe had hij de kroon geweigerd. De verdorvenheid in zijn geest had hem diep geraakt. Het enige wat hij had gezegd, was dat Shienar naast de Malkieri vocht en dat zijn soldaten moesten doen wat Lan zei. De troon, daar zou hij zich wel om bekommeren als ze de Laatste Slag overleefden.

‘Wat is er met jou gebeurd?’ vroeg Bashere. ‘Ik heb gehoord dat de bevelspost is gevallen.’

Mart knikte. ‘De Seanchanen hebben ons in de steek gelaten.’

‘Bloed en as!’ riep Bashere. ‘Alsof dit al niet erg genoeg was. Verrekte Seanchaanse honden.’

De doodswachtgardisten die om Mart heen stonden, vertrokken geen spier.

Elaynes troepen hielden stand bij de rivieroever, nog net, maar de Trolloks werkten zich langzaam stroomopwaarts om hen heen. Elaynes gelederen hielden het alleen vol dankzij vasthoudendheid en een goede opleiding. Elk reusachtig vierkant van mannen stak pieken naar voren en leek wel een egel.

Die formaties konden worden opgebroken als Demandred er op de juiste wijze wiggen tussendoor dreef. Mart voerde zelf aanvallen uit met de cavalerie, waaronder de Andoraanse cavalerie en die van de Bond, in een poging te voorkomen dat de Trolloks doordrongen in de vierkante gelederen van piekeniers of Elayne omsingelden.

Het ritme van de slag pulseerde onder Marts vingertoppen. Hij vóélde wat Demandred deed. Voor ieder ander leek de afloop van deze strijd nu waarschijnlijk eenvoudig te voorspellen. Grootscheepse aanvallen, de piekeniersformaties doorbreken, Marts verdedigingen kraken. Maar het was zoveel verfijnder.

Lans Grenslanders hadden de Trolloks stroomopwaarts geplet en wachtten op nieuwe bevelen. Mooi zo. Mart had die mannen nodig voor de volgende stap in zijn strategie.

Drie van de gigantische piekeniersformaties wankelden, maar als hij in het midden van elk ervan een of twee geleiders kon zetten, dan kon hij ze stutten. Het Licht zegene degene die Demandred had afgeleid. De aanvallen van de Verzaker hadden een hele piekeniersfor-matie van tienduizend man verwoest. Demandred hoefde niet elke man afzonderlijk te doden, hij hoefde alleen maar aanvallen uit te voeren met de Ene Kracht om de formaties op te breken. Daarna konden de Trolloks de soldaten gemakkelijker overstelpen.

‘Bashere,’ zei Mart, ‘zeg alsjeblieft dat iemand van je dochter heeft gehoord.’

‘Nee, niemand,’ antwoordde Deira. ‘Het spijt me.’

Bloed en as, dacht Mart. Arme Perijn.

Arme hij. Hoe moest hij dit zonder de Hoorn klaarspelen? Licht. Hij wist niet eens zeker of hij dit mét die verrekte Hoorn zou kunnen klaarspelen.

‘Ga nu,’ riep Mart onder het rijden. ‘Rij naar Lan toe, hij is stroomopwaarts. Zeg dat hij de Trolloks aanvalt die proberen om de rechterflank van de Andoranen heen te trekken! En zeg dat er straks nog meer bevelen voor hem komen.’

‘Maar ik...’

‘Het kan me niet schelen dat je bent aangeraakt door de Schaduw!’ zei Mart. ‘Elke man hier heeft de vingers van de Duistere op zijn hart gehad, en dat is verdomme de waarheid. Je kunt je erdoorheen vechten. Ga nu naar Lan en vertel hem wat er gebeuren moet!’

Eerst verstijfde Bashere, maar toen – merkwaardig genoeg – glimlachte hij breed onder zijn hangende snor. Stomme Saldeanen. Ze vonden het léük als je tegen ze schreeuwde. Marts woorden leken hem moed te geven en hij galoppeerde weg, met zijn vrouw aan zijn zijde. Zij keek Mart nog even vol genegenheid aan, waar hij onbehaaglijk van werd.

En nu... had hij een leger nodig. En een Poort. Hij had zo’n stomme Poort nodig. Dwaas, dacht hij. Hij had de damane weggestuurd. Had hij er niet minstens één kunnen houden? Ook al kreeg hij er dan de kriebels van alsof er spinnen over zijn huid liepen.

Mart hield Pips in en de doodswachtgardisten kwamen ook tot stilstand. Een paar van hen staken fakkels aan. Ze hadden beslist de aframmeling gehad die ze hadden gewild toen ze zich bij Mart aansloten. Maar ze leken naar meer te verlangen.

Daar, dacht Mart, die Pips naar een groep soldaten ten zuiden van Elaynes piekeniersformaties dreef. De Draakgezworenen. Voordat de Seanchanen de Dasharknobbel verlieten, had Mart dit leger gestuurd om Elaynes troepen te versterken.

Hij wist nog altijd niet wat hij nu van ze moest vinden. Hij was niet op de Akker geweest toen ze zich hadden verzameld, maar hij had verslagen gehoord. Mensen van alle rangen en standen, van alle nationaliteiten, die zich bij elkaar hadden verzameld om te vechten in de Laatste Slag, ongeacht hun trouw of landsgrenzen. Rhand verbrak alle geloften en andere banden.

Mart reed in een snelle draf met de doodswachtgardisten langs de achterkant van de Andoraanse gelederen. Licht, ze zwalkten. Dit was niet best. Nou, hij had zijn weddenschap gesloten. Nu kon hij die verrekte oorlog alleen maar volgen waar hij ging.

Terwijl hij naar de Draakgezworenen galoppeerde, hoorde hij iets vreemds. Gezang? Mart hield zijn paard in. De Ogier waren de droge rivierbedding overgestoken om te helpen vechten aan Elaynes linkerflank, tegenover de moerassen, om te voorkomen dat de Trolloks er aan die kant langs kwamen.

Ze hielden daar stand, onbewogen als eikenbomen in een overstroming, en ze hakten zingend met bijlen om zich heen. Er lagen stapels dode Trolloks op de grond.

‘Loial!’ brulde Mart, die in zijn stijgbeugels ging staan. ‘Loial!’

Een van de Ogier stapte achteruit van de gevechten en draaide zich om. Mart schrok van hem. Zijn doorgaans zo rustige vriend had zijn oren plat liggen, zijn tanden op elkaar gebeten van woede en een met bloed besmeurde bijl in zijn handen. Licht, maar die gezichtsuitdrukking joeg Mart angst aan. Hij zou nog liever de blikken van tien mannen ondergaan die dachten dat hij vals speelde dan vechten tegen één kwade Ogier!

Loial riep iets naar de anderen en sloot zich toen weer bij de gevechten aan. Ze bleven inhakken op de Trolloks. Trolloks en Ogier waren bijna even groot, maar de Ogier leken toch boven het Schaduwgebroed uit te torenen. Ze vochten niet als soldaten, maar als houthakkers die bomen velden. Ze hakten om zich heen en braken de Trolloks in tweeën. Maar Mart wist dat Ogier een hekel hadden aan bomen vellen, terwijl ze ervan schenen te genieten om Trolloks om te hakken.

De Ogier braken de vuist Trolloks waar ze tegen vochten, en de monsters sloegen op de vlucht. Elaynes soldaten kwamen naar voren en versperden de rest van het Trollok-leger de weg, en enkele honderden Ogier kwamen naar Mart toe. Onder hen, zag Mart, waren meer dan een paar Seanchaanse Ogier: de Gaardeniers. Daar had hij geen bevel toe gegeven. De twee groepen vochten samen, maar leken nu amper naar elkaar te kijken.

Alle Ogier, mannen en vrouwen, hadden talloze schrammen op hun armen en benen. Ze droegen geen pantsers, maar veel van hun verwondingen leken licht, alsof hun huid net zo sterk was als boombast.

Loial liep naar Mart en de doodswachtgardisten toe en legde zijn bijl op zijn schouder. Zijn broek was tot aan zijn bovenbenen donker verkleurd, alsof hij door wijn had gewaad. ‘Mart,’ zei Loial, die diep ademhaalde. ‘We hebben gedaan wat je wilde. Er is geen Trollok langs ons gekomen.’

‘Goed gedaan, Loial,’ zei Mart. ‘Dank je.’

Hij wachtte op een antwoord. Iets breedsprakigs en hoogdravends, ongetwijfeld. Loial stond in en uit te ademen met longen die voldoende lucht konden bevatten om een kamer mee te vullen. Geen woorden. De anderen bij hem, hoewel velen van hen ouder waren dan Loial, zeiden ook niets. Sommigen hieven fakkels. De gloed van de zon was achter de horizon verdwenen. Het was nu echt nacht.

Zwijgende Ogier. Dat was nog eens vreemd. Ogier in de strijd, echter... dat was iets wat Mart nooit eerder had gezien. Hij had er ook geen herinnering aan in de herinneringen die niet de zijne waren.

‘Ik heb jullie nodig,’ zei Mart. ‘We moeten deze strijd keren, anders is het afgelopen met ons. Kom mee.’

‘De hoornblazer beveelt!’ brulde Loial. ‘Bijlen omhoog!’

Mart kromp ineen. Als hij ooit iemand nodig had die vanuit Caemlin een boodschap naar Cairhien kon schreeuwen, wist hij wie hij moest vragen. Alleen zouden ze het dan waarschijnlijk helemaal in de Verwording ook horen.

Hij zette Pips in beweging en de Ogier liepen met hem en de doodswachtgardisten mee. De Ogier hadden geen moeite om hem bij te houden.

‘Geëerde,’ zei Karede, ‘ik en de mijnen hebben het bevel om...’

‘Om te sterven aan het front. Daar werk ik verdomme aan, Karede. Hou je zwaard nog even uit je eigen pens, als je zo vriendelijk zou willen zijn.’

Het gezicht van de man betrok, maar hij hield zijn mond.

‘Ze wil je niet echt dood hebben, besef je wel,’ zei Mart. Hij kon niet meer zeggen zonder te onthullen dat het de bedoeling was dat Tuon terugkeerde.

‘Als mijn dood de Keizerin dient, moge zij eeuwig leven, dan offer ik me bereidwillig op.’

‘Je bent knettergek, Karede,’ zei Mart. ‘Helaas ben ik dat zelf ook. Je bent in goed gezelschap. Jij daar! Wie leidt dit leger?’

Ze waren aangekomen bij de achterhoede, waar de reserves van de Draakgezworenen zich bevonden, samen met de gewonden en soldaten die uitrustten na hun strijd in de voorhoede.

‘Onze leider?’ vroeg een van de verkenners. ‘Dat is vrouwe Tinna.’

‘Ga haar halen,’ beval Mart. Die dobbelstenen bleven maar door zijn hoofd ratelen. Hij voelde ook een trekkracht vanuit het noorden, alsof er draden om zijn borstkas zaten en aan hem rukten.

Niet nu, Rhand, dacht hij. Ik heb het razend druk.

Er vormden zich geen kleuren, alleen maar zwart. Donker als het hart van een Myrddraal. Het getrek werd sterker.

Mart zette het van zich af. Niet. Nu.

Hij had hier werk te doen. Hij had een strategie. Licht, hij hoopte dat die zou werken.

Tinna bleek een mooi meisje, jonger dan hij had verwacht, lang en sterk. Ze droeg haar lange bruine haar in een paardenstaart, hoewel hier en daar krullen probeerden te ontsnappen. Ze droeg een broek en had wat strijd gezien, te oordelen naar dat zwaard op haar heup en het donkere Trollokbloed op haar mouwen.

Ze reed naar hem toe en bekeek hem met schrandere ogen. ‘Dus u hebt eindelijk weer aan ons gedacht, heer Cauton?’ Ja, ze deed hem beslist aan Nynaeve denken.

Mart keek naar de Hoogvlakte. Het vuurgevecht tussen Aes Sedai en Sharanen daarboven was rommelig geworden.

Ik hoop maar dat je daar wint, Egwene. Ik reken op je.

‘Je leger,’ zei Mart, die Tinna aankeek. ‘Ik heb gehoord dat er zich een paar Aes Sedai bij hebben aangesloten?’

‘Een paar,’ zei ze behoedzaam.

‘Ben jij er ook een?’

‘Nee. Niet helemaal.’

‘Niet helemaal? Hoe bedoel je dat? Luister, vrouw, ik heb een Poort nodig. Als ik die niet krijg, is deze strijd misschien wel verloren. Zeg alsjeblieft dat we een paar geleiders hebben die me naar de plek kunnen sturen waar ik moet zijn.’

Tinna’s lippen werden een streep. ‘Ik probeer u niet tegen de haren in te strijken, heer Cauton. Oude gewoonten vormen sterke touwen, en ik heb geleerd over bepaalde dingen niet te spreken. Ik ben zelf uit de Witte Toren weggestuurd, om... ingewikkelde redenen. Het spijt me, maar ik ken de weving om te Reizen niet. Ik weet wel dat de meesten die zich bij ons hebben aangesloten te zwak zijn voor die weving. Het kost een heleboel van de Ene Kracht, meer dan de meesten hebben die...’

‘Ik kan er een maken.’

Een vrouw in een rood gewaad stond op van de rijen gewonden, die ze kennelijk aan het Helen was geweest. Ze was mager en had een zuur gezicht, maar Mart was zo blij om haar te zien dat hij haar wel kon zoenen. Hoewel dat waarschijnlijk net was of je gebroken glas zoende. En toch zou hij het hebben gedaan. ‘Teslyn!’ riep hij. ‘Wat doe jij hier?’

‘Vechten in de Laatste Slag, geloof ik,’ antwoordde ze, terwijl ze haar handen afklopte. ‘Dat doen we toch allemaal?’

‘Maar bij de Draakgezworenen?’ vroeg Mart.

‘Ik vond de Witte Toren geen behaaglijke plek meer toen ik eenmaal terug was,’ zei ze. ‘Het was er veranderd. Ik heb gebruikgemaakt van de mogelijkheid hier, want deze behoefte is belangrijker dan alle andere. Maar je wilt een Poort? Hoe groot?’

‘Groot genoeg om zo veel mogelijk van deze troepen te verplaatsen. De Draakgezworenen, de Ogier en deze banier cavalerie van de Bond van de Rode Hand,’ antwoordde Mart.

‘Ik heb een cirkel nodig, Tinna,’ zei Teslyn. ‘En niet klagen dat je niet kunt geleiden. Ik voel dat je het kunt, en alle vroegere beloften en verbonden zijn voor ons hier verbroken. Verzamel de andere vrouwen. Waar gaan we heen, Cauton?’

Mart grijnsde. ‘Naar de top van die Hoogvlakte.’

‘De Hoogvlakte!’ riep Karede. ‘Maar die hebt u aan het begin van de strijd verlaten. U hebt die plek aan het Schaduwgebroed afgestaan!’

‘Ja, dat klopt.’

En nu... nu had hij de mogelijkheid om dit af te maken. Elaynes troepen hielden stand bij de rivier, Egwene vocht in het westen... Mart moest de noordkant van de Hoogvlakte in handen krijgen. Nu de Seanchanen weg waren en het grootste deel van Marts eigen troepen bezig was op het lagere deel van de Hoogvlakte, zou Demandred een sterke troep Sharanen en Trolloks over de top naar het noordoosten sturen. Het Schaduwgebroed zou in een bocht de rivierbedding oversteken om achter Elaynes legers te komen. De legers van het Licht zouden worden omsingeld en aan Demandreds genade overgeleverd zijn. Marts enige mogelijkheid was te zorgen dat Demandreds troepen niet van de Hoogvlakte konden komen, ondanks hun grotere aantallen. Licht. Het was een grote gok, maar soms moest je het er gewoon op wagen.

‘U spreidt ons gevaarlijk dun uit,’ waarschuwde Karede. ‘U zet alles op het spel door legers naar de Hoogvlakte te verplaatsen terwijl ze hier nodig zijn.’

‘Jij wilde naar het front,’ antwoordde Mart. ‘Loial, ga je mee?’ ‘Een aanval op de kern van de vijand, Mart?’ vroeg Loial, die zijn bijl optilde. ‘Het zal niet eens de slechtste plek zijn waar ik ooit ben terechtgekomen terwijl ik een van jullie drie volgde. Maar ik hoop dat alles goed is met Rhand. Je denkt toch wel dat het goed met hem gaat?’

‘Als Rhand dood was,’ zei Mart, ‘dan zouden we dat weten. Hij zal goed moeten oppassen nu hij Martrim Cauton niet heeft om hem te redden. Teslyn, kom op met die Poort! Tinna, stel je leger op. Zorg dat ze klaar zijn om door die opening te stormen. We moeten de noordelijke helling van die Hoogvlakte snel in handen krijgen en daar dan standhouden, ongeacht wat de Schaduw op ons af stuurt!’

Egwene opende haar ogen. Hoewel ze helemaal niet in een kamer had moeten zijn, lag ze daar wel. En een mooie kamer, ook nog. De koele lucht rook zilt en ze lag op een zachte matras.

Ik droom, dacht ze. Of misschien was ze overleden. Zou dat de pijn verklaren? Zo’n verschrikkelijke pijn. Vergetelheid zou beter zijn, veel beter, dan deze pijn.

Gawein was weg. Een stukje van haarzelf was uitgesneden.

‘Ik vergeet altijd hoe jong ze is.’ Er zweefden fluisteringen door de kamer. Die stem kwam haar bekend voor. Silviana? ‘Zorg voor haar. Ik moet terug naar de strijd.’

‘Hoe gaat het daar?’ Egwene kende die stem ook. Rosil, een Gele zuster. Ze was met de Novices en Aanvaarden naar Mayene gegaan om te helpen bij het Helen.

‘Met de strijd? Niet zo goed.’ Silviana was er de vrouw niet naar om haar woorden te suikeren. ‘Hou een oogje op haar, Rosil. Ze is sterk en ik twijfel er niet aan dat ze zich hier doorheen zal slaan, maar het is altijd een zorg.’

‘Ik heb al eerder vrouwen geholpen die zwaardhanden hadden verloren, Silviana,’ zei Rosil. ‘Ik weet wat ik doe. Ze zal een paar dagen van weinig nut zijn, maar dan zal ze beginnen te herstellen.’

Silviana snoof. ‘Die jongen... Ik had moeten weten dat hij haar te gronde zou richten. Toen ik voor het eerst zag hoe ze naar hem keek, had ik hem bij zijn oren moeten pakken, hem naar een achteraf gelegen boerderij moeten slepen en hem daar tien jaar lang aan het werk moeten zetten.’

‘Zo eenvoudig valt een hart niet te dwingen, Silviana.’ ‘Zwaardhanden zijn een zwakte,’ zei Silviana. ‘Dat is alles wat ze ooit zijn geweest en alles wat ze ooit zullen zijn. Die jongen... die dwaze jongen...’

‘Die dwaze jongen,’ zei Egwene, ‘heeft me gered van Seanchaanse huurmoordenaars. Ik zou nu niet om hem kunnen rouwen als hij dat niet had gedaan. Ik stel voor dat je daaraan denkt, Silviana, als je over de doden spreekt.’

De anderen zwegen. Egwene probeerde over de pijn van haar verlies heen te komen. Ze was in Mayene, natuurlijk. Silviana had haar naar de Gelen gebracht.

‘Ik zal eraan denken, Moeder,’ zei Silviana. Ze kreeg het echt voor elkaar om berouwvol te klinken. ‘Rust goed uit. Ik ga...’

‘Rust is voor de doden, Silviana,’ kapte Egwene haar af terwijl ze rechtop ging zitten.

Silviana en Rosil stonden in de deuropening van de mooie kamer, waar blauwe doeken langs de met paarlemoer ingelegde zoldering waren gedrapeerd. Beide vrouwen sloegen hun armen over elkaar en keken haar streng aan.

‘Je hebt iets verschrikkelijks meegemaakt, Moeder,’ zei Rosil. Bij de deur stond Leilwin op wacht. ‘Het verlies van een zwaardhand nekt elke vrouw. Het is geen schande om jezelf toe te staan dat verdriet te verwerken.’

‘Egwene Alveren kan rouwen,’ zei Egwene, die opstond. ‘Egwene Alveren heeft een man verloren die ze liefhad, en ze heeft hem via de binding zelfs voelen sterven. De Amyrlin heeft medelijden met Egwene Alveren, zoals ze medelijden zou hebben met élke Aes Sedai die zo’n verlies te verwerken kreeg. En dan, omdat we in de Laatste Slag strijden, zou de Amyrlin van die vrouw verwachten dat ze zich herpakte en terugkeerde naar het gevecht.’

Ze liep de kamer door, met elke stap zekerder. Ze stak haar hand naar Silviana uit, knikkend naar Vora’s sa’angreaal in Silviana’s hand. ‘Die heb ik nodig.’

Silviana aarzelde.

‘Behalve als jullie willen ontdekken waar ik nog allemaal toe in staat ben,’ zei Egwene zachtjes, ‘stel ik voor dat jullie gehoorzamen.’ Silviana keek Rosil aan, die zuchtte en met tegenzin knikte. Silviana gaf haar de staaf.

‘Ik keur dit niet goed, Moeder,’ zei Rosil. ‘Maar als je erop staat...’ ‘Ik sta erop.’

‘... dan zal ik je iets vertellen. Je gevoel zal proberen je te verpletteren. Dat is het gevaar. Door het verlies van je zwaardhand zal het je moeite kosten om saidar op te roepen. Als je het wel voor elkaar krijgt, zal de Aes Sedai-sereniteit waarschijnlijk buiten je bereik blijven. Dat kan gevaarlijk zijn. Heel gevaarlijk.’

Egwene stelde zich open voor saidar. Zoals Rosil al had gezegd, viel het niet mee om de Bron te omhelzen. Er wedijverden te veel gevoelens om haar aandacht. Ze overstelpten haar, verdreven haar kalmte. Egwene bloosde toen het haar voor de tweede keer niet lukte.

Silviana deed haar mond open, ongetwijfeld om voor te stellen dat Egwene ging zitten. Op dat ogenblik vond Egwene saidar, de bloesem in haar geest ontvouwde zich en de Ene Kracht stroomde bij haar binnen. Ze keek Silviana opstandig aan en begon een Poort te weven.

‘Je hebt de rest van mijn raadgevingen nog niet gehoord, Moeder,’ zei Rosil. ‘Je zult de gevoelens die je bestoken niet kunnen uitbannen, althans niet geheel. Je enige keus is een slechte, namelijk om die gevoelens van verlies en pijn te overstemmen met stérkere gevoelens.’ ‘Dat zou helemaal niet zo moeilijk moeten zijn,’ zei Egwene. Ze haalde diep adem en putte meer van de Ene Kracht. Ze stond zichzelf woede toe. Razernij op het Schaduwgebroed dat de wereld bedreigde, dat Gawein van haar had afgenomen.

‘Ik zal iemand nodig hebben om over me te waken,’ zei Egwene, in weerwil van wat Silviana eerder had gezegd. Gawein was géén zwakte voor haar geweest. ‘Ik heb een nieuwe zwaardhand nodig.’ ‘Maar...’ begon Rosil.

Egwene snoerde haar met één blik de mond. Ja, de meeste vrouwen wachtten. Ja, Egwene Alveren leed onder haar verlies, en Gawein kon nooit worden vervangen. Maar ze gelóófde in zwaardhanden. De Amyrlin Zetel had iemand nodig die haar rugdekking bood. Daarnaast was iedereen met een zwaardhandbinding een betere strijder dan mensen zonder zo’n binding. Als Egwene geen zwaardhand nam, ontzegde ze het Licht aan een andere soldaat.

Er was hier iemand die haar leven had gered. Nee, zei een deel van haar, terwijl haar blik op Leilwin viel. Geen Seanchaan.

Een ander deel van haar, de Amyrlin, lachte daarom. Stel je niet zo aan. Ze moest een zwaardhand hebben. ‘Leilwin Scheeploos,’ zei Egwene luid, ‘wil jij die taak op je nemen?’

De vrouw knielde neer en boog haar hoofd. ‘Ik... ja.’

Egwene vormde de weving voor de binding. Leilwin stond op en oogde meteen minder vermoeid terwijl ze diep ademhaalde. Egwene opende de Poort en gebruikte toen haar kennis van deze kamer om er nog een te openen naar de plek waar haar mensen vochten. Ontploffingen, geschreeuw en het gekletter van wapens op schilden kwamen haar tegemoet.

Egwene beende het slagveld weer op, en ze nam de woede van de Amyrlin mee.

Demandred was een zwaardmeester. Galad had al aangenomen dat hij dat zou zijn, maar hij had het nooit zo op aannames gehad.

De twee dansten heen en weer binnen de kring van toekijkende Sharanen. Galad droeg een lichter pantser met maliën onder zijn tabberd, en hij bewoog zijn voeten sneller. Het pantser van geschakelde munten dat Demandred droeg, was zwaarder dan gewone maliën, maar werkzaam tegen een zwaard.

‘Je bent beter dan je broer,’ zei Demandred. ‘Hij stierf gemakkelijk.’

De man probeerde Galad kwaad te maken. Daar slaagde hij niet in. Kil en behoedzaam sprong Galad naar voren met Hoveling sluit de waaier. Demandred reageerde met iets wat heel veel leek op De valk stoot neer en sloeg Galads aanval af. Daarna stapte hij achteruit en liep langs de rand van de kring, met zijn zwaard opzij. In het begin had hij heel veel gepraat. Nu maakte hij alleen nog af en toe een sarrende opmerking.

Ze cirkelden om elkaar heen in de duisternis, verlicht door fakkels in de handen van Sharanen. Eén draai. Twee.

‘Kom op,’ zei Demandred. ‘Ik wacht.’

Galad zweeg. Elk ogenblik dat hij tijd rekte, stortte Demandred geen vernietiging uit over Elayne of haar legers. De Verzaker leek dat ook te beseffen, want hij kwam snel naar voren. Drie slagen, omlaag, opzij, achterhands. Galad ving ze allemaal razendsnel op.

Beweging van opzij. Een steen die Demandred met de Ene Kracht naar Galad toe smeet. Galad ontweek hem, net, en hief zijn zwaard tegen de volgende aanvallen. Felle slagen, Ever snelt de berg af, kletterden tegen Galads kling. Hij hield zich staande, maar kon de volgende draai van de kling niet tegenhouden en liep een snee in zijn onderarm op.

Demandred stapte achteruit. Galads bloed droop van zijn zwaard. Ze draaiden weer om elkaar heen en hielden elkaar in het oog. Galad voelde warm bloed langs zijn arm omlaag druipen en in zijn handschoen terechtkomen. Een beetje bloedverlies kon een man al vertragen, verzwakken.

Galad ademde in en uit, dacht niet na, liet zijn zorgen los. Toen Demandred weer toesloeg, had Galad dat verwacht. Hij stapte opzij, sloeg met twee handen omlaag en hakte diep in het leer achter Demandreds kniebeschermer. Het zwaard schampte over de zijkant van de beschermer, maar bracht hem toch een wond toe. Terwijl Galad zich snel weer omdraaide, trok Demandred met zijn been.

De Verzaker trok een grimas. ‘Je hebt me laten bloeden,’ zei hij. ‘Het is al heel lang geleden dat dat iemand is gelukt.’

De grond onder Galad begon te bochelen en te breken. Wanhopig sprong hij naar voren, tot dicht bij Demandred; dat dwong de Verzaker op te houden met geleiden, omdat hij anders zelf zou vallen. Demandred gromde en zwaaide met zijn zwaard, maar Galad bevond zich binnen zijn verdediging.

Aangezien hij te dichtbij stond voor een volledige zwaai, hief Galad zijn zwaard en beukte met de knop ervan op Demandreds gezicht. Demandred ving Galads hand op, maar Galad greep Demandred bij zijn helm en hield stevig vast, in een poging de helm over de ogen van de Verzaker omlaag te drukken. Hij gromde, beide mannen zetten zich schrap, en geen van beiden bewoog zich.

Toen, met een misselijkmakend geluid dat Galad heel duidelijk hoorde, scheurde de spier in de arm waarin hij was geraakt. Zijn zwaard glipte uit verdoofde vingers en zijn arm bewoog spastisch. Demandred gooide hem achterover en sloeg met een flitsende kling toe.

Galad viel op zijn knieën. Zijn rechterarm – bij de elleboog doorgehakt door Demandreds kling – viel voor hem op de grond.

De Verzaker stapte hijgend achteruit. Hij was ongerust geweest. Mooi. Met zijn bloedende stomp tegen zich aan gedrukt spuugde Galad aan Demandreds voeten.

Demandred snoof en zwaaide nogmaals met zijn zwaard.

Alles werd zwart.

Androl was vergeten hoe het voelde om frisse lucht in te ademen. Het land om hem heen smeulde en beefde, rookwolken kolkten op de wind die de stank van verbrande lichamen aanvoerde.

Hij en de anderen waren op de Hoogvlakte en trokken naar de westkant, op zoek naar Taim. Een groot deel van het Sharaanse leger vocht hier tegen de troepen van de Witte Toren.

Groepen geleiders smeten met vuur naar elkaar, dus stak Androl het afschuwelijke terrein alleen over. Hij stapte over omgewoelde brokken walmende aarde, diep ineengedoken in een poging door te gaan voor een eenzame, gewonde man die probeerde naar de veiligheid te sluipen. Hij droeg nog steeds Nensens gezicht, maar met zijn hoofd omlaag en zo ineengedoken maakte dat weinig uit.

Hij voelde een steek van schrik van Pevara, die verderop liep.

Wat is er? stuurde hij haar toe. Is alles goed?

Na een gespannen ogenblik hoorde hij haar gedachten. Ja, best. Ik schrok van een paar Sbaranen. Ik heb ze ervan kunnen overtuigen dat ik aan hun kant stond.

Het is een wonder dat iemand hier nog vriend van vijand kan onderscheiden, antwoordde Androl. Hij hoopte dat Emarin en Jonnet veilig waren. De twee waren samen weggegaan, maar als ze...

Androl verstarde. Verderop, door de verschuivende rook, zag hij een kring van Trolloks beschermend om iets heen staan. Ze stonden op een rotspunt die als de zitting van een stoel uit de helling stak.

Androl sloop naar voren in de hoop ze beter te kunnen zien.

Androl! Bij Pevara’s stem in zijn geest schrok hij zich wezenloos.

Wat?

Jij schrok ergens van, zei ze. Ik reageerde op jou.

Hij haalde een paar keer diep adem. Ik heb iets gevonden. Wacht even.

Hij kwam dichtbij genoeg om nu te voelen dat er iemand binnen die kring geleidde. Hij wist niet of...

De Trolloks weken uiteen toen iemand tussen hen een bevel blafte. Mishraile tuurde naar buiten en trok een boos gezicht. ‘Het is Nensen maar!’

Androls hart ging tekeer in zijn borst.

Een man in zwarte kleding, die peinzend over de strijd had staan uitkijken, draaide zich om. In zijn handen had hij een dunne zwartwitte schijf. Hij wreef er met zijn duim over terwijl hij snerend het slagveld overzag, alsof hij niets dan minachting overhad voor alle mindere geleiders overal om hem heen.

‘Nou?’ blafte hij Androl toe, terwijl hij zich omdraaide en de schijf in een buidel om zijn middel liet vallen.

‘Ik heb Androl gezien,’ zei Androl, snel nadenkend. Licht, de anderen verwachtten dat hij dichterbij kwam. Dat deed hij. Hij liep langs de Trolloks recht het hol van de leeuw in. Als hij dichtbij genoeg kon komen... ‘Ik ben hem een tijdje gevolgd.’ Nensen sprak altijd met een ruwe, korrelige stem, en Androl deed zijn best om dat ook te doen. Pevara had de stem wel in de weving kunnen verwerken, maar ze had Nensen niet goed genoeg gekend.

‘Hij kan me niet schelen! Dwaas. Wat voert Demandred uit?’

‘Hij zag me,’ antwoordde Androl. ‘Hij wilde me daar niet. Hij stuurde me terug naar jou en zei dat als hij iemand van ons nog ergens anders dan op deze plek zag, hij ons zou vermoorden.’

Androl... stuurde Pevara hem ongerust toe. Hij kon nu geen aandacht aan haar besteden. Het kostte hem al alles wat hij had om niet te trillen terwijl hij zo dicht bij Taim kwam.

Taim wreef met twee vingers over zijn voorhoofd en sloot zijn ogen. ‘En ik dacht dat je zoiets eenvoudigs wel zou kunnen.’ Taim maakte een ingewikkelde weving van Geest en Vuur, die als een slang op Androl af kwam.

Ineens schoot er pijn door Androls lichaam, die begon in zijn voeten en omhoog trok door zijn ledematen. Hij schreeuwde en viel op de grond.

‘Bevalt je dat?’ vroeg Taim. ‘Die heb ik van Moridin geleerd. Ik geloof echt dat hij probeert me tegen Demandred op te zetten.’

Androl schreeuwde met zijn eigen stem. Hij schrok er zelf van, maar de anderen leken het niet te merken. Toen Taim eindelijk de weving losliet, vervaagde de pijn. Androl lag slap op de vieze grond, terwijl zijn spieren nog naschokten.

‘Sta op,’ grauwde Taim.

Androl begon zich overeind te werken.

Ik kom eraan, zei Pevara in zijn gedachten.

Blijf daar, antwoordde hij. Licht, wat voelde hij zich machteloos. Terwijl hij opstond, botste hij tegen Taim aan omdat zijn benen weigerden hem helemaal te gehoorzamen.

‘Stommeling,’ zei Taim, die Androl achteruitduwde. Mishraile ving hem op. ‘Sta stil.’ Taim begon een volgende weving. Androl probeerde op te letten, maar hij was te zenuwachtig om de bijzonderheden van de weving mee te krijgen. De weving bleef even voor hem zweven en wikkelde zich toen om hem heen.

‘Wat doe je?’ vroeg Androl. Hij hoefde de trilling in zijn stem niet te veinzen. Wat een pijn!

‘Je zei dat je Androl had gezien?’ vroeg Taim. ‘Ik leg een Spiegel der Nevelen over je heen en keer de weving om, zodat je op hem lijkt. Ik wil dat je doet alsof je de schildknaap bent, op zoek gaat naar Logain en hem dan vermoordt. Gebruik een mes of een weving, het kan mij niet schelen.’

‘Je laat me... laat me op Androl lijken,’ zei Androl.

‘Androl is een van Logains onderdaantjes,’ antwoordde Taim. ‘Hij zal niets vermoeden. Ik vraag deze keer iets écht heel eenvoudigs van je, Nensen. Denk je dat je voor één keer kunt zorgen dat je er geen volkomen puinhoop van maakt?’

‘Ja, M’Hael.’

‘Mooi. Want als je faalt, vermoord ik je.’ De weving viel op zijn plek en verdween.

Mishraile gromde, liet Androl los en stapte achteruit. ‘Volgens mij is Androl nog lelijker, M’Hael.’

Taim snoof en zwaaide naar Androl. ‘Het is goed genoeg. En nu uit mijn ogen. Keer terug met Logains hoofd, of keer helemaal niet terug.’

Androl draafde hijgend weg, en hij voelde de blikken van de anderen in zijn rug. Op veilige afstand dook hij om een paar struiken heen die grotendeels verbrand waren en struikelde bijna over Pevara, Emarin en Jonnet die zich daar verstopten.

‘Androl!’ fluisterde Emarin. ‘Je vermomming! Wat is er gebeurd? Was dat Taim?’

Androl plofte op de grond en probeerde zijn hart te laten bedaren.

Toen stak hij de buidel omhoog die hij van Taims riem had getrokken toen hij zo onhandig overeind was gekomen. ‘Ja, hij was het. Je zult het niet geloven, maar...’

Arganda hield het vel papier in zijn hand terwijl hij, zittend op de rug van zijn paard Struis, zijn codelijst uit zijn zak haalde. Die Trolloks bleven maar pijlen afschieten. Tot nu toe had hij nog kunnen voorkomen dat hij werd geraakt. Net als koningin Alliandre, die nog altijd met hem meereed. Ze was nu in ieder geval bereid een stukje achterop te blijven, bij zijn reservetroepen, waar ze iets meer beschut was.

Naast het Legioen van de Draak en de Grenslanders was zijn leger na de strijd bij de ruïnes samen met de Wolvengarde en de Witmantels stroomafwaarts gegaan. Arganda had meer voetsoldaten dan de anderen en was als laatste gevolgd.

Ze hadden hier meer dan genoeg strijd gevonden. De Trolloks en Sharanen zochten zich een weg door de droge rivierbedding en probeerden de legers van Andor te omsingelen. Arganda had hier uren gevochten, tot de zon onderging en de schemering inviel. Hij had zich echter teruggetrokken zodra hij de boodschap ontving.

‘Wat een verschrikkelijk handschrift,’ gromde Arganda, bladerend door het lijstje met codes dat hij bij een fakkel hield. De bevelen waren echt. Of anders had iemand de code gekraakt.

‘En?’ vroeg Turne.

‘Cauton leeft nog,’ gromde Arganda.

‘Waar is hij?’

‘Weet ik niet,’ zei Arganda, die het vel papier opvouwde en de codes weer wegstopte. ‘De boodschapper zegt dat Cauton een Poort voor zijn neus opende, hem die brief toesmeet en zei dat hij mij moest opzoeken.’

Arganda draaide naar het zuiden en tuurde door de duisternis. Ter voorbereiding op de nacht hadden zijn mannen olie gehaald en stapels hout in brand gestoken. Bij het licht van de vuren zag hij de mannen uit Tweewater zijn kant op komen, zoals de bevelen al hadden aangekondigd.

‘Ho, Tam Altor!’ zei Arganda, die zijn hand opstak. Hij had zijn bevelhebber niet meer gezien sinds ze uit elkaar waren gegaan na de strijd bij de ruïnes, uren geleden alweer.

De mannen uit Tweewater oogden even vermoeid als Arganda zich voelde. Het was een lange, lange dag geweest, en de gevechten waren nog niet voorbij. Ik wou dat Gallenne hier was, dacht Arganda, kijkend naar de Trolloks bij de rivier terwijl Altors mannen naderden.

Ik kan wel iemand gebruiken om mee te ruziën.

Een stukje stroomafwaarts klonk geroep en gekletter van de Andoraanse piekeniersformaties die – met moeite – de Trolloks van zich af hielden. Inmiddels had de strijd zich uitgespreid langs de Mora, bijna helemaal tot aan de Dasharknobbel. Zijn mannen hadden de Andoranen geholpen, zodat ze niet werden geflankeerd.

‘Wat is het laatste nieuws, Arganda?’ vroeg Tam toen hij aankwam.

‘Cauton leeft nog,’ antwoordde Arganda. ‘En dat is verrekte onvoorstelbaar, als je nagaat dat iemand zijn bevelpost heeft opgeblazen, zijn tent in brand heeft gestoken, een stel van zijn damane heeft gedood en zijn vrouwe heeft verjaagd. Cauton is er toch tussenuit gekropen.’

‘Ha!’ lachte Abel Cauton. ‘Goed gedaan, jongen.’

‘Hij zei dat jullie hierheen kwamen,’ zei Arganda. ‘Hij zei ook dat jullie pijlen hadden. Heb je die?’

Tam knikte. ‘Onze laatste bevelen stuurden ons door de Poort naar Mayene voor Heling en bevoorrading. Ik weet niet hoe Mart wist dat er pijlen zouden komen, maar er kwam een zending van de vrouwen in Tweewater aan net toen wij ons voorbereidden om terug te keren. We hebben ook voetbogen bij ons, als je die nodig hebt.’

‘Ja. Cauton wil dat al onze troepen weer stroomopwaarts naar de ruïnes gaan, de rivierbedding oversteken en vanuit het noordoosten de Hoogvlakte op gaan.’

‘Dat snap ik niet helemaal,’ zei Tam, ‘maar hij weet vast wat hij doet...’

Samen gingen hun troepen stroomopwaarts in de nacht en lieten de strijdende Andoranen, Cairhienin en Aiel achter. De Schepper behoede jullie, vrienden, dacht Arganda.

Ze staken de droge rivierbedding over en beklommen de noordoostelijke hellingen. Het was stil aan deze kant van de Hoogvlakte, maar de gloed van vele fakkels was duidelijk te zien.

‘Dat wordt een zware dobber, als dat daar boven Sharanen zijn,’ zei Tam zachtjes, opkijkend tegen de donkere helling.

‘Volgens Cautons briefje krijgen we hulp,’ antwoordde Arganda.

‘Wat voor hulp?’

‘Weet ik niet. Dat heeft hij niet...’

Vlakbij rommelde de donder, en Arganda kromp ineen. De meeste geleiders zouden in gevecht moeten zijn aan de andere kant van de Hoogvlakte, maar hier konden er ook nog een paar zijn. Hij haatte dat gevoel, dat er misschien een geleider naar hem keek en overwoog of hij hem zou vermoorden met vuur, bliksems of aarde.

Geleiders. De wereld zou gewoonweg beter af zijn zonder hen. Maar dat geluid bleek toch geen donder te zijn. Een groep ruiters in galop, met fakkels bij zich, verscheen vanuit de nacht, stak de rivierbedding over en sloot zich bij Arganda en zijn mannen aan. Ze hadden de Gouden Kraanvogel bij zich, te midden van een hele verzameling Grenslanderbanieren.

‘Ik kan mijn ogen niet geloven,’ riep Arganda. ‘Hebben jullie Grenslanders besloten je bij ons aan te sluiten?’

Lan Mandragoran salueerde bij fakkellicht, en zijn zilverachtige zwaard fonkelde. Hij keek tegen de helling omhoog. ‘Dus hier moeten we vechten.’

Arganda knikte.

‘Mooi,’ zei Lan zachtjes. ‘Ik heb net verslagen gekregen over een groot Sharaans leger dat over de Hoogvlakte naar het noordoosten trekt. Het is me duidelijk dat ze achter onze mensen willen komen die bij de rivier tegen de Trolloks vechten; dan zijn ze omsingeld en aan hun genade overgeleverd. Het lijkt erop dat het onze taak is om dat te voorkomen.’

Hij wendde zich tot Tam. ‘Ben je klaar om ze alvast een beetje beurs te maken, boogschutter?’

‘Ik denk dat we dat wel kunnen regelen,’ antwoordde Tam.

Lan knikte en hief zijn zwaard. Een Malkier aan zijn zijde hief de Gouden Kraanvogel. En toen stormden ze de helling op. Er kwam een reusachtig vijandelijk leger op hen af, in brede rijen uitgespreid over het landschap, terwijl de hemel werd verlicht door de duizenden fakkels die ze meedroegen.

Tam Altor brulde naar zijn mannen dat ze zich moesten opstellen. ‘Vuur!’ brulde Tam, en salvo’s pijlen schoten op de Sharanen af.

Er begonnen ook pijlen hun kant op te komen nu de afstand tussen de beide legers was verkleind. Arganda schatte dat de boogschutters in het donker bij lange na niet zo trefzeker zouden zijn als bij daglicht, maar dat gold dan voor beide kanten.

De mannen uit Tweewater vuurden een dodelijk salvo pijlen af, zo snel als valken in duikvlucht.

‘Wachten!’ riep Tam tegen zijn mannen. Ze stopten met vuren net voordat Lans cavalerie de Sharaanse gelederen bereikte.

Waar heeft Tam zijn strijdervaring toch opgedaan, dacht Arganda, denkend aan de keren dat hij Tam had zien vechten. Arganda had ervaren generaals gekend met veel minder gevoel voor het slagveld dan deze schaapherder.

De Grenslanders stelden zich op en gingen een stukje achteruit, zodat Tam en zijn mannen nog meer pijlen konden afschieten. Tam gebaarde naar Arganda.

‘We gaan!’ riep Arganda naar zijn voetsoldaten. ‘Alle eskaders, voorwaarts!’

De tweeledige aanval van boogschutters en zware cavalerie was krachtig, maar zou slechts korte tijd voordeel opleveren. Al snel zouden de Sharanen een stevige wand van schilden en speren opzetten om de ruiters af te weren, of de boogschutters zouden hen afschieten. En dan kwam de infanterie erbij.

Arganda pakte zijn vlegel van zijn riem – die Sharanen droegen maliën en leer – en hief hem hoog. Hij leidde zijn mannen over de Hoogvlakte en ontmoette de Sharanen halverwege. Tams troepen bestonden uit Witmantels, Geldaners, Perijns Wolvengarde en de Vleugelgarde, maar ze zagen zichzelf als één leger. Nog geen halfjaar geleden zou Arganda op het graf van zijn vader hebben durven zweren dat mannen zoals deze nooit gezamenlijk zouden strijden, laat staan dat ze elkaar te hulp zouden schieten, zoals de Wolvengarde deed toen de troepen van de Witmantels onder de voet werden gelopen.

Er klonk gejoel van Trolloks die zich bij de Sharanen aansloten. Licht! Ook nog Trolloks?

Arganda zwaaide met zijn vlegel tot zijn arm gloeide, gooide hem over naar zijn andere hand en ging door. Hij brak botten, verbrijzelde armen en handen totdat de vacht van Struis besproeid was met bloed.

Ineens schoten er lichtflitsen van de andere kant van de Hoogvlakte naar de Andoranen die beneden de verdediging voerden. Arganda merkte het amper op omdat hij zo opging in de strijd, maar binnen in hem jammerde iets. Demandred moest zijn aanval hebben hervat.

‘Ik heb je broer verslagen, Lews Therin!’ De stem schalde over het slagveld, luid als een donderslag. ‘Zijn sterfelijke leven bloedt uit hem weg!’

Arganda liet Struis achteruitdansen en draaide zich om toen een reusachtige Trollok met een bijna menselijk gezicht brullend de gewonde Sharaan naast hem opzij duwde. Bloed stroomde uit een snee in zijn schouder, maar dat leek hem niet te deren. Hij maakte een draai en zwaaide met een vlegel met een korte ketting en een kop als een boomstronk vol spijkers.

De vlegel beukte tegen de grond pal naast Struis, en het paard schrok. Terwijl Arganda met moeite zijn rijdier in de hand hield, stapte de Trollok naar voren, haalde zijn linkerhand naar achteren, beukte met een vuist zo groot als een ham tegen Struis’ hoofd en sloeg het paard tegen de grond.

‘Geef je ook maar iéts om dat leven?’ bulderde Demandred in de verte. ‘Voel je ook maar een beetje liefde voor de man die je zijn broer noemde, die man in het wit?’

Struis’ hoofd was gebarsten als een ei. De benen van het paard trappelden en schokten. Arganda werkte zich overeind te midden van de chaos. Hij herinnerde zich niet meer dat hij was weggesprongen toen het paard viel, maar zijn instincten hadden hem gered. Helaas was hij door om te rollen nu uit de buurt van zijn wachters, die vochten voor hun leven tegenover een groep Sharanen.

Zijn mannen rukten op en de Sharanen werden langzaam achteruitgedreven. Hij had echter geen tijd om te kijken. Die Trollok stond pal voor hem. Arganda hief zijn vlegel en keek naar het torenhoge beest, dat de vlegel boven zijn hoofd draaide terwijl het over het stervende paard heen stapte.

Nog nooit had Arganda zich zo klein gevoeld.

‘Lafaard!’ brulde Demandred. ‘En jij noemt jezelf de redder van dit land? Ik eis die titel op! Vecht tegen me! Moet ik die verwante van je vermoorden om jou hierheen te krijgen?’

Arganda haalde diep adem en sprong naar voren. Hij vermoedde dat dat wel het laatste was wat de Trollok zou verwachten. En inderdaad, de vlegel van het monster miste hem. Arganda wist hem stevig in zijn zij te raken en het bekken van de Trollok te verbrijzelen.

Maar toch gaf het beest hem nog een ongelooflijke mep. Arganda zag vlekken voor zijn ogen en de geluiden van de strijd vervaagden. Geschreeuw, gebons van voeten, geroep. Geschreeuw en geroep. Geschreeuw en geroep... Niets.

Enige tijd later – hij wist niet hoe lang – voelde hij dat hij werd opgetild. De Trollok? Hij knipperde met zijn ogen, vastbesloten om in ieder geval zijn moordenaar in het gezicht te spugen, maar merkte toen dat hij in het zadel achter al’Lan Mandragoran werd getrokken.

‘Leef ik nog?’ vroeg Arganda. Een golf van pijn door zijn linkerzij liet hem weten dat hij inderdaad nog leefde.

‘Je hebt een hele grote geveld, Geldaner,’ zei Lan, die zijn paard in galop naar hun achterhoede dreef. De andere Grenslanders reden met hen mee, zag Arganda. ‘Die Trollok raakte je in zijn doodsstuipen. Ik dacht dat je dood was, maar ik kon niet bij je komen voordat we ze achteruit hadden gedreven. We zouden het zwaar hebben gekregen als dat andere leger de Sharanen niet had verrast.’

‘Een ander leger?’ vroeg Arganda, wrijvend over zijn arm.

‘Cauton had een leger aan de noordkant van de Hoogvlakte klaarstaan. Zo te zien waren het Draakgezworenen en een banier cavalerie, waarschijnlijk een deel van de Bond. Rond de tijd dat jij aan het worstelen was met die Trollok, vielen ze de Sharaanse linkerflank aan en dreven ze uiteen. Het zal wel een tijdje duren voordat ze kunnen hergroeperen.’

‘Licht,’ zei Arganda, maar toen kreunde hij. Hij voelde dat zijn linkerarm gebroken was. Nou, hij leefde nog, en dat was voorlopig goed genoeg. Hij keek naar het front, waar zijn soldaten nog in het gelid stonden. Koningin Alliandre reed tussen hen heen en weer om hen aan te moedigen. Licht. Hij wenste dat ze bereid was geweest om in het ziekenhuis in Mayene te werken.

Het was hier op het ogenblik rustig. De Sharanen waren zo hard geraakt dat ze zich hadden teruggetrokken en er lag nu een strook open terrein tussen de vijandelijke legers. Ze hadden hier waarschijnlijk niet zo’n plotselinge en sterke tegenaanval verwacht.

Maar wacht. Er kwamen schaduwen aan van Arganda’s rechterkant. Reusachtige gedaanten die kwamen aanlopen uit het donker. Nog meer Trolloks? Hij klemde zijn kiezen op elkaar tegen de pijn. Hij had zijn vlegel laten vallen, maar hij had het mes in zijn laars nog. Hij zou niet sneuvelen zonder... Zonder...

Ogier, besefte hij, knipperend met zijn ogen. Dat zijn geen Trolloks. Het zijn Ogier. Trolloks zouden geen fakkels bij zich dragen, zoals deze schepsels.

‘Roem aan de Bouwers!’ riep Lan hun toe. ‘Dus jullie waren onderdeel van het leger dat Cauton had gestuurd om de flank van de Sharanen aan te vallen. Waar is hij? Ik wil hem spreken!’

Een van de Ogier lachte rommelend. ‘Je bent niet de enige, Dai Shan! Cauton rent rond als een eekhoorn die eikels zoekt in het kreupelhout. Het ene ogenblik hier, het volgende weer weg. Ik moest je zeggen dat we die oprukkende Sharanen moeten tegenhouden, koste wat het kost.’

Er flitste nog meer licht op van de overkant van de Hoogvlakte. De Aes Sedai en Sharanen vochten daar. Cauton probeerde inderdaad de troepen van de Schaduw in te sluiten. Arganda zette zijn pijn van zich af en probeerde na te denken.

Hoe zat het met Demandred? Arganda zag dat de Verzaker een volgende golf van vernietiging begon, die een brandend spoor door de verdedigers aan de overkant van de rivier trok. De piekeniersformaties waren opgebroken en bij elke uitbarsting kwamen honderden mannen om.

‘Sharaanse geleiders aan de ene kant,’ mompelde Arganda, ‘en een Verzaker aan de andere kant! Licht! Ik had nooit beseft hoeveel Trolloks er zijn. Er komt geen einde aan.’ Hij zag ze nu, vechtend tegen Elaynes troepen in de verte, waar de fakkels op duizenden fonkelende sterren leken. ‘Het is afgelopen met ons, hè?’

Lans gezicht weerspiegelde fakkellicht. Ogen als leisteen, een gezicht van graniet. Hij sprak Arganda niet tegen.

‘Wat gaan we doen?’ vroeg Arganda. ‘Om te winnen... Licht, om te winnen zouden we die Sharanen moeten breken, de piekeniers redden – die worden straks omsingeld door de Trolloks – en ieder van ons zou minstens vijf van die beesten moeten doden! En dan heb ik het nog niet eens over Demandred.’

Geen antwoord van Lan.

‘We zijn gedoemd,’ zei Arganda.

‘Als dat zo is,’ zei Lan, ‘dan houden we stand op het hoge terrein en vechten we tot de dood, Geldaner. Je geeft je pas over als je dood bent. Heel veel mannen hebben het al met minder gedaan.’

De draden van mogelijkheden verzetten zich tegen Rhand terwijl hij ze samenweefde tot de wereld die hij zich voorstelde. Hij wist niet wat dat betekende. Misschien was dat wat hij eiste hoogst onwaarschijnlijk. Wat hij nu deed, de draden omvormen om te laten zien hoe het ook kon zijn, was meer dan een eenvoudige zinsbegoocheling. Hij keek naar werelden die voorheen hadden bestaan, werelden die weer konden bestaan. Spiegels van de werkelijkheid waarin hij leefde.

Hij schepte die werelden niet. Hij... liet ze zich alleen manifesteren. Hij dwong de draden om de werkelijkheid te openen die hij eiste, en uiteindelijk gehoorzaamden ze. Nog een laatste keer werd de duisternis licht en het niets werd iets.

Hij stapte in een wereld waar de Duistere onbekend was.

Hij koos Caemlin als beginpunt. Misschien omdat de Duistere deze plek in zijn laatste schepping ook had gekozen en Rhand aan zichzelf wilde bewijzen dat dat verschrikkelijke visioen niet onvermijdelijk was. Hij wilde de stad nogmaals zien, maar dan onbesmet.

Hij liep over de weg voor het Paleis en haalde diep adem. De bo-tertrosbomen stonden in bloei en de helgele bloesems puilden uit boven de tuinen en hingen over de muren van binnenpleinen. Kinderen speelden ermee, gooiden de bloemblaadjes de lucht in.

De hemel was strakblauw. Rhand keek op, hief zijn armen en stapte van onder de bloeiende takken het behaaglijk warme zonlicht in. Er stonden geen wachters bij de ingang van het paleis, alleen een vriendelijke bediende die vragen van bezoekers beantwoordde.

Rhand liep door naar de ingang en liet sporen door de laag goudgele bloemblaadjes achter. Een kind draaide zich naar hem om, en Rhand bleef staan en glimlachte naar haar.

Ze stapte naar hem toe en stak haar hand uit om het zwaard om Rhands middel aan te raken. Het meisje leek verward. ‘Wat is dat?’ vroeg ze, terwijl ze met grote ogen naar hem opkeek.

‘Een relikwie,’ fluisterde Rhand.

Het meisje keek om bij gelach van de andere kinderen, en ze liet hem staan en giechelde toen een van de kinderen weer een armvol bloemblaadjes in de lucht gooide.

Rhand liep door.

IS DIT IN JOUW OGEN VOLMAAKT? De stem van de Duistere kwam van ver weg. Hij kon in deze werkelijkheid doordringen om met Rhand te praten, maar hij kon hier niet verschijnen zoals hij in de andere visioenen had gedaan. Deze plek was zijn antithese.

Want dit was de wereld die zou bestaan als Rhand hem doodde tijdens de Laatste Slag.

‘Kom maar kijken,’ zei Rhand glimlachend tegen hem.

Geen antwoord. Als de Duistere zich te volledig in deze werkelijkheid liet lokken, zou hij ophouden te bestaan. In deze wereld was hij overleden.

Alles wat was, draaide rond en rond en kwam terug. Dat was de betekenis van het Rad des Tijds. Wat was er de zin van om één slag tegen de. Duistere te winnen, met de wetenschap dat hij zou terugkeren? Rhand kon méér doen. Hij kon dït doen.

‘Ik zou de koningin graag willen spreken,’ zei Rhand tegen de dienaar bij de paleisdeuren. ‘Is ze er?’

‘Je zou haar in de tuin moeten vinden, jongeman,’ antwoordde de gids. Hij keek naar Rhands zwaard, maar met nieuwsgierigheid, niet met ongerustheid. In deze wereld konden mensen niet bevatten dat de ene mens een ander kwaad zou willen doen. Dat gebeurde hier niet.

‘Dank je,’ zei Rhand, die het paleis in liep. De gangen waren vertrouwd, maar toch ook anders. Caemlin was bijna tot op de grond verwoest tijdens de Laatste Slag, het paleis afgebrand. Het was grotendeels herbouwd zoals voorheen, maar niet geheel.

Rhand wandelde door de gangen. Er zat hem iets dwars, iets wat achter in zijn geest aan hem knaagde. Wat was het...

Laat je hier niet vangen, besefte hij. Niet zelfgenoegzaam worden. Deze wereld was niet echt, niet helemaal. Nog niet.

Kon dit een truc zijn van de Duistere? Rhand zover krijgen dat hij het paradijs voor zichzelf schiep, om daar dan vervolgens binnen te gaan en vast te blijven zitten terwijl de Laatste Slag woedde? Er sneuvelden nog steeds mensen.

Dat mocht hij niet vergeten. Hij mocht zich niet laten meeslepen in deze hersenschim. Het was lastig om dat in gedachten te houden toen hij de Galerij betrad, een lange gang met ramen aan beide kanten. Alleen keken die ramen niet uit over Caemlin. Door deze nieuwe glazen vensters kon je andere plekken zien. Het waren Poorten die altijd op één plek bleven.

Rhand liep langs een raam dat uitkeek onder het water in een baai waar kleurige vissen rondzwommen. Een ander raam keek uit op een vredige wei hoog in de Mistbergen. Rode bloemen staken door het groen omhoog als verfvlekjes op een vloer na het dagelijkse werk van een schilder.

Langs de andere muur keken de ramen uit op de grote steden van de wereld. Rhand kwam langs Tyr, waar de Steen nu een museum voor de Derde Eeuw was, met de Verdedigers als suppoosten. Niemand van deze generatie had ooit een wapen gedragen, en ze begrepen helemaal niets van de verhalen van hun grootouders die hadden gestreden. Een ander raam toonde de Zeven Torens van Malkier, ook herbouwd, maar als monumenten, niet als forten. De Verwording was verdwenen zodra de Duistere stierf, en al het Schaduwgebroed was onmiddellijk dood neergevallen. Alsof de Duistere met hen allemaal gekoppeld was geweest zoals een Schim met een vuist Trolloks.

Op de deuren zaten geen sloten. Muntgeld was een bijna vergeten buitenissigheid. Geleiders hielpen te zorgen voor voedsel voor iedereen. Rhand liep langs een raam naar Tar Valon, waar de Aes Sedai iedereen Heelden die dat nodig had en Poorten maakten om geliefden en naasten bij elkaar te brengen. Iedereen had alles wat hij nodig had.

Rhand aarzelde bij het volgende raam. Het keek uit over Rhuidean. Had die stad ooit in een woestijn gelegen? De Woestenij stond in bloei, van Shara tot Cairhien. En hier, door het raam, zag Rhand de Choravelden, een heel bos ervan rondom de legendarische stad. Hoewel hij hun woorden niet kon horen, zag hij de Aicl zingen.

Geen wapens meer. Geen dans van de speren meer. De Aicl waren een vredig volk geworden.

Hij liep door. Bandar Eban, Ebo Dar, de Seanchaanse landen, Shara. Elke natie was vertegenwoordigd, hoewel de mensen zich niet meer veel van grenzen aantrokken. Ook weer een relikwie. Wat maakte het uit wie er in welke natie woonde, en waarom zou iemand proberen land te ‘bezitten’? Er was genoeg voor iedereen. Het opbloeien van de Woestenij had ruimte gemaakt voor nieuwe steden, nieuwe wonderen. Veel van de ramen waar Rhand langsliep, keken uit op plekken die hij niet kende, hoewel hij blij was te zien dat Tweewater er zo mooi uitzag. Bijna alsof Manetheren weer herleefde.

Het laatste raam zette hem aan het denken. Het keek uit over een vallei in wat ooit de Verwoeste Landen waren geweest. Een plaat steen, waar lang geleden een lichaam was verbrand, lag daar alleen. Het was overwoekerd met leven: lianen, gras, bloemen. Een harige spin zo groot als een kinderhand scharrelde over de steen.

Rhands graf. De plek waar zijn lichaam na de Laatste Slag was verbrand. Hij bleef een poosje bij dat raam staan voordat hij zichzelf uiteindelijk dwong door te lopen, de Galerij uit naar de paleistuinen. Dienaren waren hulpvaardig als hij ze aansprak. Niemand vroeg waarom hij de koningin wilde spreken.

Hij nam aan dat wanneer hij haar trof, ze omringd zou zijn door mensen. Als iedereen zomaar bij de koningin op bezoek kon komen, eiste dat dan niet al haar tijd op? Maar toen hij haar in de paleistuin onder de takken van de chorabomen zag zitten, was ze alleen.

Dit was een wereld zonder problemen. Een wereld waarin mensen hun onderlinge grieven vredig oplosten. Een wereld van geven, niet van geschillen. Wat zou iemand dan van de koningin willen?

Elayne was nog even mooi als toen ze elkaar voor het laatst hadden gezien. Ze was niet meer zwanger, natuurlijk. Er waren honderd jaar verstreken sinds de Laatste Slag. Ze leek geen dag ouder te zijn geworden.

Rhand liep naar haar toe, kijkend naar de tuinmuur waar hij een keer overheen was gevallen, af was gevallen om haar te ontmoeten. De tuinen waren veranderd, maar die muur stond er nog. Hij had de verwoesting van Caemlin en de komst van een nieuwe Eeuw doorstaan.

Elayne keek naar hem vanaf het bankje. Haar ogen werden groot en ze sloeg haar hand voor haar mond. ‘Rhand?’

Hij stapte naar haar toe, met zijn hand op de knop van Lamans zwaard. Een formele houding. Waarom had hij die houding aangenomen?

Elayne glimlachte. ‘Is dit een grapje? Dochter, waar zit je? Heb je de Spiegel der Nevelen weer gebruikt om me te bedotten?’

‘Dit is geen grap, Elayne,’ zei Rhand, die zich op zijn knie voor haar liet zakken zodat hij haar in de ogen kon kijken.

Er klopte iets niet.

‘O! Maar hoe kan dat?’ vroeg ze.

Dit was niet Elayne... toch? Haar stem klopte niet helemaal, en haar gedrag ook niet. Kon ze zoveel zijn veranderd in die honderd jaar?

‘Elayne?’ vroeg Rhand. ‘Wat is er met je gebeurd?’

‘Gebeurd? Nou, niets! Het is een prachtige, heerlijke dag. Mooi en vredig. Ik zit zo graag in de tuin om van de zon te genieten.’

Rhand keek verbaasd. Die onnozele toon, die geesteloze reactie... Zo was Elayne nooit geweest.

‘We moeten een feestmaal houden!’ riep Elayne uit, klappend in haar handen. ‘Ik zal Aviendha uitnodigen! Ze heeft deze week vrij van het zingen, hoewel ze waarschijnlijk in de kinderkamer aan het werk is. Ze is een van de vrijwilligsters daar.’

‘Kinderkamer?’

‘In Rhuidean,’ antwoordde Elayne. ‘Iedereen speelt zo graag met de kinderen, zowel hier als daar. Iedereen wedijvert om voor de kinderen te mogen zorgen! Maar we begrijpen dat iedereen op zijn beurt moet wachten.’

Aviendha die voor kinderen zorgde en tegen chorabomen zong. Daar was eigenlijk niets mis mee. Waarom zou ze niet van dergelijke dingen mogen genieten?

Maar aan de andere kant klopte het ook niet. Rhand dacht dat Aviendha een geweldige moeder zou zijn, maar dat ze de hele dag met de kinderen van andere mensen zou spelen...

Rhand keek in Elaynes ogen, heel diep. Er lag een schaduw in verscholen, ergens daarachter. O, het was een onschuldige schaduw, maar toch een schaduw. Het was net... net als...

Net als de schaduw achter de ogen van iemand die tot de Duistere was Bekeerd.

Rhand sprong overeind en ging struikelend achteruit. ‘Wat heb je hier gedaan?’ schreeuwde hij naar de hemel. ‘Shaitan! Geef antwoord!’

Elayne hield haar hoofd schuin. Ze was niet bang. Angst bestond hier niet. ‘Shaitan? Ik zou durven zweren dat ik die naam ergens van ken. Maar het is al zo lang geleden. Ik ben soms vergeetachtig.’ ‘SHAITAN!’ brulde Rhand.

IK HEB NIETS GEDAAN, TEGENSTANDER. De stem kwam van ver weg. DIT IS JOUW SCHEPPING.

‘Onzin!’ riep Rhand. ‘Je hebt haar veranderd! Je hebt ze allemaal veranderd!’

DACHT JE DAT ZE ONGEWIJZIGD ZOUDEN BLIJVEN ALS JE MIJ UIT HUN LEVEN VERWIJDERDE?

De woorden raakten Rhand als een mokerslag. Vol afgrijzen stapte hij achteruit toen Elayne opstond, overduidelijk bezorgd om hem. Ja, hij zag het nu, dat ding achter haar ogen. Ze was niet zichzelf... omdat Rhand haar het vermogen om zichzelf te zijn had afgenomen.

IK BEKEER MENSEN TOT MIJ, Zei Shaitan. DAT IS WAAR. ZE KUNNEN HET GOEDE NIET MEER KIEZEN ALS IK ZE EENMAAL DE MIJNE HEB GEMAAKT. WAARIN VERSCHILT DÏT DAARVAN, TEGENSTANDER?

ALS JE DIT DOET, ZIJN WE ÉÉN.

‘Nee!’ schreeuwde Rhand, die zijn handen tegen zijn hoofd drukte en op zijn knieën viel. ‘Nee! De wereld zou volmaakt zijn zonder jou!’

VOLMAAKT. ONVERANDERLIJK. VERPEST. DOE DIT, ALS JE WILT, TEGENSTANDER. OOK ALS JE ME DOODT ZAL IK WINNEN.

WAT JE OOK DOET, ÏK ZAL WINNEN.

Rhand schreeuwde en rolde zich op toen de volgende aanval van de Duistere over hem heen kwam. De nachtmerrie die Rhand had geschapen, barstte uiteen en linten van licht schoten weg als flarden rook.

De duisternis om hem heen beefde en trilde.

JE KUNT ZE NIET REDDEN.

Het Patroon – gloeiend, levendig – wikkelde zich weer om Rhand heen. Het echte Patroon. De waarheid van wat er gebeurde. Met zijn visioen van een wereld zonder de Duistere had hij iets verschrikkelijks geschapen. Iets afschuwelijks. Iets veel ergers dan wat ooit eerder had bestaan.

De Duistere viel weer aan.

Mart trok zich terug uit de gevechten en legde zijn ashandarei op zijn schouder. Karede had geëist te mogen vechten. Hoe hopelozer de toestand, hoe beter. Nou, hier zou die kerel dan verdomme wel blij mee zijn. Hij zou moeten dansen en lachen! Hij had zijn zin gekregen. Licht, maar het was zo.

Mart ging op een dode Trollok zitten, de enige zitplaats die voorhanden was, en dronk gretig uit zijn waterbuidel. Hij had de hartslag van de strijd gevonden, het ritme. Het was een troosteloos ritme. Demandred was slim. Hij had niet in Marts aas gehapt bij de voorde, waar hij alleen maar een kleiner leger had neergezet. Demandred had er Trolloks heen gestuurd, maar hield zijn Sharanen achter. Als Demandred de Hoogvlakte had verlaten om Elaynes leger aan te vallen, dan had Mart zijn eigen legers vanuit het westen en noordoosten over de Hoogvlakte kunnen laten stormen om de Schaduw van achteren te verpletteren. Nu probeerde Demandred zijn troepen achter Elaynes legers te krijgen, maar Mart had hem voorlopig gedwarsboomd. Hoe lang kon hij nog standhouden?

De Aes Sedai verging het niet zo goed, volgens verslagen. De Sharaanse geleiders wonnen die strijd. Geluk, dacht Mart, we zullen vandaag meer dan een beetje van jou nodig hebben. Laat me nu niet in de steek.

Dat zou een passend einde voor Martrim Cauton zijn. Het Patroon vond het wel leuk om hem uit te lachen. Ineens zag hij de grote grap ervan in: hij kreeg geluk als het niets betekende, maar alles werd hem weer afgepakt als het er echt toe deed.

Bloed en bloedas, dacht hij. Hij legde de lege waterbuidel opzij. Mart voelde zijn geluk op het ogenblik niet. Dat gebeurde wel eens. Hij wist niet of het geluk wel met hem was.

Nou, als ze dan niet de beschikking hadden over Martrim Cauton de geluksvogel, dan zouden ze in ieder geval Martrim Cauton de koppige krijgen. Hij was niet van zins vandaag te sterven. Er moest nog worden gedanst, gezongen, gekust met vrouwen. Eén vrouw, althans.

Hij stond op en sloot zich weer aan bij de doodswachtgardisten, de Ogier, Tams leger, de Bond, de Grenslanders, iedereen die hij hier had opgesteld. De strijd was hervat en ze vochten fel, en wisten zelfs de Sharanen een paar honderd meter achteruit te drijven. Maar Demandred had hem doorzien en was begonnen Trolloks tegen de helling bij de rivier op te sturen om zich weer in de strijd te werpen. Het was de steile helling – de moeilijkste om te beklimmen – maar Demandred wist ongetwijfeld dat hij Mart onder druk moest zetten.

Die Trolloks waren een echt gevaar. Er waren er genoeg bij de rivier om Elayne te kunnen omsingelen én zich omhoog te vechten naar de Hoogvlakte. Als ook maar één deel van Marts legers brak, was het afgelopen met hen.

Nou, Mart had zijn dobbelstenen geworpen en zijn bevelen gegeven. Er viel niets anders meer te doen dan vechten, bloeden en hopen.

Een fontein van licht, als vloeibaar vuur, schoot op van de westkant van de Hoogvlakte. Brandende druppels gesmolten steen vielen door de donkere lucht. Ierst dacht Mart dat I Vmandred had besloten uit die richting aan te vallen, maar de Verzaker was nog steeds gericht op het vernietigen van de Andoranen.

Nog een lichtflits. Daar streden de Aes Sedai. Mart was ervan overtuigd, ondanks de duisternis en de rook, dat hij Sharanen van west naar oost over de Hoogvlakte zag vluchten. Hij merkte dat hij glimlachte.

‘Kijk,’ zei hij, en hij sloeg Karede op de schouder om de aandacht van de man te trekken.

‘Wat is dat?’

‘Weet ik niet,’ zei Mart. ‘Maar het zet Sharanen in brand, dus ik ben er vrij zeker van dat het me wel bevalt. Ga door met vechten!’ Hij leidde Karede en de anderen in een volgende aanval op de Sharaanse soldaten.

Olver liep ineengedoken onder de bundel pijlen die hij op zijn rug had gebonden. Ze hadden echt gewicht, daar had hij op gestaan. Maar wat zou er gebeuren als een volgeling van de Schaduw de goederen zou onderzoeken en zou ontdekken dat er alleen maar doeken in het midden van de ransel gepropt zaten?

Setalle en Faile hoefden niet steeds naar hem te blijven kijken alsof hij elk ogenblik kon breken. Zó zwaar was die bundel nu ook weer niet. Al zou hem dat er natuurlijk niet van weerhouden wat medeleven bij Setalle te wekken als ze terug waren. Hij moest oefenen met dat soort dingen, anders zou hij net zo hopeloos eindigen als Mart.

Hun stoet trok verder naar de bevoorradingspost hier in de Verwoeste Landen, en onderweg gaf hij in zichzelf toe dat hij het niet erg zou hebben gevonden als zijn ransel iéts lichter was geweest. Niet omdat hij moe werd, maar hoe moest hij vechten als dat nodig was? Hij zou de ransel snel moeten laten vallen, en dit leek hem niet het soort ransel dat je de mogelijkheid gaf om wat dan ook snel te doen.

Zijn voeten waren bedekt met grijs stof. Hij had geen schoenen, en zijn kleren zouden nu niet eens meer goede poetslappen zijn. Eerder hadden Faile en de Bond een van de deerniswekkende karavanen aangevallen die op weg waren naar de bevoorradingspost van de Schaduw. Het had niet veel voorgesteld: maar drie Duistervrienden en één haveloze koopvrouw die een stoet uitgeputte, ondervoede gevangenen bewaakte.

Veel van hun voorraden droegen het wapen van Kandor: een rood paard. In feite waren de meesten van die gevangenen Kandori geweest. Faile had ze hun vrijheid aangeboden en ze naar het zuiden gestuurd, maar slechts de helft van hen was gegaan. De rest had zich bij haar willen aansluiten om mee te gaan naar de Laatste Slag, hoewel Olver zwervers op straat had gezien met meer vlees op hun botten dan deze kerels. Toch hielpen ze wel om Failes stoet echter te laten lijken.

Dat was belangrijk. Olver keek op toen ze de post naderden, waar het pad in de koude nacht werd verlicht met fakkels. Er stonden een paar van die roodgesluierde Aiel langs de zijkant, toekijkend terwijl de stoet langskwam. Olver keek weer omlaag, zodat ze zijn haat niet zouden zien. Hij had altijd geweten dat Aiel niet te vertrouwen waren.

Een paar wachters – geen Aiel, maar alweer Duistervrienden – riepen naar de stoet dat ze moesten stoppen. Aravine stapte naar voren, in de kleding van de koopvrouw die ze hadden gedood. Failes afkomst als Saldeaanse was overduidelijk, en er was besloten dat zij mogelijk te opvallend was om de rol van een Duistervriend-koopvrouw te spelen.

‘Waar zijn je wachters?’ vroeg de soldaat. ‘Dit is toch Lifa’s route? Wat is er gebeurd?’

‘Die stommelingen!’ schold Aravine, die op de grond spuugde. Olver verborg een glimlach. Haar hele gezicht veranderde. Ze kon goed toneelspelen. ‘Ze liggen daar nog ergens, dood! Ik had gezegd dat ze niet ’s nachts moesten gaan ronddwalen. Ik weet niet waar die drie aan dood zijn gegaan, maar we vonden ze aan de rand van het kamp. Hun lijken waren opgezwollen en hun huid was zwart.’ Ze trok een vies gezicht. ‘Ik denk dat er iets eieren heeft gelegd in hun uitgeholde maag. We hebben niet afgewacht wat eruit zou komen.’

De soldaat gromde. ‘En jij bent?’

‘Pansai,’ zei Aravine. ‘Lifa’s zakenpartner.’

‘Sinds wanneer heeft Lifa een zakenpartner?’

‘Sinds ik haar neerstak en haar route overnam.’

Wat ze over Lifa wisten, was gekomen van de geredde gevangenen. Het was niet veel. Olver voelde dat hij zweette. De wachter keek Aravine langdurig aan en liep toen keurend langs de rij mensen.

Failes soldaten stonden tussen de Kandoraanse gevangenen. Ze deden hun best om de juiste houding aan te nemen.

‘Jij, vrouw,’ zei de wachter, wijzend naar Faile. ‘Saldeaanse, hè?’ Hij lachte. ‘Ik dacht dat een Saldeaanse een man nog eerder zou doden dan zich gevangen te laten nemen.’ Hij gaf Faile een zet tegen haar schouder.

Olver hield zijn adem in. O, bloed en bloedas! Vrouwe Faile zou dat nooit over haar kant laten gaan. De wachter wilde kijken of de gevangenen echt waren gebroken of niet! Failes houding, haar uitstraling, zou haar verraden. Ze was van adellijke geboorte, en...

Faile zakte in elkaar, maakte zich klein en jammerde een antwoord dat Olver niet kon verstaan.

Olver merkte dat zijn mond open hing, deed hem gauw weer dicht en keek naar de grond. Hoe kon dit? Hoe had een adellijke vrouwe als Faile geleerd zich te gedragen als een dienaar?

De wachter gromde. ‘Doorlopen,’ zei hij, wuivend naar Aravine. ‘Wacht daar totdat we je roepen.’

De groep schuifelde naar een terrein verderop, waar Aravine iedereen opdroeg te gaan zitten. Ze bleef zelf aan de zijkant staan wachten, met haar armen over elkaar en tikkend met haar voet. De donder rommelde en Olver voelde een vreemde rilling. Hij keek op, recht in het oogloze gezicht van een Myrddraal.

Er voer een schok door Olver heen alsof hij in een ijzig meer was gegooid. Hij kon geen adem krijgen. De Myrddraal schreed glijdend om de groep heen, waarbij zijn mantel roerloos en doods omlaag bleef hangen. Na een verschrikkelijk ogenblik liep hij door, terug naar het bevoorradingskamp.

‘Op zoek naar geleiders,’ fluisterde Faile tegen Mandevwin.

‘Het Licht sta ons bij,’ fluisterde de man terug.

Het wachten was bijna ondraaglijk. Uiteindelijk kwam er een mollige vrouw in witte kleding aanlopen, die een Poort weefde. Aravine blafte dat iedereen moest opstaan en door de Poort moest gaan. Olver sloot zich in de rij aan, vlak bij Faile, en ze gingen van het land met rode aarde en koude lucht naar een plek waar het stonk alsof er brand woedde.

Ze betraden een chaotisch kamp vol Trolloks. Vlakbij stonden een paar grote kookpotten te borrelen. Achter het kamp leidde een helling steil omhoog naar een of ander groot plat. Slierten rook rezen daarboven op, en van daaraf en ergens links van Olver waren de geluiden van strijd te horen. De jongen wendde zich af van de helling en zag de donkere omtrekken van een hoge, smalle berg in de verte, oprijzend van de vlakte als een kaars midden op een tafel.

Hij draaide zich weer om en keek naar de helling achter het kamp. Olvers hart stond stil. Er kwam een lichaam van de top van de helling omlaag rollen, met in zijn hand nog een banier. Een banier met een grote rode hand erop. De Bond van de Rode Hand! De man en de banier vielen te midden van een groep Trolloks die dampende stukken vlees zaten te eten bij een vuur. Vonken vlogen alle kanten op en de woedende beesten sleurden de indringer uit het vuur, maar hij gaf allang niet meer om wat ze met hem deden.

‘Faile!’ fluisterde hij.

‘Ik zie het.’ Haar bundel verborg de zak met de Hoorn erin. Ze voegde eraan toe, meer tegen zichzelf dan tegen hem: ‘Licht. Hoe moeten we bij Mart komen?’

Faile en Olver stapten opzij toen de rest van hun groep door de Poort kwam. Ze hadden zwaarden, maar die droegen een paar van de mannen in bundels op hun rug, alsof het wapens voor het slagveld waren.

‘Bloed en as,’ fluisterde Mandevwin, die zich bij hen aansloot. In een omheining verderop jammerden gevangenen. ‘Misschien stoppen ze ons daar ook wel in. Dan kunnen we ’s nachts wegglippen.’

Faile schudde haar hoofd. ‘Dan pakken ze ons ook die bundels af en hebben we geen wapens meer.’

‘Wat moeten we dan doen?’ vroeg Mandevwin. Hij keek opzij toen er een groep Trolloks langskwam, die met lijken sleepten die ze op het slagveld hadden verzameld. ‘Vechten? Hopen dat heer Mart ons ziet en hulp stuurt?’

Dat zag Olver niet zo zitten. Hij wilde vechten, maar die Trolloks waren gróót. Een ervan liep vlak langs en draaide een wolfachtige kop zijn kant op. Ogen die ook van een mens hadden kunnen zijn, bekeken hem haast hongerig van top tot teen. Olver stapte achteruit en reikte naar zijn bundel, waar hij zijn mes in had verstopt.

‘We vluchten,’ fluisterde Faile zodra de Trollok weg was. ‘We rennen tien verschillende kanten op en proberen ze te verwarren. Misschien kunnen een paar van ons dan ontkomen.’ Ze trok een wenkbrauw op. ‘Waar blijft Aravine toch?’

Bijna op datzelfde ogenblik stapte Aravine door de Poort. De vrouw in het wit, die de Poort had gemaakt, volgde haar naar buiten, en toen wees Aravine naar Faile.

Faile ging met een ruk de lucht in. Olver slaakte een kreet. Mandevwin vloekte, smeet zijn bundel neer en reikte naar zijn zwaard, terwijl Arrela en Selande gilden. Alle drie werden ze even later de lucht in gesleept met wevingen, en Aiel in rode sluiers kwamen met getrokken wapens door de Poort rennen.

Er brak chaos uit. Een paar van Failes soldaten vielen terwijl ze met hun vuisten probeerden te vechten. Olver dook op de grond en zocht naar zijn mes, maar tegen de tijd dat hij zijn hand op het heft ervan had, was de schermutseling al afgelopen. De anderen waren allemaal onderworpen of vastgebonden met lucht.

Zo snél, dacht Olver wanhopig. Waarom had niemand hem gewaarschuwd dat gevechten zo snel gingen?

Ze leken hem te zijn vergeten, maar hij wist niet wat hij moest doen.

Aravine liep naar Faile toe, die nog altijd in de lucht hing. Wat gebeurde hier? Aravine... had zij hen verraden?

‘Het spijt me, vrouwe,’ zei Aravine tegen Faile. Olver kon haar amper horen. Niemand besteedde aandacht aan hem. De Aiel hielden een oogje op de soldaten en duwden ze bij elkaar om te worden bewaakt. Meer dan een paar soldaten lagen bloedend op de grond.

Faile kronkelde in de lucht en haar gezicht werd rood van inspanning. Ze had overduidelijk een prop in haar mond. Faile zou nooit zwijgen als haar zoiets overkwam.

Aravine haalde de zak met de Hoorn van Failes rug en keek erin. Haar ogen werden groot van ontzag. Ze snoerde de zak weer dicht en hield hem tegen zich aan. ‘Ik had gehoopt,’ fluisterde ze tegen Faile, ‘dat ik mijn oude leven kon achterlaten. Dat ik opnieuw zou kunnen beginnen. Ik dacht dat ik me kon verstoppen of dat ik zou worden vergeten, dat ik kon terugkeren naar het Licht. Maar de Grote Heer vergeet niet, en je kunt je niet voor hem verstoppen. Ze vonden me meteen die eerste nacht dat we Andor bereikten. Dit is niet wat ik had gewild, maar het is wat ik moet doen.’

Aravine draaide zich om. ‘Een paard!’ riep ze. ‘Ik breng dit pakketje zelf naar heer Demandred, zoals me is bevolen.’

De vrouw in het wit liep naar haar toe en de twee begonnen op gedempte toon te ruziën. Olver keek om zich heen. Niemand lette op hem.

Zijn handen begonnen te trillen. Hij had wel geweten dat Trolloks groot en lelijk waren, maar... deze schepsels waren nachtmerries. Nachtmerries overal om hem heen. O, Licht!

Wat zou Mart doen?

‘Dovie’andi se tovya sagain,’ fluisterde Olver, en hij haalde zijn mes uit de schede. Met een schreeuw wierp hij zich op de vrouw in het wit en stak het mes in haar onderrug.

Ze gilde. Faile viel uit haar boeien van lucht op de grond. En toen ineens sprongen de omheiningen van de gevangenen open en rende een groep brullende mannen de vrijheid tegemoet.

‘Maak hem hoger!’ riep Doesine. ‘Schiet op!’

Leane gehoorzaamde en weefde Aarde, samen met de andere zusters. De grond voor hen beefde, kwam in een bult omhoog en zakte weer in als een opgestuwd kleed. Ze maakten de weving af en gebruikten de bult als dekking tegen het vuur dat vanaf de helling boven hen omlaag kwam.

Doesine leidde dit bijeengeraapte stel. Een stuk of twaalf Aes Sedai, een paar zwaardhanden en soldaten. De mannen omklemden hun wapens, maar die waren de afgelopen uren ongeveer net zo werkzaam gebleken als broden. De Kracht knetterde en siste in de lucht. De provisorische verschansing beefde terwijl de Sharanen hem met vuur bestookten.

Leane gluurde boven de verschansing uit en hield de Ene Kracht vast. Ze had zich hersteld van haar ontmoeting met de Verzaker Demandred. Het was een onrustbarende ervaring geweest om zo volkomen in zijn macht te zijn. Haar leven had binnen een tel uitgedoofd kunnen worden. Ze was ook verontrust geweest over de felheid van zijn getier. Zijn haat jegens de Herrezen Draak leek op niets wat ze ooit eerder had gezien.

Een groep Sharanen was de helling af gekomen en wierp wevingen naar de provisorische verschansing. Leane hakte een weving uit de lucht, werkend als een chirurgijn die aangetast vlees wegsneed. Leane was nu veel zwakker in de Ene Kracht dan vroeger.

Ze moest dus zorgen dat haar wevingen doeltreffender waren. Het was opmerkelijk wat een vrouw met veel minder kracht toch nog kon bereiken.

De verschansing ontplofte.

Leane dook opzij toen klompen aarde omlaag regenden. Ze rolde hoestend door flarden rook, maar ze hield saidar vast. Het waren die Sharaanse mannen! Ze kon hun wevingen niet zien. Ze krabbelde met haar armen vol krassen en een gerafeld gewaad overeind. Ze zag een flits van iets blauws in een greppel verderop. Doesine. Leane rende naar haar toe.

En vond daar het lichaam van de vrouw. Maar niet haar hoofd.

Leane voelde een ogenblikkelijk, bijna overstelpend verlies en verdriet. Doesine en zij waren niet hecht geweest, maar ze hadden hier samen gestreden. De verliezen, de verwoesting putten Leane uit. Hoeveel konden ze nog aan? Hoeveel mensen zou ze nog moeten zien sterven?

Ze herpakte zich met moeite. Licht, dit was een ramp. Ze hadden op vijandelijke Gruwheren gerekend, maar er waren honderden en nog eens honderden van die Sharanen. Een hele natie van geleiders, allemaal geoefend in de strijd. Het slagveld lag vol met flarden kleur: gevallen Aes Sedai. I lun zwaardhanden stormden tegen de helling op, brullend van woede om hel verlies v.in hlin Aes Sedai terwijl ze werden verwoest door uitbarstingen van de Kracht.

Leane strompelde naar een groep Roden en Groenen die standhielden in een holte tegen de westelijke helling. Het terrein beschermde hen voorlopig, maar hoe lang zouden de vrouwen dit volhouden?

Toch was ze trots. Ze werden overstelpt door een overmacht, en toch bleven de Aes Sedai vechten. Dit leek niets op de verslagen over de nacht dat de Seanchanen aanvielen, toen een verdeelde Toren van binnenuit was opgebroken. Deze vrouwen hielden stand. Elke keer als een groepje van hen uiteen werd gedreven, kwamen ze weer bij elkaar en vochten door. Ondanks het verlies van de Amyrlin hield de Toren stand. Er viel vuur uit de lucht, maar bijna even zoveel vloog terug, en bliksems sloegen aan beide kanten in.

Leane liep behoedzaam naar de groep toe en sloot zich aan bij Raechin Connoral, die gehurkt bij een rotsblok zat en wevingen van Vuur op de naderende Sharanen afschoot. Leane speurde naar terugkerende wevingen en ketste er een af met een snelle weving van Water, waardoor de vuurbol in vonkjes uiteenspatte.

Raechin knikte naar haar. ‘En ik maar denken dat je nergens anders meer goed voor was dan naar mannen lonken.’

‘De Domaanse kunst is erop gericht om te krijgen wat je wilt, Raechin,’ zei Leane kil, ‘met zo weinig mogelijk inspanning.’

Raechin snoof en schoot een paar vuurbollen op de Sharanen af. ‘Dan moet je me toch eens een lesje geven,’ zei ze. ‘Als het echt mogelijk is om mannen te laten doen wat je wilt, zou ik dat heel graag willen leren.’

Die gedachte was zo belachelijk dat Leane ondanks de verschrikkelijke omstandigheden bijna begon te lachen. Een Rode, die haar gezicht beschilderde en de Domaanse kunst van het manipuleren leerde? En waarom niét, dacht Leane, die nog een vuurbol uit de lucht sloeg. De wereld veranderde, en de Ajahs – hoe traag ook – veranderden mee.

Het verzet van de zusters trok de aandacht van nog meer Sharaanse geleiders. ‘We zullen deze plek straks moeten verlaten,’ zei Raechin.

Leane knikte alleen.

‘Die Sharanen...’ grauwde de Rode. ‘Moet je kijken!’

Leane zoog haar adem naar binnen. Veel van de Sharaanse troepen op dit terrein hadden zich uit het gevecht teruggetrokken – iets anders scheen hun aandacht te hebben getrokken – maar de geleiders hadden hen vervangen door een grote groep angstig ogende mensen, die ze voor hun gelederen zetten om aanvallen op te vangen. Velen van die mensen hadden stokken of gereedschap waarmee ze konden vechten, maar ze bleven opeengepakt staan en hielden onzeker hun wapens vast.

‘Bloed en bloedas,’ vloekte Raechin, waarop Leane haar wenkbrauwen naar haar optrok. Ze bleef weven en probeerde bliksems achter de rijen bange mensen omlaag te sturen. Toch raakte ze nog velen van hen. Leane werd er misselijk van, maar ook zij viel aan.

Terwijl ze bezig waren, kroop Manda Wan naar hen toe. De Groene was besmeurd met roet en zag er vreselijk uit. Waarschijnlijk net zo vreselijk als ik, dacht Leane, die naar haar eigen bekraste en zwarte armen keek.

‘We gaan achteruit,’ zei Manda. ‘Misschien moeten we Poorten gebruiken.’

‘En waar gaan we dan heen?’ vroeg Leane. ‘Weg bij de strijd?’

De drie werden stil. Nee. In deze strijd was geen aftocht mogelijk. Ze moesten hier winnen, punt uit.

‘We zijn te veel verspreid,’ antwoordde Manda. ‘We moeten in ieder geval achteruitgaan om te hergroeperen. We moeten de vrouwen bij elkaar brengen, en dit is het enige wat ik kan bedenken. Behalve als jij wat beters weet.’

Manda keek naar Raechin. Leane was nu te zwak in de Kracht, dus haar mening deed er niet veel toe. Ze richtte zich op het afslaan van wevingen terwijl de twee op gedempte toon overlegden. De Aes Sedai verderop begonnen de holte te verlaten en langs de heuvel omlaag te gaan. Ze zouden hergroeperen, een Poort maken naar de Dasharknobbel en dan besluiten wat ze gingen doen.

Wacht. Wat was dat? Leane voelde iemand in de buurt heel krachtig geleiden. Hadden de Sharanen een cirkel gevormd? Ze tuurde. Het was nacht, maar er woedden genoeg brandjes om licht te geven. Er rees ook een heleboel rook op. Leane weefde Lucht om de rook te verdrijven, maar het trok al vanzelf op, uiteengeslagen alsof er een stevige bries was opgestoken.

Egwene Alveren beende langs hen tegen de helling op, gloeiend met de kracht van honderd vuren. Dat was meer Kracht dan Leane een vrouw ooit eerder had zien vasthouden. De Amyrlin liep met uitgestoken hand door, met daarin een witte staaf. Egwenes ogen leken te stralen.

Met een uitbarsting van licht en Kracht schoot Egwene een tiental afzonderlijke stromen Vuur af. Minstens. Ze beukten tegen de helling boven hen en smeten de lichamen van Sharaanse geleiders de lucht in.

‘Manda,’ zei Leane, ‘ik geloof dat we een beter verzamelpunt hebben gevonden.’

Talmanes hield een twijgje in de lantaarn en stak daarmee zijn pijp aan. Hij pufte er één keer aan, maar toen begon hij te hoesten en klopte hij de pijp uit op de rotsige grond. De tobak was bedorven. Verschrikkelijk bedorven. Hij hoestte en plette de stinkende tobak met zijn hak.

‘Alles goed, heer?’ vroeg Melten, die langsliep en ondertussen met zijn rechterhand achteloos een paar hamers opgooide.

‘Ik leef nog,’ antwoordde Talmanes. ‘En dat is al veel meer dan ik had verwacht.’

Melten knikte uitdrukkingsloos en liep door om zich aan te sluiten bij een van de groepen die aan de draken werkten. De diepe grot om hen heen galmde van het gekletter van hamers op hout terwijl de Bond zijn best deed om de wapens te herstellen. Talmanes tikte tegen de lantaarn om te kijken hoeveel olie er nog in zat. Het stonk verschrikkelijk als het brandde, maar daar begon hij aan te wennen. Ze hadden nog voor een paar uur olie.

Dat was mooi, want deze grot had voor zover hij wist geen uitgangen naar het slagveld erboven. Hij was alleen bereikbaar via een Poort. De een of andere Asha’man had ervanaf geweten. Vreemde kerel. Wat voor man kende nu grotten die je niet anders kon bereiken dan met de Ene Kracht?

Maar goed, de Bond zat hier vast, op een veilige, maar afgezonderde plek. Ze ontvingen heel af en toe nieuws dankzij Marts boodschappen.

Talmanes spitste zijn oren en dacht in de verte het geknal te kunnen horen van de geleiders die boven vochten, maar hij verbeeldde het zich. Het land was stil en deze oude stenen hadden al sinds het Breken geen daglicht meer gezien, of misschien wel nooit.

Talmanes schudde zijn hoofd en liep naar een van de groepen toe. ‘Hoe gaat het?’

Dennel gebaarde naar enkele vellen papier die Aludra hem had gegeven, met richtlijnen voor het herstellen van deze draak. De vrouw zelf stond aanwijzingen te geven aan een van de andere werkgroepen, en haar lichte tongval galmde door de grot.

‘De meeste buizen zijn sterk,’ zei Dennel. ‘En als je erbij stilstaat, zijn ze natuurlijk ook gemaakt om een beetje vuur en nu en dan een ontploffing te weerstaan...’ Hij grinnikte, maar toen zweeg hij en keek Talmanes aan.

‘Laat mijn gezicht je goede stemming niet verpesten,’ zei Talmanes, die zijn pijp wegstopte. ‘En laat je ook niet bedrukken door het feit dat we vechten aan het einde van de wereld, dat onze legers veruit in de minderheid zijn en dat als we verliezen, onze zielen allemaal vernietigd worden door de Duistere Heer van alle kwaad.’

‘Het spijt me, heer.’

‘Dat was een grapje.’

Dennel knipperde met zijn ogen. ‘Dat?’

‘Ja.’

‘Dat was een grapje.’

‘Ja.’

‘U hebt een heel bijzondere kijk op grappen, heer,’ zei Dennel. ‘Dat heb ik vaker gehoord.’ Talmanes bukte en bekeek de drakenkar. Het verschroeide hout werd bijeengehouden met schroeven en extra planken. ‘Dit ziet er niet echt duurzaam uit.’

‘Hij doet het wel, heer. We zullen hem alleen niet snel kunnen verplaatsen. Zoals ik al zei, de buizen zelf zijn nog wel goed, maar de karren... We hebben gedaan wat we konden met wat we nog hadden en de spullen uit Baerlon, maar we kunnen niet alles bereiken in de tijd die we hebben.’

‘Die we mét hebben,’ verbeterde Talmanes hem. ‘Heer Mart kan ons ieder ogenblik oproepen.’

‘Als ze nog leven, daarboven,’ zei Dennel, die naar het dak van de grot keek.

Een onrustbarende gedachte. De Bond kon zijn laatste dagen wel beleven in deze grot. In ieder geval zouden er niet meer veel van die dagen zijn. Ofwel de wereld kwam ten einde, of hun voedsel raakte op. Ze zouden het nog geen week uithouden, hier onder de grond. In het donker.

Bloed en as, Mart. Ik hoop maar dat je niet verliest. Ik hoop het maar! De Bond was nog steeds in staat om te vechten. Ze zouden niet hier eindigen, verhongerend onder de grond.

Talmanes hield zijn lantaarn omhoog en draaide zich om om weg te lopen, maar toen viel hem iets op. De soldaten die aan de draken werkten, wierpen een verwrongen schaduw op de muur, als een man in een wijde mantel en met een hoed die zijn gezicht verborg.

Dennel volgde zijn blik. ‘Licht. Het lijkt wel alsof ouwe Jak zelf naar ons staat te kijken, hè?’

‘Inderdaad,’ zei Talmanes. Toen, met stemverheffing, zei hij: ‘Het is hier veel te stil! Laten wc wat zingen, mannen.’

Sommige mannen onderbraken hun werk. Aludra stond op, zette haar handen in haar zij en keek hem afkeurend aan.

Dus begon Talmanes zelf maar.

‘We breken nog een wijnzak aan,

kussen de meisjes zodat ze niet huilen gaan,

gooien de dobbelstenen tot aan de maan,

om te dansen met Schemerige Jak!’

Stilte.

Toen begonnen de mannen:

‘We vloeken eens goed,

brengen de meisjes een groet,

en gaan ervandoor met de Duisteres poet,

om te dansen met Schemerige Jak!’

Hun luide stemmen kaatsten tegen de rotswanden terwijl ze werkten en zich haastig voorbereidden op het aandeel dat zij zouden leveren.

En leveren zouden ze het. Talmanes zou daarvoor zorgen. Zelfs als ze zich in een storm van drakenvuur deze graftombe uit moesten blazen.

Toen Olver de vrouw in het wit met zijn mes stak, verdwenen Failes boeien. Ze belandde op de grond, wankelde, maar bleef staan. Mandevwin viel met een vloek naast haar neer.

Aravine. Licht, Aravine! Meegaand, nauwgezet en vaardig. Aravine was een Duistervriend.

En ze had de Hoorn.

Aravine keek naar de Aes Sedai die Olver had aangevallen. Ze raakte in paniek, greep het paard dat een dienaar haar had gebracht en sprong in het zadel.

Faile rende naar haar toe terwijl gevangenen brullend uit nabijgelegen hokken stormden, zich op Trolloks wierpen en probeerden die hun wapens afhandig te maken. Ze was bijna bij Aravine toen de vrouw weg galoppeerde met de Hoorn. Ze reed naar de vlakkere hellingen, waardoor ze naar de Hoogvlakte zou kunnen komen.

‘Nee!’ schreeuwde Faile. ‘Aravine! Doe dit niet!’ Faile rende achter haar aan, maar ze zag dat het zinloos was.

Een paard. Ze had een paard nodig. Faile keek snel om zich heen en zag de paar lastdieren die ze door de Poort hadden meegenomen. Ze rende naar Bela toe en ontdeed haar met een paar halen van haar mes van het zadel en alle andere lading. Ze sprong op de blote rug van de merrie, pakte de teugels en spoorde haar aan.

De ruige merrie galoppeerde achter Aravine aan en Faile boog zich laag over haar rug naar voren. ‘Rennen, Bela,’ zei Faile. ‘Als je nog kracht hebt achtergehouden, dan is dit de tijd om het te gebruiken. Alsjeblieft, meisje, rennen. Rénnen.’

Bela stormde over de platgetreden grond, en haar hoefslagen vermengden zich met de donder van boven. Het Trollok-kamp was een duistere plek, alleen verlicht door kookvuren en hier en daar een fakkel. Faile had het gevoel dat ze door een nachtmerrie reed.

Verderop sprongen een paar Trolloks op het pad om haar de pas af te snijden. Faile boog zich verder voorover en bad tot het Licht dat ze haar zouden missen. Bela vertraagde, maar toen kwamen er twee ruiters met lansen naast Faile rijden. Een van hen door boorde de nek van een Trollok, en hoewel de andere ruiter zijn doelwit miste, beukte zijn paard een Trollok opzij en maakte ruimte. Bela galoppeerde tussen de verwarde Trolloks door en haalde de twee mannen in die voor haar reden, de een fors, de ander slank. Harnan en Vanin.

‘Jullie twee!’ brulde Faile.

‘Gegroet, vrouwe!’ zei Harnan lachend.

‘Hoe?’ riep ze boven het gedender van de hoeven uit.

‘We hebben ons laten oppikken door een karavaan,’ riep Harnan terug, ‘en ons gevangen laten nemen. Ze hebben ons een paar uur geleden teruggebracht door een Poort, en we hebben de gevangenen voorbereid op een ontsnapping. Jullie aankomst zorgde voor de afleiding die we nodig hadden!’

‘De Hoorn! Jullie wilden de Hoorn stelen!’

‘Nee,’ riep Harnan terug, ‘we wilden Marts tobak stelen!’

‘Ik dacht dat je het had begraven om het achter te laten!’ riep Vanin vanaf de andere kant. ‘Ik dacht dat het Mart niet zou kunnen schelen. Hij is me toch nog een paar mark schuldig! Toen ik die zak openmaakte en daar die verdomde Hoorn van Valere zag... bloed en as! Ik durf te wedden dat ze mijn schreeuw helemaal in Tar Valon hebben gehoord!’

Faile kreunde toen ze het zich voorstelde. De kreet die Faile had gehoord, was een kreet van verbazing geweest, en dat was wat dat beerachtige schepsel tot een aanval had uitgelokt.

Nou, nu kon ze niet meer naar dat ogenblik terug. Ze klemde zich met haar knieën aan Bela vast en spoorde het paard aan. Verderop galoppeerde Aravine tussen Trolloks, op weg naar de plek waar de steile helling glooiender werd. Aravine brulde de Trolloks toe dat ze haar moesten helpen. De galopperende paarden gingen echter harder dan Trolloks konden rennen.

Demandred. Aravine had gezegd dat ze de Hoorn naar een Verzaker zou brengen. Faile gromde zachtjes, dook verder naar voren, en onvoorstelbaar genoeg liep Bela op Vanin en Harnan uit. Ze vroeg niet waar die twee hun paarden vandaan hadden. Ze richtte al haar aandacht op Aravine.

Er klonk een schreeuw door het kamp, en Vanin en Harnan splitsten zich af om ruiters te onderscheppen die op Faile af kwamen. Zij zwenkte opzij, spoorde Bela aan om over een stapel spullen te springen en midden tussen een groep mensen in vreemde kleding door te galopperen, die zaten te eten bij een vuurtje. Ze schreeuwden haar met een vette tongval na.

Stukje bij beetje liep ze op Aravine in. Bela snoof en hijgde, en haar vacht was donker van het zweet. De Saldeaanse cavalerie behoorde tot de beste in het land, en Faile had kijk op paarden. Ze had op alle soorten paarden gereden. In die minuten hier op het slagveld zou ze Bela rustig tegenover de beste uit Tyr hebben gezet. De ruige merrie, van een onbestemd ras, galoppeerde als een renpaard.

Terwijl ze het ritme van de hoefslagen onder zich voelde, haalde Faile een mes uit haar mouw. Ze spoorde Bela aan om over een holte in de grond te springen en even hingen ze in de lucht, terwijl Faile de wind, de daling en het ogenblik inschatte. Ze haalde haar arm naar achteren en liet het mes door de lucht vliegen vlak voordat Bela’s hoeven de grond raakten.

Het mes vloog in een rechte lijn en begroef zich in Aravines rug. De vrouw gleed uit het zadel en viel op de grond, en de zak glipte uit haar hand.

Faile sprong van Bela af, rende door en kwam glijdend tot stilstand bij de zak. Ze maakte het koord los waarmee het dichtzat en zag de glinsterende Hoorn erin zitten.

‘Het... spijt me...’ fluisterde Aravine, die omrolde. Haar benen bewogen niet mee. ‘Zeg niet tegen Aldin wat ik heb gedaan. Hij kiest... altijd de verkeerde... vrouwen...’

Faile stond op en keek de vrouw met medelijden aan. ‘Bid maar dat de Schepper je ziel behoedt, Aravine,’ zei Faile, en ze klom weer op Bela’s rug. ‘Want zo niet, dan eigent de Duistere zich je toe. Ik laat je aan hem over.’ Ze spoorde Bela weer aan.

Er waren nog meer Trolloks verderop die haar zagen aankomen. Ze schreeuwden, en een paar Myrddraal schreden naar voren en wezen naar Faile. Ze kwamen naar voren om haar de weg te versperren.

Faile klemde grimmig haar kiezen op elkaar en stuurde Bela terug in de richting waar ze vandaan was gekomen, in de hoop Harnan, Vanin of ieder ander die kon helpen tegen te komen.

In het kamp was het een drukte van belang, en Faile hoorde dat er ruiters achter haar aan kwamen en schreeuwden: ‘Ze heeft de Hoorn van Valere!’

Ergens hoog op de heuvel streden Mart Cautons troepen tegen de Schaduw. Zo dichtbij!

Een pijl raakte de grond naast haar, gevolgd door nog meer pijlen. Faile bereikte de omheining van de gevangenen, waar overal stukken van de hekken en lichamen op de grond lagen. Bela hijgde, misschien aan het eind van haar krachten. Faile zag een ander paard verderop, een vosruin die al gezadeld was en met zijn snuit tegen een gevallen soldaat aan zijn voeten duwde.

Faile hield in. Wat moest ze doen? Een ander paard nemen, maar dan? Ze keek over haar schouder en dook omlaag toen er nog een pijl over haar heen vloog. Ze had een stuk of tien Sharaanse soldaten te paard achter zich aan, gekleed in doekenpantsers bestikt met ringetjes. Ze werden gevolgd door honderden Trolloks.

Zelfs met een vers paard, dacht ze, kan ik ze niet voor blijven. Ze leidde Bela achter de dekking van een paar wagens en sprong eraf, met de bedoeling naar het verse paard te rennen.

‘Vrouwe Faile?’ vroeg een klein stemmetje.

Faile keek omlaag. Olver zat ineengedoken onder de wagen, met zijn mes in zijn hand.

De ruiters waren bijna bij haar. Faile had geen tijd om na te denken. Ze trok de Hoorn uit de zak en drukte hem in Olvers armen. ‘Hou hem bij je,’ zei ze. ‘Verstop je. Breng hem later vanavond naar Mart Cauton toe.’

‘Verlaat u me?’ vroeg Olver. ‘Laat u me alleen?’

‘Ik moet wel,’ zei ze. Ze propte een paar bundels pijlen in de zak terwijl haar hart tekeerging. ‘Als die ruiters weg zijn, zoek dan een andere schuilplaats! Ze zullen terugkomen om te zoeken op plaatsen waar ik ben geweest, als ze...’

Als ze me hebben gevangen.

Faile zou zichzelf met het mes moeten steken, anders konden ze haar martelen om te achterhalen wat ze met de Hoorn had gedaan. Ze pakte Olver bij zijn arm. ‘Het spijt me dat ik zo’n zware last op je leg, kleintje. Er is niemand anders. Je hebt het goed gedaan, daarstraks. Dit kun je wel. Breng de Hoorn naar Mart, anders is alles verloren.’

Ze rende weg bij de wagen en liet duidelijk zien dat ze een zak in haar armen droeg. Een paar van die vreemd geklede buitenlanders zagen haar en wezen. Ze tilde de zak hoog op, klom in het zadel van de ruin en dreef hem aan tot galop.

De Trolloks en Duistervrienden volgden en lieten de jongen en zijn zware last ineengedoken onder een wagen midden in het Trollok-kamp zitten.

Logain draaide de dunne schijf om en om in zijn handen. Zwart en wit, doormidden gespleten door een kronkellijn. Cuendillar, zeiden ze. De vlokken die onder zijn vingers loslieten, leken de zogenaamd eeuwige sterkte ervan te bespotten.

‘Waarom heeft Taim ze niet gebroken?’ vroeg Logain. ‘Hij had het kunnen doen. Ze zijn zo broos als oud leer.’

‘Weet ik niet,’ zei Androl, kijkend naar de anderen in zijn groep. ‘Misschien was de tijd nog niet rijp.’

‘Breek ze op het juiste ogenblik, dan helpt dat de Draak,’ zei de man die zichzelf Emarin noemde. Hij klonk ongerust. ‘Breek ze op het verkeerde ogenblik... en dan?’

‘Niks goeds, neem ik aan,’ zei Pevara. Een Rode.

Zou hij ooit wraak kunnen nemen op degenen die hem hadden gestild? Ooit had die haat – en alleen die haat – hem zijn overlevingsdrang gegeven. Nu vond hij een nieuwe honger binnen in zichzelf. Hij had Aes Sedai verslagen, ze onderworpen en ze voor zichzelf opgeëist. Wraak leek... leeg. Zijn over langere tijd opgebouwde dorst om M’Hael te doden vulde een beetje van die leegte, maar niet genoeg. Wat nog meer?

Ooit had hij zichzelf de Herrezen Draak genoemd. Ooit had hij zich erop voorbereid over de wereld te heersen. Die onder de duim te krijgen. Hij betastte het zegel van de kerker van de Duistere terwijl hij aan de rand van het slagveld stond. Hij bevond zich ver in het zuidwesten, beneden de moerassen, waar zijn Asha’man een klein basiskamp hadden. In de verte klonk gebons op de Hoogvlakte: ontploffingen van wevingen die heen en weer schoten tussen Aes Sedai en Sharanen.

Een groot aantal van zijn Asha’man had daar gestreden, maar de Sharaanse geleiders waren met grotere aantallen dan de Aes Sedai en Asha’man samen. Anderen slopen over de slagvelden op jacht naar Ciruwheren.

Hij verloor sneller mannen dan de Schaduw. Er waren gewoon te veel vijanden.

Hij hield het zegel omhoog. Er zat een kracht in. Kracht om de Zwarte Toren te beschermen, misschien? Als ze ons niet vrezen, mij niet vrezen, wat gebeurt er dan met ons zodra de Draak dood is?

Er kwam ontevredenheid door de binding. Hij keek Gabrelle in de ogen. Ze had naar de strijd staan kijken, maar nu keek ze naar hem. Vragend. Dreigend?

Had hij nu echt gedacht dat hij een Aes Sedai had getemd? Die gedachte had hem aan het lachen moeten maken. Geen enkele Aes Sedai kon getemd worden, nooit.

Logain stopte nadrukkelijk het zegel bij de twee andere in de buidel aan zijn riem. Hij trok het koordje aan en keek Gabrelle in de ogen. Haar bezorgdheid piekte. Heel even had hij het gevoel dat ze bezorgd was óm hem, en niet vanwége hem.

Misschien leerde ze hoe ze de binding moest beïnvloeden, hoe ze hem gevoelens kon sturen waarvan ze dacht dat die hem zouden sussen. Nee, Aes Sedai waren niet te temmen. Ze werden niet beheerst nu ze gebonden waren. Het had alles alleen maar ingewikkelder gemaakt.

Hij reikte naar zijn hoge kraag, haalde de drakenspeld die hij daar droeg eraf en gaf hem aan Androl. ‘Androl Genhald, je bent naar de krocht des doods gelopen en weer teruggekeerd. Al twee keer sta ik bij je in het krijt. Ik benoem je tot volle Asha’man. Draag de speld met trots.’ Hij had de man zijn zwaardspeld al teruggegeven en hem weer tot Toegewijde benoemd.

Androl aarzelde, maar toen nam hij met eerbiedige handen de speld aan.

‘En de zegels?’ vroeg Pevara, met over elkaar geslagen armen. ‘Die zijn van de Witte Toren. De Amyrlin is de Hoedster ervan.’

‘De Amyrlin,’ zei Logain, ‘is zo goed als dood, voor zover ik heb gehoord. In haar afwezigheid ben ik een passende hoeder.’ Logain greep de Bron, onderwierp die, overheerste die. Hij opende een Poort terug naar de westelijke helling van de Hoogvlakte, waar de Sharanen en Aes Sedai streden.

De oorlog keerde op volle kracht bij hem terug, de chaos, de rook en het geschreeuw. Hij stapte erdoor, en de anderen volgden. De krachtige wevingen van Demandred straalden als een baken en de man bleef met zijn bulderende stem de Herrezen Draak uitdagen.

Rhand Altor was hier niet. Nou, wat het dichtst bij hem kwam was Logain zelf. Alweer een vervanger. ‘Ik ga tegen hem vechten,’ zei hij tegen de anderen. ‘Gabrelle, jij blijft achter en wacht tot ik terugkeer, want misschien heb ik Heling nodig. De rest van jullie rekent af met Taims mannen en die Sharaanse geleiders. Laat geen man leven die naar de Schaduw is overgelopen, of dat nu vrijwillig of gedwongen is gebeurd. Schenk die eersten gerechtigheid en die tweeden genade.’

Ze knikten. Gabrelle leek van hem onder de indruk, misschien vanwege zijn beslissing om aan het hart van de vijand toe te slaan. Ze besefte het niet. Zelfs een Verzaker kon niet zo sterk zijn als Demandred nu.

Demandred had een sa’angreaal, en een sterke ook. Gelijk in kracht aan Callandor, of misschien nog wel sterker. Als Logain die in handen kreeg, konden vele dingen in deze wereld veranderen. De wereld zou van hem en de Zwarte Toren horen en de mensen zouden voor hem beven zoals ze nooit voor de Amyrlin Zetel hadden gedaan.

Egwene leidde een aanval zoals die in duizenden jaren niet was gezien. De Aes Sedai kwamen uit hun dekking, sloten zich bij haar aan en liepen met gestage tred de westelijke heuvel op. Wevingen vlogen door de lucht als linten die werden meegevoerd op de wind.

De hemel verbrijzelde van het licht van duizend schichten, de grond kreunde en beefde van de inslagen. Demandred bleef op de Andoranen vuren vanaf de andere kant van de vlakte, en elke straal lotsvuur stuwde rimpelingen door de lucht. Er breidde zich een zwart spinnenweb over de grond uit, maar nu begonnen er een soort ziekelijke tentakels uit die barsten omhoog te komen. Ze verspreidden zich als een ziekte over de gebroken stenen van de helling.

De lucht voelde haast als een levend iets door de Kracht, die er in zulke dichte golven doorheen trok dat Egwene bijna dacht dat de Ene Kracht nu voor iedereen zichtbaar moest zijn. Te midden van dit alles putte ze zoveel Kracht als ze kon bevatten door Vora’s sa’angreaal. Ze voelde zich net zoals toen ze tegen de Seanchanen vocht, alleen nu beheerster. Destijds was haar woede gekleurd geweest door wanhoop en doodsangst.

Deze keer was het een witheet iets, als een stuk metaal dat zodanig was verhit dat het door een smid kon worden bewerkt.

Zij, Egwene Alveren, had het rentmeesterschap gekregen over dit land.

Zij, de Amyrlin Zetel, zou zich niet langer laten koeioneren door de Schaduw.

Ze zou zich niet terugtrekken. Ze zou niet buigen wanneer haar middelen faalden.

Ze zou vechten.

Ze geleidde Lucht en bouwde een wervelstorm op van stof, rook en dode planten. Ze hield die voor zich en belemmerde het uitzicht van de vijanden boven die probeerden haar plaats te bepalen. Bliksems knetterden om haar heen, maar ze weefde Aarde, groef diep in de rotsen en haalde een stroom ijzer omhoog die naast haar tot een spits afkoelde. De bliksem raakte die spits en spaarde hen terwijl ze haar wervelstorm gierend tegen de helling op stuurde.

Beweging naast haar. Egwene voelde Leilwin dichterbij komen. Zij... ze was trouw gebleken. Wat een verrassing. Dat ze een nieuwe zwaardhand had, deed niets af aan haar wanhoop over Gaweins dood, maar het hielp wel in andere opzichten. De kluwen achter in Egwenes geest was vervangen door een nieuwe, heel anders, maar schokkend trouw.

Egwene hief Vora’s sa’angreaal en ging door met haar aanvallen, omhooglopend tegen de helling met Leilwin aan haar zijde. Verderop doken Sharanen ineen, hangend in de wind. Egwene bestookte ze met linten van vuur. Geleiders probeerden haar dwars door de storm heen aan te vallen, maar hun wevingen vlogen alle kanten op doordat ze werden verblind door het stof. Drie gewone soldaten vielen aan vanaf de zijkant, maar Leilwin ontdeed zich heel vaardig van hen.

Egwene draaide de wind om, gebruikte die als handen die de geleiders opschepten en de lucht in smeten. De bliksemschichten van bovenaf namen de mannen in een vurige omhelzing en walmende lijken rolden over de helling omlaag. Egwene zette door, haar leger van Aes Sedai rukte op en smeet met wevingen alsof het pijlen van licht waren.

Asha’man sloten zich bij hen aan. Ze hadden al af en aan meegestreden met de Witte Toren, maar nu leken ze zich massaal te hebben ingezet. Tientallen mannen, honderden, verzamelden zich terwijl Egwene vooropging. De lucht werd zwaar van de Ene Kracht.

De wind ging liggen.

Ineens viel de stofstorm omlaag, gesmoord als een kaars onder een deken. Dat was niet door een natuurkracht gebeurd. Egwene beklom een rotspunt en keek op naar een man in het zwart en rood die er met uitgestoken hand bovenop stond. Ze had eindelijk de man gelokt die dit leger leidde. Zijn Gruwheren vochten aan de zijde van de Sharanen, maar zij zocht hun leider. Taim. M’Hael.

‘Hij weeft bliksem!’ riep een man achter haar.

Egwene trok onmiddellijk een spits van gesmolten ijzer omhoog en koelde die af om de bliksem aan te trekken die even later omlaag kwam. Ze keek opzij. De man die had gesproken, was Jahar Narishma, Merises Asha’man-zwaardhand.

Egwene glimlachte en keek naar Taim. ‘Hou de anderen bij me weg,’ beval ze luid. ‘Iedereen behalve jullie, Narishma en Merise. Narishma’s waarschuwingen zullen nuttig zijn.’

Ze vergaarde al haar kracht en liet een storm los op de verrader M’Hael.

Ila zocht zich een weg tussen de doden op het slagveld nabij de ruïnes. Hoewel de gevechten zich verder stroomafwaarts hadden verplaatst, hoorde ze nog geroep in de verte en ontploffingen in de nacht.

Ze was op zoek naar gewonden en negeerde pijlen en zwaarden als ze die tegenkwam. Anderen zouden die verzamelen, hoewel ze wenste dat ze dat niet zouden doen. Zwaarden en pijlen hadden juist zoveel slachtoffers gemaakt.

Raen, haar man, werkte verderop, raakte elk lichaam aan en luisterde of er een hartslag was. Zijn handschoenen waren met rood besmeurd en zijn kleurrijke kleding zat onder het bloed, omdat hij steeds zijn oor tegen de borst van elk lijk drukte. Als ze zeker wisten dat iemand dood was, tekenden ze een x op de wang, vaak in die persoon zijn eigen bloed. Zo hoefden anderen hun werk niet te herhalen.

Raen leek tien jaar ouder te zijn geworden in het afgelopen jaar, en Ila had zelf ook dat gevoel. De Weg van het Blad was soms een meegaande meester die een leven van vreugde en vrede bood. Maar een blad viel in kalme wind en in de storm, en voor ware toewijding moest je zowel het laatste als het eerste aanvaarden. Ze waren verdreven uit het ene na het andere land, hadden honger geleden terwijl hun land stierf, en waren uiteindelijk uitgekomen in de landen van de Seanchanen... Dat was hun leven geweest.

Niets daarvan kon het verlies van Aram evenaren. Dat had veel meer pijn gedaan dan toen hij zijn moeder verloor aan de Trolloks.

Ze kwamen langs Morgase, de vroegere koningin, die deze arbeiders aanstuurde en bevelen gaf. Ila liep door. Ze gaf weinig om koninginnen. Die hadden nooit iets voor haar of de haren gedaan.

Verderop bleef Raen staan. Hij hief zijn lantaarn om een volle pijlenkoker te bekijken, die een soldaat bij zich had gehad toen hij stierf. Ila siste, tilde haar rokken op en stapte over lijken heen om bij haar man te komen. ‘Raen!’

‘Rustig, Ila,’ zei hij. ‘Ik raap hem niet op. Maar toch stel ik mezelf vragen.’ Hij keek naar de lichtflitsen verder stroomafwaarts en op de Hoogvlakte waar de legers doorgingen met hun vreselijke moordpartijen. Zoveel flitsen in de nacht, als honderden bliksemschichten. Het was al ver na middernacht. Ze waren al uren op dit veld, zoekend naar overlevenden.

‘Je stelt jezelf vragen?’ vroeg Ila. ‘Raen...’

‘Wat willen we dat ze doen, Ila? Trolloks zullen de Weg van het Blad niet volgen.’

‘Er is meer dan genoeg plek om te vluchten,’ zei Ila. ‘Kijk dan naar ze. Ze kwamen hier om de Trolloks op te vangen toen het Schaduwgebroed nog maar net uit de Verwording was gekomen. Als ze die kracht hadden besteed aan het verzamelen van de mensen en die vervolgens naar het zuiden te leiden...’

‘Dan zouden de Trolloks zijn gevolgd,’ zei Raen. ‘Wat dan, Ila?’ ‘We hebben al vele meesters aanvaard,’ antwoordde Ila. ‘De Schaduw zal ons misschien slecht behandelen, maar kan het nou echt zoveel slechter zijn dan hoe we al door anderen zijn behandeld?’

‘Ja,’ zei Raen zachtjes. ‘Ja, Ila. Het zou slechter zijn. Veel, véél slechter.’

Ila keek hem aan.

Hij schudde zuchtend zijn hoofd. ‘Ik verloochen de Weg niet, Ila. Dat is mijn pad, en het is het juiste pad voor mij. Maar misschien... misschien zal ik in het vervolg niet meer zo slecht denken over mensen die een ander pad volgen. Als we deze tijden overleven, doen we dat dankzij de mannen die hier op dit slagveld zijn gestorven, of we hun offer nu willen aanvaarden of niet.’

Hij liet zijn stem wegsterven. Het komt alleen maar door de duistere nacht, dacht ze. Hij komt er wel overheen, zodra de zon weer schijnt. En zo hoort het ook. Toch?

Ze keek naar de nachthemel. De zon... zouden ze het wel kunnen zien als die opkwam? De wolken, verlicht door de vuren beneden, leken almaar dichter te worden. Ze trok haar helgele doek dichter om zich heen omdat ze het plotseling koud kreeg.

Misschien zal ik in het vervolg niet meer zo slecht denken over mensen die een ander pad volgen...

Ze knipperde tranen uit haar ogen weg. ‘Licht,’ fluisterde ze toen er iets vanbinnen verkrampte. ‘Ik had hem de rug niet moeten toekeren. Ik had moeten proberen hem te helpen bij ons terug te komen in plaats van hem te verstoten. Licht, o Licht. Behoed hem...’ Verderop vond een groep huurlingen de pijlen en raapte ze op. ‘Hé, Hanlon!’ riep een van hen. ‘Moet je kijken!’

Toen die botte kerels zich net hadden gemeld om te helpen bij het werk van de Tuatha’an, was ze trots op hen geweest. Niet strijden, maar helpen zorgen voor de gewonden? Die mannen hadden zich kennelijk over hun gewelddadige verleden heen gezet.

Nu knipperde ze met haar ogen en zag iets anders in hen. Lafaards, die liever tussen lijken zochten en hun zakken leeghaalden dan te vechten. Wat was erger? De mannen die – hoe misleid ook – het opnamen tegen de Trolloks en probeerden ze te verdrijven? Of de huurlingen die weigerden te vechten omdat ze dit werk gemakkelijker vonden?

Ila schudde haar hoofd. Ze had altijd het gevoel gehad dat ze alle antwoorden in het leven kende. Vandaag waren de meeste daarvan haar ontglipt. Maar iemands leven redden... daar kon ze zich wel aan vasthouden.

Ze liep weer verder tussen de lichamen, op zoek naar de levenden te midden van de doden.

Olver dook met de Hoorn in zijn armen terug onder de wagen toen vrouwe Faile wegreed. Tientallen ruiters volgden haar, en honderden Trolloks. Het was pikkedonker geworden.

Alleen. Hij was weer alleen.

Hij kneep zijn ogen dicht, maar dat hielp niet veel. In de verte hoorde hij nog steeds mannen schreeuwen en roepen. Hij rook nog steeds het bloed van de gevangenen die door de Trolloks waren gedood toen ze probeerden te ontkomen. Behalve het bloed rook hij brand, een dikke, prikkende rook. Het leek wel alsof de hele wereld in brand stond.

De grond beefde alsof er ergens dichtbij iets heel zwaars was neergekomen. De donder rommelde in de hemel, vergezeld door scherpe knallen terwijl de ene na de andere bliksemschicht op de Hoogvlakte insloeg. Olver jammerde.

Hij had zichzelf zo dapper gevonden. En nu was hij hier, eindelijk bij de strijd, en kon hij amper voorkomen dat zijn handen trilden. Hij wilde zich verstoppen, een diep hol in de grond graven.

Als ik weg ben, had Faile gezegd, moet je een andere schuilplaats zoeken. Ze komen misschien terug, op zoek naar de Hoorn.

Durfde hij weg te gaan? Durfde hij hier te blijven? Olver deed zijn ogen open en gaf bijna een schreeuw. Er stonden een paar benen die eindigden in hoeven naast de wagen. Even later kwam er een gezicht met een snuit omlaag en keek hem aan. Kraalogen werden samengeknepen en neusgaten opengesperd.

Olver gaf een gil, krabbelde achteruit en omklemde de Hoorn. De Trollok riep iets, kiepte de wagen om en smeet hem bijna boven op Olver. De pijlen op de wagen rolden over de grond terwijl Olver wegrende op zoek naar een veilige plek.

Die was er niet. Tientallen Trolloks draaiden zich naar hem om en riepen elkaar toe in een taal die Olver niet verstond. Hij keek om zich heen, met de Hoorn in de ene hand en zijn mes in de andere. Geen veiligheid.

Verderop snoof een paard. Het was Bela, die stond te kauwen op graan dat van een voorraadwagen was gestroomd. De merrie hief haar hoofd en keek naar Olver. Ze had geen zadel op, alleen een hoofdstel en teugels.

Bloed en as, dacht Olver terwijl hij naar haar toe rende, was Wind hier maar. Die dikke merrie zou hem beslist in de kookpot laten belanden. Olver stopte zijn mes weg, sprong op Bela’s rug en greep de teugels in de ene hand en de Hoorn in de andere.

De Trollok met de varkenssnuit draaide zich om en hakte bijna Olvers arm af. Hij schreeuwde en gaf Bela de sporen, en de merrie galoppeerde tussen de Trolloks vandaan. De beesten begonnen joelend en schreeuwend achter hem aan te rennen. Er klonk nog meer geroep in het kamp, dat bijna leegliep terwijl iedereen de achtervolging inzette.

Olver reed zoals het hem geleerd was, diep voorovergebogen en sturend met zijn knieën. En Bela rende. Licht, maar ze rénde. Mart had gezegd dat veel paarden bang waren voor Trolloks en hun ruiter konden afwerpen als je ze bij die schepsels in de buurt dwong, maar dit paard deed dat helemaal niet. Ze denderde vlak langs joelende Trolloks, dwars door het midden van het kamp.

Olver keek over zijn schouder. Er zaten er honderden achter hem aan. ‘O, Licht!’

Hij had Marts banier op die Hoogvlakte gezien, dat wist hij zeker. Maar er stonden zoveel Trolloks in de weg. Olver wendde Bela om dezelfde kant op te gaan als Aravine had gedaan. Misschien kon hij om het Trollok-kamp heen rijden en zo wegkomen, en dan via de achterkant naar de Hoogvlakte.

Breng de Hoorn naar Mart, anders is alles verloren.

Olver reed met alles wat hij had en spoorde Bela aan.

Er is niemand anders.

Verderop stond een grote groep Trolloks in de weg. Olver draaide de andere kant op, maar daar kwamen er nog meer aan. Hij gaf een schreeuw en wendde Bela opnieuw, maar een dikke zwarte Trollok-pijl raakte haar in de flank. Ze gilde, struikelde en viel op de grond.

Olver viel van haar af. Toen hij de grond raakte, werd de lucht uit zijn longen geperst en zag hij een flits van licht. Hij dwong zichzelf om op zijn handen en knieën verder te kruipen.

De Hoorn móét Martrim Cauton bereiken...

Olver greep de Hoorn vast en merkte dat hij huilde. ‘Het spijt me,’ zei hij tegen Bela. ‘Je was een goed paard. Je rende zoals Wind niet eens had gekund. Het spijt me.’ Ze hinnikte zachtjes, haalde nog een laatste keer adem en stierf.

Hij liet haar liggen en rende tussen de benen door van de eerste Trollok die hem bereikte. Olver kon niet tegen ze vechten. Dat wist hij. Hij pakte zijn mes niet. Hij rende alleen maar de steile helling op en probeerde de top te bereiken, waar hij Marts vlag van af had zien vallen.

Het had net zo goed een ander werelddeel kunnen zijn. Een Trollok graaide naar zijn kleren en trok hem omlaag, maar Olver rukte zich los en liet een reep stof in de dikke klauwen van het monster achter. Hij klauterde over omgeploegde grond en zag een smalle barst in een rotspunt onder aan de helling. De ondiepe barst wees omhoog naar de zwarte hemel.

Hij dook eropaf en wurmde zich erin, met de Hoorn in zijn armen. Hij paste amper. Trolloks verzamelden zich om de opening en begonnen naar hem te graaien en aan zijn kleren te rukken.

Olver jammerde en sloot zijn ogen.

Logain sprong door de Poort, vormde onderweg al wevingen en viel Demandred aan.

De man stond op de smeulende helling die uitkeek over de opgedroogde rivier en de zwaar op de proef gestelde Andoraanse piekeniersformaties. De Aiel, Cairhienin en het Legioen van de Draak vochten daar ook, en allemaal liepen ze het gevaar te worden omsingeld.

De piekeniers waren zo goed als verslagen. Het zou een nederlaag worden.

Logain schoot twee zuilen van vuur op Demandred af, maar Sharanen gooiden zich ervoor en belemmerden zijn aanval. Vlees brandde weg, botten verkoolden tot as. Hun dood gaf Demandred de tijd om zich om te draaien en uit te halen met een weving van Water en Lucht. Logains uitbarsting van vuur knalde erbovenop en veranderde de weving in stoom die snel verdampte.

Logain had gehoopt dat Demandred na zoveel geleiden verzwakt zou zijn. Zo was het niet. De man vormde een ingewikkelde weving, een weving die Logain nog nooit had gezien. Er ontstond een vlak dat trilde in de lucht, en toen Logain weer aanviel, ketste zijn weving af als een tak die tegen een bakstenen muur was gegooid.

Logain kwam recht overeind, sprong opzij en rolde om toen er een bliksemschicht uit de lucht omlaag kwam. Stukken steen kletterden op hem neer terwijl hij Geest, Vuur en Aarde weefde om die vreemde muur te bestoken. Hij vernielde hem en gooide vervolgens kapotte stukken steen van de grond omhoog om het vuur van Demandred te onderscheppen.

Een afleiding, dacht Logain, die besefte dat Demandred achter het vuur nog iets anders ingewikkelds had geweven. Een Poort opende en schoot over de grond, met daarachter een rode muil. Logain dook opzij toen de doodspoort langs schoot. Het ding liet een spoor van brandende lava achter.

Demandreds volgende aanval was een luchtvlaag die Logain naar achteren kegelde, naar die lava toe. Wanhopig weefde Logain Water om de lava af te koelen. Hij raakte het met zijn schouder, waardoor een stoomwolk opsteeg die zijn huid brandde, maar hij had de lava voldoende afgekoeld om een korst boven op de nog gesmolten stroom eronder te vormen. Hij hield zijn adem in tegen de stoom en dook weer opzij toen een volgende reeks bliksemschichten de grond verpulverde waar hij had gestaan.

Die schichten braken de korst die hij had gemaakt en bereikten het gesmolten steen. Druppels lava spetterden op Logain en brandden gaten in zijn arm en gezicht. Hij schreeuwde, maar ondanks zijn woede smeet hij bliksems naar zijn vijand toe.

Een reep Geest, Aarde en Vuur hakte zijn wevingen uit de lucht. Demandred was ongelooflijk sterk. Die sa’angreaal was onvoorstelbaar.

De volgende bliksemflits verblindde Logain en smeet hem naar achteren. Hij raakte een stuk grond waar gebroken schalie lag, en de stenen punten beten in zijn rug.

‘Je bent sterk,’ zei Demandred. Logain kon hem amper horen. Zijn oren... die donder... ‘Maar je bent Lews Therin niet.’

Logain grauwde, weefde ondanks zijn tranende ogen en smeet bliksem naar Demandred toe. Hij weefde twee keer, en hoewel Demandred de ene schicht uit de lucht sloeg, trof de tweede doel.

Maar... wat was dat voor een weving? Het was er alweer een die Logain niet herkende. De bliksem raakte Demandred, maar werd afgeleid naar de grond en loste daar op. Een eenvoudige weving van Lucht en Aarde, maar de bliksem werd er zo goed als machteloos door.

Er werd een schild tussen Logain en de Bron geramd. Met zijn pijnlijke ogen zag hij de weving voor lotsvuur in Demandreds handen ontstaan. Grauwend greep Logain een stuk schalie zo groot als zijn vuist van de grond en smeet het op Demandred af.

Verbazingwekkend genoeg raakte de steen hem, maakte een wond in zijn huid en dwong Demandred achteruit te wankelen. De Verzaker was sterk, maar hij maakte dezelfde fouten als gewone mensen. Je moest nooit al je aandacht op de Ene Kracht richten, ondanks wat Taim altijd had gezegd. In dat ogenblik van afleiding verdween het schild tussen Logain en de Bron.

Logain rolde opzij en begon twee wevingen. Een ervan was een eigen schild dat hij niet van zins was te gebruiken. De andere was een wanhopige, laatste Poort. De keus van de lafaard.

Demandred gromde, drukte zijn hand tegen zijn gezicht en haalde uit met de Kracht. Hij besloot het schild te vernietigen, omdat hij dat meteen zag als het grootste gevaar.

De Poort opende zich en Logain rolde erdoor en liet hem dichtvallen. Hij zakte aan de andere kant ineen. Zijn huid was verbrand, zijn armen waren opengehaald, zijn oren piepten en hij zag bijna niets meer.

Hij dwong zichzelf rechtop te gaan zitten, weer terug in het kamp van de Asha’man beneden de moerassen waar Gabrelle en de anderen op zijn terugkeer wachtten. Hij brulde van woede. Gabrelles bezorgdheid kwam door de binding. Echte bezorgdheid. Hij had het zich niet ingebeeld. Licht.

‘Rustig,’ zei ze, terwijl ze naast hem neerknielde. ‘Jij dwaas. Wat heb je jezelf aangedaan?’

‘Ik heb gefaald,’ antwoordde hij. In de verte voelde hij dat Demandred zijn krachten weer gebruikte terwijl hij om Lews Therin bleef brullen. ‘Heel me.’

‘Je gaat dat niet nog een keer proberen, hè?’ zei ze. ‘Ik wil je niet Helen alleen maar zodat je...’

‘Ik probeer het niet nog eens,’ zei Logain knarsend. De pijn was vreselijk, maar verbleekte bij de vernedering van zijn nederlaag. ‘Nee, Gabrelle. Twijfel niet aan mijn woord. Hij is te sterk.’

‘Je hebt een paar ernstige brandwonden, Logain. Die gaten in je huid, ik weet niet of ik die volledig kan Helen. Je houdt er littekens aan over.’

‘Geen probleem,’ grauwde hij. Ze doelde waarschijnlijk op de plekken waar de lava op zijn arm en wang was gespetterd.

Licht, dacht hij. Hoe moeten we afrekenen met dat monster?

Gabrelle legde haar handen op hem en Helende wevingen stroomden door zijn lichaam.

Het gedonder van Egwenes strijd tegen M’Hael kon wedijveren met dat in de donkere wolken erboven. M’Hael. Een nieuwe Verzaker. Zijn naam werd geroepen door zijn Gruwheren op het slagveld.

Egwene geleidde zonder erbij na te denken en smeet de ene na de andere weving naar de afvallige Asha’man toe. Ze had de wind niet opgeroepen, maar toch gierde en brulde die om haar heen. Haar haar en gewaad wapperden, haar stola werd erdoor gegrepen en opgezwiept. Narishma en Merise zaten samen met Leilwin ineengedoken op de grond naast haar, en Narishma – nauwelijks hoorbaar in het strijdgewoel – riep uit welke wevingen M’Hael maakte.

Na haar tocht naar boven stond Egwene nu op de Hoogvlakte, op gelijke hoogte met M’Hael. Ze wist ergens diep vanbinnen dat haar lichaam snel rust nodig zou hebben.

Voorlopig was dat een weelde die ze zich niet kon veroorloven. Voorlopig deed alleen de strijd ertoe.

Vuur schoot op haar af, en ze sloeg het opzij met Lucht. De vonken werden gegrepen door de wind en wervelden in een fontein van licht om haar heen terwijl ze Aarde weefde. Ze stuurde een beving door de toch al opgebroken grond en probeerde M’Hael omver te gooien, maar hij splitste de golf met een eigen weving.

Hij vertraagt, dacht ze.

Egwene stapte naar voren, overlopend van kracht. Ze begon twee wevingen, een boven elke hand, en stuurde vuur op hem af.

Hij reageerde met een helwitte straal zo dun als een draad, die op minder dan een handbreedte langs haar ging. Het lotsvuur liet een nabeeld achter op Egwenes ogen en de grond onder hen kreunde daadwerkelijk toen de lucht verwrongen werd. Die spinnenwebben schoten weer over de grond, met barsten die uitkwamen in het niets.

‘Stommeling!’ schreeuwde ze hem toe. ‘Zo vernietig je het Patroon zelf!’ Nu al bracht hun gevecht dat gevaar met zich mee. Deze wind was niet natuurlijk, of die sissende lucht. De barsten in de grond spreidden zich vanaf M’Hael uit en werden wijder.

‘Hij doet het opnieuw!’ riep Narishma, hoewel zijn stem werd opgebroken door de storm.

M’Hael liet zijn tweede weving van lotsvuur gaan en brak de grond, maar Kgwene was voorbereid. Ze stapte opzij, briesend van woede. Lotsvuur. Dat moest ze tegengaan!

Het kan ze niet schelen wat ze verwoesten. Ze zijn hier om te vernietigen. Dat is het bevel van hun meester. Breken. Platbranden. Doden.

Gawein...

Ze schreeuwde van woede en weefde de ene na de andere zuil van vuur. Narishma riep haar toe wat M’Hael deed, maar Egwene hoorde hem niet door het lawaai dat haar bestookte. Ze zag echter al snel dat hij een barrière van Lucht en Vuur had gemaakt om haar aanvallen af te ketsen.

Egwene liep naar voren en stuurde herhaaldelijk aanvallen op hem af. Daardoor had hij geen tijd om zich te herstellen, geen tijd om zelf aan te vallen. Ze onderbrak haar ritme alleen om een schild te vormen dat ze klaar hield. Bij een aanval van vuur op zijn barrière zette hij een struikelende pas achteruit. Zijn weving brak op en hij hief zijn hand, misschien om nog eens lotsvuur te weven.

Egwene ramde het schild tussen hem en de Bron. Hij werd er niet helemaal van afgesneden, want hij hield het schild met zijn wilskracht op afstand. Ze waren nu dicht genoeg bij elkaar en ze kon zijn ongeloof en woede zien. Hij vocht terug, maar hij was zwakker dan zij. Egwene duwde door, dwong dat schild dichter en dichter naar de onzichtbare draad die hem met de Ene Kracht verbond. Ze duwde met een laatste krachtsuitbarsting het schild omlaag en lachte uitgelaten om haar overwinning.

M’Hael keek grijnzend op en stuurde een stroompje lotsvuur omhoog door haar schild. Hoe het ook kon, het lotsvuur vernietigde de weving, en ook de lucht en zelfs het Patroon op die plek.

Egwene ging wankel achteruit toen M’Hael die onmogelijke weving op haar richtte, maar de withete straal was te kort, te zwak om haar te bereiken en vervaagde voordat hij haar raakte. M’Hael grauwde. Toen verdween hij door de lucht te verbuigen voor een vorm van Reizen die Egwene niet kende.

Egwene haalde diep adem en drukte haar hand tegen haar borst. Hoe? Ze had dat schild stevig op zijn plek gehad! Hij had niet in staat moeten zijn om te weven!

De Ware Kracht, dacht ze. Dat was de enige verklaring. Ze wist er zo goed als niets van. Het was het wezen van de Duistere zelf, de verlokking die geleiders in de Eeuw der Legenden had overgehaald om ooit de Bres te openen.

Lotsvuur. Licht. Ik was bijna dood. Erger dan dood.

Tegen lotsvuur had ze geen verweer.

Het is maar een weving... Alleen maar een weving. Perijns woorden.

Maar de strijd was afgelopen. M’Hael was gevlucht. Ze zou Narishma dicht bij zich moeten houden om haar te waarschuwen als er iemand in de buurt begon te geleiden.

Behalve als M’Hael de Ware Kracht weer gebruikt. Zou een andere man het kunnen voelen als dat wordt geleid?

‘Moeder!’

Egwene draaide zich om toen Merise naar de plek gebaarde waar de meeste Aes Sedai en Asha’man nog altijd fel in gevecht waren met de Sharaanse troepen. Vele zusters in kleurrijke gewaden lagen dood op de helling.

Gaweins dood achtervolgde haar gedachten bijna ongezien, als een huurmoordenaar in het zwart. Egwene klemde haar kaken op elkaar, koesterde haar woede, putte uit de Ene Kracht en zette de aanval in op de Sharanen.

Hurin, die zijn neusgaten had dichtgestopt met doeken, vocht samen met de andere Grenslanders op de Hoogvlakte van Polov.

Zelfs door die doeken rook hij de oorlog. Zo ontzettend veel geweld, de stank van bloed en rottend vlees overal om hem heen. Het bedekte de grond, zijn zwaard, zijn kleding. Hij had tijdens de strijd al een paar keer verschrikkelijk overgegeven.

En toch vocht hij. Hij sprong opzij toen een Trollok met een berensnuit over de lijken klom en naar hem maaide. Het zwaard van het monster liet de grond trillen, en Hurin schreeuwde.

Het beest lachte een onmenselijke lach toen hij Hurins schreeuw voor angst aanzag. Het dook naar voren, dus schuifelde Hurin vooruit onder de armen van het schepsel door en hakte hem de buik open terwijl hij langs rende. De Trollok kwam tot stilstand en keek naar zijn naar buiten puilende, stinkende ingewanden.

Ik moet tijd rekken voor heer Rhand, dacht Hurin, die achteruitging en wachtte tot de volgende Trollok over de lijken heen kwam. Ze kwamen tegen de oostkant van de Hoogvlakte omhoog, aan de kant van de rivier. De monsters kwamen slecht tegen de steile helling op, maar Licht, het waren er zovéél.

Blijf vechten, blijf vechten.

Heer Rhand was naar hém toe gekomen met verontschuldigingen. Tegen hém! Nou, Hurin zou hem trots maken. De Herrezen Draak had geen vergiffenis nodig van een kleine dievenpakker, maar I Iurin had toch het gevoel dat alles goed was gekomen met de wereld. Heer Rhand was weer heer Rhand. Heer Rhand zou hen behoeden, als ze hem genoeg tijd konden geven.

Even gebeurde er niets. Hij fronste. Er had geen einde aan die beesten lijken te komen. Ze waren vast niet allemaal dood. Hij stapte behoedzaam naar voren en keek over de lijken de helling af.

Nee, ze waren niet verslagen. De zee van beesten leek nog altijd eindeloos. Hij zag ze bij het licht van de vuren beneden. De Trolloks hadden hun klim onderbroken omdat ze karkassen op de helling uit de weg moesten slepen, veel ervan neergeschoten door Tams boogschutters. Beneden hen, bij de rivierbedding, vocht het grotere leger van Trolloks tegen Elaynes troepen.

‘Ik denk dat we een paar minuten de tijd hebben,’ zei Lan Mandragoran vanaf de rug van zijn paard tegen de soldaten. Koningin Alliandre reed verderop en praatte rustig met haar mannen. Twee monarchen in zicht. Zij wisten vast wel hoe ze het bevel moesten voeren. Dat stelde Hurin een beetje gerust.

‘Ze bereiden zich voor op een laatste bestorming,’ zei Lan, ‘om ons weg te dwingen van de helling, zodat ze het hier op vlak terrein tegen ons op kunnen nemen. Rust uit terwijl ze karkassen verslepen. Mogen jullie zwaarden vrede vinden, vrienden. De volgende aanval zal de ergste zijn.’

De volgende aanval zou de érgste zijn? Licht!

Achter hen, midden op de vlakte, bleef de rest van Marts leger de Sharanen onder druk zetten in een poging ze terug te drijven naar het zuidwesten. Als hij dat voor elkaar kon krijgen en hen langs de helling omlaag kon dwingen, naar de Trolloks die tegen Elaynes troepen streden, zou dat een gigantische chaos veroorzaken waar Mart gebruik van kon maken. Maar voorlopig gaven de Sharanen geen duimbreed terrein toe, en eigenlijk duwden zij Marts leger achteruit.

Hurin ging op zijn rug liggen, luisterend naar het gekerm overal rondom, het verre geroep en gerinkel van wapens, en hij rook de stank van het geweld dat om hem heen hing in een oceaan van stank.

Het ergste zou nog komen.

Het Licht behoede hen...

Met een doek veegde Berelain het bloed van haar handen terwijl ze de feestzaal van haar paleis in beende. De tafels waren aan stukken gehakt om als brandhout te dienen in de reusachtige haarden aan weerskanten van de lange ruimte. Op de plek van de meubels lagen nu rijen en nog reus rijen gewonden.

De deuren naar de keukens sprongen open en een groep Ketellappers kwam binnen, sommigen met draagbaren en anderen met hun arm om gewonde mannen heen. Licht, dacht Berelain. Nog méér? Het paleis was al overvol met gewonden.

‘Nee, nee!’ zei ze, terwijl ze naar hen toe liep. ‘Niet hier. De achterste gang. We zullen ze nu daar moeten onderbrengen. Rosil! We hebben nieuwe gewonden.’

De Ketellappers draaiden zich om naar de gang en spraken op geruststellende toon tegen de gewonde mannen. Alleen degenen die nog te redden waren, werden hierheen gebracht. Ze was gedwongen geweest de leiders onder de vrouwen van de Tuatha’an te vertellen welke soorten gewonden te veel inspanning kostten om te Helen. Ze konden beter tien mannen met ernstige verwondingen redden dan diezelfde kracht besteden aan het redden van één man die zich met een enkele strohalm van hoop aan het leven vastklampte.

Die uitleg geven was een van de grimmigste dingen die ze ooit had moeten doen.

De Ketellappers liepen in een rij langs, en Berelain bekeek de gewonden op zoek naar glimpen van witte kleding. Er waren wel Witmantels bij hen, maar niet degene die zij zocht.

Zoveel... dacht ze opnieuw. De Ketellappers kregen geen hulp bij het verplaatsen van de gewonden. Elke gezonde man in het paleis, en de meeste vrouwen, waren naar het slagveld gegaan om te vechten of om de vluchtelingen uit Caemlin te helpen pijlen te verzamelen.

Rosil kwam aandraven, haar kleding besmeurd met bloed. Ze nam meteen de leiding over de gewonden over en bekeek ze stuk voor stuk om te zien wie het dringendst aandacht nodig had. Helaas gingen op dat ogenblik de deuren naar de keukens weer open. Een groep bebloede Andoranen en Aiel wankelde erdoor, gestuurd door Kinsvrouwen op een ander deel van het slagveld.

Wat volgde leek veel op waanzin, terwijl Berelain iedereen die ze had – verzorgers, oude mensen, soms kinderen zo jong als vijf -inzette om de nieuwkomers te helpen onderbrengen. Alleen de ernstigst gewonde Aiel kwamen hierheen. Aiel hadden de neiging op het slagveld te blijven zolang ze nog een wapen konden vasthouden. Dat betekende dat velen die hierheen kwamen niet meer te redden waren. Berelain moest hen onderbrengen in ruimtes die ze eigenlijk niet kon missen en toekijken terwijl ze met bloed om de mond stierven.

‘Dit is dwaasheid!’ zei ze, terwijl ze opstond. Haar handen waren alweer nat van het bloed en ze had geen schone doeken meer. Licht! ‘We moeten meer hulp sturen. Jij.’ Ze wees naar een Aiel die verblind was. Hij zat met zijn rug tegen de muur, met verband om zijn ogen. ‘Jij, de blinde Aiel.’

‘Ik heet Ronja.’

‘Nou, Ronja, ik heb hier maar een paar gai’shain. Volgens mijn telling zouden het er veel meer moeten zijn. Waar zijn ze?’

‘Ze wachten tot de strijd afgelopen is, zodat ze de overwinnaars kunnen verzorgen.’

‘We gaan ze halen,’ zei ze. ‘We hebben iedereen nodig om te helpen bij de strijd.’

‘Ze zullen misschien hierheen komen, Berelain Paendrag, en helpen bij het verzorgen van de zieken,’ zei de man. ‘Maar ze zullen niet vechten. Dat is niet hun plaats.’

‘Ze zien wel rede in,’ zei ze ferm. ‘Dit is de Laatste Slag!’

‘Jij mag hier dan stamhoofd zijn,’ zei de Aiel glimlachend, ‘maar je bent niet de Car’a’carn. Zelfs hij kon de gai’shain niet bevelen om ongehoorzaam te zijn aan ji’e’toh.’

‘Wie dan wel?’

Dat leek de man te verbazen. ‘Niemand. Het is niet mogelijk.’ ‘En de Wijzen?’

‘Die zouden dat niet doen,’ zei hij. ‘Nooit.’

‘We zullen zien,’ zei Berelain.

De man glimlachte breder. ‘Ik denk dat geen enkele man of vrouw jouw toorn zou willen ondergaan, Berelain Paendrag. Maar als mijn ogen hersteld waren, dan zou ik ze nog eerder opnieuw uitsteken voordat ik gai’shain zou zien vechten.’

‘Dan hoeven ze niet te vechten,’ besloot Berelain. ‘Misschien kunnen ze helpen de gewonden te vervoeren. Rosil, bekommer jij je om deze groep?’

De vermoeide vrouw knikte. Er was geen Aes Sedai in het paleis die er niet uitzag alsof ze ieder ogenblik van uitputting kon omvallen. Berelain bleef overeind door het gebruik van enkele kruiden waarvan ze niet dacht dat Rosil die zou goedkeuren.

Nou, hier kon ze niets meer doen. Ze kon net zo goed gaan kijken bij de gewonden in de opslagruimtes. Die hadden...

‘Vrouwe Eerste?’ vroeg een stem. Het was Kitan, een van de paleisbedienden die was achtergebleven om te helpen met de gewonden. De tengere vrouw pakte haar arm. ‘Er is iets wat u moet zien.’ Berelain zuchtte, maar toen knikte ze. Wat voor rampspoed wachtte haar nu weer? Weer een bel van kwaad die groepen gewonden opsloot achter muren die er voorheen niet waren? Was het verband weer op? Ze dacht niet dat er nog maar één laken, gordijn of stuk ondergoed in de stad over was dat nog niet in verband was veranderd.

Het meisje leidde haar de trap op naar Berelains eigen vertrekken, waar ook een paar gewonden werden verzorgd. Ze stapte een van de kamers in en was geschokt daar een vertrouwd gezicht op haar te zien wachten. Annoura zat bij een bed, in een rood gewaad met grijze banden en met haar gebruikelijke vlechten slordig naar achteren en vastgezet. Berelain herkende haar bijna niet.

Annoura stond op toen Berelain binnenkwam en maakte een buiging, hoewel ze bijna leek om te vallen van vermoeidheid.

In het bed lag Galad Damodred.

Berelain slaakte een kreet en rende naar hem toe. Hij was het inderdaad, hoewel hij een nare wond in zijn gezicht had. Hij ademde nog, maar hij was bewusteloos. Berelain tilde zijn arm op om zijn hand te pakken, maar zag toen dat de arm eindigde in een stomp. Een van de chirurgijnen had de wond al dichtgeschroeid om te voorkomen dat hij zou doodbloeden.

‘Hoe?’ vroeg Berelain, terwijl ze zijn andere hand omklemde en haar ogen sloot. Zijn hand voelde warm. Toen ze had gehoord wat Demandred had gebruld, dat hij de man in het wit had verslagen...

‘Ik vond dat ik het je verschuldigd was,’ zei Annoura. ‘Ik vond hem op het slagveld nadat Demandred had geroepen wat hij had gedaan. Ik heb hem weggetrokken terwijl Demandred in gevecht was met een van de mannen van de Zwarte Toren.’ Ze ging weer op de kruk bij het bed zitten en zakte naar voren. ‘Ik kon hem niet verder Helen dan alleen het dringendste, Berelain. Het spijt me.’

‘Geeft niet,’ zei Berelain. ‘Kitan, haal een van de andere zusters. Annoura, je zult je beter voelen als je wat hebt gerust. Dank je.’ Annoura knikte. Ze sloot haar ogen, en Berelain was geschokt toen er tranen over haar wangen liepen.

‘Wat is er?’ vroeg Berelain. ‘Annoura, wat scheelt eraan?’

‘Je moet er niet over inzitten, Berelain,’ zei ze. ‘Het wordt ons allemaal geleerd, begrijp je. Niet geleiden als je te moe bent. Dan kunnen er complicaties optreden. Maar ik had een Poort naar het paleis nodig. Om hem in veiligheid te brengen, om...’

Annoura gleed van haar kruk. Berelain liet zich naast haar vallen en ondersteunde haar hoofd. Toen pas besefte ze dat het niet de vlechten waren waardoor Annoura er zo anders uitzag. Haar gezicht was veranderd. Niet langer leeftijdloos, maar jeugdig.

‘O, Licht, Annoura,’ zei Berelain. ‘Je hebt jezelf opgebrand, of niet?’

De vrouw was buiten bewustzijn geraakt. Berelains hart verwrong. Ze hadden de laatste tijd hun geschillen gehad, maar Annoura was daarvoor jarenlang haar vertrouwelinge en vriendin geweest. Die arme vrouw. Voor zover ze van Aes Sedai had begrepen, werd dit beschouwd als een lot dat erger was dan de dood.

Berelain tilde de vrouw op de zitbank in de kamer en legde een deken over haar heen. Ze voelde zich ontzettend machteloos. Misschien... misschien kan ze toch nog worden Geheeld...

Ze liep terug naar Galads zijde om zijn hand nog een tijdje vast te houden, zette de kruk rechtop en nam plaats. Heel even rusten maar. Ze sloot haar ogen. Hij leefde nog. Het had een vreselijke prijs gevergd, maar hij leefde nog.

Ze schrok toen hij sprak. ‘Hoe?’

Ze opende haar ogen en zag dat hij haar aankeek.

‘Hoe ben ik hier gekomen?’ vroeg hij zachtjes.

‘Annoura,’ zei ze. ‘Ze vond je op het slagveld.’

‘Mijn wonden?’

‘Er komen andere zusters om je te Helen zodra ze vrijgemaakt kunnen worden,’ zei ze. ‘Je hand...’ Ze vermande zich. ‘Je hand is verloren, maar we kunnen die snee in je gezicht wel weghalen.’

‘Nee,’ fluisterde hij. ‘Het is maar... een sneetje. Bewaar de Heling voor mannen die anders zouden sterven.’ Hij leek zo moe. Nauwelijks wakker.

Ze beet op haar lip, maar knikte. ‘Natuurlijk.’ Ze aarzelde. ‘De strijd gaat daar slecht, hè?’

‘Ja.’

‘En nu... hopen we er maar het beste van?’

Hij haalde zijn hand onder de hare vandaan en reikte onder zijn hemd. Als er een Aes Sedai kwam, zouden ze hem moeten uitkleden om zijn wonden te verzorgen. Alleen de stomp was tot nog toe verzorgd, aangezien die het ernstigst was.

Galad zuchtte, trilde, en zijn hand gleed van zijn hemd. Had hij het willen uittrekken?

‘Hoop...’ fluisterde hij, en hij zakte weer weg.

Rhand huilde.

Hij zat ineengedoken in de duisternis terwijl het Patroon voor hem wervelde, geweven met de draden van de levens van mensen. Zoveel van die draden eindigden.

Zoveel.

Hij had in staat moeten zijn om ze te beschermen. Waarom kon hij dat niet? Tegen zijn wil begon de namenlijst zich weer af te spelen in zijn geest. De namen van degenen die voor hem waren gestorven, te beginnen met alleen vrouwen, maar nu uitgebreid met iedere andere persoon die hij had moeten redden, die hij niet had kunnen redden.

Terwijl de mensheid vocht in Merrilor en Shayol Ghul, was Rhand gedwongen hen te zien sterven. Hij kon zich er niet van afwenden.

De Duistere besloot hem toen met kracht aan te vallen. Die druk kwam weer over hem heen, in een poging Rhand te verpletteren. Hij kon zich niet bewegen. Elk deel van zijn wezen, zijn vastberadenheid en zijn kracht moest hij aanwenden om te voorkomen dat de Duistere hem verscheurde.

Hij kon alleen maar toekijken terwijl ze stierven.

Rhand zag Davram Bashere sterven bij een bestorming, snel gevolgd door zijn vrouw. Rhand schreeuwde toen hij zijn vriend zag vallen en huilde om hem.

Die goede, trouwe Hurin sneuvelde door een Trollok die van de Hoogvlakte sprong waar Mart standhield. Rhand huilde om Hurin. De man die zoveel vertrouwen in hem had gehad, de man die hem overal zou zijn gevolgd.

Jori Congar lag vastgepind onder het karkas van een Trollok en bleef om hulp jammeren totdat hij doodbloedde. Rhand huilde om Jori toen zijn levensdraad uiteindelijk verdween.

Enaila de Speervrouwe stierf toen haar buik werd doorboord door vier Trolloks. Rhand huilde om haar.

Karldin Manfor, die hem al zo lang volgde en ook bij Dumais Bron was geweest, stierf toen zijn krachten om te geleiden het begaven en hij uitgeput op de grond viel. Sharanen doorstaken zijn lijk. Zijn Aes Sedai, Beldeine, struikelde en viel even later. Rhand huilde om hen allebei.

Hij huilde om Garet Brin en Siuan. Hij huilde om Gawein.

Zoveel. Zo ontzettend veel.

JE VERLIEST.

Rhand kromp verder ineen. Wat kon hij doen? Zijn droom om de Duistere tegen te houden... hij zou een nachtmerrie scheppen als hij dat deed. Zijn eigen bedoelingen verraadden hem.

GEEF TOE, TEGENSTANDER. WAAROM ZOU JE BLIJVEN VECHTEN? STAAK JE GEVECHT EN RUST UIT.

Het was verlokkelijk. O, wat was het verlokkelijk. Licht. Wat zou Nynaeve denken? Hij zag haar vechten om Alanna te redden. Hoe erg zouden zij en Moiraine zich schamen als ze wisten dat Rhand op dat ogenblik het liefst gewoon wilde loslaten?

Pijn spoelde over hem heen en hij schreeuwde het weer uit.

‘Alsjeblieft, laat dit ophouden!’

DAT KAN OOK.

Rhand kroop kronkelend en bevend in elkaar. Maar nog altijd hoorde hij hun geschreeuw. De ene na de andere sneuvelde. Hij hield ternauwernood vol. ‘Nee,’ fluisterde hij.

goed dan, zei de Duistere, ik wil je nog één ding laten zien.

NOG ÉÉN BELOFTE VAN WAT KAN ZIJN...

De Duistere spon nog een laatste keer draden van mogelijkheden uit.

Alles werd donker.

Taim haalde uit met de Ene Kracht en bestookte Mishraile met wevingen van Lucht. ‘Ga dan terug, stommeling! Vecht! We mogen die positie niét verliezen!’

De Gruwheer dook ineen, riep zijn twee metgezellen en sloop weg om te doen wat hem bevolen werd. Taim brieste van woede en brak een rotsblok met een uitbarsting van kracht. Die feeks van een Aes Sedai! Hoe waagde ze het hem af te schermen?

‘M’Hael,’ zei een rustige stem.

Taim... M’Hael. Hij moest aan zichzelf denken als M’Hael. Hij liep over de helling naar de stem die hem had geroepen. Hij had in paniek een Poort naar de veiligheid genomen en stond nu aan de rand van de zuidoostelijke helling van de Hoogvlakte. Demandred gebruikte deze plek om de strijd beneden in het oog te houden en vernietiging uit te storten over de gelederen van de Andoranen, Cairhienin en Aiel.

Demandreds Trolloks beheersten de hele doorgang tussen de Hoogvlakte en de moerassen en putten de verdedigers bij de droge rivier uit. Het was alleen maar een kwestie van tijd. Intussen vocht het Sharaanse leger ten noordoosten van hier op de Hoogvlakte. Het baarde hem zorgen dat Cauton zo snel was aangekomen om de opmars van de Sharanen tegen te houden. Nou ja. Het was een wanhoopsdaad van die man. Hij zou niet op kunnen tegen het Sharaanse leger. Maar het belangrijkste op dit ogenblik was het vernietigen van die Aes Sedai aan de andere kant van de Hoogvlakte.

M’Hael liep tussen argwanende Sharanen door, met hun vreemde kleding en tatoeages. Demandred zat in kleermakerszit midden tussen hen in. Met zijn ogen dicht ademde hij langzaam in en uit. Die sa’angreaal die hij gebruikte... die vergde iets van hem. Meer dan alleen de kracht die je gewoonlijk nodig had om te geleiden.

Zou dat M’Hael een mogelijkheid bieden? Het stak hem verschrikkelijk om zichzelf onder een ander te moeten plaatsen. Ja, hij had veel van deze man geleerd, maar nu was Demandred overduidelijk niet meer geschikt om te leiden. Hij legde die Sharanen in de watten en verspilde kracht aan zijn vendetta tegen Altor. De zwakte van een ander was voor M’Hael een mogelijke opening.

‘Ik hoor dat je faalt, M’Hael,’ zei Demandred.

Aan de overkant van de droge rivierbedding begon de Andoraanse verdediging het eindelijk te begeven. Trolloks probeerden al zwakke plekken in hun gelederen te vinden en braken op verschillende plekken overal langs de rivier door piekeniersformaties. De zware cavalerie van het Legioen en de lichte van de Cairhienin waren nu doorlopend in beweging en voerden wanhopige aanvallen op Trolloks uit terwijl die door de Andoraanse verdediging heen braken. De Aiel hielden ze nog altijd van zich af bij de moerassen, en de kruisboogschutters van het Legioen, samen met Andoraanse piekeniers, hielden de Trolloks nog tegen zodat ze niet om hun rechterflank konden komen. Maar de druk van de oprukkende Trolloks was meedogenloos, en Elaynes gelederen begonnen geleidelijk naar achteren te buigen en langzaam steeds verder Shienaraans grondgebied op te gaan.

‘M’Hael?’ zei Demandred, die zijn ogen opende. Oude ogen. M’Hael weigerde angst te voelen terwijl hij in die ogen keek. Hij zou zich niét bang laten maken! ‘Vertel me hoe je hebt gefaald.’

‘Die heks van een Aes Sedai,’ beet M’Hael hem toe. ‘Ze heeft een heel sterke sa’angreaal. Ik had haar bijna, maar toen liet de Ware Kracht me in de steek.’

‘Het heeft een reden dat je er maar een klein spoortje van krijgt,’ zei Demandred, die zijn ogen weer sloot. ‘De Ware Kracht is onvoorspelbaar voor iemand die er niet aan gewend is.’

M’Hael zei niets. Hij zou oefenen met de Ware Kracht en hij zou de geheimen ervan ontsluieren. De andere Verzakers waren oud en traag. Nieuw bloed zou regeren als het einde eenmaal kwam.

Met een ontspannen gevoel van onvermijdelijkheid stond Demandred op. Hij gaf de indruk van een reusachtig rotsblok dat van positie veranderde. ‘Je gaat terug en doodt haar, M’Hael. Ik heb haar zwaardhand gedood. Ze zou gemakkelijke prooi moeten zijn.’

‘Die sa’angreaal...’

Demandred stak zijn scepter met de gouden beker erbovenop naar voren.

Was dit een beproeving? Zoveel kracht. M’I lael had de kracht van Demandred voelen afstralen als hij dat ding gebruikte.

‘Je zegt dat ze een sa’angreaal heeft,’ zei Demandred. ‘Hiermee heb jij er ook een. Ik geef je Sakarnen, zodat je geen enkel uitvlucht meer hebt om te falen. Slaag, of sterf tijdens je poging, M’Hael. Bewijs dat je het waard bent om bij de Uitverkorenen te horen.’

M’Hael likte langs zijn lippen. ‘En als de Herrezen Draak eindelijk naar je toe komt?’

Demandred lachte. ‘Denk je dat ik dit zou gebruiken om tegen hem te vechten? Wat zou dat nou bewijzen? We moeten onze krachten met elkaar meten als ik mezelf als de betere wil bewijzen. Ik heb gehoord dat hij Callandor niet veilig kan gebruiken, en hij is zo dom geweest om de Choedan Kal te vernietigen. Hij zal komen, en als hij komt, zal ik hem zonder hulp tegemoet treden en bewijzen dat ik de ware meester van dit rijk ben.’

Alle duisternis... dacht Taim. Hij is volkomen waanzinnig geworden. Het was vreemd om in die ogen te kijken, die zo helder leken, en niets dan krankzinnigheid over zijn lippen te horen komen. Toen Demandred pas naar M’Hael toe was gekomen om hem de mogelijkheid te bieden de Grote Heer te dienen, was de man niet zo geweest. Hooghartig, ja. Alle Uitverkorenen waren hooghartig. Demandreds vastberadenheid om Altor persoonlijk te vermoorden had als een vuur binnen in hem gebrand.

Maar dit... dit was iets anders. Het leven in Shara had hem veranderd. Het had hem beslist verzwakt. En nu dit. Welke man zou nu bereidwillig een zo krachtig voorwerp aan een tegenstrever afstaan?

Alleen een dwaas, dacht M’Hael, die naar de sa’angreaal reikte. Jou doden zal net zoiets zijn als een paard met drie gebroken benen afmaken, Demandred. Jammer. Ik had gehoopt je gewoon te kunnen verslaan.

Demandred wendde zich af en M’Hael trok de Ene Kracht door Sakarnen, gretig drinkend van de rijkdom ervan. De zoetheid van saidin doordrong hem van een razende stroom van heerlijke Kracht. Hij was onoverwinnelijk met dit ding in zijn handen! Hij kon alles. Bergen vernietigen, legers wegvagen, allemaal in zijn eentje!

M’Hael stond te popelen om stromen te vormen, ze samen te voegen en deze man te vernietigen.

‘Pas op,’ zei Demandred. Zijn stem klonk zielig, zwak. Het gepiep van een muis. ‘Ik zou er maar niets mee op mij afsturen, als ik jou was. Ik heb Sakarnen aan me gebonden. Als je probeert hem tegen me te gebruiken, word je zelf uit het Patroon weggebrand.’

Loog Demandred? Kon een sa’angreaal worden afgestemd op een bepaalde persoon? Hij wist het niet. Hij dacht even na en liet Sakarnen toen met een bitter gevoel zakken, ondanks de kracht die door hem heen stroomde.

‘Ik ben niet achterlijk, M’Hael,’ zei Demandred droogjes. ‘Ik geef je heus niet de strop waarmee je me kunt ophangen. Ga doen wat je gezegd is. Je bent mijn dienaar hierin, de hand die de bijl vasthoudt om de boom mee om te hakken. Vernietig de Amyrlin met lotsvuur. Het is ons bevolen, en hierin zullen we gehoorzamen. De wereld moet ontrafeld worden voordat we hem opnieuw naar ons eigen denkbeeld kunnen opbouwen.’

M’Hael grauwde naar de man, maar hij deed wat hem gezegd werd en weefde een Poort. Hij zóü die heks van een Aes Sedai vernietigen. En dan... dan zou hij besluiten hoe hij met Demandred kon afrekenen.

Elayne keek gefrustreerd toe terwijl haar piekeniersformaties langzaam achteruit werden gedreven. Dat Birgitte haar had weten te overtuigen bij het strijdgewoel uit de buurt te gaan – er konden ieder ogenblik Trolloks doorbreken – zat haar niet lekker.

Elayne wendde Maanschaduw en liet de merrie opzij dansen. Ze had zich bijna helemaal tot aan de ruïnes teruggetrokken, voorlopig buiten gevaar. Ze werd omringd door een dubbele rij wachters, van wie de meesten zaten te eten om tussen de gevechten door nog een beetje kracht op te doen.

Elayne voerde haar banier niet, hoewel ze boodschappers op pad stuurde om haar bevelvoerders te laten weten dat ze nog leefde. Ze had geprobeerd haar troepen tegen de Trolloks op te zetten, maar het was niet genoeg geweest. Haar soldaten verzwakten.

‘We moeten terug,’ zei ze tegen Birgitte. ‘Ze moeten me zien, Birgitte.’

‘Ik weet niet of dat iets zal veranderen,’ antwoordde Birgitte. ‘Die formaties kunnen gewoon niet standhouden tegenover de Trolloks en die verrekte geleiders. Ik...’

‘Wat is er?’ vroeg Elayne.

Birgitte wendde zich af. ‘Ik zou durven zweren dat ik me ooit net zulke omstandigheden als deze kon herinneren.’

Elayne klemde haar kiezen op elkaar. Ze vond Birgittes geheugenverlies hartverscheurend, maar het was het probleem van slechts één vrouw. Duizenden mensen stierven.

Verderop zochten de vluchtelingen uit Caemlin nog altijd naar pijlen en gewonden. Enkele groepen naderden Klaynes wachters en overlegden zachtjes met hen, vragend naar de strijd of de koningin. Elayne was trots op die vluchtelingen en hun vasthoudendheid. De stad was gevallen, maar een stad kon je herbouwen. De mensen, het werkelijke hart van Caemlin, zouden zich niet zo gemakkelijk laten verslaan.

Een volgende lans van licht dook neer op het slagveld, doodde mannen en dreef piekeniers uiteen. Daarachter, aan de overkant van de Hoogvlakte, stonden vele vrouwen te geleiden in een felle strijd. Elayne zag de lichten opflitsen in de nacht, maar meer ook niet. Moest ze zich bij hen aansluiten? Haar handelen hier was niet voldoende geweest om de soldaten te redden, maar ze had wel sturing en leiderschap geboden.

‘Ik vrees voor ons leger, Elayne,’ zei Birgitte zachtjes. ‘Ik vrees dat deze dag verloren is.’

‘We mogen deze dag niet verliezen,’ antwoordde Elayne, ‘want dan zijn we allemaal verloren. Ik weiger een nederlaag te aanvaarden. Jij en ik gaan terug. Laat Demandred maar proberen ons neer te slaan. Misschien zal het de soldaten moed geven als ze me zien, zorgen dat ze...’

Een groep vluchtelingen uit Caemlin viel haar wachters en gardevrouwen aan.

Elayne vloekte, wendde Maanschaduw en omhelsde de Ene Kracht. De groep die ze aanvankelijk had aangezien voor vluchtelingen in vuile, beroete kleding, droeg daar maliën onder. Ze vochten met haar wachters en doodden hen met zwaarden en bijlen. Het waren helemaal geen vluchtelingen, maar huurlingen!

‘Verraad!’ riep Birgitte, die haar boog hief en een huurling door zijn keel schoot. ‘Te wapen!’

‘Het is geen verraad,’ zei Elayne. Ze weefde Vuur en vernietigde een groep van drie. ‘Dat zijn onze mensen niet! Kijk uit naar dieven in de kleding van zwervers!’

Ze draaide zich om toen een volgende groep ‘vluchtelingen’ zich op de verzwakte wachters stortte. Ze waren overal! De mensen waren dichterbij geslopen terwijl hun aandacht op het verre slagveld gericht was.

Terwijl een groep huurlingen doorbrak, weefde ze saidar om hun te laten zien hoe dom het was om een Aes Sedai aan te vallen. Ze schoot een krachtige weving van Lucht af.

Toen de weving de mannen raakte die op haar af stormden, viel hij uiteen. Elayne vloekte en wendde haar paard om te vluchten, maar een van de aanvallers sprong naar voren en dreef zijn zwaard in Maanschaduws nek. Het paard steigerde, gilde van pijn, en Elayne ving een korte glimp op van wachters die overal rondom haar vochten. Toen ze op de grond viel, vreesde ze onmiddellijk voor haar kinderen. Ruwe handen grepen haar bij de schouders en hielden haar tegen de grond.

Ze zag iets zilverachtigs glinsteren in de nacht. Een medaillon met de vorm van een vossenkop. Een ander stel handen drukte het ding op de huid vlak boven haar borsten. Het metaal was ijzig koud.

‘Hallo, koningin,’ zei Mellar, die naast haar hurkte. De vroegere gardeluitenant – die van wie vele mensen nog steeds dachten dat hij de vader van haar kinderen was – loerde haar aan. ‘Jij was heel lastig op te sporen.’

Elayne spuugde naar hem, maar hij had het verwacht en hief zijn hand om het af te weren. Hij glimlachte, stond op en liet twee huurlingen haar vasthouden. Hoewel sommige wachters nog vochten, waren de meeste achteruitgedreven of gedood.

Mellar draaide zich om terwijl twee mannen Birgitte naar hem toe sleepten. Ze verzette zich heftig tegen hen, dus kwam er een derde man naar hen toe om te helpen haar vast te houden. Mellar pakte zijn zwaard, keek even naar de kling alsof hij zichzelf in het spiegelende oppervlak bekeek, en ramde het zwaard in Birgittes buik.

Birgitte hijgde en viel op haar knieën. Mellar onthoofdde haar met een snelle achterhandse slag.

Elayne bleef roerloos zitten, niet in staat te denken of te reageren toen Birgitte dood vooroverviel en haar levensbloed uit haar nek gutste. De binding verdween en daarna kwam... pijn. Verschrikkelijke pijn.

‘Dat heb ik al heel lang willen doen,’ zei Mellar. ‘Bloed en bloedas, maar dat voelde lekker.’ Hij wendde zich tot Elayne.

Birgitte... Haar zwaardhand was dood. Haar zwaardhand was vermoord. Dat taaie maar grootmoedige hart, die diepe trouw... vernietigd. Het verlies maakte haar... maakte nadenken moeilijk.

Mellar trapte tegen Birgittes lijk terwijl er een man kwam aanrijden met een lichaam over de achterhand van zijn paard. De man droeg een Andoraans uniform, en het lichaam dat over het paard hing had goudblond haar. Wie die arme vrouw ook was, ze droeg net zo’n gewaad als Elayne.

O nee...

‘Ga,’ zei Mellar. De man reed weg samen met een paar anderen, ook zogenaamde wachters van haar. Ze droegen Elaynes banier en een van hen begon te roepen: ‘De Koningin is dood! De Koningin is gevallen!’

Mellar keek Elayne aan. ‘Je mensen vechten nog. Nou, dit zou een beetje chaos in je gelederen moeten scheppen. Wat jou betreft... kennelijk heeft de Grote Heer een nuttige toepassing in gedachten voor die kinderen van je. Er is me bevolen ze naar Shayol Ghul te brengen. Maar daar hoef jij niet per se bij te zijn.’ Hij wendde zich tot een van zijn metgezellen. ‘Kun je dat regelen?’

De andere man knielde bij Elayne neer en drukte zijn handen op haar buik. Een steek van plotselinge angst drong dwars door haar verdoving en schok heen. Haar kindertjes!

‘De zwangerschap is ver genoeg gevorderd,’ zei de man. ‘Ik kan de kinderen waarschijnlijk wel in leven houden met een weving, als je ze eruit snijdt, maar het zal lastig worden. Ze zijn nog jong. Zes maanden. Maar met de wevingen die ik van de Uitverkorene heb geleerd... Ja, ik denk dat ik ze wel een uur in leven kan houden. Maar dan zul jij ze naar M’Hael moeten brengen om ze in Shayol Ghul te krijgen. Reizen door een gewone Poort werkt daar niet meer.’ Mellar stak zijn zwaard weg en haalde een jachtmes achter zijn riem vandaan. ‘Mij best. We sturen die kinderen erheen, zoals de Grote Heer wil. En jij, mijn koningin... jij bent van mij.’

Elayne verzette zich, maar de mannen hielden haar stevig vast. Ze klauwde steeds opnieuw naar saidar, maar het medaillon werkte net als dolkwortel. Ze had net zo goed kunnen proberen saidin te omhelzen.

‘Nee!’ gilde ze toen Mellar bij haar knielde, ‘nee!’

‘Goed zo,’ zei hij. ‘Ik hoopte al dat je zou gaan gillen.’

Niets.

Rhand draaide zich om. Hij probéérde zich om te draaien. Hij had geen vorm of gestalte.

Niets.

Hij probeerde te spreken, maar hij had geen mond. Uiteindelijk wist hij de woorden te dénken en vorm te geven.

SHAITAN, zei Rhand in gedachten, WAT IS DIT?

ONS VERBOND, antwoordde de Duistere, ONZE REGELING.

ONZE REGELING IS NIÉTS? vroeg Rhand.

JA.

Hij begreep het. De Duistere bood hem een overeenkomst aan. Rhand kon dit wel aanvaarden... Hij kon het niets aanvaarden. Ze streden tegen elkaar om het lot van de wereld. Rhand wilde vrede, geluk, liefde. De Duistere wilde het tegenovergestelde. Oorlog. Pijn. Lijden.

Dit was in zekere zin een evenwicht tussen die twee. De Duistere zou ermee instemmen het Rad niet opnieuw te smeden om zijn grimmige verlangens te bevredigen. De mensheid zou niet onder de slavernij worden gebracht, er zou geen liefdeloze wereld ontstaan. Er zou helemaal geen wereld meer zijn.

HET IS WAT JE ELAN HAD BELOOFD, Zei Rhand. JE HAD HEM EEN EINDE AAN HET BESTAAN BELOOFD.

DAT BIED IK JOU OOK AAN, antwoordde de Duistere, EN ALLE MENSEN. JIJ WILDE VREDE. DIE GEEF IK JE. DE VREDE VAN DE LEEGTE DIE JE ZELF ZO VAAK OPZOEKT. IK GEEF JE NIETS EN ALLES.

Rhand wees het aanbod niet onmiddellijk van de hand. Hij hoorde het aan en overwoog het. Geen pijn meer. Geen leed meer. Geen last meer.

Een einde. Was dat niet wat hij had gewenst? Een echt einde aan de cyclussen?

NEE, zei Rhand. EEN EINDE AAN HET BESTAAN IS GEEN VREDE, IK HEB DEZE KEUS AL EERDER GEMAAKT. WE GAAN DOOR.

De druk van de Duistere begon hem weer te omgeven, te dreigen hem te verscheuren.

IK ZAL HET NIET NOG EENS AANBIEDEN, waarschuwde de Duistere.

‘Dat verwacht ik ook niet van je,’ zei Rhand terwijl zijn lichaam terugkeerde en de draden van mogelijkheden vervaagden.

Toen begon de pijn pas echt.

Min wachtte bij de verzamelde Seanchaanse legers, waar officiers met lantaarns langs de gelederen liepen om de mannen voor te bereiden. Ze waren niet teruggekeerd naar Ebo Dar, maar waren in plaats daarvan door Poorten naar een grote open vlakte gegaan die Min niet kende. Er groeiden hier bomen met een vreemde bast en grote, gespreide bladeren. Ze kon niet zien of het echt bomen waren of gewoon heel grote varens. Dat kwam vooral door de verwelkte toestand van de begroeiing. De bomen hadden wel bladeren, maar die hingen nu slap alsof ze al wekenlang geen water hadden gekregen. Min probeerde zich voor te stellen hoe ze eruit zouden zien als ze gezond waren.

Het rook hier ook anders, naar planten die ze niet kende en naar zeewater. De Seanchaanse troepen wachtten in strakke gelederen, klaar voor vertrek, elke vierde man met een lantaarn, hoewel slechts één op de tien daarvan al was aangestoken. Een leger was haast ónmogelijk snel te verplaatsen, zelfs niet met Poorten, maar Fortuona had de beschikking over honderden damane. De aftocht had maar een paar uur geduurd en Min vermoedde dat een terugkeer even snel zou gaan.

Als Fortuona althans besloot om terug te keren. De Keizerin zat boven op een pilaar in de nacht, daar naartoe getild op haar palankijn, verlicht door blauwe lantaarns. Het was geen troon, maar een stralend witte pilaar van ongeveer zes voet hoog, gebouwd op de top van een heuveltje. Min zat naast de pilaar en kon de verslagen horen die werden gebracht.

‘Deze strijd verloopt niet goed voor de Prins van de Raven,’ meldde generaal Galgan. Hij sprak tegen zijn generaals die voor Fortuona stonden, rechtstreeks tot hen, zodat ze op hem konden reageren zonder formeel de Keizerin te hoeven aanspreken. ‘Zijn verzoek of we wilden terugkeren is net pas binnengekomen. Hij heeft veel te lang gewacht voordat hij onze hulp inriep.’

‘Ik zeg dit niet graag,’ zei Yulan, ‘maar hoewel de wijsheid van de Keizerin geen grenzen kent, heb ik geen vertrouwen in de prins. Hij is de uitverkoren gemaal van de Keizerin en voor die rol was hij overduidelijk een wijze keus, maar hij heeft bewezen dat hij op het slagveld roekeloos is. Misschien staat hij onder te veel druk.’

‘Ik ben ervan overtuigd dat hij een strategie heeft,’ sprak Beslan hem vurig tegen. ‘Je moet Mart vertrouwen. Hij weet wat hij doet.’ ‘Ik was van hem onder de indruk,’ viel Galgan hem bij. ‘De voortekenen lijken hem te beschermen.’

‘Hij verliest, kapitein-generaal,’ hield Yulan vol. ‘Hij verliest zwaar. De voortekenen voor een man kunnen snel veranderen, net als het lot van een natie.’

Min kneep haar ogen samen naar de kleine Kapitein van de Lucht. De nagels van zijn pink en ringvinger aan beide handen waren nu gelakt. Hij was degene die de aanval op Tar Valon had geleid, en het succes van die aanval had hem in Fortuona’s ogen veel eer opgeleverd. Er draaiden afbeeldingen en voortekenen om zijn hoofd, net als boven dat van Galgan en Beslan.

Licht, dacht Min. Begin ik ze nu ook al te zien als ‘voortekenen’, net als Fortuona? Ik moet bij die mensen weg. Ze zijn waanzinnig.

‘Ik heb het gevoel dat de prins deze strijd te veel als een spelletje beschouwt,’ vervolgde Yulan. ‘Hoewel zijn aanvankelijke zetten sluw waren, heeft hij zijn hand overspeeld. Hoe vaak zie je geen mannen om een tafel staan waar dactolk wordt gespeeld, die geniaal lijken vanwege hun inzetten, terwijl ze eigenlijk alleen maar winnen dankzij het toeval? Aanvankelijk won de prins, maar nu zien we hoe gevaarlijk het is om zo te gokken als hij heeft gedaan.’

Yulan neigde zijn hoofd naar de Keizerin. Zijn uitspraken werden steeds stoutmoediger, aangezien ze hem geen teken gaf om zijn mond te houden. Van de Keizerin was dat onder de omstandigheden een aanwijzing dat hij kon doorgaan.

‘Ik heb... geruchten over hem gehoord,’ zei Galgan.

‘Mart is een gokker, ja,’ beaamde Beslan. ‘Maar hij is daar griezelig goed in. Hij wint, generaal. Alsjeblieft, je moet terug om hem te helpen.’

Yulan schudde nadrukkelijk zijn hoofd. ‘De Keizerin – moge zij eeuwig leven – heeft ons met een goede reden van dat slagveld weggehaald. Als de prins zijn eigen bevelspost niet kan beschermen, heeft hij niet de nodige beheersing over de strijd.’

Almaar stoutmoediger. Galgan wreef over zijn kin en keek naar een andere aanwezige. Min wist niet veel over Tylee. Ze bleef meestal stil tijdens dit soort bijeenkomsten. Met haar grijzende haar en brede schouders had de donkere vrouw een ongrijpbaar soort kracht over zich. Dit was een generaal die haar mensen vele keren in eigen persoon in de strijd had aangevoerd. Haar littekens bewezen het.

‘Die vastelanders vechten beter dan ik ooit had verwacht,’ zei Tylee. ‘Ik heb aan de zijde van een paar van Cautons soldaten gevochten. Ik denk dat ze je nog zullen verbazen, generaal. Ik stel ook nederig voor dat we terugkeren om te helpen.’

‘Maar is dat in het belang van het Keizerrijk?’ vroeg Yulan. ‘Cautons troepen zullen de Schaduw verzwakken, net als de mars van de Schaduw van Merrilor naar Ebo Dar. We kunnen de Trolloks onderweg verpletteren met luchtaanvallen. De eindoverwinning moet ons doel zijn. Misschien kunnen we damane sturen om de prins te gaan halen en in veiligheid te brengen. Hij heeft goed gestreden, maar hij is in deze slag duidelijk in het nadeel. We kunnen zijn legers niet redden, natuurlijk. Die zijn gedoemd.’

Min fronste en boog zich naar voren. Een van de afbeeldingen boven Yulans hoofd... die was heel vreemd. Een ketting. Waarom zou hij een ketting boven zijn hoofd hebben?

Hij is een gevangene, dacht ze ineens. Licht. Iemand bespeelt hem als een instrument.

En Mart vreesde een verspieder. Min kreeg het koud.

‘De Keizerin, moge zij eeuwig leven, heeft haar besluit genomen,’ verklaarde Galgan. ‘We gaan terug. Behalve als ze in haar wijsheid toch van gedachten is veranderd...’ Hij draaide zich met een vragend gezicht naar haar om.

Onze verspieder kan geleiden, besefte Min, kijkend naar Yulan. Die man staat onder Dwang.

Een geleider. Zwarte Ajah? Een Duistervriend damane? Een mannelijke Gruwheer? Het kon iedereen zijn. En de verspieder droeg waarschijnlijk ook een vermommende weving.

Hoe moest Min die persoon dan ooit herkennen?

Beelden. Aes Sedai en andere geleiders hadden altijd beelden om zich heen hangen. Altijd. Kon ze daar misschien een aanwijzing in vinden? Ze wist instinctief dat Yulans ketting betekende dat hij de gevangene was van een ander. Hij was dus niet de eigenlijke verspieder, maar een onvrijwillige handlanger.

Min bekeek de andere edelen en generaals. Natuurlijk hadden velen van hen voortekenen boven hun hoofd, zoals gewoonlijk bij dat soort mensen. Hoe moest ze iets ongewoons oppikken? Min keek uit over de menigte omstanders. Haar adem stokte toen haar opviel dat een van de so’jhin, een jonge vrouw met sproeten, een verzameling afbeeldingen boven haar hoofd meedroeg.

Min herkende die vrouw niet. Had ze hier de hele tijd al gediend? Min was ervan overtuigd dat ze het eerder zou hebben opgemerkt als de vrouw bij haar in de buurt was geweest. Mensen die geen geleiders, zwaardhanden of ta’veren waren, hadden maar zelden zoveel afbeeldingen bij zich. Of het nu echter onoplettendheid of toeval was, ze had er niet aan gedacht specifiek naar de bedienden te kijken.

Nu was de dekmantel haar duidelijk. Min wendde haar blik af om geen verdenking bij de zogenaamde bediende te wekken en overpeinsde haar volgende zet. Haar instincten fluisterden haar toe dat ze gewoon moest aanvallen, een mes moest pakken en dat moest gooien. Als die. bediende een Gruwheer was – of zelfs een Verzaker – dan was een snelle aanval misschien de enige mogelijkheid om haar te verslaan.

Maar de vrouw hoefde niet per se schuldig te zijn. Min peinsde nog even, en toen ging ze op haar stoel staan. Enkele leden van het Bloed mompelden ontstemd, maar Min negeerde hen. Ze stapte op de armleuning van haar stoel en hield zich daar in evenwicht om op gelijke hoogte te komen met Tuon. Ze boog zich naar voren.

‘Mart heeft ons gevraagd om terug te keren,’ zei Min zachtjes. ‘Hoe lang moet je daar nog over nadenken?’

Tuon keek haar aan. ‘Tot ik ervan overtuigd ben dat dit het beste is voor mijn Keizerrijk.’

‘Hij is je man.’

‘Het leven van één man is geen duizenden levens waard,’ antwoordde Tuon, maar ze klonk verontrust. ‘Als de strijd echt zo slecht gaat als Yulans verkenners zeggen...’

‘Je hebt me tot Waarheidsspreker benoemd,’ zei Min. ‘Wat betekent dat exact?’

‘Het is jouw plicht om me in het openbaar tegen te spreken als ik iets verkeerd doe. Maar je hebt nog geen ervaring op die post. Het is beter als je je inhoudt totdat ik je de juiste...’

Min draaide zich om naar de generaals en toeschouwers, al ging haar hart tekeer. ‘Als Waarheidsspreker van Keizerin Fortuona spreek ik nu de waarheid. Ze heeft de legers van de mensheid in de steek gelaten en houdt haar kracht achter in een tijd van nood. Haar trots zal de vernietiging van alle volkeren overal betekenen.’

De leden van het Bloed leken stomverbaasd.

‘Zo eenvoudig is het niet, jonge vrouw,’ zei generaal Galgan. Uit de blikken die de anderen hem toewierpen viel af te leiden dat het eigenlijk niet de bedoeling was dat hij een Waarheidsspreker tegensprak. Hij ploegde toch voort. ‘Dit is een ingewikkelde toestand.’ ‘Ik zou welwillender zijn,’ zei Min, ‘als ik niet zeker wist dat er een verspieder van de Schaduw onder ons was.’

De so’jhin met de sproeten keek scherp op.

Ik heb je, dacht Min, en toen wees ze naar generaal Yulan. ‘Abaldar Yulan, ik beschuldig u! Ik heb voortekenen gezien die bewijzen dat u niet in het belang van het Keizerrijk handelt!’

De echte verspieder ontspande zich, en Min zag een flauwe glimlach om haar lippen. Dat was goed genoeg. Terwijl Yulan zich luidkeels uitsprak tegen de beschuldiging, liet Min een mes in haar hand vallen en gooide het naar de vrouw toe.

Het wentelde om en om door de lucht, maar net voordat het de vrouw zou raken, bleef het stil hangen.

Damane en sul’dam die dat zagen, slaakten kreten. De verspieder wierp Min een hatelijke blik toe, opende een Poort en sprong erdoor. Wevingen schoten achter haar aan, maar ze was al weg voordat de meeste aanwezigen in de gaten hadden wat er gebeurde.

‘Het spijt me, generaal Yulan,’ zei Min, ‘maar u staat onder Dwang. Fortuona, het is duidelijk dat de Schaduw alles doet wat in zijn macht ligt om ons bij deze strijd weg te houden. Blijft u, met dat in gedachten, nog steeds zo besluiteloos?’

Min keek Tuon in de ogen.

‘Je speelt dit spelletje behoorlijk goed,’ fluisterde Tuon op kille toon. ‘En dan te bedenken dat ik me zorgen maakte om je veiligheid toen ik je naar mijn hof haalde. Ik had me beter zorgen kunnen maken om mezelf, blijkbaar.’ Tuon zuchtte heel zachtjes. ‘Ik neem aan dat je me hiermee de mogelijkheid geeft... of misschien de volmacht... om te doen wat mijn hart me ingeeft, of het nu verstandig is of niet.’

Ze stond op. ‘Generaal Galgan, verzamel uw troepen. We keren terug naar de Prins van de Raven, zoals hij heeft verzocht.’

Egwene weefde Aarde en vernietigde de rotsblokken waarachter de Sharanen zich hadden verstopt. De andere Aes Sedai vielen meteen aan en smeten wevingen door de knetterende lucht. De Sharanen stierven in vuur, bliksems en ontploffingen.

Deze kant van de Hoogvlakte lag zo vol met puin en was zo opgebroken dat het haast leek of hier de resten lagen van een stad na een verschrikkelijke aardbeving. Het was nog steeds nacht en ze vochten al... Licht, hoe lang geleden was Gawein nu al gestorven? Uren en nog eens uren.

Egwene verdubbelde haar inspanningen en weigerde zich te laten bedrukken door gedachten aan hem. De afgelopen uren hadden haar Aes Sedai en de Sharanen elkaar heen en weer gedreven over de westkant van de Hoogvlakte. Langzaam dwong Egwene hen nu naar het oosten.

Af en toe had het erop geleken dat Egwenes kant aan de winnende hand was, maar steeds meer Aes Sedai begonnen te vallen door vermoeidheid of aanvallen van de vijand.

Een volgende groep geleiders naderde door de rook, puttend uit de Ene Kracht. Egwene zag ze niet zo goed, maar ze voelde ze.

‘Kets hun wevingen af!’ riep Egwene, die vooraan stond. ‘Ik val aan, jullie verdedigen!’

Andere vrouwen gaven haar bevel door langs de rij. Ze vochten niet langer in afzonderlijke groepjes. Vrouwen van alle Ajahs stonden aan weerskanten van Egwene, met verbeten uitdrukkingen op hun leeftijdloze gezichten. Zwaardhanden stonden voor hen en hielden als het niet anders kon met hun eigen lichaam wevingen tegen.

Egwene voelde Leilwin achter haar naderbij komen. De nieuwe zwaardhand nam haar taak heel ernstig op. Een Seanchaanse, vechtend als haar zwaardhand in de Laatste Slag. En waarom ook niet? De hele wereld ontrafelde. De scheuren onder Egwenes voeten bewezen dat. Het zwart erin was niet meer vervaagd, zoals bij de eerdere barsten. De duisternis bleef nu. Er was in dit gebied te veel lotsvuur gebruikt.

Egwene schoot een wand van vuur af. Vijanden gingen in vlammen op wanneer de wand hen raakte, en er bleven alleen rokende stapels botten van hen over. Haar aanval blakerde de grond. De Sharanen schaarden zich bij elkaar om de weving tegen te gaan, maar Egwene doodde er nog een paar voordat ze haar aanval konden uiteenslaan.

De andere Aes Sedai weerden of vernietigden vijandelijke wevingen, en Egwene verzamelde haar krachten om het nog eens te proberen. Zo moe... fluisterde een deel van haar. Egwene, je bent doodmoe. Dit begint gevaarlijk te worden.

Leilwin stapte naar haar toe, struikelend over een stuk puin, maar ze kwam toch bij haar staan. ‘Ik heb nieuws, Moeder,’ zei ze met die lijzige Seanchaanse tongval. ‘De Asha’man hebben de zegels teruggehaald. Hun leider heeft ze bij zich.’

Egwene slaakte een opgeluchte zucht. Ze weefde Vuur en stuurde het deze keer in zuilen naar buiten. De vlammen verlichtten de opgebroken grond om hen heen. De barsten die M’Hael had veroorzaakt, baarden haar ernstige zorgen. Ze begon een volgende weving, maar toen stopte ze. Er was iets mis.

Ze draaide zich met een ruk om toen lotsvuur – een straal zo dik als een mannenarm – door de rij Aes Sedai schroeide en zes vrouwen verdampte. Ontploffingen overal rondom verschenen uit het niets en nog meer vrouwen die het ene ogenblik nog hadden gevochten, waren het volgende ogenblik dood.

Dat lotsvuur beeft vrouwen gedood die al wevingen hadden tegengehouden voordat ze ons konden doden... maar die vrouwen zijn nu uit het Patroon verwijderd voordat ze die wevingen konden maken, en dus konden ze ook die Sharaanse aanvallen niet meer tegenhouden. Lotsvuur brandde een levensdraad met terugwerkende kracht uit het Patroon weg.

De gevolgen waren rampzalig. Sharaanse geleiders die dood waren geweest, leefden nu weer, en ze kwamen massaal naar voren. Mannen kropen als honden over de grond, vrouwen liepen in gekoppelde groepen van vier of vijf. Egwene zocht naar de bron van het lotsvuur. Ze had nog nooit zo’n dikke straal lotsvuur gezien, zo krachtig dat hij draden tot enkele uren geleden uit het Patroon moest hebben weggebrand, wat de plotselinge chaos verklaarde.

Ze zag M’Hael op de Hoogvlakte staan, de lucht om hem heen vervormd tot een bel. Zwarte tentakels – een soort mos of korstmos -kropen uit spleten in de stenen om hem heen. Een ziekte die zich verspreidde. Duisternis, vergetelheid. Het zou hen allemaal verslinden.

Een volgende straal lotsvuur brandde een gat in de grond, raakte vrouwen en liet hen gloeien en vervolgens verdwijnen. Er volgde nog meer chaos en een breken van de lucht /elf, als een bel van kracht die vanuit M’Hael uitbarstte. De storm van voorheen keerde nu nog sterker terug.

‘Ik dacht dat ik jou duidelijk had gemaakt dat je beter kon vluchten,’ grauwde Egwene, die opstond en haar krachten verzamelde. Aan haar voeten barstte de grond en verschenen scheuren naar het niets.

Licht! Ze voelde de leegte in die gaten. Ze begon een weving, maar een volgende straal lotsvuur schoot over het slagveld en doodde vrouwen die ze liefhad. Door de bevingen van de aarde belandde Egwene op de grond. Het geschreeuw werd luider toen Sharaanse aanvallen Egwenes volgelingen afslachtten. Aes Sedai renden alle kanten op, op zoek naar veiligheid.

De barsten in de grond verspreidden zich alsof de Hoogvlakte met een grote hamer was geraakt.

Lotsvuur. Egwene had het zelf ook nodig. Het was de enige mogelijkheid om tegen hem te vechten! Ze ging op haar knieën zitten en begon de verboden weving te maken, hoewel haar hart verkrampte.

Nee. Het gebruik van lotsvuur zou de wereld alleen maar verder naar de vernietiging duwen.

Wat dan?

Het is maar een weving, Egwene. Perijns woorden, toen hij haar had gezien in de Wereld der Dromen en lotsvuur had tegengehouden voordat het hem kon raken. Maar het was niet zomaar een weving. Het was met niets anders te vergelijken.

Zo uitgeput. Nu ze even was gestopt, voelde ze haar verlammende vermoeidheid pas echt. In de diepte ervan voelde ze het verlies, het bittere verlies, van Gawein.

‘Moeder!’ riep Leilwin, die aan haar schouder trok. De vrouw was bij haar gebleven. ‘Moeder, we moeten weg! De Aes Sedai zijn gebroken! De Sharanen lopen ons onder de voet.’

M’Hael zag haar. Hij glimlachte en kwam naar voren, met een scepter in de ene hand en de andere hand naar haar uitgestoken. Wat zou er gebeuren als hij haar wegbrandde met lotsvuur? De laatste twee uur zouden nooit zijn gebeurd. De Aes Sedai die ze had vergaard, de tientallen en nog eens tientallen Sharanen die ze had gedood...

Alleen maar een weving...

Met niets anders te vergelijken.

Maar zo werkt het niet, dacht ze. Elke munt heeft twee kanten. De Kracht heeft twee helften. Warm en koud, licht en donker, vrouw en man.

Voor elke weving die bestaat, moet ook het tegenovergestelde ervan bestaan.

M’Hael schoot lotsvuur af, en Egwene deed... iets. Het was dezelfde weving die ze eerder al een keer had uitgeprobeerd op de barsten, maar dan veel sterker: een schitterende, prachtige weving, een samenspel van alle Vijf Krachten. Hij schoof voor haar. Ze gilde en duwde hem naar voren alsof hij diep uit haar ziel kwam, een zuil van zuiver wit die het midden van M’Haels weving raakte.

De twee hieven elkaar op, zoals wanneer je kokend water en bevroren water bij elkaar voegt. Een krachtige lichtflits overstelpte al het andere en verblindde Egwene, maar ze vóélde iets van wat ze deed. Een versteviging van het Patroon. De barsten verspreidden zich niet verder en erbinnen welde iets op: een evenwicht brengende kracht. Een uitgroei, als een korst op een wond. Geen volmaakt herstel, maar wel een pleister.

Egwene schreeuwde en dwong zichzelf op te staan. Ze zou niet op haar knieën voor hem blijven zitten! Ze putte elk beetje Kracht dat ze kon bevatten en liet de Verzaker de woede van de Amyrlin voelen.

De twee stromen van kracht sproeiden vonken alle kanten op toen ze elkaar raakten, en de grond rondom M’Hael barstte terwijl de aarde rondom Egwene zich weer herstelde. Ze wist nog steeds niet wat ze nu eigenlijk weefde. Het tegenovergestelde van lotsvuur. Een vuur van haarzelf, een weving van licht en wederopbouw.

De Vlam van Tar Valon.

Even waren ze gelijkwaardig en bleven ze een eeuwigdurend ogenblik stil hangen. In dat ogenblik kwam er een gevoel van vrede over Egwene heen. De pijn van Gaweins dood vervaagde. Hij zou herrijzen. Het Patroon zou doorgaan. De weving die zij hier hanteerde, kalmeerde haar woede en verving die door rust. Ze reikte dieper in saidar, de warme geruststelling die haar al zo lang begeleidde.

En ze putte nog meer Kracht.

Haar schicht doorboorde M’Haels lotsvuur als een zwaardsteek en duwde de Kracht opzij. Toen haar straal M’Haels uitgestoken hand bereikte, ging hij daar dwars doorheen en schoot zijn borst in.

Het lotsvuur verdween. M’Haels mond viel open en zijn ogen werden groot, hij wankelde, en toen kristalliseerde hij van binnenuit, alsof hij in ijs veranderde. Een veelkleurig, prachtig kristal groeide uit hem omhoog. Ongeslepen, ruw, primitief, alsof hij uit de kern van de aarde zelf kwam. Diep vanbinnen wist Egwene dat de Vlam een veel minder heftige uitwerking zou hebben op iemand die zichzelf niet aan de Schaduw had gegeven.

Ze hield de Kracht vast. Ze had er veel te veel van geput en wist dat als ze nu losliet, ze opgebrand zou achterblijven en geen druppel meer zou kunnen geleiden. De Kracht golfde in dit laatste ogenblik door haar heen.

Ver in het noorden trilde iets. Rhands gevecht ging door. De hemel werd nog donkerder en de barsten in het land werden groter. M’Hael en Demandreds lotsvuur hadden hun werk gedaan. De wereld verkruimelde hier. Zwarte strepen straalden uit over de Hoogvlakte en in haar geestesgoog zag ze ze opengaan, het land breken en een leegte brengen die al het leven in zich opzoog.

‘Wacht op het licht,’ fluisterde Egwene.

‘Moeder?’ Leilwin knielde nog altijd naast haar. Om hen heen krabbelden honderden Sharanen overeind.

‘Wacht op het licht, Leilwin,’ zei Egwene. ‘Als Amyrlin Zetel beveel ik je: zoek de zegels van de kerker van de Duistere en breek ze zodra het licht schijnt. Alleen dat kan ons redden.’

‘Maar...’

Egwene weefde een Poort, hulde Leilwin in Lucht en duwde haar naar de veiligheid. Onderweg verbrak Egwene de binding met de vrouw, hun kortdurende verbintenis.

‘Nee!’ riep Leilwin.

De Poort ging dicht. Zwarte barsten naar het niets spreidden zich overal rondom Egwene uit terwijl ze zich omdraaide naar de honderden Sharanen. Haar Aes Sedai hadden moedig en vol overgave gestreden, maar die Sharaanse geleiders waren er nog steeds. Ze omsingelden haar, sommigen behoedzaam, anderen met een triomfantelijke grijns.

Ze sloot haar ogen en haalde de Kracht naar binnen. Meer dan een vrouw zou kunnen bevatten. Veel meer dan veilig was, of verstandig. Deze sa’angreaal had geen rem voor de veiligheid van de gebruiker.

Haar lichaam was op. Ze besloot het te offeren, veranderde zichzelf in een pilaar van licht en liet de Vlam van Tar Valon in de grond onder haar en hoog in de lucht boven haar schieten. De Kracht verliet haar in een geluidloze, schitterende ontploffing, spoelde over de Sharanen heen en verzegelde de barsten die tijdens haar strijd tegen M’Hael waren ontstaan.

Egwenes ziel scheidde zich van haar stervende lichaam en reed op die golf mee naar het Licht.

Egwene was gestorven.

Rhand schreeuwde ontkennend, woedend, verscheurd.

‘Niet zij! niet zij!’

DE DODEN ZIJN VAN MIJ.

‘Shaitan!’ brulde Rhand. ‘Nee! Niet zij!’

IK DOOD ZE ALLEMAAL, TEGENSTANDER.

Rhand boog zich naar voren en kneep zijn ogen dicht. Ik zal je beschermen, dacht hij. Wat er verder ook gebeurt, ik zal zorgen dat jij veilig bent, ik zweer het. Ik zweer het...

O, Licht. Egwenes naam sloot zich aan bij de lijst van doden. Die lijst bleef maar groeien en zijn gedachten bestoken. Zijn mislukkingen. Zoveel mislukkingen.

Hij had in staat moeten zijn om hen te redden.

De aanvallen van de Duistere gingen door, in een poging Rhand tegelijkertijd te verscheuren en te verpletteren.

O, Licht. Niet Egwene.

Rhand sloot zijn ogen, zakte ineen en wist de volgende aanval amper van zich af te houden.

De duisternis omsloot hem.

Leane hief haar arm om haar ogen af te schermen tegen die schitterende uitbarsting van licht. Het spoelde over de helling en liet heel even niets dan een stralende gloed achter. Sharanen verstijfden en wierpen schaduwen achter zich terwijl ze in kristal veranderden.

De pilaar van kracht rees hoog in de lucht op, als een baken, en vervaagde toen.

Leane liet zich op haar knieën vallen en drukte haar hand tegen de grond om zichzelf te ondersteunen. Een deken van kristallen bedekte de aarde, de gebarsten rotsen en het landschap vol littekens. Waar barsten hadden gezeten, waren die nu gevuld met kristal, als riviertjes met ijs erop.

Leane krabbelde op en sloop langs de Sharanen bevroren in kristal, dood in de tijd.

Helemaal in het midden van de ontploffing vond Leane een pilaar van kristal zo dik als een Grote Boom en zeker vijftig voet hoog. Verstijfd in het midden zat een taps toelopende staaf, Vora’s sa’angreaal. Er was geen spoor van de Amyrlin zelf, maar Leane wist het.

‘De Amyrlin Zetel is gevallen,’ riep een Aes Sedai verderop, te midden van de in kristal veranderde Sharanen. ‘De Amyrlin Zetel is gevallen!’

Donder rommelde. Berelain keek van haar plek bij het bed naar het raam en stond op. Galads hand gleed uit de hare toen ze naar het venster in de stenen muur liep.

De zee kolkte en brak op de rotsen buiten, brullend alsof hij kwaad was. Of misschien pijn had. Wit schuim sproeide op naar wolken waarin bliksems flarden licht verspreidden. Hoewel het haar onmogelijk had geleken, werden die wolken nóg dichter. Nóg donkerder.

Het zou nog zeker een uur duren voordat de dag aanbrak. De wolken waren echter zo zwart dat ze wist dat de zon niet te zien zou zijn als die opkwam. Ze liep terug naar Galad, ging zitten en pakte zijn hand weer. Hij draaide zich om, nog altijd buiten bewustzijn, hoewel hij wel nachtmerries had. Terwijl hij draaide, zag ze iets fonkelen om zijn hals.

Berelain reikte onder zijn hemd en haalde er een medaillon onder vandaan. Het had de vorm van een vossenkop. Ze wreef er met haar duim over.

‘... terug naar Cauton...’ fluisterde Galad met zijn ogen dicht. ‘... Hoop...’

Berelain dacht even na en voelde die duisternis buiten alsof het van de Duistere zelf kwam, het land verstikte en naar binnen kroop door ramen, onder deuren door. Ze stond op, verliet Galad en liep snel weg, met het medaillon.

‘De Amyrlin Zetel is dood,’ meldde Arganda.

Bloed en bloedas, dacht Mart. Egwene. Egwene óók al? Het was een klap in zijn gezicht.

‘Sterker nog,’ vervolgde Arganda, ‘de Aes Sedai melden dat ze meer dan de helft van hun aantal hebben verloren. Degenen die nog leven beweren... en ik citeer... dat ze “niet meer genoeg van de Ene Kracht kunnen geleiden om een veertje op te tillen”. Zij kunnen in deze strijd niets meer bijdragen.’

Mart gromde. ‘Hoeveel Sharaanse geleiders hebben ze gedood?’ Hij hield zijn hart vast.

‘Allemaal.’

Mart keek Arganda ontzet aan. ‘Wat?’

‘Alle geleiders,’ zei Arganda. ‘Alle geleiders die tegen de Aes Sedai streden.’

‘Dat is al iets,’ zei Mart. Maar Egwene...

Nee. Daar moest hij nu niet aan denken. Zij en haar mensen hadden de Sharaanse geleiders tegengehouden.

De Sharanen en Trolloks trokken zich terug van het front om te hergroeperen. Mart maakte van die tijd gebruik om hetzelfde te doen.

Zijn troepen – of wat ervan over was – waren verspreid over de Hoogvlakte. Hij had iedereen bij elkaar gezet die hij nog had. De Grenslanders, de Draakgezworenen, Loial en de Ogier, Tams troepen, de Witmantels, soldaten van de Bond van de Rode Hand. Ze vochten fel, maar ze stonden tegenover een ontzettende overmacht. Het was al erg genoeg toen ze alleen nog met de Sharanen te maken hadden, maar zodra de Trolloks aan de oostelijke rand van de Hoogvlakte waren doorgebroken, werden ze gedwongen zich op twee fronten te verdedigen. In het afgelopen uur waren ze meer dan duizend meter in noordelijke richting achteruitgedreven, en hun achterhoede stond nu bijna op de rand van de vlakte.

Dit zou de laatste zet zijn. Het einde van de strijd. Nu de Sharaanse geleiders uitgeschakeld waren, zouden hun soldaten niet meteen worden uitgeroeid, maar Licht... er waren nog steeds zo verrekte veel Trolloks over. Mart had deze dans goed gedanst. Dat wist hij. Maar elke man had grenzen. Zelfs Tuons terugkeer was mogelijk niet genoeg, als ze terugkeerde.

Arganda behandelde verslagen vanaf andere delen van het slagveld. De man was zo ernstig gewond dat hij niet meer kon vechten, en er was ook niemand die nog voldoende Kracht had om hem te Helen. Toch deed hij zijn werk goed. Goeie kerel. Mart had hem wel bij de Bond kunnen gebruiken.

De Trolloks verzamelden zich voor hun aanval, sleepten weer karkassen uit de weg en stelden zich op in vuisten onder leiding van Myrddraal. Dat zou Mart vijf of tien minuten de tijd geven om zich voor te bereiden. En dan zou het komen.

Lan kwam met een grimmig gezicht naar hem toe. ‘Wat wil je dat mijn mannen doen, Cauton?’

‘Bereid je voor om tegen die Trolloks te vechten,’ antwoordde Mart. ‘Is er onlangs nog iemand in Mayene wezen kijken? Dit zou een prachtige gelegenheid zijn om een paar mannen terug te halen die zijn Geheeld.’

‘Ik ga zelf wel,’ zei Lan, die zich omdraaide. ‘En dan zal ik mijn mannen voorbereiden.’

‘En...’ zei Mart, gravend in zijn zadeltas. Hij haalde er iets uit: Rhands banier, die van de oude Aes Sedai. Hij had hem eerder opgeraapt met de gedachte dat die misschien nog ergens goed voor zou zijn. ‘Laat iemand dit ding ophijsen. We vechten uit naam van Rhand. Laat de Schaduw maar zien dat we daar trots op zijn.’

Dannil nam de banier aan en zocht een speer op om hem aan vast te maken. Mart haalde diep adem. Zoals de Grenslanders spraken, leek het wel alsof ze dachten dat dit zou uitlopen op een roemrijke, heldhaftige zelfmoordaanval. Zo eindigden Thoms liederen altijd... het soort verhalen dat Mart had gehoopt nooit te hoeven meemaken. Van die hoop was nu niet veel meer over.

Denk na, denk na. In de verte schalden de Trollok-hoorns. Tuon was laat. Zou ze nog komen? Hij hoopte stiekem van niet. Nu de strijd zo slecht verliep, waren zelfs de Seanchanen misschien niet genoeg.

Hij had een opening nodig. Kom op, geluk! Nog een Poort opende, en Arganda ging erheen om het verslag van de boodschapper aan te horen. Mart hoefde het niet te horen om te beseffen wat voor nieuws het was, want toen Arganda zich omdraaide, stond hij te fronsen.

‘Goed,’ zei Mart zuchtend. ‘Geef me het nieuws maar.’

‘De Koningin van Andor is dood,’ meldde Arganda.

Bloed en as! Niet Elayne! Mart voelde iets wringen vanbinnen. Rhand... Wat vreselijk voor je. ‘Wie leidt daar nu? Bashere?’

‘Dood,’ zei Arganda. ‘En zijn vrouw ook. Ze zijn gevallen bij een aanval op de Andoraanse piekeniers. We zijn ook zes clanhoofden van de Aiel kwijt. Niemand leidt de Andoranen of de Aiel bij de rivierbedding. Ze verzwakken snel.’

‘Dit is het einde!’ Demandreds versterkte stem schalde van de overkant van de vlakte. ‘Lews Therin heeft jullie verlaten! Schreeuw hem toe terwijl je sterft. Laat hem jullie pijn voelen.’

Ze waren aanbeland bij de laatste paar zetten van hun spel, en Demandred had het goed gespeeld. Mart keek naar zijn leger van uitgeputte soldaten, velen van hen gewond. Het viel niet te ontkennen: ze stonden er wanhopig slecht voor.

‘Haal de Aes Sedai op,’ zei Mart. ‘Het kan me niet schelen of ze zeggen dat ze geen veertje kunnen optillen. Misschien vinden ze als hun leven op het spel staat nog een beetje kracht voor een vuurbol hier en daar. Bovendien kunnen hun zwaardhanden nog steeds vechten.’

Arganda knikte. Verderop opende een Poort, en twee getergd ogende Asha’man strompelden erdoor. Naeff en Neald hadden brandwonden, en Naeffs Aes Sedai was niet bij hen.

‘En?’ vroeg Mart aan de drie.

‘Het is gebeurd,’ gromde Neald.

‘En Tuon?’

‘Ze hebben de verspieder gevonden, kennelijk,’ meldde Naeff. ‘De keizerin komt terug zodra jij het teken geeft.’

Mart ademde diep in, proefde de lucht op het slagveld, voelde het ritme van de gevechten die hij had aangestuurd. Hij wist niet of hij kon winnen, zelfs niet met Tuon. Niet terwijl Elaynes leger in chaos verkeerde, niet terwijl de Aes Sedai zo verzwakt waren dat ze niet meer konden geleiden. Niet zonder Egwene met haar Tweewaterse koppigheid en haar ijzeren vastberadenheid. Niet zonder een wonder.

‘Laat haar komen, Naeff,’ besloot Mart. Hij vroeg om pen en papier, krabbelde een briefje en gaf het aan de Asha’man. Het zelfzuchtige verlangen om Tuon naar de veiligheid te laten vliegen zette hij van zich af. Bloed en as, er was geen veiligheid meer, nergens. ‘Geef dit aan de Keizerin, Naeff, en zeg dat ze die instructies exact moet opvolgen.’

Toen wendde Mart zich tot Neald. ‘Ik wil dat jij naar Talmanes gaat. Laat hem doorgaan met de afgesproken strategie.’

De twee geleiders vertrokken om hun boodschappen over te brengen.

‘Zal het genoeg zijn?’ vroeg Arganda.

‘Nee,’ zei Mart.

‘Waarom doe je het dan?’

‘Omdat ik nog eerder een Duistervriend word dan dat ik deze slag zal opgeven voordat ik alles heb geprobeerd, Arganda.’

‘Lews Therin!’ bulderde Demandred. ‘Neem het tegen me op! Ik weet dat je naar deze strijd kijkt! Sluit je erbij aan! Vecht!’

‘Ik begin die kerel echt zat te worden,’ bromde Mart.

‘Cauton, kijk, die Trolloks lijken heel opgewonden,’ zei Arganda. ‘Ik denk dat ze gaan aanvallen.’

‘Dan is het zover. We stellen ons op,’ zei Mart. ‘Waar is Lan? Is hij al terug? Ik zou dit liever niet zonder hem doen.’

Mart draaide zich om en speurde de gelederen naar hem af, terwijl Arganda bevelen riep. Zijn aandacht werd ineens weer teruggetrokken toen Arganda zijn arm pakte en naar de Trolloks wees. Mart voelde een koude rilling toen hij in het licht van vuren een eenzame ruiter op een zwarte hengst zag. De ruiter galoppeerde dwars door de rechterflank van de Trollok-horde op weg naar de oostelijke helling van de Hoogvlakte. Naar Demandred.

Lan was weggegaan om een eigen oorlog uit te vechten.

De Trolloks trokken aan Olvers arm, graaiden in de spleet en probeerden hem eruit te trekken. Andere Trolloks groeven langs de zijkanten. Aarde stroomde naar binnen en bleef plakken in de tranen op zijn wangen en het bloed dat uit de krassen in zijn armen stroomde.

Hij kon niet ophouden met rillen. Hij kon zichzelf er ook niet toe zetten in beweging te komen. Hij bleef doodsbang zitten beven terwijl de beesten met hun vuile vingers naar hem graaiden en zich steeds dichter naar hem toe groeven.

Loial zat op een stronk uit te rusten voordat de strijd weer werd hervat.

Een bestorming. Ja, dat zou een passend einde zijn. Loial had overal pijn. Hij had een heleboel over oorlog gelezen en had al eerder aan gevechten deelgenomen, dus hij had geweten wat hij kon verwachten. Maar iets weten en iets ervaren waren twee heel verschillende dingen. Daarom had hij ook ooit de stedding verlaten.

Na meer dan een dag ononderbroken vechten, brandden zijn armen en benen van een diepe innerlijke vermoeidheid. Als hij zijn bijl hief, voelde de kop ervan zo zwaar dat hij zich afvroeg waarom de steel niet afbrak.

Oorlog. Deze ervaring had hij wel willen missen. Dit was zoveel meer dan de felle strijd bij Tweewater. Daar hadden ze in ieder geval nog tijd gehad om de doden op te halen en de gewonden te verzorgen. Daar was het een kwestie geweest van standhouden tegen golven van aanvallen. Hier was geen tijd om te wachten, geen tijd om na te denken.

Erith kwam aan en ging op de grond bij zijn boomstronk zitten, en hij legde zijn hand op haar schouder. Ze sloot haar ogen en leunde tegen hem aan. Ze was mooi, met volmaakte oren en prachtige wenkbrauwen. Loial keek niet naar de bloedvlekken op haar kleding, omdat hij vreesde dat een deel ervan van haarzelf was. Hij wreef over haar schouder met vingers die zo moe waren dat hij ze amper nog voelde.

Loial had een paar aantekeningen gemaakt op het slagveld, voor zichzelf en voor anderen, om bij te houden hoe de strijd tot dusverre verliep. Ja, een laatste aanval. Dat zou een goed einde van het verhaal zijn wanneer hij het eenmaal opschreef.

Hij zou gewoon doen alsof hij dat verhaal nog ging schrijven. Het kon geen kwaad om een beetje tegen zichzelf te liegen.

Een ruiter maakte zich los uit hun rijen soldaten en galoppeerde naar de rechterflank van de Trolloks. Mart zou daar niet blij mee zijn. Eén man alleen, dat kon niet anders aflopen dan met zijn dood. Loial stond ervan te kijken dat hij nog verdriet kon voelen om het verlies van dat ene mensenleven, na alle sterfte die hij al had gezien.

Die man komt me bekend voor, dacht Loial. Ja, het kwam door het paard. Hij had dat paard vele keren eerder gezien. Lan, dacht hij verdoofd. Lan is degene die daar in zijn eentje wegrijdt.

Loial stond op.

Erith keek naar hem toen hij zijn bijl op zijn schouder legde.

‘Blijf hier,’ zei Loial tegen haar. ‘Vecht mee met de anderen. Ik moet weg.’

‘Weg?’

‘Ik moet hier getuige van zijn,’ zei Loial. De val van de laatste koning van de Malkieri. Hij zou dit in zijn boek moeten opnemen.

‘Voorbereiden op de aanval!’ riep Arganda. ‘Mannen, opstellen! Boogschutters vooraan, cavalerie erachter, voetsoldaten voorbereiden om daarna te komen!’

Een aanval, dacht Tam. Ja, dat is onze enige hoop. Ze moesten doorgaan met hun opmars, maar hun gelederen waren zo dun. Hij zag wel wat Mart probeerde, maar het zou niet lukken.

En toch moesten ze vechten.

‘Nou, dié is dood,’ zei een huurling vlak bij Tam, knikkend naar Lan Mandragoran die naar de flank van het Trollok-leger reed. ‘Stomme Grenslanders.’

‘Tam...’ zei Abel.

Boven hen werd de hemel donkerder. Was dat wel mogelijk, ’s nachts? Die verschrikkelijke, kolkende wolken leken almaar verder omlaag te komen. Tam verloor Lan op zijn zwarte hengst bijna uit het oog, ondanks de vele vuren op de Hoogvlakte. Het licht ervan leek zwak.

Hij rijdt op Demandred af, dacht Tam. Maar er staat een muur van Trolloks in de weg. Tam pakte een pijl met een in hars gedrenkte lap om de punt en zette die op zijn boog. ‘Mannen uit Tweewater, voorbereiden om te vuren!’

De huurling verderop lachte. ‘Dat is een schot van minstens honderd pas! Je schiet hooguit die vent zelf vol met pijlen.’

Tam keek de man aan, pakte zijn pijl en stak het uiteinde ervan in een fakkel. Het vod om de pijlpunt vloog in brand. ‘Eerste rij, op mijn teken!’ riep Tam. ‘Laten we heer Mandragoran een handje helpen door hem de weg te wijzen!’

Tam spande in een vloeiende beweging zijn boog aan, tot de brandende lap zijn vingers verwarmde, en vuurde.

Lan denderde op de Trolloks af. Zijn lans, en de drie vervangers ervan, waren uren geleden al gebroken. Om zijn hals droeg hij het koude medaillon dat Berelain door de Poort had gestuurd, met een kort briefje erbij:

Ik weet niet hoe Galad hier aan is gekomen, maar ik denk dat hij wilde dat ik hem naar Cauton stuurde.

Lan dacht niet na bij wat hij deed. De leegte stond dergelijke dingen niet toe. Sommige mannen zouden het overmoedig noemen, of dom, of gewoon zelfmoord. De wereld werd maar zelden veranderd door mannen die niet bereid waren om in ieder geval één van die drie dingen te proberen. Hij stuurde zo veel mogelijk geruststelling naar Nynaeve door de binding, ook al was ze ver weg, en bereidde zich voor op het gevecht.

Toen Lan de Trolloks naderde, zetten de beesten een rij speren op om hem tegen te houden. Een paard zou zichzelf doorboren als het probeerde daardoorheen te komen. Lan haalde diep adem, kalm binnen de leegte, en bereidde zich voor om de kop van de eerste speer af te hakken en zich dan door de rij te persen.

Het was een onmogelijke zet. Het enige wat de Trolloks hoefden te doen, was op elkaar gepakt gaan staan om hem te vertragen. Daarna konden ze Mandarb vastpakken en Lan uit het zadel trekken.

Maar iemand moest Demandred vernietigen. Met het medaillon om zijn hals hief Lan zijn zwaard.

Een brandende pijl kwam omlaag zetten en raakte de keel van de Trollok die pal voor Lan stond. Zonder aarzeling gebruikte Lan de opening die de gevallen Trollok in de rij van speren achterliet. Hij wurmde zich tussen het Schaduwgebroed door en vertrapte het gevallen monster. Hij zou...

Een volgende pijl kwam omlaag en velde een Trollok. Toen nog een, en nog een, snel na elkaar. Mandarb beukte zich tussen de verwarde, brandende en stervende Trolloks door terwijl er een regen van brandende pijlen omlaag kwam.

‘Malkier!’ brulde Lan, die Mandarb aanspoorde, lijken vertrapte en toch snelheid hield terwijl het pad bleef opengaan. Een hagel van licht viel voor hem neer, en elke pijl trof doel en doodde een Trollok die probeerde hem in de weg te staan.

Hij denderde door de gelederen heen en beukte stervende Trolloks opzij, terwijl brandende pijlen hem de weg door de duisternis wezen. De Trolloks stonden in dikke rijen aan weerskanten, maar degene voor hem vielen en vielen totdat er niet meer stonden.

Bedankt, Tam.

Lan galoppeerde langs de oostelijke helling van de Hoogvlakte, alleen, langs de soldaten, langs het Schaduwgebroed. Hij was één met de wind die door zijn haar blies, één met het pezige dier dat hem droeg, één met het doelwit dat zijn bestemming was, zijn lot.

Demandred keek op bij het geluid van de hoefslagen, en zijn Sharaanse metgezellen stapten voor hem.

Met een brul stuurde Lan Mandarb naar de Sharanen die hem de weg versperden. De hengst steigerde en dreef met zijn voorbenen de wachters die voor hem stonden tegen de grond. Mandarb draaide zich om, duwde met zijn achterbenen nog meer Sharanen omver en trapte anderen met zijn voorbenen.

Lan sprong uit het zadel – Mandarb had geen verweer tegen de Ene Kracht, en dus zou Demandred meteen zijn paard doden als Lan vanuit het zadel vocht – en raakte rennend de grond, met zijn zwaard in de hand.

‘Alwéér een?’ brulde Demandred. ‘Lews Therin, je begint me te...’

Hij brak zijn zin af toen Lan bij hem was en hem aanviel met Distelpluis zweeft op de wervelwind, een felle zwaardvorm. Demandred zwiepte zijn zwaard omhoog en ving de klap op met zijn wapen, maar hij moest een stap achteruitdoen door de kracht ervan. Ze wisselden drie slagen uit, snel als blikseminslagen, en Lan was nog in beweging toen de laatste slag Demandred op zijn wang raakte. Lan voelde een lichte ruk en een spoortje bloed sproeide de lucht in.

Demandred tastte naar de wond in zijn wang en zijn ogen werden groot. ‘Wie bén jij?’ vroeg Demandred.

‘Ik ben de man die jou gaat doden.’

Op de rug van een torm draafde Min naar de Poort die terug leidde naar het slagveld bij Merrilor. Ze hoopte dat het beest opgewassen was tegen de felle strijd die zou losbarsten als ze daar aankwamen. De zon kwam op, maar het licht ervan werd snel gesmoord door de steeds donkerdere wolken. Min zag het licht flikkeren en sterven als het laatste kooltje van een haardvuur.

Ver naar het noorden voelde ze Rhand trillen.

Het Patroon wervelde om Rhand heen en dwong hem toe te kijken. Met tranen in zijn ogen deed hij dat. Hij zag de mensen strijden. Hij zag ze vallen. Hij zag Elayne, gevangen en alleen, terwijl een Gruwheer zich voorbereidde om hun kinderen uit haar buik te snijden. Hij zag Rhuarc, zijn geest verdwenen, de speelpop van een Verzaker.

Hij zag Mart, wanhopig tegenover een verschrikkelijke overmacht.

Hij zag Lan zijn dood tegemoet rijden.

Demandreds woorden staken hem. De druk van de Duistere bleef op hem inbeuken.

Rhand had gefaald.

Maar achter in zijn geest hoorde hij een stem. Broos, bijna vergeten.

Laat het los.

Lan hield niets achter.

Hij vocht niet zoals hij Rhand had geleerd te vechten. Geen zorgvuldige inschatting, geen beoordeling van het terrein, geen voorzichtig aftasten. Demandred kon geleiden, en ondanks het medaillon mocht Lan zijn vijand geen tijd geven om na te denken, om te weven en stenen naar hem toe te smijten of de grond onder hem te laten openbarsten.

Lan groef zich diep in de leegte in en liet zich door zijn instincten leiden. Dit ging verder dan een gebrek aan gevoel. Hij brandde alles weg. Hij hoefde het terrein niet te beoordelen, want hij voelde het land alsof het deel van hem uitmaakte. Hij hoefde Demandreds kracht niet te beproeven. Een Verzaker, met vele tientallen jaren ervaring, zou een van de vaardigste zwaardvechters zijn die Lan ooit tegenover zich had gehad.

Lan was zich vaag bewust van de Sharanen die zich in een wijde cirkel om de twee tegenstanders uitspreidden. Kennelijk had Demandred zoveel vertrouwen in zijn vaardigheid dat hij geen inmenging van anderen toestond.

Lan begon een hele reeks van aanvallen. Water van de heuvel ging over in Wervelwind op de berg en dat ging over in Havik duikt in de struik. Zijn zwaardvormen waren als stromen die zich samenvoegden tot een steeds bredere rivier. Demandred vocht zo goed als Lan al had gevreesd. Hoewel de vormen van de man een tikje anders waren dan die Lan kende, bleef de aard van het zwaardgevecht onveranderd.

‘Je bent... goed...’ gromde Demandred toen hij achteruitstapte voor Wind en regen en er een spoortje bloed van zijn kin droop. Lans zwaard weerspiegelde het rode licht van een kampvuur.

Demandred deed een tegenaanval met Vonken slaan. Die had Lan voorzien, maar hij liep toch een kras in zijn zij op. Hij negeerde de wond en deed een stap achteruit. Dat gaf Demandred de gelegenheid om een steen op te pakken met de Ene Kracht en die naar Lan toe te smijten.

Binnen in de leegte voelde Lan de steen aankomen. Hij had een diepgaand inzicht in het gevecht, voortkomend uit de kern van zijn ziel. Zoals Demandred zijn voeten neerzette, de richting waarin zijn blik schoot, daardoor wist Lan steeds wat er ging komen.

Terwijl Lan vloeiend doorging met zijn volgende zwaardvorm, hield hij zijn wapen horizontaal voor zijn borst en stapte achteruit. Een steen zo groot als het hoofd van een man suisde vlak voor hem langs. Lan stapte soepel weer naar voren en verplaatste zijn arm naar de volgende vorm terwijl een andere steen rakelings onder zijn arm door vloog. Lan hief zijn zwaard en stapte om het pad van een derde steen heen, die hem op een duimbreedte miste en zijn kleding liet wapperen.

Demandred blokkeerde Lans aanval, maar hij hijgde zwaar. ‘Wie bén jij?’ fluisterde Demandred. ‘Geen sterveling heeft zoveel vaardigheid. Asmodean? Nee, nee. Hij zou nooit zo kunnen vechten. Lews Therin? Jij bent het achter dat gezicht, of niet?’

‘Ik ben maar een man,’ fluisterde Lan. ‘Dat is alles wat ik ooit ben geweest.’

Demandred gromde en zette de aanval in. Lan reageerde met Stenen vallen van de berg, maar Demandreds felheid dwong hem weer een paar passen achteruit.

Ondanks Lans aanvankelijke offensief was Demandred de betere zwaardvechter. Lan wist dit dankzij hetzelfde gevoel dat hem vertelde wanneer hij moest aanvallen, wanneer hij moest blokkeren, wanneer hij een stap moest zetten en wanneer hij zich moest terugtrekken. Misschien zou het anders zijn geweest als ze als gelijken naar de strijd waren gekomen. Dat was niet zo. Lan vocht al de hele dag, en hoewel zijn ernstigste wonden waren Geheeld, deden de kleinere nog pijn. Daarnaast was Heling op zich al vermoeiend.

Demandred was overduidelijk nog uitgerust. De Verzaker hield op met praten en wierp zichzelf in de strijd. Hij staakte ook het gebruik van de Ene Kracht en richtte zich alleen op zijn zwaardspel. Hij grijnsde niet toen hij het voordeel overnam. Hij leek geen man die vaak grijnsde.

Lan glipte bij Demandred weg, maar de Verzaker kwam naar voren met Ever snelt de berg af, waarmee hij Lan weer achteruitduwde naar de rand van de kring. De Verzaker doorbrak zijn verdediging, bracht hem een wond in de arm toe, toen in de schouder, en uiteindelijk in het bovenbeen.

Ik heb alleen nog tijd voor één laatste les...

‘Ik heb je,’ grauwde Demandred uiteindclijk, zwaar ademend. ‘Wie je ook bent, ik héb je. Je kunt niet winnen.’

‘Je hebt niet naar me geluisterd,’ fluisterde Lan.

Eén laatste les. De moeilijkste...

Demandred sloeg toe, en Lan zag zijn opening. Lan sprong naar voren, zette Demandreds zwaardpunt tegen zijn eigen zij en duwde zich erop.

‘Ik ben hier niet gekomen om te winnen,’ fluisterde Lan glimlachend. ‘Ik ben hier gekomen om jou te doden. De dood is lichter dan een veer.’

Demandreds ogen werden groot en hij probeerde achteruit te gaan. Te laat. Lans zwaard doorboorde zijn keel.

Alles werd donker toen Lan achteruit van het zwaard gleed. Hij voelde Nynaeves angst en verdriet en stuurde haar zijn liefde toe.

38

De plek die niet was

Toen Rhand Lan zag vallen, voelde hij een steek van pijn in zijn hart. De Duistere stuwde zichzelf om Rhand heen. Hij slokte hem op, verscheurde hem. Hij was te zwaar om af te weren. Rhand was op.

Laat het los. De stem van zijn vader.

‘Ik moet ze redden...’ fluisterde Rhand.

Laat ze hun offers brengen. Je kunt dit met alleen.

‘Ik moet... Dat is wat het betekent...’ De Duistere kroop over hem heen als duizend kraaien die in zijn vlees pikten, het van zijn botten scheurden. Hij kon amper nadenken bij die druk en het gevoel van verlies. De dood van Egwene en zoveel anderen.

Laat het los.

Het is hun eigen keus.

Hij wilde hen zo graag beschermen, de mensen die in hem geloofden. Hun dood, en het gevaar waarin ze verkeerden, waren een gigantisch gewicht op zijn schouders. Hoe kon een man gewoon... loslaten? Zou hij dan niet de verantwoordelijkheid loslaten?

Of gaf hij dan de verantwoordelijkheid aan hén?

Rhand kneep zijn ogen dicht, denkend aan al die mensen die voor hem waren gestorven. Aan Egwene, die hij had gezworen te zullen beschermen.

Dwaas. Haar stem in zijn hoofd. Vol genegenheid, maar tegelijkertijd scherp.

‘Egwene?’

Mag ik niet ook een held zijn?

‘Daar gaat het niet om...’

Jij gaat je dood tegemoet, maar je wilt anderen verbieden datzelfde te doen?

‘Ik...’

Laat het los, Rhand. Laat ons sterven voor datgene waar we in geloven en probeer ons dat niet af te nemen. Je hebt je dood omhelsd. Omhels de mijne dan ook.

Er liepen tranen over zijn wangen. ‘Het spijt me,’ fluisterde hij.

Waarom?

‘Ik heb gefaald.’

Nee. Nog niet.

De Duistere vilde hem. Hij zat ineengedoken voor dat uitgestrekte niets, niet in staat zich te bewegen. Hij schreeuwde van pijn.

En toen liet hij los.

Hij liet het schuldgevoel los. Hij liet de schaamte omdat hij Egwene en alle anderen niet had gered los. Hij liet de behoefte om haar te beschermen los, de behoefte om hen allemaal te beschermen.

Hij liet zijn mensen helden zijn.

Namen stroomden uit zijn hoofd. Egwene, Hurin, Bashere, Isan van de Sharien Aiel, Colavaere en duizenden andere. Een voor een – eerst langzaam, maar steeds sneller – telde hij achteruit langs de lijst die hij in zijn hoofd had bijgehouden. De lijst had ooit alleen uit vrouwen bestaan, maar was uitgegroeid tot iedereen van wie hij wist dat ze voor hem waren gestorven. Hij had niet beseft hoe lang de lijst was geworden, hoeveel hij had meegetorst.

De namen werden uit hem weggescheurd als stoffelijke dingen, als duiven die opvlogen, en elk ervan droeg een stukje van de last mee. Het gewicht verdween van zijn schouders. Zijn ademhaling werd rustiger. Het leek wel alsof Perijn met zijn hamer was gekomen en duizend ketenen die achter Rhand aan sleepten had gebroken.

Ilyena was de laatste. We zijn herrezen, dacht Rhand, dus kunnen we het de volgende keer beter doen.

Doe het dan ook beter.

Hij opende zijn ogen, stak zijn hand omhoog en legde zijn handpalm tegen het zwart, dat massief aanvoelde. Zijn lichaam, dat wazig en onduidelijk was geworden terwijl de Duistere eraan rukte, kwam weer bijeen. Hij haalde zijn andere arm omlaag en duwde zichzelf op zijn knieën.

En toen stond Rhand Altor – de Herrezen Draak – weer op om het tegen de Schaduw op te nemen.

‘Nee, nee,’ fluisterde de mooie Shendla, kijkend naar Demandreds lichaam. Haar hart verkrampte en ze trok met beide handen aan haar haar. Ze wiegde naar voren en naar achteren terwijl ze naar haar geliefde keek. Shendla haalde langzaam, diep adem, en toen die naar buiten kwam, was het een angstige gil: ‘Bao de Wyld is dood!’

Het hele slagveld leek stil te worden.

Rhand stond tegenover de Duistere op de plek die niet was, omringd door alles in de tijd en tegelijkertijd door niets. Zijn lichaam stond nog in de grot van Shayol Ghul, verstijfd in dat ogenblik van strijd tegen Moridin, maar zijn ziel was hier.

Hij bestond op deze plek die niet was, deze plek buiten het Patroon, deze plek waar het kwaad was geboren. Hij keek erin en wist het. De Duistere was geen schepsel, maar een kracht, een wezen zo groot als het heelal zelf, dat Rhand nu tot in de bijzonderheden kon zien. Planeten, oneindig veel sterren, als de stofjes boven een kampvuur.

De Duistere wilde hem nog altijd vernietigen. Rhand voelde zich sterk, ondanks de aanvallen. Volledig ontspannen. Nu zijn last van hem was afgevallen, kon hij weer vechten. Hij hield zichzelf bijeen. Het was moeilijk, maar het lukte.

Rhand stapte naar voren.

De Duisternis beefde. Het rilde, trilde, als in ongeloof.

IK VERNIETIG ZE.

De Duistere was geen schepsel. Het was de duisternis tussen dingen. Tussen lichten, tussen ogenblikken, tussen knipperingen van een ooglid.

ALLES IS DEZE KEER VAN MIJ. ZO WAS HET ALTIJD BEDOELD. ZO ZAL HET ALTIJD ZIJN.

Rhand groette degenen die stierven. Het bloed dat over rotsen stroomde. Het gehuil van mensen die anderen zagen sterven. De Schaduw smeet dat allemaal naar Rhand toe, vastbesloten Rhand te vernietigen. Maar het vernietigde hem niet.

‘We zullen nooit toegeven,’ fluisterde Rhand. ‘Ik zal nooit toegeven.’

De reusachtige Schaduw beefde en dreunde. Hij stuurde schokken over en door de wereld. De grond scheurde, de natuurwetten verbrijzelden. Zwaarden keerden zich tegen hun eigenaars, voedsel bedierf, rotsen veranderden in modder.

Het kwam weer op Rhand af, het niets dat probeerde hem uit elkaar te trekken. De kracht van de aanval nam niet af. En toch voelde het ineens als een vaag gezoem.

Ze zouden het niet opgeven. Dit ging niet alleen om Rhand. Alle mensen zouden blijven vechten. De aanvallen van de Duistere verloren betekenis. Als ze hem niet konden laten zwichten, als ze hem niet konden laten toegeven, wat waren ze dan?

Binnen in de storm zocht Rhand de leegte op zoals Tam hem had geleerd. Alle gevoel, alle zorgen, alle pijn, hij veegde het allemaal bijeen en voerde het aan de vlam van een kaars.

Hij voelde zich vredig. De vrede van een druppel water die een vijver raakte. De vrede van ogenblikken, de vrede tussen knipperingen van een ooglid, de vrede van de leegte.

‘Ik zal niet opgeven,’ herhaalde hij, en de woorden leken hem een wonder.

Ik BEHEERS ZE ALLEMAAL. IK BREEK ZE. JE HEBT VERLOREN, KIND VAN DE MENSHEID.

‘Als je dat denkt,’ fluisterde Rhand in de duisternis, ‘dan komt dat doordat je niet kunt zien.’

Loial was hijgend teruggerend langs de verwarde Trolloks die Tams boogschutters hadden aangevallen. Hij vertelde Mart hoe moedig Lan had gestreden voordat hij stierf, en dat hij Demandred had meegesleurd. Loials verslag raakte Mart diep, en alle leden van zijn leger, vooral de Grenslanders die een koning en een broeder hadden verloren. Er was ook onrust onder de Sharanen. Het nieuws over de dood van Demandred moest zich ook daar al verspreiden.

Mart probeerde zijn verdriet van zich af te zetten. Dat was wat Lan zou hebben gewild. In plaats daarvan hief Mart met een juichkreet zijn ashandarei. ‘Tai’shar Malkier!’ schreeuwde hij uit volle borst. ‘Lan Mandragoran, schitterende kerel dat je verdomme bent! Het is je gelukt!’

Zijn geschreeuw schalde door de stilte terwijl hij op de legers van de Schaduw af stormde. Achter hem klonken kreten: ‘Tai’shar Malkier!’ Geroepen door alle nationaliteiten, alle volkeren, Grenslanders en andere. Ze stormden over de Hoogvlakte naast Mart mee. Samen vielen ze de aangeslagen vijand aan.

39

Zij die vechten

JE KUNT HET NIET BEVATTEN, HÈ? vroeg Rhand aan de duisternis.

HET GAAT JE BOVEN DE PET. JE BREEKT ONS, MAAR TOCH VECHTEN E WE NOG! WAAROM? HEB JE ONS DAN NIET GEDOOD? HEB JE ONS DAN NIET VERPLETTERD?

JOU, antwoordde de Duistere, IK HEB JOU.

Rhand stapte naar voren. Op deze plek van niets leek het Patroon om hem heen te wervelen, DIT IS JE GEBREK, SHAITAN, HEER VAN DE DUISTERNIS, HEER VAN DE AFGUNST! HEER VAN NIETS! DIT IS WAAROM JE FAALT!. DIT GING NIET OM MIJ. HET IS NOOIT OM MIJ GEGAAN!

Het ging om een vrouw, verscheurd en verslagen, van haar troon gestoten en tot een stropop gemaakt, een vrouw die had gekropen toen ze dat moest. Die vrouw vocht nog steeds.

Het ging om een man die herhaaldelijk in de steek was gelaten door de liefde, een man die betrekkelijkheid vond in een wereld die anderen langs zich heen lieten gaan. Een man die zich verhalen herinnerde en die dwaze jongens onder zijn hoede had genomen, terwijl het veel slimmer zou zijn geweest om gewoon door te lopen. Die man vocht nog steeds.

Het ging om een vrouw met een geheim, met hoop voor de toekomst. Een vrouw die al op de waarheid joeg voordat anderen dat konden doen. Een vrouw die haar leven had gegeven en het vervolgens had teruggekregen. Die vrouw vocht nog steeds.

Het ging om een man wiens familie hem was afgenomen, maar die zijn rug recht hield ondanks zijn verdriet en iedereen beschermde die hij kon.

Het ging om een vrouw die weigerde te geloven dat ze niet kon helpen, dat ze de gewonden niet kon Helen.

Het ging om een held die met elke ademteug volhield dat hij allesbehalve een held was.

Het ging om een vrouw die haar rug niet zou buigen ook al werd ze geslagen, en die straalde van het Licht voor iedereen die haar zag. Ook Rhand.

Het ging om hen allemaal.

Hij zag dit, steeds opnieuw, in het Patroon dat om hem heen lag. Rhand liep door eeuwen en eeuwen, streek met zijn hand door linten van het licht van het Patroon.

HIER IS DE WAARHEID, SHAITAN, zei Rhand, die nog een stap naar voren deed, zijn armen uitstak en het geweven Patroon om zich heen liet rimpelen, JIJ KUNT NIET WINNEN TOTDAT WIJ OPGEVEN, DAT IS HET, HÈ? DIT GEVECHT GAAT NIET OM EEN OVERWINNING IN DE STRIJD. MIJ OPHALEN... DAT WAS NOOIT OM ME TE VERSLAAN. HET WAS OM ME TE BREKEN.

DAT HEB JE BIJ ONS ALLEMAAL GEPROBEERD. DAAROM HEB JE AF EN TOE GEPROBEERD ONS TE DODEN, TERWIJL JE DAAR BIJ ANDERE GELEGENHEDEN NIET OM SCHEEN TE MALEN. JE WINT ALS JE ONS BREEKT. MAAR DAT IS JE NIET GELUKT. DAT KUN JE NIET.

De duisternis beefde. Het niets trilde, alsof de gewelven van de hemel barstten. De schreeuw van de Duistere klonk opstandig.

Binnen in de leegte liep Rhand door, en de duisternis beefde.

IK KAN NOG STEEDS DODEN, brulde de Duistere, IK KAN ZE NOG STEEDS ALLEMAAL DODEN! IK BEN DE HEER VAN HET GRAF. DE STRIJDHEER IS VAN MIJ. ALLEMAAL ZIJN ZE UITEINDELIJK VAN MIJ!

Rhand zette een stap, met zijn hand uitgestoken en de handpalm omhoog. In zijn hand lag de wereld, en op die wereld een continent, en op dat continent een slagveld, en op dat slagveld twee lichamen op de grond.

Mart vocht met Tam aan zijn zijde. Karede en de doodswachtgarde sloten zich bij hen aan, en vervolgens Loial en de Ogier. De legers van zeker tien naties en volkeren vochten samen, en nog vele anderen sloten zich bij hem aan terwijl hij over de Hoogvlakte rende.

Er waren zeker drie vijanden voor ieder van hen.

Mart vocht, en hij brulde in de Oude Spraak: ‘Voor het Licht! Voor de eer! Voor de roem! Voor het leven!’

Hij doodde een Trollok, en toen nog een. Zeker zes binnen een paar ogenblikken, maar hij had het gevoel dat hij streed tegen de opkomende vloed. Overal waar hij duisternis neersloeg, namen andere de plek ervan in. Trolloks bewogen zich door de schaduwen, alleen nu en dan verlicht door een lantaarn of een brandende pijl in de grond.

De Trolloks vochten niet als één. We kunnen ze breken, dacht Mart. We móéten ze breken! Dit was zijn mogelijkheid: nu doorzetten, terwijl de Sharanen aangeslagen waren door Demandreds val.

DE ZOON VAN VELDSLAGEN. IK ZAL HEM NEMEN. IK ZAL ZE ALLEMAAL NEMEN, TEGENSTANDER. NET ZOALS IK DE KONING VAN NIETS HEB GENOMEN.

Bloed en bloedas! Wat was dat niets in zijn hoofd? Mart sloeg een Trollok de kop af, draaide zich om en veegde over zijn voorhoofd terwijl Karede en de doodswachtgardisten hem even dekking boden.

Mart vóélde het slagveld in de nacht. Er waren een heleboel Trolloks en Sharanen, ontzettend veel.

‘Het zijn er te veel!’ riep Arganda. ‘Licht, ze lopen ons onder de voet! We moeten achteruit! Cauton, hoor je me?’

Ik kan dit, dacht Mart. Ik kan deze strijd winnen. Een leger kon een overmacht verslaan, maar Mart had vaart nodig, een opening. Een gunstige worp van de dobbelstenen.

Rhand stond boven het Patroon en keek neer op de gevallen mannen in een land waar de hoop scheen te zijn gestorven. ‘Je hebt niet goed genoeg opgelet. Over één ding heb je het mis. Ontzettend mis...’

In een hoek gedreven en alleen zat een jongen ineengedoken in een spleet tussen de rotsen. Verschrikkingen met messen en slagtanden – de vleesgeworden Schaduw zelf – groeven om zijn schuilplaats heen, graaiden naar hem met nagels als messen en scheurden zijn huid.

Doodsbang, huilend, bebloed, zette de jongen een gouden hoorn aan zijn lippen.

Mart kneep zijn ogen tot spleetjes toen het strijdgewoel om hem heen zachter klonk.

Zo ontzettend mis, Shaitan, fluisterde Rhands stem in Marts geest. Toen klonk de stem niet langer in Marts geest. Hij was voor iedereen op het slagveld duidelijk te horen.

Degene die je al zo vaak hebt geprobeerd te doden, zei Rhand, degene die zijn koninkrijk is verloren, degene die je alles hebt afgepakt...

Wankel, bebloed van de wond in zijn zij, kwam de laatste koning van de Malkieri overeind. Lan stak zijn hand in de lucht met daarin het hoofd van Demandred, generaal van het leger van de Schaduw.

Die man, riep Rhand. Die man vecht nog steeds!

Mart voelde dat het stil werd op het slagveld. Iedereen stond verstijfd.

Op dat ogenblik klonk er een zacht, maar krachtig geluid, een heldere klank, kristalhelder: één lange toon die alles omvatte. Het geluid van een hoorn, zuiver en mooi.

Mart had dat geluid eerder gehoord.

Mellar knielde bij Elayne neer en drukte het medaillon tegen haar hoofd zodat ze niet kon geleiden. ‘Dit had heel anders kunnen lopen, mijn koningin,’ zei hij. ‘Je had meegaander moeten zijn.’

Licht. Die loerende blik van hem was vreselijk. Hij had haar natuurlijk een prop in haar mond gestopt, maar ze gunde hem niet de voldoening om te gaan huilen.

Ze zóu hieruit ontkomen. Ze moest dat medaillon van haar afschudden. Al was die geleider er natuurlijk ook nog als ze dat deed. Maar als ze het medaillon kon afschudden en dan snel kon toeslaan...

‘Jammer dat je kleine kapitein-generaal dit niet meer kan meemaken,’ zei Mellar. ‘Dat dwaze mens, volgens mij geloofde ze écht dat ze de Birgitte uit de legenden was.’ Hij begon zijn mes te slijpen.

Elayne hoorde een zacht geluid in de verte. De grond trilde. Een aardbeving.

Ze probeerde zich te concentreren, maar ze kon er alleen maar aan denken dat Birgitte al die tijd gelijk had gehad. Het was heel goed mogelijk dat de kindertjes veilig zouden zijn, zoals Min had voorspeld, terwijl Elayne zelf stierf.

Een witte mist krulde uit de grond omhoog, als de zielen van de doden.

Mellar verstijfde.

Elayne knipperde met haar ogen en keek naar hem. Er stak iets zilverachtigs uit Mellars borst. Het leek wel... een pijlpunt.

Mellar draaide zich om en het mes viel uit zijn handen. Achter hem stond Birgitte Zilver boog bij haar eigen lijk, met haar voeten aan weerskanten van het onthoofde lichaam. Ze hief een boog, glanzend als pas gewreven zilver, en vuurde nog een pijl af, die een spoor van licht leek achter te laten toen hij Mellar in het hoofd raakte en hem achteroversmeet. Haar volgende schot raakte Mellars geleider en doodde de Gruwheer met een zilveren pijl voordat de man kon reageren.

Overal rondom stonden Mellars mannen als aan de grond genageld naar Birgitte te staren. De kleding die ze nu droeg leek te gloeien. Een korte witte jas, een wijde gele broek en een donkere mantel. Haar lange goudblonde haar hing in een ingewikkelde vlecht tot op haar middel.

‘Ik ben Birgitte Zilverboog,’ verklaarde Birgitte alsof ze alle twijfels wilde wegnemen. ‘De Hoorn van Valere heeft geklonken en roept iedereen naar de Laatste Slag. De Helden zijn teruggekeerd!’

Lan Mandragoran hield het hoofd van de Verzaker omhoog, hun grote bevelhebber, zogenaamd onverslaanbaar.

Het leger van de Schaduw kon niet negeren wat er was gebeurd. Dat de aanvaller nog overeind stond, terwijl de Uitverkorene dood op de grond lag... het verdoofde ze, joeg ze angst aan. Mart zag Trolloks de wapens laten vallen en achteruitgaan, en zelfs de Schimmen stonden geschokt stil. De Sharanen keken elkaar aan en sommigen huilden.

En toen klonk de Hoorn in de verte.

‘Voorwaarts!’ riep Mart. ‘Voorwaarts!’ Zijn leger stortte zich fel op de Trolloks en Sharanen.

‘Cauton, wat was dat voor geluid?’ vroeg Arganda, die naar Mart toe kwam strompelen. De man had nog steeds zijn ene arm in een doek en droeg in de andere hand een bloederige vlegel. Rondom Mart vochten de doodswachtgardisten grommend tegen Trolloks.

Mart brulde en stortte zich in het gevecht. ‘Dat was de verrekte Hoorn van Valere! We kunnen deze strijd nog steeds winnen!’

Mart sloot zich aan bij de aanval. De Hoorn. Hoe kon het dat er op die verrekte Hoorn was geblazen? Nou, het leek erop dat Mart niet langer met dat ding verbonden was. Zijn overlijden in Rhuidean moest hem ervan hebben losgemaakt.

Nu mocht een andere ongelukkige dwaas die last dragen. Mart schreeuwde een strijdkreet, hakte de arm van een Trollok af en stak het wezen door de borst. Het hele leger van de Schaduw was uit zijn evenwicht gebracht bij het horen van de Hoorn. De Trolloks het dichtst bij Lan krabbelden achteruit en kropen over elkaar heen in hun wanhopige haast om bij hem weg te komen. Daardoor waren de Trolloks die nog op de helling vochten ver uitgespreid, zonder ondersteuning. En niemand scheen de leiding te hebben.

Myrddraal hieven zwaarden tegen hun eigen Trolloks, in een poging de vluchtende schepsels te dwingen zich om te draaien en door te vechten, maar brandende pijlen van de Tweewaterse boogschutters vielen uit de lucht en doorboorden de lichamen van de Schimmen.

Tam Altor, dacht Mart, jij krijgt verdomme mijn beste paar laarzen. Het Licht mag me verzengen, maar dat beloof ik. ‘Kom mee!’ brulde Mart. ‘Alle ruiters die nog een wapen kunnen vasthouden, met mij mee!’

Mart dreef Pips in galop en beukte zich tussen Trolloks door die nog vochten. Zijn bestorming opende een pad voor Furyk Karede en zijn paar overgebleven mannen om het gat te midden van de horde Trolloks nog groter te maken. Daarna stormde het voltallige leger van de nog overgebleven Grenslanders achter Mart aan, in de richting van Lan.

Hier en daar op de Hoogvlakte vielen groepen Trolloks uiteen en vluchtten, en steeds meer Schimmen werden neergehaald. Het Sharaanse leger leek ook te verzwakken, maar zij gingen ondanks alles door met hun aanval. Ze waren zo strikt dat ze doorgingen terwijl ze dat in hun hart niet meer wilden. Lans overwinning betekende niet dat de strijd helemaal gewonnen was – er waren veel te veel vijanden – maar zonder Demandred had de Schaduw geen sturing meer. Zelfs aan de Schimmen was te zien dat ze een leider misten. De Trolloks begonnen achteruit te gaan om te hergroeperen.

Mart en zijn mannen galoppeerden in zuidwestelijke richting over de Hoogvlakte en kwamen aan op de plek waar Lan stond. Mart sprong van zijn paard en greep Lan bij zijn schouder net toen de Malkierse koning wankelde. Lan keek Mart met grimmige dankbaarheid aan, en toen rolden zijn ogen weg in zijn kassen en begon hij om te vallen, waarbij Demandreds hoofd op de grond plofte.

Een man in een zwarte jas kwam aanrijden. Mart had niet beseft dat Narishma hier nog steeds was, vechtend samen met de Grenslanders. De Kandoraanse Asha’man sprong van zijn paard, pakte Lans andere arm vast en concentreerde zich.

De korte Heling was voldoende om Lan weer bij te brengen.

‘Zet hem op een paard, Narishma,’ zei Mart. ‘Je kunt met hem verdergaan als we terug zijn bij ons leger. Ik wil niet achter de vijandelijke linies vastzitten als die Trolloks weer besluiten naar boven te komen.’

Ze reden terug naar het noordoosten en hakten in het voorbijgaan met zwaarden en lansen in op de rechterflank van de Trolloks, wat die beesten nog verder uit hun evenwicht bracht. Eenmaal erlangs draaiden de Grenslanders hun rijdieren om en vielen nogmaals frontaal aan op de Trollok-horden, die naar alle kanten tegelijk probeerden te kijken omdat ze niet wisten waar de volgende aanval vandaan zou komen. Mart en Narishma reden verder naar hun eigen achterhoede, met Lan achter zich aan. Narishma hielp de Malkieri van zijn paard en legde hem op de grond om verder te kunnen gaan met de Heling, terwijl Mart even stopte om hun toestand te beoordelen.

Achter hen kwam mist op. Mart draaide zich om en kreeg ineens een verschrikkelijke gedachte. Hij had een onrustbarende mogelijkheid genegeerd. De Hoorn van Valere schalde nog steeds in de verte, onmiskenbaar. O, Licht, dacht Mart. O, verrekte stronken op een slagveld. Wie heeft erop geblazen? Welke kant?

De mist kwam omhoog als wormen die uit de grond kropen na een regenbui. Hij verzamelde zich tot een wervelende wolk, een donderkop op de grond, en gedaanten op paarden denderden erdoorheen. Mensen uit legenden. Buad van Albhain, vorstelijk als een koningin. Amaresu, met haar gloeiende zwaard omhoog. Hend de Harpoenier, donker van huid, met een hamer in de ene hand en een piek in de andere.

Een gedaante reed door de mist voor aan de helden. Lang en keizerlijk, met een neus als een snavel, droeg Artur Haviksvleugel Gerechtigheid, zijn zwaard, op zijn schouder. Hoewel de rest van de ongeveer honderd helden Haviksvleugel volgde, maakte een van hen zich in een streep mist los en galoppeerde weg. Mart kon de ruiter niet goed zien. Wie was dat geweest, en waar ging hij zo snel naartoe?

Mart drukte zijn hoed steviger op zijn hoofd en reed de oude ko~ ning tegemoet. Ik zal wel merken welke kant hem heeft opgeroepen, dacht Mart, als hij probeert me te vermoorden. Hij legde de ashandarei over zijn zadel. Kon hij het opnemen tegen Artur Haviksvleugel? Licht, kón je het wel opnemen tegen de Helden van de Hoorn?

‘Hallo, Haviksvleugel,’ riep Mart.

‘Gokker,’ antwoordde Haviksvleugel. ‘Je moet echt wat beter passen op wat je is toevertrouwd. Ik was al bijna bang dat we niet voor deze strijd zouden worden opgeroepen.’

Mart slaakte een diepe zucht. ‘Bloed en as, Haviksvleugel! Je had het niet zo hoeven rekken, stomme geitenmelker. Dus je vecht voor ons?’

‘Natuurlijk vechten we voor het Licht,’ zei Haviksvleugel. ‘We zouden nooit voor de Schaduw vechten.’

‘Maar ik had gehoord...’ begon Mart.

‘Dat heb je dan verkeerd gehoord,’ kapte Haviksvleugel hem af.

‘En bovendien,’ zei Hend lachend, ‘als de andere kant ons had kunnen oproepen, zouden jullie inmiddels al dood zijn geweest!’

‘Ik was ook dood,’ zei Mart, wrijvend over het litteken in zijn hals. ‘Kennelijk heeft die boom me opgeëist.’

‘Niet de boom, Gokker,’ zei Haviksvleugel. ‘Een ander ogenblik, een ogenblik dat jij je niet herinnert. Het is passend, want Lews Therin heeft allebei die keren je leven gered.’

‘Vergeet hem niet,’ snauwde Amaresu. ‘Ik heb je horen mompelen dat je zijn waanzin vreest, maar al die tijd vergeet je dat je elke ademteug, elke stap die je zet, aan hem te danken hebt. Je leven is een geschenk van de Herrezen Draak, Gokker. Twee keer.’

Bloed en bloedas. Zelfs dóde vrouwen behandelden hem al net zoals Nynaeve. Waar leerden ze dat toch? Waren er soms geheime scholen voor?

Haviksvleugel knikte naar iets verderop. Rhands banier, die Dannil nog altijd omhooghield. ‘We komen hier om ons onder de banier te scharen. We kunnen voor jullie vechten vanwege die banier, Gokker, en omdat de Draak jullie leidt, hoewel hij dat van een afstand doet. Het is genoeg.’

‘Nou,’ zei Mart, kijkend naar de banier, ‘aangezien jullie hier nu zijn, neem ik aan dat jullie het overnemen. Ik zal mijn mannen terughalen.’

Haviksvleugel lachte. ‘Denk je dat wij met ons honderden deze hele slag kunnen uitvechten?’

‘Jullie zijn toch verdomme de Helden van de Hoorn?’ vroeg Mart. ‘Dat is toch wat jullie dóén?’

‘Wij zijn ook te verslaan,’ zei de mooie Blaes van Mattuchin, die haar paard naast dat van Haviksvleugel liet dansen. Tuon zou toch niet kwaa’d zijn als hij een beetje naar een Held keek? Mensen hóórden naar hen te staren. ‘Als we ernstig gewond raken, zullen we ons in de Wereld der Dromen moeten terugtrekken om te herstellen.’ ‘De Schaduw weet hoe hij ons kan uitschakelen,’ voegde Hend eraan toe. ‘Als hij ons aan handen en voeten bindt, kunnen we niet meer helpen bij de strijd. Het maakt niet uit of je onsterfelijk bent als je je niet kunt bewegen.’

‘We kunnen goed vechten,’ zei Haviksvleugel tegen Mart. ‘En we zullen jullie onze kracht lenen. Dit is niet alleen ónze oorlog. Wij vormen slechts een deel ervan.’

‘Dat is dan lekker,’ zei Mart. Die Hoorn schalde nog steeds. ‘Vertel me eens wat. Als ik niet op dat ding heb geblazen, en de Schaduw ook niet... wie dan wel?’

Dikke Trollok-nagels krasten over Olvers arm. Hij bleef op de Hoorn blazen ondanks zijn tranen, met zijn ogen dichtgeknepen, in de smalle spleet in de rotspunt.

Het spijt me, Mart, dacht hij toen een hand met donker haar erop probeerde de Hoorn te pakken. Een andere hand greep zijn schouder vast en groef zijn nagels in Olvers huid, waardoor het bloed over zijn arm omlaag stroomde.

De Hoorn werd uit zijn handen gerukt.

Het spijt me!

De Trollok trok Olver omhoog.

En liet hem vallen.

Olver viel versuft op de grond en schrok toen de Hoorn op zijn schoot viel. Hij greep hem trillend vast en knipperde tranen uit zijn ogen.

Boven hem bewogen schaduwen. Hij hoorde gegrom. Wat gebeurde er? Voorzichtig hief Olver zijn hoofd en zag iemand boven zich staan, met één voet aan weerskanten van hem op de grond. De gedaante vocht zo snel dat hij een waas was. Hij nam het tegen tien Trolloks tegelijk op, en zijn staf draaide razendsnel alle kanten op terwijl hij de jongen verdedigde.

Toen Olver het gezicht van de man zag, stokte zijn adem in zijn keel. ‘Noal?’

Noal sloeg op de arm van een Trollok en dwong het schepsel achteruit, en toen keek hij Olver aan en glimlachte. Hoewel Noal nog altijd oud leek, was de vermoeidheid uit zijn ogen verdwenen, alsof er een grote last van hem af was gevallen. Verderop stond een wit paard met een gouden zadel en teugels, het prachtigste dier dat Olver ooit had gezien.

‘Noal! Ze zeiden dat je dood was!’ riep Olver.

‘Was ik ook,’ antwoordde Noal lachend. ‘Het Patroon was nog niet klaar met me, jongen. Blaas op die Hoorn! Laat hem schallen, hoornblazer!’

Olver deed het, hij blies op de Hoorn terwijl Noal tegen de Trolloks vocht die in een kringetje om Olver heen stonden. Noal. Noal was een Held van de Hoorn! De hoeven van galopperende paarden kondigden nog anderen aan, die Olver kwamen redden van het Schaduwgebroed.

Ineens voelde Olver een diepe warmte. Hij had zoveel mensen verloren, maar een van hen... één... was voor hem teruggekomen.

40

Wolfsbroeder

Elaynes overweldigers keken stomverbaasd naar Birgitte, en Elayne maakte daar gebruik van door haar lichaam opzij te wringen en op haar knieën te gaan zitten. Haar zwangerschap maakte haar wat log, maar ze was zeker niet hulpeloos. Het medaillon dat Mellar tegen haar aan had gehouden gleed op de grond en ze vond de gloed van saidar die op haar wachtte. Ze vulde zichzelf met de Kracht en legde haar hand op haar buik.

Haar kinderen schopten. Elayne weefde stromen Lucht en duwde haar aanvallers naar achteren. Elaynes wachters, die zich hadden hersteld, kwamen tussen Mellars soldaten door. Een paar van hen bleven staan toen ze Birgitte zagen.

‘Doorvechten, stelletje dochters en zonen van geiten!’ riep Birgitte, die pijlen op de huurlingen afschoot. ‘Ik mag dan dood zijn, ik ben nog steeds jullie verrekte bevelhebber, en jullie zullen mijn bevelen gehoorzamen!’

Dat zette hen weer in beweging. De opstijgende mist krulde omhoog en verhulde het slagveld. Hij leek een beetje te gloeien in het donker. Al snel gingen Mellars overgebleven duistere huurlingen op de loop voor Elaynes wevingen, Birgittes boog en het werk van haar wachters.

Birgitte schoot nog zes van hen neer terwijl ze vluchtten.

‘Birgitte,’ zei Elayne door haar tranen heen. ‘Het spijt me.’

‘Spijt?’ Birgitte keek haar aan. ‘Spijt? Waarom rouw je, Elayne? Ik heb het allemaal terug! Mijn geheugen is terug.’ Ze lachte. ‘Het is geweldig! Ik snap niet hoe je me de afgelopen paar weken hebt kunnen verdragen. Ik was nog erger aan het mokken dan een klein kind dat haar speelgoedboog had stukgemaakt.’

‘Ik... O, Licht.’ Elaynes binnenste vertelde haar dat ze nog altijd haar zwaardhand kwijt was, en de pijn van het verbreken van die binding was niet verstandelijk te verklaren. Het maakte niet uit dat Birgitte voor haar stond. ‘Misschien moet ik je weer binden?’

‘Dat gaat niet,’ zei Birgitte, die achteloos met haar hand zwaaide. ‘Ben je gewond?’

‘Alleen mijn trots.’

‘Gelukkig. Maar nog gelukkiger dat er op tijd op de Hoorn is geblazen.’

Elayne knikte.

‘Ik ga naar de andere Helden toe,’ zei Birgitte. ‘Blijf jij hier om te herstellen.’

‘Vergeet ’t maar!’ riep Elayne, die zich overeind werkte. ‘Ik blijf nu verdomme niet achter. De kindertjes maken het goed. Ik ga mee.’

‘Elayne...’

‘Mijn soldaten denken dat ik dood ben,’ zei Elayne. ‘Onze gelederen breken op, onze mannen sterven. Ze moeten me zien om te weten dat er nog hoop is. Ze zullen niet weten wat die mist betekent. Als ze ooit hun koningin nodig hebben gehad, dan is het wel nu. Niemand behalve de Duistere zelf zou me nu kunnen tegenhouden.’

Birgitte fronste.

‘Je bent mijn zwaardhand niet meer,’ zei Elayne, ‘maar je bent nog steeds mijn vriendin. Rij je met me mee?’

‘Koppige dwaas.’

‘Ik ben niet degene die weigert dood te blijven. Samen?’

‘Samen,’ zei Birgitte knikkend.

Aviendha bleef met een ruk staan toen ze weer gehuil hoorde. Het klonk niet helemaal als het gehuil van wolven.

De storm bij Shayol Ghul ging door. Ze wist niet welke kant er aan de winnende hand was. Overal lagen lichamen, sommige verscheurd door wolven, andere nog nasmeulend van aanvallen met de Ene Kracht. De stormwind gierde en floot, hoewel het niet regende, maar golven van stof en gruis spoelden over haar heen.

Ze voelde iemand geleiden in de Doemkrocht, maar het was een zachte hartslag vergeleken met de orkaan die de Reiniging was geweest. Rhand. Ging het goed met hem? Wat gebeurde er?

De witte wolken die door de windvindsters waren opgeroepen, kolkten door de pikzwarte stormwolken en wervelden door elkaar heen in een reusachtig, kronkelend Patroon boven de bergtop. Voor zover ze van de windvindsters had gehoord – ze hadden zich tegen de helling teruggetrokken naar de ingang van de grot, waar ze nog altijd bezig waren met de Schaal der Winden – bevonden ze zich op een breekpunt. Meer dan twee derde van hen waren ingestort van uitputting. Straks zou de storm alles verteren.

Aviendha sloop door de maalstroom op zoek naar de bron van dat gehuil. Ze had geen andere geleiders bij zich met wie ze een cirkel kon vormen, nu Rafela was vertrokken om zich bij de Draakgezworenen bij de grot aan te sluiten. Hierbuiten, in de vallei, doodden verschillende groepen elkaar. Speervrouwen, Wijzen, siswai’aman, Trolloks, Schimmen. En wolven. Honderden wolven hadden zich al bij de strijd aangesloten. Er waren ook een paar Domani, Tyreners en Draakgezworenen, hoewel de meesten van hen vochten bij het pad omhoog naar Rhand.

Iets plofte neuriënd naast haar op de grond, en ze haalde al uit voordat ze kon nadenken. De Draghkar vloog in brand als een tak die was gedroogd door honderd dagen van zonlicht. Ze haalde diep adem en keek om zich heen. Gehuil. Uit honderden en nog eens honderden kelen.

Ze begon te rennen, naar dat gehuil toe, dwars door de vallei. Onderweg zag ze iemand uit de stoffige schaduwen komen, een pezige man met een grijze baard en goudgele ogen. Hij werd vergezeld door een klein roedel wolven. Ze keken naar haar en liepen door.

Aviendha bleef staan. Goudgele ogen.

‘Hé, jij die met wolven mee rent!’ riep ze de man toe. ‘Heb je Perijn Aybara meegebracht?’

De mari verstarde, maar toen draaide hij zich weer om en kwam haastig haar kant op. Hij bewoog zich als een wolf, gevaarlijk maar behoedzaam. Hij kwam niet te dicht bij haar.

‘Ik ken Perijn Aybara,’ riep hij terug, ‘maar hij is niet bij me. Hij jaagt op een andere plek.’

Aviendha liep dichter naar de man toe. Hij keek op zijn hoede naar haar en enkele van zijn wolven gromden. Het leek erop dat ze niet veel meer vertrouwen hadden in haar of haar soort dan in Trolloks.

‘Dat nieuwe gehuil,’ riep ze over de wind, ‘komt dat van je... vrienden?’

‘Nee,’ antwoordde de man, die een glazige blik in zijn ogen kreeg. ‘Nee, niet meer. Als je vrouwen kent die kunnen geleiden, Aiel, dan kun je die nu maar beter gaan halen.’ Hij liep weg in de richting van het geluid, en zijn roedel rende met hem mee.

Aviendha volgde hem, al hield ze afstand van die wolven, maar ze vertrouwde meer op hun zintuigen dan op de hare. Ze kwamen aan op een kleine heuvel onder in de vallei, een heuvel die ze Ituralde wel eens had zien beklimmen om de verdediging van de pas te overzien.

Uit de pas stroomden tientallen donkere vormen. Het waren zwarte wolven, zo groot als kleine paarden. Ze draafden over de rotsen en lieten gesmolten voetsporen achter in het steen.

Honderden wolven vielen de donkere vormen aan, sprongen op hun rug, maar werden afgegooid. Ze leken niet veel te kunnen uithalen.

De man met de wolven gromde.

‘Duisterhonden?’ vroeg Aviendha.

‘Ja,’ zei hij. ‘Dit is de Wilde Jacht, de ergste wezens die er zijn. Ze kunnen niet met sterfelijke wapens worden gedood. De beten van gewone wolven zullen ze niet deren, althans niet blijvend.’

‘Waarom vechten ze dan?’ vroeg Aviendha.

De Wolfsbroeder lachte. ‘Waarom vechten wij allemaal? Omdat we toch moeten probéren te winnen! Schiet op! Haal Aes Sedai hierheen, en een paar van die Asha’man als je ze kunt vinden! Anders denderen die monsters straks over jullie legers heen als een golf over een kiezelstrand!’

De man liep de helling af, en zijn wolven sloten zich bij hem aan. Aviendha begreep waarom ze vochten. Ze waren dan misschien niet in staat de Duisterhonden te doden, maar ze konden die schepsels wel vertragen. En dat was hun overwinning hier: Rhand genoeg tijd opleveren om te doen wat hij moest doen.

Ze draaide zich geschrokken om en rende weg om de anderen te verzamelen. Maar ze bleef ineens staan toen ze een krachtige geleider vlakbij saidar voelde gebruiken. Ze draaide zich om en speurde naar de plek waar het gevoel vandaan kwam.

Graendal was daar, verderop, net zichtbaar door de chaos van de strijd. Ze stuurde kalmpjes dodelijke wevingen op een rij Verdedigers van de Steen af. Ze had een kleine groep vrouwen bij zich – Aes Sedai, Wijzen – en een paar wachters. De vrouwen knielden om haar heen en gaven haar waarschijnlijk hun kracht, gezien de sterkte van de wevingen die ze maakte.

Haar wachters waren vier Aielmannen met zwarte sluiers, geen rode. Die stonden beslist onder Dwang. Aviendha aarzelde. En die Duisterhonden dan?

Ik moet deze gok wagen, dacht ze. Ze weefde en stuurde een straal blauw licht de lucht in: het teken dat zij, Sorilea en Cadsuane hadden afgesproken.

Dat waarschuwde Graendal natuurlijk ook. De Verzaker draaide zich naar Aviendha toe en haalde uit met Vuur. Aviendha dook opzij en rolde om. Daarna kwam een schild dat probeerde Aviendha van de Bron af te snijden. Wanhopig putte ze door de schildpadspeld zoveel van de Ene Kracht als ze kon bevatten. Een vrouw van de Bron afsnijden met een schild was net zoiets als proberen een touw door te knippen met een schaar. Hoe dikker het touw, hoe lastiger het te knippen was. In dit geval had Aviendha voldoende saidar geput om het schild af te weren.

Ze zette haar kiezen op elkaar en begon eigen wevingen te maken. Licht, ze had niet beseft hoe moe ze was. De draden van de Ene Kracht dreigden haar te ontvluchten.

Ze dwong ze met wilskracht op hun plek en liet een weving van Lucht en Vuur gaan, hoewel ze wist dat er onder die gevangenen vrienden en bondgenoten waren.

Ze zouden liever sterven dan door de Schaduw gebruikt te worden, hield ze zich voor terwijl ze een volgende aanval ontdook. De grond om haar heen ontplofte en ze wierp zich op de grond.

Nee. In beweging blijven.

Aviendha sprong overeind en begon te rennen. Dat redde haar leven, want er kwam een regen van bliksems achter haar neer en de kracht ervan duwde haar voorover tegen de grond.

Ze stond met een paar bloedende schrammen op haar arm op en begon weer wevingen te maken. Helaas moest ze die laten vallen toen er een ingewikkelde weving op haar af kwam. Dwang. Als ze daardoor werd gegrepen, zou Aviendha ook een slaaf van die vrouw worden, gedwongen haar kracht te lenen om het Licht te verslaan.

Aviendha weefde Aarde in de grond voor zich en gooide stukken steen, stof en rook omhoog. Toen rolde ze een kuil in de grond in en gluurde behoedzaam over de rand. Ze hield haar adem in en geleidde niet.

De gierende wind blies de afleiding weg die ze had gemaakt. Graendal aarzelde midden op het veld. Ze voelde Aviendha niet, want die had zichzelf in een weving gehuld die haar vermogen verborg. Als ze geleidde, zou Graendal het weten, maar zolang ze het niet deed was ze veilig.

Graendals Aielslaven beenden naar voren, met hun sluiers omhoog, op zoek naar Aviendha. Aviendha kwam in de verleiding meteen te gaan geleiden om een einde aan hun leven te maken. Elke Aiel die ze kende zou haar daar dankbaar voor zijn.

Ze hield zich in, want ze wilde zichzelf niet verraden. Graendal was te sterk. Ze kon het niet in haar eentje tegen die vrouw opnemen. Maar als ze wachtte...

Een weving van Lucht en Geest viel Graendal aan en probeerde haar af te snijden van de Bron. De vrouw vloekte en draaide zich om. Cadsuane en Amys waren er.

‘Houd stand! Houd stand voor Andor en de koningin!’

Elayne galoppeerde met wapperende haren en schreeuwend met een door de Kracht versterkte stem door chaotische groepen piekeniers. Ze hield een zwaard omhoog, hoewel ze nou niet bepaald wist wat ze ermee zou moeten doen.

Mannen draaiden zich om bij haar voorbijgaan. Sommigen werden daarbij door Trolloks gedood. De beesten drongen door de verdediging heen, genietend van de chaos en de slachting.

Mijn mannen zijn te ver heen, dacht Elayne. O, Licht. Mijn arme soldaten. Het tafereel dat ze zag was er een van sterfte en wanhoop. De Andoraanse en Cairhiense piekeniersformaties waren ontbonden na verschrikkelijke verliezen. Nu hielden mannen nog stand in kleine groepen, velen van hen verspreid en rennend voor hun leven.

‘Houd stand!’ riep Elayne. ‘Houd stand samen met jullie koningin!’

Nog meer mannen onderbraken hun vlucht, maar ze keerden ook niet terug naar de gevechten. Wat moest ze doen?

Vechten.

Elayne viel een Trollok aan. Ze gebruikte het zwaard, hoewel ze net nog had gedacht dat ze er hopeloos mee zou zijn. Dat was ze ook. De Trollok met zijn berenkop keek warempel verbaasd toen ze ernaar uithaalde.

Gelukkig was Birgitte er, en zij schoot het beest in zijn onderarm toen hij naar Elayne uithaalde. Dat redde haar leven, maar zo kon ze dat verrekte schepsel nog steeds niet doden. Haar paard – geleend van een van haar wachters – danste heen en weer om zo ver mogelijk bij de Trollok uit de buurt te blijven. Dit leek nergens op. Haar zwaard bewoog niet in de richting die zij wilde. De Ene Kracht was een veel verfijnder wapen. Ze zou die gebruiken als het moest, maar nu vocht ze liever.

Ze hoefde niet lang te worstelen. Soldaten omringden haar, schakelden het monster uit en verdedigden haar tegen vier andere die op haar af waren gekomen. Elayne depte haar bezwete voorhoofd en ging achteruit.

‘Wat was dat?’ vroeg Birgitte, die naast haar kwam rijden en een pijl op een Trollok afschoot voordat hij een van de soldaten kon doden. ‘Ratliffs nagels, Elayne! Ik dacht dat ik alles wel met je had meegemaakt.’

Elayne stak haar zwaard omhoog. Verderop begonnen mannen te roepen. ‘De koningin leeft nog! Voor het Licht en voor Andor! Houd stand samen met de koningin!’

‘Hoe zou jij je voelen,’ zei Elayne zachtjes, ‘als je zag dat je koningin probeerde een Trollok te doden terwijl je zelf wegrende?’

‘Ik zou het gevoel hebben dat ik naar een ander land moest verhuizen,’ snauwde Birgitte, die nog een pijl afschoot, ‘waar de koningin geen pudding in haar hoofd heeft.’

Elayne snoof. Birgitte mocht zeggen wat ze wilde, maar het had wel gewerkt. De kracht van de mannen die ze had verzameld, bouwde zich uit totdat er weer gelederen stonden. Met een schreeuw stak ze het zwaard omhoog en maakte – na een ogenblik van aarzeling – een weving waardoor een schitterende banier van Andor wapperend in de lucht boven haar verscheen. De rode leeuw verlichtte de nacht.

Dat zou rechtstreekse aanvallen uitlokken van Demandred en zijn geleiders, maar de mannen hadden dat baken nodig. Ze zou eventuele aanvallen wel afweren als ze kwamen.

Ze kwamen niet, en terwijl ze langs haar gelederen reed riep ze woorden die haar mannen hoop gaven. ‘Voor het Licht en voor Andor! Jullie koningin leeft nog! Houd stand en vecht!’

Mart stormde met de resten van een ooit groots leger over de Hoogvlakte naar het zuidwesten. De Trolloks waren verderop links verzameld, het Sharaanse leger rechts. Tegenover de vijand stonden de Grenslanders, Karede en zijn mannen, Ogier, Tweewaterse boogschutters, Witmantels, Geldaners en Mayeners, huurlingen, Tinna en haar Draakgezworen vluchtelingen. En de Bond van de Rode Hand. Zijn eigen mannen.

Hij wist nog, door de herinneringen die niet de zijne waren, dat hij ooit veel grotere legers had aangevoerd. Legers die niet opgebroken, half opgeleid, gewond en uitgeput waren. Maar het Licht sta hem bij, hij was nog nooit zo trots geweest. Ondanks alles wat er was gebeurd, gaven zijn mannen gehoor aan de oproep om aan te vallen en wierpen ze zich met hernieuwde felheid in de strijd.

Demandreds dood bood Mart een mogelijkheid. Hij voelde de legers oprukken, en daardoorheen stroomde het kenmerkende ritme van de strijd. Dit was het ogenblik waar hij naar had gezocht. Dit was de kaart waarop hij alles moest inzetten wat hij had. Een gok, één op tien, dat wel, maar het Sharaanse leger, de Trolloks en Schimmen hadden geen leider. Geen generaal om hen te sturen. Verschillende groepen werkten elkaar tegen doordat allerlei Schimmen en Gruwheren probeerden bevelen te geven.

Ik zal die Sharanen in de gaten moeten houden, dacht Mart. Ze hebben vast generaals die het bevel weer op zich kunnen nemen.

Voorlopig moest hij hard toeslaan. De Trolloks en Sharanen van de Hoogvlakte af dwingen. Beneden vulden de Trolloks de doorgang tussen de moerassen en de Hoogvlakte en zetten druk op de verdedigers bij de rivierbedding. Elaynes dood was een leugen geweest. Haar troepen waren in wanorde geraakt, en net toen ze op het punt stonden te worden verpletterd door de Trolloks, reed ze ineens tussen hen door en riep hen weer tot de orde. Nu hielden ze wonder boven wonder hun gelederen in stand, ook al werden ze tot ver op Shienaraans grondgebied teruggedrongen. Ze konden echter niet veel langer verzet blijven bieden, met of zonder Elayne. Meer en meer piekeniers langs het front werden onder de voet gelopen, soldaten vielen overal op het veld en haar cavalerie en de Aiel werkten naarstig, met steeds meer moeite, om de vijand te bedwingen.

Licht, als ik de Schaduw van die verrekte Hoogvlakte af en boven op die beesten beneden kan dwingen, struikelen ze over elkaar heen!

‘Heer Cauton!’ riep Tinna. Vanuit het zadel wees ze met een bloederige speer naar het zuiden.

In de verte scheen licht, vlak bij de Erinin. Mart veegde over zijn voorhoofd. Was dat...

Poorten in de lucht. Tientallen poorten, en daardoor kwamen vliegende to’raken met lantaarns. Een salvo brandende pijlen schoot op de Trolloks in de doorgang af. De to’raken, met boogschutters op hun rug, vlogen in formatie over de voorde en de doorgang erachter.

Boven het strijdgewoel uit hoorde Mart geluiden waarvan het bloed van de vijand moest verkillen: honderden, misschien wel duizenden verschillende hoorns schalden hun strijdkreten door de nacht, een gedonder van trommels begon een gestaag ritme te slaan dat almaar luider werd. Er klonk een gedender van de voeten van een oprukkend leger van mensen en dieren, dat langzaam de Hoogvlakte van Polov naderde. Niemand kon hen in de duisternis voor zonsopgang zien, maar iedereen op het slagveld wist wie ze waren.

Mart juichte. Hij zag de Seanchaanse bewegingen voor zijn geestesoog. Hun halve leger zou vanaf de Erinin rechtstreeks naar het noorden gaan, om zich aan te sluiten bij Elaynes onder druk staande leger bij de Mora en de Trolloks te verslaan die probeerden Shienar in te komen. De andere helft zou in een bocht om de moerassen naar de westkant van de Hoogvlakte trekken en de Trolloks van achteren verpletteren.

Nu werd de hagel van pijlen vergezeld door gloeiende lichtjes die ineens in de lucht verschenen – damane, die meer licht maakten zodat hun soldaten beter konden zien – in een vertoon waar de Vuurwerkers trots op zouden zijn! En inderdaad, de aarde beefde toen het reusachtige Seanchaanse leger over de Akker van Merrilor optrok.

Een gedonder rommelde rechts van Mart op de Hoogvlakte door de lucht, een dieper gedonder. Talmanes en Aludra hadden de draken hersteld en vuurden nu door Poorten rechtstreeks vanuit de grot op het Sharaanse leger.

De spelstukken stonden nu bijna allemaal op hun plek. Er moest nog één ding gebeuren voor de laatste worp van de dobbelstenen.

Marts legers rukten op.

Jur Gradi raakte de brief van zijn vrouw aan, die was meegestuurd met Androl vanuit de Zwarte Toren. Hij kon hem niet lezen in het donker, maar dat maakte niet uit, zolang hij hem maar kon vasthouden. Hij had de woorden toch al uit zijn hoofd geleerd.

Hij bekeek de kloof die ongeveer tien roeden ten noordoosten van de voorde in de Mora lag, waar Cauton hem had neergezet. Het slagveld bij Merrilor was van hieraf niet te zien.

Hij vocht niet. Licht, het was moeilijk, maar hij vocht niet. Hij keek toe en probeerde niet te denken aan de arme mensen die waren gesneuveld terwijl ze probeerden de rivier hier in handen te houden. Het was er de volmaakte plek voor, want de Mora liep hier door een kloof. Hier kon de Schaduw de rivier droogleggen. En dat had hij gedaan. O, de mannen die Mart had gestuurd hadden wel geprobéérd tegen de Gruwheren en de Sharanen te vechten, maar wat een hopeloze taak was dat geweest! Gradi’s woede jegens Cauton smeulde. Iedereen beweerde dat hij een goede generaal was, maar toen deed hij dit.

Nou, als hij zo geweldig was, waarom had hij dan vijfhonderd eenvoudige mensen uit een bergdorp in Morland hierheen gehaald om deze rivier te verdedigen? Ja, Cauton had ook ongeveer honderd soldaten van de Bond gestuurd, maar dat was lang niet genoeg. Ze waren gesneuveld nadat ze de rivier een paar uur hadden verdedigd.

Er waren honderden en nog eens honderden Trolloks en meerdere Gruwheren in de rivierkloof!

Die mensen waren tot de laatste man afgeslacht. Licht! Er waren zelfs kinderen bij die groep geweest. De dorpelingen en de weinige soldaten hadden goed gevochten en de kloof veel langer verdedigd dan Gradi voor mogelijk had gehouden, maar toen waren ze gevallen. En hij had het bevel gekregen om ze niét te helpen.

Nu wachtte Gradi in de duisternis boven op de kloofmuren, verstopt tussen de rotsen. Verderop, misschien een meter of honderd, liepen Trolloks met fakkels rond, omdat de Gruwheren die nodig hadden om iets te kunnen zien. Ook zij bevonden zich boven op de kloofmuren met uitzicht over de rivier beneden, die een meer was geworden. De drie Gruwheren hadden grote stukken van de kloofmuren afgebroken en daarmee een blokkade gemaakt die de rivier indamde.

Daardoor was de Mora bij Merrilor opgedroogd en hadden de Trolloks met gemak kunnen oversteken. Gradi kon de dam openen wanneer hij wilde. Eén aanval met de Ene Kracht zou de dam doorbreken en het water uit de kloof bevrijden. Tot nu toe had hij dat nog niet gedurfd. Cauton had hem bevolen niet aan te vallen, maar hij zou toch nooit in staat zijn om in zijn eentje drie sterke Gruwheren te verslaan. Ze zouden hem alleen maar doden en de rivier weer indammen.

Hij streelde de brief van zijn vrouw en bereidde zich voor. Cauton had hem bevolen om bij zonsopgang een Poort naar datzelfde dorp te maken. Dan zou de vijand weten dat Gradi hier was. Hij kende het doel van dat bevel niet.

Het water vulde de holte beneden en bedekte de lichamen van de gesneuvelden.

Dan zal ik het nu maar doen, dacht Gradi, die diep ademhaalde. De zon zou bijna moeten opkomen, hoewel het wolkendek het land in duisternis gehuld hield.

Hij zou zijn bevelen opvolgen. Het Licht verzenge hem, maar hij zou het doen. Als Cauton echter de strijd stroomafwaarts overleefde, zou Gradi beslist een woordje met hem spreken. Een streng woordje. Een man als Cauton, van doodgewone afkomst, zou beter moeten weten dan levens te vergooien.

Hij haalde nog eens diep adem en begon een Poort te weven naar dat dorp waar de mensen gisteren vandaan waren gekomen. Hij wist niet waarom hij dit moest doen, want het hele dorp was ontvolkt om de groep te vormen die hier gisteren had gevochten. Hij betwijfelde of daar nog iemand was. Hoe had Mart ook alweer gezegd dat het heette? Hinderstap?

Mensen kwamen schreeuwend en brullend met hakbijlen, hooivorken en roestige zwaarden door de Poort rennen. Bij hen waren ook weer soldaten van de Bond, net als de honderd die hier de vorige keer hadden gevochten. Maar...

Maar in het licht van de fakkels zag Gradi dat die soldaten dezélfde waren die hier de vorige keer hadden gevochten... en waren gesneuveld.

Gradi keek met open mond toe terwijl de mensen aanvielen. Ze waren allemaal dezelfden. Dezelfde moeders, dezelfde hoefsmeden, dezelfde kinderen. Hij had ze zien sterven, en nu waren ze weer terug.

De Trolloks konden waarschijnlijk de ene mens niet van de andere onderscheiden, maar de drie Gruwheren zagen het wel en begrepen ook dat dit dezelfde mensen waren. Ze leken stomverbaasd. Een van de Gruwheren brulde iets over dat de Duistere Heer hen in de steek had gelaten. Hij begon wevingen op de mensen af te schieten.

Maar de mensen stormden gewoon verder, zonder zich iets aan te trekken van het gevaar terwijl ze werden opgeblazen. Ze doken boven op de Gruwheren en hakten op hen in met boerengereedschap en keukenmessen. Tegen de tijd dat de Trolloks aanvielen, waren de Gruwheren overmeesterd. Nu kon hij...

Gradi zette zijn verdwazing van zich af, verzamelde zijn krachten en vernietigde de dam die de kloof blokkeerde.

En daarbij liet hij de rivier vrij.

41

Een glimlach

Cauton heeft de draken weer in de strijd gezet,’ zei Jonnet, die probeerde door de rook te turen. ‘Moet je ze horen!’

Er klonk gebulder over de Hoogvlakte. Pevara glimlachte. Zij, Androl, Jonnet, Emarin en Canler hadden zich aangesloten bij Logain en andere Asha’man met Aes Sedai die aan hen waren gebonden. Ze stonden aan de rand van de steile hellingen tegenover de Dasharknobbel, een halve roede van de plek waar Demandreds onthoofde lijk lag.

Een volgende ronde drakenvuur galmde over de Hoogvlakte, hoewel ze in het donker de rook niet konden zien. ‘Die draken zullen niet lang meegaan als Taims mannen tussen de Sharanen lopen,’ zei Pevara. ‘De drakenbedieners kunnen zich niet verdedigen tegen geleiders, en ze zijn te gemakkelijk te vinden vanwege het lawaai.’

‘Ik denk niet dat Cauton anders kan dan ze inzetten,’ zei Androl. ‘Hij kan nu niets meer achterhouden.’

‘Asha’man!’ Logain dook op uit de rook en kwam naar hen toe, met Gabrelle aan zijn zijde. ‘Het is tijd om te gaan.’

‘Gaan we die draken verdedigen?’ vroeg Androl. Rondom hen hesen tientallen andere uitgeputte Asha’man zich overeind en keken Logain aan.

‘Nee,’ antwoordde Logain. ‘Wij gaan naar het westen.’

‘Naar het westen?’ Pevara sloeg haar armen over elkaar. ‘Dat is wég bij de strijd!’

‘Het is waar je Amyrlin tegen Taim vocht,’ zei Logain, die zich afwendde. ‘De grond daar, net als veel van de Sharanen, is gehuld in kristal. Ik wil dat elke Asha’man, soldaat en Toegewijde die ik geen andere bevelen heb gegeven daar gaat zoeken. Er is...’

De grond beefde en rommelde onheilspellend, en Pevara struikelde. Androl pakte haar bij de arm, hoewel ze door de binding zijn uitputting voelde, die net zo groot was als de hare. Ze hadden allebei niet veel kracht meer over.

Toen de beving afnam, ging Logain door. ‘Ergens in die massa kristallen ligt een gouden scepter. Ze zeiden dat Taim die vasthield toen Egwene Alveren hem versloeg. Die gaan we zoeken. Als jullie hem zien, raak hem dan niét aan, maar roep mij.’

Logain riep dezelfde bevelen naar de volgende groep Asha’man. Androl keek hem na, en Pevara voelde zijn frustratie.

‘Als die scepter een angreaal of sa’angreaal is,’ zei Emarin, ‘dan kan die heel nuttig voor ons zijn.’

‘Misschien,’ zei Pevara. ‘Ik denk alleen dat die draken meer behoefte hebben aan bescherming dan dat wij behoefte hebben aan die staf. Ik zwéér je, er is iets met dat hoorngeschal. We moeten aanvallen, niet zoeken naar buit...’

‘De andere Asha’man mogen gaan zoeken,’ zei Androl. ‘Wij hoeven dat niet te doen.’

‘Wat?’ vroeg Canler fronsend. ‘Wil je ongehoorzaam zijn?’

‘Nee,’ zei Androl. ‘Hij zei dat dit bevel bedoeld was voor iedereen die geen andere bevelen had. Die hebben wij. Aan het begin van de strijd zei hij dat we moesten uitkijken naar Taims onderdanen en met hen moesten afrekenen.’

‘Ik weet zo net nog niet of hij zich dat bevel nog wel herinnert, Androl,’ zei Emarin, wrijvend over zijn kin. ‘En ik weet niet of hij, als hij het zich wel herinnerde, zou willen dat we het nu nog doen. Hij lijkt behoorlijk vastbesloten om die scepter in handen te krijgen.’ ‘En toch heeft hij ons dat bevel gegeven,’ hield Androl vol. ‘Androl,’ zei Canler, die op zijn hurken zat, ‘ik ben zo moe dat ik amper de kracht heb om je te vervloeken. Geen van deze jongens ziet er veel beter uit, en jij hebt al moeite om een kleine Poort te openen. Hoe moeten we het dan tegen Mishraile en de anderen opnemen?’ Androl fronste, maar hij had geen weerwoord.

Maar er schoot Pevara iets te binnen. Misschien konden ze toch iets voor elkaar krijgen, ondanks hun uitputting...

Androls gezicht klaarde op, zijn ogen werden groot en hij grijnsde. ‘Je bent geweldig, Pevara.’

‘Dank je,’ zei ze nuffig. ‘Canler, werk jezelf overeind. Ik durf er heel wat onder te verwedden dat we Taims mannen zullen betrappen op een poging om die draken te vernietigen. We gaan ze een kleine verrassing bezorgen...’

Wat een puinhoop was dit geworden.

Moghedien trapte tegen Demandreds lijk. Het was achtergelaten toen de Sharanen tegen Cautons leger waren gaan vechten om hun leider te wreken.

Demandred. Die dwaas had zich laten afleiden. Als je je te veel op je persoonlijke grieven richtte, of als je je inliet met de wormen waarmee je samenwerkte... nou, Demandred had zijn beloning verdiend. De dood, en waarschijnlijk een eeuwige straf van de Grote Heer.

Nu Demandred inderdaad dood was, reikte ze naar de Ene Kracht, en vond iets anders. Een gloeiende rivier die tien keer zo krachtig was en tien keer zo zoet. Nu zo velen van de Uitverkorenen waren gevallen, had de Grote Heer zichzelf voor haar opengesteld. Overleven was waarachtig de beste wijze om hem te laten zien wat je waard was.

Dit veranderde alles voor haar. Eerst verbrandde ze Demandreds lijk tot as. Toen weefde ze snel een Spiegel der Nevelen – o, wat was de Ware Kracht zoet! – en verving haar uiterlijk door dat van Demandred. Ze had er altijd voor gezorgd dat ze de andere Uitverkorenen kon nadoen. Demandred zou een uitdaging vormen, aangezien hij de laatste tijd zo was veranderd, maar ze had goed op hem gelet. Niemand die haar aanraakte zou erin trappen, dus ze moest voorzichtig zijn.

In vermomming Reisde ze naar de achterhoede van het Sharaanse leger dat tegen Cautons troepen vocht. Hier waren de reserve-een-heden, wachtend tot ze naar voren moesten komen, en de bevoorradingswagens en enkele gewonden.

De Sharanen onderbraken hun werk om naar haar te kijken. Met open mond. Ze troffen voorbereidingen om zelf ook het slagveld te ontvluchten. Ze waren zich ervan bewust, net als ieder ander, dat het reusachtige Seanchaanse leger zich bij de strijd had aangesloten.

Ze zag dat er een handjevol Ayyad bij deze groep waren, maar het waren er slechts drie, voor zover ze kon zien. Twee vrouwen met tatoeages, en een groezelige mannelijke geleider die aan hun voeten hurkte. De meeste anderen waren omgekomen in de strijd tegen de Aes Sedai.

De Seanchanen. De gedachte aan hen en die hooghartige keizerin stak Moghedien. Als de Grote Heer ontdekte wat voor puinhoop ze had gemaakt...

Nee. Hij had haar de Ware Kracht gegeven. Moghedien was langer blijven leven dan de rest, en dat was het enige wat ertoe deed, voorlopig. Hij kon niet alles zien en wist waarschijnlijk nog niet dat ze was ontmaskerd. Hoe had dat meisje haar vermomming doorzien? Dat had niet mogelijk moeten zijn.

Iemand moest haar hebben verraden. Toch had ze nauw samengewerkt met Demandred tijdens deze strijd, en hoewel ze nooit zo’n goede tacticus was geweest als hij – geen van de Uitverkorenen was dat, behalve misschien Sammael – begreep ze de strijd goed genoeg om de leiding over te nemen. Ze vond het verschrikkelijk, want het maakte haar kwetsbaar en dat beviel haar niet. Maar wanhopige tijden vroegen om wanhopige maatregelen.

En eigenlijk, dacht ze, ging het allemaal vrij goed. Demandred was verslagen, omgekomen door zijn eigen trots. M’Hael, die omhooggevallen kwast, was ook dood, en hij had hulpvaardig de leidster van de Aes Sedai van het slagveld verwijderd. Moghedien had nog altijd het overgrote deel van Demandreds Schaduwgebroed en een paar Gruwheren, een aantal leden van de Zwarte Ajah en een tiental Bekeerde mannen die M’Hael had meegebracht.

‘Dat is hem niet!’ zei een oudere man in de mantel van een Sharaanse monnik. Hij wees naar Moghedien. ‘Dit is niet onze Wyld! Het is...’

Moghedien brandde de man weg.

Terwijl zijn botten op een hoopje vielen, herinnerde ze zich terloops dat ze van haar ogen-en-oren had gehoord dat Demandred genegenheid voor die oude man had gehad. ‘Je kunt beter dood zijn, oude man,’ zei ze tegen het lijk, sprekend als Demandred, ‘dan leven en degene verloochenen van wie je zou moeten houden. Wil iemand anders me nog verloochenen?’

De Sharanen zwegen.

‘Ayyad,’ zei Moghedien tegen de drie, ‘hebben jullie me wevingen zien maken?’

Beide vrouwen en de groezelige man schudden hun hoofd.

‘Ik dood zonder wevingen,’ zei Moghedien, ‘en alleen ik, jullie Wyld, zou dat kunnen.’

Ze moest eraan denken dat ze niet glimlachte, zelfs niet in triomf, toen de mensen het hoofd bogen. Demandred was altijd ernstig. Terwijl de mensen op hun knieën zakten, moest Moghedien met geweld haar vreugde verbergen. Ja, Demandred had hier goed werk gedaan en haar het leger van een hele natie overhandigd om mee te spelen. Dit zou uitstekend gaan!

‘Drakendoder,’ zei een knielende vrouwelijke Ayyad. Ze huilde! Wat waren die Sharanen zwak. ‘We zagen u sneuvelen...’

‘Hoe kan ik nou sneuvelen? Jullie hebben toch voorspellingen?’ De vrouwen keken elkaar aan. ‘Die zeggen dat u zult vechten, Drakendoder,’ zei de vrouw. ‘Maar...’

‘Haal vijf vuisten Trolloks van de achterhoede op,’ zei Moghedien, die zich wendde tot de bevelhebber van de reserve-eenheid, ‘en stuur ze stroomopwaarts naar de ruïnes.’

‘De ruïnes?’ vroeg de man. ‘Alleen de vluchtelingen uit Caemlin zijn daar.’

‘Inderdaad, dwaas, vluchtelingen. Kinderen, oude mensen, vrouwen die naar doden zoeken. Ze kunnen niets terugdoen. Laat de Trolloks ze afslachten. Onze vijanden zijn zwak. Een aanval als deze zal ze dwingen hun werk te staken en mensen te redden die ware strijders gewoon zouden laten sterven.’

De generaal knikte en ze zag goedkeuring op zijn gezicht. Hij aanvaardde haar als Demandred. Mooi. Hij rende weg om het bevel te geven.

‘Zo,’ zei Moghedien terwijl de draken in de verte vuurden, ‘waarom is niemand van onze Ayyad nog naar die wapens gegaan om ze uit de strijd te halen?’

De Ayyad die voor Moghedien knielde boog haar hoofd. ‘We hebben nog geen dozijn Ayyad meer over, Wyld, sinds de ramp op de Hoogvlakte.’

‘Je uitvluchten zijn zwak,’ zei Moghedien, luisterend naar wegstervende knallen. Misschien hadden een paar van M’Haels overgebleven Gruwheren de draken al uitgeschakeld.

Ze voelde haar huid jeuken toen de Sharaanse bevelhebber naar een Myrddraal aan de andere kant van het veld beende. Ze vond het vréselijk om zo in de openbaarheid te zijn. Zij kwam beter tot haar recht in de schaduwen, als ze anderen veldslagen liet leiden. Maar ze wilde niet dat iemand kon zeggen dat ze te bang was om...

Achter haar ging een Poort open. Enkele Sharanen slaakten kreten. Moghedien draaide zich om, en haar ogen werden groot toen ze in een soort donkere grot keek. De buizen van draken wezen naar buiten. ‘Vuur!’ riep een stem.

‘Sluit de Poort!’ riep Talmanes, en de Poort ging dicht.

‘Dit was zeker een ingeving van heer Mart, of niet?’ riep Daerid, die naast Talmanes stond terwijl de draken werden bijgeladen. Ze hadden allebei was in hun oren gestopt.

‘Wat denk jij?’ riep Talmanes terug.

Als de draken kwetsbaar waren tijdens het schieten, wat deed je dan? Dan vuurde je ze af vanaf een verborgen plek.

Talmanes glimlachte toen Neald de volgende Poort voor de tien draken opende. Het feit dat veel van de drakenkarren te kapot waren om goed te rollen, maakte niets uit wanneer je een Poort voor de wapens kon openen en ze overal op kon richten waar je maar wilde.

Deze Poort opende zich voor een vuist Trolloks die in felle gevechten gewikkeld was met Witmantels. Een paar van die monsters richtten blikken van afgrijzen op de draken.

‘Vuur!’ riep Talmanes, en hij hakte met zijn hand omlaag om zijn bevel duidelijk over te brengen, voor het geval de mannen hem niet konden horen.

Rook vulde de grot, ontploffingen galmden tegen Talmanes’ oordoppen toen de draken de dood over de Trolloks uitstortten. Ze raakten de monsters van de zijkant en maaiden ze omver, en ze bleven gebroken en stervend achter. De Witmantels juichten en zwaaiden met hun zwaarden.

Neald sloot de Poort, en de drakenbedieners laadden de wapens opnieuw. Neald maakte vervolgens een Poort boven hen om de rook uit de grot op een verre plek naar de lucht te laten ontsnappen.

‘Glimlacht u nou?’ vroeg Daerid.

‘Ja,’ zei Talmanes tevreden.

‘Bloed en bloedas, heer Talmanes... die uitdrukking is afschrikwekkend bij u.’ Daerid aarzelde. ‘U zou het waarschijnlijk eens wat vaker moeten doen.’

Talmanes grijnsde terwijl Neald de volgende Poort opende. Hij kwam uit op een plek op de Dasharknobbel waar Aludra stond, met een kijkglas en enkele verkenners om de volgende plek voor een aanval te bepalen. Ze riep een positie door, Neald knikte, en ze bereidden zich voor op het volgende schot.

42

Onmogelijkheden

Aviendha had het gevoel alsof de hele wereld barstte, openbrak, werd verteerd.

De bliksems die in de vallei van Shayol Ghul terechtkwamen werden niet langer beheerst. Niet door de windvindsters, niet door wie dan ook. Zowel Schaduwgebroed als verdedigers werden erdoor gedood. Het was onvoorspelbaar, de lucht stonk naar vuur, verbrand vlees en nog iets anders: een opvallende, reine geur die ze was gaan herkennen als de geur van een blikseminslag.

Aviendha bewoog zich zelf ook als de wervelende wind in een poging om Graendal voor te blijven, die de ene na de andere streep witheet lotsvuur op haar af smeet. Met elk schot beefde de grond. Zwarte lijnen verspreidden zich over de rotsen.

De verdedigers van de vallei waren bijna gevallen. De mensen die zich niet helemaal naar achteren hadden teruggetrokken, nabij het pad tegen de berg op, werden vernietigd door Duisterhonden. Toen de grond weer beefde, struikelde Aviendha. Verderop kwam een groep Trolloks grauwend uit de winderige schaduwen tevoorschijn. De schepsels zagen haar niet, maar draaiden zich om en vielen iets anders aan... Andere Trolloks? Ze vochten tegen elkaar. Waren die beesten soms bevangen door een soort razernij?

Ze zou er niet van opkijken. Al het andere leek ook naar de waanzin te zijn afgegleden. Waarom de Trolloks dan niet ook? Maar wat was die vreemde mist?

Aviendha hees zich overeind en rende weg bij de vreemde Trolloks, tegen een helling op. Misschien kon ze van daaraf zien waar Graendal was. Bovenaan zag ze dat ze op iets onmogelijks stond: een gigantische brok steen die wankel in evenwicht stond, met heel weinig steun. Hij was uit de grond omhooggekomen en hier blijven staan.

Overal in de vallei zag ze gelijksoortige onmogelijkheden. Een groep vluchtende Domaanse ruiters galoppeerde over een rotsachtig gedeelte dat golfde als water, en alle vier de mannen en paarden zonken er geheel in weg. Die dichte mist golfde de vallei in. Mensen en Trolloks renden er allemaal schreeuwend voor weg.

Een vloeibare streep lotsvuur brak door het zwevende rotsblok, slechts een paar duim van haar hoofd. Aviendha liet zich met een kreet plat op de grond vallen. Ze hoorde geschuifel verderop, rolde om en bereidde een weving voor.

Amys – haar Wijzenkleding zwartgeblakerd en verbrand en met één rode wang – haastte zich naar Aviendha toe en hurkte bij haar neer. ‘Heb jij Cadsuane of de anderen gezien?’

‘Nee.’

Amys vloekte zachtjes. ‘We moeten de Schaduwzielen allemaal tegelijk aanvallen. Ga jij naar rechts, dan ga ik naar links. Als je me voelt weven, doe dan mee. Samen kunnen we haar misschien aan.’

Aviendha knikte. Ze stonden op en gingen ieder een andere kant op. Ergens hier in de buurt vocht de door Cadsuane uitgekozen groep. Talaan, een windvindster die haar weg naar de Draakgezworenen had gevonden. Alivia, de voormalige damane. Zij, Amys en Aviendha waren enkele van de sterkste geleiders die het Licht nog had.

De oorsprong van het lotsvuur gaf in ieder geval een aanwijzing over de plek waar Graendal stond. Aviendha liep om de zwevende rots heen – het lotsvuur had hem doorboord, niet geheel verwoest – en raakte verontrust toen ze overal in de vallei nog meer brokken steen willekeurig zag opstijgen. Het was een bel van kwaad, maar dan op heel grote schaal. Terwijl ze verder sloop, hoorde ze een laag zoemend geluid van de berg komen. De grond begon te trillen en scherven steen stuiterden omlaag. Aviendha bleef ineengedoken staan en zag dat de vallei ineens – hoe ongelooflijk ook – begroeid raakte met planten. De ooit zo kale grond was helgroen geworden en de planten kronkelden terwijl ze hoog opschoten.

Helgroene vlekken met planten ontsproten overal in de vallei. Boven haar draaiden de witte en zwarte wolken door elkaar heen, wit op zwart, zwart op wit. Een bliksemschicht knetterde en bevroor op de grond. De bliksem leek een torenhoge glazen pilaar te zijn geworden, met de kartelige vorm van de bliksemschicht die was ingeslagen, hoewel hij niet langer gloeide.

Die wolken daarboven vormden een patroon dat haar bekend voorkwam. Zwart op wit, wit op zwart...

Het is het teken, besefte ze geschrokken. Het oude teken van de Aes Sedai.

Onder dat teken... zal hij overwinnen.

Aviendha hield de Ene Kracht stevig vast. Dat zoemende geluid, dat was hij, hoe het ook kon. Het leven dat groeide, dat was hij. Terwijl de Duistere het land verscheurde, hechtte Rhand het weer aan elkaar.

Ze moest in beweging blijven. Aviendha rende ineengedoken door en gebruikte de pas gegroeide planten als dekking. De begroeiing was net op het juiste ogenblik gekomen om haar aankomst te verhullen. Toeval? Ze besloot daar niet in te geloven. Ze voelde hem achter in haar geest. Hij vocht, een ware strijder. Zijn strijd gaf haar kracht en zij probeerde hem ook haar kracht te schenken.

Vastberadenheid. Eer. Roem. Vecht door, schaduw van mijn hart. Vecht door.

Ze zag Graendal – nog steeds omringd door volgelingen onder Dwang – die dodelijke stromen van de Ene Kracht uitwisselde met Cadsuane en Alivia. Aviendha vertraagde haar pas en keek naar de drie vrouwen die uitbarstingen van Vuur naar elkaar gooiden, eikaars wevingen doorhakten met Geest, de lucht vervormden met hitte en zo snel met wevingen smeten dat lastig te bepalen viel wat er gebeurde.

Ze wilde dolgraag helpen, maar Amys had gelijk. Als zij en Aviendha samen aanvielen, vooral terwijl Graendal was afgeleid, hadden ze een betere mogelijkheid om de Verzaker te doden. Gesteld dat Cadsuane en Alivia het konden volhouden, was afwachten de beste keus.

Maar kónden ze het volhouden? Cadsuane was sterk, veel sterker dan Aviendha had gedacht. Die haarversieringen van haar bevatten beslist angrealen en ter’angrealen, hoewel Aviendha ze niet had kunnen aanraken om er zeker van te zijn.

Graendals vrouwelijke gevangenen lagen op de grond, duidelijk uitgeput. Twee van hen waren ingestort. Sarene was op haar knieën gevallen en staarde glazig voor zich uit.

Cadsuane en Alivia schenen het niet erg te vinden als ze de gevangenen ook doodden. En terecht. Maar toch kon Aviendha misschien...

De hoge struik naast haar bewoog.

Aviendha draaide zich zonder nadenken om en weefde Vuur. Ze verbrandde een aanvaller met een zwarte sluier slechts ogenblikken voordat zijn speer haar nek zou hebben doorboord. Het wapen schampte haar schouder toen de man struikelde en naar voren viel. Haar aanval had een vuistgroot gat in zijn borst gebrand.

Een andere geleider sloot zich aan bij het gewoel en begon paniekerig met wevingen te smijten. Amys was aangekomen. Gelukkig richtte Graendal zich op haar in plaats van Aviendha’s net onthulde locatie aan te vallen.

Dat was mooi, want Aviendha staarde naar de man die ze had gedood, een man die Graendal met Dwang voor haar karretje had gespannen. Een man die Aviendha vaag bekend voorkwam.

Vol afgrijzen stak ze een trillende hand uit en trok zijn sluier af.

Het was Rhuarc.

‘Ik ga,’ zei Mishraile met een boze blik op de ruggen van de aanvallende Sharaanse cavalerie. Ze stonden aan de westkant van de Hoogvlakte, ver bij de linkerflank van het Sharaanse leger vandaan. ‘Niemand heeft gezegd dat we het moesten opnemen tegen de verdomde Helden van de Hoorn.’

‘Dit is de Laatste Slag, kind.’ Alviarin klonk vinnig. Ze noemde iedereen de laatste tijd ‘kind’. Mishraile kon haar wel wurgen. Waarom had M’Hael haar toegestaan om Nensen te binden? Waarom zou een vróuw het bevel over hen moeten hebben?

Ze stonden in een kleine groep: Alviarin, Mishraile, Nensen, Kash, Rianna en Donaio, en Ayako, die net als hij was Bekeerd. Mishraile wist niet veel over strijden op een slagveld. Als hij mensen doodde, wachtte hij liever tot hij ze ergens op een donkere plek tegenkwam, zonder getuigen. Al die strijd in de open lucht, al die chaos, gaf hem het gevoel dat er een mes tegen zijn rug gedrukt werd.

‘Daar,’ zei Alviarin tegen Nensen, wijzend naar een lichtflits toen een volgende ontploffing van die draken door Poorten over het slagveld schalde. ‘Volgens mij kwam dat van het midden van de Hoogvlakte. Maak een Poort en ga daarheen.’

‘We komen nooit...’ begon Mishraile.

‘Doe het!’ riep Alviarin, haar gezicht rood van woede.

Nensen deed snel wat ze zei. Hij volgde graag bevelen op, vond het een prettig gevoel als iemand de leiding had.

Misschien moet ik haar doden, dacht Mishraile. En Nensen ook. Zelfs zonder veel strijdervaring kon Mishraile zien dat dit geen makkelijk gevecht zou worden. De terugkeer van de Seanchanen, de val van Demandred, de Trolloks die als ongeleide projectielen rondliepen... Ja, de Schaduw had nog steeds de grotere aantallen, maar het gevecht was bij lange na niet meer zo eenzijdig als hem lief was. Een van de eerste regels die hij in het leven had geleerd, was dat je nooit tegen een man moest vechten die even sterk was als jij.

Met hun zessen dromden ze door de Poort en kwamen midden op de vlakte uit. De grond die was verbrand door draken en geleiders gaf nog rook af, vermengd met de vreemde mist die was opgekomen. Daardoor was moeilijk te bepalen wat er waar gebeurde. Gaten in de grond, omgewoeld door de draken. Lijken... nou, delen ervan... overal verspreid. Een merkwaardige geur in de lucht. De zon was inmiddels opgekomen, maar er kwam amper licht door de wolken heen.

Er klonken kreten boven, van die vreemde vliegende schepsels die de Seanchanen hadden meegebracht. Mishraile huiverde. Licht. Het was net alsof je in een huis zonder dak stond, met de wetenschap dat je vijand boogschutters boven je had gezet. Hij schoot een van de beesten neer met een weving van Vuur en keek tevreden toe toen die vleugels opvouwden en het beest tollend naar beneden kwam.

Maar dergelijke aanvallen maakten hem kwetsbaar. Hij zou echt de andere Gruwheren moeten vermoorden en dan ontsnappen. Hij hoorde aan de winnende kant te staan!

‘Aan het werk,’ zei Alviarin. ‘Doe wat ik zeg. Er zijn mannen die de Poorten maken waar die dingen doorheen schieten, dus gaan we kijken waar de Poort was en laten Donaio het residu lezen.’

De mannen liepen weg, kijkend naar de grond in een poging te achterhalen waar de Poort was geopend. Verderop vochten mensen onbehaaglijk dichtbij: Sharanen en mannen met een banier waar een wolf op stond. Als ze deze kant weer op kwamen...

Donaio kwam naast Mishraile lopen terwijl ze zochten, en allebei hielden ze de Kracht vast. Donaio was een Tyrener met een vierkant gezicht en een grijzende puntbaard.

‘Toen Demandred neerging,’ fluisterde Donaio, ‘dacht ik dat het al die tijd al een valstrik was. We zijn beetgenomen.’

Mishraile knikte. Misschien was Donaio een bondgenoot. Ze konden samen ontsnappen. Al zou hij Donaio daarna natuurlijk moeten doden. Mishraile wilde geen getuigen die de Grote Heer konden vertellen wat hij had gedaan.

Hij kon Donaio trouwens toch niet vertrouwen. De man had zich alleen maar bij hem aangesloten vanwege die truc met de Myrddraal. Als een man zo snel kon overlopen, wat weerhield hem er dan van om het nog eens te doen? Bovendien vond Mishraile het... gevoel dat hij kreeg als hij naar Donalo of de andere Bekeerden keek niet prettig.

Het leek wel alsof er iets onnatuurlijks diep binnen in hen zat, uitkijkend op de wereld, zoekend naar prooi.

‘We moeten hier weg,’ fluisterde Mishraile. ‘Hier nu vechten is een dwaze...’ Hij brak zijn zin af toen ze iemand door de rook zagen bewegen.

Een lange man met rossig blond haar. Een bekende man, vol schrammen, zijn kleding verbrand en zwartgeblakerd. Mishraile keek met open mond toe. Donaio vloekte toen de Herrezen Draak hen zag, schrok, en terugvluchtte over de vlakte. Tegen de tijd dat Mishraile eraan dacht om aan te vallen, had Altor een Poort voor zichzelf gemaakt en was erdoor ontkomen.

De aarde rommelde weer, een paar brokken aarde braken zelfs aan stukken en een deel van de oostelijke helling stortte omlaag op de Trolloks beneden. Deze plek werd almaar instabieler. Nog een reden om te vertrekken.

‘Dat was verdomme de Herrezen Draak!’ riep Donalo. ‘Alviarin! De Herrezen Draak is op het slagveld!’

‘Wat is dit voor onzin?’ vroeg Alviarin, die samen met de anderen aan kwam lopen.

‘Rhand Altor was hier,’ zei Mishraile, nog altijd verdoofd. ‘Bloed en bloedas, Donalo. Je had gelijk! Zó moet Demandred zijn gevallen.’

‘Hij bleef inderdaad maar zeggen dat de Draak ergens op dit slagveld was,’ merkte Kash op.

Donalo stapte naar voren en hield zijn hoofd schuin alsof hij iets in de lucht bekeek. ‘Ik heb gezien waar hij die Poort maakte om te ontsnappen. Dat was hier. Op deze plek... Ja! Ik voel het residu. Ik weet waar hij naartoe is gegaan.’

‘Hij heeft Demandred verslagen,’ zei Alviarin, die twijfelend haar armen over elkaar sloeg. ‘Kunnen wij dan hopen hem te verslaan?’

‘Hij oogde uitgeput,’ zei Mishraile. ‘Meer dan uitgeput. Hij raakte in paniek toen hij ons zag. Ik denk dat als hij inderdaad tegen Demandred heeft gevochten, dat een heleboel van hem heeft gevergd.’

Alviarin keek naar de plek in de lucht waar Altor was verdwenen. Mishraile kon haar gedachten bijna lezen. Als ze de Herrezen Draak doodden, was M’Hael misschien niet meer de enige Gruwheer die het tot Uitverkorene had geschopt. De Grote Heer zou degene die Altor uitschakelde dankbaar zijn. Heel dankbaar.

‘Ik heb het!’ riep Donalo, die een Poort opende.

‘Ik heb een cirkel nodig om tegen hem te vechten,’ zei Alviarin. Toen aarzelde ze. ‘Maar alleen met Rianna en Nensen. Ik wil niet dat we allemaal in dezelfde cirkel vastzitten.’

Mishraile snoof, verzamelde zijn krachten en sprong door de opening. Wat ze bedoelde, was dat ze niet wilde dat een van de mannen de cirkel leidde en de mogelijkheid kreeg om Altor te doden voordat zij dat kon doen. Nou, dat zou Mishraile nog wel eens zien.

Hij stapte van het slagveld op een open plek die hij niet herkende. De bomen hier leken niet zo zwaar te zijn aangeraakt door de Grote Heer als overal elders. Waarom was dat? Nou, er hingen dezelfde rommelende, zwarte wolken, en het was er zo donker dat hij een lichtbol moest weven om iets te kunnen zien.

Altor zat verderop op een boomstronk. Hij keek op, zag Mishraile, slaakte een kreet en rende weg. Mishraile weefde een vuurbol die achter hem aan vloog, maar Altor wist hem met een eigen weving uit de lucht te slaan.

Ha! Hij is zwak, dacht Mishraile, die naar voren sprong. De anderen volgden hem door de Poort, de vrouwen gekoppeld met Nensen, die als een jong hondje achter Alviarin aan liep. Donalo kwam als laatste, roepend dat ze op hem moesten wachten.

Even later kwamen ze tot stilstand.

Het raakte Mishraile als een golf koud water, alsof hij halsoverkop een waterval in was gerend. De Ene Kracht verdween. Het was hem ontvlucht, zomaar ineens.

Hij struikelde en probeerde in paniek te achterhalen wat er was gebeurd. Hij was afgeschermd! Nee. Hij voelde geen schild. Hij voelde... niets.

Verderop bewogen de bomen, en gedaanten stapten uit de schaduwen tevoorschijn. Grote wezens met hangende wenkbrauwen en dikke vingers. Ze leken even oud als de bomen zelf, met een gerimpelde huid en wit haar.

Hij was in een stedding.

Mishraile wilde wegvluchten, maar stevige armen grepen hem vast. Oude Ogier omsingelden hem en de anderen. Verderop, in het bos, stapte Altor naar voren. Maar hij was het niet. Niet meer. Het was een truc geweest. Androl had het gezicht van de Herrezen Draak gedragen.

De anderen schreeuwden en sloegen met hun vuisten in op de Ogier, maar Mishraile viel op zijn knieën en staarde in de leegte waar de Ene Kracht was geweest.

Pevara stapte naast Androl terwijl de Ogier, die te oud waren om aan de strijd mee te doen, de Gruwheren met sterke handen beetpakten en Stedding Sholoon in sleurden. Lindsar – de oudste vrouw onder hen, leunend op een stok zo dik als het bovenbeen van een man -liep naar Androl toe.

‘Wij zullen ons om de gevangenen bekommeren, meester Androl,’ zei Lindsar.

‘Gaat u ze terechtstellen?’ vroeg Pevara.

‘Bij de oudste bomen! Nee, zeg!’ De Ogier keek gekrenkt. ‘Niet hier, nee, hier wordt niet gedood. We zullen ze vasthouden en niet laten ontsnappen.’

‘Dit zijn héél gevaarlijke lieden, beste Ogier,’ waarschuwde Androl. ‘Onderschat niet hoe sluw ze kunnen zijn.’

De Ogier grinnikte en liep naar de nog altijd mooie bomen van de stedding. ‘Mensen denken altijd dat we niet sluw kunnen zijn omdat we zo’n kalme uitstraling hebben,’ zei ze. ‘Laat ze maar eens zien hoe slim een geest na eeuwen van rijping kan worden. Maak u geen zorgen, meester Androl, we zullen goed oppassen. Het zal die arme zielen goeddoen om in de vrede van de stedding te leven. Misschien zullen een paar decennia van vrede hun kijk op de wereld veranderen.’

Ze verdween tussen de bomen.

Androl keek Pevara aan en voelde haar tevredenheid door de binding komen, hoewel haar gezicht kalm was. ‘Goed gedaan,’ zei hij. ‘Dat was een uitstekende truc.’

Ze knikte, en samen verlieten ze de stedding, door de onzichtbare barrière terug naar de Ene Kracht. Hoewel Androl zo moe was dat hij amper kon nadenken, had hij geen moeite om saidin te grijpen. Hij graaide ernaar als een uitgehongerd man naar een homp brood, hoewel hij maar een paar minuten zonder had hoeven doen.

Hij had bijna medelijden met Donalo en de anderen. Rust hier maar goed uit, mijn vriend, dacht hij, kijkend over zijn schouder. Misschien kunnen we jullie geest op een dag bevrijden uit die gevangenis.

‘En?’ vroeg Jonnet, die aan kwam rennen.

‘Klaar,’ antwoordde Androl.

Pevara knikte terwijl ze tussen de bomen vandaan stapten om uit te kijken over de Mora en de ruïnes buiten de stedding. Ze bleef met een ruk staan toen ze het gebied rondom de ruïnes zagen liggen, waar de vluchtelingen uit Caemlin de gewonden en wapens hadden verzameld.

Het was er nu vol met Trolloks.

Een slachting.

Aviendha knielde bij Rhuarcs lichaam.

Dood. Ze had Rhuarc gedood!

Dat was hij niet meer, hield ze zich voor. Graendal had hem al vermoord. Dit is maar een omhulsel.

Het was maar een...

Het was maar een...

Het was maar een...

Kracht, Aviendha. Rhands vastberadenheid vulde haar, uitstralend vanuit de binding achter in haar geest. Ze keek op en voelde alle vermoeidheid van haar afglijden, alle afleiding verdwijnen.

Graendal streed tegen Amys, Talaan en Cadsuane, en Graendal was aan de winnende hand. Wevingen suisden heen en weer en verlichtten de stoffige lucht, maar de wevingen die van Cadsuane en de anderen kwamen, waren steeds minder fel, voornamelijk nog verdedigend. Terwijl Aviendha toekeek, sloeg er een storm van bliksems rondom Amys in, waardoor ze tegen de grond werd gesmeten.

Naast Graendal beefde Sashelle en viel opzij. De gloed van de Ene Kracht omringde haar niet meer. Graendal had te veel Kracht door haar heen getrokken en haar uitgeput.

Aviendha stond op. Graendal was sterk en listig. Ze was er uitzonderlijk goed in om wevingen uit de lucht te slaan al terwijl ze werden gevormd.

Aviendha stak haar hand opzij en weefde Vuur, Lucht en Geest. Een gloeiende, brandende speer van licht en vuur verscheen in haar hand. Ze bereidde nog vijf wevingen van Geest voor en begon te rennen.

Het gedreun van de trillende grond vergezelde haar voetstappen. Kristallen bliksems vielen uit de lucht en bevroren. Mannen en beesten jankten toen de Duisterhonden de laatste rijen mensen bereikten die het pad omhoog naar Rhand verdedigden.

Graendal zag Aviendha en begon lotsvuur te weven. Aviendha hakte de weving uit de lucht met een stroom Geest. Graendal vloekte en weefde opnieuw. Aviendha sloeg nogmaals toe en deed de weving teniet.

Cadsuane en Talaan stuurden uitbarstingen van vuur. Een van de gevangen Aiel gooide zichzelf voor Graendal en stierf met een ijselijke gil toen de vlammen hem omspoelden.

Aviendha rende op snelle voeten, terwijl de grond onder haar een waas was, met een speer van licht in haar hand. Ze herinnerde zich haar eerste wedren, een van de beproevingen voordat ze zich bij de Spcrrvrouwen mocht aansluiten. Op die dag had de wind in haar rug haar voortgeduwd.

Deze keer voelde ze geen wind. In plaats daarvan hoorde ze de kreten van de krijgers. Nu dreven de Aiel die vochten haar voort, naar Graendal toe.

De Verzaker maakte een weving die Aviendha niet op tijd kon tegenhouden, een krachtige weving van Aarde die ze onder Aviendha’s voeten gooide.

Dus sprong ze.

De grond barstte open, stenen vlogen omhoog toen de ontploffing haar de lucht in smeet. Scherven haalden haar benen open en trokken sporen van bloed door de lucht om haar heen. Haar voeten werden verscheurd, botten braken, haar benen brandden.

Te midden van de storm van stenen greep ze de speer van vuur en licht met twee handen vast, en haar rokken wapperden terwijl ze werden verscheurd.

Graendal keek op, haar ogen werden groot en haar mond viel open. Ze wilde Reizen met de Ware Kracht. Aviendha wist het. De vrouw had dat tot nu toe niet gedaan, omdat ze voor die wijze van Reizen haar metgezellen moest aanraken als ze hen wilde meenemen.

In het korte ogenblik dat ze in de lucht hing keek Aviendha de Schaduwziel in de ogen en zag daar werkelijke doodsangst.

De lucht begon zich te vervormen.

Aviendha’s speerpunt zonk in Graendals zij.

Even later verdwenen ze allebei.

43

Een veld van glas

Logain stond midden op een veld van glas, met zijn handen op zijn rug. De strijd op de Hoogvlakte woedde voort. De Sharanen leken achteruit te deinzen voor de felle aanval van Cautons legers, en zijn verkenners hadden net gemeld dat de Schaduw overal op de Akker van Merrilor zware verliezen leed.

‘Ze zullen jullie waarschijnlijk niet nodig hebben,’ zei Gabrelle tegen hem toen zijn verkenners weer vertrokken. ‘Dus je had gelijk.’ Door de binding kwam ontevredenheid en zelfs teleurstelling.

‘Ik moet me om de toekomst van de Zwarte Toren bekommeren,’ antwoordde Logain.

‘Je bent niet met de toekomst van de Toren bezig,’ zei ze zachtjes, bijna dreigend. ‘Jij wilt ervoor zorgen dat je macht hebt in deze landen, Logain. Je kunt je gevoelens niet voor mij verbergen.’

Logain onderdrukte zijn woede. Hij zou zich niet weer aan anderen onderwerpen. Uitgesloten. Eerst de Witte Toren, toen M’Hael en zijn mannen. Dagen van foltering. Wéken.

Ik zal sterker zijn dan ieder ander, dacht hij. Dat was toch de enige oplossing? Ik zal worden gevreesd.

Licht. Hij had hun pogingen om hem te corrumperen, hem tot de Schaduw te Bekeren weerstaan... maar hij vroeg zich onwillekeurig af of ze misschien toch iets in hem hadden gebroken. Iets diepgaands. Hij speurde met zijn blik over het veld van kristal.

Er rommelde weer iets onder zijn voeten, en een deel van de kristallen brak. Dit hele terrein zou straks instorten. En daarmee zou ook de scepter verdwijnen...

Macht.

‘Ik waarschuw je, vastelander,’ zei een kalme stem verderop. ‘Ik heb een boodschap. Als ik je arm moet breken om hem over te brengen, zal ik het niet laten.’

Dat is een Seanchaanse tongval, dacht Logain, die zich fronsend omdraaide. Een Seanchaanse vrouw, vergezeld door een grote Illianer, stond te ruziën met een van zijn wachters. De vrouw wist hoe ze haar stem ver kon laten dragen zonder te schreeuwen. Ze had een beheerste kalmte over zich die Logain merkwaardig vond.

Hij liep naar hen toe, en de Seanchaanse vrouw keek hem aan. ‘U oogt gezagvol,’ zei ze. ‘Bent u degene die Logain wordt genoemd?’ Hij knikte.

‘De Amyrlin stuurt u haar laatste woorden,’ zei de Seanchaanse vrouw. ‘U moet de zegels naar de Witte Toren brengen om te worden gebroken. Het teken is de komst van licht! Ze zegt dat het duidelijk zal zijn als het zover is.’

Logain trok zijn wenkbrauw op. Hij knikte naar de vrouw, voornamelijk om van haar af te zijn, draaide zich om en liep weer weg.

‘Je bent niet van zins om daar gehoor aan te geven,’ zei Gabrelle. ‘Jij dwaas. Die zegels zijn van...’

‘Van mij,’ kapte Logain haar af.

‘Logain,’ zei Gabrelle zachtjes. ‘Ik weet dat je gekwetst bent, maar dit is geen tijd voor spelletjes.’

‘Waarom niet? Heeft de Witte Toren mij ooit anders behandeld dan als een spelstuk?’

‘Logain.’ Ze raakte zijn arm aan.

Het Licht verzénge die binding! Hij wenste dat hij haar er nooit toe gedwongen had. Nu hij met haar verbonden was, voelde hij hoe oprecht ze was. Hoeveel eenvoudiger zou het zijn als hij alle Aes Sedai met argwaan kon blijven bekijken.

Oprechtheid. Zou dat zijn ondergang worden?

‘Heer Logain!’ riep Desautel hem toe. De Toegewijde Asha’man was zo potig als een smid. ‘Heer Logain, ik geloof dat ik hem gevonden heb!’

Logain verbrak het oogcontact met Gabrelle en keek Desautel aan. De Asha’man stond naast een groot kristal. ‘Hier,’ zei Desautel, wrijvend over het kristal toen Logain kwam aanlopen. ‘Ziet u?’

Logain knielde neer en weefde een kleine lichtbol. Ja... daar, in het kristal. Het leek op een hand, gemaakt van een iets andere soort kristal, fonkelend in het licht. Die hand hield een gouden scepter vast, waarvan de bovenkant min of meer een bekervorm had.

Logain verzamelde de Ene Kracht en glimlachte breed. Hij liet saidin in het kristal vloeien en gebruikte een weving om het te breken zoals hij bij een steen zou doen.

De hele grond beefde. Het kristal, of wat het ook was, weerstond hem. Hoe harder hij duwde, hoe heftiger het beven werd.

‘Logain...’ begon Gabrelle.

‘Achteruit,’ waarschuwde Logain. ‘Ik denk dat ik lotsvuur moet proberen.’

Er stroomde een paniekgevoel door de binding. Gelukkig probeerde Gabrelle hem niet te vertellen wat verboden was en wat niet. Asha’man hoefden zich niet aan de wetten van de Witte Toren te houden.

‘Logain!’

Een andere stem. Waarom lieten ze hem niet met rust? Hij bereidde zijn weving voor.

‘Logain!’ Androl kwam hijgend aanrennen. Hij viel op zijn knieën, zijn gezicht verschroeid en verbrand. Hij zag er slechter uit dan de dood zelf. ‘Logain... de vluchtelingen uit Caemlin... De Schaduw heeft Trolloks gestuurd om ze te doden bij de ruïnes. Licht! Ze worden vermoord.’

Logain weefde lotsvuur, maar hij hield de weving vast, bijna voltooid, kijkend naar het kristal met zijn gouden schat erin.

‘Logain...’ vervolgde Androl smartelijk. ‘De anderen die ik bij me had, zijn daar gebleven om te vechten, maar ze zijn te moe. Ik kan Cauton niet vinden, en de soldaten waar ik ben geweest zijn te druk met vechten om te helpen. Ik denk niet dat de andere bevelvoerders weten dat de Trolloks daar zijn. Licht.’

Logain hield zijn weving vast en voelde de Ene Kracht vanbinnen pulseren en kronkelen. Macht. Angst.

‘Alsjeblieft,’ fluisterde Androl, heel zacht. ‘Kinderen, Logain. Ze slachten kleine kinderen af...’

Logain sloot zijn ogen.

Mart reed mee met de Helden van de Hoorn. Kennelijk gaf het feit dat hij ooit de hoornblazer was hem een bijzonder plekje onder hen. Ze sloten zich bij hem aan, riepen naar hem, spraken met hem alsof ze hem kenden. Ze zagen er... heldhaftig uit in hun zadels en omgeven door een mist die gloeide door het licht van de opkomende zon.

Te midden van de gevechten had hij eindelijk de vraag gesteld die hem al een behoorlijk tijdje dwarszat. ‘Ik ben toch verdomme niet... een van jullie, hè?’ vroeg hij aan Hend de Harpoenier. ‘Je weet wel... aangezien er soms helden worden geboren en sterven en... doen wat jullie dan ook doen.’

De grote man lachte, rijdend op een voshengst die bijna schouder aan schouder had kunnen staan met een Seanchaans everpaard. ‘Ik wist dat je dat zou vragen, Gokker!’

‘Nou, dan zou je verdomme je antwoord klaar moeten hebben.’ Mart voelde zijn wangen kleuren terwijl hij wachtte op het antwoord.

‘Nee, je bent niet een van ons,’ zei Hend. ‘Rustig maar. Hoewel je meer dan genoeg hebt gedaan om een plekje te verdienen, ben je niet gekozen. Ik weet niet waarom.’

‘Misschien omdat het me niet aanstaat om te moeten komen opdraven telkens als iemand op die verrekte toeter blaast.’

‘Misschien!’ Hend grijnsde en galoppeerde naar een rij Sharaanse speren.

Mart bepaalde niet langer de troepenbewegingen op het slagveld. Hopelijk had hij alles goed genoeg in gang gezet en was er verder geen rechtstreekse sturing meer nodig. Hij reed over de Hoogvlakte, vechtend, brullend, samen met de Helden.

Elayne was terug en had haar troepen weer bijeengebracht. Mart zag Elaynes banier boven hen in de lucht gloeien, gemaakt met de Ene Kracht, en ving een glimp op van iemand die op haar leek, met haast stralend, gloeiend haar rijdend te midden van de soldaten. Ze leek verdomme zelf wel een Held van de Hoorn.

Mart juichte toen hij het Seanchaanse leger naar het noorden zag trekken, op het punt om samen te gaan met Elaynes leger, en hij reed verder over de oostelijke helling van de Hoogvlakte. Kort daarna hield hij in, nadat Pips net een Trollok had vertrapt. Dat ruisende geluid... Mart keek omlaag en zag de rivier terugkeren in een bruisende vloed van modderig water. Het water brak het Trollok-leger op in twee delen en spoelde vele monsters weg toen de rivier zijn bedding weer vulde.

De witharige Rogosh keek naar het stromende water en knikte eerbiedig naar Mart. ‘Goed gedaan, Gokker,’ zei hij. De terugkeer van de rivier had de legers van de Schaduw opgedeeld.

Mart wierp zich weer in de strijd. Terwijl hij over de Hoogvlakte galoppeerde, zag hij dat de Sharanen – wat er van hen restte -wegvluchtten door Poorten. Hij liet ze gaan.

Toen de Trolloks op de Hoogvlakte de Sharanen zagen vluchten, brak hun verzet en raakten ze in paniek. Ingesloten, over de vlakte gedreven door Marts verzamelde legers, hadden ze geen andere keus dan naar de lange helling in het zuidwesten te vluchten.

Het was een volledige chaos geworden naast de Hoogvlakte. Het Seanchaanse leger had zich aangesloten bij dat van Elayne en beide groepen bestookten de Trolloks met alles wat ze hadden. Ze vormden een cordon rondom de beesten en rukten snel op, zodat geen van de Trolloks kon ontkomen. De grond veranderde al snel in een diepe laag rode modder terwijl de Trolloks met duizenden tegelijk sneuvelden.

Maar de strijd aan de Shienaraanse kant van de Mora was niets vergeleken met de worsteling die plaatsvond aan de overkant van de rivier. De doorgang tussen de moerassen en de Hoogvlakte van Polov stond vol met Trolloks die probeerden te ontkomen aan de Seanchanen, die hen aanvielen vanaf de westkant van de gang.

De voorhoede die als eerste naar de Trolloks in de doorgang werd gestuurd, bestond niet uit Seanchaanse soldaten, maar uit eskaders lopar en morat’lopar. Op hun achterpoten waren de lopar niet groter dan Trolloks, maar ze wogen aanzienlijk meer. De lopar gingen op de Trolloks af, verhieven zich en hakten met vlijmscherpe klauwen op ze in. Als een lopar eenmaal een prooi had verzwakt, greep hij de Trollok met zijn poten om de nek en beet hem de kop af. De lopar genoten daar zichtbaar van.

De lopar werden teruggetrokken toen de karkassen van Trolloks zich aan het uiteinde van de doorgang begonnen op te stapelen. De slachtpartij werd voortgezet door groepen corlm: grote, vleugelloze schepsels met veren en lange, kromme snavels die uitstekend geschikt waren om vlees mee te verscheuren. De carnivoren renden zonder enige moeite over de stapels karkassen naar Trolloks die nog vochten om het vlees van hun botten te trekken. De Seanchaanse soldaten bleven grotendeels afzijdig, maar ze zetten hun pieken naar voren om te zorgen dat er geen Trolloks door de doorgang of over de westkant van de Hoogvlakte ontsnapten. De vreemde schepsels die ze aanvielen, brachten de Trolloks zo van hun stuk dat slechts een enkeling op de gedachte kwam om naar de Seanchaanse troepen te rennen.

Vanaf de helling doken doodsbange Trolloks, vluchtend voor Marts leger dat achter hen aan stormde, boven op de Trolloks in de doorgang. De monsters tuimelden over elkaar heen en begonnen onderling te vechten, in een poging bovenop te komen en nog een tijdje langer te blijven ademen.

Talmanes en Aludra hadden hun draken tegenover de doorgang opgesteld en begonnen drakeneieren in de kolkende massa uitzinnige Trolloks te vuren.

Het was snel voorbij. De aantallen levende Trolloks namen af van vele duizenden tot enkele honderden. Degene die overbleven, die zagen dat de dood ze van drie kanten bestookte, vluchtten naar de moerassen, waar vele van hen vastgezogen werden in de blubber. Hun dood was minder gewelddadig, maar even afschrikwekkend. De rest kreeg een genadiger einde, doorboord met pijlen, speren en kruisboogschichten terwijl ze probeerden door de modder naar de vrijheid te komen.

Mart haalde diep adem en liet zijn bloederige ashandarei zakken. Hij keek naar de hemel. De zon was daar ergens achter de wolken. Hij wist niet hoe lang hij met de Helden was meegereden.

Hij zou Tuon moeten bedanken omdat ze was teruggekomen. Maar hij ging nog niet naar haar op zoek. Hij had het gevoel dat ze zou verwachten dat hij zijn prinselijke plicht vervulde, wat die ook mocht zijn.

Maar... hij voelde dat vreemde trekken vanbinnen. Het werd sterker en sterker.

Bloed en bloedas, Rhand, dacht Mart. Ik heb mijn aandeel geleverd. Lever jij het jouwe maar.

Amaresu’s woorden keerden bij hem terug. Elke ademteug heb je aan hem te danken, Gokker...

Mart was toch een goede vriend geweest als Rhand hem nodig had? Meestal? Bloed en as, je kon toch niet van een vent verwachten dat hij zich geen zorgen maakte... misschien een beetje afstand hield... als zijn vriend waanzinnig werd?

‘Haviksvleugel!’ riep Mart, terwijl hij naar de man toe reed. ‘De strijd,’ zei Mart, die diep ademhaalde. ‘Het is gebeurd, toch?’

‘Je hebt het hier stevig in de hand, Gokker,’ antwoordde Haviksvleugel, die vorstelijk te paard zat. ‘Ach... Wat zou ik er niet voor overhebben om het tegen jou op te nemen op het slagveld. Wat een groots gevecht zou dat zijn.’

‘Geweldig. Prachtig. Ik bedoelde niet dit slagveld alleen. Ik bedoel de Laatste Slag. Die is afgelopen, of niet?’

‘En dat vraag je onder een hemel vol schaduw, op een aarde die beeft van angst? Wat zegt je ziel, Gokker?’

Die dobbelstenen tuimelden nog steeds door Marts hoofd.

‘Mijn ziel zegt dat ik een stommeling ben,’ gromde Mart. ‘En een verrekte oefenpop die is klaargezet voor jonge soldaten.’ Hij keek naar het noorden. ‘Ik moet naar Rhand toe. Haviksvleugel, zou je iets voor me willen doen?’

‘Vraag maar, hoornblazer.’

‘Ken je de Seanchanen?’

‘Ik... ken ze.’

‘Ik denk dat hun Keizerin je heel graag zou ontmoeten,’ zei Mart. ‘Als je met haar zou kunnen gaan praten, zou ik het op prijs stellen. En als je dat doet, wees dan zo vriendelijk om te zeggen dat ik je heb gestuurd.’

DENK JE DAT IK ME ZAL TERUGTREKKEN? vroeg de Duistere.

Het wezen dat die woorden sprak, was iets wat Rhand nooit helemaal zou kunnen begrijpen. Zelfs al overzag hij het gehele heelal, dan nog begreep hij het Kwaad zelf niet.

NEE, IK VERWACHT NIET DAT JE JE ZULT TERUGTREKKEN, antwoordde Rhand. IK DENK NIET DAT JE DAARTOE IN STAAT BENT. IK WOU DAT IK JE KON ZIEN, KON WETEN WAAROM JE STEEDS VERLIEST.

Beneden hen op het slagveld waren de Trolloks gevallen, verslagen door een jonge gokker uit Tweewater. De Schaduw had niet moeten verliezen. Het was onlogisch. De Trolloks waren veruit in de meerderheid geweest.

Maar Trolloks vochten alleen omdat de Myrddraal ze dwongen. Uit zichzelf zou een Trollok net zomin tegen een sterkere tegenstander vechten als dat een vos zou proberen een leeuw te doden.

Het was een van de eenvoudigste regels onder roofdieren. Je moet eten wat zwakker is dan jij, en vluchten voor alles wat sterker is dan jij.

De Duistere ziedde van een kolkende woede, die Rhand op deze plek voelde als een fysieke kracht.

JE ZOU NIET VERBAASD MOETEN ZIJN, zei Rhand. WANNEER HEB JIJ OOIT HET BESTE IN MENSEN BOVENGEBRACHT? DAT KUN JE NIET, DAT LIGT BUITEN JE MACHT, SHAITAN. JE VOLGELINGEN ZULLEN NOOIT DOORVECHTEN ALS DE HOOP VERLOREN IS. ZE ZULLEN NOOIT STANDHOUDEN OMDAT DAT HET JUISTE IS. HET IS GEEN KRACHT WAARDOOR JE VERSLAGEN WORDT. HET IS NOBELHEID.

IK ZAL VERNIETIGEN! IK ZAL VERSCHEUREN EN VERBRANDEN! IK ZAL DUISTERNIS BRENGEN BIJ IEDEREEN, EN DE DOOD ZAL DE TROMPET ZIJN DIE IK BIJ MIJN AANKOMST AFSTEEK! EN JIJ, TEGENSTANDER... ANDEREN KUNNEN MISSCHIEN ONTKOMEN, MAAR JIJ ZULT STERVEN. DAT MOET JE WETEN.

O, DAT WEET IK, SHAITAN, antwoordde Rhand zachtjes, IK OMHELS HET, WANT DE DOOD IS LICHTER DAN EEN VEER, EN IS DAT ALTIJD GEWEEST, DE DOOD KOMT BINNEN EEN HARTSLAG, NIET TASTBAARDER DAN EEN FLIKKERING VAN LICHT. HET HEEFT GEEN GEWICHT, GEEN SUBSTANTIE...

Rhand beende naar voren en verhief zijn stem. DE DOOD KAN ME NIET TEGENHOUDEN EN ME NIET OVERHEERSEN. HET KOMT HIEROP AAN, VADER VAN LEUGENS. WANNEER HEB JIJ OOIT IEMAND KUNNEN INSPIREREN OM ZIJN LEVEN VOOR JE TE GEVEN? NIET VANWEGE DE BELOFTEN DIE JE DOET, NIET VANWEGE DE RIJKDOMMEN DIE ZE ZOEKEN OF DE RANGEN DIE ZE WILLEN BEKLEDEN, MAAR VOOR JOU? IS DAT OOIT GEBEURD?

De duisternis werd stil.

BRENG ME MIJN DOOD, SHAITAN, grauwde Rhand, die zich in de duisternis wierp, WANT IK BRENG JE DE JOUWE!

Aviendha sprong op een rotsrichel hoog boven de bodem van de vallei van Thakan’dar. Ze probeerde te gaan staan, maar haar verbrijzelde voeten en benen konden haar gewicht niet dragen. Ze viel op de richel en de speer van licht verdween uit haar hand. Pijn schoot langs haar benen omhoog alsof ze in een kampvuur waren gestoken.

Graendal ging struikelend achteruit, zwaar hijgend, met haar hand tegen haar zij gedrukt. Aviendha weefde meteen een aanval van Vuur, maar Graendal sloeg die opzij met haar eigen wevingen.

‘Jij!’ spuwde Graendal haar toe. ‘Jij ondier, jij afschuwelijk kind!’ De vrouw was nog steeds sterk, ook al was ze gewond.

Aviendha had hulp nodig. Amys, Cadsuane. Wanhopig, zich vasthoudend aan de Ene Kracht ondanks haar pijn, begon ze een Poort te weven naar de plek waar ze vandaan was gekomen. Dat was dichtbij, zodat ze de omgeving niet goed hoefde te kennen.

Graendal deed er niets tegen. Bloed gutste tussen de vingers van de vrouw door. Terwijl Aviendha werkte, weefde Graendal een dun spoortje Lucht en stelpte het bloeden van haar wond ermee. Toen wees ze met bebloede vingers naar Aviendha. ‘Probeer je te ontsnappen?’

De vrouw begon een schild te weven.

In paniek, met tanende krachten, bond Aviendha haar weving af en liet de Poort open op zijn plek staan. Alsjeblieft, Amys, zié hem, dacht ze terwijl ze Graendals schild afweerde.

Ze wist het amper te blokkeren, want ze was heel zwak. Graendal had tijdens het hele gevecht gebruikgemaakt van geleende kracht, terwijl Aviendha haar eigen krachten had aangesproken. Zelfs met haar angreaal was ze in haar toestand eigenlijk niet tegen Graendal opgewassen.

Graendal hees zich met een van pijn vertrokken gezicht overeind. Aviendha spuugde aan haar voeten, sleepte zich weg en liet een spoor van bloed achter.

Er kwam niemand door de Poort. Had ze hem op de verkeerde plek gemaakt?

Ze bereikte de rand van de richel die uitkeek op het slagveld van Thakan’dar beneden. Als ze nog verder ging, zou ze vallen. Beter dan een van haar huisdieren te worden...

Draden Lucht wikkelden zich om Aviendha’s benen en rukten haar achteruit. Ze schreeuwde met opeengeklemde kiezen en draaide zich om. Haar voeten waren weinig meer dan stompen van rauw vlees. De pijn spoelde over haar heen en het werd haar zwart voor de ogen. Ze vocht om de Ene Kracht te bereiken.

Graendal hield haar tegen, maar de vrouw wankelde en gromde en zakte toen hijgend ineen. De weving die haar wond bedekte zat nog op zijn plek, maar het gezicht van de vrouw verbleekte. Ze leek bijna flauw te vallen.

De open Poort naast haar nodigde Aviendha uit, een uitweg, maar hij had evengoed een roede verderop kunnen staan. Vurig nadenkend, met benen die gloeiden van pijn, haalde Aviendha haar mes uit de schede.

Het viel uit haar trillende vingers. Ze was te zwak om het vast te houden.

44

Twee ambachtslieden

Perijn werd wakker en hoorde iets ruisen. Hij deed behoedzaam zijn ogen open en zag dat hij in een donkere kamer lag. Berelains paleis, herinnerde hij zich. Het geluid van de golven buiten was zachter geworden en hij hoorde geen meeuwen meer. In de verte rommelde donder.

Hoe laat was het? Het rook naar de ochtend, maar het was nog donker buiten. Hij had moeite om de schimmige omtrek te ontwaren die door de kamer naar hem toe kwam. Hij spande zijn spieren, totdat hij een geur oppikte.

‘Chiad?’ vroeg hij, en hij ging zitten.

De Aiel schrok niet, hoewel hij zeker wist dat hij haar had verrast toen ze ineens bleef staan. ‘Ik zou hier niet moeten zijn,’ fluisterde ze. ‘Het is op de uiterste grens van wat mijn eer eigenlijk toestaat.’ ‘Dit is de Laatste Slag, Chiad,’ zei Perijn. ‘Je mag best wat grenzen verleggen... aangenomen dat we nog niet hebben gewonnen.’

‘De strijd bij Merrilor is gewonnen, maar de grotere strijd – die bij Thakan’dar – woedt nog voort.’

‘Ik moet weer aan het werk,’ zei Perijn. Hij droeg alleen zijn onderkleding. Daar kon hij niet mee zitten. Een Aiel als Chiad zou er niet van blozen. Hij duwde zijn deken van zich af.

Helaas was de beenderdiepe vermoeidheid binnen in hem slechts een klein beetje afgenomen. ‘Ga je niet zeggen dat ik in bed moet blijven?’ vroeg hij, vermoeid zoekend naar zijn hemd en broek. Ze lagen opgevouwen bij zijn hamer aan het voeteneinde van het bed.

Hij moest op de matras steunen om erheen te lopen. ‘Ga je niet zeggen dat ik niet moet vechten terwijl ik zo moe ben? Elke vrouw die ik ken schijnt te denken dat dat een van haar voornaamste taken is.’ ‘Ik heb gemerkt,’ zei Chiad droogjes, ‘dat opmerkingen over stommiteit mannen alleen maar stommer maken. Bovendien ben ik gai’shain. Het is niet mijn plaats.’

Hij keek haar aan, en hoewel hij haar niet kon zien blozen in het donker, rook hij haar opgelatenheid. Ze gedroeg zich niet echt als een gai’shain. ‘Rhand had jullie gewoon allemaal van jullie geloften moeten bevrijden.’

‘Die macht heeft hij niet,’ zei ze verhit.

‘Wat heb je aan eer als de Duistere de Laatste Slag wint?’ snauwde Perijn, die zijn broek aantrok.

‘Eer is alles,’ zei Chiad zachtjes. ‘Het is de dood waard, het is het op het spel zetten van de hele wereld waard. Als we geen eer hebben, kunnen we beter verliezen.’

Nou ja, er waren waarschijnlijk dingen waar hij hetzelfde over zou zeggen. Niet over het dragen van belachelijke witte mantels, natuurlijk, maar hij zou sommige dingen die de Witmantels hadden gedaan zelf nooit doen, zelfs niet als de wereld op het spel stond. Hij drong niet verder aan.

‘Wat doe je hier?’ vroeg hij terwijl hij zijn hemd aantrok.

‘Gaul,’ zei Chiad. ‘Is hij...’

‘O, Licht!’ zei Perijn. ‘Ik had het je eerder moeten vertellen. Ik heb de laatste tijd roestig oud ijzer in plaats van een brein in mijn hoofd, Chiad. Hij maakte het goed toen ik hem voor het laatst zag. Hij is nog steeds in de droom, en de tijd verstrijkt daar trager. Voor hem is er waarschijnlijk pas een uur verstreken, maar ik moet naar hem terug.’

‘In jouw toestand?’ vroeg ze, hoewel ze net nog had gezegd dat ze hem daar niet om zou berispen.

‘Nee,’ antwoordde Perijn, die op het bed ging zitten. ‘De vorige keer brak ik bijna mijn nek. Ik heb een Aes Sedai nodig die mijn vermoeidheid wegneemt.’

‘Dat is gevaarlijk,’ zei Chiad.

‘Gevaarlijker dan Rhand laten sterven?’ vroeg Perijn. ‘Gevaarlijker dan Gaul zonder bondgenoot achterlaten in de Wereld der Dromen om de Car’a’carn in zijn eentje te beschermen?’

‘Ja, de mogelijkheid bestaat inderdaad dat hij zichzelf doorboort met zijn eigen speer als hij alleen vecht,’ zei Chiad.

‘Ik bedoelde niet...’

‘Stil, Perijn Aybara. Ik zal het proberen.’ Ze vertrok met ruisende mantel.

Perijn ging weer op het bed liggen en wreef in zijn ogen. Hij was veel zekerder van zichzelf geweest toen hij de laatste keer met Slachter vocht, maar toch had hij gefaald. Hij klemde zijn kaken op elkaar en hoopte dat Chiad snel terugkwam.

Er bewoog iets buiten zijn kamer. Hij knipperde met zijn ogen en ging weer rechtop zitten.

Een grote gestalte verscheen in de deuropening en opende het schildje van een lamp. Meester Lohan had de bouw van een aambeeld, met een kort maar gespierd bovenlichaam en dikke armen. In Perijns herinnering had de man niet zoveel grijs in zijn haar. Meester Lohan was ouder geworden, maar hij was niet broos. Perijn betwijfelde of hij dat ooit zou worden.

‘Heer Guldenoog?’ vroeg hij.

‘Alsjeblieft,’ zei Perijn. ‘Meester Lohan, uitgerekend jij zou je vrij moeten voelen om me Perijn te noemen. Of anders “die waardeloze leerling van me”.’

‘Nou, zeg,’ antwoordde meester Lohan, die de kamer binnenkwam. ‘Volgens mij heb ik je maar één keer zo genoemd.’

‘Toen ik de nieuwe zeis van meester Almoor brak,’ zei Perijn glimlachend. ‘Ik was ervan overtuigd dat ik hem goed kon krijgen.’

Meester Lohan grinnikte. Hij bleef bij Perijns hamer staan, die nog op het tafeltje aan het voeteneinde van het bed lag, en legde zijn hand erop. ‘Je bent een meester van het ambacht geworden.’ Meester Lohan ging op een kruk bij het bed zitten. ‘Als ambachtslieden onder elkaar moet ik zeggen dat ik onder de indruk ben. Ik geloof niet dat ik zelf ooit zoiets moois als die hamer had kunnen maken.’

‘Jij hebt de bijl gemaakt.’

‘Ja, dat is zo,’ zei hij. ‘Maar dat was geen mooi ding. Het was een ding om mee te doden.’

‘Doden is soms ook nodig.’

‘Jawel, maar het is nooit mooi. Nooit.’

Perijn knikte. ‘Dank je. Dat je me vond, me hierheen bracht. Me hebt gered.’

‘Dat was eigenbelang, jongen!’ zei meester Lohan. ‘Als we dit overleven, dan is dat dankzij jullie jongens, let op mijn woorden.’ Hij schudde zijn hoofd alsof hij het niet kon geloven. Eén man herinnerde zich hen drieën in ieder geval nog als jongens. Jongens die zeker in Marts geval vaker wel dan niet in de problemen zaten.

Eigenlijk, dacht Perijn, ben ik er vrij zeker van dat Mart nog stééds vaker wel dan niet in de problemen zit. Alhoewel Mart op het ogenblik niet in gevecht was maar stond te praten met een aantal Seanchanen, volgens de wervelende kleuren die zich omvormden tot een beeld in zijn hoofd.

‘Chiad zegt dat de gevechten bij Merrilor afgelopen zijn,’ zei Perijn.

‘Dat klopt,’ antwoordde meester Lohan. ‘Ik ben daar net vandaan gekomen met een aantal gewonden. Ik moet eigenlijk terug naar Tam en Abel, maar ik wilde eerst even bij jou kijken.’

Perijn knikte. Dat getrek binnen in hem... het was nu sterker dan ooit. Rhand had hem nodig. De oorlog was nog niet afgelopen. Nog lang niet.

‘Meester Lohan,’ zei Perijn zuchtend, ‘ik heb een fout gemaakt.’

‘Een fout?’

‘Ik heb mezelf uitgeput,’ legde Perijn uit. ‘Ik heb mezelf te veel onder druk gezet.’ Hij maakte een vuist en sloeg ermee tegen een poot van het bed. ‘Ik had beter moeten weten, meester Lohan, maar ik doe dit steeds weer. Ik werk zo hard dat ik de volgende dag niets meer kan.’

‘Perijn, jongen,’ zei meester Lohan, die zich naar voren boog. ‘Vandaag maak ik me er meer zorgen om dat er geen volgende dag meer kómt.’

Perijn keek hem fronsend aan.

‘Als er ooit een tijd was om jezelf onder druk te zetten, dan is dit het,’ vervolgde meester Lohan. ‘We hebben één gevecht gewonnen, maar als de Herrezen Draak zijn strijd niet wint... Licht, ik denk helemaal niet dat je een fout hebt gemaakt. Dit is onze laatste mogelijkheid bij de smidsoven. Dit is de ochtend waarop het grote werkstuk klaar moet zijn. Vandaag blijf je gewoon doorwerken totdat het klaar is.’

‘Maar als ik instort...’

‘Dan heb je alles gegeven.’

‘Ik zou kunnen falen omdat ik geen kracht meer over heb.’

‘Dan faal je in ieder geval niet omdat je je hebt ingehouden. Ik weet dat het vreemd klinkt, en misschien vergis ik me. Maar... nou, alles waar jij het over hebt is goede raad voor een doorsnee dag. Dit is geen doorsnee dag. Nee, bij het Licht niet.’

Meester Lohan pakte Perijn bij zijn arm. ‘Jij ziet in jezelf misschien iemand die zichzelf te ver laat gaan, maar dat is niet de man die ik zie. Eigenlijk, Perijn, zie ik in jou iemand die heeft geleerd zich in te houden. Ik heb je theekopjes zien vasthouden met uiterste zorgvuldigheid, bang dat je ze anders zou breken met je kracht. Ik heb gezien hoe je andere mannen de hand drukt, met veel zorg, zodat je nooit te hard knijpt. Ik heb je zien bewegen met opzettelijke beheersing om niemand een duw te geven of iets omver te stoten.

Dat waren goede lessen voor je, jongen. Je had beheersing nodig. Maar ik heb je ook zien uitgroeien van een jongen tot een man die niet meer weet hoe hij die beheersing moet loslaten. Ik zie een man die bang is voor wat er dan kan gebeuren. Ik besef dat je doet wat je doet omdat je bang bent om mensen pijn te doen. Maar Perijn... het wordt tijd dat je je niet langer inhoudt.’

‘Ik hou me niet in, meester Lohan,’ wierp Perijn tegen. ‘Echt, ik beloof het.’

‘Is dat zo? Nou, misschien heb je gelijk.’ Meester Lohan rook ineens beschaamd. ‘Moet je mij nou zien. Ik doe maar alsof het mij iets aangaat. Ik ben je vader niet, Perijn. Het spijt me.’

‘Nee,’ zei Perijn terwijl meester Lohan opstond om te vertrekken. ‘Ik heb geen vader meer.’

Meester Lohan keek hem meelevend aan. ‘Wat die Trolloks hebben gedaan...’

‘Mijn familie is niet door Trolloks vermoord,’ zei Perijn zachtjes. ‘Het was Padan Fajin.’

‘Wat? Weet je dat zeker?’

‘Een van de Witmantels vertelde me dat,’ zei Perijn. ‘Hij loog niet.’ ‘Wel, in dat geval,’ zei Lohan. ‘Fajin... hij is er toch nog?’

‘Ja,’ antwoordde Perijn. ‘Hij haat Rhand. En er is nog een andere man: heer Luc. Herinner je je hem nog? Hij heeft het bevel om Rhand te vermoorden. Ik denk... Ik denk dat ze dat allebei nog gaan proberen.’

‘Dan zul je moeten zorgen dat ze daar niet in slagen, hè?’

Perijn glimlachte en keek op toen hij voetstappen op de gang hoorde. Even later kwam Chiad binnen, en hij rook haar ergernis omdat hij haar had voelen aankomen. Bain volgde, alweer iemand volledig in het wit. En daarna...

Masuri. Niet de Aes Sedai die hij zou hebben gekozen. Perijn voelde zijn lippen verstrakken.

‘Je mag me niet,’ zei Masuri. ‘Dat weet ik.’

‘Dat heb ik nooit gezegd,’ antwoordde Perijn. ‘Je hebt me heel veel geholpen op onze reizen.’

‘En toch vertrouw je me niet, maar dat doet er niet toe. Je wilt je kracht laten herstellen, en ik ben waarschijnlijk de enige die dat voor je wil doen. De Wijzen en de Gelen zouden je inbakeren als een zuigeling omdat je wilt vertrekken.’

‘Weet ik,’ zei Perijn, die op het bed ging zitten. Hij aarzelde. ‘Ik moet weten waarom je achter mijn rug om met Masema sprak.’

‘Ik kom hier om aan een verzoek te voldoen,’ zei Masuri, en ze rook vermaakt, ‘en nu wil je me je die gunst niet laten verlenen tot ik me aan je verhoor onderwerp?’

‘Waarom heb je dat gedaan, Masuri?’ vroeg Perijn. ‘Vertel op.’ ‘Ik wilde hem gebruiken,’ antwoordde de slanke Aes Sedai.

‘Hem gebruiken.’

‘Invloed hebben op iemand die zich de Profeet van de Draak noemde zou nuttig kunnen zijn.’ Ze rook beschaamd. ‘Het waren andere tijden, heer Aybara. Voordat ik jou kende. Voordat iemand jou kende.’

Perijn gromde.

‘Ik was dom,’ zei Masuri. ‘Is dat wat je wilde horen? Ik was dom, en sindsdien heb ik bijgeleerd.’

Perijn keek haar aan, maar toen zuchtte hij en stak zijn arm uit. Het bleef het antwoord van een Aes Sedai, maar wel een van de meer rechtstreekse. ‘Doe het maar,’ zei hij. ‘En dank je.’

Ze pakte zijn arm. Hij voelde zijn vermoeidheid verdampen, voelde dat het achteruit werd geduwd, als een oude deken die in een kleine kist werd gepropt. Perijn haalde diep adem, verfrist, versterkt. Hij kwam bijna met een sprong overeind.

Masuri zakte ineen op zijn bed.

Perijn balde zijn vuist en keek ernaar. Hij had het gevoel dat hij iedereen aan zou kunnen, zelfs de Duistere. ‘Dat voelt geweldig.’

‘Ik heb gehoord dat ik uitzonderlijk goed ben in deze weving,’ zei Masuri. ‘Maar pas op, want het...’

‘Ja ja,’ viel Perijn haar in de rede. ‘Ik weet het. Mijn lichaam is nog steeds moe. Ik voel het alleen niet.’ Maar terwijl hij daarover nadacht, besefte hij dat dat laatste niet helemaal waar was. Hij voelde zijn vermoeidheid wel, als een serpent dat diep in een hol zat te loeren en te wachten. Het zou hem weer overmannen.

Dat betekende dat hij eerst zijn taak moest verrichten. Hij inhaleerde diep en riep zijn hamer naar zich toe. Er gebeurde niets.

O ja, dacht hij, dit is de echte wereld, niet de wolfsdroom. Hij liep naar de hamer en hing hem in de lussen aan zijn riem, de nieuwe die hij voor het grote wapen had gemaakt. Toen wendde hij zich tot Chiad, die bij de deur stond. Hij rook Bain ook daarbuiten, waar ze zich had teruggetrokken. ‘Ik zal hem vinden,’ zei Perijn. ‘Als hij gewond is, zal ik hem hierheen brengen.’

‘Doe dat,’ zei Chiad, ‘maar je zult ons hier niet vinden.’

‘Gaan jullie naar Merrilor?’ vroeg Perijn verbaasd.

‘Sommigen van ons zijn nodig om de gewonden op te halen om te worden Geheeld. Het is geen werk dat gai’shain in het verleden hebben gedaan, maar misschien is het wel iets wat we deze keer kunnen doen.’

Perijn knikte en sloot zijn ogen. Hij stelde zich voor dat hij op het randje van de slaap zweefde. Gedurende zijn tijd in de wolfsdroom had hij zijn geest goed geoefend. Hij kon zichzelf bedotten als hij zich concentreerde. Dat veranderde deze wereld niet, maar wel zijn waarneming.

Ja... hij dreef dichter naar de slaap... en daar was het pad. Hij nam de vertakking om lijfelijk naar de wolfsdroom te gaan en ving nog net een deel van de kreet van Masuri op toen hij zich tussen de werelden verplaatste.

Perijn opende zijn ogen en kromp ineen voor een beukende wind. Hij vormde een holte van kalme lucht en landde met sterke benen op de grond. Slechts een paar wankele muren waren aan deze kant nog van Berelains paleis over. Een ervan begaf het op dat ogenblik, de stenen braken en werden door de wind de lucht in gesleurd. De stad erachter was grotendeels weg en alleen wat bergen steen hier en daar gaven nog aan waar gebouwen hadden gestaan. De hemel kreunde als buigend metaal.

Perijn riep zijn hamer naar zijn hand en begon nog een laatste keer aan de jacht.

Thom Merrilin zat op een grote, met roet besmeurde steen. Hij rookte zijn pijp en keek naar het einde van de wereld.

Hij wist het een en ander over het vinden van de beste plek om een voorstelling te bekijken. Dit leek hem de beste zitplaats ter wereld. Zijn rotsblok bevond zich vlak naast de ingang tot de Doemkrocht. Als hij achteroverleunde en zijn ogen samenkneep, kon hij naar binnen turen en iets van het licht en de schaduwen zien die daarbinnen bewogen. Hij keek nu ook naar binnen. Er was niets veranderd.

Zorg dat je veilig bent daarbinnen, Moiraine, dacht hij. Alsjeblieft.

Hij zat ook dicht genoeg bij de rand van het pad om uit te kijken over de vallei beneden. Hij pufte aan zijn pijp en wreef met zijn knokkels over zijn snor.

Iemand moest dit vastleggen. Hij kon zich niet de hele tijd alleen maar zorgen om haar maken. Dus speurde hij zijn geest af naar de juiste woorden om te beschrijven wat hij zag. Hij wees woorden als ‘episch’ en ‘gedenkwaardig’ van de hand. Die waren bijna versleten doordat ze zo vaak werden gebruikt.

Een windvlaag blies door de vallei en zette de cadin’sor van Aiel die tegen de roodgesluierde vijand vochten in beweging. Bliksems schoten naar de Draakgezworenen die het pad naar de grotingang bewaakten. Die flitsen smeten mensen de lucht in. Toen begonnen de bliksems tussen de Trolloks in te slaan. De wolken gingen heen en weer terwijl de windvindsters en de Schaduw om beurten de macht wisten te grijpen over het weer. Geen van beide kanten had nog langere tijd het voordeel in handen kunnen houden.

Reusachtige donkere beesten stormden door de vallei en doodden iedereen die ze tegenkwamen. De Duisterhonden vielen niet, ondanks dat ze door tientallen mensen tegelijk werden bestookt. De rechterkant van de vallei was bedekt met een dichte mist die vreemd genoeg niet door de stormwind werd verdreven.

Climactisch? dacht Thom, kauwend op de steel van zijn pijp. Nee. Te voor de hand liggend. Als je woorden gebruikte die mensen verwachtten, raakten ze verveeld. Een grote ballade moest onvoorspelbaar zijn. Als mensen je zwierige bewegingen begonnen te voorzien, als ze zochten naar de bal die je met vingervlugheid had verstopt of al glimlachten voordat je de ontknoping van je verhaal had bereikt, dan werd het tijd om je mantel te pakken, voor de goede orde nog een buiging te maken en weg te lopen. Dat was immers het laatste wat men van je zou verwachten wanneer alles goed ging.

Thom leunde weer naar achteren en tuurde in de tunnel. Hij kon haar niet zien, natuurlijk. Ze was te ver weg. Maar hij voelde haar in zijn geest, vanwege de binding.

Ze staarde naar het einde van de wereld, maar wel met moed en vastberadenheid. In weerwil van zichzelf glimlachte hij.

Beneden ging de strijd tekeer als een worstenmolen die mensen en Trolloks tot brokken dood vlees vermaalde. De Aiel vochten langs de randen van het slagveld tegen hun door de Schaduw bekeerde neven. Ze leken tegen elkaar opgewassen te zijn, of dat was althans zo totdat die Duisterhonden verschenen.

Maar ze waren wel vasthoudend, die Aiel. Ze leken helemaal niet moe, hoewel ze al... Thom wist niet hoeveel tijd er al was verstreken. Hij had misschien vijf of zes keer geslapen sinds ze naar Shayol Ghul waren gekomen, maar hij wist niet of dat gelijkstond aan het aantal dagen. Hij keek naar de hemel. Geen spoor van de zon, hoewel het geleiden van de windvindsters – en de Schaal der Winden – een dikke pluk witte wolken had opgeroepen die tegen de zwarte aan beukte.

De wolken schenen een eigen strijd te leveren, een omgekeerd beeld van de gevechten beneden. Zwart tegen wit.

Hachelijk? Nee, dat was ook niet het juiste woord. Hij zou hier beslist een ballade over schrijven. Rhand verdiende het. En Moiraine ook. Dit zou evenzeer haar overwinning zijn als die van Rhand. Thom had wóórden nodig. De juiste woorden.

Hij zocht ernaar terwijl hij hoorde hoe de Aiel met hun speren op hun schilden sloegen toen ze de strijd in renden. Terwijl hij de gierende wind in de tunnel hoorde, en terwijl hij Moiraine aan het uiteinde voelde staan.

Beneden slingerden de Domaanse kruisboogschutters gehaast aan hun wapens. Ooit waren ze met duizenden geweest, nu waren er nog maar enkele tientallen over.

Misschien... angstaanjagend.

Dat was een goed woord, maar niet hét goede woord. Het was dan misschien niet onverwacht, maar het was heel, heel waar. Hij voelde het tot in zijn botten. Zijn vrouw vocht voor haar leven. De krachten van het Licht waren bijna tot op het randje van de dood geduwd. Licht, maar Thom was bang. Om haar. Om hen allemaal.

Maar dat woord was te gewoontjes. Hij had iets beters nodig, iets volmaakts.

Beneden staken de Tyreners wanhopig met hun paalwapens op aanvallende Trolloks in. De Draakgezworenen vochten met talloze soorten wapens. Een stoomwagen die pijlen en schichten door de laatste Poort vanuit Baerlon had gebracht, lag kapot verderop. Ze hadden nu al uren geen nieuwe voorraden meer gekregen. De verstoring van de tijd hier, de storm, deed dingen met de Ene Kracht.

Thom besteedde bijzondere aandacht aan die wagen: hij zou hem moeten opnemen in zijn ballade om het wonder ervan te behouden, te bezingen hoe de koude ijzeren zijkanten van de wagen pijlen hadden afgewèerd voordat hij uiteindelijk omviel.

Er lagen heldendaden in elke regel, in elke boogpees die werd aangespannen en in iedere hand die een wapen vasthield. Hoe moest hij dat overbrengen? Maar hoe moest hij ook de angst over brengen, de vernietiging, hoe onvoorstelbaar het allemaal was? De vorige dag hadden beide kanten de strijd onderbroken – in een soort bloederige wapenstilstand – om lichamen uit de weg te ruimen.

Hij had een woord nodig dat het gevoel overbracht van de chaos, het sterven, de kakofonie, de moed.

Er kwam een vermoeide groep Aes Sedai tegen het pad omhoog waar Thom wachtte. Ze liepen langs boogschutters die nauwlettend het slagveld aftuurden op zoek naar Schimmen.

Voortreffelijk, dacht Thom. Dat is het woord. Onverwacht, maar waar. Majesteitelijk voortreffelijk. Nee. Niet ‘majesteitelijk’. Laat het woord maar op zich staan. Als het het juiste woord is, zal het ook zonder hulp werken. Als het het verkeerde woord is, zal het alleen maar wanhopig overkomen om er nog meer woorden aan toe te voegen.

Zo hóórde het einde te zijn. De hemel die verscheurde terwijl groeperingen streden om de macht over het weer zelf, mannen uit verschillende naties die met hun laatste krachten standhielden. Als het Licht won, zou dat alleen met de hakken over de sloot zijn.

Dat vervulde Thom natuurlijk van afgrijzen. Een goed gevoel. Het zou in de ballade moeten komen. Hij pufte aan zijn pijp, wetend dat hij dat deed om niet te trillen. Verderop ontplofte een heel stuk van de valleiwand en sproeiden er stenen over de mensen die daar vochten. Hij wist niet wie van de geleiders dat had gedaan. Er waren Verzakers op dit slagveld. Thom probeerde hen uit de weg te blijven.

Dat krijg je ervan, oude man, bracht hij zichzelf in herinnering, als je niet weet wanneer je moet loslaten. Hij was blij dat hij niet in staat was geweest om te ontsnappen, dat zijn pogingen om Rhand, Mart en de anderen achter te laten waren mislukt. Zou hij echt ergens in een rustige herberg hebben willen zitten terwijl de Laatste Slag werd gestreden? Terwijl Moiraine hier alleen naar binnen ging?

Hij schudde zijn hoofd. Hij was een even grote dwaas als iedere andere man of vrouw, alleen had hij genoeg ervaring om dat te erkennen. Het duurde een paar seizoenen voordat een man dat kon uitvogelen.

De naderende groep Aes Sedai splitste zich. Een aantal van hen bleef beneden, een van hen hinkte vermoeid naar de grot omhoog. Cadsuane. Er waren hier minder Aes Sedai dan voorheen, want ook onder hen vielen steeds meer slachtoffers. Natuurlijk hadden de meesten die hierheen waren gekomen geweten dat hun de dood wachtte. Deze strijd was het wanhopigst en de vechters hier zouden het waarschijnlijk niet overleven. Van iedere tien die naar Shayol Ghul waren gekomen om te strijden, stond er nog maar één overeind. Thom wist zeker dat de oude Rodel Ituralde een afscheidsbrief naar zijn vrouw had gestuurd voordat hij het bevel hier op zich had genomen. En maar goed ook.

Cadsuane knikte naar Thom en liep door naar de grot waar Rhand voor het lot van de wereld vocht. Zodra ze Thom de rug had toegekeerd, gooide hij een mes door de lucht, terwijl zijn andere hand de pijp in zijn mond nog vasthield. Het mes raakte de Aes Sedai midden in de rug en sneed haar ruggengraat door.

Ze viel als een zak aardappelen neer.

Dat is een uitgemolken term. Een zak aardappelen? Ik heb hier een andere vergelijking nodig. Bovendien, hoe vaak vallen zakken aardappelen nou helemaal? Niet vaak. Ze viel als... als wat? Als gerst die uit een scheur in een zak stroomde en op een hoopje op de grond belandde. Ja, dat klonk beter.

Toen de Aes Sedai de grond raakte, loste haar weving op en onthulde een ander gezicht onder het masker van Cadsuane dat ze had gedragen. Hij herkende deze vrouw vagelijk. Een Domaanse. Hoe heette ze ook alweer? Jeaine Caide. Dat was het. Ze was knap.

Thom schudde zijn hoofd. Ze had helemaal verkeerd gelopen. Beseften ze dan niet dat iemands gang even veelzeggend was als zijn of haar duimafdruk? Elke vrouw die langs hem heen probeerde te glippen, ging ervan uit dat een verandering van gezicht en gewaad – en misschien de stem – genoeg zou zijn om hem te bedotten.

Hij klom van de rotspunt, greep het lijk bij de armen en sleepte het naar een holte verderop. Daar lagen al vijf andere in, dus het begon er vol te raken. Hij pufte aan zijn pijp, deed zijn mantel uit en legde die over de dode hand van de Zwarte zuster die nog uit de holte stak.

Hij keek nog een keer de tunnel in. Hoewel hij Moiraine niet kon zien, stelde het hem gerust om even te kijken. Toen keerde hij terug naar zijn zitplaats en pakte zijn pen en een vel papier. En onder begeleiding van de donder, het geschreeuw, de ontploffingen en de gierende wind begon hij zijn ballade te schrijven.

45

Mistflarden

Terwijl de dobbelstenen door zijn hoofd tuimelden, trof Mart Gradi samen met Olver en Noal op de Hoogvlakte aan. Hij droeg Rhands bebloede banier opgevouwen onder zijn arm. Overal lagen lichamen, gevallen wapens en stukken van pantsers, en de rotsen waren met bloed besmeurd. Maar hier werd niet meer gevochten en waren geen vijanden meer.

Noal glimlachte naar Mart vanaf zijn paard. Olver zat voor hem, met de Hoorn in zijn armen. De jongen oogde uitgeput na Gradi’s Heling – de Asha’man stond nog bij het paard – maar leek tegelijkertijd ook zo trots als een pauw.

Noal. Een Held van de Hoorn. Logisch, natuurlijk. Jaim Kimstap-per zelf. Nou, Mart zou niet met hem willen ruilen. Noal genoot er misschien van, maar Mart zou niet dansen op bevel van een ander. Zelfs niet in ruil voor onsterfelijkheid.

‘Gradi!’ riep Mart. ‘Goed werk, stroomopwaarts. Dat water kwam net toen we het nodig hadden!’

Gradi’s gezicht was asgrauw, alsof hij iets had gezien wat hij niet had willen zien. Hij knikte. ‘Wat... Wat waren...’

‘Dat leg ik nog wel een keer uit,’ zei Mart. ‘Nu heb ik zo’n verrekte Poort nodig.’

‘Waarheen?’ vroeg Gradi.

Mart haalde diep adem en hield zijn paard in. ‘Shayol Ghul.’ Vervloekte dwaas die ik ben.

Gradi schudde zijn hoofd. ‘Dat kan niet, Cauton.’

‘Ben je te moe?’

‘Ik ben wel moe,’ antwoordde Gradi, ‘maar dat is het niet. Er gebeurt iets in Shayol Ghul. Poorten die je daar probeert te openen worden afgeketst. Het Patroon is... verwrongen, als je dat snapt. De vallei ligt niet langer op één plek, maar op vele tegelijk, en je kunt er geen Poort naartoe maken.’

‘Gradi,’ zei Mart, ‘dat snap ik ongeveer even goed als harpspelen zonder vingers.’

‘Reizen naar Shayol Ghul gaat niet, Cauton,’ verklaarde Gradi geërgerd. ‘Kies een andere plek.’

‘Hoe dichtbij kun je me krijgen?’

Gradi haalde zijn schouders op. ‘Een van de verkennerskampen op een dag afstand, waarschijnlijk.’

Een dag afstand. Mart voelde die trekkracht vanbinnen.

‘Mart?’ zei Olver. ‘Ik denk dat ik met je mee moet, denk je ook niet? Naar de Verwording? Zijn daar geen helden nodig?’

Dat was er een onderdeel van. Dat getrek was onuitstaanbaar. Bloed en as, Rhand. Laat me met rust, jij...

Mart onderbrak zijn gedachtegang toen hem iets inviel. Verkennerskampen. ‘Van de Seanchanen, bedoel je?’

‘Ja,’ antwoordde Gradi. ‘Zij sturen ons steeds verslagen over de strijd daarboven nu Poorten onbetrouwbaar zijn.’

‘Nou, zit daar niet zo stom te kijken,’ zei Mart. ‘Doe zo’n Poort open! Kom op, Olver. We hebben nog wat werk te doen.’

‘Ahhhh...’ Shaisam spreidde zich uit over het slagveld bij Thakan’dar. Zo volmaakt. Zo aangenaam. Zijn vijanden doodden elkaar. En hij... hij was reusachtig geworden.

Zijn geest bevond zich in elke mistflard die langs de hellingen van de vallei omlaag rolde. De zielen van Trolloks waren... nou, niet tevredenstellend. Toch kon ook eenvoudig graan je vullen als je er maar genoeg van at. En Shaisam had er behoorlijk wat opgegeten.

Zijn slaven strompelden de helling af, gehuld in mist. Trolloks met een pokdalige huid, alsof ze waren gekookt. Dode witte ogen. Hij had ze eigenlijk amper nog nodig, aangezien hun zielen hem de brandstof hadden gegeven om zichzelf weer op te bouwen. Zijn waanzin had zich teruggetrokken. Grotendeels. Nou, niet grotendeels, maar voldoende.

Hij liep midden door de mistbank. Hij was nog niet herrezen, nog niet geheel. Hij zou een plek moeten vinden die hij kon besmetten, een plek waar de grenzen tussen werelden dun waren. Daar kon hij zijn wezen in de stenen zelf laten doordringen en zijn bewustzijn op die plek inbedden. Het proces zou jaren duren, maar als het eenmaal voltooid was, zou hij moeilijker te doden zijn.

Op het ogenblik was Shaisam kwetsbaar. Deze sterfelijke gestalte die te midden van zijn geest liep... hij was eraan gebonden. Fajin, was dat geweest. Padan Fajin.

Toch was hij gigantisch. De zielen hadden veel mist opgeroepen, en die vond weer anderen om zich mee te voeden. Mannen vochten voor hem tegen Schaduwgebroed. Allemaal zouden ze hem kracht geven.

Zijn slaven strompelden het slagveld op en meteen begonnen beide kanten ertegen te vechten. Shaisam trilde van genoegen. Ze zagen het niet. Ze begrepen het niet. De slaven waren hier niet om te vechten.

Ze waren hier als afleiding.

Terwijl de strijd voortduurde, liet hij zijn mistflarden rondtasten en begon daarmee de lichamen van vechtende mensen en Trolloks te doorsteken. Hij greep Myrddraal. Veranderde ze. Gebruikte ze.

Weldra zou dit hele leger van hem zijn.

Hij had die kracht nodig voor het geval zijn oude vijand... zijn goede vriend besloot hem aan te vallen.

Die twee vrienden – die twee vijanden – waren met elkaar bezig. Uitstekend. Shaisam ging door met zijn aanval, doodde vijanden aan beide kanten en verteerde ze. Sommigen probeerden hem aan te vallen door zijn mist in te rennen, zijn omhelzing in. Natuurlijk stierven ze dan. Dit was zijn ware gedaante. Hij had eerder geprobeerd deze mist te maken, als Fajin, maar toen was hij nog niet volwassen genoeg geweest.

Ze konden hem niet bereiken. Geen enkel levend wezen kon zijn mist weerstaan. Ooit was het een redeloos ding geweest, niet hijzelf. Maar het had samen met hem opgesloten gezeten, in een zaad dat was weggevoerd, en die dood – die prachtige dood – had een vruchtbare bodem gevonden in het vlees van een man.

De drie verstrengelden zich binnen in hem. Mist. Man. Meester. Die prachtige dolk – zijn lijfelijke vorm droeg die nu bij zich – had iets heerlijks en nieuws en tegelijkertijd iets heel ouds laten groeien.

Dus de mist was een deel van hem, maar tegelijkertijd ook niet. Het was redeloos, maar het was zijn lichaam en het droeg zijn geest. Gelukkig hoefde hij zich met die wolken aan de hemel geen zorgen te maken dat de zon hem zou wegbranden.

Wat áárdig van zijn oude vijand om hem zo te verwelkomen! Zijn fysieke gedaante lachte in het hart van de kruipende mist, terwijl zijn geest – de mist zelf – genoot van hoe volmaakt alles was.

Deze plek zou de zijne worden. Maar pas nadat hij zich te goed had gedaan aan Rhand Altor, de sterkste ziel van allemaal.

Wat een heerlijk feest!

Gaul hield zich vast aan de rotsen buiten de Doemkrocht. De wind trok aan hem, smeet zand en stukjes steen tegen zijn lichaam en maakte schrammen in zijn huid. Hij lachte naar de zwarte wervelingen boven hem.

‘Doe je best!’ schreeuwde hij naar boven. ‘Ik heb in het Drievoudige Land gewoond. Ik had gehoord dat de Laatste Slag groots zou zijn, geen wandelingetje naar het dak van mijn moeder om simbloesems te plukken!’

Als in antwoord op zijn uitdaging ging het nog harder waaien, maar Gaul drukte zich plat tegen de rotsen zodat de wind geen vat op hem kreeg. Hij was zijn sjoefa kwijt – die was afgewaaid – dus had hij een stuk van zijn hemd voor zijn neus en mond gebonden. Hij had nog één speer. De andere waren gebroken of verloren.

Hij kroop naar de opening van de grot, waar alleen een dunne paarse sluier voor zat. Een gedaante in zwart leer stapte voor de opening. Bij die man in de buurt ging de wind liggen.

Met zijn ogen samengeknepen tegen de storm kwam Gaul stilletjes achter de man omhoog en stak zijn speer naar voren.

Slachter draaide zich vloekend om en sloeg de speer opzij met een arm die plotseling zo sterk was als staal. ‘Je mag branden!’ schreeuwde hij tegen Gaul. ‘Blijf eens een keer stilstaan!’

Gaul sprong achteruit en Slachter kwam op hem af, maar toen kwamen de wolven aan. Gaul trok zich terug en verborg zich in de rotsen. Slachter was hier heel sterk, maar wat hij niet kon zien, kon hij ook niet doden.

De wolven bestookten Slachter totdat hij verdween. Er waren er honderden hier in deze vallei, zwervend door de wind. Slachter had er tientallen gedood. Gaul fluisterde een vaarwel tegen een volgende wolf die bij deze aanval omkwam. Hij kon niet met ze praten zoals Perijn Aybara, maar ze waren speerbroeders.

Gaul kroop langzaam en behoedzaam verder. Zijn kleding en huid hadden dezelfde kleur als de rotsen. Het leek hem goed als ze er zo uitzagen, en dus was het zo. De wolven en hij konden die Slachter waarschijnlijk niet verslaan, maar ze konden het proberen. Hun best doen.

Hoe lang was het geleden dat Perijn Aybara was vertrokken? Een uur of twee?

Als de Schaduw je heeft opgeëist, mijn vriend, dacht hij, dan bid ik dat je in Zichtzieders oog hebt gespuugd voordat je uit de droom ontwaakte.

Slachter verscheen weer op de rotsen, maar Gaul kroop niet naar hem toe. De man had al eerder namaakversies van zichzelf gestuurd, alleen maar van steen gemaakt. Deze gedaante bewoog niet. Gaul keek om zich heen – behoedzaam, langzaam – terwijl er enkele wolven bij het standbeeld verschenen. Ze snuffelden eromheen.

Het standbeeld viel ze aan.

Gaul vloekte en kwam uit zijn schuilplaats tevoorschijn. Dat was kennelijk wat Slachter had gewild. Slachter draaide zich om en gooide een speer, een van Gauls eigen speren. Hij raakte Gaul in zijn zij. Gaul viel grommend op zijn knieën.

Slachter lachte en hief zijn handen. Een stroom lucht blies van hem af en smeet wolven opzij. Bij de gierende wind kon Gaul hun gejank amper horen.

‘Hier,’ brulde Slachter in de storm, ‘ben ik een koning! Hier ben ik méér dan een Verzaker. Deze plek is van mij, en ik zal...’

Misschien zag Gaul ze vliegen door de pijn van zijn wond, maar hij dacht dat hij de wind zag afzwakken.

‘Hier zal ik...’

De wind ging liggen.

Het werd stil in de hele vallei. Slachter verstarde, maar toen keek hij met ongeruste ogen naar de grot verderop. Er leek daar niets te zijn veranderd.

‘Jij bent geen koning,’ zei een zachte stem.

Gaul draaide zich om. Een gestalte stond op een rotspunt achter hem, gekleed in het groen en bruin van een Tweewaterse houthakker. Zijn donkergroene mantel wapperde een beetje in de zwakke bries. Perijn stond met zijn ogen dicht en zijn kin een klein beetje opgeheven, alsof hij zijn gezicht naar de zon toe wendde, maar als die er al was, dan ging hij verborgen achter de wolken.

‘Deze plek is van de wolven,’ zei Perijn. ‘Niet van jou, niet van mij, niet van welke man dan ook. Je kunt hier geen koning zijn, Slachter. Je hebt geen onderdanen, en die zul je ook nooit krijgen.’

‘Onbeschofte welp,’ grauwde Slachter. ‘Hoe vaak moet ik je nog doden?’

Perijn haalde diep adem.

‘Ik heb gelachen toen ik hoorde dat Fajin je familie had vermoord,’ riep Slachter. ‘Ik heb gelachen. Ik had hem moeten doden, weet je. De Schaduw vindt hem wild en onhandelbaar, maar hij is de eerste die echt iets heeft kunnen doen om jou flink te raken.’

Perijn zei niets.

‘Luc wilde deel uitmaken van iets belangrijks,’ vervolgde Slachter. ‘Daarin zijn we hetzelfde, hoewel ik het vermogen wilde hebben om te geleiden. De Duistere kan dat niet schenken, maar hij vond iets anders voor ons, iets beters. Iets waarvoor een ziel moet worden versmolten met iets anders. Zoals wat er met jou is gebeurd, Aybara. Zoals jij.’

‘We lijken geen spat op elkaar, Slachter,’ zei Perijn zachtjes.

‘Wel waar! Daarom heb ik ook gelachen. En weet je dat er een voorspelling is over Luc? Dat hij belangrijk zal zijn voor de Laatste Slag? Daarom zijn we hier. We doden eerst jou, en dan doden we Altor. Net zoals we die wolf van je hebben gedood.’

Op de rotspunt opende Perijn zijn ogen. Gaul deinsde achteruit. Die gouden ogen gloeiden als bakens.

De storm kwam weer op. En toch leek die storm mild vergeleken met de orkaan die Gaul in Perijns ogen zag. Gaul voelde een druk uitgaan van zijn vriend. Als de druk van de zon op het middaguur na vier dagen zonder een slok water.

Gaul staarde een poosje naar Perijn, en toen drukte hij zijn hand tegen zijn wond en rende weg.

De wind trok aan Mart terwijl hij zich vasthield aan het zadel van een gevleugeld beest dat op vele honderden voet hoogte door de lucht zweefde.

‘O, bloed en bloedas!’ riep Mart, met zijn ene hand op zijn hoed en de andere om het zadel geklemd. Hij was vastgemaakt met riempjes. Twee dunne leren riempjes. Veel te dun. Hadden ze er niet meer kunnen gebruiken? Een stuk of tien, of twintig? Honderd zou hij ook best hebben gevonden!

Morat’to’raken waren knettergek. Stuk voor stuk! Ze deden dit elke dag! Wat mankeerde die mensen?

Vastgebonden in het zadel voor Mart zat Olver uitgelaten te lachen.

Arme jongen, dacht Mart. Hij is zo bang dat hij er waanzinnig van wordt. De ijle lucht hierboven stijgt hem naar zijn hoofd.

‘Daar is het, mijn prins!’ riep de morat’to’raken, Sulaan, vanaf haar plek voor op het vliegende beest. Ze was een knap meisje. En volkomen krankzinnig. ‘We zijn bij de vallei. Weet u zeker dat u daar wilt landen?’

‘Nee!’ riep Mart.

‘Goed antwoord!’ De vrouw liet haar beest omlaag duiken.

‘Bloed en bloedas...’

Olver lachte.

De to’raken vloog over een lange vallei waar een chaotische strijd woedde. Mart probeerde zijn aandacht op die gevechten te richten in plaats van op het feit dat hij met twee gestoorde gekken op een hagedis door de lucht suisde.

Stapels dode Trolloks vormden een plattegrond van de strijd. De Trolloks waren door de verdediging bij de ingang van de vallei achter Mart gekomen. Ze vlogen eroverheen, naar de berg van Shayol Ghul verderop, met valleiwanden links en rechts van hem.

Het was een chaos beneden. Bendes Aiel en Trolloks zwierven door de vallei en vielen elkaar links en rechts aan. Een paar soldaten, geen Aiel, verdedigden het pad omhoog naar de Doemkrocht, maar dat was voor zover Mart kon zien de enige ordelijke groep.

Langs de zijkant van de vallei was een dichte mist omlaag komen stromen. Eerst snapte Mart het niet en dacht hij dat die van de Helden van de Hoorn afkomstig was. Maar nee, de Hoorn was naast Marts ashandarei aan het zadel gebonden. En de mist hier was te... zilverachtig. Als dat het juiste woord was. Hij dacht dat hij een dergelijke mist eerder had gezien.

Toen voelde Mart iets. Het kwam uit die mist. Een prikkelend koud gevoel, gevolgd door – zou hij durven zweren – fluisteringen in zijn geest. Hij wist meteen wat het was.

O, Licht!

‘Mart, kijk!’ riep Olver wijzend. ‘Wolven!’

Een groep pikzwarte dieren, bijna zo groot als paarden, viel de soldaten aan die het pad naar Shayol Ghul bewaakten. De wolven maakten korte metten met de mannen. Licht! Alsof het al niet moeilijk genoeg was.

‘Dat zijn geen wolven,’ zei Mart grimmig. De Wilde Jacht was naar Thakan’dar gekomen.

Misschien zouden zij en Mashadar elkaar vernietigen? Was dat te veel gevraagd? Nu de dobbelstenen door zijn hoofd tuimelden, zou Mart er niet op wedden. Rhands troepen – wat er over was van de Aiel, Domani, Draakgezworenen en Tyreense soldaten hier – zouden worden verpletterd door de Duisterhonden. En als ze die overleefden, zou Mashadar ze doden. Ze konden tegen geen van beide op.

Die stem daarbinnen... Dat was niet alleen Mashadar, de redeloze mist. Fajin was hier ook ergens. En de dolk.

Shayol Ghul torende boven hen uit. Hoog in de lucht kolkten wolken. Verrassend genoeg waren er een paar witte donderkoppen vanuit het zuiden komen aanrollen, en die botsten met het zwart terwijl ze samen ronddraaiden. Of eigenlijk leken die twee samen wel verrekte veel op het...

De to’raken maakte een bocht en zakte lager, tot zo’n honderd voet boven de grond.

‘Pas op!’ brulde Mart, die zijn hoed vasthield. ‘Probeer je ons verdomme om te brengen?’

‘Mijn verontschuldigingen, prins,’ riep de vrouw terug. ‘Ik zoek een veilige plek om u neer te zetten.’

‘Een veilige plek?’ vroeg Mart. ‘Nou, veel geluk daarbij.’

‘Het wordt lastig. Dhana is sterk, maar ik...’

Een pijl met zwarte veren schampte de zijkant van Sulaans hoofd, van ergens beneden afgeschoten. Meteen suisden er nog tien pijlen langs, en een ervan raakte de vleugel van de to’raken.

Mart vloekte, liet zijn hoed vallen en reikte naar Sulaan terwijl Olver een kreet van schrik slaakte. Sulaan viel slap neer en liet de teugels los. Beneden bereidde een groep roodgesluierde Aiel een volgend salvo voor.

Mart maakte zijn riempjes los. Hij sprong – of eigenlijk was het eerder kruipen – over Olver en de bewusteloze vrouw heen en greep de teugels van de paniekerige to’raken. Dit kon toch niet veel moeilijker zijn dan paardrijden? Hij trok aan de teugels zoals hij Sulaan had zien doen en draaide de to’raken terwijl pijlen achter hen door de lucht zoefden. Enkele ervan raakten de vleugels van het beest.

Ze vlogen recht op de rotswand af, en Mart merkte dat hij rechtop op het zadel stond en de teugels stevig vasthield terwijl hij probeerde het gewonde beest ervan te weerhouden hen allemaal te vermoorden. In de bocht viel hij er bijna af, maar hij hield zich vast door zijn voeten schrap te zetten en de teugels nog steviger beet te pakken.

De windvlaag die ontstond toen ze een bocht maakten, griste Olvers woorden weg. De zwaargewonde vleugels van het schepsel sloegen met luid geraas en vergezelden het gekrijs van het dier. Mart wist niet zeker of hij en het beest nog wel enige beheersing hadden terwijl ze tollend omlaag vielen.

Ze belandden in een tuimelende hoop op de bodem van de vallei. Botten kraakten – Licht, Mart hoopte dat het die van de to’raken waren – en hij merkte dat hij halsoverkop over de omgewoelde grond rolde.

Eindelijk kwam hij met een laatste koprol tot stilstand.

Hij ademde in en uit, verdoofd door de val. ‘Dat,’ kreunde hij uiteindelijk, ‘was verdomme mijn stomste ingeving ooit.’ Hij aarzelde. ‘Of misschien de op een na stomste.’ Hij had immers ook eens besloten om Tuon te ontvoeren.

Hij hees zich overeind, en het leek erop dat zijn benen het nog deden. Hij hinkte niet al te erg terwijl hij naar de stuiptrekkende to’raken rende. ‘Olver? Olver!’

De jongen zat nog vast in het zadel, knipperend met zijn ogen en hoofdschuddend om helder te kunnen zien. ‘Mart,’ zei Olver, ‘de volgende keer denk ik dat je mij moet laten vliegen. Volgens mij ben jij daar niet zo goed in.’

‘Als er een volgende keer komt,’ zei Mart, ‘dan eet ik een hele zak Tar Valons goud op.’ Hij rukte de riemen los van zijn ashandarei en Olvers hoorn en gaf het instrument aan de jongen. Toen reikte hij naar de ransel met Rhands banier erin, die hij om zijn middel had gedragen, maar hij was weg.

In paniek keek Mart om zich heen. ‘De banier! Ik heb die verdomde banier laten vallen!’

Olver glimlachte en keek naar het teken dat de kolkende wolken vormden. ‘Het komt wel goed. We staan al onder zijn banier,’ zei hij, en hij tilde de hoorn op en blies een prachtige noot.

46

Ontwaken

Rhand brak los uit de duisternis en ging weer geheel het Patroon binnen.

Door zijn bestudering van het Patroon wist hij dat hoewel hij hier slechts enkele minuten geleden naar binnen was gegaan, er in de vallei buiten deze grot dagen waren verstreken, en verder weg zelfs weken.

Rhand duwde Moridin achteruit van de houding waarin ze in die gespannen minuten met tegen elkaar gedrukte klingen hadden gestaan. Nog altijd vervuld van de zoete Ene Kracht, zwiepte Rhand de kling van Callandor op zijn oude vriend af.

Moridin wist zijn zwaard op tijd omhoog te krijgen om hem te blokkeren, maar het scheelde niet veel. Hij grauwde, haalde een mes achter zijn riem vandaan en stapte weer in een mes-en-zwaardhouding.

‘Jij doet er niet meer toe, Elan,’ zei Rhand, terwijl de stroom van saidin door hem heen raasde. ‘Kom, we maken dit af!’

‘O nee?’ Moridin lachte.

Toen draaide hij zich met een ruk om en gooide het mes naar Alanna toe.

Nynaeve keek vol afgrijzen toe terwijl het mes wentelend door de lucht vloog. De wind scheen het mes niet te beroeren.

Nee! Niet nadat ze die vrouw net langzaam terug had gehaald naar het leven. Ik mag haar nu niet verliezen! Nynaeve probeerde het mes op te vangen of te blokkeren, maar ze was iets te langzaam.

Het mes begroef zich in Alanna’s borst.

Nynaeve keek er vol afgrijzen naar. Dit was geen wond die ze met hechtingen of kruiden kon genezen. Dat mes had het hart geraakt.

‘Rhand! Ik heb de Ene Kracht nodig!’ riep Nynaeve.

‘Het... geeft niet...’ fluisterde Alanna.

Nynaeve keek naar de ogen van de vrouw. Ze waren helder. De andilas, besefte Nynaeve, het kruid dat ze had gebruikt om Alanna kracht te geven. Die heeft haar uit haar verdoving gehaald. Haar gewekt.

‘Ik kan...’ zei Alanna. ‘Ik kan hem loslaten...’

Het licht in haar ogen doofde uit.

Nynaeve draaide zich met een ruk naar Moridin en Rhand om. Rhand keek medelijdend en verdrietig naar de dode vrouw, maar Nynaeve zag geen razernij in zijn ogen. Alanna had de binding losgelaten voordat Rhand de gevolgen van haar dood kon voelen.

Moridin draaide zich weer om naar Rhand, met een volgend mes in zijn linkerhand. Rhand hief Callandor om Moridin neer te slaan.

Maar toen liet Moridin zijn zwaard vallen en stak het mes in zijn eigen rechterhand. Rhand bewoog zich met een schok en liet Callandor vallen, alsof zijn hand gewond was geraakt door Moridins mes.

De kristallen kling viel galmend op de grond en de gloed die van het zwaard afstraalde ging uit.

Perijn hield zich niet in tijdens zijn gevecht tegen Slachter.

Hij probeerde geen onderscheid te maken tussen wolf en man. Hij liet eindelijk alles gaan, elk beetje woede op Slachter, elk beetje pijn om het overlijden van zijn familie, de druk die zich ongemerkt al maanden in hem opbouwde.

Hij liet het gaan. Licht, hij liet het gaan. Net als in die verschrikkelijke nacht toen hij die Witmantels had gedood. Sinds die tijd had hij zichzelf en zijn gevoelens voortdurend stevig in de hand gehouden. Net zoals meester Lohan had gezegd.

Hij zag het nu, in een bevroren ogenblik. Die goedmoedige Perijn, altijd bang om iemand pijn te doen. Een smid die beheersing had geleerd. Hij had zichzelf maar zelden toegestaan met al zijn kracht toe te slaan.

Vandaag liet hij de wolf van de leiband; die had daar toch nooit aan gehoord.

Do storm voegde zich naar zijn woede. Perijn probeerde hem niet tegen te houden. Waarom zou hij? De storm paste volmaakt bij zijn gevoel. De klappen van zijn hamer klonken als donderslagen, het fonkelen van zijn ogen paste bij de bliksemflitsen. Wolven huilden mee met de wind.

Slachter probeerde terug te vechten. Hij sprong, hij verplaatste zich, hij stak toe. Elke keer stond Perijn er. Hij sprong op hem af als een wolf, haalde naar hem uit als een man, beukte tegen hem aan als de storm zelf. Slachter kreeg een verwilderde blik in zijn ogen. Hij hief een schild en probeerde dat tussen Perijn en zichzelf te zetten.

Perijn viel aan. Zonder na te denken liet hij zich nu door niets anders leiden dan zijn instinct. Brullend beukte hij steeds opnieuw met zijn hamer op dat schild. Dreef Slachter voor zich uit. Ramde op dat schild alsof het een koppig stuk ijzer was. Beukte zijn woede van zich af, zijn razernij.

Zijn laatste klap gooide Slachter achteruit en sloeg het schild uit zijn handen, waardoor het draaiend honderd voet de lucht in vloog. Slachter raakte de bodem van de vallei en rolde hijgend door. Hij kwam tot stilstand midden op het slagveld, waar schimmige gedaanten die in de echte wereld vochten overal om hem heen omvielen en stierven. Hij keek naar Perijn met paniekerige ogen, en toen verdween hij.

Perijn stuurde zichzelf naar de wakende wereld om hem te volgen. Hij verscheen midden in de strijd, waar Aiel het fel opnamen tegen Trolloks. De wind was verrassend sterk aan deze kant en zwarte wolken wervelden boven Shayol Ghul, dat als een kromme vinger in de lucht opstak.

De Aiel om hem heen namen amper de tijd om hem op te merken. De lichamen van Trolloks en mensen lagen in stapels op het slagveld en het stonk er naar de dood. De grond was hier ooit stoffig geweest, maar nu was het door de vele gevallenen een bloederige laag modder geworden.

Slachter duwde zich door een groep Aiel heen, grauwend en om zich heen hakkend met zijn lange mes. Hij keek niet achterom. Het leek er niet op dat hij wist dat Perijn hem naar de echte wereld was gevolgd.

Een volgende golf Schaduwgebroed kwam van de helling af, uit een zilverwitte mist. Hun huid oogde vreemd, vol met gaten, en hun ogen waren melkwit. Perijn negeerde ze en ging achter Slachter aan.

Jonge Stier! Wolven. De Schaduwbroeders zijn hier! We vechten!

Duisterhonden. Wolven haatten alle Schaduwgebroed. Een heel roedel wolven zou zijn leven geven om te proberen een Myrddraal te doden. Maar voor Duisterhonden waren de wolven bang.

Perijn draaide zich om op zoek naar die schepsels. Gewone mannen konden niet tegen Duisterhonden vechten. Alleen hun speeksel kon je al doden. Verderop braken de menselijke troepen bijna onder een getijde van zwarte wolven zo groot als paarden. De Wilde Jacht.

Licht! Die Duisterhonden waren gigantisch. Honderden van die pikzwarte, kwaadaardige wolven vielen aan op de verdedigingslinies en schudden met Tyreense en Domaanse soldaten alsof het lappenpoppen waren. Wolven vielen de Duisterhonden aan, maar tevergeefs. Ze gilden en jankten en stierven.

Perijn brulde mee met hun doodsgejank, een hese schreeuw van woede. Hij kon ze nu niet helpen. Zijn instincten en hartstochten dreven hem voort. Slachter. Hij móést Slachter verslaan. Als Perijn Slachter niet tegenhield, zou de man zich weer naar de Wereld der Dromen verplaatsen en Rhand vermoorden.

Perijn draaide zich om en rende door de vechtende legers achter de gedaante in de verte aan. Slachter had een voorsprong opgedaan terwijl Perijn afgeleid was, maar de man was nu iets vertraagd. Hij had nog niet in de gaten dat Perijn de Wereld der Dromen kon verlaten.

Een stukje verderop bleef Slachter staan en bekeek het slagveld. Toen hij omkeek en Perijn zag, bleef hij heel stil staan, met grote ogen. Perijn kon hem niet verstaan bij het lawaai, maar hij las Slachters lippen toen hij fluisterde: ‘Nee. Nee, dat kan niet.’

Ja, dacht Perijn. Ik kan je nu volgen, waar je ook heen vlucht. Dit is een jacht.

En eindelijk ben jij de prooi.

Slachter verdween en Perijn verplaatste zich weer naar de wolfsdroom. De mensen die om hem heen streden, veranderden in vormen in het stof, ontploffend en zich weer opnieuw vormend. Slachter schreeuwde angstig toen hij hem zag en verplaatste zich terug naar de wakende wereld.

Perijn deed hetzelfde. Hij róók Slachters spoor. Nat van het zweet, in paniek. Naar de droom, dan weer naar de wakende wereld. In de droom rende Perijn op vier poten, als Jonge Stier. In de wakende wereld was hij Perijn, met zijn hamer geheven.

In zijn achtervolging van Slachter verplaatste hij zich heen en weer tussen de twee werelden, even snel als hij met zijn ogen kon knipperen. Als hij op een groep vechters stuitte, sprong hij naar de wolfsdroom en rende dwars door de gestalten van zand en stof heen, en dan verplaatste hij zich weer naar de wakende wereld om hel spoor niet te verliezen. Het heen en weer verplaatsen ging steeds sneller en hij schoot met elke hartslag tussen de twee werelden heen en weer.

Bons. Perijn hief zijn hamer en sprong van een lage richel achter de rennende gedaante voor hem aan.

Bons. Jonge Stier huilde en riep het roedel op.

Bons. Perijn was nu dichtbij. Nog maar een paar passen achter zijn vijand. Slachters geur was doordringend.

Bons. De geesten van wolven verschenen rondom Jonge Stier, huilend in hun dorst naar de jacht. Nooit eerder had een prooi het zo verdiend. Nooit eerder had een prooi zoveel schade aangericht bij de roedels. Nooit eerder was een man zo gevreesd.

Bons. Slachter struikelde. Hij verwrong zijn lichaam terwijl hij viel en stuurde zichzelf in een reflex naar de wolfsdroom.

Bons. Perijn zwaaide met Mah’alleinir, met het teken van de springende wolf erop. Hij die zweeft.

Bons. Jonge Stier sprong op de keel van de doder van zijn broeders af. Slachter vluchtte.

De hamer raakte iets.

Deze plek, dit ogenblik, zorgde ervoor dat Perijn en Slachter in een spiraalreeks van sprongen tussen werelden terechtkwamen. Heen en weer, heen en weer, flitsen van ogenblikken en gedachten. Flits. Flits. Flits.

Mannen stierven om hen heen. Sommigen van stof, sommigen van vlees. Hun wereld bestond naast de schaduwen van andere werelden. Mannen in vreemde kleding en pantsers, vechtend tegen beesten in alle soorten en maten. Ogenblikken waarin de Aiel Seanchanen werden, dan weer iets tussen die twee in werden, met speren en lichte ogen, maar met helmen als de koppen van monsterlijke insecten.

In al die ogenblikken, op al die plekken, sloeg Perijn toe en grepen de tanden van Jonge Stier Slachter bij de nek. Hij proefde de zilte warmte van Slachters bloed in zijn bek. Hij voelde de hamer trillen als hij toesloeg en hoorde botten breken. De werelden flitsten heen en weer als bliksemschichten.

Alles knalde, beefde, en kwam toen weer bijeen.

Perijn stond op de rotsen in de vallei van Thakan’dar. Slachter lag met ingeslagen schedel voor hem. Perijn hijgde, met de spanning van de jacht nog in zijn lijf. Het was gebeurd.

Hij draaide zich om, verbaasd te zien dat hij werd omringd door Aiel. Hij keek ze fronsend aan. ‘Wat doen jullie hier?’

Een van de Speervrouwen lachte. ‘Je zag eruit alsof je naar een belangrijke dans rende, Perijn Aybara. Je leert op het slagveld uit te kijken naar strijders zoals jij en ze te volgen. Zij hebben vaak het meeste plezier.’

Hij glimlachte grimmig en keek uit over het slagveld. Het ging niet goed voor zijn kant. De Duisterhonden verscheurden de verdedigers met een meedogenloze razernij. Het pad omhoog naar Rhand was nu volkomen onverdedigd.

‘Wie voert het bevel over deze strijd?’ vroeg Perijn.

‘Niemand,’ antwoordde de Speervrouwe. Hij kende haar naam niet. ‘Rodel Ituralde was de eerste. Daarna kwam Darlin Sisnera, maar zijn bevelspost is overvallen door Draghkar. Ik heb al uren geen Aes Sedai of clanhoofden meer gezien.’

Haar stem klonk grimmig. Zelfs de kranige Aiel hadden het zwaar. Een snelle blik over het slagveld vertelde Perijn dat de overgebleven Aiel nog vochten, vaak in kleine groepen, om zo veel mogelijk vijanden te doden voordat ze sneuvelden. De wolven die hier in roedels hadden gevochten waren gebroken, hun gedachten die van pijn en angst. En Perijn wist niet wat dat Schaduwgebroed met die pokdalige gezichten betekende.

De strijd was voorbij, en de legers van het Licht hadden verloren.

De Duisterhonden braken verderop door de rij Draakgezworenen. De laatste groep die nog standhield, viel nu ook aan ze ten prooi. Een paar van hen probeerden nog te vluchten, maar een van de Duisterhonden sprong boven op hen, duwde er enkele tegen de grond en begon aan een van hen te knagen. Schuimend speeksel sproeide over de anderen heen en ze vielen stuiptrekkend op de grond.

Perijn liet zijn hamer zakken, knielde neer, trok Slachters mantel uit en wikkelde de stof om zijn handen voordat hij de hamer weer oppakte. ‘Laat hun kwijl je huid niet raken. Het is dodelijk.’

De Aiel knikten, en degenen met blote handen omwikkelden ze met stof. Ze gaven een vastberaden geur af, maar ook een van gelatenheid. Aiel zouden de dood tegemoet rennen als dat de enige keus was, en ze zouden dat lachend doen. Natlanders vonden hen waanzinnig, maar Perijn rook de waarheid. Ze waren niet waanzinnig. Ze vreesden de dood niet, maar ze verwelkomden hem ook niet.

‘Raak me aan, allemaal,’ zei Perijn.

De Aiel deden dat. Hij verplaatste hen naar de wolfsdroom – het kostte hem moeite om zoveel mensen mee te nemen, alsof hij een staaf staal verboog – maar hij kreeg het voor elkaar. Hij verplaatste hen meteen naar het pad naar de Doemkrocht. De zwijgende geesten van wolven hadden zich daar verzameld. I let waren er honderden.

Perijn bracht de Aiel terug naar de wakende wereld, en door zijn verplaatsing kwamen hij en zijn kleine groep tussen Rhand en de Duisterhonden te staan. De Wilde Jacht keek op. Hun kwaadaardige ogen glansden als zilver toen ze zich op Perijn richtten.

‘We houden hier stand,’ zei Perijn tegen zijn Aiel, ‘en hopen dat enkele anderen nog komen helpen.’

‘We zullen standhouden,’ beloofde een van de Aiel, een lange man met een hoofdband met Rhands teken erop.

‘En als dat niet lukt,’ zei een andere, ‘en we in plaats daarvan ontwaken, dan zullen we in ieder geval de aarde water geven met ons bloed en kunnen onze lichamen de planten voeden die hier nu groeien.’ Het was nauwelijks tot Perijn doorgedrongen dat er ineens planten groeiden in de vallei, groen en weelderig. Ze waren klein, maar sterk. Een uiting van het feit dat Rhand nog steeds vocht.

De Duisterhonden slopen op hem af, met hun staarten omlaag, hun oren plat en tanden die eruitzagen als met bloed besmeurd metaal. Wat hoorde hij daar nu boven de wind uit? Iets heel zachts, heel ver weg. Het leek zo zacht dat hij het niet had moeten kunnen horen. Maar het drong door het lawaai van de oorlog heen. Enigszins bekend...

‘Ik ken dat geluid,’ zei Perijn.

‘Geluid?’ vroeg de Speervrouwe. ‘Welk geluid? De roep van de wolven?’

‘Nee,’ zei Perijn terwijl de Duisterhonden tegen het pad omhoog begonnen te draven. ‘De Hoorn van Valere.’

De Helden zouden komen. Maar op welk slagveld zouden ze strijden? Perijn kon hier geen hulp verwachten. Behalve...

Leid ons, Jonge Stier.

Waarom zouden de helden allemaal mensen moeten zijn?

Een gehuil rees op, met dezelfde klank als die van de hoorn. Perijn keek uit over een veld dat ineens gevuld was met honderden en nog eens honderden gloeiende wolven. Het waren bleke beesten, net zo groot als Duisterhonden. De geesten van de wolven die waren gestorven en zich hier hadden verzameld, wachtend op het teken, wachtend op hun tijd om te vechten.

De Hoorn riep hen.

Perijn slaakte een eigen huilende kreet van blijdschap en stormde op de Duisterhonden af.

De Laatste Jacht was eindelijk echt aangebroken.

Mart liet Olver weer bij de Helden achter. De jongen leek wel een prins, rijdend voor Noal terwijl ze de Trolloks aanvielen en voorkwamen dat iemand het pad beklom om Rhand te doden.

Mart leende een paard van een van de verdedigers en galoppeerde weg op zoek naar Perijn. Zijn vriend zou natuurlijk bij die wolven zijn. Mart wist niet hoe die honderden grote, gloeiende wolven op het slagveld waren gekomen, maar hij zou niet klagen. Ze ontmoetten de Wilde Jacht frontaal, grauwend en aanvallend op de Duisterhonden. Gehuil van beide kanten drong in Marts oren.

Hij kwam langs enkele Aiel die tegen een Duisterhond vochten, maar de mensen maakten geen schijn van kans. Ze lieten het beest struikelen en hakten erop in, maar het herstelde zich weer alsof het van duisternis was gemaakt in plaats van vlees, en toen viel het hen aan. Bloed en bloedas! De wapens van de Aiel leken niet eens een krasje op die beesten te maken. Mart bleef galopperen en ontweek de zilverachtige mistflarden die zich door de hele vallei verspreidden.

Licht! Die mist naderde het pad naar Rhand. Het maakte meer snelheid en rolde over Aiel, Trolloks en Duisterhonden heen.

Daar, dacht Mart, die een man zag die stom genoeg was om het tegen Duisterhonden op te nemen. Perijn beukte met zijn hamer op de kop van een Duisterhond, kraakte zijn schedel en dreef hem tegen de grond. Toen hij zijn hamer weer hief, kwam er een spoortje rook achteraan. De Duisterhond bleef, onvoorstelbaar genoeg, dood liggen.

Perijn draaide zich om en schrok. ‘Mart!’ riep hij. ‘Wat doe jij hier?’

‘Jou helpen!’ antwoordde Mart. ‘Ook al moet ik verdomme eigenlijk beter weten!’

‘Je kunt niet tegen Duisterhonden vechten, Mart,’ zei Perijn toen Mart aan kwam rijden. ‘Ik wel, en de Laatste Jacht ook.’ Hij hield zijn hoofd schuin en keek in de richting van het geluid van de Hoorn.

‘Nee,’ zei Mart, ‘ik heb er niet op geblazen. Die last is overgegaan op iemand die ervan schijnt te genieten.’

‘Dat is het niet, Mart.’ Perijn stapte naar voren en pakte hem bij zijn arm. ‘Mijn vrouw, Mart. Alsjeblieft. Zij had de Hoorn.’

Mart keek met een grimmig gevoel omlaag. ‘Die jongen zei... Licht, Perijn. Faile was in Merrilor en heeft de Trolloks bij Olver weggelokt, zodat hij met de Hoorn kon ontkomen.’

‘Dan kan ze nog in leven zijn,’ zei Perijn.

‘Ja. Natuurlijk kan dat,’ gaf Mart toe. Wat kon hij anders zeggen? ‘Perijn, je moet nog iets weten. Fajin is hier op dit slagveld.’

‘Fajin?’ grauwde Perijn. ‘Waar?’

‘Hij is in die mist! Perijn, hij heeft Mashadar meegebracht. Vraag me niet hoe. Laat je er niet door aanraken.’

‘Ik ben ook in Shadar Logoth geweest, Mart,’ zei Perijn. ‘Ik heb nog een appeltje met Fajin te schillen.’

‘En ik niet?’ vroeg Mart. ‘Ik...’

Perijns ogen werden groot. Hij staarde naar Marts borst.

Een dun flardje zilverwitte mist – Mashadars mist – had Mart van achteren doorboord. Mart keek ernaar, schokte één keer en viel van zijn paard.

47

Kijken naar de kronkelende stroming

Aviendha lag op de helling van de vallei van Thakan’dar en probeerde het schild van Geest te ontwijken dat Graendal over haar heen wilde leggen. Een weving, fijn als kant, weerstond haar pogingen om naar de Ene Kracht te reiken. Haar voeten waren verbrijzeld en ze kon niet staan. Ze lag hijgend van pijn op de grond en kon zich amper bewegen.

Ze hield de weving van zich af, maar het scheelde niet veel.

De Verzaker leunde tegen de stenen van de richel, zoals ze al een tijdje deed, en mompelde in zichzelf. Uit haar zij liep helrood bloed. Beneden in de vallei ging de strijd door. Een zilverwitte mist rolde over de doden en sommige levenden.

Aviendha probeerde naar haar Poort te kruipen. Die stond nog steeds open, en aan de andere kant zag ze de bodem van de vallei. Om de een of andere reden waren Cadsuane en de anderen daar niet meer, of Aviendha had haar Poort op de verkeerde plek gemaakt.

De gloed van saidar omhulde Graendal weer. Ze gebruikte de Ware Kracht niet. Die scheen ze alleen in wanhopige tijden te gebruiken. Aviendha doorbrak haar wevingen, maar dat vertraagde haar kruip-gang naar de Poort.

Graendal kreunde en duwde zichzelf overeind. Ze wankelde naar Aviendha toe, hoewel ze verdoofd oogde van het bloedverlies.

Aviendha kon weinig doen om zichzelf te verdedigen, verzwakt als ze was door haar verwondingen. Ze was hulpeloos.

Behalve...

De weving voor haar Poort, die ze had afgebonden. Hij hing daar nog en hield de Poort open. Linten van kant.

Voorzichtig, aarzelend maar wanhopig, reikte Aviendha er met haar geest naar en trok een van de draadjes in de Poort los. Ze kon dit. De stroom trilde en verdween.

Dit was iets wat de Aiel wel vaker deden, maar wat de Aes Sedai ontzettend gevaarlijk vonden. De gevolgen konden onvoorspelbaar zijn. Een ontploffing, een regen van vonken... Aviendha kon er zelfs door gesust worden. Of misschien gebeurde er helemaal niets. Toen Elayne het had geprobeerd, had het een verschrikkelijke ontploffing veroorzaakt.

Dat zou Aviendha niet erg vinden. Als ze een Verzaker met zich mee sleurde, zou het een prachtige dood zijn.

Ze moest het proberen.

Graendal bleef bij Aviendha staan en mompelde in zichzelf, met haar ogen dicht. Toen opende de vrouw haar ogen en begon een volgende weving te maken. Dwang.

Aviendha werkte sneller, peuterde twee, drie, zes draden los uit de Poort. Bijna, bijna...

‘Wat ben je aan het dóén?’ wilde Graendal weten.

Aviendha werkte sneller en peuterde in haar haast aan de verkeerde draad. Ze verstijfde, zag de stroming kronkelen, de andere eromheen in beweging komen.

Graendal siste en liet de weving van Dwang over Aviendha heen zakken.

De Poort ontplofte in een uitbarsting van licht en hitte.

Shaisams mist ging dwars door de wolven heen, en door mensen die dachten hem de weg naar Altor te kunnen versperren.

Ja, Altor. Degene die hij zou doden, vernietigen, verslinden. Ja, Altor!

Er trilde iets aan het randje van zijn zintuigen. Shaisam aarzelde en fronste in zichzelf. Wat was daar mis? Een stukje van hem... een stukje van hem voelde niets meer.

Wat was dit? Hij rende in zijn fysieke gedaante door de mist. Bloed droop van zijn vingers, opengehaald aan de dolk die hij meedroeg, het prachtige zaad, het laatste stukje van zijn oude zelf.

Hij kwam bij een lijk aan, iemand die was gedood door zijn mist. Shaisam keek fronsend omlaag. Dat lichaam kwam hem bekend voor...

De hand van het lijk schoot omhoog en greep Shaisam bij de keel. Hij hijgde en verzette zich toen het lijk zijn oog opende.

‘Ik heb een keer iets vreemds gehoord over ziekten, Fajin,’ fluisterde Martrim Cauton. ‘Als je eenmaal een ziekte hebt gehad en overleefd, krijg je hem niet nog een keer.’

Shaisam kronkelde in paniek. Nee. Nee, zo hoorde een ontmoeting met een oude vriend niet te gaan! Hij klauwde naar de hand die hem vasthield en besefte vol afgrijzen dat hij de dolk had laten vallen.

Cauton trok hem omlaag en beukte hem tegen de grond. Shaisam riep om zijn slaven. Te laat! Te traag!

‘Ik ben hier om je je geschenk terug te geven, Mordeth,’ fluisterde Cauton. ‘Nu beschouw ik onze schuld als volledig afbetaald.’ Cauton ramde de dolk tussen de ribben door in Shaisams hart. Gebonden aan die deerniswekkende sterfelijke vorm schreeuwde Mordeth. Padan Fajin jankte en voelde dat zijn vlees van zijn botten begon te smelten. De mist trilde, begon te wervelen en beven. Samen stierven ze.

Perijn verplaatste zich naar de wolfsdroom en vond Gaul door de geur van bloed te volgen. Hij had het vreselijk gevonden om Mart bij Mashadar achter te laten, maar had er vertrouwen in – door een blik die Mart hem had toegeworpen nadat hij zich had laten vallen – dat zijn vriend de mist kon overleven en wist wat hij deed.

Gaul had zich goed verstopt en zat achter in een kloof in de rotsen vlak buiten de Doemkrocht. Gaul had nog altijd één speer en hij had zijn kleding donker gemaakt zodat het dezelfde kleur had als de rotsen om hem heen.

Hij zat te dommelen toen Perijn hem vond. Gaul was niet alleen gewond, maar hij was al veel te lang in de wolfsdroom. Als Perijn al een pijnlijke uitputting voelde, moest het voor Gaul nog erger zijn. ‘Kom, Gaul,’ zei Perijn, die hem de spleet uit hielp.

Gaul oogde versuft. ‘Niemand is langs me heen gekomen,’ mompelde hij. ‘Ik heb opgelet, Perijn Aybara. De Car’a’carn is veilig.’ ‘Goed gedaan, vriend,’ antwoordde Perijn. ‘Je hebt alle verwachtingen overtroffen. Je hebt veel eer.’

Gaul glimlachte terwijl hij op Perijns schouder steunde. ‘Ik was ongerust... toen de wolven verdwenen was ik ongerust.’

‘Ze vechten nog, in de wakende wereld.’ Perijn voelde de behoefte om hier terug te keren nog steeds. Gaul zoeken was er een deel van geweest, maar er was nog iets anders, een drang die hij niet kon verklaren.

‘Hou je vast,’ zei Perijn terwijl hij Gaul om zijn middel pakte. Hij verplaatste hen naar de Akker van Merrilor, verplaatste hen vervolgens de wolfsdroom uit en verscheen in het midden van het Tweewaterse kamp.

Mensen draaiden zich onmiddellijk naar Perijn om en begonnen te roepen. ‘Licht, Perijn!’ riep een man. Gradi rende naar hen toe, met dikke wallen onder zijn ogen. ‘Ik had je bijna tot as verbrand, Guldenoog. Hoe kon je ineens zo opduiken?’

Perijn schudde zijn hoofd en zette Gaul neer. Gradi keek naar de wond in zijn zij en riep een van de Aes Sedai om hem te Helen. Ze draafden om hem heen, en enkele mannen uit Tweewater riepen uit dat heer Guldenoog was teruggekeerd.

Faile. Faile was hier in Merrilor geweest met de Hoorn.

Ik moet haar vinden.

Rhand was alleen, onbewaakt in de wolfsdroom.

Verdomme, dat maakt niet uit, dacht Perijn. Als ik Faile verlies...

Als Rhand stierf, zou hij Faile zeker verliezen. En al het andere. Er waren nog steeds Verzakers op vrije voeten. Perijn aarzelde. Hij moest toch naar haar gaan zoeken? Was dat niet zijn plicht, als haar man? Kon iemand anders zich niet om Rhand bekommeren?

Maar... als hij het niet deed, wie dan wel?

Hoewel het hem verscheurde, zocht Perijn nog een laatste keer de wolfsdroom op.

Moridin schepte Callandor van de vloer. Het zwaard begon te gloeien van de Ene Kracht.

Rhand strompelde weg en drukte zijn pijnlijke hand tegen zijn borst. Moridin lachte en tilde het wapen hoog op. ‘Je bent van mij, Lews Therin. Je bent eindelijk van mij! Ik...’ Hij liet zijn stem wegsterven en keek omhoog naar het zwaard, misschien in ontzag. ‘Dit zwaard kan de Ware Kracht versterken. Een sa’angreaal van de Ware Kracht? Hoe? Waarom?’ Hij lachte luider.

Een maalstroom wervelde om hen heen.

‘De Ware Kracht geleiden is hier de dood, Elan!’ riep Rhand. ‘Het zal je tot een sintel verbranden!’

‘Het is vergetelheid!’ riep Moridin terug. ‘Ik wil die bevrijding, Lews Therin. En ik neem jou mee.’

De gloed van het zwaard kreeg een felle scharlakenrode kleur. Rhand voelde de kracht van Moridin uitstralen terwijl hij de Ware Kracht putte.

Dit was het gevaarlijkste deel van de strategie die Min had bedacht.

Callandor had gebreken, zulke onvoorstelbare gebreken. Het zwaard was gemaakt zodat een man die het gebruikte vrouwen nodig had om hem te beheersen. Het was zodanig gemaakt dat als Rhand het gebruikte, anderen hém ermee konden beheersen...

Waarom zou Rhand een wapen nodig hebben met zulke gebreken? Waarom werd het zo nadrukkelijk genoemd in de voorspellingen? Een sa’angreaal voor de Ware Kracht. Waarom zou hij ooit zoiets nodig hebben?

Het antwoord was zo eenvoudig.

‘Nu!’ riep Rhand.

Nynaeve en Moiraine geleidden allebei samen, om gebruik te maken van het gebrek in Callandor terwijl Moridin probeerde het tegen Rhand te gebruiken. Wind gierde door de tunnel. De grond beefde. Moridin schreeuwde en zijn ogen werden groot.

Ze namen de macht over hem over. Callandor was gebrekkig. Elke man die het zwaard gebruikte, kon worden gedwongen een koppeling te leggen met vrouwen, en dan was hij in hun macht. Een valstrik... en Rhand had Moridin erin laten lopen.

‘Koppeling!’ beval Rhand.

Ze voedden hem met kracht.

Saidar van de vrouwen.

De Ware Kracht van Moridin.

Saidin uit Rhands eigen toegang tot de Ware Bron.

Dat Moridin hier de Ware Kracht geleidde, dreigde hen allemaal te vernietigen, maar ze vormden een buffer van saidin en saidar en richtten ze toen alle drie tegen de Duistere.

Rhand beukte door de duisternis en maakte een doorvoer van licht én duisternis, waardoor het wezen van de Duistere zich tegen hem zelf keerde.

Rhand voelde de Duistere daarachter, zijn immense om vang. Ruimte, grootte, tijd... Rhand begreep nu hoe die dingen onbeduidend konden zijn.

Met een brul – drie krachten stroomden door hem heen, het bloed stroomde omlaag langs zijn zij – hief de Herrezen Draak een hand vol kracht en greep de Duistere dwars door de Bres heen, als een man die onder water graaide om een schat op de bodem van de rivier te pakken.

De Duistere probeerde achteruit te deinzen, maar Rhands klauw werd omhuld door de Ware Kracht. De vijand kon saidin niet nogmaals besmetten. De Duistere probeerde de Ware Kracht terug te trekken uit Moridin, maar de stroom was te heftig, te krachtig om nu nog af te sluiten. Zelfs voor Shaitan.

En zo gebruikte Rhand het wezen van de Duistere zelf, op volle kracht geleid. Hij hield de Duistere stevig vast, als een duif in de greep van een havik.

En het licht barstte rondom hem uit.

48

Een stralende lans

Elayne draafde op haar paard tussen stapels en nog eens stapels dode Trolloks door. De dag was gewonnen. Ze had iedereen die nog kon staan op zoek gestuurd naar levenden te midden van de doden.

Zoveel doden. Honderdduizenden mannen en Trolloks, die in stapels overal op de Akker van Merrilor lagen. De oevers van de rivier waren slachthuizen, de moerassen waren massagraven vol drijvende lijken. Zelf was ze zo moe dat ze amper in het zadel bleef. Aan de overkant van de rivier kreunde en rommelde de Hoogvlakte. Ze had haar mensen daar weggehaald.

De hele Hoogvlakte stortte in en begroef de doden. Elayne keek met een verdoofd gevoel toe en voelde de grond beven. Het...

Licht.

Ze ging rechtop zitten en voelde het aanzwellen van kracht in Rhand. Ze wendde zich met een ruk af van de Hoogvlakte en richtte zich op hem. Het gevoel van opperste kracht, de schoonheid van beheersing en overheersing. In het noorden schoot een licht de lucht in, zo fel dat haar adem stokte.

Het einde was gekomen.

Thom struikelde achteruit van de ingang van de Doemkrocht en gooide zijn arm voor zijn ogen toen er licht – stralend als de zon zelf – uit de grot scheen. Moiraine!

‘Licht,’ fluisterde Thom.

En Licht was het, dat door de top van de berg Shayol Ghul naar buiten barstte, in een stralende bundel die de hele bergtop deed smelten en kaarsrecht omhoogschoot.

Min drukte haar hand tegen haar borst en stapte weg bij de rij gewonden die ze van nieuw verband had voorzien.

Rhand, dacht ze, en ze voelde zijn smartelijke vastberadenheid. Ver in het noorden rees een straal licht de lucht in, zo fel dat het de Akker van Merrilor zelfs van zo grote afstand verlichtte. De helpers en de gewonden kwamen wankel overeind en schermden hun ogen af.

Dat licht, een stralende lans, brandde de wolken weg en opende de hemel.

Aviendha keek knipperend met haar ogen naar het licht en wist dat het Rhand was.

Het haalde haar terug van het randje van de duisternis, overspoelde haar met warmte. Hij won. Hij wón. Hij was zo sterk. Ze zag nu de ware krijger in hem.

Verderop belandde Graendal op haar knieën, met glazige ogen. De ontrafelende Poort was ontploft, maar niet met zo’n grote knal als de vorige keer. Wevingen en de Ene Kracht waren naar buiten gesproeid net op het ogenblik dat Graendal probeerde Dwang te weven.

De Verzaker wendde zich tot Aviendha en keek haar bewonderend aan. Ze boog diep, alsof ze Aviendha aanbad.

Die ontploffing, besefte Aviendha verdoofd. Die had iets gedaan met de Dwangweving. Eigenlijk had Aviendha verwacht dat de ontploffing haar zou doden. Maar er was iets anders gebeurd.

‘Alstublieft, stralende,’ zei Graendal. ‘Vertel me wat u van me wilt. Laat me u dienen!’

Aviendha keek weer naar het licht dat Rhand was en hield haar adem in.

Logain stapte uit de ruïnes met een peuter – een jochie van een jaar of twee – in zijn armen. De huilende moeder van het kind pakte haar zoon van hem aan. ‘Dank u. Zegene u, Asha’man. Het Licht zegene u.’

Logain kwam struikelend tot stilstand te midden van de mensen. Het stonk hier naar verbrand vlees en dode Trolloks. ‘Waar is de Hoogvlakte gebleven?’ vroeg hij.

‘Weg,’ zei Androl met tegenzin. ‘De aardbeving heeft alles weggevaagd.’

Logain zuchtte. De schat... was die dan verloren? Zou hij hem ooit nog kunnen opgraven?

Ik ben een dwaas, dacht hij. Hij had die kracht laten liggen, en waarvoor? Om vluchtelingen te redden? Mensen die hem zouden verstoten en haten om wat hij was? Mensen die...

... die met ontzag naar hem keken.

Logain fronste. Dit waren gewone mensen, geen lieden van de Zwarte Toren die gewend waren aan mannelijke geleiders. Op dat ogenblik zou hij het verschil niet hebben kunnen zien.

Logain keek verwonderd toe terwijl de mensen zich om zijn Asha’man verdrongen en huilden van dankbaarheid om hun redding. Oudere mannen pakten Asha’man bij de handen, huilend, vol lof en woorden van dank.

Verderop keek een jongen met bewondering naar Logain. Wel tien jongens. Licht, wel hónderd. Geen spoortje angst in hun ogen.

‘Dank u,’ zei de jonge moeder opnieuw. ‘Dank u!’

‘De Zwarte Toren beschermt,’ hoorde Logain zichzelf zeggen. ‘Altijd.’

‘Ik zal hem naar u toe sturen als hij wat ouder is,’ beloofde de vrouw, met haar zoon in haar armen. ‘Ik wil graag dat hij zich bij u aansluit als hij het talent heeft.’

Het talent. Niet de vloek. Het talent.

Ze werden overspoeld door licht.

Hij keek op. Die straal licht in het noorden... een kracht die hij nog nooit had gevoeld, zelfs niet bij de reiniging van de smet. Zoveel kracht.

‘Het is zover,’ zei Gabrelle, die naar hem toe stapte.

Logain reikte naar zijn riem en haalde drie voorwerpen uit zijn buidel. Schijfjes, half wit, half zwart. De andere Asha’man draaiden zich naar hem toe en onderbraken hun Heling en het geruststellen van de mensen.

‘Doe het,’ zei Gabrelle. ‘Doe het, zegelbreker.’

Logain brak de ooit onbreekbare zegels, een voor een, en liet de stukken op de grond vallen.

49

Licht en schaduw

Alles was dood. In de wolfsdroom strompelde Perijn door een rotsige woestenij zonder planten of aarde. De hemel was zwart geworden, zelfs de donkere wolken verdwenen in dat niets. Terwijl hij boven op een richel klom, verbrokkelde een heel stuk van de grond achter hem – de stenen ondergrond beefde heftig -en werd de lucht in getrokken.

Daaronder was alleen leegte.

In de wolfsdroom werd alles verteerd. Perijn bleef in de richting van Shayol Ghul lopen. Hij kon het zien, als een baken, gloeiend van het licht. Vreemd genoeg zag hij daarachter de Drakenberg, hoewel die veel te ver weg had moeten zijn om te kunnen zien. Terwijl het land ertussen verbrokkelde, leek de wereld te krimpen.

De twee toppen werden naar elkaar toe getrokken en alles ertussen werd verbrijzeld en gebroken. Perijn verplaatste zich naar de ingang van de tunnel naar de Doemkrocht en stapte naar binnen, door de paarsige barrière die hij zelf had opgericht.

Lanfir zat binnen. Haar haar was pikzwart, zoals het was geweest toen hij haar voor het eerst had ontmoet, en haar gezicht was bekend. Het zag er weer uit als voorheen.

‘Ik vind die droomprikker ergerlijk,’ zei ze. ‘Moest je hem hier nu neerzetten?’

‘Hij houdt de andere Verzakers weg,’ antwoordde Perijn verstrooid.

‘Ja, dat zal ook wel,’ zei ze, en ze sloeg haar armen over elkaar.

‘Is hij daar nog steeds?’ vroeg Perijn.

‘Het einde is aangebroken,’ zei ze knikkend. ‘Er is net iets onvoorstelbaars gebeurd.’ Ze kneep haar ogen tot spleetjes. ‘Dit is misschien wel het belangrijkste ogenblik voor de mensheid sinds we de Bres hebben geopend.’

‘Laten we dan maar zorgen dat er niets misgaat,’ zei Perijn, die de lange muil van steen in liep, met Lanfir naast zich.

Aan het einde van de tunnel stuitten ze op een onverwachte aanblik. Iemand anders hield Callandor vast, de man tegen wie Rhand eerder had gestreden. Misschien was dat Demandred? Perijn wist het niet, maar het was beslist een Verzaker.

De man knielde op de vloer, met Nynaeves hand op zijn schouder. Zij stond links achter Rhand, Moiraine rechts, en alle drie stonden ze met rechte rug en hun blik vooruit in dat niets te staren.

De berg rommelde.

‘Dit is volmaakt,’ fluisterde Lanfir. ‘Ik had nooit durven dromen dat het zo mooi zou eindigen.’ Ze keek naar de twee vrouwen. ‘We zullen snel moeten toeslaan. Ik dood die lange vrouw, jij die kleine.’

Perijn fronste. Iets daaraan leek hem helemaal niet goed. ‘Doden...’

‘Natuurlijk,’ zei Lanfir. ‘Als we snel toeslaan, is er nog tijd om de macht over Moridin te grijpen terwijl hij dat zwaard vasthoudt. Daarmee kan ik Lews Therin dwingen te buigen.’ Ze kneep haar ogen tot spleetjes. ‘Hij houdt de Duistere tussen zijn vingers en hoeft alleen maar te knijpen om het leven – als je het zo kunt noemen – uit te doven. Slechts één hand kan de Grote Heer redden. Op dit ogenblik verdien ik mijn beloning. Op dit ogenblik word ik de hoogste van de hogen.’

‘Je... je wilt de Duistere redden?’ vroeg Perijn, die zijn hand tegen zijn hoofd drukte. ‘Je had je bij ons aangesloten. Ik herinner me nog...’

Ze keek hem even aan. ‘Wat een inferieur gereedschap,’ zei ze, en ze rook ontevreden. ‘Ik zou het liever helemaal niet gebruiken. Dit maakt me niet beter dan Graendal.’ Ze huiverde. ‘Als ze me meer tijd hadden gegeven, zou ik je op een eerlijke wijze hebben gekregen.’ Ze gaf Perijn vol genegenheid een klopje op zijn wang. ‘Je bent verontrust. Die lange komt uit jouw dorp, dat weet ik nog. Jullie zijn zeker samen opgegroeid? Ik zal je niet vragen haar te doden, mijn wolf. Jij mag die kleine doden. Je haat haar toch?’

‘Ik... ja, inderdaad. Zij heeft me weggehaald bij mijn familie. Vanwege haar zijn ze dood, eigenlijk. Anders zou ik daar nog zijn geweest.’

‘Dat klopt,’ zei Lanfir. ‘We moeten snel zijn. We hebben niet veel tijd.’

Ze draaide zich om naar de twee vrouwen. Nynaeve en Moiraine. Zijn vriénden. En dan... en dan Rhand. Ze zou hem doden, wist Perijn. Ze zou hem dwingen te buigen, en dan zou ze hem doden. Al die tijd al was het haar doel geweest om op een plek te komen waar de Duistere zelf machteloos zou zijn en zij naar voren kon stappen om hem te redden.

Perijn ging naast haar staan.

‘We slaan samen toe,’ zei Lanfir zachtjes. ‘De barrières tussen de werelden zijn hier doorbroken. Ze zullen terug kunnen vechten, behalve als we snel zijn. We moeten ze op hetzelfde ogenblik doden.’

Dit is verkeerd, dacht Perijn. Dit is heel, heel verkeerd. Hij mocht het niet laten gebeuren, en toch kwamen zijn handen omhoog.

Dit is verkeerd. Hij wist niet waarom. Zijn gedachten stonden hem niet toe na te denken over het waarom.

‘Klaar,’ zei Lanfir, met haar blik op Nynaeve.

Perijn draaide zich naar Lanfir om.

‘Ik tel tot drie,’ zei Lanfir zonder naar hem te kijken.

Mijn plicht, dacht Perijn, is om de dingen te doen die Rhand niet kan doen.

Dit was de wolfsdroom. In de wolfsdroom werd dat wat hij voelde werkelijkheid.

‘Eén,’ zei Lanfir.

Hij hield van Faile.

‘Twee.’

Hij hield van Faile.

‘Drie.’

Hij hield van Faile. De Dwang verdween als rook in de wind, binnen een oogwenk als een kledingstuk afgegooid. Voordat Lanfir kon toeslaan, greep Perijn haar bij de keel.

Met één draai brak hij haar nek.

Lanfir zakte ineen, en Perijn ving haar op. Ze was mooi. Terwijl ze stierf, veranderde ze terug in de gedaante die ze eerder had gedragen, haar nieuwe lichaam.

Perijn voelde een vreselijke steek van verlies. Hij had wat ze had gedaan nog niet helemaal uit zijn geest weggeveegd. Hij had het overwonnen, er misschien iets anders overheen gelegd, iets wat juist was. Alleen de wolfsdroom en zijn vermogen om zichzelf te zien zoals hij zou móéten zijn, hadden hem in staat gesteld om dit te doen.

Helaas voelde hij diep vanbinnen nog altijd liefde voor deze vrouw.

Dat maakte hem misselijk. Die liefde was bij lange na niet zo sterk als zijn liefde voor Faile, maar het was er toch. Hij merkte dat hij huilde toen hij haar lichaam, gehuld in nauwsluitend wit en zilver, op de stenen vloer liet zakken.

‘Het spijt me,’ fluisterde hij. Een vrouw doden, vooral iemand die hem niet persoonlijk had bedreigd... het was iets waarvan hij nooit had gedacht dat hij ertoe in staat zou zijn.

Iemand had het moeten doen. Dit was dan in ieder geval één beproeving die Rhand niet zelf hoefde te doorstaan. Het was één last die Perijn voor zijn vriend kon dragen.

Hij keek naar Rhand. ‘Ga,’ fluisterde Perijn. ‘Doe wat je doen moet. Zoals altijd zal ik je rugdekking bieden.’

De zegels braken. De Duistere was vrij.

Maar Rhand hield hem stevig vast.

Vervuld van de Kracht, staand in een pilaar van licht, trok Rhand de Duistere het Patroon in. Alleen hier was tijd. Alleen hier kon de Schaduw worden gedood.

De kracht in zijn hand, die tegelijkertijd overstelpend en toch klein was, trilde. Het geschreeuw ervan was het geluid van planeten die langs elkaar knarsten.

Een deerniswekkend ding. Ineens had Rhand het gevoel dat hij niet een van de oerkrachten van het bestaan vasthield, maar een kronkelend ding uit de drek in de schapenhokken.

JE BENT WERKELIJK NIETS, zei Rhand nu hij alle geheimen van de Duistere kende, JE ZOU ME NOOIT DE RUST HEBBEN GEGEVEN DIE JE HAD BELOOFD, VADER VAN LEUGENS. JE ZOU ME TOT SLAAF HEBBEN GEMAAKT, NET ZOALS JE IEDERÉÉN TOT JE SLAAF ZOU HEBBEN GEMAAKT. JIJ KUNT GEEN VERGETELHEID SCHENKEN. GEEN RUST. ALLEEN MAAR FOLTERING.

De Duistere trilde in zijn handen.

JIJ AFGRIJSELIJKE, ZIELIGE WORM, zei Rhand.

Rhand was stervende. Zijn levensbloed liep uit hem weg, en daarnaast zouden de overstelpende Krachten die hij vasthield hem straks wegbranden.

Hij hield de Duistere in zijn hand. Hij begon te knijpen, maar toen stopte hij.

Rhand kende alle geheimen. Hij kon zien wat de Duistere had gedaan. En Licht, Rhand begreep het. Veel van wat de Duistere hem had laten zien, was gelogen.

Maar het visioen dat Rhand zelf had geschapen waarin de Duistere niet meer bestond – was de waarheid. Als hij deed wat hij het liefst zou willen, zou hij de mensheid niet beter achterlaten dan de Duistere zelf zou hebben gedaan.

Wat een dwaas ben ik geweest.

Rhand brulde en smeet de Duistere terug in de krocht waar hij uit was gekomen. Hij stak zijn armen opzij en greep twee zuilen van saidar en saidin, bekleed met de Ware Kracht geput via Moridin. De Verzaker knielde op de vloer met zijn ogen open, terwijl er zoveel kracht door hem heen stroomde dat hij zich niet eens kon bewegen.

Rhand smeet de Krachten naar voren met zijn geest en vlocht ze door elkaar. Saidin en saidar tegelijk, en de Ware Kracht eromheen om een schild over de Bres te vormen.

Hij weefde iets schitterends, een patroon van vervlochten saidar en saidin in hun zuivere vorm. Geen Vuur, geen Geest, geen Water, geen Aarde, geen Lucht. Zuiverheid. Het Licht zelf. Dit was geen herstel, dit was geen stoplap, dit smeedde opnieuw.

Met deze nieuwe vorm van de Kracht trok Rhand de scheur bij elkaar die hier lang geleden door dwaze mensen was gemaakt.

Hij begreep eindelijk dat de Duistere niet de vijand was.

Dat was hij nooit geweest.

Moiraine greep Nynaeve vast, uitsluitend op de tast, want dat licht was verblindend.

Ze trok Nynaeve overeind. Samen renden ze weg. Weg van het brandende licht achter hen. In de tunnel omhoog. Moiraine stond al buiten voordat ze het besefte en rende bijna van de rand van het pad, waardoor ze langs de steile helling omlaag zou zijn getuimeld. Iemand ving haar op.

‘Ik heb je,’ zei Thoms stem toen ze volkomen uitgeput in zijn armen viel. Nynaeve liet zich verderop hijgend op de grond vallen.

Thom wilde Moiraine omdraaien, maar ze weigerde haar blik van de tunnel af te wenden. Ze opende haar ogen, hoewel ze wist dat het licht te schel was, en ze zag iets. Rhand en Moridin, die in het licht stonden terwijl het zich naar buiten toe uitbreidde om de hele berg in de gloed ervan te verteren.

Het zwart hing als een gat voor Rhand en zoog alles naar binnen. Langzaam, stukje bij beetje, kromp dat gat totdat het nog maar een speldenprik was.

En verdween.

Epiloog

Het antwoord

Rhand gleed uit in zijn eigen bloed.

Hij kon niets zien, maar hij droeg iets. Iets zwaars. Een lichaam. Hij strompelde omhoog in de tunnel.

Hij gaat dicht, dacht hij. De zoldering kwam omlaag als een sluitende kaak en steen knarste over steen. Met een kreet sprong Rhand naar buiten toen de rotsen achter hem dicht dreunden. Stalactieten en stalagmieten klapten als tanden op elkaar.

Rhand struikelde. Het lichaam in zijn armen was zo zwaar. Hij gleed op de grond.

Hij kon... zien, een heel klein beetje. Een gedaante die naast hem knielde. ‘Ja,’ fluisterde een vrouw. Hij herkende haar stem niet. ‘Ja, dat is goed. Dat is wat je moet doen.’

Hij knipperde met zijn ogen, zijn zicht wazig. Was dat Aielkleding? Een oude vrouw, met grijs haar? Ze ging achteruit en Rhand reikte naar haar, omdat hij niet alleen wilde zijn. Omdat hij verantwoording wilde afleggen. ‘Ik zie het antwoord nu,’ fluisterde hij. ‘Ik heb de Aelfinn de verkeerde vraag gesteld. Kiezen is ons lot. Als je geen keus hebt, dan ben je helemaal geen mens. Dan ben je een pop...’ Geschreeuw.

Rhand voelde zich zwaar. Hij raakte bewusteloos.

Mart stond op terwijl de mist van Mashadar van hem af brandde en verdween. Hij keek door de wegtrekkende flarden en zag de zon recht boven hem schijnen.

‘Zo, jij mag er zijn,’ zei hij. ‘Je zou je wat vaker moeten laten zien. Je hebt een heel leuk snoetje.’ Hij glimlachte en keek toen naar de dode man aan zijn voeten. Padan Fajin oogde als een bos takken en mos, en het vlees gleed van zijn botten. Het zwart van de dolk had zich verspreid over zijn rottende huid. Hij stonk.

Bijna reikte Mart naar die dolk. Toen spuugde hij. ‘Voor één keer,’ zei hij, ‘is dat een gok waar ik mijn vingers niet aan wil branden.’ Hij keerde het ding de rug toe en liep weg.

Drie passen verderop vond hij zijn hoed. Hij grijnsde, griste hem van de grond en zette hem op zijn hoofd. Fluitend legde hij zijn ashandarei op zijn schouder en wandelde weg.

Achter hem smolt de dolk, met robijn en al, weg in de puinhoop die ooit Padan Fajin was geweest.

Perijn liep vermoeid het kamp in dat ze aan de voet van Shayol Ghul hadden opgezet nadat de gevechten waren gestaakt. Hij liet zijn jas vallen. De lucht voelde lekker op zijn blote borst. Hij stopte Mah’alleinir in de lussen aan zijn riem. Een goede smid verwaarloosde zijn gereedschap nooit, hoewel het soms zo zwaar was dat het voelde alsof het hem naar het graf zou meeslepen.

Hij had het gevoel dat hij honderd dagen achtereen zou kunnen slapen. Maar nog niet. Nog niet.

Faile.

Nee. Diep vanbinnen wist hij dat hij iets verschrikkelijks over haar onder ogen zou moeten zien. Maar nu nog niet. Voorlopig zette hij die zorg – die angst – van zich af.

De laatste geesten van de wolven keerden terug naar de wolfsdroom.

Vaarwel, Jonge Stier.

Vind wat je zoekt, Jonge Stier.

De jacht is afgelopen, maar we zullen opnieuw jagen, Jonge Stier.

Perijn sjokte langs rijen gewonde mannen en Aiel die de overwinning op het Schaduwgebroed vierden. In sommige tenten klonk gekreun, in andere gejuich van triomf. Allerlei soorten mensen renden door de nu bloeiende vallei van Thakan’dar, sommigen zoekend naar gewonden, anderen huilend van vreugde en juichend als ze vrienden ontmoetten die de laatste duistere ogenblikken hadden overleefd.

Een Aiel riep Perijn toe: ‘Ho, smid, kom bij ons!’

Maar hij deed niet mee aan hun vieringen. Hij zocht de wachters. Iemand hier moest nog nuchter genoeg zijn om zich zorgen te maken over een afgedwaalde Myrddraal of Draghkar die gebruikmaakte van de mogelijkheid om nog een beetje wraak te nemen. En inderdaad, hij vond een groep verdedigers midden in het kamp, op wacht bij een grote tent. Hoe zat het met Rhand?

Er wervelden geen kleuren voor zijn geestesoog. Geen beeld van Rhand. Perijn voelde geen getrek meer, in geen enkele richting.

Dat leek hem een heel slecht teken.

Hij drong zich verdoofd tussen de wachters door en ging de tent binnen. Waar hadden ze nog zo’n grote tent vandaan gehaald? Alles was vertrapt, weggewaaid of verbrand.

Binnen rook het naar kruiden en waren tussenwanden van doeken opgehangen.

‘Ik heb alles geprobeerd,’ fluisterde een stem. Damer Flins stem. ‘Niets haalt wat uit. Hij...’

Perijn drong zich tussen Nynaeve, Flin en Moiraine, die bij een slaapvlonder achter een van de hangende doeken stonden. Rhand lag daar, gewassen en aangekleed, en zijn ogen waren dicht.

‘Leeft hij nog?’ vroeg Perijn, die met zijn ene hand het zweet van zijn voorhoofd veegde.

‘Perijn!’ riep Nynaeve. ‘O, Licht. Je ziet er verschrikkelijk uit. Ga zitten, os! Straks val je nog om. Ik heb geen zin om voor jullie allebei te moeten zorgen.’ Haar ogen waren rood.

‘Hij is toch stervende, hè?’ vroeg Perijn. ‘Je hebt hem levend naar buiten gekregen, maar hij gaat toch dood.’

‘Zitten,’ beval Nynaeve, wijzend naar een kruk.

‘Honden gaan zitten als je dat beveelt, Nynaeve,’ zei Perijn, ‘wolven niet.’ Hij knielde neer en legde zijn hand op Rhands schouder.

Ik kon je niet meer voelen trekken, en ik zag geen visioenen, dacht Perijn. Je bent niet langer ta’veren. Ik waarschijnlijk ook niet, vermoed ik. ‘Heb je de drie vrouwen geroepen?’ vroeg Perijn. ‘Min, Elayne, Aviendha. Ze moeten hem nog een laatste keer zien.’

‘Is dat alles wat je kunt zeggen?’ snauwde Nynaeve.

Hij keek naar haar. Zoals ze haar armen om zich heen sloeg, zou je denken dat ze probeerde zichzelf bij elkaar te houden. Probeerde niet te gaan huilen.

‘Wie is er nog meer dood?’ vroeg Perijn, die zich schrap zette. Het was duidelijk aan haar gezicht te zien. Ze had al iemand verloren.

‘Egwene.’

Perijn sloot zijn ogen en zuchtte. Egwene. Licht.

Geen enkel meesterwerk ontstaat zonder dat je er een prijs voor betaalt, dacht hij. Dat betekent nog niet dat het het smeden niet waard is. Maar toch... Egwene?

‘Het is niet jouw schuld, Nynaeve,’ zei hij, terwijl hij zijn ogen opende.

‘Natuurlijk niet. Dat weet ik ook wel, wolkoppige dwaas.’ Ze draaide zich om.

Hij stond op, omhelsde haar en gaf met zijn grote smidshanden een klopje op haar rug. ‘Het spijt me.’

‘Ik ben weggegaan... om jou te redden,’ fluisterde Nynaeve. ‘Ik was alleen maar meegekomen om jou te beschermen.’

‘Dat heb je ook gedaan, Nynaeve. Jij hebt Rhand beschermd, zodat hij kon doen wat hij moest doen.’

Ze beefde en hij liet haar huilen. Licht. Hij vergoot zelf ook een paar tranen. Even later stapte Nynaeve met een ruk achteruit en rende de tent uit.

‘Ik heb het geprobeerd,’ zei Flin wanhopig, kijkend naar Rhand. ‘Nynaeve ook. Samen hebben we het geprobeerd, met Moiraine Sedais angreaal. Niets lukte. Niemand weet hoe we hem kunnen redden.’ ‘Je hebt gedaan wat je kon,’ zei Perijn, die om het volgende gordijn heen gluurde. Er lag daar een andere man op een vlonder. ‘Wat doet hij hier?’

‘We vonden ze samen,’ antwoordde Flin. ‘Rhand moet hem de krocht uit hebben gedragen. We weten niet waarom de heer Draak een Verzaker zou redden, maar dat maakt niet uit. We kunnen hem ook niet Helen. Ze zijn stervende. Allebei.’

‘Laat Min, Elayne en Aviendha hierheen komen,’ herhaalde Perijn. Hij aarzelde. ‘Hebben ze het allemaal overleefd?’

‘Dat Aiel-meisje is er slecht aan toe,’ zei Flin. ‘Ze kwam het kamp in struikelen, half gedragen door een verschrikkelijk uitziende Aes Sedai die een Poort voor haar had gemaakt. Ze zal het wel overleven, maar ik weet niet of ze ooit weer goed zal kunnen lopen.’

‘Laat het ze weten. Hun allemaal.’

Flin knikte, en Perijn stapte naar buiten, achter Nynaeve aan. Hij vond wat hij had gehoopt te zien, de reden waarom ze zo snel was vertrokken. Vlak voor de tent hield Lan haar stevig vast. De man oogde al even bebloed en moe als Perijn. Hun blikken kruisten, en ze knikten naar elkaar.

‘Een paar windvindsters hebben een Poort geopend van hier naar Merrilor,’ vertelde Lan. ‘De Duistere is weer opgesloten. De Verwoeste Landen staan in bloei en er kunnen hier weer Poorten worden geopend.’

‘Dank je,’ zei Perijn, die langs hem heen liep. ‘Heeft iemand... iets van Faile gehoord?’

‘Nee, smid. De hoornblazer heeft haar als laatste gezien, maar ze liet hem achter en ging het slagveld op om de Trolloks bij hem weg te lokken. Het spijt me.’

Perijn knikte. Hij had al met Mart gesproken, en met Olver. Het leek erop dat... dat hij gedachten aan wat er moest zijn gebeurd nog niet had toegelaten.

Denk daar niet aan, vertelde hij zichzelf. Waag het niet. Hij vermande zich en ging op zoek naar de Poort waar Lan het over had gehad.

‘Mag ik even storen?’ vroeg Loial aan de Speervrouwen die bij de tent zaten. ‘Hebben jullie Martrim Cauton gezien?’

‘Oosquai?’ vroeg een van hen lachend, en ze hield een buidel omhoog.

‘Nee, nee,’ zei Loial. ‘Ik moet Martrim Cauton vinden om zijn verslag van de strijd te horen, snap je. Nu hij het nog helder voor ogen heeft. Ik wil dat iedereen me vertelt wat ze gezien en gehoord hebben, zodat ik het kan opschrijven. Er zal nooit een betere tijd voor zijn.’ En, gaf hij vanbinnen toe, hij wilde Mart en Perijn zien. Zien dat het goed met ze ging. Er was zoveel gebeurd, hij wilde met zijn vrienden praten en zeker weten dat alles goed met ze was. Met wat er met Rhand gebeurde...

De Aielvrouw glimlachte dronken naar hem. Loial zuchtte en liep verder door het kamp. De dag liep ten einde. De dag van de Laatste Slag! Het was nu de Vierde Eeuw, toch? Kon een eeuw midden op de dag beginnen? Dat zou lastig zijn voor de kalenders, of niet? Maar iedereen was het eens. Rhand had exact om noen de Bres verzegeld.

Loial liep door. Ze waren niet weggegaan bij de voet van Shayol Ghul. Nynaeve zei dat ze bang was om Rhand te verplaatsen. Loial bleef zoeken, in tenten gluren. In de volgende vond hij de getaande generaal Ituralde, omringd door vier Aes Sedai.

‘Luister,’ zei Ituralde. ‘Ik heb de koningen van Arad Doman heel mijn leven gediend. Ik heb geloften afgelegd.’

‘Alsalam is dood,’ zei Saerin Sedai, die naast de stoel stond. ‘Iemand moet naar voren stappen en de troon bezetten.’

‘Saldea is misschien wel een chaos,’ voegde ElswelI Sedai eraan toe. ‘De opvolging is een puinhoop, met de banden die het nu met Andor heeft. Arad Doman kan /.ich geen opvolgingsoorlog veroorloven. Jij moet de troon innemen, Rodel Ituralde. En snel.’

‘De koopliedenraad...’

‘Allemaal dood of verdwenen,’ zei een andere Aes Sedai.

‘Ik heb geloften afgelegd...’

‘En wat zou je koning willen dat je deed?’ vroeg Yukiri Sedai. ‘Het koninkrijk maar laten rotten, of het in de handen van indringers laten vallen? U moet sterk zijn, heer Ituralde. Dit is geen tijd waarin Arad Doman zonder leider moet zitten.’

Loial glipte hoofdschuddend weg. Hij had medelijden met die man. Viér Aes Sedai. Ituralde zou gekroond zijn voordat de dag om was.

Loial bleef bij de grootste Helingstent staan om te kijken of iemand daar Mart had gezien. Hij was op dit slagveld geweest, en mensen zeiden dat hij glimlachte en gezond was, maar... nou, Loial wilde hem met eigen ogen zien. Met hem praten.

In de tent moest Loial zich bukken om zijn hoofd niet tegen het dak te stoten. Een grote tent voor mensen was voor Ogier nog steeds klein.

Hij gluurde even bij Rhand. Zijn vriend zag er slechter uit dan eerst. Lan stond bij de tentwand. Hij droeg een kroon – een eenvoudige zilveren band – waar hij vroeger de hadori droeg. Dat was niet zo vreemd, maar het feit dat Nynaeve ook zo’n kroon droeg, daar keek Loial van op.

‘Het is niet eerlijk,’ fluisterde Nynaeve. ‘Waarom moet hij sterven, terwijl die andere beter wordt?’

Nynaeve leek verontrust. Ze had nog steeds rode ogen, maar voorheen had ze iedereen afgesnauwd die er iets van had gezegd, dus zei Loial niets. Mensen wilden schijnbaar vaak dat hij niets zei, en dat was vreemd voor schepsels die zo gehaast leefden.

Ze keek naar Loial, en hij boog zijn hoofd.

‘Loial,’ zei ze. ‘Hoe gaat het met je zoektocht?’

‘Niet zo goed,’ antwoordde hij grimassend. ‘Perijn negeert me en Mart is nergens te vinden.’

‘Je verhalen kunnen wel een paar dagen wachten, Bouwer,’ zei Lan.

Loial maakte geen tegenwerpingen. Lan was nu immers koning. Maar... nee, de verhalen konden niét wachten. Ze moesten vers zijn, zodat zijn geschiedenis helemaal klopte.

‘Het is vreselijk,’ zei Flin, nog altijd kijkend naar Rhand. ‘Maar, Nynaeve Sedai... Het is ook vreemd. Geen van de drie schijnt erom te malen. Zouden ze niet ongeruster moeten zijn...’

Loial verliet hen, ook al ging hij wel even kijken bij Aviendha in een tent verderop. Ze zat op een stoel terwijl enkele vrouwen haar gebroken, bloedende voeten verzorgden. Ze was een paar tenen kwijtgeraakt. Ze knikte naar Loial. De Helingen die tot nog toe waren uitgevoerd, hadden kennelijk geholpen, want hoewel ze moe oogde, leek ze geen pijn meer te hebben.

‘Mart?’ vroeg hij hoopvol.

‘Ik heb hem niet gezien, Loial zoon van Arent zoon van Halan,’ antwoordde Aviendha. ‘Althans, niet sinds je korte tijd geleden ook al naar hem vroeg.’

Loial bloosde en liet haar achter. Hij kwam langs Elayne en Min die buiten liepen. Hij zou hun verhalen ook nog wel krijgen – hij had al een paar vragen gesteld – maar de drie ta’veren... die waren het belangrijkst! Waarom renden mensen altijd zo rond, zaten ze nooit eens stil? Nooit namen ze eens de tijd om na te denken. Dit was een belangrijke dag.

Maar het was vreemd. Min en Elayne. Zouden ze niet bij Rhand moeten zijn? Elayne scheen verslagen aan te horen over slachtoffers en voorraden, en Min zat met een glazige blik in haar ogen naar Shayol Ghul te kijken. Ze gingen geen van drieën naar binnen om Rhands hand vast te houden terwijl hij afgleed naar de dood.

Nou, dacht Loial, misschien is Mart langs me heen geglipt en teruggegaan naar Merrilor. Nooit bleven ze eens op één plek, die mannen. Altijd zo gehaast...

Martrim Cauton wandelde het Seanchaanse kamp aan de zuidkant van Merrilor binnen, weg bij de stapels doden.

Overal rondom slaakten Seanchaanse mannen en vrouwen kreten en sloegen hun handen voor hun mond. Hij lichtte zijn hoed naar hen.

‘De Prins van de Raven!’ Gedempte fluisteringen verspreidden zich voor hem uit door het kamp, van mond naar mond als de laatste fles brandewijn op een koude avond.

Hij liep rechtstreeks door naar Tuon, die bij een grote kaartentafel midden in het kamp met Selucia stond te praten. Karede, zag Mart, had het overleefd. De man voelde zich daar waarschijnlijk schuldig om.

Tuon keek Mart aan en fronste. ‘Waar heb jij gezeten?’

Mart hief zijn arm, en Tuon keek op, naar niets. Mart draaide zich om en stak zijn hand nog hoger de lucht in.

Nachtbloemen begonnen hoog boven het kamp te ontploffen.

Mart grijnsde. Aludra had wat overtuiging nodig gehad, maar niet heel veel. Ze vond het veel te leuk om dingen te laten ploffen.

Het was nog niet helemaal donker, maar toch was de voorstelling prachtig. Aludra had de helft van de drakenbedieners omgeschoold om vuurwerk te maken en met haar poeders om te gaan. Ze leek nu veel minder geheimzinnig dan voorheen.

De geluiden van de voorstelling spoelden over hen heen.

‘Vuurwerk?’ vroeg Tuon.

‘De beste verdomde vuurwerkvoorstelling in de geschiedenis van mijn land én het jouwe,’ zei Mart.

Tuon fronste. De ontploffingen weerspiegelden in haar donkere ogen. ‘Ik ben zwanger,’ zei ze. ‘De Doemziener heeft het bevestigd.’

Mart voelde een schok, alsof er een stuk vuurwerk was afgegaan in zijn buik. Een erfgenaam. Een zoon, ongetwijfeld! Hoe waarschijnlijk was het dat het een jongen zou worden? Mart grijnsde gemaakt. ‘Nou, dan ben ik nu zeker een vrij man. Je hebt je erfgenaam.’

‘Ik heb een erfgenaam,’ zei Tuon, ‘maar ik ben degene die nu vrij is. Nu kan ik je doden, als ik wil.’

Mart voelde zijn grijns breder worden. ‘Nou, dan moeten we kijken wat we kunnen regelen. Zeg, dobbel je wel eens?’

Perijn ging tussen de doden zitten en begon eindelijk te huilen.

Gai’shain in het wit en vrouwen uit de stad zochten tussen de doden. Er was geen spoor van Faile. Helemaal niets.

Ik kan niet doorgaan. Hoe lang was het nu al geleden dat hij had geslapen? Die ene nacht in Mayene. Zijn lichaam klaagde dat dat nog lang niet genoeg was geweest. Hij had zichzelf lang voor die tijd al onder druk gezet, had het equivalent van weken doorgebracht in de wolfsdroom.

Heer en vrouwe Bashere waren dood. Faile zou nu koningin zijn geweest, als ze nog had geleefd. Perijn trilde en beefde en kon zich er niet meer toe zetten in beweging te komen. Er lagen honderdduizenden doden op dit slagveld. De andere zoekers negeerden de doden, zetten er alleen een merkteken op en liepen door. Hij had geprobeerd hen zover te krijgen dat ze op zoek gingen naar Faile, maar ze moesten naar de levenden zoeken.

Vuurwerk ontplofte in de donker wordende hemel. Perijn sloeg zijn handen voor zijn gezicht en zakte opzij tussen de lijken.

Moghedien grimaste bij het schouwspel in de lucht. Bij elke ontploffing zag ze dat dodelijke vuur weer dat te midden van de Sharanen had gewoed. Die flits van licht, dat ogenblik van paniek.

En toen... en toen duisternis. Ze was enige tijd later bijgekomen, voor dood achtergelaten tussen de lijken van de Sharanen. Toen ze was bijgekomen, had ze die dwazen overal op het slagveld gezien, bewerend dat ze de dag hadden gewonnen.

Gewonnen, dacht ze, grimassend toen er weer knallen van vuurwerk klonken. De Grote Heer is gevallen. Alles was verloren.

Nee. Nee. Ze liep door, met vaste tred, onopvallend. Ze had een arbeidster gewurgd en haar gedaante aangenomen, slechts een heel beetje geleidend om de weving om te keren. Dat zou haar moeten helpen te ontsnappen. Ze zigzagde tussen lichamen door en negeerde de stank die in de lucht hing.

Nog niet alles was verloren. Ze leefde nog. En ze was een Uitverkorene! Dat betekende... dat betekende dat ze een keizerin was onder haar minderen. En de Grote Heer was weer gekerkerd, dus hij kon haar niet straffen. En de meeste, zo niet alle andere Uitverkorenen waren beslist dood of gevangengenomen. Als dat zo was, dan had niemand zoveel kennis als zij.

Dit kon misschien best slagen. Dit kon misschien nog een overwinning worden. Ze bleef bij een omgekiepte wagen staan en omklemde haar cour’souvra. Hij was gelukkig nog heel. Ze dacht even na en weefde toen een lichtje om haar weg te verlichten.

Ja... Kijk naar de open hemel, niet naar de donderwolken. Ze kon dit in haar voordeel gebruiken. Sterker nog... over een paar jaar kon ze over de hele wereld heersen!

Iets kouds klikte om haar nek.

Moghedien bracht geschrokken haar handen omhoog en draaide zich gillend om. ‘Nee! Niet wéér!’ Haar vermomming smolt weg en de Ene Kracht verliet haar.

Een zelfingenomen sul’dam stond achter haar. ‘Ze zeiden dat we niemand mochten pakken die zich Aes Sedai noemde. Maar jij, jij draagt niet zo’n ring als zij, en je sluipt rond als iemand die iets op haar kerfstok heeft. Ik denk niet dat jij gemist zult worden.’

‘Laat me vrij!’ riep Moghedien, klauwend naar de a’dam. ‘Laat me vrij, jij...’

De pijn dwong haar kronkelend op de grond.

‘Ik heet Shanan,’ zei de sul’dam toen een andere vrouw met een damane op sleeptouw kwam aanlopen. ‘Maar jij mag me meesteres noemen. Ik denk dat we snel terug moeten naar Ebo Dar.’

Haar metgezel knikte, en de damane maakte een Poort.

Ze moesten Moghedien erdoorheen slepen.

Nynaeve stapte uit de Helingstent bij Shayol Ghul. De zon was zo goed als onder.

‘Hij is dood,’ fluisterde ze tegen de kleine menigte die zich buiten had verzameld.

Het uitspreken van die woorden voelde alsof ze een baksteen op haar eigen voeten liet vallen. Ze huilde niet. Ze had die tranen al vergoten. Dat betekende nog niet dat ze geen pijn voelde.

Lan stapte achter haar de tent uit en sloeg zijn arm om haar schouder. Ze legde haar hand op de zijne. Min en Elayne keken elkaar aan.

Gregorin fluisterde tegen Darlin, die halfdood in de resten van zijn tent was gevonden. Ze keken allebei fronsend naar de vrouwen. Nynaeve hoorde iets van wat Gregorin zei. ‘... had wel verwacht dat die woesteling van een Aiel harteloos zou zijn, en misschien de koningin van Andor ook, maar die andere? Geen traan.’

‘Ze zijn geschokt,’ antwoordde Darlin.

Nee, dacht Nynaeve, kijkend naar Min en Elayne. Die drie weten iets wat ik niet weet. Ik zal het uit ze moeten slaan.

‘Ogenblikje,’ zei Nynaeve, die wegliep bij Lan.

Hij liep achter haar aan.

Ze trok haar wenkbrauw naar hem op.

‘De komende paar weken kom je niet van me af, Nynaeve,’ zei hij, en er kwam liefde door de binding. ‘Zelfs al wil je dat.’

‘Koppige os,’ gromde ze. ‘Voor zover ik het me herinner, was jij degene die met alle geweld mij wilde achterlaten zodat je in je eentje je zogenaamde lot tegemoet kon gaan.’

‘En daar had je gelijk in,’ zei Lan. ‘Zoals zo vaak.’ Hij zei het zo rustig dat het moeilijk was om nog kwaad op hem te blijven.

Bovendien waren het de vrouwen waar ze kwaad op was. Ze koos eerst Aviendha en liep naar haar toe, met Lan aan haar zijde.

‘Nu Rhuarc dood is,’ zei Aviendha tegen Sorilea en Bair, ‘denk ik dat wat ik heb gezien móét kunnen veranderen. Het fs al veranderd.’

‘Ik heb je visioen gezien, Aviendha,’ zei Bair. ‘Of iets wat erop leek, maar dan door andere ogen. Ik denk dat het een waarschuwing is voor iets wat we niet mogen laten gebeuren.’

De andere twee knikten, keken naar Nynaeve en lieten hun gezichten verstrakken als Aes Sedai. Aviendha was even erg als de anderen, volkomen kalm terwijl ze in haar stoel zat met verband om haar voeten. Ze zou misschien op een dag weer lopen, maar ze zou nooit meer vechten.

‘Nynaeve,’ zei Aviendha.

‘Heb je me horen zeggen dat Rhand overleden is?’ vroeg Nynaeve. ‘Hij is rustig ingeslapen.’

‘Hij die gewond was, is ontwaakt uit de droom,’ zei Aviendha op gelijkmatige toon. ‘Zo gaat het voor iedereen. Zijn dood is gekomen in grootsheid, en hij zal worden gevierd in grootsheid.’

Nynaeve boog zich naar haar toe. ‘Luister,’ siste ze, en ze omhelsde de Bron. ‘Voor de dag ermee. Ik heb jou gekozen omdat jij niet voor me weg kunt lopen.’

Aviendha liet heel even iets zien wat angst kon zijn. Het was meteen weer verdwenen. ‘Laten we zijn brandstapel voorbereiden.’

Perijn rende door de wolfsdroom. Alleen.

Andere wolven huilden van verdriet om zijn verdriet. Als hij weg was, zouden ze hun feestelijkheden hervatten, maar dat maakte hun medeleven nog niet minder echt.

Hij huilde niet. Hij schreeuwde niet. Hij werd Jonge Stier, en hij rende.

Hij wilde hier niet zijn. Hij wilde slapen, echt slapen. Daar kon hij de pijn niet voelen. Hier wel.

Ik had haar niet moeten achterlaten.

Een gedachte van mensen. Waarom sloop die naar binnen?

Maar wat kon ik anders? Ik had beloofd haar niet als glas te behandelen.

Rennen. Hard rennen. Rennen tot de uitputting kwam!

Ik moest naar Rhand. Ik móést. Maar daarmee heb ik haar in de steek gelaten!

In een flits naar Tweewater. Weer eruit, langs de rivier. De Woestenij, en terug, een lange tocht naar Falme.

Hoe kon er van me verwacht worden dat ik ze allebei vasthield en dan één van hen liet gaan?

Naar Tyr. Toen naar Tweewater. Een waas, grommend, zo snel rennend als hij kon. Hier. Hier was hij met haar getrouwd.

Hier huilde hij.

Caemlin, Cairhien, Dumais Bron.

Hier had hij een van hen gered.

Cairhien, Geldan, Malden.

Hier had hij een andere gered.

Twee krachten in zijn leven. Ze hadden allebei aan hem getrokken. Jonge Stier viel uiteindelijk neer bij heuvels ergens in Andor. Een bekende plek.

De plek waar ik Elyas ontmoette.

Hij werd Perijn weer. Zijn gedachten waren geen wolvengedach-ten, zijn zorgen geen wolvenzorgen. Hij staarde naar de hemel die nu, na Rhands offer, onbewolkt was. Hij had bij zijn vriend willen zijn toen die stierf.

Deze keer zou hij bij Faile zijn waar zij was gestorven.

Hij wilde wel schreeuwen, maar het zou niets uithalen. ‘Ik moet loslaten, hè?’ fluisterde hij naar die hemel. ‘Licht. Dat wil ik niet. Ik had geleerd. Ik had geléérd van Malden. Ik heb het niet nog eens gedaan! Deze keer deed ik wat ik moest doen.’

Ergens verderop krijste een vogel. Wolven huilden. Jaagden.

‘Ik heb geleerd...’

De kreet van een vogel.

Het klonk als een valk.

Perijn sprong overeind en draaide om zijn as. Daar. Hij verdween in een ogenblik en verscheen op een open veld dat hij niet herkende. Nee, hij kende dit veld wel. Hij kende het! Dit was Merrilor, maar dan zonder het bloed, zonder dat het gras was omgewoeld tot modder, zonder dat het land opgeblazen en verwoest was.

Hier had hij ooit een valkje gevonden – zo klein als zijn hand – dat zachtjes piepte omdat het met een gebroken pootje vastzat onder een steen. De hartslag van het beestje was zwak geweest.

Perijn brulde toen hij wakker werd en zich een weg uit de wolfsdroom klauwde. Hij stond op een veld vol lichamen en schreeuwde naar de nachthemel. Zoekers verderop stoven verschrikt weg.

Waar? Kon hij in het donker diezelfde plek nog vinden? Hij rende struikelend over lijken, door kuilen ontstaan door geleiders of draken. Hij bleef staan en keek naarstig om zich heen. Waar? Waar?

Bloemige zeep. Een spoortje reukwater in de lucht. Perijn rende ernaartoe en gooide zijn hele gewicht tegen het karkas van een reusachtige Trollok, die bijna borsthoog op een stapel andere lichamen lag. Eronder vond hij het karkas van een paard. Niet in staat werkelijk na te denken bij wat hij deed, of over de kracht die ervoor nodig was, trok Perijn het paard opzij.

Eronder lag Faile bebloed in een ondiepe kuil in de grond, en ze ademde onregelmatig. Perijn slaakte een kreet, liet zich op zijn knieën vallen, wiegde haar in zijn armen en ademde haar geur in.

Het kostte hem slechts twee hartslagen om hen te verplaatsen naar de wolfsdroom, Faile naar Nynaeve ver in het noorden te dragen en de wolfsdroom weer te verlaten. Een paar tellen later voelde hij dat ze werd Geheeld in zijn armen, omdat hij haar zelfs daarvoor niet wilde loslaten.

Faile, zijn valk, trilde en bewoog zich. Toen opende ze haar ogen en glimlachte naar hem.

‘Nynaeve weet iets,’ zei Birgitte.

De andere Helden waren weg. Birgitte bleef nog toen de avond inviel. Verderop bereidden soldaten de brandstapel voor Rhand Altor voor.

Birgitte kon niet veel langer blijven, maar voorlopig... ja, ze kon blijven. Een tijdje. Het Patroon zou het toestaan.

‘Elayne?’ vroeg Birgitte. ‘Weet jij iets? Over de Draak?’

Elayne haalde haar schouders op in het afnemende licht. De twee stonden achter aan de menigte die zich had verzameld om te kijken naar het aansteken van de brandstapel van de Herrezen Draak.

‘Ik weet wat je wilt doen,’ zei Birgitte tegen Elayne. ‘Met de Hoorn.’

‘En wat wil ik dan doen?’

‘Hem houden,’ zei Birgitte, ‘en de jongen. Je wilt hem hebben als Andoraanse schat, misschien zelfs als nationaal wapen.’

‘Misschien.’

Birgitte glimlachte. ‘Dan is het maar goed dat ik hem heb weggestuurd.’

Elayne draaide zich naar haar om en negeerde de mensen die Rhands brandstapel voorbereidden. ‘Wat?’

‘Ik heb Olver weggestuurd,’ zei Birgitte. ‘Met een paar wachters die ik vertrouw. Ik heb tegen Olver gezegd dat hij een plek moest vinden waar niemand zou zoeken, een plek die hij kon vergeten, en de Hoorn erin moest gooien. Bij voorkeur ergens op de oceaan.’ Elayne siste zachtjes, maar toen draaide ze zich weer naar de brandstapel om. ‘Onuitstaanbaar mens.’ Ze aarzelde. ‘Dank je dat je me die beslissing hebt bespaard.’

‘Ik dacht al wel dat je er zo over zou denken.’ Eigenlijk had Birgitte aangenomen dat het een hele tijd zou duren voordat Elayne het zou begrijpen. Maar Elayne was in de afgelopen weken gegroeid. ‘Maar goed, ik moet verre van onuitstaanbaar zijn, aangezien jij me de afgelopen maanden zo geweldig goed hebt uitgestaan.’

Elayne keek haar weer aan. ‘Dat klinkt als een afscheid.’

Birgitte glimlachte. Ze voelde het soms, als het eraan kwam. ‘Dat is het ook.’

Elayne keek verdrietig. ‘Moet dat?’

‘Ik herrijs, Elayne,’ fluisterde Birgitte. ‘Nu. Ergens staat een vrouw op het punt een kind te baren, en ik ga naar dat lichaam. Het gebeurt al.’

‘Ik wil je niet verliezen.’

Birgitte grinnikte. ‘Nou, misschien komen we elkaar weer tegen.

Wees blij voor me, Elayne. Dit betekent dat de cyclus doorgaat. Ik kan weer bij hem zijn. Gaidal... Ik zal alleen een paar jaar jonger zijn dan hij.’

Elayne pakte haar arm en haar ogen werden vochtig. ‘Liefde en vrede, Birgitte. Dank je.’

Birgitte glimlachte, sloot haar ogen en liet zichzelf wegzweven.

Terwijl de avond over het land viel, keek Tam omhoog naar wat ooit de meest gevreesde plek van alle was geweest. Shayol Ghul. De laatste flikkeringen van daglicht onthulden dat hier planten groeiden, bloemen bloeiden, gras opgroeide rondom gevallen wapens en over doden.

Is dit jouw geschenk aan ons, jongen, vroeg hij zich af. Een laatste geschenk?

Tam draaide zich om en stak zijn fakkel aan bij de kleine, flakkerende vlam die in de kuil naast hem knetterde. Hij stapte naar voren, langs rijen van mensen. Ze hadden niet veel mensen verteld over Rhands uitvaart. Dan zou iedereen hebben willen komen. Misschien verdiende iedereen het ook wel om te komen. Tam hield het liever bescheiden.

Rhand kon eindelijk rusten.

Hij liep langs mensen met gebogen hoofden. Niemand had licht bij zich, behalve Tam. De anderen wachtten in het donker, een kleine menigte van misschien tweehonderd mensen om de lijkbaar heen. Tams fakkel wierp een oranje gloed over de ernstige gezichten.

’s Avonds, zelfs met zijn licht, was het moeilijk om Aiel van Aes Sedai of Tweewaterse man van Tyreense koning te onderscheiden. Allemaal waren ze omtrekken in de nacht, die het lichaam van de Herrezen Draak groetten. Tam stapte naar het lijk toe en keek in het licht van het vuur naar het gezicht van zijn zoon. Hij veegde de tranen niet uit zijn ogen.

Je hebt het goed gedaan. Mijn jongen... je hebt het zó goed gedaan.

Met eerbiedige hand stak hij de brandstapel aan.

Min stond voor aan de menigte. Ze keek toe terwijl Tam, met hangende schouders, zijn hoofd boog voor de vlammen. Uiteindelijk liep de man terug en sloot zich aan bij de mensen uit Tweewater. Abel Cauton omhelsde hem en fluisterde zijn vriend zachtjes toe.

Hoofden in de nacht, schaduwen, draaiden zich om naar Min, Aviendha en Elayne. Ze verwachtten iets van hen drieën.

Ernstig stapte Min met de andere twee naar voren. Aviendha had de hulp van twee Speervrouwen nodig om te lopen, hoewel ze wel kon staan als ze op Elayne steunde. De Speervrouwen trokken zich terug en lieten hen drieën achter bij de brandstapel. Elayne en Min stonden samen met haar te kijken naar het vuur dat Rhands lijk verteerde.

‘Ik heb dit gezien,’ zei Min. ‘Ik wist dat het zou komen, al op de eerste dag dat ik hem ontmoette. Wij drieën, hier, samen.’

Elayne knikte. ‘En nu?’

‘Nu...’ zei Aviendha. ‘Nu zorgen we dat iedereen écht gelooft dat hij er niet meer is.’

Min knikte en voelde het pulserende gebons van de binding achter in haar geest. Die werd met het ogenblik sterker.

Rhand Altor – gewoon Rhand Altor – werd wakker in een donkere tent, alleen. Iemand had een kaars laten branden naast zijn slaapvlonder.

Hij ademde diep in en rekte zich uit. Hij voelde zich alsof hij lang en diep had geslapen. Zou hij geen pijn moeten hebben? Stram moeten zijn? Beurs? Hij voelde niets van dat alles.

Hij reikte naar zijn zij en voelde daar geen wonden. Geen wonden. Voor het eerst in jaren was er geen pijn. Hij wist bijna niet wat hij ervan moest denken.

Toen keek hij omlaag en zag dat de hand die zijn zij betastte zijn eigen linkerhand was. Hij lachte en stak hem voor zich omhoog. Een spiegel, dacht hij. Ik heb een spiegel nodig.

Hij vond er een achter het volgende gordijn in de tent. Kennelijk was hij helemaal alleen gelaten. Hij hield de kaars omhoog en keek in de kleine spiegel. Moridins gezicht keek terug.

Rhand raakte zijn gezicht aan, betastte het. In zijn rechteroog hing één Saa, zwart, in de vorm van een drakentand. Hij bewoog niet.

Rhand haalde diep adem en ging terug naar het gedeelte van de tent waar hij was ontwaakt. Lamans zwaard lag op een net stapeltje verschillende kledingstukken. Alivia had kennelijk niet geweten wat hij zou willen dragen. Zij was natuurlijk degene geweest die die dingen voor hem had neergelegd, samen met een buidel munten uit verschillende landen en van verschillende waarde. Ze had nooit veel om kleding of geld gegeven, maar ze had geweten dat hij het allebei nodig zou hebben.

Zij zal je helpen sterven. Rhand schudde zijn hoofd, kleedde zich aan, pakte de munten en het zwaard en glipte de tent uit. Iemand had een goed paard achtergelaten, een gevlekte ruin, die een stukje verderop stond. Die zou hem goed dienen. Van Herrezen Draak tot paardendief. Hij grinnikte in zichzelf. Hij zou zonder zadel moeten rijden.

Hij aarzelde. Verderop in de duisternis stonden mensen te zingen. Dit was Shayol Ghul, maar niet zoals hij het zich herinnerde. Een bloeiend Shayol Ghul, vol met leven.

Het lied dat ze zongen was een begrafenislied van de Grenslanders. Rhand leidde het paard door de nacht en ging wat dichterbij. Hij tuurde tussen de tenten door naar drie vrouwen die bij een brandstapel stonden.

Moridin, dacht hij. Hij wordt met alle eer gecremeerd als de Herrezen Draak.

Rhand ging achteruit, besteeg de ruin en bereidde zich voor om te gaan. Terwijl hij dat deed, zag hij een gedaante die niet bij het vuur stond. Een eenzame gedaante, die naar hem keek terwijl alle andere ogen van hem afgewend waren.

Cadsuane. Ze bekeek hem van top tot teen en haar ogen weerspiegelden het licht van Rhands brandstapel. Rhand knikte, wachtte even, wendde zijn paard en gaf het de sporen.

Cadsuane keek hem na.

Merkwaardig, dacht ze. Die ogen hadden haar vermoedens bevestigd. Dat zou iets zijn wat ze kon gebruiken. Nou, dan hoefde ze niet langer naar deze nepuitvaart te blijven kijken.

Ze draaide zich om en zocht zich een weg door het kamp, en daar liep ze recht een hinderlaag in.

‘Saerin,’ zei ze toen de vrouwen om haar heen kwamen lopen. ‘Yukiri, Lyrelle, Rubinde, Wat is dit?’

‘We willen graag begeleiding,’ antwoordde Rubinde.

‘Begeleiding?’ Cadsuane snoof. ‘Vraag het de nieuwe Amyrlin, als je eenmaal een arme vrouw hebt gevonden die je die baan kunt opdringen.’

De andere vrouwen bleven met haar meelopen.

Toen het tot haar doordrong, bleef Cadsuane ineens staan.

‘O, bloed en as, nee!’ zei Cadsuane, die zich naar hen toe draaide. ‘Nee, nee, nee!’

De vrouwen glimlachten bijna roofdierachtig.

‘Jij sprak altijd zo wijs tegen de Herrezen Draak over verantwoordelijkheid,’ zei Yukiri.

‘Jij had het erover dat de vrouwen van deze Eeuw beter moesten worden opgeleid,’ voegde Saerin eraan toe.

‘Dit is een nieuwe Eeuw,’ zei Lyrelle. ‘We hebben vele uitdagingen voor ons liggen... en we zullen een sterke Amyrlin nodig hebben om ons te leiden.’

Cadsuane sloot haar ogen en kreunde.

Rhand slaakte een zucht van verlichting toen hij Cadsuane achterliet. Ze sloeg geen alarm, hoewel ze hem was blijven nakijken terwijl hij wegreed. Toen hij over zijn schouder keek, zag hij dat ze stond te praten met een paar andere Aes Sedai.

Hij maakte zich zorgen. Ze vermoedde waarschijnlijk iets waarvan hij zou willen dat ze het niet vermoedde. Maar dat was beter dan dat ze alarm sloeg.

Hij zuchtte en groef in zijn zak, waar hij een pijp vond. Dank je, Alivia, dacht hij, en hij stopte de pijp vol met tobak uit een buidel die hij in zijn andere zak vond. Instinctief reikte hij naar de Ene Kracht om hem aan te steken.

Hij vond niets. Geen saidin in de leegte, niets. Hij hield even zijn adem in, maar toen glimlachte hij en voelde zich ontzettend opgelucht. Hij kon niet geleiden. Gewoon voor de zekerheid reikte hij voorzichtig naar de Ware Kracht. Daar vond hij ook niets.

Hij keek naar zijn pijp terwijl hij een glooiende helling naar de zijkant van Thakan’dar opreed, nu begroeid met planten. Nergens iets om de tobak aan te steken. Hij bekeek de pijp in het donker een tijdje, en dacht toen dat de pijp aangestoken was. En dat was zo.

Rhand glimlachte en wendde zijn paard naar het zuiden. Hij keek over zijn schouder. Alle drie de vrouwen bij de brandstapel hadden zich omgedraaid en keken recht naar hem. Hij kon ze zien staan in het licht van het brandende lichaam.

Ik vraag me af wie van hen me zal volgen, dacht hij, en toen glimlachte hij breder. Rhand Altor, je hebt een behoorlijk dikke nek gekregen, hè? Aannemen dat een of zelfs meer van hen je zullen volgen?

Misschien zouden ze het geen van allen doen. Of misschien wel allemaal, in hun eigen tijd. Hij merkte dat hij grinnikte.

Wie zou hij kiezen? Min... maar nee, moest hij Aviendha dan laten staan? Elayne. Nee. Hij lachte. Hij kon niet kiezen. Hij had drie vrouwen die van hem hielden, en hij wist niet wie van hen hij het liefst zou meenemen. Om het even. Alle drie. Licht, man. Je bent hopeloos. Hopeloos verliefd op alle drie, en daar valt niet aan te ontkomen.

Hij dreef zijn paard in draf en reed verder zuidwaarts. Hij had een buidel vol geld, een goed paard en een sterk zwaard. Lamans zwaard, een beter zwaard dan hij zou hebben gewild. Het kon aandacht trekken. Het was een echt reigerzwaard met een goede kling.

Besefte Alivia wel hoeveel geld ze hem had gegeven? Ze wist helemaal niets van munten. Ze had de hele boel waarschijnlijk gestolen, dus was hij niet alleen maar een paardendief. Nou, hij had haar gevraagd wat goud voor hem te halen, en dat had ze gedaan. Hij kon een hele boerderij in Tweewater kopen met wat hij bij zich had.

Zuidwaarts. Het oosten of westen zou ook goed zijn, maar hij dacht dat hij voorgoed naar een plek ergens ver weg wilde. Eerst naar het zuiden, en dan misschien naar het westen, langs de kust. Misschien kon hij een schip vinden? Er was nog zoveel van de wereld dat hij niet had gezien. Hij had een paar veldslagen meegemaakt, hij was meegesleept in een gigantisch Spel der Huizen. Vele dingen waar hij niets mee te maken had willen hebben. Hij had de boerderij van zijn vader gezien. En paleizen. Hij had een heleboel paleizen gezien.

Hij had alleen nooit de tijd gehad om echt veel van de wereld te bekijken. Dat zal iets nieuws zijn, dacht hij. Reizen zonder te worden achtervolgd, zonder hier of daar te hoeven regeren. Reizen naar plekken waar hij gewoon in een schuur kon slapen in ruil voor een middag houthakken bij een boer. Hij dacht erover na en merkte dat hij lachte terwijl hij verder naar het zuiden reed en zijn onmogelijke pijp rookte. Terwijl hij dat deed, stak er wind om hem heen op, om de man die heer, Herrezen Draak, koning, moordenaar, geliefde en vriend was genoemd.

De wind rees hoog en vrij op en suisde door een open hemel zonder wolken. Hij ging over een gebroken landschap bezaaid met lijken die nog niet waren begraven. Een landschap dat tegelijkertijd bedekt was met feesten. Hij kietelde de takken van bomen die eindelijk knoppen waren gaan vertonen.

De wind blies naar het zuiden, door verstrikte bossen, over glinsterende vlakten en in de richting van onverkende landen. Deze wind was niet het einde. Er zijn geen eindes, en er zullen nooit eindes zijn, in het draaien van het Rad des Tijds.

Maar het was een einde.

En zo geschiedde het in die dagen, zoals al eerder was geschied en weer zou geschieden, dat de Duisternis zwaar op het land lag en de harten van mensen bedrukte, en al het groen faalde en de hoop stierf. En mannen riepen uit tegen de Schepper, zeggende, O Licht van de hemelen, Licht van de Wereld, laat de Beloofde geboren worden op de berg, volgens de voorspellingen, zoals hij in voorbije eeuwen deed en zal doen in de eeuwen die komen. Laat de Prins van de Morgen zingen tot het land zodat groene dingen zullen groeien en de valleien lammeren voortbrengen. Laat de arm van de Heer van de Morgen ons beschutten tegen de Duisternis en het grote zwaard der gerechtigheid ons verdedigen. Laat de Draak weer rijden op de winden des tijds.

— uit Charal Drianaan te Calamon,

De cyclus van de Draak.

Auteur onbekend, Vierde Eeuw

Hij kwam als de wind, raakte net als de wind alles aan, en was als de wind weer weg.

— uit De Herrezen Draak. Door Loial, zoon van Arent zoon van Halan, Vierde Eeuw

Content

Robert Jordan & Brandon Sanderson
Het Licht van Weleer

Proloog Bij gevallen gratie en vaandels

1 Naar het oosten blies de wind

2 De keuze van een Ajah

3 Een gevaarlijke plek

4 Voordelen van een binding

5 Een gunst nodig

6 Een handigheidje

7 In het gewoel

8 De smeulende stad

9 Goed sterven

10 De inzet van draken

11 Gewoon een huurling

12 Een scherf van een ogenblik

13 Wat gebeuren moet

14 Dolkwortel

15 Je nek in een strop

16 Een stilte als geschreeuw

17 Ouder, verweerder

18 Een verlaten gevoel

19 Een lap kiezen

20 Naar Thakan’dar

21 Een niet te negeren fout

22 De Wyld

23 Op de rand van de tijd

24 De voortekenen negeren

25 Korte flarden

26 Overwegingen

27 Eigen vuur

28 Te veel mannen

29 Het verlies van een heuvel

30 Zo gaat een roofdier te werk

31 Een storm van water

32 Een gele bloemenspin

33 De tobak van de prins

34 Zweven

35 Een geoefende grijns

36 Onveranderlijke dingen

37 De Laatste Slag

38 De plek die niet was

39 Zij die vechten

40 Wolfsbroeder

41 Een glimlach

42 Onmogelijkheden

43 Een veld van glas

44 Twee ambachtslieden

45 Mistflarden

46 Ontwaken

47 Kijken naar de kronkelende stroming

48 Een stralende lans

49 Licht en schaduw

Epiloog Het antwoord