Гапеев Валерий Николаевич

Вартаўнік (Кольцы Одры)

ВАЛЕРЫ ГАПЕЕЎ

Вартаўнік (Кольцы Одры)

амаль беларуская фантастыка

Пралог

У мяне цяпер адзін занятак: завесці генератар, адключыць яго пасля 8 гадзін працы і даць ноўтбуку разрадзіць свае акумулятары. Потым я ізноў заводжу генератар. І так — з дня ў дзень. Ужо некалькі месяцаў. У мяне адна мэта, адзін сэнс, і ўсё маё жыццё ў гэтым ноўтбуку, які не можа быць спынены.

…Ілья Калінін, вялікі, нават трохі няўклюдны, за трыбунай пачуваўся няўтульна. Ён па напісаным падзякаваў Нобелеўскаму камітэту за прэмію і потым, чырванеючы і заікаючыся, нечакана для ўсіх дадаў:

— Я ведаю, вы ўсё ўжо назвалі… Але я… мне здаецца, таксама магу… Вось, я жадаю… прашу вас зваць гэта…адкрыццё не кольцамі Калініна, а кольцамі…Одры. Вельмі прашу.

У зале прашамацеў ветрык здзіўлення, потым раздаліся нечыя хліпкія воплескі і ўжо авацыя ўслед — пасля таго, калі задуменны сум на твары старшыні змяніўся проста — такі прамяністай усмешкай. Здаецца, толькі ён адзін помніў, што такое Одры.

І яшчэ я ведаў. Праўда, гэта было не што такое, а хто такая…

1. Кольцы Одры

…Толькі я адзін з нашай групы бываў у гасцях у Ільі. У першы свой прыход я і пазнаёміўся з Одры Хэпбёрн.

Спачатку трохі асалапеў, але не ад самой галаграмы, а ад гэтай жанчыны. У ёй было нешта незразумелае, няўлоўнае. Так і хочацца сказаць — незямное, але стоячы перад ёй, ясна адчуваў — яна самая што ні на ёсць зямная, яна — самая сапраўдная. Калі першая разгубленасць прайшла, я зразумеў, што ў Одры рабіла яе самай сапраўднай: у ёй усё было цудоўна, і гэта цудоўнае не было штучным. Нашы жанчыны ўжо к 15 гадам мадэлявалі свае мордачкі, бюсты, тулавы, ногі, рукі, валасы, пазногці, вушы, словам — усё. Ідзеш па вуліцы — і раптам ловіш сябе на думцы, што ідзеш па велізарнай краме сярод бадзяжных вялікіх лялек.

Одры Хэпбёрн… Каралева прыгажосці ўсё часоў і народаў. Ледзь раскосыя, велізарныя вочы з туманом, рэзка акрэслены акуратны, правільнай формы нос, невялікі рот з пачуццёвымі вуснамі, прыгожыя роўныя зубы — усё гэта выпраменьвала цеплыню натуральнасці. Нават з халоднай галаграмы.

— Вось чаму ты на нашых дзяўчат увагі не звяртаеш… — з разуменнем працягнуў я.

— Яны яшчэ і дурніцы да таго ж, — абыякава адказаў Ілья, абышоў галаграму, стаў ля стала.

У гэтым было нешта — ён не прайшоў скрозь галаграму, а абмінуў яе…

— А чаго ты яе не ажывіш? — спытаў я. — Напэўна ў цябе дадзеных досыць. У нашым аддзеле новая версія электроннай галавы ёсць, больш паловы лагічных адказаў…

— Не, — рэзка спыніў мяне Ілья. — Гэта…блюзнерства. Давай, зоймемся справай…

Так, нас чакала справу. Учора ля аўтамата з кавай ён быў падышоў да мяне:

— Ты ў механіцы моцны… Разумееш, мне трэба кольца… З электрамагнітамі… І такая сістэма кіравання, якая дазваляла б ўключаць магніты па чарзе. Каб па крузе бег згустак магнітнага поля. Разумееш?

— Нескладана, — адказаў я. — З якой хуткасцю каб бег?

— Са хуткасцю святла… І хутчэй…

І вось сёння мы прыняліся за работу. З улікам магчымасці элементнай базы наша кольца атрымалася больш за 10 метраў у дыяметры — яго мы майстравалі на дачы Ільі, проста пад адкрытым небам.

Пасля ўключэння яно засвяцілася ўсярэдзіне блакітнаватым святлом і — нічога больш. Ніякія прыборы нічога не рэгістравалі. Проста святло. І котка, ахвярна кінутая ўнутр кольца, толькі прынюхвалася ляніва…

Потым я рабіў яшчэ адно кольца, і яшчэ адно. Па формулах Ільі мяняў накірунак і хуткасць мягнітнага згустка, фазнасць, палярызацыю хваль поля кожнага кольца… І аднойчы наш піражок з трох кольцаў успыхнуў унутры …чорным святлом. Ілья кінуў туды камень — камень знік. Котку мы пашкадавалі і яе кідаць не сталі.

Так Ілья адкрыў выхад у гіперпрастору. На кольцы накінулася некалькі інстытутаў — вывучалі, спрачаліся, эксперыментавалі. Разабраліся з эфектам тунелю, што стваралі кольцы — у ім прастора сціскалася да неверагодна малых памераў. Прадмет, што пападаў у тунель, сам па сабе набываў хуткасць у мільёны разоў больш за хуткасць святла.

Сістэму кольцаў звалі кольцамі Калініна, пакуль вось цяпер, на ўручэнні Нобелеўскай прэміі ён не даў ёй іншае імя — кольцы Одры.

2. Цень Одры

Потым Ілья прыйшоў да мяне.

— Машына часу… яна магчымая. Дапаможаш зрабіць?

— Чаго ж не зрабіць? Расказвай, — ніколькі не здзівіўся я.

— Любая хваля не гасіцца да нуля. Яна жыве вечна. Так?

— Ага, так, — не стаў я аспрэчваць фізічныя пастулаты.

— Вось… Я цяпер крыкну — ты пачуеш. А калі ты ў любы ад мяне бок адбяжыш з хуткасцю, вышэй за хуткасць гуку, то пачуеш гэты крык яшчэ раз. Потым яшчэ можна адбегчы — і зноў пачуць…

— Стоп, — спыніў я Ілью. — Хочаш Одры з мінулага выкрасці?

Ілья пачырванеў.

— Мінулае ёсць, але яно …нематэрыяльнае. Мы з табой стаім вось тут — і кожную секунду ўся інфармацыя аб нас нясецца ў космас. Мінулае існуе…як кіно. Калі цяпер паляцець на хуткасці вышэй за хуткасць святла ў любы бок — можна паглядзець малюнак нашай з табой гутаркі. Галоўнае — прыняць усе хвалі. Далей паляцім — старэй зловім малюнак. Вось…

Я майстраваў па накідах Ільі прыёмнік. Ён задаў такія параметры адчувальнасці і такі дыяпазон хваль, што гэта ў прынцыпе не магло працаваць. Але ў мяне атрымаўся ў выніку сканер на дыскрэтным дыяпазоне. З зададзенай адчувальнасцю.

Ілья да таго часу прымайстраваў свой ноўтбук да кольцаў — ён распрацаваў сістэму кіравання, якая, ён спадзяваўся, будзе працаваць.

І спрацавала — і яго сістэма кіравання, і нашы кольцы, і мой прыёмнік.

Праз гадзіну мы глядзелі чорна — белы фільм аб нас саміх, якія рыхтавалі да адпраўкі прыёмнік.

Потым Ілья сказаў, што мы едзем у Англію. Разам з нашымі кольцамі. І новым прыёмнікам, які я павінен зрабіць за тыдзень.

Я зрабіў.

…Мы спыніліся на беразе нейкі ракі — сюды Ілья цягнуў мяне з такой зацятасцю і такой упэўненасцю, быццам нарадзіўся тут і рос да паўналецця.

— Тут…

У гэтым месцы рака рабіла плаўны выгіб, дробячыся на водмелі на мільёны невялікіх бліскавак — хваль. Вербы ля берага крыху далей нізка апускалі свае галіны, здалёк яны здаваліся заслонай сцэны. Сама сцэна — гэта бераг, збягаючы да вады золатам пяску.

Тут быў спектакль, тут ішло дзіўнае дзейства! Ледзь калыхаліся пад ветрам галіны вербаў — вось, толькі што там, за імі, схавалася прыма. Варта толькі гучна і шчыра крыкнуць "Біс!" — яна выйдзе на паўторны паклон.

Мы замерлі, аглушаныя цішынёй і адчуваннем чарадзейства.

— Яна… была тут, — прахрыпеў Ілья, потым адкашляўся. — Одры Хэпбёрн была тут, на гэтым беразе. Вербы… тады былі іншыя вербы, гэта выраслі ўжо новыя. Гэтае месца ахоўваецца таемна… Тымі, хто любіць Одры.

3. Усмешка Одры

Увесь дзень пайшоў на падрыхтоўку і праверку, наладу, рэгуляванне. Да ночы мы ўсталявалі прыёмнік у цэнтр кольцаў. Ілья запусціў праграму запуску, і потым хвіліны дзве стаяў, тупа сузіраючы экран манітора.

— Не атрымліваецца? — гэтак жа тупа спытаў я.

— Баюся… — шэптам адказаў Ілья. — Я ведаю яе толькі па кінафільмах, па ролях. А тут… На гэтым беразе яна была адна. Яна была сама сабой. Яна пісала потым, што была шчаслівая тут. І пісала пра гэтыя вербы, іх галіны, што як заслона тэатральнай сцэны. Я баюся ўбачыць… Баюся ўбачыць зусім не тое, што чакаю.

— Ты марыш аб рамантычнай русалцы, а тут мы ўгледзім з табой якую-небудзь оргію з неграмі, так? Добра, я першы пагляджу, а потым табе пакажу, — гераічна прапанаваў я.

— Не, разам паглядзім, — асуджана адказаў Ілья і націснуў на “энтэр” ноўтбука.

Прыёмнік знік ва ўзніклым чорным тунелі. Ён з'явіцца тут праз восем гадзін — і павінен прынесці нам запіс таго, што было тут, на гэтым беразе, 247 гадоў назад.

Спалі мы не больш трох гадзін. Потым пілі каву, маўчалі.

Віднела.

Я вывернуў змесціва свайго заплечніка, стаў збіраць лазеры.

— Гэта навошта? — здзіўлена спытаў Ілья.

— А, глядзець, дык глядзець, — адмахнуўся я. — Кіно адразу глядзець будзем. Галаграфічнае. Чаго нам у манітор сляпіцца ўдвух.

Расставіў лазеры. Стала зусім светла.

Кольцы сталі, тунель знік. Прыёмнік быў халодны і вільготны навобмацак. Я падключыў яго да ноўтбука. Ілья ў гэты час безуважна глядзеў туды — на заслону вярбовых галінак.

Я падышоў да яго, сеў побач — мы зараз дзелім ўсё на дваіх (бо і прэмію Нобелеўскую Ілья чэсна падзяліў напалам).

Уключыліся лазеры. Жудасныя перашкоды — цёмная сцяна незразумела чаго. Потым сістэма наладзілася, і на месцы цяперашніх вербаў у паветры намаляваліся іншыя. Вымаляваўся іншы бераг, крышку — але іншы. Рака іншая.

І з ракі выходзіла жанчына. Одры Хэпбёрн.

Па яе вільготнай скуры, якая нагадвала паверхню няспелага персіка, абмінаючы акуратныя, ледзь апушчаныя ўніз жывыя грудзі, збягалі кропелькі вады. Мяккі круглявы жывот. Не сучасныя — недасканалыя па форме, але — дзівосныя сцёгны. Маленькія, амаль дзіцячыя ступні ног.

У мяне перахапіла дыханне. Ілья таксама не дыхаў.

А Одры ішла да нас — прама насустрач сонечным прамяням, што падалі на яе тонкіх ліній твар.

Яна ледзь прыжмурылася, гледзячы па-над намі і …усміхнулася.

Ком падступіў да горла. На мяне раптам абрынулася ўсё адразу: ахвярнасць матчынага кахання, безабароннасць аголенай жанчыны, жарсць закаханай жонкі.

Мне захацелася заплакаць. Малюнак стаў ледзь размазаным. Дзесьці ў падсвядомасці мільганула думка, што мне трэба працерці вочы.

Одры стаяла каля нас, і хоць скрозь яе прасвечваў бераг сапраўднай ракі, яна была жывой. Такой жывой, што нам стала сорамна — мы падглядалі за жанчынай, якая купаецца.

Одры усміхнулася яшчэ раз, мяккай, усё разумеючай і даруючай усмешкай, быццам нам усміхнулася, быццам магла ведаць яна аб нашай прысутнасці — і павольна стала адыходзіць пад вярбовую заслону. Яна ледзь калыхала сваімі невялікімі сцёгнамі, прайграючы, ох як прайграючы ў прыгажосці і грацыі нашым сённяшнім жанчынам — як прайграе жывая жанчына ідэальнай гумовай ляльцы на подыуме…

Калыхнуліся галінкі вярбы.

Одры знікла.

— Я прыйду за табой, — хрыпла пакляўся сам сабе Ілья.

І тады я спалохаўся.

4. Вяртанне Одры

Усмешка Одры праследавала мяне ўвесь месяц. За гэты час я насыціўся сапраўднай нянавісцю да нашых жанчын: не мог бачыць падцягнутую, гладкую, практычна штучную скуру твараў, аднолькава ідэальныя формы целаў. Але больш за ўсё мяне вар'явалі ўсмешкі, што ўсе як адна паказвалі абсалютна аднолькавыя, ідэальна белыя і ідэальна роўныя зубы…

Одры усміхалася мне праз радкі на маніторы, калі я разлічваў новыя ўзмацняльнікі для прыёмніка, яе стан ўзнікаў ў кароткім пыху дымлівай смугі пры паянні чарговай платы. І Одры сустракала мяне дома — цяпер і ў мяне быў яе галаграфічны малюнак. Калі яна выходзіць з вады. Мне была ўжо знаёмая кожная складачка на яе целе, я ведаў колькасць кропелек вады на яе грудзях, я палічыў, колькі валаскоў у яе веках. Я любіў замарудзіць моцна-моцна рух глаграмы, стаць блізка-блізка — і ўсмешка Одры, мяккая і далікатная — усмешка сапраўднай жанчыны — раскрывалася, квітнела цэлыя паўгадзіны прама ля маіх вачэй.

Як жа мне хацелася дакрануцца вуснамі! — хоць на самае кароткае імгненне да гэтых вуснаў.

Зараз я разумеў Ілью. І я здагадваўся — не, я быў упэўнены, што ён гэтак жа застывае перад яе ўсмешкай па вечарах.

Я рабіў новы прыёмнік, Ілья знікаў у Інстытуце Цела — па яго прапановах яны будавалі новую ўстаноўку ўзнаўлення матэрыі.

— Разумееш, — расказваў мне Ілья, — кожная клетка стала перадае інфармацыю аб сабе звычайнымі электрычнымі імпульсамі. Абмен ідзе таксама гэтымі імпульсамі. У 20 стагоддзі людзі ўлоўлівалі імпульсы ў бачнай частцы спектру, у гукавым. Але гэта мізер у параўнанні з тым, што перадае цела чалавека, асабліва яго мозг… Твой прыёмнік павінен сабраць абсалютна ўсе імпульсы. Я скончыў праграму, якая расфарміруе гэты струмень на мільярды раўчукоў. Потым… потым кожны асобны раўчук будзе адказваць за ўзнаўленне матэрыі — у ім ляжыць уся інфармацыя аб гэтым мікраўчастку. Мы злучым ужо матэрыяльныя раўчукі ў адзінае цэлае…

— Ты звар'яцеў, — сур’ёзна сказаў я. — Ты хочаш стаць богам?

— Бога няма… Ёсць законы фізікі… І мы іх пазнаем…

— А ты падумаў аб тым, што калі ўсё атрымаецца, калі мы матэрыялізуем Одры — як ёй будзе тут? І… і раптам яна назаўтра пабяжыць у нашы дурныя салоны рабіць сабе вусны пухлей, зубы бялей, вочы шырэй, скуру гладзей, грудзі…

— Не трэба… Не трэба так аб Одры… Ты зробіш прыёмнік?

— Зраблю, — амаль злосна адказаў я.

Менавіта гэтага я і баяўся — што Ілья загаворыць аб матэрыялізацыі.

Але я зрабіў прыёмнік.

І мы ізноў адправіліся на той бераг ракі.

Сеанс прайшоў нармалёва.

Месяц, пакуль ішла расшыфроўка тэрабайтаў атрыманай інфармацыі, я практычна не выходзіў з дому. Добра, быў адпачынак.

Ілья зайшоў увечар, моўчкі прысеў на канапку.

— Заўтра пачынаем працэс. Прыйдзеш?

— Прыйду, — паабяцаў я, хоць мне не хацелася нікуды ісці. Проста сядзець і глядзець на галаграму.

Назаўтра я быў у Інстытуце Цела. Ён быў так ціхі, што мае крокі аддавалі рэхам. Усё замерлі — пачынаўся працэс. Ён павінен быў ісці больш за пяць гадзін. Колькі кавы было выпіта за гэты час, я не ведаю. Ва ўсякім разе, я не бачыў ні адной групы або групкі, дзе бы хтосьці не трымаў у руках кубак.

У "акварыуме" — у пакоі са шклянымі сценамі — завяршылася дзейства. Сотні вачэй былі прыкаваныя да невысокага ложа, ад якога адзін за другім ад'язджалі робаты.

— Працэс завершаны, — канстатаваў металічны голас робата. — Адно несупадзенне з першаснымі дадзенымі: дэфіцыт масы — 6 грамаў.

Разгубленасць ад гэтай навіны была кароткай, яе некалі было абдумваць, таму што голая жанчына на ложы варухнулася і — села. Агледзела сябе, пакой з люстранымі сценамі, ўстала і павольна стала падыходзіць — прама да мяне і Ільі.

Скрозь шкло на нас быў скіраваны роўны, халодны позірк пустых вачэй на абсалютна раўнадушным, мёртвым твары.

Хтосьці сказаў:

— 6 грамаў — дэфіцыт масы. Сотню гадоў назад казалі, што гэтулькі важыць душа чалавека.

Ілья абярнуўся на гэты голас — і знайдзі ён поглядам таго, хто казаў, той напэўна мог бы загарэцца.

— Проста ёсць памылка! Проста мы нешта не ўлічылі! Трэба шукаць! Трэба шукаць! — амаль ашалела крычаў ён.

Праз гадзіну жанчына ў "акварыуме" зноў распалася на тэрабайты, якія былі зацёртыя Ільёй.

5. Кліч Одры

Ілья прыйшоў тым жа вечарам, хоць я амаль фізічна не мог выносіць прысутнасці хоць некага.

— Я ведаю, у чым справа, — ціха загаварыў Ілья. — 6 грамаў — гэта маса хвалевага існавання…

Мне здалося, што ён трызніць. Мой погляд быў настолькі красамоўны, што Ілья асцярожна ўсміхнуўся.

— Не бойся, я не звар'яцеў. Мінулае існуе ў форме хваль. Але яно не проста існуе — яно жыве. 6 грамаў, якія губляе чалавек пры смерці — гэтае вызваленне яго хвалевай сутнасці. Да гэтага фізічнае цела жыве разам з хвалевым. Смерць фізічнага азначае волю для хвалевага. Чалавек працягвае жыць — адразу ва ўсёй сусвеце. Адразу са ўсімі, пранікаючы і датыкаючыся.

– І што? — злосна спытаў я.

Злосна — таму што мне не хацелася нічога больш, што ў мяне ўжо было — ведання, што Одры была, і маёй галаграмы. І я не хацеў нічога больш атрымліваць.

— Я думаю, што можна не проста стартаваць — тармазіць кольцамі Одры. Я паспрабую рэгуляваць хуткасць…

— Карацей.

— Карацей… наш прыёмнік перамяшчаўся ў тунелі менавіта ў хвалевай форме — ніякая іншая форма ў такіх умовах немагчымая. Вось…

– Ідзі да чорта, — папрасіў я шчыра.

— Я… потым цябе папрашу…

Ілья папрасіў мяне праз паўгода — увесь гэты час ён, як пустэльнік, праседзеў у сваёй лабараторыі.

— Я знайшоў магчымасць кіравання хуткасцю ўсярэдзіне тунеля.

— Ды навошта ж, навошта? — амаль закрычаў я. — Ты хочаш яшчэ адзін жудасны эксперымент? Ты хочаш дабіць мяне, выцягваючы і ажыўляючы мярцвячыну?

— Прабач… Прабач, я не думаў… Не падумаў, што табе таксама Одры… не абыякавая. Не, я не буду яе …выцягваць. Разумееш, хвалевае жыццё — яно ёсць. Мы проста не змаглі штучна злучыць разам фізічную і хвалевую… Нешта мы не ўлічылі. Нейкія сігналы ляжаць па — за дыяпазонам прыёмніка. Мы іх наогул не можам пакуль улавіць — нам не ясная іх прырода. Але… я ведаю, як фізічнае жыццё ператварыць у хвалевае.

— А ты вар'ят, — працягнуў я.

— Ну і хай, — бяскрыўдна пагадзіўся Ілья. — У тунелі Одры цела набывае хвалевую форму і хуткасць, большую за хуткасць святла. Яно… даганяе тое самае мінулае. А зараз… зараз трэба не спыняць цела, а замарудзіць яго хуткасць да светлавой. І цела стане жыць у тым свеце… у мінулым.

– І …ты сам хочаш у тунель?

— Так…

— А мне ты даверыш сачыць за ўсім гэтым і праз колькі часу выдраць цябе назад?

— Так… уключыць і сачыць…

Вы б спрачаліся з Ільёй? Я таксама не стаў.

На падрыхтоўку мы патрацілі не так і шмат часу — тэхнічных змен у кіраванні кольцамі было мала.

Ілья быў бледны, калі станавіўся ў круг.

— Прывітанне ёй там перадай, — сказаў я.

— Так, так… Я усё ёй раскажу.

Я адышоў да ноўтбука, запусціў праграму, напісаную Ільёй.

Такім чынам, ён павінен быў апынуцца ў той самы дзень на тым самім берагу. У гэтай кропцы я павінен выставіць хуткасць роўную хуткасці святла. Ілья сказаў, што яму хопіць пяці хвілін. Пасля гэтага мне трэба змяніць накірунак на зваротны, задаць максімум і выключыць усё гэтую чортаву штуку ў разлічаны час.

Мінула амаль чатыры гадзіны. Разліковая кропка. Я скінуў хуткасць да светлавой.

Зараз чакаем пяць хвілін.

І тут на маніторы з'явіўся надпіс: "Праграма выканана паспяхова. Рэжым падтрымкі"

Я няўцямна чытаў тэкст, што пабег ніжэй:

"Прабач, дружа — я зманіў табе: усё было пралічана мной сотню разоў: зваротны пераход з хвалевай у фізічную форму жыцця пакуль немагчымы. Я застаюся тут. Не спрабуй мяне выцягнуць: ты вернеш труп, калі вернеш. Але без разліковых праграмных дадзеных (а іх няма, праграма іх не лічыла), ты, вяртаючы мяне назад, прамахнешся абавязкова ў адлегласці. І мой труп апынецца альбо ў тоўшчы зямлі, альбо ў космасе. Я застаюся тут. Не забівай мяне. Ты сам разумееш, што я буду жыць, пакуль працуюць кольцы Одры. Прашу цябе: нагледзь за імі. Хоць колькі часу… Усё, што я магу зрабіць для цябе — зраблю: я абавязкова скажу Одры, што ты яе таксама кахаеш".

Эпілог

У мяне цяпер адзін занятак: завесці генератар, адключыць яго пасля 8 гадзін працы і даць ноўтбуку разрадзіць свае акумулятары. Потым я ізноў заводжу генератар. І так — з дня ў дзень. Ужо некалькі месяцаў. У мяне адна мэта, адзін сэнс, і ўсё маё жыццё ў гэтым ноўтбуку, які не можа быць спынены…

Нельга забіваць сябра, нават калі ён, а не ты, з той, каго ты кахаеш.

Content

Гапеев Валерий Николаевич Вартаўнік (Кольцы Одры)

ВАЛЕРЫ ГАПЕЕЎ Вартаўнік (Кольцы Одры)

Пралог

1. Кольцы Одры

2. Цень Одры

3. Усмешка Одры

4. Вяртанне Одры

5. Кліч Одры

Эпілог